Sei sulla pagina 1di 461

Informazioni su questo libro

Si tratta della copia digitale di un libro che per generazioni è stato conservata negli scaffali di una biblioteca prima di essere digitalizzato da Google
nell’ambito del progetto volto a rendere disponibili online i libri di tutto il mondo.
Ha sopravvissuto abbastanza per non essere più protetto dai diritti di copyright e diventare di pubblico dominio. Un libro di pubblico dominio è
un libro che non è mai stato protetto dal copyright o i cui termini legali di copyright sono scaduti. La classificazione di un libro come di pubblico
dominio può variare da paese a paese. I libri di pubblico dominio sono l’anello di congiunzione con il passato, rappresentano un patrimonio storico,
culturale e di conoscenza spesso difficile da scoprire.
Commenti, note e altre annotazioni a margine presenti nel volume originale compariranno in questo file, come testimonianza del lungo viaggio
percorso dal libro, dall’editore originale alla biblioteca, per giungere fino a te.

Linee guide per l’utilizzo

Google è orgoglioso di essere il partner delle biblioteche per digitalizzare i materiali di pubblico dominio e renderli universalmente disponibili.
I libri di pubblico dominio appartengono al pubblico e noi ne siamo solamente i custodi. Tuttavia questo lavoro è oneroso, pertanto, per poter
continuare ad offrire questo servizio abbiamo preso alcune iniziative per impedire l’utilizzo illecito da parte di soggetti commerciali, compresa
l’imposizione di restrizioni sull’invio di query automatizzate.
Inoltre ti chiediamo di:

+ Non fare un uso commerciale di questi file Abbiamo concepito Google Ricerca Libri per l’uso da parte dei singoli utenti privati e ti chiediamo
di utilizzare questi file per uso personale e non a fini commerciali.
+ Non inviare query automatizzate Non inviare a Google query automatizzate di alcun tipo. Se stai effettuando delle ricerche nel campo della
traduzione automatica, del riconoscimento ottico dei caratteri (OCR) o in altri campi dove necessiti di utilizzare grandi quantità di testo, ti
invitiamo a contattarci. Incoraggiamo l’uso dei materiali di pubblico dominio per questi scopi e potremmo esserti di aiuto.
+ Conserva la filigrana La "filigrana" (watermark) di Google che compare in ciascun file è essenziale per informare gli utenti su questo progetto
e aiutarli a trovare materiali aggiuntivi tramite Google Ricerca Libri. Non rimuoverla.
+ Fanne un uso legale Indipendentemente dall’utilizzo che ne farai, ricordati che è tua responsabilità accertati di farne un uso legale. Non
dare per scontato che, poiché un libro è di pubblico dominio per gli utenti degli Stati Uniti, sia di pubblico dominio anche per gli utenti di
altri paesi. I criteri che stabiliscono se un libro è protetto da copyright variano da Paese a Paese e non possiamo offrire indicazioni se un
determinato uso del libro è consentito. Non dare per scontato che poiché un libro compare in Google Ricerca Libri ciò significhi che può
essere utilizzato in qualsiasi modo e in qualsiasi Paese del mondo. Le sanzioni per le violazioni del copyright possono essere molto severe.

Informazioni su Google Ricerca Libri

La missione di Google è organizzare le informazioni a livello mondiale e renderle universalmente accessibili e fruibili. Google Ricerca Libri aiuta
i lettori a scoprire i libri di tutto il mondo e consente ad autori ed editori di raggiungere un pubblico più ampio. Puoi effettuare una ricerca sul Web
nell’intero testo di questo libro da http://books.google.com
LIBRARY OF THE
INIVERSITY OF VIRGINIA

GIFT OF

REV. R. K. MASSIS

t
Del К1И>П e-|¿?|3 5i Ù5
II I

С. VALERII CATULLI

OPERA OMNIA

EX EDITIONE F. G. DOERINGH%v>y-

CUM NOÏIS ET INTERPRETATIQNE

IN USUM DELPHINI

VARUS LECTIONIBUS

NOTIS VARIORUM

RÈCENSU EDITIONUM ET CODICUM

BT

INDICE LOCUPLET1SS1MO

ACCURATE RECENSITA. >

4 r-4
VOLUMEN PRIMUM.

X
49
LONDINI:
CURANTE ET IMPRIMENTE A. J. VALPY, A. M.
1822.
PