P. 1
Fjalori Italisht-Arbërisht i Pallagorio-s, Ferraro, Enrico, 2002

Fjalori Italisht-Arbërisht i Pallagorio-s, Ferraro, Enrico, 2002

|Views: 678|Likes:
Published by Arban Blandi
Dopo un lungo sonno questi miei appunti si materializzano e vedono la luce per attestare un mio atto d’amore verso la mia terra e in particolare verso il mio paese di nascita: Puheriu, Palagorio. Io spero abbia saputo “ricordare” e, dai miei cortesi e disinteressati testimoni in altra sede citati, “appuntare” bene “la parlata” del mio paese. Non pretendo di essere stato esaustivo; ho cercato di fare del mio meglio per documentare la mia lingua materna in fase “defungente”, per citare un termine del sempre compianto prof. Gangale. Grazie della vostra comprensione e cortese accoglienza. Crotone, 1977, Parma 2002. Enrico Ferraro.
Dopo un lungo sonno questi miei appunti si materializzano e vedono la luce per attestare un mio atto d’amore verso la mia terra e in particolare verso il mio paese di nascita: Puheriu, Palagorio. Io spero abbia saputo “ricordare” e, dai miei cortesi e disinteressati testimoni in altra sede citati, “appuntare” bene “la parlata” del mio paese. Non pretendo di essere stato esaustivo; ho cercato di fare del mio meglio per documentare la mia lingua materna in fase “defungente”, per citare un termine del sempre compianto prof. Gangale. Grazie della vostra comprensione e cortese accoglienza. Crotone, 1977, Parma 2002. Enrico Ferraro.

More info:

Published by: Arban Blandi on Feb 24, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/05/2012

pdf

text

original

La parlata di Pallagorio

Enrico Ferraro

Ai miei lettori

Il tempo è propizio, è il tempo dei ricordi...oggi o mai più! Dopo un lungo sonno questi miei appunti si materialicano e vedono la luce per attestare un mio atto d’ amore verso la mia terra e in particolare verso il mio paese di nascita: Puheriu, Palagorio. “Fiala e Puheríut, La parlata di Palagorio e “Si folet Puherí” Come si parla a Palagorio, i miei due titoli in competizione! Io spero abbia saputo “ricordare” e, dai miei cortesi e disinteressati testimoni in altra sede citati, “appuntare” bene “la parlata” del mio paese. Non pretendo di essere stato esaustivo; ho cercato di fare del mio meglio per documentare la mia lingua materna in fase “defungente”, per citare un termine del sempre compianto prof. Gangale. La mia lingua purtroppo è stata sempre discriminata e a volte persino dagli stessi insegnanti di madrelingua certamente per mancanza di presa di coscienza dela propria identità culturale. Ricordo, con tristeca, durante le elementari i carteli esposti in alcune classi che vietavano si parlasse l’arbëreshë! Dopo seicento anni, con gioia, malgrado, ripeto, gli accaniti discrimini, la mia lingua è viva e mi è gradito esporverla come meglio mi è dato perchè possiate amarla o riamarla. Grazie dela vostra comprensione e cortese accoglienza.

Crotone, 1977/ Parma 2002 Enrico Ferraro

Alcune note per la comprensione dela parlata di Palagorio. 1- A Palagorio si usa prevalentemente il passato prossimo e non il remoto. Kam vatu(r), sono andato e non vata, andai. 2- Numerosi sono i verbi terminanti in “nja” 3- La consonante palato - alveolare “l”, usata nei vari insediamenti arbëreshë, si trasforma in“h”e“gh”e, piú specificatamente, al’indeterminato “h” e nel determinato “gh”: “maal”, voglia in “mah” indeterminato. e “maghi” nel determinato. “ndrikula” in” ndrikuh” e” ndrikugha”, comare. 4- Il gruppo consonantico e arcaico riscontrabile nela parlata di Andali e Marcedusa “l” si trasforma in “kj” e “ki”: “kilumësht” in “kjumësht”, latte; “kilisha” in “kisha” oppure kjisha”, chiesa. 5- La vocale inter silabica “ë” spesso si trasforma in “u“ come in “shumburía”, madonna e “munkát”, peccato, oppure, è aperta; raramente è nasale, come in ”vĕa”, uovo; erĕa, nuora. 6- Non si riscontra come in altri insediamenti arbëreshë la “lj”, (in sqip “l”), ma si trasforma in“l(u)”opp. “l(o)”, l- o l- e, per rotacismo, in “r” “ljulja” in “lula”, fiore; “ljomi” in “lomi”, aia; oppure, al’inizio di parola, sparisce l’intera “lj come “filjéta” in “fiéta”, foglia e “kiljkjéra : kirkjéra, calce. 7- “bu” ~ “pu” :”bugat” prevale ”pugat”, ricco; 8- Nei verbi riflessivi si usa per lo più la desinenza “am” e non “em”. kjássam e non kjássem, mi avvicino. 9- Nei nomi maschili e femminili è raro il diminutivo in “ith” nel maschile e “za” nel femminile, ma, rispettivamente, “rele” o reli” come nel calabrese oppure tutti e due i suffissi insieme come in: gjelareli, galetto e vaizarela, ragacina. 10- Nele affermazioni si usa solo la particela “ne”. Per il no si usa “gjó” ~ “jó” non si riscontra come negli altri insediamenti la “s” privativa: s’kam, non ho. 11- Si usa il suono labiale - fricativo come nele parole “pë”,”sipprhë”, rispettivamente in italiano, per e sopra e non soltanto la “p”finale con la schwa “ë”. 12- Ho messo tra virgolette le parole non arberesche. 13- Per gli aggettivi, ho indicato il segno del maschile, femminile e neutro.

14- Per i verbi ho indicato il presente, il passato remoto e il participio. 15- Nei sostantivi ho indicato la forma determinata, indeterminata e il genitivo separata da un trattino quando la desinenza si aggiunge ala forma determinata o da una barra se va sostituita l’ultima silaba. 16- Nel testo ho incluso soltanto pochi vocaboli non riscontrabili in Palagorio per non venire meno al mio progetto iniziale, quelo di testimoniare effettivamente lo stato di salute dela parlata attuale. Altri vocaboli si potranno attingere da altre mie ricerche, “La parlata di Civita”, per citarne una, naturalmente a Palagorio i vocaboli mancanti sono stati sostituiti nel tempo da queli calabresi pur conservandone la costruzione grammaticale e sintattica.

Abbreviazioni dei nomi degli insediamenti arbereschi parlanti e non (i non sono contrassegnati con un asterisco), classificati dal prof. G. Gangale in base ala loro posizione geografica.

AMK1 AMK2 AMK3 AMK4 AMK5 AMK5a AMK6 AMK7 AMK8 AMK8a AMK9 AMK10 AMK11 AMK-antico AIM AS Brl Csl. P. Sh.Mrt Gr. Kund.Ent. S.Mrz.

Giceria* Zangarona Vena di Maida Amato* Caraffa di Catanzaro Usito* Andali Marçidhuza Marcedusa Rijetta* Arietta* Beluvidire* Belvedere Spineli* Shi Nikoh San Nicola del’Alto Shkarfizi Carfici Puheríu Palagorio Arbëreshë Media Kalabria – vecchio idioma Arbëreshë Italia Meridionale Arbëreshë di Sicilia Barile Casalnuovo Palagorio S.Demetrio Corone Greci Contessa Entelina San Marzano di san Giuseppe

Jacarí* Zingharona Vinë Lamatë* Gharrafë Usito*

Abbreviazioni grammaticali, di terminologia ed altro () / ~ + abl. acc. agg. avv. cfr. cong. dat, dim. escl. etnol.(op. del’A) fig. fm. gen. imp. inter. kal. lett. loc. ms ng. nom. part. pass. pl.ind. prep. pres. ind. pron. sf. sm. top. trasl. v. v.intr. v.rfl. v.tr. vg. suono quasi nulo oppure a volte neologismo ablativo accusativo aggettivo avverbio confronta congiunzione dativo diminutivo esclamazione etnologia opera del’Autore figurato femminile genitivo imperativo interiezione calabresismo letterale locuzione avverbiale maschile nuova generazione nominativo participio passato passato remoto plurale indeterminato preposizione presente indicativo pronome sostantivo maschile sostantivo maschile toponimo traslato vedi verbo intransitivo verbo riflessivo verbo transitivo vecchia generazione

Abbreviazioni e sigle dei nomi di scrittori e di opere e dele persone che cortesemente mi hanno offerto la loro disinteressata colaborazione nela mia ricerca linguistica.

A.Arc. Alr. Ang. Arg. AsF. Bbb.Ctr. Bl. Bz. CmA DpgP. Dr. Gl.1,2... Gng. Kmd. Ktt.

Lr. NscL. Rd. RfG. RGN TrF. Vr.

Antonio Arcuri, Vena di Maida, avvocato. Lorecchio Anselmo, Palagorio,(1843/1924), giornalista Mirabeli Angelina, Palagorio, (10 10.1916). Argondica Antonio, S. Giorgio Albanese, (1834/1918), sacerdote, scrittore Astorino Francesco, Palagorio, agricoltore. Bubba Caterina, Caraffa di Catanzaro, Bilotta Bernardo, Frascineto, (1843/1918) arciprete, scrittore. Buzuku Gjon, sec. XVI Cimicata Angelo,Palagorio, operaio. De Pasquale Giuseppina Pepe, Palagorio. Dara Gabriele, Palaco Adriano, (1826/1885), poeta. Lingua: testi di Gng. e colaboratori. Giuseppe Gangale, (Cirò,7.3.1898//Muralto, 13.5.1978), glottologo. Camodeca Pietro, Castroregio, (1847/1918), sacerdote, scrittore. Chetta Nicolò, 1741-1803 Contessa Entelina, poeta, scrittore, sacerdote di rito bizantino, rettore del seminario Greco-albanese di Palermo. Lorecchio Luigi, Palagorio, poeta. Nesci Lucia in Arcuri, Vena di Maida, 23.2.1909. De Rada Girolamo, Macchia Albanese, (1814/1903), poeta e scrittore. Gangale Raffaelina, Palagorio, Renzo Gentile Nicoletta, Palagorio, Ferraro Teresina, Palagorio Variboba Giulio, San Giorgio Albanese, (1724 – 1788) sacerdote, poeta.

*gh = ll; g, h etj. *hj = χ; j, etj. *dj = xh, gj; A

abbacchiare, v.tr. abbagliare, v.tr. abbaiare, v.intr. abbandonare, v.tr.

(cfr.prendere) (cfr.lasciare)

shkúndi(nja) -a -u(r) marh, mora, marru(r)…sittë ljef(nja) -fa -urë (Rd.) lonja, lova, loon le, imp., lascia loni, imp., lasciate leje, imp., lasciale-a lónie, imp., lasciatelo/a të lofsh! possa tu i (e, të) loon úlinja újem, u u úja, újur úlu! (úju!) u úitam (RGN) të bifsh!…posh! miáft (Kmd); sa duhet shtinja, shtura, shtía(r) ka shtuun një liis ha abbattuto un albero i (e, të) bukurúar putissi(nja) -a -ur jap të pir ~ pinjë ure putissi ghariúrin io abbevero l'asino, putissë putisse abbeveralo putissi abbeverali kute putissu(r) abbeverando kurit -a -es krúa, krói, kroit; pl. krónjit, krónjivet te kurita haan derku e o' e boon dru(r)i o guri nel'abbeveratoio mangia il maiale ed è fatto di legno o di pietra

abbandonato, agg. abbassare, v.tr. -arsi,v. rfl.

(cfr.lasciare) (con acc.)

abbasso! inter. abbastanza, avv abbattere, v.tr. (shtuun)

(cfr.cadere) (cfr. sufficiente). (cfr.buttare giù)

abbelito, agg. abbeverare, v.tr.

abbeveratoio, sm.

abbigliamento, sm. abbigliare, v.tr. rfl. abboccare, v.intr. abbonamento, sm. abbondante, agg. abbracciare, v.tr. abbreviare, v tr. abbronzare, v.tr abbronzato, agg.

(cfr. cadere) (cfr. pieno e riempito, molto)

të veshur; petëk stolissem; visham bíe stajë -i -itë përkráhinja; përkjáfënja (Gng.) rókinja (AMK.6-7) shkurtonja, -va, -úar nxihem, u u nxiha, nxitur i (e, të) zii; nxitur

(farsi nero) +

i nxitur tinto di nero i nxituri ti (trasl.) disgraziato, svergognato abbruciacchiare, v.tr. (v.bruciare) përsëlonja (Rd) abete, sm. breth -i -itë (AMK 3-5) (abete bianco) breth i bardh abitante, sm. (v. cittadino, persona) + horiz, -i, -it abitare,v.tr. intr. (nel senso di stare) rrinja, -ta -rritur u basta io mi trattenni (AMK 7) u rrinja Puherí io sto a Palagorio, pres.ind u rrinja ti rriin. aí rriin pass.rem. u rrita ti rrite ai rriit na rritum ju rritit atá ritun fushiár -i -it (top. in Puh "fushiat") abitazione, sf. (v.casa). abito, sm. (in generale) të veshurit; petëk abitudine, sf. (v. consuetudine) zakoon, -i, -itë abortire, v. intr dristonja -va, ~ úar aborto, sm. dristúaritë accanto, avv. kka ana ;(pranë in AMK3) (col gen.) ndandiz jé kka ána jime. sei accanto a me jé ndándiz múa / pranë múa sei vicino a me jé ndándiz shtupíis sei vicino casa

accantonare, v.tr. accapigliarsi,, v. rifl. accarecare, v.tr. accasare, v.tr. v.rfl. accedere, v.intr. (cfr. passare) accelerare, v.tr. accendere, v.tr. (cfr. aprire, prendere) dhez ziárrin accendi il fuoco hap radhien acendi la radio acceso, agg. accesso, sm. accetta, sf. pl.ind. një shpaat un’accetta, di shpata due accette, acchiappare, v.tr. acciarino, sm. accingersi, v. rfl. accludere, v.tr. accluso, agg. accolare, v.tr. accomodare, v.tr.

vonja mënján / kka nján përleshem ljimonja -va -úar (AMK3) martonja -va -úar martoham / hem shpitonja -va -úar dhezi(nja), -za, -urë çéljënja (AMK.6)

i (e, të) dhezur i (e, të) çeljur (AMK6) hiturit i lir shpaat , shpata, shpates shpata

(mi appresto) (cfr. alegare) + (cfr. caricare) ( - il letto)

xe, xura, (AMK7) huror ~ kuror (AMK6) níssemë, u u nissa, nissur (RGN) bashkëngjitinja -ta -ur i (e, të) bashkëngjitur

shtrhonja -va -úar / ndrekjë úre shtrhonja shtrhatin io accomodo il letto shtrhó shtrhatin accomoda il letto shtrhoje accomodalo accompagnare, v.tr. + shokissënja -a -ur accomunare, v.tr. bashkonja -va -úar acconciare, v.tr. stolissi(nja) -a -ur accoppiare, v.tr. (cfr. accomunare, sposare, legare) v.rfl. bashkohem, martohem, lidhem accorciare, v.tr. shkurtonja -va -úar shkurtova kumishen accorciai la camicia accordare, v.tr. sinodhissinja -a -urë (Rdh) accorto, agg. i zgjúar; i me sitëhapura;

accostare, v.tr. v.rifl.

accostato, agg. accrescere, v.tr. accumulare, v.tr. accusare, v.tr.

acerbo, agg.

aceto, sm. acetoso, agg. acido, agg. acqua, sf.

acquasantiera, sf. acquietare,v.tr. acquistare, v.tr. adagio, agg.

(cfr.avvicinare) kjassam -u u kjassa (A Palagorio -am in uso oggi al posto di-em) kjassu njéttrhë nçikk; accostati un altro poco kjáss dérin accosta la porta nge ka kjassu(r) manku te goja non l'ha accostato nemmeno ala bocca i kjássur madhezonja -va -úar mbiéthë -dha -ur ngaléssinja -sa -ur pandenj(a) -a -ur mos më ngales me tatin non mi accusare al babbo, (me reggeva il dativo, ora in prevalenza l'accusativo) (cfr. amara) i (e, të) tídhur aguridhe ~ agurricë (RGN e Kmd) një moogh e tidhur / that una mela acerba, úthuh, úthugha, úthughes (come aceto) si úthuhë (cfr. amaro, marcio, fetido) úi (-újë); -t; -itë (acqua melmosa) báita ~ bahjta újë të stohët acqua fredda újit o' të stohëtë l'acqua è fredda ke piót shtupín me báita(-báhjta) hai riempito la casa con acqua melmosa kuritujëtëbekúar kjétonja -va -úar (AMK3-5) biénja -ta -ur dal

marh vesh kjássënja -a -ur

addietro, avv. luogo e tempo (col genitivo) një diitë prapa

prapa, mo par prapa deres ~ derës; dietro la porta un giorno dopo

addolcire, v.tr. addolorare, v. tr.

+

tombëlonja -va -úar heimonja -va -úar

heimohu addolorati ti ke heimúa(r) múa e nanì heimohu ti! tu hai addolorato me e adesso addolorati tu! jam e heimúar sono addolorata leemë të ver pësé jam e heimúar lasciami stare perché sono dispiaciuta sott kaam një hejímë oggi sono dispiaciuta. addormentare, v. tr. fiónja -ta -fiótur addormentarsi, v. rifl. kjilohem ~ kjilonem (AMK) addossare, v.tr. nkarkonja -va -úar addosso, avv. ngrah aderente, agg. i (e, të) ngjitur adescare, v.tr. (nel senso di leccare) lupinja -ta -ur adesso, avv. naní nani vinja adesso vengo naní, gjó menat adesso, non domani adiacente, agg. (cfr. vicino) pranë, áfër adirarsi, v.rfl. muriham -ha -ur; zomeróham adirato, agg. i (e, të) murihur adocchiare, v.tr. nguli sitë adornare, v.tr. stolissinja -a -ur adorno, agg. i (e, të) stolissur adulto, agg. i rritur afa, sf. murfurát -ta -tes affacciare, v.tr. (uscire in fretta) spitonja -va -úarë shpitó ti! vai tu (in fretta) spitója (fare qualcosa con spediteca) risolvig1ielo i ka spitúa (dire una qualcosa involontariamente) gli è uscita di bocca. involontariamente) affamata, agg. i (e, të) éssuhë affannare, v.tr. (stanco) rfl. dolamë -u u dhola, -urë affannato, agg. (stanco) i (e, të) dholurë affanno, sm. dhóluritë affatto, avv. fare

affermato, agg. afferrare, v.tr. affettuoso, agg. affilare, v.tr. affinchè, cong.

affliggere, v.tr. afflizione, s.f. affogare, v. tr.

i njohur (stropicciare) rumbiénja -ova -íe(rë) (Ang. e RGN) i dashur éhjënja; -hja; -éhjurë (AMK7) shérinja; éhjë -a -ur (RGN) satë pinja "jatrit" satë shiroham bevo le medicine affinché guarisca. (v. addolorare, rendere triste) + hehjëmë (-hehjmúarit) mbitinja; rifl. mbitem (Rd. e AMK3) mbétinja; rifl. mbétam kjalonja -va -úar (AMK6); kahonja -va -úar (RGN) nxítem; spitonja lídhi(nja) -a -ur dirtonja -va -úar; ndrekjë sulam -a -ur i (b) pugattë túndi(nja) -a -ur i túndur húdhur -i -it kjénkjë -i -it

(RGN) affondare, v.tr. affrettarsi, v.rifl. aggiuntare, v.tr. aggiustare, v.tr. aggredire, v.rfl. agiato, agg. agitare, v.tr. agitato, agg. aglio, sm. agnelo, sm. një kjenkjë un agnelo di kjenkje

+

agnocasto, sm.. ago, sm.

agonicante, agg. agonicare, v. intr. agosto, sm. agro, sm. aia, sf. aiata, sf. aiutare, v.tr.

due agneli o’ mish kjenkj è carne di agnelo kjénkjë o’ i biri i deles l'agnelo è il figlio dela pecora ghandrë; ghandri; ghandrit gjihjpór -a -es një gjihjpor e trash un ago grosso i, e roondë (AMK 9) óshtë héshkin (AMK.10) gusht -i -it dher -a -es loomë -i -itë pizer -a -es ndih (~ndihi) (~ndihinja) ndiha; ndihu(r). ndihe

aiutalo ndihum aiutami ket e ndihi devo, aiutarlo mus e ndih non aiutarlo aiutato, agg. ala, sf. albanese, sm i (e, të) ndihur vírahëz -a -esë (Rd.) arbëreshë -i -it skjpëtar -i -it arbërezonja -va -úar skiperí -ia -es haraket (AIM ant.) farakë (S.Mrz.)

(d'Italia),. (d'Albania) +

albanesicare, v.tr. albania, sf. albeggiare, v.intr. impers.

albero, sm. (nel senso di pianta): një kombë una pianta

liis -i -it rraas -a -es (AMK7) kombë -a -es dárdhie jép dárdhat di pero dà le pere móghie jep móghat di melo dà le mele shégie jép shégat di melograno dà le melagrane kúmbughie jép kúmbughat di susino dà le susine ghandri jép lúlet di oleandro dà i fiori kishtenje jép kishtenjat di castagno dà le castagne moni jép mónazat di gelso dà le more dhávinie jép… di aloro dà… marazie jép márazat di corbecolo dà le corbecole narónxie jép naronxat di arancia selvatica dà le arance selvatiche fiku jép fíkjit di fico da i fichi árrie jép árrat di noce dà le noci várazie jép várazat sorbo dà le sorbe kjushíe jép kjushít di ciliegio dà le ciliegie

ghuíri jép ghuínjit di ulivo dà le olive ghurdhíe jép rúshëtë di vite dà l'uva lisi jép lónden di quercia dà le ghiande fárnie jép londe di farnia dà ghiande piráini jép gorricat pero selvatico dà pere selvatiche ghrizombuh jép ghrizómbughat di albicocco dà le albicocche. (protuberanza di un albero) ngonjë alacciare, v.tr. (cfr. legare) alagato, agg. i (e, të) ngelúarë (Gng) alargare, v. tr. (cfr.alontanare, spostare) gharghonja -va -úar alargato, agg. i (e, të) gharghúar i (e, të) gleerë (AMK) alegria, sf (cfr. largo) gjaronja -va -úar (AMK3) alevare, v.tr. (cfr. alzare) ngrenja -ta -ur; rrit -a -ur alevato, agg. i (e, të) ngretur; i (e, të) rrit alodola, sf. thelozë -a -esë; lojë (Gng) i (e, të) rriturë (ALK) alontanare, v.tr. (cfr. spostare) gharghonja -va -úar rëzonja -va -úarë (AMK7) (nel senso di alontanare con forza; cacciare) prizonja -va -úar prizé alontana prizoje alontanalo / a alora, avv. ahríana; átëher ka kjón ahríana è stato alora alorché, cong. sub. temp. kkuur alorquando, cong. sub.temp. ahríana; kkuur aloro, sm. dhavinë -a -es aluce, sm. gishti i madh (th) alungare, v.tr. ngjati -ta -ur ngjatonja -va -úar - ngjati dorin alungo la mano - gjaffen alungo il colo - kombin il piede, - gishtin

il dito, alungato, agg. almeno, avv. di quant. alquanto, agg. ind. altalena, sf. (più poco) i (e, të) ngjatur mo pakkë ca; çëddó; disá ninughel -a -es buklion -i -itë (AMK10) shkilizë -a -es (AMK7) një vrokk un'oscilazione di vroka due oscilazioni altare, sm. alteca, sf. alto, agg. altrieri, avv. e sm. altrimenti, avv.di modo altro, agg.indef. alunno, sm. alveare, sm. (voce per convogliare le api nel'alveare) pu, pu , pu… alveo, sm. alzare, v. tr. v.rifl. alzato, agg. amare, v.tr. shtrat -i -it…lumi ngrenja -va -tur u ngriham i (e, të) ngretu dúa, dasha, dashur do, dashe do, dash domi, dashum doni, dashit (donjin) dúan, dashun i (e, të) tidhur i (e, të) dashurë laimëtaarë -i -it (Gng.) merikaan -i -itë mik -u -ut; pl.mikjit pózëm -a -es bíe simúr i (e, të) simurum vraas -va -vraar vriit uccidi vrite uccidilo të të vráfshin! che ti possano ammacare! vim -a -esë (Gng.) + lartissíi -íja -íjes i (e, të) laartë përpiéljhë (Rd.;AMK6) një ditizë ndomossë njétrhë shkoghaar -i -it kupel -i -it

amaro, agg. amato, gg. ambasciatore, sm. americano, sm. amico, sm. amido, sm. ammalare, v.intr. ammalato, agg ammacare, v.tr.

(v. cadere).

ammacato, agg. ammiccare, v.intr. amministrare, v. tr. ammogliare, v.tr. ammogliato, agg. ammonire, v.tr. ammuffire, v.intr. -irsi ,v.rifl.

(cfr. padrona di casa) -arsi ,v.rfl.

i (e, të) vraar mbighi (nja) siinë nikokjirë -i -itë (AMK3) martonja -va -úar martoham i (e, të) martúar porsitënja -a -urë (AMK6;Gl.5) mpughassi (nja) -a -ur; kajibem mpughassam -a -ur búka o’ mpughassu. ~ búka o’ e mpughassu(r) il pane è ammuffito, i (e, të) mpughassu(r); kajibet dashurí -a -es mah -ghi -ghit (puru) edhé; dhe; as ntene; edhé mo di più pamettë di nuovo vete, vata, -ur vete, vate vete, vat vemi, vatum veni, vatit venjin, vatun écë vai écëni andate vete hjpara vado avanti vete ngalúa vado a cavalo ghunaz -a -es; pl.-e éngjuh -i -it; pl.ijit ngonj -a -es ngjalj -a -esë (AMK; Arg) ánanzë -I -it shpirt -i -itë vahëmen -i -it (Rd) kafshë -i -it (AMK 2-7) frúshkul -i -itë (Gng.) u mbihem (AMK.7)

ammuffito, agg. amore, sm. (cfr.voglia,desiderio) anche, cong.coord.copul. ancora, avv.di tempo (quantità)

andare, v. intr.

anelo, sm. angelo, s m angolo, sm. anguila, sf. anice, sm. anima, sf. animale, sm. (animale selvaggio) annegare, v.tr.

annerire, v. tr. (interiezione) (trasl.) anno, sm. simbíet quest’anno; viét l'anno passato motë çë vién / mot l'anno prossimo viti i ri l'anno nuovo annodare, v.tr. annusare, v.tr. anonimo, agg. ansia, sf. inxituri ti! povero te!

nxíe (-nxinja) -ta, nxitur

vit -i -it

ansimare, v.intr.

(ng.) árz, árza, árzes (vg.) buét -a -es pl. árza(të) (il temine "arzë" è ora generalicato dala ng. per ape e vespa) aperto, agg. i (e të) hapët dera ósht e haapët la porta è aperta. apostolo, sm. dishipuh -ghi -ghit apparire, v.intr. (mostrarsi) stoham, u u -va; u -stuar; dukam (-em) appassire, v.intr. veshk -a -urë (ALK) appassito, agg. i (e, të) veshkur (ALK) fákjet, lúlet të véshkura le guance, i fiori appassiti appena, avv. sa ku / kkuurë appendere, v.tr. viri -ra -viér ∼ -u(r) appianare, v. tr. (cfr. rifare …letto) shtronja -va -úarë (cfr. coprire: pështronja…rimboccare…le coperte) appiccicare, v.tr. ngjinja -ta -ur çë o’ çë ngjin atí ~ tatí che cosa c’è che appiccica qui? appiccicoso, agg. i (e, të) ngjitur appiccare, v.tr. (cfr.mettere) vonja zíarë appoggiare, v.tr. kumbisi(nja) -a -ur (AMK)

antenato, sm. antico, agg. ape, sf.

lidhi(nja) -a -ur marh -ora -úarë…er pa émer rrikúaritë éthie mah (l) rrikonja -va -úar (RGN) diáli ka rrikúar gjithë nátinet il bambino ha - tutta la notte prind -i -it (Dr, Bl, ALK) (cfr. vecchio) (cfr. vespa; calabrone)

xonja -va, xoonë kaam xoonë se ti ke vatu te hoora. ho appurato che tu sei andata al paese e ke xoon? l'hai appurato? aprile, sm. prighë -i -it vinja te prighi vengo in aprile aprire, v. tr hápi(nja) -a -ur arancia,sf. (arancia amara) naronzë -a -es aranciata, sf. lonk narónxie arare, v.tr. pinonja -va -úar bonja arghomat aratro, sm.. parmendë -a -es aratura, sf. (arghom,:rivoltare il terreno con aratro o zappa) pinúarit; arghomët arboscelo, sm. dushk arca, sf. sindukjë -i -it arcangelo, sm. kreuéngjughit arcano, sm. i shehur arciprete, s.m. kreuprift -i -it lal zotë -i -it (AMK9-lO) arcivescovo, sm. (p) ~ víshkuv -i -it arco, sm. (cfr. cerchio) reth -i -it (Rd.; AMK6) arcobaleno, sm. ilberëeit (Rd.); reth -i -it (AMK3-6) arcolaio, sm. anemë -i -it ~ anímuh -i -it kjértul; éndë -i -it (AMK) anemi mbiéth massurt l’arcolaio raccoglie… massurt:(piccole canne di 10 cm. di lungheca che fungono da rocchetti per il telaio) ardente, agg. i (e, të) dhezur ardere, v. tr. (cfr. bruciare) diégi ardire, sm. kuzimë -i -it (AMK.7) argentato, agg. i (e, të) argjondúer argento ,sm. argjond -i -it argila, sf. boot -a -es arguto, agg. (cfr. fino) i (e, të) hol aria, s.f. ájer -a -es; ahjë -i -itë (RGN)

v.rifl. appoggiato, agg. apprendere, v.tr. apprensivo, agg. aquila, sf. appuntire , v. tr. appurare, v. tr.

kumbissem -a ur i (e, të) kumbissur (Rd.Mls) marh vesh; xe; mbissonja i (e, të) trombur shkjpë -e -es (cfr. affilato)

arido, agg.

(cfr. bruciato, duro)

ariete, sm. arnia, sf. arrabbiare, v.intr. v.rfl. arrecare, v. tr. arretrare, v.tr.

i (e, të) pa új i (e, të)diégur i (e, të) tháitur zimbaarë -i -it dashë -i -it (Arg.) kupel -i -it

u muriham -a -urë síel; bíe mbrápem -a -urë (CimA.; AMK3) arricciato, agg. (cfr. stropicciare) i (e, të) rumbíarë (RGN) arrivare, v.intr. rronja -va, rroon arrivederci, inter.impropria kjaverrissi (AMK.7) arrossato, agg. i (e, të) ngukjur arrostire, v.tr.. (cfr.cuocere,cucinare) piékk pióka piéku(r) ure kaamë piéku(r) mishët io ho arrostito la carne. pijik míshët te heghi! arrostisci la carne a1lo spiedo! arrostito, agg. i (e, të) piékur arso, agg. i (e, të) diégur asciugamano, sm.. mbisaah mbisagha mbisaghes asciugare, v. tr. teri(nja), teerta, tertu(r) asciutto, agg. i (e, të) tertu(r) i (e, të) ághurë (Kmd) ascoltare, v. tr. gjégj(nja) -a -ur; banja vesh asfodelo, sm. karbush -a -es te karbushat vúhen gjizët ~ gjizet negli asfodeli si mettono le ricotte. asino, sm. ghariúr -i -it sf. ghariúre -a -es (puledro) pughar -i -it (puledra) pughare -a -es aspettare, v.tr prees -ita -ur prett / pritt prett presëmi presëni presënjin assai, agg. miáft; shum assalire, v.tr. súlam -a -ur assestare, v.tr. (- un colpo) ndrekjë; bíe; héljë(nja) (AMK.6) assetato, agg. i (e, të) me étie / éthur kaamë ethj ho sete

assieme, avv. assilare, v.tr. attaccare, v.tr. attecchire, v.tr. attenzione, sf. attilarsi, v.rifl. attimo, sm. atticare, v.tr.

bashkë (cfr. fastidio) ngjiti(nja) -a -ur ve, vura, voonë…rrenjë; ze vree miir; hap sit; ruhu strolisam -a -ur nge (kretë) ngjághi(nja) ziárrin shkrépinja ziárrin unjissinja -a -ur ziárrin anamésa (AMK7) uronja -va -úar (Gng.) i veshët viérshë -a -esë (AMK) hjpaara; përpara një ditiz i (e, të) ngusht dorëngúsht dorështringúar tërsherë u kaam pata, passur ti ke pate aí ka pat na kemi patum ju keni patit atá kaan patun farmakosënja -va -úar (Rd) i (e, të) farmakossur (Rd.) súlem, u u súla, súlur i (e, të) nissur níssem (AMK.7) kjasi(nja) -a -ur kjassam -a -ur mbiéthë -odha -u(r) zakunonja -va -úarë (AMK6) (Puh) óm një cakk dammi un morso. i (e, të) ájimu; pabrumë këtà buk ósht ájimu ~ pabrumë questo pane è acimo i (e, të) káltur

attraverso, avv.di luogo augurare, v.tr. auricolare, agg. autunno, sm. avanti, avv.di luogo avantieri, avv. avaro, sm. (stretto)

avena,sf. avere ,v. aus.

avvelenare, v.tr. avvelenato, agg. avventarsi, v.rifl. avviato, agg. avviarsi, v.rifl avvicinare, v.tr. -si,v.rifl. avvolgere, v. tr. acannare, v. tr

acimo, agg.

acurro, agg.

B

bacare, v. rif. bacato, agg.

baciare, v.tr. bacio, sm. bacìo, agg. (s.f.) baco, sm.

bagascia, sf. bagnare, v. tr. -si ,v.rifl. bagnato, agg. balare, v.intr.

bambino, sm. bambola, sf.

bandiera, sf. banditore, sm. bando, sm. barba, sf. barbiere, sm. barbagianni, sm. barca, sf. pl.krávëtit(AMK3) barile, sm. basilico, sm. basso, agg;

u kájibam -a -ur i (e, të) kajibëtë kió óshtë një mogh e kájibëtë, questa è una mela bacata. púçënja (puçi) -a -ur tëp -i -it (AMK) (rivolto a tramontana) mongë -a -es pl. mongat sirik -u -ut (detto) ke boon síricun? non venivi più? síriku boon kukulin kute víah (AMK10) il baco costruisce il bocolo vomitando putoor -a -es lági(nja) -a -ur (~lágët) lágam -a -ur i (e, të) lágur (~lágët) (cfr.giocare,saltare) karxenja -eva -iar ljúanjimu (AMK6) brédhinja (AMK2-7) diál -i -it váiz -a -es (femm.) pupë -a -es pupuhë -ghi -ghit (v.etn.op.del'A) pupugheji flamur -i -it (Alr.Naz.Alb.) laimëtaarë -i -it (Gng.) laímë -i -it (Gng.) miékër -a -es (AIM) miekráar -i -it (AMK7) gjirgjónë -i -it aní ania aniís; pl.aníit (Dr) kravë -i -it (barca a vela in Dr.) vucë -a -es vasilikó -i -it i (e, të) shkurtur i (e, të) ulur (AMK6.Gl.5) i (e, të) liir (AMKl0) trapóssuritë (Vrb.) miáftë (Gng.) mushk -u -ut

(di statura; corto) (di preco) (cucitura)

basta, sf. basta, avv. bastardo, sm.

bastare, v.intr. basto, sm. bastonata, sf.

sossi(nja) -a -ur samaar -i -it (AIM) kalokjë -a -es (Vrb)

bastone, sm.

battaglia, sf. battaglio, sm battere, v.tr. -si ,v.rifl. battesimo, sm. battipanni, sm. baule, sm. beato, sm,

(cassapanca)

beccare, v.tr. becco, sm. becco, sm.

(caprone) (di volatili)

beccuccio, sm. beffa, sf. beffare, v.tr. belo, agg. benché, cong. Sub conc. bene, avv.

benedire, v.tr. benedizione, sf. benzina, sf. bere, v.tr.

shkoop -i -it kalokje -a -es (ALK) kaljokjë -i -e (AMK3.6) e ka zoon me një shkoop, l'ha percosso con un bastone luttë -a -es luft -a -es (ALK) mattajë -i -it kjighonja -va -úar rahi(nja) -a -ur ráham u u ráha, ráhur pakizimë -i -it (AMK) kupaan -i -it sindukjë -i -it pl.sindukjet ndiam -i -it kkuur rohj i ndíami tat, quando viveva il papà. zimbissinja -a -ur (AMK7) dash -i -it (AMK) zimb -i -it (AMK3) çep -i -it (AMK3-7 çepi e púljis il becco dela galina çipëz -a -esë (AMK3) të shaarë opp. sharitë shanja -ta -arë i (e, të) bukur ndorrí (AMK6.Gl.5) miir të mirat (riccheca, beni spirituali) shuum i (e, të) miir (superl.) mo i (e, të) miir (comp.) misserdhe (miir se érdhe) benvenuti bekonja -va -úar uratë (Rd.) vahj-guri pi(nja) pita pitur pi!(imp.)

(të të pifët gjakum një uhjk! che ti possa bere il sangue un lupo! berretto, sm. këshul -i -t (Rd.) bersaglio, sm. + kjondër -i -it bestemmia, sf. noom -i -it pl.nomet bestemmiare, v.tr. intr. nómi(nja) -a -u noom! (imp.) bestemmia! bestia, sf.. kafsh -ia -esë pl.kafsha (AMK7) bevanda, sf. píturit biada, sf. drithë(të); diz (AMK3-6-7) biancheria, sf. luver -a -es; pl. luveret (biancheria lavata, Gng.) fínjë -a -esë bianco, agg.. i (e, të) baardh biancospino, sm. gjombë e baardh gurrixa (AMK10) bica, sf. kavajún -i -it kakaroc -i -it biasimare ,v.tr. kërtonja -va -úarë (Rd) shanja -ta, shaar biasimato, agg. i (e, të) shaar biasimo, sm. sháturit bicchiere, sm. kjérkjë kjérkji kjérkjit bietola, sf. seskugh -a -esë; pl. seskughat (RGN) -pl. kjérkje -et bilancia, sf. vughonz -a -es bimbo, sm. (età scolare) diál -i -it (adolescente) ghájar -i -it bimestre, sm. di múahj ~ di múe biodo (sala) ,sm. vuudh -a -es biondo, agg. + ariji birra,s.f. + loonk ehjpi bis, pref. di heer bisaccia, sf. (con una tasca) trástin -a -es pl.trástinerat trástina ósht ajó si një gjímësë thees i vógël e mbahet me një tejarél la bisaccia è costituita da una tasca di stoffa ruvida con lacci per la presa. (due tasche) dúak -u -ut dúaku ósht si di théssara, njò kka një an e njò kka njétrh kjë vuhet mbi “samarit” è costituita da due tasche e si sovrappone al basto. bisavolo, sm. shtarëgjush -i -itë (Gng.)

biscia, sf. (verde) bisogno, s.m. bivio, sm. bicarro,agg. +

ljish (AMK6) hishët -e -es dúhurit krikji i ~ (kat) údhes me mízen

múshka ka mízen, la mula è blando, agg. blatta, s.f. bocca, s.f. boccale, sm. boccio, sm. bocconi, agg. bola, sf. i (e, të) butt (Rd) (ALK) i (e, të) njomë brúmbuh -ghi -ghit goji -a -es kinat -a -es grik -a -es (AMK6, Gl5) boçëk (Vrb) i (e, të) permissurë (ALK antico) (dele mani; piccole vescichette) pluromë (Rd.); varrokje báthët bónjin varrokjet le fave provocano le (cfr. cuocere, cucinare, arrostire) zíanja ziata ziar + mirëssíi -a -e (di legno) kokodëridha (RGN) (borragine) vurráin -a -es vurráina ósht një baar me fiéta çë spónjin, la borrana è una erba dale foglie pungenti. pilë -i -it (ALK antico) katarrát -i -it but -i -it pl.butara (botte media) karrokjë -ja -esë (RGN) (kal. putiga) putih -gha -ghes (kal. putigaru) putighaar -i -it súmbël -a -es (Rd.) thúmbez -a -es (AMK3) (gomitolo; del baco da seta) lómbësh -i -it kukul -i -it (AMK10) kraah -u -ut pl.kreeh fingjigh -i -it pl. fingjihjët (mista a cenere) prush -i -it pl.prushët maah -ghi -ghit leg -a -es (AMK) carë -i -it (AMK3) carre, carre… a brandeli i (e, të) shkurtur Thirrim -i -it (AMK3) thirrime bukje,

bolire, v.tr.intr. bontà, sf. borraccia, sf. borrana, sf.

bosco, botola, sf. botte, sf. bottega, sf. bottegaio, sm. bottiglia, sf. bottone, sm. bocolo, sm braccio, sm. brace, sf. brama, sf. branco, sm brandelo, sm.

breve, agg. briciola, sf.

- di pane. briglie, sf. brina, sf. brivido, sm. brocca, sf. broccolo, sm. brodo, sm. broncio, sm. bronzo, sm. bruciare, v.tr. diige, brucialo të të diégëshin, che ti possano bruco, sm. brutto,agg. buca, sf. bucare,v.tr. (verme) krimb -i -it i (e, të) ljéssumë (AMK6) guvor -a -es sponda -va -úar spoi! buca! spóie! bucalo-a! të të spófshin siit, che ti possano – gli occhi; vehj kute spúa, andava bucando. i (e, të) spúar fingjië fingjía fingjíes (AMK) korkjë -a -es fëludh -a -es (Sh. Mtr.) guvoor -a -es zoor -a -es pl. zórrat ~ zorët zorri ósht i gjátt, il – è lungo. freer -i -it voézë -a -es (Rd. Mls) drosii -a -es (AS) drídhurit kinat -a -es lakar -a -es; pl.lakarat loonk -gu -ut me búzin bruunz -i -it diékk, dógja (dióga) diégu(r)

(trasl. fare iniezioni)

bucato, agg. bucato, sm. buccia, sf. buco, sm. budelo, sm.

(kal. corkja) (involucro) (cfr. intestino)

bue, sm.

bugia, s.f.

ka kau kaut pl. kjée kjetë (Puh.) kjé kjéu kjéut pl. kjét (forma nuova errata per sovrapposizione omofonica di un nuovo plurale determinato derivato da kjée = buoi, vecchio, ala vecchia parola kjérra, carro.) rremë -a -es (AMK4) rremuzí -a -es (AMK3)

(dire bugie) bugiardo, agg.. bulbo, sm. buono, agg. burro, sm. (Puh. (grasso)) (butirro) burrone, sm. bussare, v. intr. butirro, sm. buttare, v.tr. (kal. timpa)

rrimendonja -va -úarë i (e, të) rreemë; (AMK3) boçëk (AMK9) i (e, të) miir të líarë -i -it (AMK4) kundim -a -es gjalp ~ gjahjpë (ALK ant.) timbë -a -es trukkughissinja -a -ur gjalpë ~ gjahjpë (ALK antico) shtinja shtura shtuun shtie shture shtin shtu shtimi shtuum shtini shtuut shtinjin shtuun kaam shtuun tumacët, ho buttato la pasta shti!, butta! të të shtífshin kka një timbë! che ti possano – da un burrone!

C

caccia, sf. cacciare,v.tr.

cacio, sm.

cadavere, sm. cadere, v.intr. caduta, agg. caffè, sm. caglio, sm. cagna, sf. s.m..

calabrone, sm. calcagno, sm. calcare, v.tr. calce, sf.. calcio, sm.

calcolare, v.tr. caldaia, sf.

caldarrosta, sf.

caldo, agg.

gjatár -i -it (Rd.) gjagjà (Rd.) (mandar via) prizonja -va -úar (togliere) nxiri(nja) nxura nxíer diáthë -itë -titë diáthëtë më purkjén, il - mi piace + kurmi i (e, të) dekur kurmi i pa gjoghë binja (bíe) bita ~ raar i (e, të) raar + lonk i zi; longu i zi (bevanda, acquavite, liquore) rak -i -it (Kmd.) píkësuritë (AMK6) kúçëk -a -es kúçëk -u -ut bustrh -I -it (AMK2-7) kjén -i -it (ALK) grer -i -it (AMK2-7) (zoccolo dele bestie) thombur -a -es (AMK7) (premere) ndóndi(nja), ndonda, ndondur imp. ndonde kirkjer -a -es shkéihjpë, shkéihjbi, shkéhjbit ka dhoon një shkéihjp, ha dato un calcio. (contare) rimbironja -va -úar kussí kussía kussíes një kussí e piót me újë, una caldaia piana d'acqua ruzel -a -es kishtenjat mund ~(bot) bohen të zíara, ruzele o të mpurnissura. le castagne si possono fare bolite, arrostite o infornate. i (e, të) ngrohët diáli ósht i ngrohët

il bambino è váiza ósht e ngrohët la bambina è újit ósht të ngrohët l'acqua è caldo, sm. (cfr.scaldare) vaap vapa vapes vapa boon doom il - fa male vapa purkjén il - piace më purkjén mo vapa se titimi, mi piace più il - che il freddo sot boon vaap, oggi fa calmare, v.tr. prakantanë (AMK3) calpestare, v.tr. shtípi(nja), stipa, shtipur shtipin shtipin calunniare, v.tr. (accusare, denunziare) ngalessi(nja) -a -ur calvizia, s.f. (senza capeli) i pa lesh calvo, agg. (senza capeli) pa lesh calza, s.f. çarappë -i -it (AMK7) calzare, v.tr. këghenja -ta -úar (CmA.) mbetinja -ta -urë (AMK3) calzatura, s.f. mbáthurit (AMK7) calzolaio, s.m. kupucaar -i -it (AMK6) calzoni, s.m. tirkjë, tirkjit, tirkjivet tírkjit jaan të ngushta, i pantaloni sono stretti cambiare, v.tr. ndirronja -va -úar -arsi ,v.rifl. ndirroham ( - di vestito) stolisinja -a -urë stolissam -a -ur (RGN) u ndirróhësha, mi cambiavo u u ndirrova mi cambiai ure ndirronja shtupí, io cambio casa cambio, sf. dirrúarit camera, sf. (cfr. stanza) kambar -a -es; pl. kambarat mbetur -i -it (AMK7) cameriera, sf. + shurbetór -a -es camicia, sf. kumish -a -es (camicia da donna!) linjë -a -es (pieghettata) linjë me gháidhat (con ricami) linjë me dhektë

camino, sm. camminare, v.intr.

(cfr. focolare) (mensola interna del camino)

vaatr -a -es (AMK) parafidh -a -es shkeli (nja), shkela, shkelu (r)

camomila, sf. campagna, sf. campagnolo, sm. campana, sf. (bestemmia) campanelo, sm. campo, sm. (campo arato) camposanto, sm. canapa, sf. candela, sf.

candeliere, sm. candelora, sf. (vecchio ritornelo )

kaam shkelu kái, ho camminato tanto shke! cammina! ket shkeli, devo camminare të shkelçë nteri cáthurë! possa – sempre scalzo! kamolé, kamoléa, kamolées (ALK) dhérat + jashtáar -i -it kumbóor -a -es të të frífshin kumborin, che ti possano suonare la + kumborëzë -a -es dherat arghomatë + varrat kánav -i -it diíli, diilíu, diilíut (AMK7) kjirí, kjiriu, kjiriut një coopë kjirí un peco di candela shelkjiróor -i -it (Rd) kandighoor -a -es boora, boora kandighóra gjith púlat vénjin te bóora… neve, neve, candelora tutte le galine vanno sula neve te kandighóra piékjit rúajin héghin pësé ngë ket háhehj mo mish pë gjith múaji e “kreshmes” il giorno dela - i vecchi conservavano lo spiedo perché non si doveva mangiare carne per tutto il mese dela Quaresima. kárbuh -gha -ghes kárbugha ósht e shuurtur, la - è corta kárbughat tundughíssen me érin, le canne si muovono col vento. kindonja -va -úar imp . kindó!

canna, sf.

cantare, v tr.

canta! canzone, sf. konk -a -es kangjel -li -lit; viérsh -i -it(AMK7 -ALK) (canto di uccelo) përshlinghëza (Gng. da Rd.) (esser -) jaam i (e, të) zoti (AMK7) (cfr.pagliaio) kalivë -a -esë (RGN) pl.valive -të kripët (AS) leesh, -i, lesht: leshit kaam një “figh”leesh i baardhë ho un - bianco kaam léshët të bárdha ho i capeli bianchi kaam léshët të zeza ho i capeli neri kaam një "figh" lesh i zezë e njó i kúkjë, ho un capelo nero e uno rosso. (Rohlfs:in Acquaformosa: lesh; një lesh, un capelo, in polemica con G. Majer che sosteneva fosse neutro. Radha ancor prima era del parere di Rohlfs). digonja -va -úar imp. digó! capisci! (di spilo e cappeletto dela ghianda) kavokje -a -esë (RGN) (maschile) shapëk -a -es (ALK) (femminile) kez -a -es (AMK) lak -u -ut (AIM) (mantelo) mandiél -i -it mbiveshur -i -it (AMK7) mandiél guni, mantelo di “frandina” lana greca. dhi, dhía, dhíes (appelativo veceggiativo per capra) shish, shisha, shishes kjúmësht dhíe, latte di – më purkjén kjúmështi të dhiise míkut tiimë, mi piace il latte dela capra del mio amico. kjúmështi dhíe ngë o' të miir pë diálët pësé i boon doomë il latte di - non è buono per i piccoli perché è pesante. + dhiáar, dhiári, dhiárit kacikji -i -it (Vrb.-ALK) dash -i -it (AMK)

capace, agg. capanna, sf. capelo, sm.

capire, v.tr.

capocchia, sf. cappelo, sm. cappio, sm. cappotto, sm.

capra, sf.

capraio, sm. capretto, sm. caprone, sm.

(cfr. becco)

carabiniere, sm. caraffa, sf.

carbonchio, sm. carbone, sm.

(cfr.brace)

carcere, sm.,f. carciofo, sm. cardare, v.tr.

(cfr.prigione)

caricare, v. tr. (bestemmia benevola) carne, sm.

vashteerë -i -it (Gng.) vashkjerr ~ feshkeerë (AMK3) kinaat, kinata, kinates kinata rúan újit të stohët la caraffa conserva l'acqua fresca. Kokjë, kokja, kokjes fingjihë, fingjighi, fingjit ósht i dhezur një fingjihë vet è acceso un solo – dheezë gjithë fingjihjt, accendi tutto il carbone filakjíë -a -es (Gng.) kakoçuh -ghi -ghit manghanissi(nja) -a -ur kaamë manghaníssu(r) liit ho cardato il lino nkarkonja -va -úar imp. nkarkó! të te nkarkofshin nkrah! che te la possano caricare addosso! mish, mishët, mishëtit mish líshkët, carne magra. míshëtë më purkjén la carne mi piace míshët o’ të miir, la carne è buona. míshët lópie ngë më purkjén, la carne di vacca non mi piace. míshët viçareli ngë më purkjén, la - di vitelina non mi piace. o’ mish viçi, è – di vitelina. dáshit, di montone; derku, di maiale; sottë míshëtë jét shuum shtréiht, oggi la - costa molto"cara". një heer Puherí háhehj mish lópie, vétemë kkuur ndenjó të atire gramissehj! un tempo a Palagorio si mangiava carne di vacca soltanto quando qualcuna di esse cadeva.. kangevaar -i -it ljidhun (Gng.) + i (e, të) dashur

carnevale, sm. caro, agg. (di affetto)

carponi, avv. carro, sm. cartilagine, sf. casa, sf. casalinga, sf. caso, sm. cassa, sf. castagna, sf. castagno, sm.

castrare, v.tr. catarro, catena, sf. cattivo, agg.

cava, sf cavala, sf. sm.

cavaletta, sf. cavare, v.tr.

cavolo, sm. caveca, sf. cavità, sf.

cece, sm. cedro, sm. celibe, sm. cena, sf. cencio, sm.

i (e, të) shtrhéit + me katrh koombë + kjerrë -a -es (del’orecchio) diémët e véshët (Gng) shtupí -a -es nikukjír -a -esë (AMK7) razët (AMK3) zonja shtupíeje(AMK7) sindukjë, sindukji, sindukjit (da morto) sepolcro riferito a Gesù. vaar, varra, varres kishtenjë -a -es koombë kishtenjë ure diékkë një druu kishtenje, io brucio un legno di drédhinja -a -ur; pl. érdherat (v. raffreddore) xinxurë -a -es (Gng.) i (e, të) liik i (e, të) bushtrh (Rd.) një ghajar i liik, un bambino cattivo një váiz e lige una bambina cattiva. (di pietra). parrer -a -es pelë -a -es kaal -i -it (cavali, in coppia, di vettura) kuéhj (esser portato a cavalo da una persona ) ngalosh… karkalecë -i -it (estrarre) nxiiri, nxura, nxiru(r) shkuli(nja), shkula, shkulu(r) shkuul at dhoombë, cava quel dente; nxiir kupucët, togli le scarpe. laakar -ra -es (cfr.briglie) freerë -i -it (in generale) (gu)voor -a -es (di un albero) kupe -a -es liissi ka një kupe, l'albero ha una cavità. kjíkjar -i -it kjidrë -i -it (Gng) (cfr.giovane) gjarë -i -it...mbrómieje (AMK7) hjiropaarë -i -it (ALK)

(di preco)

ceneracciolo, sm. cenere, sf. (cenere caldissima mista a braci) (festività le Ceneri) cenno, sm. cento, agg. num. card. centro, sm. ceppo, sm. cera, sf. kjirí dilihj candela di cera

ghissí -a -es finjë -i -it (AMK) hi, hiu, hiut; pl.hirat fofflë -i -itë hirat xing një kjintë kjiondrë -i -itë kuzaar -i -it (AMK7) dilë, dili, dilit (AMK)

cercare, v. tr.

cerchio, sm. cercine, sm. cerino, sm. cervelo, sm.

cervo, sm. cespuglio, sm.

cesta, sf.

cetra, sf. cetriolo, sm. che, pron. interr.

kurkonja -va -úar kurkóje kitijé, cercalo là; kurkò, cerca; ket kurkoçë, devi cercare; të kurkoçë; të kurkofsh, possa cercare... aí ket kurkoor, egli deve cercare rreethë -i -it (AIM; Rd) kjumacë -i -it shkrepur -i- it (AMK) truu, truttë, truttëtë një ghájar me truu ("páljëshë" Gng. da Rd.) un ragaco inteligente. dhre, dhréu, dhréut (volante) diáh, diághi, diághit dushk -a -es mukjë -ja -jes krupeljhj (AMK6) zarekjë -e -es (AMK7) rëz -a -esë (AMK6) (ovale intrecciata per seccare fichi o altro) kaljië -a -es (AMK5) shpaaz -e -es kjitaarë -a -esë (Rd.) karkavéz -i -it (AMK5) kjë ; çë ;se (cong.) sa(t)

chi, pron. rel. dim. chiacchiera, sf.

(parola sconcia) mos thúe sholje non dire -

kjë, kush, cili sholjë -je -jesë (AMK3)

chiamare, v.tr. v.rfl. gjuham

chiaro, agg chiasso, sm. chiave, sm.

chicco, sm. chiedere, v.tr. chierico, sm.

chiesa, sf. chioccia, sf. chiocciola, sf. chiodo, sm. chiudere, v.tr.

hirres, hirrita, hirritu(r) kaamë hirritu(r) Kostandininë, ho chiamato Costantino. si kjiúhehj, come ti chiami? si kjiúhet ajó hoorë? come si chiama quel paese? (chiarito). i (e, të) rigjirúarë (luminoso) i (e, të) thiél (AMK6;Gl.5) gjialmarí -i -it (Rd.) trihjimë -i -itë (Gng.) kíçë -i -it (vg.) kjiçë -i -it ómë kíçin e derës, dammi la chiave dela porta. kokje -a -es píanja -ta -a(r) akolitë -i -itë (Rd) (dal greco:Canto dele gesta d'oltremare di D’Annunzio) kish -a -es kjish -a -es (v.gen.) kughós -a -es kumil -i -it (AMK) goozd -a -es mbighinja ~mbughinja mbirta ~mbughirta birtu(r) ~mbughirtur mbigh dérin ~ mbughí dérin, chiudi la porta mbigh gojin ~ mbughí gojin, chiudi la bocca. mbigh siit ~ mbughí siit chiudi gli occhi mbirta derin ~ mbughirta derin, chiusi la porta kaam mbirtu(r) derin ~kaam mbughirtu(r), ho chiuso la porta

dera ósht e mbírtu(r) ~ dera ósht e mbughirtu (r) la porta è chiusa. chiunque, pron. indef. rel. sin nxo kush chiuso, agg. i (e, të) mbirtu(r) ~ mbughirtu(r) ci, pron. pers. m.,f.pl. di prima pers. na, neve preposto:nominativo na genitivo kka neve dativo neve preposto:per tutti i casi: na ciabattino, sm. kupuzaar -i -it (AMK) ciambela, sf. kulaçë -i -it; pl. kuléçët ciascuno, agg.indef. nga; nganjó; ndenjó na kaan dhoon një ghibrë nga njó ci hanno dato un libro cibare, v. tr. tagissinja -a -urë (AMK) kjandissënja -a -urë (RGN) kaam kjandissur diálin, ho cibato il bambino. cibo, sm. gjaarë -i -itë (AMK3) cicala, sf. zoxer -i -it (ALK) cicatrice, sf. lavomë -i -itë (AMK) ciccioli, sm. shenk -gie -esë (AMK9) fringjë -t -ivet (cotiche, piedi ed altro) zingaridh -e -esë kaamë ngroon fríngjhj, ho mangiato ciccioli fríngjit jaanë të miira, i ciccioli sono buoni; ure hanja fríngjhj, io mangio ciccioli fríngjhj të májume ~ a ciccioli grassi; fríngjuh të májum, cicciolo grasso cicoria, sf. cieco, agg. cielo, sm. ciglio, sm. ciliegia, sf. (forma errata da nuova generazione) (forma arcaica) ciliegio, sm. (forma errata da nuova.generazione) parakalidh -a -es i (e, të) paa-si i (e, të) verbër (AIM) kjíah, -gha, -ghes. vetul -a -es (AMK7) kjushí, -a, -es çushí -a -es kërshii koombë kjiushije koombë çushie

cima, sf.

cimice, sf. cingere, v.tr. cinghiale, s.m. (oppure)

cinque, agg.num. card. cinquanta, agg.num.card. cintura, sf. (parte del corpo, la vita) (bandoliera:termine militare) ciò, pron. dimostr. ciocco, sm (ceppo). . dru i traashë, legno grosso ciottolo, sm. gúrith -i -itë cipola, sf. kjép, kjépa, kjépes kjépa vuhet te gjari e te mishët, (lett.) La cipola si mette nela minestra e nela carne. kjépët bóhen te kópështi e te gúshti i shkúlëmi e pra i vírimi te kjagha e kámbares te një shkoop çë víret. Kjépët bóhen të zíara, të piékura, të privilúara me krip e me vahj. Le cipole si coltivano nel'orto e il mese di giugno vengono raccolte e appese su pali pendenti dal soffitto. La cipola va preparata con olio e sale dopo averla bolita, arrostita o scaldata (involucro dela cipola) (ALK) fëludh e kjépesë cipresso, sm. kjiparissë -i -it (Rd) circondare,v.tr. + ve-mbi-reeth rriédhinja -va -urë (Rd) città, sf. (cfr. paese) hoor -a -es katundë -i -it pl. ind. katunde pl. det. katundet cittadino, sm. + horís -i -it civetta, sf. gjirigjónë -i -itë kjiló, kjiloi, kjiloit (AMK6) cocchiume, sm. goja e butitë

mali -i -malit çok -i -malitë (AMK9 / ALK/Rd.) fulëkjimë -a -esë (Gng.) rrokinja -a -urë (Gng.) derr -i -it pl. derra derkë -i, egërh(ALK) peesë peesëdhiét mes, messi, messit brezë -a -esë (AMK) këtà; këtó zángaar -i -it

coccio, sm.

(di tegola o di piatto)

lil -la -les lozëmi te lílat? giochiamo ai cocci? u kkuur ísha i vógël~(i vókkël) lózia te lilatë, io quand'ero piccolo giocavo ai cocci. ngë vrenja díaghin, siit më bónjin lila lila... se guardo il sole gli occhi mi fanno scintile.

cocomero, sm. cocucolo, sm. coda, sf. coditremola, sf. cogliere, v.tr. ciglioni, sm.

(cfr. zucca) (cfr.cima) + (figlio di puttana) (cfr.raccogliere) (cfr. testicoli) (bestemmia) bisht biir putorie / bishtaar shkundabísht -i -it

cognata, sf. cognato, sm. cognome, sm. colabrodo, sm. colare, v. tr.

colazione, sf.

colana, sf. cola, sf. colare, sm. colina, sf. colo, sm. colmare, v.tr.

érdherat; lokjet të të zoft një maghanov, che ti colga una cattiva fortuna. kunaat, kunata, kunates kunat -i -it (Puh. v..nome) nimur -i -it + émerë -i -it…e vatres + shkila-loongu shkilonja -va -úar (AMK5) (antico significato di correre) riéth, gocciolare vúca riéth, il barile sgocciola buti riéth, la botte sgocciola. buk-menatie (ShMt.) u’ ha buk-menatie, far colazione hjannakë -a -es + ngjíturit + kjfafor -i -it rahj -i -it kjiaf -a -es (nel senso di riempire) piónja, pióta, piót mbiónja, mbióva, mbiúar ket mbiónja ~ (piónja)bútin me ver, debbo colmare di vino la botte. vúca ósht e piót me újë,

colma, agg. colomba, sf. colore, sm. colostro, sm.

(kal.ant.)

(lett.) colpa, sf. colpire, v.tr.

(cfr. cominciare)

colpo, sm.

(un pugno) (un calcio)

coltelaccio, sm. coltelo, sm. colto, agg. (che ha cultura) colui, pron. dim. m. sing.

comandare, v.tr. comare, sf. combattere, v. intr. come, part. comp. (forma corretta)

il barile è colmo d'acqua i (e, të) piot paghumb -i -it ngjirë -i -itë (Rd;Vrb) kughostr -a -es kughostra ósht kjúmshti çë ngë o’ të miir e e boon dhía kkuur píah. colostro è il latte non buono e lo dà la capra quando figlia. stéssuritë zonja, zura, zoonë zeja, colpiscilo mus (mos) ja ze, non colpirlo ja kaam zoon, l'ho colpito; ja zura, lo colpii; një grusht një shkéib ~ shkeihjp ndónduritë (AMK3) thiik e madhe thiík -a -es i (e, të) ditur nom. ají, ajó, ató. gen. e dat. atihjë, asahjë, atihjë. acc. ató, ató, ató plur. nom e acc. ató gen. e dat. atirëve jappë fialë; urdheronja (AMK7) ndrikuh -gha -ghes luftonja -va -úarë (AMK) luftonja -va -úarë (AMK3) si bói si múa si u’) fai come me. si ají, come lui; si ajó, come lei si? come? si do ti, come vuoi tu.

cominciare, v. tr.

compagnia, sf. compagno, sm. comparatico, sm. compare, sm. compassione, sf. compatto, agg compiere, v.tr. completo, agg.

ze zura zoonë (nuova gener.) zonja e shkeli (forma corretta) ze e u niis cominciare a camminare ze figh ntene, comincia a dire di nuovo. mus ze ntene figh, non ritornare sulo stesso argomento. (società) shokjería + shok -u -ut pl. shokera(AMK) krushkía ~ kushkía (AMK.) (cfr.padrino) ((Puh. consuocero:RGN) krushk -u -ut pl.krushkjit lipisí, lipisíi, lipisíit (AMK6-Gl. 5) . (nel senso di intero) i (e, të) toorë (cfr. finire) (nel senso di pieno) i (e, të) piot

(n. gener.) (forma corretta)

zonja

comprare, v.tr. bié!, compra! të biéç, possa comprare. compressa, sf. compresso, agg. comprimere, v.tr. comunicarsi, v. tr. e rfl. comunione, f.(eccl.) con, prep. propria conca, s.f. conciapele, sm. concimare, v.tr. concime, sm. concludere,v.tr. condire,v.tr. condurre,v.tr. (cfr.focaccina)

biénja -ta -ur

(nel senso di sazio)

(con accusativo)

e shtipurë -a -es i (e, të) shtipurë -i -it ndondi(nja) -da -du(r) i ndondur, i citur kunkonja -va -úarë; kungoham -a -úarë kungim -i -itë (AMK) me + lakez -a -es + likuraar -I -it + ù koprisënja -a -ur fekopré -a -esë (AMK) + dirtonja me kundimin kjéghi(nja) kjérta kjértu(r) kjeghi(nja), prora, prun kusmalissinja -a -ur (AMK) kusmalissemë -a -ur

(v.finire) (v.preparare) (cfr.portare)

confessare,v.tr. (cfr. comunicare) -arsi ,v.rfl.

(comunicare,ricevere l'ostia)

confetto,sm. conficcare,v. tr. (bestemmia) confine, sm. (cfr. siepe) confusione, sf. congresso, sm. coniglio, sm. coniugare, v.tr. (cfr. torcere) Rd) connettere, v.tr. conocchia, sf. (cfr.rocca) conoscere, v.tr. -rsi ,v.rfl.

kungonja -va -úarë kungoham -a -arë shkomalissu edhé kungohu, confessati e ricevi l'ostia. (v. Rd.) (ShMtr) kujóndrë -a -es nguli(nja) -a -ur(r) të të ngulshin një thiikk te barku! che ti possano conficcare un coltelo nela pancia! nkaterrimë -i -itë (AMK6-Gl.5) mbilodhurë -i -itë këshiljë -i -itë Gng.da Rd.) drédhinja -a -urë (Gng. da lídhinja -a -urë njoh -ha -ur njham -a -ur njíhu! conosci te stesso; njíhëshum, ci conoscevamo. conservare,

+

conservare, v.tr. (custodire) (mettere da parte) consolare, v. tr. -arsi,v.rfl. consolidare, v.tr .(metter radici) consuetudine, sf. consumare, v.tr.

rúanja -rúata -rúa(r) ruanja delet, custodisco le pecore. viónja, vióva, viúa(r)

drosisem; u u drosissa; urë (AS) ve renjë zakoonë -i -itë grissinja -a -ur ke grissu gjith újit, naní te ku piinë? hai consumato tutta l'acqua, ora dove bevi? contadina, sf. jashtaar; -e; -es contadino, sf. jashtaar -i -it shataar -i -itë (AMK7) contante, agg. (nele mani) (forma errata ng..) te "doratë" (forma corretta.vg.) te dúartë të shkokjura, denaro liquido. contare, v.tr. rim(b)ironja -va -úar contrario, agg. i (e, të) kundrelem (Rd.) contro, prep.impropria kundrë; prei (ALK) convalescente,agg (nel senso di meglio) i (e, të) lárëçë (AMK3) -si vete me shëndet? -Jam i lárëçë! (AMK3)

convenire, v.intr.

conversare, v.intr.

convertire, v.tr convitare, v.tr. coperativa, sf. coperchio, sm. coperta, sf. coppia, sf.

coprire, v. tr.

coraggio, sm.

- Come stai con la salute? - Sto meglio! hjee ajó kupile i ka hje, quela ragaca gli sta bene. ajó kupile i kish hje, quela ragaca gli stava bene. më ka hje, mi conviene ngë më ka hje, non mi è convenuto. ljighirónja -va -a (Gng.da Rd) (nel senso di raccontare da RGN e Ang.) rigjironja -va -úar .(cfr.cambiare e voltare) ftonja -va -úarë (ALK) + bashkim -i -itë + pështroorë -i -itë karpitë -a -es (AMK) (coperta fatta con stracci o lana greca) ndromidh -dhi -it (Ang.) pendë -i -it (vg.) (ng.) kukkjë -a -es sa kukkjë karvele ke boon? quante coppie di pane hai fatto? një pend kjée una coppia di buoi mbilonja -va -úa(r) mbilò kríet, copri la testa pishtrhó tiganin, copri il tegame pishtrhó póçen, copri la pignatta pishtrhó shtrhatin, copri il letto pishtrhóje, coprilo kemi pishtrhúa shtrhatin, abbiamo coperto il letto (nel senso di non aver paura) mus trombu (che ha cuore) ka zomar

corbecola, sf.

corda, sf.

corno, sm.

corona, sf.

corpetto, sm. corpo,sm.

corredo, sm.

correggia, sf. correre,v.intr.

maraz -a -es; pl.marez, -at márazat gjéhen te mali e jaan të kúkje e kókje kókje.Várazat gjéhen te lisi e dúken dárdha të vógëla e kkuur jaan të miira bóhen të zéeza. I corbecoli si trovano in montagna e sono di colore rosso e butterati.I sorbi crescono su una pianta arborea e sembrano dele piccole pere che tendono a diventare nere e sono molto gustose. (fatta con stracci) téjë téji tejitë (fatta con peli di capra) trikkuz -a -es lithaarë -i -itë (AMK3) (sing.) bri briri ~ briu (più frequente) briut (plur.) brira (brinja) (AMK) brirat (brinjat) briravet (brínjavet) “ (escl. Puh.) bríu! corno! një dhi grule capra senza corna. kuror -a -es Krishtit i kaan voon një kuror gjómbie sipprhë kríet. A Gesù gli hanno deposto una corona di spine sula testa. Një kuror dhávinie una corona di aloro. (cfr.giubetto,panciotto) djipun -i -it kurm -i -it kurmi i burrit il corpo del’uomo kurmi i lisitë il tronco del’albero. (cfr. biancheria) luver -a -es paja -e -es (dim.) luverezit / pajezít (altri beni, dote in genere Rd.RGN.) (cfr.cinghia) bres -i -it (cfr.fuggire) jiki(nja) -a -ur (imp.) jik!)

(cfr.sorbo) (mora, fragola)

corrodere, v.tr. corrucciare, v.tr. corsa, sf. corte, sf. cortile, sm.. corto, agg.

(cfr. rodere, consumare) (cfr. crucciare) të jikurit kurt -ia -ies vajë vaji vajit i (e, të) shkurtur diit e gjat o e shkurtur, giornata lunga o corta hu i.shkurtur, palo corto diit të shkúrtura, giornate corte ditët jaan të shkúrtura, le giornate sono corte. corvë -i -itë shurbé -u -ut; asía (AMK7) gjá ljaposh (AMK3) gjithësei) RGN. kofshë -a -es; pl. -e -et pl. -shaltë (TrF.) kështu; kështù si, così come. pëkëtá, cosicchè, per questo zaal -i -it Kostandin -i -it jésë(nja) -jita -jitu(r) viénja sa jiét? quanto costa? sa ka jitu(r)? quanto è costato? kusheddí sa jiét ket jiés shuum! chissà quanto costa.deve co stare molto! të atí guur -i -it. likur-derku pumbaak -u -ut i (e, të) ziár ; piéku(r) privilonja -va -úar (scottarsi con acqua bolente oppure mettere verdura o altro in acqua bolente) + kughossënja -a -urë

corvo, sm. cosa, sf. (cosa inservibile) (tutte le cose ) coscia, sf.

così, avv.

costa, sf. costantino, sm. costare, v.intr.

(del mare)

(nel senso di valere)

costì, avv.di luogo. còte, sf. cotenna, sf. cotone, sm. cotto, agg.

(pietra per affilare)

covare, v.tr.

covo, s.m. covone, s.m. (più covoni o spighe sparsi qua e là sul terreno) (più covoni messi insieme nel'aia a forma di cono) (pelicola che avvolge il chicco di grano) cravatta, s.f. credere, v.tr. (aver fiducia) bess kaamë bess, ho fiducia. (AMK7) crepare, v.intr. crepatura, sf. crepuscolo, sm. crescere, v.intr. cresciuto, agg. cresta, sf. creta, sf . criniera, sf. cristiano, sm. Cristo, sm. criticare, v.tr. crivelare, v.tr. crivelo, sm. croce, sf. (del galo) (cfr.argila) (creta bianca senza acqua)

fuluun -i -it dhamat -i -it kavajun -i -it kakaroz -i -it júshk -a -es lakk -u -ut

u besonja -va -úar ~ bess zovissënja -a -urë (AMK2) i (e,të) loonë adjimë -i -it (Gng.) rrinja -ta -urë (AMK7) rritam -ta -urë (RGN) i (e, të) rritur (AMK7) rritam -a -urë (RGN) çendra (Csl) ljáfskë (Gng. da Rd) boot -a -es griin -a -es (AMK3) trinjë -a -es (RGN) krishteer -i -it Krisht -i -it dhinonja -va -úar shoosh -i -it sit -a -es krikjë -i -it bonja krikjin, fare il segno dela croce binja bita (ng.) ra (vg.) bitu(r) (ng.) rar (vg.) vre mus bíe, attento chissà cadi. muriham i (e, të) murihur guvoor -a -es e gjihjporës bith -a -es…e gjihjporës bith gjihjporie, - del'ago. kruund -a -es

(critica negativa) (cfr.vagliare) (da grano) (per la farina)

crolare, v.intr.

(cfr.cadere)

crucciarsi, v.rfl. crucciato, agg. cruna, sf.

crusca, sf.

cruschelo, sm. cucchiaio, sm cucinare, v.tr.

. (cfr.mestolo) (cfr. bolire)

pupil -a -es (TrF) lug -a -es zíanja -ta zíar piék, pióka, piéku(r)

çë ke zía(r)? che cosa hai cucinato? ke zía(r)? hai cucinato? çë jé kjë zíanë? che cosa stai cucinando? cucire, v. tr. kjépi(nja) -a -ur kaamë kjépu(r) një paar tírkjë, ho cucito un paio di pantaloni. cuculo, sm gurguljé -e -esë (RGN) cugina, sf. kushirire -a -es cugino, sm. kushirirë -i -it cula, sf. ninugh -a -es diepë -i -itë (AMK3) culare,v. tr. ninughissi(nja) -a -urë culo, sm. (deretano) biith -a -es cuocere,v.tr. zíanja -ta -ar piék, pióka, piéku(r) cuoio, sm. (cfr.pele) likuur -a -es licur kjénkjië ~kjénkjhj;- dhíe; -lópie; -délie; -kúçëku; -viçi; -ghariúri ~ ghadhiúri (rispettivamente):pele di capretto, capra, vacca, pecora, cane, torelo, asino. cuore, sm. zomar -a -es cura, sf. volandí -a -esë (Gng. da Rd.) cuscino, sm. ndaan-kríet (AMK7) custode, sm. ruetaar -i -it(AMK) custodire, v.tr. (nel senso di riguardare, conservare) rúanja, rúa, rúar arsi,v.rfl. rúham -a -u(r) ruhu! conservati, riguardati! rúanja delet, custodisco le pecore. cute, sf. (cfr.pele) cutrettola, sf. (cfr. coditremola)

D

da, prep.propr.

kka (lat.ab); te; affër (AMK7) kka atié, da lí i (e, të) vetem, da solo-a kaamë já kka Puheríu njér kutroonë, sono venuto da Palagorio fino a Crotone. u’ vìnja te jú vengo ~ a voi turres -i -it pl. turressët dhinonja -va -úar dom -i -it ke boon dom, hai fatto danno. karxíarit lúarit (AMK6) te gjith vendet; gjith paaru. mo paar jap ~ japënja; dha; dhoon jípamë ~ jipem mund jérë, può darsi; forse. jip! dai! jípia! daglielo! che tu possa dare pane. kka hjpara përtétinet zarë -a -esë (Gng.) dhitir -i -it kaamë një dhitír, ho un debito kaamë dhitire, ho debiti dhitirt jan të liga, i debiti sono cattivi. kaamë çëddò dhitire, ho alcuni debiti i (e, të) pafukji (AMK7) simundimë -i -it (AMK6.Gl.5) prees, prita. preer naforisën (Dr.)

danaro, sm. dannare, v.tr. danno,sm.

danza, sf. dappertutto, avv. dapprima, avv. dare, v.tr. -arsi,v.rifl.

davanti, avv. davvero, avv. dea, sf. debito, sm.

(cfr. ninfa)

debole, agg. deboleca, sf. decurtare, v.tr. dedica, sf.

(cfr.crisi) (cfr. tagliare)

defecare, v. intr.

dhiéssi(nja) -a -urë

deforme, agg. del (dela, dei, dele) prep.art. demetrio, sm. democratico, agg. demolire, v.tr. (cfr.guastare) dentatura, sf. (i denti) (i molari) dente, sm.

dentro, avv.

denunciare, v.tr. denutrito, agg deserto, sm. desiderare, v.tr. desiderio, sm.

(deperito) (cfr.volere) (esclamazione)

destino, sm. destra, sf. detenuto, agg. deturpare, v.tr. di, prep.

(mano)

diarrea, sf. diavolo, sm.

(cfr. drago)

ka dhiétu ~ (dhiéssur) pula e ka loonë ndidheza glássin. ha - la galina e ha lasciato per terra l'escremento. i (e, të) shtrhombur kka, e, i, të Dhimitrë -i -itë i (e , të) dhemokratik shkatarronja -va -úar dhombët dhombaghët dhoobë -i -it jésdrith ~ jesarith (AMK2) kaamë shkulu një thoombë, ho estirpato un dente. kaamë shkulu një dhombagh, ho estirpato un molare. mbronda; te. bronda kupuzës / te kupuca dentro la scarpa. ngalessi(nja) -a -ur harósurë -i -itë (Gng.) skretíra (Gng.) dúa, dásha, dáshur maahë -i -it të vinjin maghe! ti vengono voglie! shoort -ia -ies door të (e)mbaarë door e miir; diáth (Rd.) i (e, të) dhilur ka shaanë (AMK6) kka, i, të, e, i tia, të atía, di lui e saja, di lei i júajë di voi kka andehj; kkandé di là; mo shuumë, di più cigh -i -itë (RGN) diáh, diághi, diághit. shkeer, -a, -es. ke paar shkerat?.~ ke paar diáizitë?

hai visto i diavoli dicembre, sm. diciotto, agg.num.card. dieci, agg.num.card. dietro, avv.di luogo prapa derës, - la porta. prapa shtupís, - la casa. difendere, v.tr. differente, agg. differenza, sf. difficile, agg. digiunare, v.intr. digiuno, agg. digiuno, sm. (religioso) (cfr. tenere) mbanja -ta -tur ...piés i (e, të) ndrishurë (AMK6.Gl5) ndrishimë -i -itë (AMK6.Gl5) i (e, të) trashë rrinja -ta -ur...éssuh gjironja -a -úa(r) i (e, të) éssuh éssuh -ghi -ghit gjirimë -i -it rrimi éssuh pësé bomi gjirimin rimaniamo senza mangiare perchè facciamo il digiuno harronja -va -úar harroham -va -úar harrò! dimentica! të harrofsh, possa dimenticare kka hjpaara Ni-zottë (AMK7) Perendí -u -ut líanja -ta -ia(r) i (e, të) lía(r) (ng) thonja ~ thoomë, (vg.) tha, thoonë. thúe, dí; thúajë, digli; thúaja, diglielo i (e, të) dréikjë (AMK7) zdripinja (AMK6) posht (AMK7) vete hjimbësë (AMK5) sírkjuh -ghi -itë (RGN) ndanja, ndáita, ndaarë i ka ndaar, li ha divisi ndaji dividili zdirrassë -i -itë shini-ndrée -u -ut (RGN) tet-mbi-dhiét dhiét prapa

(cfr.grosso) (digiuno religioso)

dimenticare ,v.tr. -arsi,v.rifl.

dinanzi, prep. Dio, s.m. dipingere, v.tr. dipinto, agg. dire, v.tr.

(cfr.davanti)

(nel senso di tinteggiare di bianco i muri di casa.)

diritto, agg. discendere, v. intr. discesa, sf. (in -) discolo, sm. disgiungere, v.tr.

(vado giù)

(dividere)

disgrazia, sf.

disgustare, v. tr. -arsi,v.rifl. disonesto, agg.. disonorare ,v. tr. dispari, agg. (soldi-) dispiacere, v. intr. (mi - ) disseccato, agg. (cfr.duro) dhe i tháitur terreno secco fikji të thaata fichi secchi pa-újë senza acqua dissipare, v.tr. dissodare, v.tr. distante, agg. distruggere,v.tr. (cfr.spargere,disperdere) (cfr.lontano) (cfr.guastare) shkatarrò! distruggi! dito, sm. diverso, agg. dividere, v.tr. ndai! dividi! diviso ,agg. dolce, agg. dolere, v.intr. ( mi -) më dhemp komba mi duole il piede dolore, sm. domanda,sf. domandare,v.tr.

shkjéha(m), u u shkja, shkja(r) i (e, të) pa-ndeerë nxiér ndérin të shkókjura(t) heimonja -va -úar (v.g.) më duket kéi (n.g.) i (e, të) thájëtur i (e, të) sterpúarë (Arg.)

shpríshi(nja) -a -ur rimonja -va -úar i (e, të) laark skatarronja -va -úar

gisht -i -it i (e, të) ndrishurë (AMKK6.Gl.5) ndanja -ta -aarë i (e, të) ndaarë i (e, të) tomplh dhímbamë, u u dhimba , -ur

(regge il dativo)

domani, avv.

domenica, sf.

hejimë -i -itë piétur -i -itë (AMK) píanja -ta -a(r) u kaam pía Andjughines ho chiesto ad Angiolina. menat ~ nésser nessirmenat domattina di dittë prapa due giorni fa nessimbroma domani sera déi, dopodomani paradéi, domani l’altro e díal / të díalin,

domestico, sm. domicilio, sm. dondolare, v.tr. donna, sf.

donnaccia dono, sm. dopo, avv.

dormire, v intr.

dote, sf. dotto, agg. dottore, sm. dove, avv.

dovunque, avv. drago, sm. due, agg.num.card. dunque, cong.coord. duro, agg.

e díala, e diales shurbetoor -i -it mbáturit ninughissinja -a -ur (cfr. femmina) gra, graja, grajes (padrona di casa; Gng.) nikokjírë -e -esë (per animali) femur -a -es O’ leer një femur, një vaizë è nata una femmina; una bambina ka boonë një fémur; një vaizë ha dato ala luce una femmina, una bambina gra e lig ~ e likk, donna cattiva; putoor -a -es, dhurtel -i -it (Rd) pra pas pra vinja dopo vengo pas-mezdites dopo pranzo; fionja -ta -u(r) (imp.) fiò! dormi! mus fió non dormire; pája e thitë (R.Gng. e RGN) i (e, të) ditur + jatró, jatrói, jatróit te ku te ku vete? dove vai? te gjith ánat; gjithëparu drek -u -ut di poka i (e, të) thaatë i (e, të) ngurut (AMK7)

E

è, v.essere,

(cfr. essere)

ósht

e, cong. ebbène,cong. ebreo, sm. eccedente, agg. eccedenza, sf. eccedere, v.tr. Ecce-Homo, sm. eccelente, agg.. eccelso, agg. eccetera, sm.indec. eccetto, prep. ecco, avv. eccòme, avv. eclissare, v. tr. -arsi ,v.rifl.

+ (senza)

e; adhé(AMK7) miirë judhé -u -ut mo shuumë mo shuumëtë bónja mo shuumë She burri i (e, të) shuumë miirë i (e, të) hipur etijétrëtë pa she e si gjò! u ngrizarem u u ngrizúa ngrizúarë grizárturitë ~ ngrizúarit i (e, të) jétës úrth -i -itë (Gng.) e, edhé. kobuh -gha -es koniz -a -esë mbissonja -va -úar i (e, të) mbissúar minjéshtrh -i -it aí ~ aji; pl. atá si aí ~ si ají sii?! oi ti! ghitern -i -it hirres -ta -u(r) sevapë -i -itë (Gng.) vete, vata -ur …ppë copa i (e, të) hirritur ~ sirritur aiò ~ ajò; pl. ató i (e, të) turpuruar hinja -ta -ur

eclisse, sm. ecumenico, agg. eczema, sm. ed, cong. edicola, sf. (sacra) educare, v.tr. educato, agg. educatore, sm. egli, pron.pers. eguale, agg. eh, inter. Ehi! inter. elce, sm. eleggere, v.tr. elemosina, sf. elemosinare, v.intr. eletto, agg. ela, pron.pers.f. emotivo, agg. entrare, v.intr. (cfr.imparare,insegnare)

+

(cfr.uguale) (ei tu!) (cfr. leccio) (cfr.chiamare)

hínja mbroonda io entro a casa hir mbroonda entra a casa kettë hínja mbroonda devo entrare a casa të hifsh mbroonda che tu possa entrare a casa

epidemía,sf. epidemico,agg. epifania,sf. erba, sf. (erbe non specificate) (erba del cane) (Brl)

kute hitur entrando +

ngjíturit kjë ngjitet kapizímë -i -it (RGN) baar, bari -it

erica, sf. ermafrodito, agg. erpete, sm. erpice, sm. esca, sf. escremento, sm.

esercito, sm. esportare, v.tr. esposizione, sf. esposto, agg. espulso, agg. essa, pron.pers. essere, v.intr.

essere, sm. essi, pron.pers. esse, pron.pers. essi, “ esso, “ estate, sf. estirpare, v.tr. estremità, sf. estero, agg. estero, sm. età, sf. eterno, agg. evitare, v.tr.

barara, baarëkjéni, e top.(AMK9) ríkji, ríkja, ríkjes; pl. ríkjet i (e, të) gjimës-graa ngukji, ngunjia, ngunjes krohar -i -it íshk -a -es (umano) mut -ti -it (di bestie) (dei poli RGN) glaas -i -it pathëljihë (AMK3) ústerë -u -ut (Rd.) (portar fuori) kjéghi(nja) -ta -ur…priáshta + stúarit + i (e, të) stúar i (e, të) ngudhirtur (ALK) aió ~ ajó pl. atá u jam, kjeva, kjon ti jé kjeve ai o’ kjev na jemi kjejum; kjémë jù jeni kjejit atà jan kj(ij)en të jeç i pugaat che tu sia ricco kettë jem mbroonda te mezëdíta, dovrò essere a casa a mecogiorno. (esistere, esistenza, vita) gjógh -gha -ghes atá; ató ató atá aí ~ ají ver -a -es (AMK) veera e diitë (AMK7) shkúli(nja) -a -ur ngonjë -a -es (AMK) i (e, të) húahj (AMK7) të húahj (AMK7) (gli anni) viétëtë (che non muore) kjë ~ çë ngë des (cfr. alontanare) shkanxonja -va -uar reshti(nja) (AMK9)

(cfr. alontanare) shkanxoje evitala / o kettë e shkanxoçë devi evitarla të të shkanxofshin che ti evi tino

shkaptonja

F

fabbrica, v.tr. fabbro, sm. faccia, sf.

facile, agg. facoltativo, agg. facoltoso, agg. falce, sf.

(se vuoi) (cfr.ricco)

+ stísinja -a -ur hekurar -i -it (AMK) fákje -a -es ke një fákje e thaat hai una faccia tosta aji buur boon di fákje quel'uomo fa due faccie i (e, të) lee (AMK6; Gl.5) si ~ nge do drapur -i -it kucuneljhë -i -itë (AMK3)

(modo di dire) (fig.) falciare, v tr. falciatura, sf. falso, agg. fame, sf famiglia, sf famoso, agg. fanciula, sf. fanciulo, sm.

ka një drapur! le dice grosse! kúa(r)nja, korra, kúa(r) ~ koor të korvet i pa ertet u’ ~ úja kaam u, ho fame gjáku, vatra (AMK7) i (e, të) njóhur váiz -a -es diálh -i -it një diálh un – di diálara due -

(senza verità)

(conosciuto)

fanfarone, agg.. fanghiglia, sf.

roonguun -i -it ppiil, ppila, ppiles

fango, sm. fangoso, agg. fantasma, sm. fare, v.tr.

báita ~ bahjëtë -ta -të boot -a -es7 i (e, të) ppiluz shpird -i -it bonja, bora, bon bói nxitu! fai presto! ka bon nxitu ha fatto presto bora likk feci male. bora miir feci bene kettë boç miir devi fare bene të bofsh(ti)nteri miir, che tu possa fare sempre bene. papajíl -a -es kukurdí -a -es (RGN) flëturë -a -esë (Gng.) míah, míahëtë, míahëtët (fior di - ) paghëm -a -es ( - di seconda setacciata) pupilë -a -es míahëtë o’ të baardh, la farina è bianca. buuk míahi, pane di farina farisé -éu -utë (per bambini) farkjéjë -a -es mparkjossi -va -u(r) mparkjó ató diálh fascia quel bambino. kettë mparkjóç devi fasciare mparkjóje fascialo të të mparkjófshin kríetë che ti possano - la testa kute mparkjóssu(r) fasciando (di legna secca, minuta da bruciare) shkarpa, shkarpat heimúarit heimonja -va -úar ke já të më heimóçë? Ec fantetónd! sei venuto ad infastidirmi? Vai per i fatti tuoi! sot ke já e më ke heimúa, leem të veer, múa, ec fantetónd!

farfala, sf.

farina, sf.

fariseo, sm. fascia, sf. fasciare, v.tr.

fascina, sf. fastidio, sm. fastidire, v.tr.

fato, sm. fava, sf.

( cfr. destino)

favo, sm. favola, sf. facoletto, sm.

febbraio, sm. febbre, sf. fede, sf. fedele, agg. fegato, sm. felce, sf. felice, agg. femmina, sf.

(cfr.nipote)

(per animali) femminile ,agg. ferire, v.tr. ferita, sf. fermare, v.tr.

fermata, sf. fermentare, v.intr.

(nel senso di bolire)

oggi sei venuto ad infastidirmi, lasciami stare, vai per i fatti tuoi! faan -i -itë baath -a -es ke ngroon baath? hai mangiato fave? né, kaam ngroon baath pa krie, baath të çara… si ho mangiato fave trite krohar -i -it purragh -e -es shkamandil -i -it me jéppë një shkamandil? me lo dai un e ke shkamandilin? ce l'hai il - ? sa shkamandile! quanti facoletti! shkamandili ósht i kukjë il – è rosso. frevaar -i -it éth, éthia, éthies (AMK7) (m)bees, (m)bessa, (m)beses i (e, të) me (m)bees murshí e zeez (AMK9)(RGN) fíar -i -iit i (e, të) lum -i -it graa, graja, grajes ghrúa, ghrúe, ghrúes(AMK) fémur -a -es + i (e, të) femuroor lavossinja -a -ur (ALK) lavoomë -i -itë (ALK) ghrevor (AMK7) kjindronja -va -úar kjindró, fermati + kjindrúarit zíanja -ta -arë musti zían, il mosto fermenta,

(cfr.alzarsi) (cfr.lievitare) fermo, agg. ferrare, v.tr. ferrato, agg. ferreo, agg. (mettere i ferri) (con ferro) i (e, të) kjindrúarë vonja hekurat i (e, të) me hekur i (e, të) si hekur

ferro, sm.

hekur -i -it hékur kali, ferro di cavalo hékur gariúri ferro di asino (ferro di cavalo da Gng.) petikua, petikoi, petikoit; pl. petikonjit (via ferrata) udh hékuri (ricco di frutta da Gng.) karpobugattë kromët -a -es(AMK2-6) i (e, të) shkjarë i (e, të) kjéjëbur vroomë -i -itë (AMK3) theel -a -es një theel buk, una - di pane. (cfr.nastro) fluturakë -u -ut (AMK.ant.) purrah -gha -ghes (cfr.stanco) dhedhë -a -es flakë -a -esë (Gng.) shkrehër -i -it (AMK7) frimë -i -itë (Gng.) ngúli(nja), ngula, ngulu(r) fikk -u -ut kaam ngroon një fikk, ho mangiato un kaam ngroon fíkji, ho mangiato fichi kaam ngroon fíkjit, ho mangiato i fichi koombë fikjë~fiku, pianta di (fiorone di fico) bot -a -es (farsi sposo) boham dhondar (farsi sposa) boham nusse nus -a -es dhondar -i -it (con fede) + i (e, të) me bees bees -a -es kaam bees, ho - (DpgP) feh -ghi -ghit fen -i -it sanúa, sanói, sanóit (AMK3) (detto per animali). píel, piéla, piélu(r) ka piél déla e ka boon një kjénkjë, ha figliato la pecora e ha fatto un agnelo bijë, bija, bijes

ferrovia, sf. fertile, agg. festa, sf. fetente, agg. fetido, agg. fetore, sm. fetta, sf.

fettuccia, sf. fiaba, sf. fiacco, agg. fiaccola, sf. fiamma, sf. fiammifero, sm. fiato, sm. ficcare, v.tr. fico, sm.

fidanzarsi, v.rifl. fidanzata, sf. fidanzato, sm. fidato, agg. fiducia, sf. fiele, sm. fieno, sm. figliare, v.tr

figlia, sf.

figliata, sf. figlio, sm. filare, v.tr. filato, sm. filatoio, sm. filatura, sf. filo, sm. finalmente, avv. finchè, cong. fine, agg. fine, sm. finestra, sf. finire, v.tr.

+

(cfr.fuso)

(cfr.sottile)

(compiere) sosse! finiscila!

të piélurit biir, biri, birit tiri ~ teri(nja), tera, tíar të tíeritë bosht -i -it të tíeritë pee(një), péu, péutë / pee, peenji, peenjit; pl. peri + ppë të sóssurit njér çë ~ kjë i (e, të) hoogh sóssuritë dritezoor -a -es (AMK7) sóssi (nja -a -u(r)

finito, agg. fino, prep. fino, agg. finocchio, sm. finora, avv. fintantochè, cong. fiocco, sm. fiore, sm. fiorire, v.intr. fiorone, sm. fiume, sm. flaccido, agg. focaccia, sm. (-ina)

(sino) (fine,sottile)

i (e, të) sossur njér i (e, të) hooghë murahj -i -itë njer nani njér çë ~ kjë fiét bórie lulë ~ e –a -es shtinja, shtura, shtun lulíssinja bot -a -es purró, purroi, purroit lum, lumi, lumit i (e, të) ljappë (Gng.) karveluçë -e -es shtipur -i -it bukëvale (AMK9) vatrë, vatra, vatres; pl. vatre(AMK) me ziárhë fiét, fiéta, fiétes fiét -a -es ghaghurél -i -it (v.Etn. op.del'A.) stissi(nja), stista ~ -sa, stitur ~ -sur (AMK-Gl.5) çë jósset jóssi(nja) -a -ur jóssam,u u jóssa, jóssur

(fiocco di neve) (cfr. gettare) + (di fico)

(focaccia con ciccioli) focolare, sm. focoso, agg. foglia, sf . foglio, sm. foletto, sm. fondare, v.tr. fondente ppr. fondere, v.tr. (-ersi ) v. rifl. (con fuoco)

fondo, sf. fontana, sf. forbici, sf forca, sf. forchetta, sf forfora, sf. formaggio, sm. (crosta nela testa dei neonati) (cfr. grattare, grattugiare) déja nçikk diáth, vorrei un po' di –

dérdhi(nja) -a -ur (Lr.) bith -a -es thelb -i -it (Gng.) kronjë -a -esë (AMK;Gl5) grishoor -a -es pl.. grishorët dhikrián -i -it (v.Etn. op.del'A.) grep -i -it (AMK7) floth -a -es (Gng.) zbúkuza diáthët -i -it

formica, sf. forno, sm. forse, avv. forte, agg. forteca, sf. fortuna, sf.

fortunato, agg. forza, sf. fossa, sf. fotografia, sf. fracassare, v.tr. fracido, agg. fragile, agg, fragola, sf. frantoio, sm. frassino, sm. frate, sm. fratelastro, sm. fratelo, sm.

diáthët më purkjén, il - mi piace o’ diáth délie, è - pecorino o’ diáth lópie, è - di vacca (v. etn. op.del'Aut.) milingonjë -a -es (RGN) furh -i -it mundë jérë ~ boot jérë i (e, të) fukjissem (AMK7) burg -u -ut (AMK7) (si usa solo in senso negativo) shoortë, shortie, shorties biaré ~ biraré çë magha shortë çë ke passur! figliuola che cattiva fortuna nera che hai avuto! (in senso positivo) fan -i -it; pl. -e i (e, të) fánem (AMK) fukji -a -es (AMK7) ghroopë -a -es ~ groopë -a -esë kóniz -a -es (fare a peci) bonja, copa, copa i (e, të) kájibëtë (che si rompe) çë ~ kjë çahet framoz -a -es dréthez -a -es (AMK3) trappit -i -it vrínkjë -i -itë kalojar -i -it (AMK) (di mamma) vugha mómie (di papà) vughá tátie vugha -u -ut jim vughá,

mio i vugháu të atía, suo jit vughá, tuo – vugháu ióni, ~ joni nostro vugháu júahj, vostro vugháu i tire ~ të atirve, loro fraterno, agg. (come fratelo) si vughà (come frateli) si vughezara frattanto ,avv. (in questo tempo) te ki mott (in quest'ora) te kió heerë (in quel'ora) te ajó heerë freddo, agg. i ( e, të) stohëtë i (e, të) ngri ~ ngrirë (RGN) boon titim ~ boon ngri fa freddo fregare, v.tr. (cfr.strofinare) furkonja -a -úa(r) fregola, sf. (dela vacca) mah, maghi, maghi (dela scrofa) suva (del'asino) foja fremere, v.intr .(cfr.tremare) dridham, u u dridha, dridhur friggere, v.tr. diganissi(nja, -a, -ur frittela, sf. pétuh, pétugha, pétughes (modo di dire: senza darle importanza) e ke loon si nj pétuh, l’ hai lasciata come una fritto, agg. i (e,të) diganissur frole agg. (cfr. morbido, soffice,vaporoso i (e,të) kaharë (AMK3) fronte, sf. (le fronti) baaghët më dhóombënjin baaghët, mi duole la – fruttificare, v.intr. ngjaloft (Dr. da Bala) frutto, sm. (in genere) karpó -ói -óit (AMK3) fucile, sm. gukazezë, -a, -es (Gr.) fugare, v.tr. prizonja, -va, -úar fuggiasco, agg. i (e, të) prizúar i (e, të) ikur (AMK6; Gl.5) fuggire, v.intr. jíki(nja), jíka, jíku(r) fuliggine, sf.(le -) fughíjinat zirrë -i -itë (Gng.) fulmine, sm. Rrëfeja (Gng.) fulvo, agg. (rosso) i (e, të) kukjë fumare, v.tr.intr. kamnissinja -a -ur (AMK7) fumo, sm. kamnua -oi -it (AMK7)

fune, sf.

(cfr.corda) (fune grossa) (portare con dignità)

funerale, sm. fungo, sm. kupurdhat

rrimë -i -itë (AMK3) tehj~tejë, teji, tejit honatarunë ~ fonatarun (AMK5) siélurit (Ktt.) kupurdh -a -es. pl.

mukkjarughe bukughale (fungo secco usato per accendere con l’acciarino) fuoco, sm. fuori, avv. (modo di dire) fusa, sf. ( - del gatto) maça boonë grópiçatë la gatta fa le fusa maça girrían il gatto graffia fuso, sm. jásht kka neve! lontano da noi!

(varietà di funghi)

íshk -a -es ziárhë, ziárri, ziárrit priáshta

gropiçë -a -es (AMK3)

boosht, boshti, boshtit

G

gabbiano, sm. galantuomo, sm. galetto, sm. galina, sf

lumbaarth -a -esë (AIM) buurh i miir gjél (arelë) pul -a -es thelooz -a -es (AMK7) (voci per chiamare la galina) kuur, kuur, kuur...mia.... piçiarè, piçiarè, piçiarè. e i pulcini. çiçe, çiçe, çiçe gjél, gjéli, gjélit

..

galo, sm.

(ermafrodito) (canto del - ) gamba,sf. gancio, sm. garofano, sm. gatta, sf.m. gaca, sf. gelato, agg. gelosia, sf. gelso, sm. (del fuso) (in genere) (cfr. fusa) (gatta morta) (v. pica)

ghaloffë -i -itë kikirikú kofsh -a -es greppë -i -itë (AMK3) groppë -i -itë rodhostanë -a -es (ALK) maçë -a -es maçë e dekurë grish -a -es i (e, të) akuli (AMK7) cilj -ja -jesë (A.Arc.) moon, moni, monit monez, monaze, monazes pl. moneza jémbulë -i -itë (AMK3) dhondar, dhondarri, dhondarrit çunjë, çunja, çunjesë pl.çunjatë (AMK3) kaar -i -ìt roçëkë -u -ut pidh -dhi -dhit prind -i -it; pl.prinderat (AMK7 prënd -i -it; pl. prëndettë (AMK3) jennar -i -it kundimi (AMK3) gjindë, gjindie, gjindiet i (e, të) hoogh i (e, të) bujarish; hool (AMK7) shtíe -ta -un shpihet (AMK7) jettun, -i -it jic -i -it me baar sing -a -es shtinja, shtura, shtun shtitur

(frutto) gemelo, sm. generazione, sf. genero, sm. gengiva, sf. genitali, sm.

(cfr.seme)

(del'uomo) (dela donna)

genitore, sm.

gennaio, sm. gente, sf. gentile, agg. germogliare, v.intr. germoglio, sm. gesso, sm. gestante, agg. e sf. gesto, sm. gettare, v.tr. (kal.)

(ng.) kettë shtinja devo mos~mus shti non –

shtíe gettalo të të shtifshin kka një timbë

ghiacciolo, sm. ghianda, sf ghiro, sm. già, avv. giacca, sf

giacehè, cong. giaciglio, s.m. gialo, agg. giardino, sm.

ginestra, sf, ginocchio, sm.

giocare, v. intr.

giogo, sm. gioia, sf, (AMK7) giornaliero, agg. giornata, sf.

che ti possano - da un dirupo... ísha çë shtía újit stavo gettando l'acqua; kute shtun újë fijítëhj gettando l'acqua parlava shti, shti.. getta, getta.. kjatroh -ghi -ghit loondë -a -es (calice di ghianda) ghalof -i -it jér -i -it (un tennpo) një heer ' (fin d ora) njer naní shumbrajinë -i -it (AMK7 shambregh -i -it (AMK3: A. Arc.) (Puh. significato di straccio:RGN) pësé (dei poli) mazun -i -it (luogo dove le galine depongono le fulun -i -it i (e, të) veerdhë (orto) kopësht -i -it livadh -i -it (AMK7) perivoljhjë (AMK3;A.Arc.) (v. etn. op. del' A.) shpart -a -es gjuú, gjúri, gjúrit më dhemp gjúri mi duole il më dhómbënjinë gjúnjitë mi dolgono le (cfr. saltare) looz, loza, lúa(r) lúanja -ta -úar brédhënja -a -ur juvilë -i -it (Ang.) zighó -oi -óit (AMK6; GL.5) gaz; haree -a -es (ogni giorno) miir diitë, buon giorno te ajó diitë ure… in quel giorno io… diitë pë diitë, giorno per giorno nga diitë, nga dita diít, dita, dítes

giovane, sm. giovedi, giovenca giù, avv. giubbetto, sm. Giuda, sm. giudizio, sm. giudizioso, agg. giugno, sm.

giumenta, sf. giumento, sm. giunco, sm. giungere, v.intr.

giurare, v.intr. E

ogni giorno diitë prapa, giorni addietro çë do diit prapa alcuni giorni fa gjith dítinet tutto il giorno dítinet durante il giorno te këtá diítë in questi giorni me dítinet col giorno dítinet e jávës jaan: i giorni dela settimana sono: të hoon ; të márriin; merkurr; të prónten; të énjita; të shtúnin; edíala (da Ang.) (giorno festivo) kromëtë -a -esë (AMK) (dala pubertà al matrimonio) kupil -i -it; pl. kupihjët e énjita dem -i -it (RGN) posh; po (dele donne, cfr. corpetto) ciljónë -i -it (AMK3) Judh (cervelo) truu, truut, trutët (con cervelo) me truu gushtë -i -it kjérëshuri ~ theristin (AMK3; A.Arc.) (cavala da sela) kal -a -es kal -i -it vrinkjë -i -it vudhë -a -es (cfr.vivere) rronja -va -rroon ka rroon è arrivato kettë rronja nxitu dovrò - presto të rrofsh nxitu che tu possa - presto... kute rroon, arrivando rre! arriva! varëbesinja -a -urë. (AMK3; A.Arc.)

giusto, agg. girare,v. tr. giro, sm. gli, pron.

(a lui) (a lei) i kaam thoon, gli ho detto i kaam kurkúa, gli ho chiesto kaam thoon atía, ho detto a lui kaam kurkúa atia, ho chiesto a lui +

i (e, të) likjihj (AMK7) këthenja -a -úarë (Gng.) këthemë -i -it (Gng.) i (të) atia e (të) assaja

gloria, sf. goccia, sf. gocciolare, v.tr. intr.

hje -a -esë pikk; pika; pikes riéth, rijídha, rijídhu(r)

godere, v. tr. gola, sf. gomito, sm. gomitolo, sm. gomma, sf. gora, sf. governo, sm. graffiare, v.tr. -arsi, v.rifl.

grammo, sm.. granaio, sm. grande, agg. grandinare,v. intr. grandine, sf. grano, sm. granonone, sm.

grappolo, sm.

vúca riéth il barile gocciola vúca rijithëhj il barile gocciolava trashighonja -va -úar (Gng.) kjaffë -a -es griljacë -i -itë (Gng.) burruli -i -itë loombësh -i -it loom -a -es luc -a -es (stato) kjaverrí -a -esë (AMK6; G1.5) shinonja -va -úar(AMK6) shinohëtu (AMK6) (graffiare faccia e strappare capeli) skjíram; u u skjera; skjar (Puh) carrissamë -a -urë dram -i -it (scantinato, magacino) (dal greco ) katohj -i -it i (e, të)math pl. .meeth i mbudhenjë (AMK4-5) bbíe bréshur(AMK7) breshur -i -itë (AMK7) kúkulj -i -itë (AMK3) gruur, gruri, grurit (pula) júshka (cfr.granturco) ndian -i -it krokomeljë -i -itë (Rd.;ALK) me míahët të ndiánit boohet kjúghin, con la farina di - si fa la polenta. (d'uva.) rroomb, rroombi, rrombit

grasso, agg. grasso, sm.

(cfr. pingue) (il pingue) (sostanza animale)

i (e, të) majum i májumi të líar kumdím -a -es saím -a -es buuk me kundím pane con një theel buuk e líar me vahj o me kundím una fetta di pane spalmata con o1io o grasso.

grassone, agg. e sm./f. (nel senso di grosso) grata, sf. grattare, v.tr. -arsi, rifl.

maimaron -i -it i (e, të) traash ghrad -a -esë (A.Arc.) krúanja -ha -úa(r) kruham -ha -a(r) krúham mi kruhu! grattati! krúhet si o krúa si è krúaje grattalo të të krúhëshin che ti possano kute krúa kríet fiitëhj parlava grattando la testa girríeja

grattugia, sf

grattugiare, v.tr. girríanja diáthëtë - il formaggio gratuito, agg. grave, agg. gravidanza, sf. gravido, agg. (cfr. agonicante) (nel senso di pancia)

girríanja -ta -a(r)

pa-pagua i, e roondë (AMK9) kjeghin miir burkun porta bene (la pancia) gravidanza. me baar i (e, të) roondë(AMK9; AS .Kund.Ent.) i (e, të) aidhíar aidhí -u -ut grekagh -i -it ghrikjë -u -ut (AMK) vandiljë -i -itë (AMK3)

graziosa, agg. sf. grecale, sm. greco, sm. grembiale, sm.

(vento) (punto cardinale)

gridare, v. intr. grilo, sm. groppa, sf. grosso, agg. grotta, sf. gualcare, v.tr.

(chiamare a Puh.) .

(cfr.filare) (filare con il fuso) (telaio) pl.

gualchiera, sf. guancia, sf.

guardare, v.tr,. (cfr. conservare) vre guarda vreem guardami vreham mi guardo më vreen mi guarda e vrenja la guardo i vrenja li guardo guardia, sf. guardiano, sm. + + + guarire, v.intr. të shirofshe che tu possa o shirúa èshiróomë guariscimi shiróje guariscilo / a shiroó! guarisci! guastare, v.tr. shkatarróje guastala shkatarró

próhur -i -itë (RGN) (s) ~ thirreesë -ta -urë (AMK7) karkalec -i -it vith -a -es (AMK) i (e, të) trash (g) ghroop -a -es íanja, íata, íar gharghalissinja -a -ur tíri tía tíar (gh)arghalí -a -es fakje, fakja. fakjes fakjet kappëkalja -i -it (Gng. ALK) vrénja, vreva ~ ta, vretur rúanja, rúata, rúar

ruetaar -i- it (AMK) ruetar -i -it loopaar -i -it (- di vacche) dhiar -i- it (- di capre) delaar -i -it (- di pecore) shironja, shirova, shirúar

shkatarronja -va -úa(r)

guasta guasto, agg. guerra, sf. guerreggiare, v.intr. gufo, sm. guidare, v.tr. i (e, të) shkatarrúa luft –a –es (AMK7) luftonja(nj) –va -úar(AMK7) gjigjonë -i -it ghurghulé -a -esë síel -a -ur (AMK7) fólinja, fóla, fólë(ur)

I

Iddio, sm. ieri, avv.

(a Palagorio s'identifica con Cristo)

Krisht -i -it dié

il, art. det. sing. m. iluso, agg (cfr. ingannato) iluminare, v.tr. imbastire, v.tr. (cfr. rammendare) imbiancare, v.tr. imbrattare, v.tr. (di nero) -arsi, v.rifl.

promë ieri sera një dítiz ieri l'altro dié te mezëdita ieri a mecogiorno dié me dítinet ieri con il giorno nessimbromë / a domani sera nésser domani i, e, të, a, u, i (e, të) nginjar dritttëzonja -va -úar (RGN) (a)rnonja -va -úa(r) lianja -ta -a(r) nxinjat -a -urë nxihem, u u nxihem, nxitur

imbucatare, v.tr. imbuto, sm. immergere, v.tr.

i nxitur tinto di nero (trasl.) i nxituri ti! disgraziato, svergognato! (acqua calda con cenere) bonja…ghissín; -a -esë hóni, honía, honíes (AMK5) (v. etn..Gng.) (cfr. intingere) njomi -a -u(r) njómë péndin intingi la penna

njómu! immergiti! immobile, agg. immondizie, sf. immortale, agg. impagabile, agg. imparare, v.tr. (che non si muove) çë ngë tundet driz -a -es (AMK6; Gl.5) pióhj (AMK9) çë ngë deesë çë ngë muund paguhet mbissonja -va -úar

(che non muore) (che non si può pagare)

mbissó! impara! impareggiabile, agg. (di cui non ce ne sono più) çë ngë jaanë mo imparentare, v.tr. bohamë gjirí impastare, v.tr. trazonja -va -úa(r) trazó! impasta! trazonja míahëtë me úji impasto la farina con l'acqua trazonja míahëtë me vahj impasto la farina con l'olio trazonja míahëtë me staffídhe impasto la farina con uva passa (in parentesi, suono appena accennato, quasi nulo) kaamë trazúa(r) gjithë dítinet ho impastato tutto il giorno kaamë trazúa(r) njer te miesënáta ho impastato fino a mecanotte kettë trazonja nessirmenat nxitu… devo impastare domattina di buon'ora… kaamë trazúa(r) búkin ~ karvelet ho impastato il pane kaamë trazúa tumacëtë ho impastato la pasta impastato, agg. i (e, të) trazúar impaurire, v.tr. trombi -a -ur -rsi,v.rifl. trómbam -a -ur trombu! impaurisciti! të trombi t'impaurisco trombum! impauriscimi. impaziente, agg. (senza tempo) pa-nge (senza pace) pa-dukkë impeccabile, agg. (senza peccato) pa-munkat impeganre, v.tr. (cfr. promettere) tashki, tasëka, tassu(r) impenetrabile, agg. (che non si passa) çë ngë shkohetë

impiccare, v.tr. impossibile, agg. impotente, agg. imprecare, v. intr.

(che non può essere) (che non può) (cfr. bestemmiare) sa nomë! quante imprecazioni mus ~ mos nomë! non imprecare!

viri -a -iérë ~ -u(r) çë ngë muundë jéerë kjë ngë muunë nomi -a -ur

imprestare, v.tr. improvvisamente, avv. (nel senso di :senza saperlo) (idem :ad un tratto) (idem: presto, presto) in, prep. (apud)

inalzare, v.tr.

húanja...-ta -úar pa të dihet gjith te një heerë nxitu nxitu te (in) ndë te shtupia; ndë shtupia presso casa; in casa ngrenja -va -ur

u nissem , u u nissa, nissur (AMK7) incancelabile, agg. (che non si toglie) kjë ~ çë ngë nxiret (che non esce) kjë ~ çë ngë deelhë incannare, v.tr. mbionja -a -úar…massurët incannatoio, sm. anemë -i -it incantato, agg. (senza parola) pa-fialë incendiare, v.tr. (mettere fuoco) vonja….ziárh incendio, sm. (cfr. fuoco) ziárhë -i -it incenerire, v.tr. boham…hi incensare, v.tr. (cfr. adulare) vandonja -a -úar incensiere, sm. nçenxer -i -itë incenso, sm. nçenxë -i -it livan -i -it (ALK) incinta, agg. me baarë includere, v.tr. (mettere insieme) vonja ~ vunja baashk incolare, v.tr. ngjítinja -ta -ur (RGN) incolpare, v.tr. (essere in colpa) u stessi -a -urë thúe se stessin ají di' che lui è in colpa incolume, agg. (cfr. integro) i (e, të) toorë incombustibile, agg (che non brucia) çë ngë diiget incominciare, v.tr. zonja -va -zoon ze fiil (AMK7) ze! incomincia! incomprensibile, agg. (che non si capisce) çë ngë digohet incompreso, agg. (non capito) pa- i (e, të) digúar

incamminarsi, v.rifl.

incontrare, v.tr.

ndandinja (AMK7) përkjékinja, përpokja í-~ përpoka -ur (AMK10) (RGN) e kaam përkjéku(r) l'ho incontrato incontro, sm. përkjékurit (AMK10) incoronare, v.tr. (mettere la corona) vonja…kurorë incorreggibile, agg. (che non si può) çë ngë muhet incrocio, sm. krikjë -i -it indebitare, v.tr. bonja…ditir indefinito, agg. pa- sosur indicare, v.tr. (mostrare) stonja -va -úar sto! mostra! stoje mostralo stoja mostraglielo indicibile, agg. (che non si dice) çë ngë thuhet indietreggiare, v.intr. (andare indietro) vete prapa indovinare, v.tr. pandehinja -a -ur (AMK3) indietro, avv. prapa infelice, agg. i (e, të) míar (povero) i (e, të) shkreetë inferno, sm. pis -a -es (AMK7) infettare, v.tr. gjinja -a -ur

infornare,v.tr.

mpurnissi(nja) -a -ur mpurnissi búkin inforno il pane mpurnissi karvelet inforno i pani kaibam -a -ur nginjenja -va -a(r) nginjé! inganna!

infradiciare, v. tr. v.rifl. ingannare, v.tr.

ingannato, agg. ingegnoso, agg. inginocchiarsi,v.rifl. inginocchiato, agg. ingravidare,v.tr.

(che sa fare)

i (e, të) nginjar çë di të boorë piljingusem -a -urë (AMK6) i (e, të) pringunjuru (AMK3) ljisinjë -a -ur (AMK3)

insegnamento, sm. insegnante, sm. insegnare, v.tr. inseguire, v. tr. (minacciando) insieme, avv. e prep. insipido, agg. insolente, agg. insudiciarsi, v.rifl. insultare, v. tr. insultato, agg. intanto, avv. intatto, agg. inteligente, agg. interno, agg. (senza sale) (faccia dura)

(non toccato) (con cervelo) (di dentro)

intero, agg. intestino, sm. intingere, v.tr. (mi -) inutilmente, avv. invece, avv. inverno, sm. (al posto di…)

mbissimë -I -it (AMK6; Gl. 5) dhashkalë -i -it (AMK7) mbissonja -a -úar kanossi(nja) -a -ur(r) baashk anamesë (AMK7) pa-krip fakjethaatë nxihem -a -urë dhinonja -va -úa(rë) i (e, të) dhinúa(r) ndë amesa (AMK6;Gl.5) pa-i (e, të) ngaarë me truu kka mbronda i (e,të) mbrondihj (AMK6; Gl. 5) i (e, të) toorë zoorh -i -it; pl.zorrët njomi -a -ur njomam -a -ur áthunë (AMK7) ndëvendo (AMK3) dimur -i -it

invidiare, v.tr. invincibile, agg. invisibile, agg. invitare, v.tr. invito, sm. involucro, sm. ipocrita, sm. irrealicabile, agg irremovibile, agg. io, pron. pers.

o' dímur è inverno kkuur vién dímuri bie boora quando viene l'inverno cade la neve. (buttare l'occhio) shtinja siinë pa- i (e, të) mutur ~ mundur (che non si vede) kjë (~çë) ngë shihet (che non di mostra) kjë (~çë) ngë duket ftonja -va -úar (AMK3) ftúar -i -it ( anche in generale) fëludh e kjépes (ShMtr.) (con due facce) me di fakje (che non si può fare) çë ngë boot ~ mund boohet (che non si muove) çë ngë tundet Úre

irrigare, v.tr.

(cfr. abbeverare)

putissi(nja) -a -ur putissi kópështin irrigo l'orto putissi ghariúrin abbevero l'asino. nisí -a -es (ALK)

isola, sf.

istruito, agg. istruttivo, agg. italiano, agg. sm./sf.

i (e, të) mbissúar çë mbissoonë i (e, të) litirë lití -ri -it // lití -a -es

L

la, art. sf. sing.

là, avv,

labbro, sm. laccio, sm. lacrima, sf.

(muso in generale) (solo al plurale)

ladra, sf.sm. laggiù, avv. lama, sf.

lamentare, v.tr. - rifl.

(degli animali)

lamento, sm lampada, sf. lampadina, sf. lana, sf.

(funebre)

a nus (indeterminato) nusa (determinato) atié ~ atijé//kitié ~ kitijé tu ti jé bóhu mo tutié fatti più in là o' mo tutié è più in là buz -a -es lakk -u -ut loot, lootët ka siitë (të) piota me loot ha gli occhi pieni di lacrime. viedhatar -a -es; viedhatar -i -it atié poshë; atié po sheerë -ra -es sherra e thiikës la lama del coltelo uluronj -va -úarë (AMK) ulurossemë kúçëku ulurossin liikë il cane si lamenta male. vaitim -i -itë (AMK6) driitë -a -es ghumerë -a -es (Kal.) + linaar -i -it leshë -i -it o' leshi è di lana sa leshë quanta lana një mandielë leshi un mantelo di lana.

lanterna, sf. lardo, sm.

largo, agg. lasciare, v.tr.

lasciato, sm. lassù,avv. latte, sm.

lattuga, sf. laurea, sf lauro, sm. lavare, v.tr.

lavatoio, sm.

lavorare, v.intr.

lavorato, agg. lavoratore, sm. sf.

linaar -i -it (v.g.) (ng.)(Kal.) ghintern -a -es praak -a -es një praak derku - di maiale i (e, të) djler (AMK7) i (e, të) gleer (AMK10) lonja, loova ~ leeva, loonë leemë! lasciami! të të lofshin veet! che ti possano lasciare sola! të loonëtë atié ~ atijé la // kitié ~ kitijé la kjúmështë -i -itë kjúmështë të ngroohët latte caldo kjúmështi o' i ~ (të) ngroohët il latte è caldo kjúmështë ghariúre latte di asina kjúmështë dhíe latte di capra kjúmështë lópie latte di vacca me kjúmëstin boohet gjiza e diáthëtë con il latte si fa la ricotta e il formaggio (latte solidificato, ricottato) ljinjitu (AMK6) (primo latte dopo il parto) kughoshtrë -a -esë marrul -a -es (cfr.lauro) dhavin -a -esë dhavin -a -esë lanja -ta -aar lai! lava! të të láfshin fákjen! che ti possano lavare la faccia! she -a -es vete te shea vado al lavatoio shurbenja -ta ~ -va -íar shurbé! lavora! i (e, të) shurbíar shurbetoor -i -it shurbetoor -a -es (operaio) vepëraarë -i -it (AMK7)

+

lavoro, sm. laceruola, sf. laceruolo, sm. le, art. det. fm. pl.

leccare, v.tr.

leccato, agg. legare, v.tr.

legato, agg. legge, sf. leggere, v.tr. legna, sf.

lei, pron. f. pers. lembo, sm.

lemme, avv. lendine, sm.

shurbes -i -it ( A Palagorio ha assunto il significato di defecare) (frutto) maraz -a -es (pianta) kombë marazi atë nusë sposa nussatë le spose lupinja -ta -ur lupí! lecca! kettë lupinja tajurin devo leccare il piatto të të lupifët një kuçëkë! che ti possa leccare un cane! i (e, të) lupitur dhili(nja) -a -ur dhile! legalo! o' i dhilur è legalo dhilu legati dhílumë legami kettë dhíletë bisogna legare kettë e dhílëmi bisogna legarlo/a kettë i dhílëmi bisogna legarli. i (e, të) dhílur ligjë -ja -jesë (AMK6; Gl.5) dhiovasinja -a -ur (AMK7) dhrú, dhrutë, dhrutëtë pl. dhrúnjë, dhrúnjit, dhruvetë dhrutë jaanë të thaata la legna è secca ajó, ató (cfr. peco) coopë -a -es nji coopë kjaghie ~ kjagh un peco di cielo një coopë cohie ~ coh un lembo di vestito. daal e daal frijë, frije, frijetë

ve morrie lenticchia, sf. lathur -a -esë(AMK6-7) lentiggine, sf. pik -a -es lentigginoso, avv. pika pika lento, agg. (mole) i (e, të) njóm lenzuolo, sm. sandoonë -i -itë lepre, sf. ghepur -i -it letame, sm. (terra grassa per vasi da fiore) kropë, kropijë, kropijit lettera, sf. lipush -a -es (AMK) (a Palagorio ha assunto il significato di ricorso) ghipush -a -es letto, sm. shtraat -i -it levatrice, sf. lehon -a nes (Gang.) li, pron. pers. m. pl. di 3^ pers. loro i, atá i kaamë paarë… li ho visti i sheeh? li vedi? i ke hirritu(r) ~ sirritu(r) lì, avv. di stato in luogo e moto a luogo.in quel luogo. atié ~ atijé; kitié ~ kitijé lievitare, v.intr. (levitare, cfr. alzare, fare, fermentare) ngrihetë árdhet brumi ngrihet (la pasta) il lievito lievita lievito, sm. bruum -i -it limone, sm. lumí -ia -es (AMK7) lingua, sf. gjuh -a -es linguistico, agg. i (e, të)giluhoorë (AMK6;Gl.5) lino, sm. li -u -ut një kumish líu una camicia di lino liquefare, v.tr. e rifl. jossi -a -ur; jossem -a -ur liquirizia, sf. ghurghuriz -a -es lisciva, -via, sf. ghissí -a -es litigare, v. intr. zoham -va -oonë zoohu! litiga! lo, art. m. i burr uomo burri l'uomo località, sf. vendë -i -it lodola, sf. kukuját -a -esë loglio, sm. (trovasi misto nel grano e nel'orzo) égjer -a -esë (RGN) logorare, v. tr. grissi(nja) -a -u(r)

(uova di pidocchio)

logoro, agg. (cfr. consumato) i (e, të) grissur lola, sf. (pula che avvolge i chicchi dei cereali) jushk -a -es lontano, agg. i. (e, të) laark loro, pron. pl. m. e f. atá luce, sf. driitë -a -es lucerna, sf. (ng.) ghumeer -a -es (vg.) liinaarë -i -it luglio, sm. lujë -i -it djunjét -i -itë (RGN) lui, pron. pers. m. sing. 3^ pers.:esso, aí ~ ají¸ ató vién aí viene lui viétetë aí rimane lui (s) hirritë ató chiama lui lumaca, sf. marroc -a -es luna, sf. hon(iz) -a -es ka shpitúa hóniza è spuntata la luna ka daal hóniza è spuntata la luna gjimësë hónizie meca luna hóniz e pióttë luna piena hóniz e re luna nuova. lunare, agg. hónizie lunatico, agg. e sm (con la luna) me hónizin; me hónizen lunedí, sm. e hoonë -a -es lungo, agg. i (e, të) gjattë lungo, prep. mbaan; për të gilatë (AMK7) luogo, sm. vend -i -it lupa, sf. uhjkë, uhjke ~a, -es lupino, sm. lathuru -a -esë; pl. lathuratë (AMK3) lupo, sm. úhjkë -u -utë lurido, agg. i (e, të) shkjiar lutto, sm. lip -i -it lutulento, agg. me báhjëta¸ me ppila

M

ma, cong. coord. , avvers. maccheroni, sm. macchiare, v. tr. macchiato, agg. macelaio, sm. maceleria, sf. macerare, v. tr. (ammolare, intingere) macina, sf. (pietra) macinare, v. tr. macinato, agg. macinatura, sf. maciula, sf. (macchina per filati) maciulare, v. tr. bonja copa copa madia, sf. madido, agg. (cfr. bagnato) madonna, sf.

po tumac -i -it; pl. tumacët palavisinja -a -urë (AMK6) i (e, të) palavisurë vuçerë -i -itë (AMK7) vuçerí -a -esë (AMK7) njomi -a -ur guur -i -it biúanja -ta -úar i (e, të) biúar biúarit mangan -i -it / ráhinja manganissinja -a -ur

madre, sf. madrina, sf. maestra, sf. maestro, sm. magacino, sm. maggese, sm. maggio, sm. maggiore, agg. magra, agg. mai, avv. maiale, sm. malalingua, sf. malandrino, sm. malanimo, sm. malanno, sm. malato, agg. malattia, sf. malavita, sf. malavoglia, sf. malcapitato, agg. maldicente, agg. male, avv. maledetto, agg. malefico, agg.

magjë -a -es i (e, të) lagëtë shumburí -a -es Shumburia e Kárminitë La madonna del Carmine momë -a -es nunë -a -esë; ndrikuhë minjéshtrhë -a -esë minjéstrhë -i -itë katojë -i -itë mardjë -i -it maë -i -it mo i (e, të) maathë (mish - ; detta di carne di maiale) i (e, të) likst (AMK7) i (e, të) lishkë ma; mos një heerë (AMK7) derkë -u -ut gjuhelikkë (cfr. cattivo) likkë shpirtë i (e, të)likkë (cfr. danno) doomë -i -it i (e, të) simurumë éthë -ia -ies gjoghëelikkë (senza voglia) pa-maahë (che si trova male) çë gjóndetë liikkë (che dice male) çë thootë liikkë liikkë; i kékjë i (e, të) nomur (che porta danno) çë kjéghin doomë; si i kékjë

malgrado, prep. e avv. (senza volere) maligno, agg. malincuore, loc. avv. (senza volere) maltempo, sm. maltrattare, v. tr. (cfr. alontanare) malva, sf. malvagio, agg. malvisto, agg. (sugli occhi) (sopra gli occhi)

pa-të déja i (e, të) liikkë ~ ligë; i kékjë pa-të déja mottë -i -it...i liikkë prizonja -va -úarë mughag -a -es i (e, të) liikkë mbi siitë ~ si sipprhë sívetë

mammela, sf. mammele grosse sis të madhe mammele grandi sis të vogële mammele piccole sis të bukura mammele bele ka sissëtë të miira ha le mammele buone i kaamë ngaarë síssëtë le ho toccato le mammele i kaamë dhoonë síssenë l'ho alattato do nteri ~ ga heerë sissenë vuole sempre alattare. mammifero, agg. (con mammele) (che alatta) mammola, sf. (viola) mancanza, sf. mancare, v. intr. mancia, sf. (cfr. dono) manciata, sf. (quanto una mano) mandare, v. tr.

sis -a -es sis të trasha

+

me sissëtë çë jépë kjúmështinë manusakjë -e -ea (RGN) të lipësuritë lipëset ~ lispetë (AMK) durthel -i -itë sa një doorë (dri)trigonja -va -úar

mandato, agg. mandorlo, sm. manesco, agg. mangereccio, agg. mangereccio, agg.

trigó manda! të të trigofshin kai fiále të miira che ti possano mandare tante parole buone i (e, të) trigúarë milodhe -a -es (AS) (con mani lunghe) me dúartë të gjata (che si mangia) çë hahet (che si può mangiare) çë mundë hahet

mangiare, v. tr. ~ hrongur ~ ngroonë mangiatoia, sf. (cfr. greppia) manica, sf. manipolo, sm. mannaia, sf. (cfr. accetta) mano, sf.

hanja -ta ~ hronga, hatur grazdë -a -es (AMK4) mongë -a -es kamuzë -e -es shpaatë -a -esë door -a -es ve ~ vonja dúartë te leshëtë metto le mani nei capeli ve ~ vónja një door sipprh shpírtit metto una mano sula coscienza hánja dúartë mordersi le mani më hánjin dúartë mi prudono le mani door e door mano a mano mbánja doren tengo la mano dúart te dúart le mani nele mani kka doora e shtrhombur(a) contro mano jaap doren do la mano kjighonja dúartë batto le mani ngrenja dúartë alzo le mani me dúartë të mbrázura con le mani vuote me door a mano kurkonja dorin chiedo la mano ngass me dooren tocco con mano jaapë një door dare una mano (aiutare) mbánja doren ndenjói tenere la mano a qualcuno e kaamë te dúartë ce l'ho nele (per) mani furkónja dúartë fregare le mani te dúartë a portata di mano

(proverbio)

manomesso, agg. manoscritto, agg. mantelo, sm.

(cfr. toccare)

mantenere, v.tr. mantenimento, sm. marciapiede, sm. marcio, agg. marcire, v. intr.

mare, sm. marito, sm. martedì, sm. martelare, v. tr. rahi(nja)

te doora ala mano óshtë një burh shuumë te dúartë è un uomo molto ala mano kaamë dúartë të dhílura ho le mani legate kaamë dúartë të shpúara ho le mani bucate nxíhamë dúartë mi sporco le mani me zómaren te dúartë col cuore in mano vónja dúartë te ziárri metto le mani sul fuoco lánja dúartë lavo le mani rínja me dúartë te dúartë sto con le mani in mano vónja dúartë hjpaara metto le mani avanti një door laan jétren e të día lanjin fákjen, una mano lava l'altra e tutte e due lavano il viso. i (e, të) ngaarë i (e, të) doraskrúarë mandiél -i -it mandiél gúnje mantelo di lana greca di pecora. mbánja -ta -urë; rúanja mbáturitë steek -u -utë (AMK7) i (e, të) mpughássurë i (e, të) kájibëtë; i krimbúar mpúghassam -a -urë kájibamë -a -urë mishëtë kájibet la carne marcisce búka mpughasset il pane ammuffisce drúi kájibetë il legno marcisce det -i -it shokjë -i -it; pl. shokjaratë martesë kopanissinja -a -ur;

martelata, sf. martelo, sm marzo, sm. maschile, agg. mashkulorë masso, sm. matassa, sf materasso, sm. materno, agg. matrimoniale, agg. matrimonio, sm.

(da maca per battere i pann

kopanatë -a -esë kupaanë -i -it marzi i (e, të) burroorë; guur i trashë; i maathë shkamp -i -it (ShM.) lómbëshë -i -it sakun -a -es; sakun -i -it i (e të) mómie i (e, të) nússie nússet dársëmë -i -itë;

(grossa, grande pietra)

(gli sposi)

kushkí -a -esë (AMK7) matterelo, sm. drugë -a -es mattina, sf. menátinetë mattiniero, agg. (che si alza presto) çë ngrihet nxitu matto, agg. i (e, të) lávurë (AMK) maturo, agg. (nel senso di fatto) i (e, të) boonë daardhë e boonë pera matura mogha o' çë bohetë la mela sta maturando me, pron. múa kurkonjin múa cercano me múa a me me múa con me te múa da me kka múa di me ndë múa in me pë múa per me i shkreeti u! povero me ti jé i pugaatë si múa ~ si u tu sei ricco come me ía te múa vieni da me ka kjón i hrongur kka múa è stato mangiato da me mecozio, sm. (escremento, del bambino appena nato,

nero verdognolo) medicina, sf. medico, sm. medio, agg. megera, sf. meglio, agg.

(in meco) (donna cattiva)

kughostr -a -es jatrí -a -esë (AMK7) jatró -ói -óit (AMK7) i (e, të) ndronuméstë ~ndromést graa e liigë mo miirë sottë vete mo miirë se dié oggi va meglio di ieri kettë shurbéhetë mo miirë bisogna lavorare meglio rrínja mo miirë sto meglio çë do mo të miirë qualcosa di meglio o' mo miirë një ve sottë se një pule

menatë è meglio un uovo oggi che una galina mogh -a -es sheg -a -es (con miele) me minjáhj koombë móghie koomë shégie pepúa (AMK7) i (e, të) míarë i (e, të) shkreetë meno, agg. mo pakkë shurbénja pakkë lavoro poco te kió heerë ke kjón pakkë i miirë questa volta sei stato meno buono jikin pakkë corre poco úre jaamë i laartë mo pakkë se tihj io sono meno alto di te mente, sf. tru -të -tët mentire, v. intr. (cfr. ingannare) nginjenja -va -iar mentito, agg. i (e, të) nginjar mentitore, sm. (che mente) çë nginjén mentre, avv. di tempo, kute; kkur fiétë kute hróngu parla mentre mangia meravigliarsi, v. rfl. u thaumásemë -a -sturë (AMK7) meravigliato, agg. i (e, të) thaumásturë domani mela, sf. melagrana, sf. melato, agg. melo, sm. melograno, sm. melone, sm. mendicante, part.

(AMK7) mercoledí, sm. merda, sf. merdoso, agg. merlo, sm. mescolare, v. tr. mese, sm.

messa, sf. mestolo, sm.

merkúrë -i -it mut -i -it i (e, të) me mut mëlonjë -i it (Sh.Mrt.) prizíenja -ta -íerë (AMK6); trazónja múahj, múai ~ múajë, múait ~ múajitë émeratë të múajitë nomi dei mesi: Janari Frevari Marzi Prighi Majë Djunjetti (R.Gang.); therestíu (AMK7) Lujë; Loonari (AMK7) Gushti; Viélatë (AMK7) Shimitri " Shimartiri " Shinindréu " meshë -a -esë lugë -a -es

mestruazione, sf. ~ múajit mettere, v. tr.

(fig. :il mese)

múahj, múai ~ múajë, múait vónja ~ ve, vura, voonë vurë! metti!

mecaluna, sf. mecanotte, sf. meco, agg.

gjimëshóniz mbiessënáta gjimësë; ndronuméstë gjimësë ghitri meco litro e gjéta gjimësë çë fióhj lo travai meco addormentato jaanë treta e gjimësë sono le tre e meco ndronuméstë udhës in meco ala strada. mezëditë -a -es múa, më jim -i, a ~ im -i, a, t'imë tru -t -tëtë minjáhj -t - tëtë kúa(r)nja, korra, kú(r) të kúaritë

mecogiorno, sm. mi, pron. mia, agg e pron. midolo, sm. miele, sm. mietere, v. tr. mietitura, sf.

miglio, sm. migliorato, agg. migliore, agg. mignolo, sm. mile, sgg. milza, sf. minacciare, v. tr. minaccioso, agg. minestra, sf. miniera, sf. minimo, agg. shuumë pakkë minore, agg. minuto, agg minuto, sm. mio, agg. e pron.

(cfr. granoturco)

(dito piccolo)

(far paura) (inseguire minacciando)

ndíanë -i -itë i (e, të)miresúarë (AMK6) mo i (e, të) miirë gishtë i vógëlh një mihj shpretëkë -a -es (RGN) trombi(nja) -a -ur kanossi -a -ur çë trombin; çë kanossin kuçin -a -es parrer -a -es shuumë i (e, të) vogël;

(cfr. esile, piccolo) (di ora)

mischiare, v. tr.

misura, sf. misurabile, agg. misurare, v. tr.

mo i vogëlë shuumë i (e, të) vogël kreetë; njó mendë (AMK7) jimë -i -it; t'imitë fem. jime -a, t'imetë mjnjéshtrhi jimi il mio maestro vugháu jimi ~ jimë vughá mio fratelo moma jime mia madre vughézarat tíme ~ timë vughezara i miei frateli ngjinja -ta -ur ngjinja úji e veer mischiare acqua e vino ngjinja úji e míah mischiare acqua e farina ngjnja úji e vahj mischiare farina e olio maturitë çë matet mati(nja) -a -ur matë! misura! tumani tomolo l. 55,55 ménxa meco tomolo karta un quarto di tomolo stupeli un ottavo di tomolo

(misure per aridi)

gjimësë stupeli un sedicesimo një grushtë un trentaduesimo (misura per liquidi) ghitri un litro gjimësë ghitri meco litro një kartë un quarto (misure di superficie) tumenatë tololata mq.3333 menxarulatë meca tomolata kartuçatë un quarto misurato, agg. i (e, të) matur misuratore, agg. e sm. çë matin; maturitë moccio,.sm. kjúrhë -i -itë moccioso, sm. kjurrarë -i -itë moccolo, sm. (mocicone do candela) coopë kjirí moderno, agg. (cfr. nuovo) i (e, të) ri modesto, agg. (che non si vanta) çë ngë vandohet modico, agg. i (e, të) liir (AMK10) moglie, sf. shokje -a -es jime shokje mia moglie jitë shokje tua moglie molestare, v.tr. (cfr. scherzare) shanja -va -aarë molare, v.tr. (lasciar stare) lonja të veerë mole, agg. i (e, të) njomë molica, sf. tul (ALK) moltitudine, sf. (assai persone) shuumë gjíndie molto, agg. (cfr. assai; tanto) shuumë; kai shuumë (kai) gjindie ~ veta molte persone shuumë ghájara tanti ragaci shuumë ~ kái mot assai ~ tanto tempo shuumëtë e pákkët il molto e il poco tempo shuumë miirë tanto meglio shuumë ~ kái të madhe assai ~ tanto grandi

momento, sm.

shuumë i maathë assai grande ke vatu(r) shuumë hjpara sei andato assai avanti një mend (AMK9) kjiró (AMK6-7) murgh -a -es kalogré -a -es kalojer -i -it murghë -u -utë (AMK3) kjironja -va -úarë kjiró monda!

monaca, sf. monaco, sm. mondare, v.tr.

mondatura, sf. mondiale, agg. mondo, agg. mondo, sm.

(del mondo) (cfr. pulito)

moneta, sf. montagna, sf. montagnoso, agg. montare, v. intr. monte, sm. Montenegro, sm. monticelo, sm montone, sm. mora, sf. morbido, agg. morbilo, sm. morchia, sf. mordace, agg. mordere, v. tr.

(cfr. colina) (frutta del’albero) (frutta del rovo) (cfr.mole) (morga) (che morde)

kjirúaritë i (e, të) jétes i (e, të) kjirúar jét -a -es fara e sóssuritë e jétes l'origine e la fine del mondo dúketë sóssuritë e jétes sembra la fine del mondo çë kkuurë o jéta e jéta da quando è mondo e mondo jéta e re il mondo nuovo ti roonë te jéta e honizes tu vivi nel mondo dela luna vonja te jeta mettere al mondo jeta e viétrh il mondo antico turres -i -it malë -i -it (AMK7) me male hipi(nja) -a urë malë -i -itë (AMK7) malë i zii (vg.) rahj -i -itë dashë -i -itë mónaz -a esë monaferri i (e, të) njomë fruth -i -it (SHM., AMK3) tonz -a -es çë ze zonja ~ ze -va -onë

ze! mordi! morente, agg. morire, v. intr. çë deesë desë, dikja, dekur disë! muori! dikjë! morì kettë díssetë bisogna morire ngë dúa të deesë non voglio morire cakk më ka dhoonë një cakk! mi ha dato un morso! i (e, të) dekurë mizë -a -es i (e, të) tundur + stúar -i -it

morso, sm.

(vg.)

morto, agg. mosca, sf. mosso, agg. mostra, sf.

mostrare, v.tr.

moco, agg. moco, sm. mucca, sf.

(cfr. rotto) (ragaco di mare)

muco, sm. muffa, sf. mugnaio, sm. mulino, sm. mulo, sm. sf. mungere, v.tr. (GNR) mungitura, sf. muovere, v.tr.

stonja -va -úar stúe! mostra! stúamë ~ stomë mostrami stóje mostralo/la stome mostramelo/la te ka stúa? te l'ha mostrato? i (e, të) çaarë ghajar déti loopë -a -es kjúmështë lópie latte di mucca kjúrë -i -it ghaamë -i -it mbughinaar -i -it mbughir -i -it mushkë -u -ut mushkë -a -es shtringonja -va -úar + shtringúaritë tundi(nja) -a -ur

muso, sm. mutabile, agg. mutamento, sm. mutare, v.tr. mutevole, agg. muto, agg.

tundë! muovi! tundë nínughen, tunde! muovi l'altalena, muovila! buuz -a -es (che può cambiare) çë mundë ndirronjë (il cambiamento) ndirrúaritë ndirronja -va -úar (che cambia) çë ndirroonë (che non parla) çë ngë fiétë (senza parola) pa-fiál

N

narice, sf. nasale, agg. nascente, agg. nascere, v.intr. nascita, sf. nascondere, v.tr. shéh!

+

guvora ~ vora e húndës i (e, të) hundoorë çë ~ kjë léhet lehamë, leva, leerë të léritë shehi(nja) -a -u(r)

nascondi! shehe nascondilo / a shéhetë si nasconde -ersi, rfl. nascosto, agg. naso, sm. nastrino, sm. nastro, sm. nasturzio, sm. nasuto, agg. natale, sm. (AMK7) natica, sf. nato, agg. natura, sf. nauseante, agg. nauseare, v. intr. shéham -a -urë i (e, të) shéhurë huundë -a -es (gr. pleko, avvolgere) piékësuritë (AMK6) piékësidha (AMK9) fluturak (Rd.) ( - attorno ale calze; reggicalze) strefez -a -es (AMK3) purkják -a -es hundëemadhe krishindelë -a -es moghë bíthie i (e, të) leerë jétë -a -es i (e, të) shkjarë shkjéham -a, shkja shkjéhu! nauseati! të të shkjéfshin! che tu sia nauseato! nave, sf. navetta, sf. (del telaio) (AMK10) ne, (part. pron. atona sing / pl. ms / f.) aní -a -es shkjíezë -a -esë të atía di lui të assaja di lei të atirve di loro këssaja di questa këtirve di queste këtía di questo gjó; as (AMK) miéghul -a -esë (AMK) mbulurat -a es (AMK11) i (e, të) dashurë

(il mondo) (mi nauseo) rfl.

né, avv. neg. nebbia, sf. necessario, agg. (cfr. voluto) dúhetë ci vuole (nel senso di :voltare, girare)

negare, v.tr.

priri(nja) -ra -u

më ka priru fiálen mi ha - la parola mohonj (ALK) negli, prep. te siitë negli occhi negoziante, sm. negozio, sm. nemico, sm. neo, sm. nero, agg. nessuno, agg. e pro. nevato, agg. neve, sf. nevicare, v. intr. (cade la neve) nevischio, sm. nevoso, agg. (di neve) nibbio, sm. nicchia, sf. nidificare, v. intr. (fare il nido) nido, sm. niente, pron. ind. indecl. (nel senso di no) putighaar -i -it (Kal.) putighë -a -es (Kal.) armikë -u -utë (AMK7) née níeja níejes (AMK) i (e, të) zeez i (e, të) zi mizinjó (AMK6-Gl. 5) i (e të) me boorë boor -a -es zboor -a -es (AMK7) bíe bora purverin -i -itë bórie; me bor petrit -i -itë; kjift (AMK3) kobuh -gha -es bonja fulenë fulé -a -esë (Kal.) nentë ; as gjó gjó faregjó (ALK) te

ngë diin gjó non sa niente ngë óshtë gjó non c'è niente nipote, sm. sf. no, avv. noce, sm. nocivo, agg. noi, pron. nome, sm. nomignolo, sm. non, avv. nipë nipi nipit mbes mbessa mbesses jó; gjó; jóre koombë árrie; árrë (che fa male) çë boonë doomë na num -i -it émerë -i -itë (AMK) (cfr. soprannome) paémerë -i -itë (AMK) ngë; nunk; ni nge… (soltanto nel'imperativo proibitivo e prop. finali negative = latino ne) mus ngë dúa non voglio mus fijít! non parlare!

nonna, sf. jomaljósh -a -es (AMK3) nonno, sm. nonostante, prep. (con tutto) nostro, pron., agg. poss.

mus harró non dimenticare! móma e madhe mamaljóshë ~

fm. notabene, sm. notizia, sf. noto, agg nottata, sf. nottetempo, avv. nottolino, sm. novanta, agg. nove, agg. novecento, agg. novembre, sm. noce, sf. nube, sf. nubile, agg. nudo, agg. numerare, v.tr. numerato, agg. numero, sm. nuocere, v. intr. nuora, sf. nuova, agg. nuovo, agg. nutrire, v.tr. nutrito, agg. nuvola, sf. nuziale, agg.

tata i math ~ madhë me gjithë joon (i-oon) ini (v.g.) toonë tini (v.g.) jona vre miirë novë -a -es i njóhur; i dítur naatë -a--es te naata natikjë -a -es nondëdhiétë nondë nondëkjíntë shin mërtírë -i -it (AMK) (gli sposi) nússetë ree (AMK) e pamartúarë i (e, të) djéshurë rimbironja -va -úar rimironja -va -úar i (e, të) rimbirúar ~ rimirúar nimur -i -it (faccio male) bonja liikkë (faccio danno) bonja doomë e ré -a -éjes e re i re kjandissinja -a -ur (RGN) i (e, të) kjandissur i (e, të) tagjisurë (ALK) (cfr. nube) ree, reja, réjes (AMK7) (dele spose) nussëvetë

O

obrobrio, sm. oberato, agg. me dhitiirë obeso, agg. obliquo, agg. oca, sf. occhio. sm.

(cfr. carico di debiti)

turpie ; fakje e zez i (e, të) nkarkúar i trashë; i majum i (e, të) shtrimbúar; i piér patë -a -es (AMK7) si siu síut; pl. siitë

(cfr. piegato con forza)

Të jap edhé siit Ti offro anche gli occhi Të mbanja si siit Mi sei caro come gli occhi Të dúa miir si siit Ti voglio bene come gli occhi E ka hatu me siit L’ha mangiato con gli occhi E rúanja si siit Custodire come gli occhi Kish lotët te ~ ndë siit Aveva le lacrime agli occhi I riidijin siit Gli lacrimavano gli occhi Ju tértin siit pësé ngë kíshin loot... Ti si asciugarono gli occhi perchè non avevano più lacrime Të të daaltë siu Che ti esca l’occhio dal’orbita Paçë ~ pafëshë me si e mos e ngafsh me dúart... Possa vederla con gli occhi e non toccarla con le mani... Hap siit Apri gli occhi, stai attento I kjéshijin siit Gli ridevano gli occhi I shtura siit ngraah L’ho adocchiato Shiti edhé siit Vendere tutto anche gli occhi Si maçie Occhi di gatto Ngë rúhëshin krahët si rúhen siit ngë bóhejin shurbisse. Non si farebbero lavori curando le braccia quanto gli occhi. Ndirron siit me bíshtin Cambiare gli occhi con la coda Më meerh siit Abbagliare Më shtuun siit ~ síu Essere adocchiato. occorrere, v.intr. (cfr. dovere) occultare, v.tr. (cfr. nascondere) occupare, v.tr. (cfr. prendere) occupato, agg. (cfr. preso) odore, sm.

éer -a -esë (AMK7)

offeso, agg.

(col muso) o' me búzin è offeso riinë me búzin è offeso

me búzin

offrire, v.tr. oggi, avv. oglio, sm. (AMK; RGN) ogni, agg. ind.

(cfr. dare) sotë shkajur -a -es nga; çëdó nga heerë kjë… ogni volta che… nga buurhë e nga graa ogni uomo e ogni donna gjithë shétaratë nga heerë kjë ~ çë nganjó nganjóitë di ognuno vi! ghandrë -i -it

ognissanti, sm. indecl. ognora, avv. ognuno, pron.

oh!, escl. oleandro, sm. I bukur si ghandri Belo come l’oleandro oleato, agg. oleificio, sm. oleoso, agg. oleare, v. tr. (cfr. mettere olio) olio, sm. oliva, sf. olivastro, agg. olivo, sm. olmo, sm. oltre, prep.

oltremare, avv. ombelico, sm. (AMK6; Gl.5) ombra, sf. ombreggiato, agg. onda, sf. (AMK6; Gl.5)

me vahj (Kal.) trappitë -i -itë me vahj ve ~ vónja vahj vahj vahjët vahjtit ghuí ghuíri ghuírit i (e të) verdhë) koombë ghuí -ri -rit úrmë -i -itë vidhë -a -es (AMK3) Tutijé, andé, andéhj mo tutijé ~ mo andé più in là atiédetit kirthiz -a -esë grisidh -a -esë (RGN) hjee hjéa hjeesë (AMK7) me hjéa suvalë -a -es

onestà, sf. onesto, agg. onorare, v. tr. onorato, agg. onore, sm. operaio, sm. operare, v.tr. opprimere, v. tr. ora, avv. ora, sf.

+ (dare onore)

ndeer -a -es i (e, të) ndérum jáppë ndeerë me ndeerë ndeerë -a -es vepëraarë -i -itë (AMK7) mbanja -ta -ur...poshë naní heerë -a -es

(cfr.fare) (tenere sotto)

çë heerë o'? che ora è? orario, agg. ía te heera vieni in orario orcio, sm. (AMK) ordinare, v.tr. orecchio, sm. orecchino, sm. orfano, sm. origano, sm. oricontale, agg. orlo, sm. rogjee -a -esë dirtonja -va -úar urderonja -va -úar veshë -i -it; pl. veshët vaa -t -tët (Sh.Mtr.) verfer -i -it (AMK3) rigaanë -i -it i (e, të) ndetur urn -i -it úrni e ljinjës l'orlo dela sottoveste oro, sm. një ghunaz ári un anelo d'oro orologiaio, sm. orologio, sm. ortica, sf. sahataar -i -itë (AMK7) sahatë -i -itë (AMK7) diégësë -a -esë (AMK6) hidh -itë .tët (AMK3) jú hidhova ~ hidhosem ferirsi con l'ortica kópështë -i -it ojarughë -i -itë; elpët éhjpë -i -itë + vrokissinja -a urë vrook -a -es (ndë) érrëtë; errësíirë áshti áshtë -i -it; pl. éshtara tettëdhiétë tettëdhiétë-viétë árë -i -itë heera

(cfr. disteso)

orto, sm. orzaiolo. sm. orzo, sm. oscilare, v. intr. oscilazione, sf. oscurità, sf. (AMK7) osseo, agg. osso, sm. ottanta, agg. ottantenne, agg.

(cfr. nel'oscurità)

ottantesimo, agg. ottava, agg. ottavo, agg. ottenere, v. tr. ottico, agg. ottimo, agg. otto, agg. ottocento, agg. ottomila, agg. ottobre, sm. ovale, agg. ovatta, sf. ovino, agg. ovunque, avv. ozio, sm.

tettëdhiétët e téttëtë -a -esë i téttëtë (cfr. avere, prendere) jatrói i sívetë shuumë miirë tettë tettëkjítë tettëmíhj viérshta e ditë (AMK3) si një ve pumbak -u -utë délie: i déles te ku do; kudó; nga do ljimontii (Rd.)

P

pace, sf. paciere, sm. pacifico, agg. padela, sf. padelata, sf. padre, sm. tata jimi mio padre jitatë tuo padre jati i tía

pakjë -a -es pakjéer -i -it i me pákjen digaanë -i -it diganatë -a -es tatë -a -es ~ tatës

suo padre jati të assáie il padre di lei jati i tire il padre loro tata joonë padre nostro padrino, sm. padrona, sf. padrone, sm. padroneggiare, v.intr. paesano, agg. paese, sm. nun, nunni, núnnitë zonjë -a -es zot -i -it zoteronja -va úar hórie hoor -a -es ~ horës katundë -i -itë; vend pl. katunde, katundet (cfr. salario) roogë -u -utë (AMK7) çë paguhetë pagúaritë pa i kapizúarë paguanja -a -uar pagúe! paga! pagina, sf. paglia, sf. (cfr. foglia) ziárh káshtie fuoco di paglia sa kashtë quanta paglia pagliaio, sm. paglierino, agg. pagnotta, sf. (piccolo pane) (idem più basso) paio, sm. kalivë -a es (AMK7) si kashta ( e verdhë) karvel -e -es karveluçë -a -es shtipur -i -it kúkjë -e -esë një kúkjë karvele un paio di pani kussí -a -es lupatë -a -es lupatatë -a -es + kjeloorë kjagha e góis ~ gójes pughas, pughassi, pughassit lupatë -a -es…e vogël; i (e, të) verdhë mandiél -i -it fiét -a -es; fakje kashtë -a -es

(AMK) paga, sf. pagabile, agg. pagamento, sm. pagano, agg. pagare, v. tr.

paiolo, sm. pala, sf. palata, sf. palatale, agg. palato, sm. palaco, sm. paletta, sf lupatez palido, agg. palio, sm.

(cielo dela bocca)

(cfr. gialo)

palottola, sf. palma, sf. palmeto, sm. palo, sm.

(di stoppa e relativo attreco)

panca, sf. pancia, sf.

panciotto, sm. panciuto, agg. pancotto, sm. pane, sm.

battarugh -i -itë shkukjarugh -i -itë (Brl) (- dela mano) (anche misura) plëb (ALK) pjlombë (AMK2) linúa -i -óitë (Rd.) hu hui ~ huri húit óshtë i thaatë si një hu è duro come un palo i laart si një hu alto come un palo dúketë një hu sembra un palo i gjájtë si një hu lungo come un palo (cfr. cassa, cassapanca) sindukjél -i -itë barkë -u -utë më dhempë barku mi duole la pancia krúanja bárkun gratto la pancia mbanja bárkun kka gázet tenere la pancia dale risa jam me bárkun i mbrazit sono a pancia vuota kaam bárkun i mbrazit ho la pancia vuota djipún -i -it me barkun… i (e, të) trashë bukk të zíar bukk, buka, bukes trazonja bukin ~ karvelet impastare il pane ~ i pani mpurnissi(nja), spurnissi(nja) inforno il pane, sforno

bukin ~ karvelet il pane, i pani bukk të thaatë pane raffermo bonja bukin thela thela affettare il pane bukk ájimu pane acimo ngë óshtë bukk pë dhómbët tíme non è pane per i miei denti pë një coop bukk…. per un peco di pane i miirë si buka buono come il pane

panificare, v.tr. panno, sm. pannocchia, sf. pannolino, sm. pantaloni, sm. pl. pantano, sm. papà, sm. papavero, sm. papera, sf. pappa, sf. paragonare, v. tr. parecchio, agg. parente, sm. pari, agg. indecl. pariglia, sf. parlare, v. intr.

parlare, sm. parlato, agg. parola, sf. parte, sf.

thoomë bukk búkësë ~ búkësesë dico pane al pane hanja një karvele e toorë e toorë mangio un pane intero intero djéshi(nja) karvéletë (in generale) luver -a -es (senza chicchi) tutar -i -it shkutín -a -es tírkjë -it -vetë pilakjë -i -it tatë -a -s púpëz -a -es (ALK) patë -a -es bukëvalë ~bukëvahj (AMK10) ngilé(nja) -va -úaru (AMK6) i shumët gjirí -u -ut si (cfr. coppia, paio) kukjë; pend (di cavali) kuéhj (AMK10) fiás, fola, fol ~ fial ~ -ur fiit! parla! kettë fiáç devi parlare kettë fiássëmi dobbiamo parlare mus ~ mos fiit! non parlare! të fólët ~ të fólit / fólurit i (e, të) fólur fiál -a -es (cfr. peco, porzione) cop -a -es piés -a -es aanë një cop dhé ~ një piés dhé una parte di terreno nga njóitë i ngati copa .~ piéssa të atia a ciascuno toccò la sua parte déja të kisha një piés vet e turressët túe…~ tonde vorrei avere solo una parte dei tuoi soldi… bonja piéssët fare le parti bonja piés far parte di qualcosa marh piés prender parte (dar ragione)

te një aanë; kka një aanë in parte; da una parte kka cila aanë vete? da quale parte vai? lonja kka një aanë lasciare da una parte vonja kka një aanë mettere da parte kka piéssa jime dala mia parte kka një vit të hu (Ang.) da un anno a questa parte marh piésëtë prendere le parti di qlco jetra piés l'altra parte ( avversaria) nga njó ketë bonjë ~ boor piésëtë të atía te kió gjoghë ciascuno deve fare la sua parte nela vita kka kijó aanë ~ katë hu (Ang.) da questa parte kka aana e… dala parte di… gjakunëjétrh (R. Gng.) in qualche altra parte partecipante, agg e sm. çë merh piés partecipare, v. intr. (prendere parte) marh, mora, marh…piés parteggiare, v. intr. (dar ragione) jáp likjë partire, v. intr. ze údhë partorire, v. tr. intr. píah, poha, piélë pascolare, v. tr. (cfr. conservare, aver cura) rúanja -ta -úar rúanja delet pascolare le pecore Pasqua. sf. páshk; pl. páshkë java e madhe la settimana santa passare, v. intr. shkónja -va -úar shkó passa! kettë shkóhet si deve passare të shkófshë che tu possa passare kute shkúar passando passato, agg. i (e, të) shkúar passeggero, agg. (che passa subito) çë shkoon nxitu passeggiare, v. intr. vete e vinjë; planépsinja

(AMK7) pasta, sf. pastasciutta, sf. pastone, sm. accr. brumë krúndie patata, sf. patire, v. intr. patuto, agg. paura, sf.

(non fermentata e cotta su brace)

kúkugha (AMK3) tumaz -të -vetë jottë ~ hjottë -a -es; moghë dhéu rénjë dhéu (AMK3) ndíanja -ta -ar i (e, të) ndíar dree -u -ut (AMK7) trómbam -a -ur i (e, të) trómbur trol -i -itë (AMK7) i (e, të) lávurë (AMK7) bonja -ra -oonë…munkatë munkatë -ia -esë pidjë -ja -esë deel -a -es delaarë -i -itë délie

(aver paura) pauroso, agg. pavimento, sm. paco, agg. peccare, v. intr. peccato, sm. pece, sf. pecora, sf. pecoraio, sm. pecorino, agg.

(far peccato)

+

peggiore, agg.; comp. ~ ligë -gu -utë pelame, sm. pelare, v.tr. (cfr. sbucciare) pelame, sm. pele, sf. pelo, sm.

diathë délie formaggio pecorino i (e, të) mo likkë léshara kjironja -va -úar likur -a -es likur -a -es kjimë -e -esë ka një kjime e baardhë te léshëtë ha un capelo bianco tra i capeli një kúçëk me kjimet të kúkje un cane dal pelo fulvo ngë ka kjime te gjugha non ha peli sula lingua ka kjímetë te zomara ha i peli nel cuore kurkonja kjimet te véa cercare il pelo nel'uovo me kjime çë víretë víram, u u víra, víer ~ víru víretë pende viru! pendi! impiccati!

peloso, agg. pendente, agg. pendere, v. intr.

Kettë vírami dobbiamo pendere të të vírshin… che ti possano far pendere të vírshe! che tu possa pendere pene, sm. kaarë -i -it roçëk -u -ut penetrabile, agg. çë mundë shkohetë penetrante, agg. çë shoonë penetrare, v. intr. (cfr. trapassare) shponja -va -úar (cfr. conficcare) ngúli(nja) -a -ur (cfr. passare) shkonj -va -úar penna, sf. pendë -a -es pennato, agg. me pendatë pennecchio, sm. (quantità di lino, lana, canapa che si mette nela rocca per filare) një man merh një man líu, e e ve te furka prende un pennecchio di lino e lo mette nela rocca pennuto, agg. me penda pensare, v. tr. (cfr. ricordare) pentecoste, sf. rushale (AMK7) pentola, sf. poçë -a -es penzoloni, avv. vírur ~ viér per, prep. pë; satë kaam já satë ha e pë tihj sono venuto per mangiare e per te pera, sf. dardhë -a -es dárdhata me diáthëtë jaanë të miira le pere col formaggio sono buone sa dardha! quante pere! percentuale, agg. nga kjintë percepire, v. tr. intr. ndíanja -ta -íar perché, cong. pësé, sepësé,sé, satë ngë érdha pësé ísha i simurum non venni perché ero ammalato të thoomë këtá sat e diçë ti dico questo perché tu lo sappia sepësé e di ú(re) il perché lo so io perciò, cong. pëkitá percossa, sf. kopanaat -a -es percuotere, v. tr. ráhi(nja) -a -ur (colpire con martelo) kopanissi(nja -a -ur rahi gjirin

perdere, v. tr. v. rfl. perdurare, v. intr. perenne, agg.

percuoto il petto ráham mi percuoto biri -a -iér bíram ~ bírem (cfr. tenere) (che non muore) (che non passa) (che non finisce) çë ngë deesë çë ngë shkoonë çë ngë sossetë çë shpoonë shponja -va -úarë i (e, të) pilot ~ piót… pern -a -es çë mbaanë çë viétetë shkonja -va -úar…natinet kombë dárdhie goriz -i -it po, poka krishtér -i -it; njerí; vet pë këtá çë mbishoonë; i (e, të) rondë (AMK7) mati(nja) -a -ur mat! pesa!

perforante, agg. perforare, v.tr. pericoloso, agg. kuzimi (AMK7) perla, sf. permanente, agg. pernottare, v. intr. pero, sm. però, cong. persona, sf. pertanto, ang. pesante, agg. i rondë (AMK) pesare, v. tr. intr.

(che dura, tiene) (che rimane) (passare la notte) (pero selvatico) (da cristiano)

pesce, sm. pestare, v. tr.

pestato, agg. petizione, sf. peto, sm. petrolio, sm. pettegoleco, sm. pettegolo, sm. pettinare, v. tr. - arsi, v. rifl. pettine, sm. petto, sm. pecente, agg. peco, sm. piacente, agg. piacere, v. intr.

pisk -u -ut (AMK7) shtipi(nja) -a -u(r) kaamë shtipu kripin ho pestato il sale i (e, të) shtipur piétur -i -it (silenzioso) zbif -i -it (se accompagnato da rumore) pordhë -a -es + vahj guri dishuunë -i -it dishunerë -i -itë krehi(nja) -a -ur kríham ~ krihem krohar -i -it gjir -i -it i (e, të) shkret copë -a -es çë purkjén purkjénja -va -íar

piacere, sm. piacevole, agg. piangere, v. tr. e intr. kjai! piangi! piano, avv. pianta, sf. piantare, v.tr. pianura, sf. piatto, sm. piaca, sf. pica, sf. piccante, agg. picchiare, v. intr. piccolo, agg. pidocchio, sm. morrit ~ morës piede, sm. me kómbëtë a piedi (cfr. adagio) (pian pianino) (cfr. albero)

purkjaritë i (e, të) purkjar kjanja -ta -ar

dal dal e dal

(del mercato) (cfr. gaca) (colpire, battere) (dare colpi, bussare)

shesh -i -it tajúr -i -it treg -u -ut (AMK7) grishë -a -es (AMK9-10) çë diékk rahi -a -ur trukkughissi(nja) -a -ur i (e, të) vógël ~ vókël i (e, të) viker morh, morri, kombë -a -es

piega, agg.

piena, agg.

pietra, sf. pietrificato, agg. pietroso, agg. pigliare, v. tr.

pignata, sf. pingue, agg. pioggia, sf. piombo, sm. piovere, v. intr.

ghaídh -a -es úrn -i -it kumishë me gháidhatë camicetta con pieghe (Ang.) i (e, të) piót óshtë i piót è pieno një tajúr i piót un piatto pieno hónëza e piót luna piena guur -i -it si guri me guur marh, mora, marh mirh! prendi! poçë -a -es i (e, të) majum shi -u -ut kjúmbë -i -it bíe shi, biti shi, raar shi

piovoso, agg. piscia, sf. pisciare, v.intr. piselo, sm. pisolino, sm. pistola, sf. pitturare, v.tr.

(con calce)

più, avv.

piuma, sf. piumato, agg. piuttosto, avv. pica, sf. (rustica) (con cicciolòi) (con uva passa)

sot bíe shi oggi piove sot ka raar shíu oggi è piovuto ngë bíe shi non piove të bífsh shíu che possa piovere të të zoft shíu che ti colga la pioggia (Ang.) i (e, të) me shi shurrë -i -it pëshurri -a -ur láthurë -i -itë (AMK7) gjumë i shkurtur dufekë -u -utë (AMK7) líanja -ta -íar kaamë líar shtupín me kirkjér ho pitturato la casa con la calce líe! pittura! kettë líami dobbiamo pitturare të líaç che possa pitturare mo; mo shum dúhetë mo motë ci vuole più tempo dúa mo úi ~ uji e mo bukkë voglio più acqua e più pane. pendë -a -es pl. pendatë me penda mo miirë; mo se lághanatë (AMK3) bukëvale (AMK9) ghaghan -a -es pl. ghaghana

poco, agg. pakkë gjíndie poca gente déja pakkë vorrei poco

pakkë; nçikkë

poesia, sf. poeta, sm. sf. poggiare, v.tr. poi, avv. poiché, cong.

pakkë i búkurë poco belo déja nçikkë buk vorrei un po' di pane shurbén pakkë lavora poco jéttë pakkë costa poco ka vatu(r) ka pakkë se n' è andato da poco konkë -a -es (Gng. konketaar -i -it (Gng.) konketaar -a -es (cfr. mettere) pra; mo von (AMK) pësé; kkuurë pra… ngë kaam zoonë údhë,

(causale) pësé ngë ndíhësha i miirë… non sono partito, perché non stavo bene… (temporale) pola, sf. police, sf. polo, sm. polmone, sm. polvere, sf. pomeriggio, sm. pomo, sm. pomodoro, sm. ponte, sm. porco, sm.

porro, sm porta, sf. portabandiera, sm. portare, v. tr. porto, sm.

kuurë pra u dogha, u zu shíu… poi che fui uscito, si mise a piovere… lucë -a -es gishtë -i -it…i mathë pul; gjélë murshí e baardhë (RGN) (da sparo) piúhur -i -it + pasmezëdítesë (cfr. melo) moghë -a -es + mogh-aarë -i -it urë -i -itë (AMK7) derk -u -ut hánja si një derkë mangio come un maiale i májum si një derkë grasso come un maiale i shkjar si një derkë sudicio come un porco shtinja pérnatë dírkjivet buttare le perle ai poci koombë dérku piede di porco (pianta) preshë -a -es deer -a -es flamuraarë -i -it (AMK6) (cfr. condurre) bíe, prura, pruunë proítë -i -itë (AMK7)

porzione, sf. posdomani, avv. possibile, agg. mund jétë posto, sm. potabile, agg.

piés -a -es déi mundë jér; mundë bóhet; gjakún (Gng.) vend ~ t -i -itë (RGN) çë muundë píhet

potere, v. intr. ngë múnja mo! non ne posso più! ngë mundë vínja non posso venire ngë mundë kémë non posso avere ngë mundë kjindronja non posso fermarmi ngë mundë presë non posso aspettare ngë mundë e bónja non posso farlo povero, agg e sm.

múnja -ta ~ -da -ur

poca, sf.

(cfr. gora)

pocanghera, sf. (con fango) prato, sm. precedente, ppr.; agg. precedere, v. tr. precipitare, v.tr. precipitato, agg. precipizio, sm. pregare, v.tr. (AMK7)

(burrone)

i (e, të) míar i (e, të) shkret i (e, të) nomur i (e, të) vápër konk -a -es …me úji luz -a -es pilakjë -i -it ljivadhë -i -it (AMK) i (e, të) mo paarë i (e, të) prépësemë vete -ta -ur…hjpara gramissam -a -ur i (e, të) gramissur (Kal.) ghravettun -i -it parakaléssinja -a -ur parakaléssinja tínë Zottë prego nostro Signore ndondi(nja) -a -ur skajún -i -it marh mora marru(r) ~ maarh merh more merh múar marëmi muarum

premere, v. tr. premolare, sm. prendere, v. tr.

preoccuparsi, v. rifl. preparare, v. tr. preparativo, sm. preparato, agg. presentare, v. tr. preservare, v. tr. presso, prep. prestare, v. tr. presto, agg.

(mostrare) (tenere lontano) (vicino)

prete, sm. prigione, sf.

(latino) (ortodosso)

marëni múarit marnjin múarun (imp.) mirh! lavem mos jú laf (AMK3) dirtónja -va -úar (AMK7) dirtúaritë (AMK7) i (e, të) dirtúarë stonja -va -úar mbánja laarkë ndándizë; te; me húanja -ta -húa nxitu vínja nxitu vengo presto booni nxitu fate presto prift -i -it papás -i -it filakji -a -esë (AMK7)

prima, avv.

mo paar ki pughassë mo paarë ngë íshë questo palaco prima non c'era si bóhehj mo paarë le usanze di prima mo paarë o pra prima o poi mo paarë shurbé, pra lúe prima lavora, poi gioca mo paarë óshtë një kópështë prima c'è un orto e poi una casa ka já mo paarë se tihj è venuto prima di te vera e paarë (AMK7) i (e, të) paarë -i -itë i paari biirë e paara bíe ~ bíje mo i paari; kréu mo e paara pa mundë jérë

e pra një shtupí

primavera, sf. primo, agg. primogenito, sm sf. principale, sm. sf. privo, agg. probabile, agg.

problema, sm. profondo, agg. profugo, sm. profumo, sm. prolungare, v. tr. promessa, sf. promettere, v. tr. pronto, agg. prosciutto, sm. prostituta, sf. proteggere, v. tr. protetto, agg.

piétur -i -itë (AMK6-Gl.5) i (e, të) theel (AMK7) i (e, të) prizúarë (AMK) éer e miirë (AMK7) (cfr. stendere) ndénja -ta -ur táksurit ~ táskurit táksi ~ táski -a, tassur i (e, të) dirtúar (AMK7) hjurameh -ghi -itë (AMK9) putoor -a -es (cfr. aiutare) ndihi(nja) -a -ur; rúanja i (e, të) ndihur; i rúar i (e, të) me hjee (AMK7) protezione, sf. hjee -a esë (AMK7) prudere, v.intr. cfr. mangiare) ha prugna, sf. kumbuh -a -es pruno, sm. kombë kumbúghi pugno, sm. grushtë -i -it pula, sf. (Kal) júshk -a -es pulce, sf. piésht -a -esë pulcino, sm. zokk púlie puledro, sm. puhaarë -i -it; pel i ri pulire, v. tr. shinja -ta -urë dilironja, diliira, diilir (corrisponde al "kjironja" di Palagorio, con significato di nettare) shi! pulisci! shíe! puliscilo/a çë mundë shiç che tu possa pulire kettë shiç bisogna pulire pulita, sf / sm. i (e, të) shiturë i (e, të) dilirúar pulviscolo, sm. push -i -itë (AMK3 Bbb Ctn); piúhuriz pungolo, sm. (usato per gli animali) ásten -i -it (AMK3 Bbb Ctr) punto, sm. pik -a -es puntura, sf (cfr. bucato, forato) e shpúarit putrefatto, agg. i (e, të) kájibëtë puttana, sf. putoor -a -es kjith -a -es (AMK3 Nsc Lc.) puco, sm. vroomë -i -it (AMK) pucola, sf. pituzë -i -itë

(modo di dire in P. ) mos më çai pituzin… non mi rompere…

Q

qua, avv. (cfr. qui) quadrupede, agg; sm. quaggiù, avv. qualche, agg. ind.

qualcosa, pron. ind.

qualcuno, pron. ind.

quale, agg. e pron.

kattrëkombë tatì, tatì ~ kitú… poshë ndonjó, çëddó, ndenjó ómë ndénjë lúle o ndénjë dardhë dammi qualche fiore o qualche pera çëddó; gjegjó kaam biétu(r) çëddó pë ghájaratë ho comprato qualcosa per i bambini ke biétu(r) gjegjó? hai comprato qualcosa? ndenjó; ndonjó; çëddó; kushëdó ndenjó kka juve të vinjë ~ viirë me múa qualcuno di voi che venga con me cilë -i -itë cilëtë ~ cila veer ke pitu(r)? quale vino hai bevuto? déja të día cílëtë veta ke hirritur vorrei sapere quali persone hai chiamato. cílëtë ~ cila ndeer më ke dhoonë! quale onore m'hai dato! ndë; ngë çëdó; kudó; kushëdó; nga; çëdó; cilin do kkuurë njérë kkuurë fin quando

~ sirritu(r)

qualora, cong. qualsiasi, agg. ind. cilin do qualunque, agg. ind. quando, avv. e cong.

quanto, pron. rel. indef., agg.

sa kaamë biétu(r) sa më sossinë ho comprato quanto mi basta sa jéttë quanto costa? pë sa? per quanto? sa o' pë múa…

in quanto a me… sa mo paarë quanto prima sa? quanti? sa e keni shitu(r) quanto l'avete venduto? sa múja quanto potevo quantunque, cong., agg, pron.(con tutto) me gjith quaranta, agg. káttrhëkjintë quarantamila, agg. dizet mihj ~ mijë quarantotto, agg. dizet e tettë quaresima, sf. kreshëma (Sh.Mtr.) quartiere, sm. (cfr. vicinato) rugh -a -es gjituní -a -s quarto, agg. kaartë një kaartë hérie un quarto d'ora quasi, avv. monu (AMK7) quassù, avv. këtú ~ tatí lá; lart quattordicesimo, agg. kattrhëmbidhiéttëtë quattordici, agg. kattrhëmbidhiéttë quattro, agg. kaatrhë quattrocento, agg. kattrhëkjintë quattromila, agg. kattrëmihj/mijë quegli, pron. atá, aí quela, agg e pron. ató, ajó pl. atá quelo, agg. ají quercia, sf. liisë -i -it querela, sf. (cfr. lettera) lipushë -a -es questo, agg. e pron. ms ki, këtó fm. kió, kitá qui, avv. këtú, tatí ía këtú ~ tatí vieni qui kka këté ~ kitékjë di qui tatí ndándizë qui vicino tatí të déja… qui ti volevo… tatí kettë thúhetë… qui bisogna dire… quindi, avv. cong. coord. concl. pë këtá ngë kisha digúa miirë fialëtë të atía, pë kitá ngë

quindici, agg. quota, sf.

kaamë purgjégju. non avevo capito bene e quindi non ho risposto. pessëmbidhiéttë piés -a -es

R

raccogliere, v. tr. (raccogliere dala campagna) mbiithë! raccogli! raccolta, sf.

mbiéth -dha -dhu(r) mbiél -a -urë

raccontare, v.tr. racconto, sm. raccorciare, v.tr. radicare, v. intr. radicato, agg. radice, sf. radimadia. sf. radunare, v.tr. raffermo, agg. raffermo, agg. raffreddare, v.tr. v. rfl. raffreddore, sm. raganela, sf. raganela, sf.

të mbiélët; të kórrët kaamë nbiédhu të mbiélëtë ~ të kórrët ho raccolto il raccolto rigjironja -va -úar purraghe -gha -es shkurtonja -va -úa(r) vonja renjë i, e...me renjë renjë -a -es grisistë -a -es mbiéthë -a -ur i thaatë i (e, të) thatë stohi -a -u(r) stoham -a -u(r) sinahj -i -it (cfr. ranocchio) (strumento) tokk -a -es

ragaca, sf. ragaco, sm. raggiungere, v. tr. raggomitolarsi, v. rifl. ragione, sf. kaamë likkjë ho ragione ragnatela, sf. ramaglia, sf.

váiz -a -es gháiar -i -it; diál -i -it ronja -va -oonë kurrussemë (AMK2-3) likkjë -a -es

marmaghë -a -esë (per lo più secca) shkarpa shkarpat (verde) dushkë -a -esë, pl. dushkjihj dúshka óshtë atá çë hánjinë dhiitë la ramaglia verde è ciò che mangiano le capre ramarro, sm. (cfr. lucertone) djapí -i -it rammendare, v.tr. (a)rnonja -va -úa(r) ramo, sm. deg -a -es një deg ghuíri un ramo di ulivo ramoscelo, sm. degëz -a -es ranocchio, sm. bretëk -u -ut (AMK) rappecare, v.tr. (cfr. cucire) rapsodia, sf. konk -a -es raro, avv. i ralë (AMK7) rassomigliare, v. tr. e intr. gjéss, gjitia, gjitur ure gjéss tatës io asomiglio a papà ure i gjitia io gli rassomigliavo ratto, sm. (cfr. topo) mi, míu, míut rattoppare, v. tr. (a)rnonja -va -úarë ravvivare, v. tr. ngjaghi -a -úarë re, sm. regjë -i -it vasilé -u -ut(AMK7)

recinto, sm. reciso, agg. redini, sf. regalare, v. tr. regalo, sm. reggere, v.tr. (AMK6) regno, sm. regredire,v.intr rendere, v.tr. rene, sm.

(cfr. ovile per caprini) (per bovini)

(cfr. mantenere, tenere)

poréa (AMK6) kjindía i (e, të) prerë rétinat jappë dhurtelë (AMK7) dhuronja -a .uarë (AMK6) dhurtelë -i -itë (AMK7) kjaverrissinja -a -urë regjirí -a -esë(AMK6)

(cfr. andare indietro) (cfr. dare) veshëk (AMK3)

reo, sm. sm. repentino, agg. reperibile, agg. reperire, v.tr. (cfr. trovare) represso, agg. reprobo, agg. rescindere, v.tr. (cfr. sciogliere) resina, sf. resistere, v. intr. restare, v. tr. ( mi - ) rrinja; kjindronja restringere, v.tr. retribuire, v.tr. (cfr. pagare) retro, avv. rettile, sm. riabbracciare, v.tr. riaccendere, v.tr. ricamare, v.tr. (RGN) ricamo, sm. riccheca, sf. ricco. agg. ricerca, sf. ricercare, v. tr. ricercato, agg. richiesta, sf. richiesto, agg. ricevere, v. tr. (cfr. avere, prendere) ricordare, v. tr. ricordo, sm. ricotta, sf. ridere, v. intr.

i kékjë pa i pritur çë gjondet i shtipur i nomur dhedhë -a -esë dronja -va -oonë viétam, u u vieta -urë; ngushtonja -va -úar prapa gjáhjpur -i -it përkjafonja (Gng) dhézinja ntene kjindissi(nja) -a -urë kjindimë -i -itë(RGN) bugattii -a -es i (e, të) p ~ bugattë kurkúarit kurkonja -va -úar i (e, të) kurkúar kurkúarit i (e, të) kurkúar kitonja -va -úarë kitúaritë gjiz -a -es kjéshi -a -ur kjésh! ridi! kettë kjéshi devo ridere të kjéshëshë che tu possa ridere mbiónja ~ piónja mbióva ~ piúata mbiúa ~ pióttë pió! pió! ~ mbió ! riempi! riempi! pióie… ~ mbióje… riempilo… kettë mbiónja ~ piónja devo riempire

riempire, v. tr.

riempito, agg. riguardarsi, v. rifl. rimanere, v. intr. rifl. rinja; kjindronja rimasto, agg. rimescolare, v.tr. rimproverare, v.tr. rimuginare, v.intr. ringraziare, v.tr. (AMK7) riposare, v.tr. e intr. riposo, sm. riprendere, v.tr. ripudiare, v.tr. (cfr. cacciare) riscaldare, v.tr. v. rfl. rischio, sm. (cfr. ardire) riso, sm. riso, sm. risorgere, v. intr. risparmiare, v.tr. rispettare, v.tr. rispondere, v.tr. e intr. v. rfl. risposta, sf. ristorante, sm. risvegliare, v.tr. (mi - )

kettë pióçë ~mbióçë devi riempire të mbiófsh ~ piófësh possa riempire i,( e, të) pióttë ruham, u u ruha, ruhu(r) viétam, u u viéta, viétu(r); i (e, të) viétur përzíanja; trazonja kirtonja -va -úarë (AMK7) porsinja -a -ur (AMK7) trazonja; përzíanja; rimonja harestissinja -a -ur proham -a -ur próhurit marrh ntene prizonja -va -úar ngrohi -a -ur ngroham -a -ur kuzim -i -itë (AMK7) órizë -i -itë (AMK7) kjéshurit ngjahi -a -u(r) viónja, viúata, viúar (DpgP) nderonja -va -úar purgjégjinja -a -ur purgjégjam -a -ur purgjégjurit kanopës -e -esë (AMK7) zgjoham -ta -júa zgjohu! svegliati! zgjoie! sveglialo! kettë e zgjonja debbo svegliarlo kettë e zgjoç devi svegliarlo të zgjofshe che possa svegliarti

ritagliare, v.tr. (cfr. tagliare) ritardare, v.tr. e intr. ritornare, v. tr. e intr. v. rfl.

minonja -va -úa ntenja -va -u(r) nteham -va -u(r)

riunione, sf. mbiédhurit riunire, v. tr. (AMK7); mbiédhinja bashkë riverito, agg. rivoltare, v. tr. rocca, sf. rocchetto, sm. rodere, v. tr. rompere, v.tr. rondine, sf. rosa, sf. rosalia, sf. rospo, sm rosso, agg. rovescia, agg. rovesciare, v.tr. rovinare, v.tr. rovinato, agg. rovo, sm. rubare, v.tr.

kuvel ~ d -i -itë (AMK2); mbij(l)idhinja -a urë

ruca, sf. ruggine, sf. ruminare, v.tr. ruscelo, sm. russare, v.intr.

i (e, të) fálur (cfr. voltare; - la terra per la semina: arghom) (cfr.fuso) furk -a -es (del telaio) massur -i -itë (cfr. consumare) çanja -ta -aarë dalandishë -a -es trôndafilë -a -es (AMK7) riz -a -esë brettëk -u -ut i (e, të) kukji i (e, të) prapta dérdhinja -a -urë(AsF.) shkatarronja -va -úar i (e, të) shkatarrúar (cfr. mora) ferrë -i -itë viéth, viédha, viédhu(r) vijithë! ruba! (pianta lacustre) vruk -a -esë (n)drisk -u -ut (AMK3) righumissi -a -urë purró -i -itë ritonja -va -úar (RGN)

S

sabato, sm. sabbia, sf. sabbioso, agg. sacca, sf. sacco, sm. un sacco di castagne sacerdote, sm. sacro, agg. salario, sm.

e shtun -a -es shuur -i -it i (e, të) me shuur dúak; trastër; thes thees -i -it një thees kishtenj prift -i -it i (e, të) shéit roogë -u -utë (AMK7)

salato, agg. salciccia, sf. saldamente, avv. saldare, v.tr. sale, sm. salgemma, sm. salice, sm. salire, v.tr. e intr. saliva, sf. salma, sf.

(soma)

i (e, të) me krip ~ kripur rénjishjin -i -it (AMK9 pa u tundur lídhinja ngusht krip -a -es krip guri shkelkjë -u -jitë (ALK) hípi(nja) -a -u(r) shputím -a -es barr -a -es

saltare, v.tr. e intr. salutare, v.tr. salute, sf.

salutato, agg. saluto, sm. salvaguardare, v. tr. salvare, v.tr. salvia, sf. salvietta, sf. sambuco, sm. san, agg. sm. sanabile, agg. sanare, v.tr. sandalo, sm. sangue, sm. sanguinaccio, sm. sanguinare, v. intr. sano, agg.

santa, agg. santo, agg. sapere, v.tr.

një barr dru una salma di legna (da un vecchio ritornelo) loi, loi.. (Puh. cfr. balare) karxenja -va -íar fal(nja -a -ur shindét -ia -ies me shindetien con salute i (e, të) falur fálurit (mi - ) ruham -a -u(r) sarvonja -va -úar shpitonja -va -úar pupughejë -i -it mbissaghëz -a -es stog -u -ut i (e)…shéit -i -it çë shirohet shironja -va -úar carihj -a -es gjákk -u -ut (Kal.) sandjér -i -it riéth gjákk (cfr. guarito) i (e, të) shirúar i (e, të) shindoshë (AMK7) (cfr. intero) i (e, të)toor e nderme -a -es i sheitë -i -it di(nja) -ta -u(r) (venire a sapere) xe, xora, xoonë kaamë xoonë sono venuto a sapere kuur e xe.. quando lo saprà… vre miir mus ~ mos e xe attenzione che non lo sappia …e ka xoonë

…l'ha saputo sapere, sm. sapiente, agg. sapienza, sf. saputo, agg. sarmento, sm. sarto, sm. sasso, sm. sassosso, agg. satana, sm. saziare, v.tr. sazio, agg. sbagliare, v.tr. e intr. sbagliato, agg. sbucciare, v.tr. scagliare, v.tr. v, rfl. scaldare, v.tr. diturí -a -es i ditur diturí -a -es i ditur; çë ndihet ghurdí -a -s kjepaarë -i -itë(AMK7) guur -i -it gur, gur diágh -i -it (mi - ) citam -a -u(r) i (e, të) citur (far male) bonja liikë i (e, të) strumbúar (AMK6) kjironja -va -úar (cfr. buttare) helkjë (cfr. scagliarsi) sulam -a -u(r) (cfr. bolire, riscaldare) privilonja -va -úarë ngrohi(nja) -a -urë scalzo, agg. i (e, të) zathur scambiare, v.tr. (cfr. cambiare) ndirronja -va -úar scantinato, sm. katojë -ji -jit scapolo, agg. i (e, të) pa martuar scappare, v. intr. jiki(nja) -a -ur scarafaggio, sm. brúmul~h, -gh(i) -gh(it) scaricare, v.tr. shkarkonja -va -úar scarico, agg. i (e, të) shkarkúar scarpa, sm. kupuz -a -es kaamë kupuzët të çara ho le scarpe rotte kaamë kupuzët të réa ho le scarpe nuove kupuzët jan të kukje o të zeza? le scarpe sono rosse o nere? kupuca óshtë e miir la scarpa è buona scarpina, sf. kupuzë e hoh; kupuzëza scarpone, sm kupuzë e trash scartato, agg. i nxiér scendere, v. intr. zdri(dh) ~ (p) inja, -dha ~ a -urë (AMK7) schiacciare, v.tr. shtipinja -a -u(r) schiacciato, agg. i shtipur schiavo, sm. rogë -u -utë (Rd. schifarsi, v. rfl. shkjéham -a -jíar schifoso, agg. i (e, të) shkjar schiudere, v.tr. (cfr. aprire)

sciame, sm. scindere, v.tr. scintila, sf. scintilare, v. intr.

lojié -jéa -es (ALK) (cfr. dividere) djidji -a -es shkindiji -a -es (far - ) bonja -a -oon…djidja siit më bojin djidja djidja gli occhi mi scintilavano (cfr. liquefare) zgjidhi(nja) -dha -urë i (e, të) zgjidhur (cfr. passare) shkonja -va -úar shiez -a -es shinja -a -ur (con stracci per forno) kaljip -i -it(AMK2) zbilonja -va -úar zbiló póçen scoperchia la pentola i (e, të) zbilúar harronja -va -úa(r) pordh -a -es kaamë boon një pordh ho fatto una scorreggia sa pordha… quante scorregge… mus ~ mos boi pordha non fare scorregge (cfr. pele; cfr. involucro dela cipola: fëludh) (battere il lino o la canapa per separare le fibre tessili da quele legnose) manganissi(nja) -a -ur diék -ga -ur privilonja -va -úar nziér kka fuluni zok ferri i (e, të) shkúar shkúanja -ta -úar shkrúe! scrivi! dosë -a -es shkundinja -a -ur (cfr. contare) shkjépë(nja) -a -ur i (e, të) shkjépur tundi -a -u shpat -a -es (cfr. nero) i (e, të zez i (e, të) érrët i zomerúar, i murihur i (e) pa dhoombë

sciogliere, v.tr. sciolto, agg. scolare, v. tr. scopa, sf. scopare, v.tr. scoperchiare, v.tr.

scoperta, agg. scordare, v.tr. scorreggia, sf.

scorza, sf. scotolare, v.tr. scottare, v.tr. scovare, v.tr. scricciolo, s.m. scritto, agg. scrivere, v. tr.

scrofa, sf. scrolare, v.tr. scrutinare, v.tr. scucire, v.tr. scucito, agg. scuotere, v.tr. scure, sf. scuro, agg. sdegnato, agg. sdentato, agg.

se, cong. sub.

secca, agg. seccare, v.tr. secco, agg. secondo, agg. secondo, prep. secre, sf. sedere, v. intr. (Gng.) sedia, sf. sedicesimo, agg. sedici, agg. segno, sm. sego, sm. sei, agg. seicento, agg. selciare, v.tr. selciato, sm. selva, sf. selvaggina, sf. selvaggio, agg. selvatico, agg. sembrare, v.intr.

( mi - )

ngë, si ngë (si) ti kishe ngroonë (hatu(r))… se tu avessi mangiato… e thaat tháiti -a -ur i, të tháitë e dita pë, pas seshkugh -a -es újam -ja -újur úlem -la -ur (AMK7) trhonë -i -itë gjashtëmbidhiéttët gjashtëmbidhiétë sing -a -es kundim -e -s gjáshtë gjashtëkjintë shtronja me gur i shtrúar me gur pil kafsha i (e, të) égër duket dukam faarë -a -es vurvin -i -it gjimës gjimës i (e, të)…hapëtë gjimës reth gjimësimbirtur gjimësihapët mbiélëtë mbiéli -a -(ur) të mbiélëtë sikkur kjúgh ~( h ) -ghi -it nteri; gjithëmotë; ngaher gjir -i -it ndíanja -ta -íarë pa pa shtupí ndanja -ta -ur

( - senza spaliera)

(cfr. selvatico) (cfr. somigliare) (mi -)

seme, sm. semenza, sf. (cfr. seme) semenzaio, sm. (cfr. semenzaio) semi, (metà) semiaperto, agg. semicercchio, sm. semichiuso, agg. semiaperto, agg. seminagione, sf. seminare, v.tr. seminato, agg. e sm. semmai, loc. avv. semolino, sm. sempre, prep. seno, sm. sentire, v.tr. (avvertire, percezione, sensazione) senza, prep. senzatetto, sm. separare, v.tr.

separatamente, avv. sepolcro, sm. seppure, cong. sera, sf. serbare, v.tr. serpente, sm. serva, sf. servire, v.tr. e intr. servo, sm. sessanta, agg. seta, sf. setacciare, v. tr. setaccio, sm. sete, sf. settanta, agg. settecento, agg. settembre, sm. settimana, sf.

(durante la settimana santa)

(mettere da parte, custodire)

(cfr. crivelo)

kka një an (si) ~ sumburk -u -ut varr -a -es edhé sikkur; edhé po… mbroomë -a -es viónja -va -úar(DpgP) gjáhjpur -i -itë shurbetoor -a -es shurbenja -ta -íjar shurbetoor -i -it gjashtë dhiéttë sirmë -i -itë (AMK7) shoshi -a -ur shoshë -i -it sit -a -es étihj, étie, éties shtaatëdhiéttë shtaatëkjintë múahj e viélavetë (AMK7) javë -a -es

java e madhe la settimana santa diitët e javes: i giorni dela settimana: hóniza lunedì mártes martedì merkúri mercoledì énjita / e enta giovedì e prómëta venerdì e shtuna sabato e díal domenica settimo, agg. shtatëta sfacciato, agg. i pa turpie sfasciare, v.tr. (avvolgere con fasce il bambino) shparkjonja -va -úa(r) sfasciare, v,tr. (cfr. rompere, guastare) sfatto, agg. i (e, të) shkatarrúar sfinito, agg. i (e, të) sossur sfiorire, v. intr, (cfr. passare) shkonja -va -úar sfiorito, agg. i (e, të) shkúar sfornare, v.tr. shurnissi -a -ur graja shurnissin karvelet la donna sforna i pani sfortuna, sf. fat -i -it…i kekjë sfortunato, agg i pa fat sfrattare, v.tr. nxiér…kka shtupía sfregare, v.tr. furkonja -va -úar sgocciolare, v.tr. e intr. riéth -dha -urë

sgombrare, v.tr. si, avv. sicché, cong. siepe, sf.

(cfr. svuotare) ne ppë kitá; kështú kjë gaardhë -i -itë o' një (g)voorë te gardhi c'è un buco nela siepe gardhi bohet me gjomba la siepe si fa con le spine hiirr -i -itë (AMK3-7) çípëzë -a -es do të thor ~ thot zonjë -a -es zootë -i -itë kupile -a -es;

siero, sm. sigaretta, sf. significare, v.tr. signora, sf. signore, sm. signorina, sf. vaiz e pamartúar; zonjes

silenziare, v.tr.

(far silenzio)

silenzioso, agg. sindaco, sm. sinistra, sf. sino, cong. slava, sf. slegare, v.tr. slegato, agg. sloggiare, v.tr. snocciolare, v.tr. sodo, agg. sofferente, agg. soffiare, v.tr. e intr.

kamë paar një kupile ho visto una signorina kupila óshtë e bukur la signorina è bela óshtë kat kupiles è dela signorina rinja -ta -u…kjétu kjétu! silenzio! i (e, të) kjéttë kréu i hoorës stëmong (AMK7) njér shklavun -e -esë(AMK6) zgjidhi(nja) -a -ur i zdjidur shkokj(nja) -a -ur i (e, të) thaatë i (e, të) dhimbur; simur frinja -ta -urë friinë era soffia il vento

(cfr. sfrattare)

soffice, agg. sognare, v.tr. sogno, sm. solco, sm. soldato, sm. sole, sm.

i shkrifët (ALK) onderonj -va úar óndër -i -itë ávëlak -u -ut ústër -i -itë ustërtoorë i -it(AMK7) díah, díghi, díaghit

solido, agg. soleticarsi, v.rifl. solevare, v.tr. solevato, agg. solo, agg.

soltanto, avv.

soma, sf.

somaro, sm. (cfr. asino) somigliare, v.tr. e intr.

sommo, agg. sonare, v.trt. sonno, sf.

díaghi ngrohin dhéun il sole riscalda la terra díaghi sottë diékkë il sole oggi brucia i ngurtët dilikissam -a -ur ngrenja -ta -ur i ngretur i (e, të) vetë ~ vetemë ti vetë mundë ti më digoç tu solo puoi capirmi ti vet më digoonë tu solo mi capisci o' vetë è solo riinë vetë sta solo ía vetë vieni da solo vetë; vetem kaamë dhoonë vetë një shkjé(p) ~ b ho dato soltanto un calcio baarr -a -es më ka kjertu(r) ~ pruunë një baar druu. mi ha portato una soma di legna një baar kishtenje una soma di castagne ghariúr -i -it gjéss; gjéttë i gjéttë gli somiglia ngë gjéttë non somiglia gjéttë assaja somiglia a lei gjéttë atía somiglia a lui gjéttë múa somiglia a me më gjéttë mi somiglia ure gjéss mamës io somiglio ala mamma ure gjéss tatës io somiglio a mio padre shuumë i (e, të) lart gjumë -i -it

(cfr. suonare)

kaamë gjumë ho sonno gjumi purkjén il sonno piace sopportare, v.tr. dronja -va -úa; mbanja droje sopportalo mos e drói non sopportarlo drói sopporta e ka drúa l'ha sopportato kettë drohet bisogna sopportare ngë kettë drohet non bisogna sopportare kute drúa sopportando mundë droçë possa sopportare çë mund drohet dronja -va -úar sipprh; la; mbi vete la vado sopra rinja sipprë ~ la sto sopra kka la ~ sipprh di sopra ure rija la io abitavo sopra ure rínja mo la se tihj io abito più sopra di te vetul -a -es (Gng) i sipprh i thon i shum i hoh(l) varaz -a -es vadhaz -a -es mi -u -ut motrh -a -es óshtë jime motrh ~motra jime è mia sorela time motra ~ motrat time le mie sorele motrat kat i tijit ~ të atia le sorele sue, di lui motrat tone

sopportabile, agg. sopportare, v.tr. sopra, avv.

sopracciglio, sm. sopraddetto, agg. sopraffino, agg. sorbo, sm. sorcio, sm. sorela, sf.

(ng.) (vg.)

sorelastra, sf. sorgente, sorgere, v.intr.

sorridere, v.tr. sorte, sf. fat -i -it sorteggiare, v.tr. sorvegliare, v.tr. sospirare, v. tr. e intr. sospiro, sm. sostare, v.intr. sostenere, v. tr. sostenibile, agg. ~jér ~dróhet sottacqua, avv. sotterra, avv. sottile, agg. sottana, sf. sottoterra, loc. avv. sotto, avv. sottocoda, sm. inv. sottosopra, loc. avv. sottostare, v. intr. nôn sovrastare, v. intr. soco, agg. socume, sm. spaccare, v.tr. spada, sf. spaghetti, sm. spalancato, agg. spala, sf. spaliera, sf.

le nostre sorele titë motra ~ motrat tonde le tue sorele motrat kat assaja le sorele di lei óshtë ka time motrh ~ same motrh è di mia sorela motr e gjétur (cfr. pola, vena d'acqua, gora) lucë -a -es (cfr. uscire, alzare) deel / ngrihet / léhet deel ~ ngrihet ~ léhet díaghi sorge il sole deel ~ ngrihet ~ léhet hóniza sorge la luna kka deel ~ ngrihet ~ léhet díaghi? da dove sorge il sole? (cfr. ridere) shortie -a -es; (cfr. toccare, uscire) rúanja -ta -úa shilitonja -va -úar shirtonja -va -úar(AMK7) shilëtim -i -it kjindronja -va -úar mbanja -ta -ur çë mund mbahet poshújit poshdhéut i (e, të) hool ~( h) linjë -ja -jes poshdhéutë Po (shë); shposhë pistoghén -a -es po e la rrinë(nja) poshë ~ shposhë; rrin(nja) la i (e, të) shkjarë të shkjaritë ndanja -ta -aar shpat -a -es tumaz të gjáta gjithë i hapur shpatuh -gha -es hu -i -it

(cfr. sottoveste)

(finimento di cuoio per bestie )

(cfr. dividere)

( - di vite)

spalmare, v.tr.

sparagio, sm.

sparare, v. tr.

sparato, agg. sparecchiare, v.tr. spargere, v.tr.

sparlare, v.intr. sparso, agg. spartire, v.tr. spatola, sf. spaurire, v.tr. spaurito, agg. spaventare, v.tr.

spaventato, agg. spacare, v.tr. spacola, sf.

líanja -ta -íar një theelë bukë e líar me vahj una fetta di pane spalmata di olio ( - selvatico, cfr. asparagi) shperonkjë -gjë -gjitë ka vatu(r) të mbiéthë shperongjë è andato a raccogliere asparag skréhënja -ha -urë shkreh spara moosë ~ mus shkreh non sparare kettë shkrehet bisogna sparare kettë shkrehëmi dobbiamo sparare kettë shkrehëshë devi sparare të shkrehëshë possa sparare kute shkrehur sparando i (e, të) shkrehur (cfr. alzare) shprishi(nja) -sha -shur shprishi lulet, fara te dhéu spargo i fiori, il seme nel campo gjáku joonë i shprishurë il nostro sangue sparso i ka shprishur gjithë li ha sparsi tutti fiássë(nja), fola, -ur liikkë i (e, të) shprishurë (cfr. dividere) shpatuh -gha -ghes (cfr. impaurire) i trómbur trombi(nja) -a -ur trómbamë mi spavento u u trómba mi spaventai musë ~ mos trómbu non spaventarti théja se trómbësha pensavo di spaventarmi i trómbur shinja -ta -ur staljipë -i -itë (AMK7)

shúanja -ta -úar shúe ziárrin spegni il fuoco kettë shúami ziárrin dobbiamo spegnere il fuoco miirh úit të shúaçë ziárrin prendi l'acqua per spegnere il fuoco kute shúar spegnendo spelacchiare, v.tr. shkuli kjimet spelacchiato, agg. pa kjime spelare, v.tr. (cfr. spelacchiare; sbucciare) speme, sf. (cfr. speranza) spendaccione, agg. doreshpúar spendere, v.tr, (cfr. togliere) spennare, v.tr. nxiri / shkuli péndat spennelare, v.tr. líanja -a -íar spennelato, agg. i líar spento, agg. i shúar speranza, sf. shpreshë -a -es spiccioli, agg. e sm. të shkókjura(t) spiedo, sm. heegh -i -it spiga, sf. kal spigolare, v.tr. vemi pëh kamuce spina, sf. gjómbë -a -es / ferr -i -it spino, sm. gjombë -i -itë spirare, v.tr. e intr. (cfr. soffiare, suonare) frinja -ta -ur héjinja friin era spira il vento héjin era (Ang. RfG.) spira il vento spirito, sm. spiirtë -i -itë spogliare, v.tr. djishinja -a -ur v. rfl. djísham ~ djíshem djíshu spogliati kettë djishehj devi spogliarti kute djéshur spogliando spogliato, agg. i (e, të) djéshur spola, sf. maúr -i -it sporcare, v.tr. nxinja -ta -ur v. rfl. nxiham -a -ur

specchio, sm. spedire, v.tr. spegnere, v.tr.

pasikjirë -i -itë (AMK6) (cfr. mandare)

sporco, agg. sposa, sf. sposare, v.tr. v.rfl.

i (e, të) nxitur nussë -a -es martonja -va -úar martoham ~ -hem martohu sposati moosë ~ mus martohu non sposarti kettë martohehj devi sposarti martóhësha mi sposerei u' e martója io la sposerei i martúar dhóndar -i -it ndirronja -va -úa…vend shtridhi(nja) -a -ur i shtridhur (cfr. uscire) shputinja shputím -a -es jossi -a -ur jossam -a -ur i míari shkuli me renjat i shkulur me renjë (cfr. togliere) sit -a -es grazëd -a -esë(AMK7) shtip -a -es shtipënja -a -ur i shtipur dholënja -a -ur dolam ~ -em i dholur ~ i lódhur sonte; kit ~ kió nat kambar -a -es rrinja -ta -ur sonte (cfr. nazione) dhe -u -ut i that degë e that ilë -i -it ilëz -a -es

sposato, agg. sposo, sm. spostare, v.tr. spremere, v.tr. spremuto, agg. spuntare, v.tr. sputare, v.tr. sputo, sm. squagliare, v.tr. rifl. squalido, agg. sdradicare, v.tr. sdradicato, agg. staccare, v.tr. staccio, sm. stala, sf. stampa, sf. stampare, v,tr. stampato, agg. stancare, v.tr. v.rfl. stanco, agg. stanotte, agg. stanza, sf. stare, v. intr. stasera, avv. kit ~ kió mbromë stato, sm. stecchito, agg. stecco, sm. pl. dega; shkarpa stela, sf.

(Puh.) stendere, v.tr. ngjati -a -ur v.rfl. sterile, agg. steso, agg. stimato, agg. stoffa, sf. storcere, v.tr. storpiare, v.tr. storpio, agg. ~ shtrimbúar/i çar storto, agg. ~ shtrimbuar ~ i çar straboccare, v.intr. stracciare, v.tr.

ih -ghe -ghes ndénja -ta -urë ndéham -a -urë /ngjatur shterpe i nder ~ i ndetur i nderúar petëk -u -ut shtrómbënja -a -ur shtrombënja -a -ur i (e, të) shtrombur i (e, të) shtrombur dérdhet shkjiri -a -jérrë shkjirrë straccia shkjire straccialo/a kettë shkjiret bisogna stracciarlo kute shkjérrë stracciando jaamë i shkjérrë sono stracciato i zíar shum zíanja mir údhë -a -es i húahj shum i piót shum i fukjussur shkjérri -a -jér i (e, të) shkjérrë carissinja -a -ur shum i viétr i (e, të) ngushtë i shtringúar lidhez i lidhur çë shtringon shtringonja -va -úar rrip (Gng) shtipinja -a -ur stridhi(nja) -a -urë furkonja -va -úar

stracotto, agg. stracuocere, v. tr. strada, sf. straniero, agg. strapieno, agg. strapotente, agg. strappare, v. tr. strappato, agg. strascinare, v. tr. stravecchio, agg. stretto, agg. striminzito, agg. stringa, sf. stringato, agg. stringente, agg. stringere, v.tr. striscia, sf. stritolare, v.tr. stricare, v.tr. strofinare, v.tr.

stronzo, sm. stropicciare, v.tr. strumento, sm. strusciare, v.tr. strutto, sm. studiare, v.tr. su, prep. e avv. subito, avv. e agg. succhiare, v.tr. succhiata, agg. succo, sm. succoso, agg. sudare, v.intr. ~ drisinja -sta -urë (AMK7) sudato, agg. sudicio, agg. sudore, sm. sufficiente,agg. i miafët (Gng) sugna, sf. sugo, sm. suo, agg. e pron. poss. suocera, sf. suocero, sm. suolo, sm. suonare, v.tr. suora, sf. svegliare, v.tr. v.rfl. sveglio, agg. svelere, v.tr.

zopëmut i that rumbíanja va -iarë furkonja (RGN) nxoonë -i -itë (AMK7) furkonja -va -úar (cfr. grasso) (cfr. imparare) mbissonja -va -úar te, la; mbi; siprë, në nxitu thithinja -a -ur (Gng) e thithur lonk -u -ut me shum lonk dërsinja

i (e, të) drisitur(AMK7) i (e, të) diéssur(AMK9) i (e,të) shkjérrë diersí -u -ut (Gng) i (e, të) sossëmë; kundim -a -es lonkk -u -ut të atía; i tihj; i sahj e viéhar -a -es i viéhar -i -it dhé; trúal ~ troli frinja -ta -ur; bíe motr; murghez (Gng) zgjonja -va -úar zgjoham ~ -em, -a -ur i (e, të) zgjúar shkuli(nja) -a -ur

svuotare, v.tr. mbraze svuotala

mbrazi(nja) -a -ur

T

tabacco, sm. tacere, v.tr.

tagliare, v.tr.

duhaanë -i -itë (AMK7) rrinja, ta -ur… kjétu / pa folur rri kjétu! taci! pres, prita, preer u pres ti prit aí pret

na presëmi ju presëni atá presënjin tagliato, agg. tagliucare, v.tr. talaltro, pron ind. ~ ndokush tiétër talamo, sm. talora, avv. ~ndonjó her taluno, agg. ind. tana, sf. tanto, agg. ind. kai díah tanto sole kai det tanto mare tardi, agg. tarlato, agg. kka krimbi tarlo, sm. tarpare, v.tr. tartaruga, sf. tascapane, sm. tavola, sf. ~ tríes -a -es tavolo, sf.

i prer pres -ta -er…nçika çika do njétrh ~ ndonjó njétër shtrat -i -it…nússie çëddó heer~ nganjó her çëddó ~ ndonjó ~ disá fulun -i -it kai ~ shum ~ kákj ákj

i (e, të) voonë (AMK7) i bréitur ~ i ngroon krimb ~ miz drúri pres ~ çanja krehët breshk -a -es tráshtën -a -es durras -a -es tries -a -es shtronja tríesen apparecchio la tavola tríes búkie tavolo da pranzo kup (AMK7) ti, tihj me tihj digan -i -it kjaramídh -a -es

taca, sf. te, pron. teco, pron. tegame, sm. tegolo-a, sf.

tela, sf.

telaio, sm.

temere, v.tr.

(cfr. impaurire)

tempesta, sf. tempia, sf. tempo, sm. (AMK6-Gl.5)

pëhjur -i -it pëhjuri te shuli la tela nel raccoglitore (gh)arhalí -ia -íes massur rocchetto shuli subbio shkíez navetta trombam (-em), -a -ur trombam se ti mund biç ho paura che tu possa cadere trómbam se ti bíe temo che tu cada ti trómbehj? tu hai paura? drahunaar -i -it (Gng) shkjot -a -es kríet mot -i -it kjiró, kjirói, kjiróitë kam mot avere tempo ngë kam mot non avere tempo kka çëddó mot da qualche tempo moti shkon il tempo passa ka shkúa kai mot è passato tanto tempo moti ósht árë il tempo è oro daar -a -esë(Rd.) mbanja -ta -ur mbái! tieni! Kettë mbaçë devi tenere mund mbafshë… possa tenere… i (e, të) njóm tandonja -va -úar i (e, të) hoh i mbátur kka prapa

tenaglia, sf. tenere, v.tr.

tenero, agg. tentare, v.tr. tenue, agg. tenuto, agg. tergo, sm.

terra, sf.

(cfr. mondo) (cfr. suolo)

jet -a -es dhe -u -ut trolj (AMK5) jéta ósht e madhe la terra è grande mo e búkura e jetes la più bela dela terra një cop dhé dhe e piékur tundím -i -it dhe -u -ut si dhéu e kësai dhe shum i kekj i (e, të) me dhe i pastër; i thíel (Gng) i treti i nder vistar -i -it (AMK6-Gl.5) íanja -ta -iar ia, ia…(gh)arghalía… tessi, tessi…telaio… (vecchio ritornelo) o' çë ían sta tessendo pëhjur -i -it pilihurë -i -itë (AMK7) sirmi kroc -a -es/ kríe kríet le tempie më dhombënjin kríet mi duole la testa

un peco di terra terracotta, sf. terremoto, sm. terreno, sm. terreo, agg. terrestre, agg. terribile, agg. terroso, agg. terso, agg. terzo, agg. teso, agg. tesoro, sm. tesere, v.tr.

(cfr. filare)

tessuto, sm.

(di cotone) (di seta)

testa, sf.

testamento, sm. testardo, agg. testicoli-o, sm. testimone, sm. (AMK6. Gl.5) testimonianza, sf. testimoniare, v.tr. ti, (te, a te), pron.

(testa dura)

dhiát -a -es (Rd) krocë e thaat (h)érdhe (AMK3-5-6) lokji (Sh.Mrt) martirí -u -ut martirí -a -es marterizonja -va -úar tihj, ti, të dúa tihj voglio te të dúa mir ti voglio bene

timido, agg. tingere, v.tr. tino, sm. tinta, sf. (AMK7) tirare, v.tr. ticone, sm.

e píanja tihj lo chiedo a te (s-) ghirressë tihj chiamo te donjin tihj e múa vogliono te e me ti kurkonja ti cerco i (e, të) turpurúar ngjénja (Rd.Vrb) but -i -it ngjér(itë) ; gjir -a -esë shkuli(nja) -a -ur urë -i -it urë i dhezur ticone acceso urë i shúarë ticone spento

toccare, v.tr.

ngassi(nja) -ta -ur ngit tocca mos ngit non toccare kettë kittshë devi toccare mundë ngafshë possa toccare kam ngar me dor ho toccato con mano i (e, të) ngar nxiri(nja), nxura, nxíar e ka nxiér l'ha tolto nxiir togli të mund nxifshë possa togliere kettë nxirëshë devi togliere kettë nxirëmi dobbiamo togliere o' i nxiér è tolto

toccato, agg. togliere, v.tr. ~ nxiér

tolerabile, agg. tolerante, agg.

çë drohet ~ durohet çë dron ~ duron

toleranza, sf. tolerare, v.tr. ~ dronja -va úa(r) tomba, sf. ~ varr -a -es topo, sm.

drúarit ~ durím duronja -va -úa(r) hroop -a -es mi, míu, míut jan mi ci sono topi miitë topi óshtë të mivet… è dei topi… stridhi(nja) -a -ur

torcere, v.tr. ~ drédhinja torciglione, sm. (ornamento femminile di stoffa attorta in capo) shkjóhët tornare, v.intr. nteham -a -ur toro, sm. ter -i -it ~ dem tosse, sf. koghë -a -es tossire,v. intr. koghissi(nja) -a -ur tosto, avv. nxitu tosto, agg. (duro) i (e, të) that tovaglia, sf. mbissagh(l) -a -es vurë mbissaghen metti la tovaglia tradizione, sf. (usanza) zakoonë -a -es (AMK6.Gl.5) tramutare, v.tr. ndërronja -va -úar tranciare, v.tr. çanja -a -ar ~ pres trapassare, v.tr. shponja -va -úar trappola, sf. paidhí -a -es trascinare, v.tr. carrissinja -a -ur (AMK6) traslocare, v.tr. (cfr. cambiare) ndirronja vend trattenere, v.tr. (cfr. tenere) mbanja trecento, agg. trekjintë tredici, agg. trembidhiét tremante, agg. i (e, të) drídhur tremare, v.intr. dridham -a -ur drídhu trema kettë dridhehj devi tremare kettë drídhami dobbiamo tremare të mundë drifëh che tu possa tremare treno, sm. + kjérr hekuri

trenta, agg. tromba, sf. tronco, sm. troppo, agg. trovare, v.tr. v.rfl.

tredhiét daulii; brii (AMK7) kurm -i -it i shumët gjénja -ta -ur gjondam -a -ur gjéi trova mos gjéi non trovare e kam gjétu(r) l'ho trovato ngë e kam gjétu non l'ho trovato kettë e gjémi dobbiamo trovarlo kettë gjéhet deve trovarsi mundë gjéfhe possa trovarti mund gjéfëshë possa trovare i (e, të) gjétur kurit -a -es ti ghupel -i -it jóti; ji; it o' joti è tuo jitat tuo padre drahunon ~ bumbulin

trovato, agg. truogolo, sm. tu, pron. tumore, sm. tuo, agg.

tuonare, v. intr. (AMK7) gjimón (Gng) tutto, agg.

gjithë; tor; paru, mbar gjithë të mirat tutto il bene gjithë jéta ~ jéta e tor tutto il mondo gjithë atá çëddó tutto ciò che vuoi vete gjithë mir va tutto bene óshtë gjithë jóti è tutto tuo gjithëséi il tutto

U

ubriaco, agg. uccelo, sm. uccidere, v.tr. ucciso, agg. udire, v.tr. ~ marr vesh ulica, sf. ultimo, agg. umido, agg. umiliare, v.tr. una, art. një vaiz una bambina undici, agg. ungere, v.tr.

i ndondur; i pitur zog ~ zokk -gu -ut vras -va -ar i (e, të) vrar gjégjinja -a -ur rikjë -a -es i prápësemë (AMK7) i (e) lagët kanóssënja .a -ur një

unghia, sf.

njombidhiét líanja -ta -íar líe bukin me vahj e krip ungi il pane con olio e sale ka buzin i líar me vahj ha il muso unto di olio thónjë -ji -jitë kam preer thónjit ho tagliato le unghie kam një thónjë i çaarë ho un'unghia rotta ke thónjitë të gjata hai le unghie lunghe thónjitë túe jan të zeza, tímet gjó le tue unghie sono nere, le mie no thónjit time jan të shkúrtura le mie unghie sono corte

unificare, v.tr. unificato, agg. unione, sm. unire, v.tr. uno, agg. unsione, sf. unto, agg. uomo, sm. uovo, sm.

(mettere insieme) (cfr. ungere)

urina, sf. urinare, v.intr. (AMK3-7) usanza, sf. uscente, agg. uscire, v.intr.

vonja bashkë; ngjiti(nja) i (e, të) báshkem (AMK6) bashkím -i -it (AMK6) vonja -ra -on…bashk njó líarit i (e, të) líar burrh -i -it njerí -íu -ríut (AMK7) ve -ea -ees kam biétur pessë ve ho comprato cinque uova veet jan të réa le uova sono fresche (nuove) veje di uova shurri -i -it mijérënja ~ mijér zakoonë -a -esë (AMK6) i (e, të) dal dahj, dola, dal dilë esci moosë dil non uscire

ngë ka dal non è uscito ka dal è uscito kettë dáimi dobbiamo uscire të dafshë che tu possa uscire do të dáiçë? vuoi uscire? shpitonja uscire in fretta i (e, të) dal diékk; privilonja i (e, të) diégur; privilúar shkef ~ shkof ndë shkýft saajë nel suo seno / ventre (Vr. - Gng.) (Puh. inter., donna grassoccia) shkofanate!

uscita, agg. ustionare, v.tr. ustionato, agg. utero, sm.

uva, sf.

(sm/n)

rrushë -t -tit kam biétu(r) rrushë ho comprato del'uva rrushëtë më purkjén l'uva mi piace staffidhe ~ rush i that uva passa romb rrushi grappolo d'uva mbiédhi(nja) ~ viél…rushin raccolgo l'uva rrush éngër -a -es uva acerba

~ aguridh -a -es (AMK3)

V vaccaio,sm. vacante, agg. vacca, sf. aí çë rúan lopët; lopar i (e, të) brázit loopë -a -es

vagina, sf. vagire, v. intr. vagito, sm. vagliare, v. tr. valere, v. intr. vale, sf. vanga, sf. vangelo, sm. vantare, v.tr. v.rfl. variabile, agg. variare, v.tr. vasto, agg. vecchia, sf. vecchio, sm. vedere, v.tr.

(cfr. pala)

(che cambia)

(cfr. mostrare) (far vedere)

mish lópie carne di vacca lop pë kjumështit vacca da latte pidhë -i -it kjánja kjarit shoshi -a -ur viénja lakk -a -esë (AMK7) lupat -a -es vangjéhë -i -it vandonja -va -úar vandoham -va -úar çë ndirron ndirronja -va -úar i hapët; i math; i gler ~ gjér piák -e -es piák -u -ut pl. piékjë -jitë -kjivetë shoh, vreta, paarë stonja -va -úar kam paarë një burh ho visto un uomo she(h) miir / vre miir vedi bene, (trasl.) stai attento ke paar? hai visto? vremi / shohëmi vediamo sheh? vedi? kettë shoh debbo vedere të shóhësh che tu possa vedere stomë nçikk…

fammi vedere un po' stóme… mostramelo te ka stúa? te lo ha mostrato? vedova, agg., sf. vedovo, sm., agg. vegliare, v.intr. veleno, sm. velo, sm. (che avvolge la milza)

e ve -a -es i ve -u -ut; pa shokje rri(nja) i zgjúar farmak (Rd) shprétëk a -es

vendere, v.tr.

shes -ita -ur shit vendi kettë shítet bisogna vendere shítet si vende

i shítur venduto e shesëmi vendiamola vendetta, sf. venduto, agg. venerare, v.tr. venerato, agg, venerdì, sm. venire, v.intr.

( - di sangue)

gjakkë i nderes (AMK7) i (e, të) shitur jap nder i (e) me nder prómëta vinja, érdha, já(rdurë)

venti, agg. vento, sm. ventoso, agg. ventre, sm. ventura, sf. venturo, agg. venuto, agg. veramente, avv. verde, agg. verdeggianate, agg. verdeggiare, v.intr. vergine, agg.

vergogna, sf vergognarsi, v.rfl. vergognoso, agg. verità, sf.

ía / éa / éja vieni ngë mund vinja me juve non posso venire con voi érdha dié / jérdha dijé venni ieri misserdhe (miir se erdhe) benvenuto një zet ér -a -es i (e) me er bark -u -ut fat -i -it çë vén i ardhur vërtet; përtétien i (e, të) gjelberúar i gjelberúar gjelberón (intera) i (e, të) tor (non rotta) pa-i (e, të)…çaarë (non toccata) pa-i (e, të)…ngaarë (da Bz) ma e gitun kka munkat turp -ie -es turpuróhem i (e, të) turpurúar ertét -ia -es ke thoon tërthétinet hai detto la verità

verme, sm. vero, agg. versare, v.tr. versata, agg. e mbrazit vescica, sf. vespa, sf. vestire, v.tr.

(cfr. mettere, buttare, svuotare)

krimbë -i -itë i (e, të) vërtét dhérhi(nja) -a -ur(Lr.Alr) mbrazi(nja) i (e, të) dhérdhu(r); fúcëk -a -es árzë -a -es véshi(nja) -a -urë

víshu vestiti víshamë mi vesto u u visha mi vestii vestito, sm. via. sf. (cfr. strada) via, avv. viaggiare, sm. (- tradizionale femm.) coh -a -es údhë -a -es; rrugh -a -es stek -u -ut (AMK7) ecë; priáshta; tutié; atié ze-údhë vete ngalúa bonja~ mar…údhë -a -es rughë -a -esë ndándizë: afër: pranë vréshtë -a -es i (e, të) pa-zómarë verë -a -es manuzakje; gjáhjpur -i -itë i (e, të) çë dúket; i par gjógh -a -es ghurdhí -a -es viçë -i -it mish viçi carne di vitelo kjumështë viçi latte di vitelo likur viçi pele di vitelo viva, escl. vivaio, sm. vivente, agg. vivere, v.intr. vivo, agg. (cfr.semenzaio) rrofëtë vurvinë -i -it i (e, të) ngjághur; i ngjál rronja -va -oon i (e, të) ngjághë; ngjál

(iniziare strada) ( - a cavalo)

viaggio, sm. vicinato, sm. vicino, agg. vigna, sf. vile, agg. vino, sm. viola, sf. jodhíi -a -esë (AMK7) vipera, sf. visibile, agg. çë shihet visto, agg. vita, sf. vite, sf. vitelo, sm.

voglia, sf. mah -ghi -ghit voi, pron. jú volare, v. intr. fluturonja -va -úar (Gng) volere, v.tr. dúa, dasha, -ur volere, sm. dáshuritë volgere, v.tr. nténja -ta / va -ur volpe, sf. dhéhjpur -a -es voltare, v.tr. (cfr. cambiare, - il terreno per la semina: arghom.) priri(nja) -a -u priru voltati kettë prirehj devi voltarti voluto, agg. i (e, të) dáshur vomere, sm. parméndë -a -es; pijor -i -it vomitare, v.tr. víah, vogha, viélur vomito, sm. viélët vostro, pron. júai ~ júaj vuotare, v.tr. mbrazi(nja) -a -ur vuoto, agg. i (e, të) mbrazur; i mbrazit

Z

zaino, sm. zampogna, sf. zappa, sf. zeppo, agg. zia, sf. zio, sm. zipolo, sm zitela, sf. zoccolo, sm. zucca, sf.

trástër -a -es karramunzë -a -së (Vrb) sháat -i -itë (AMK7) i (e, të) piót e ómët -ta -es (AMK2) lal -a -ës ungulhj (AMK7) (legno appuntito per turare il foro dela botte) trivilë -i -itë pa- e martúar thómburë -a -esë(AMK7) ( - del cavalo, in particolare) petikúa pl. petikonjëtë kunguh ghi -ghit

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->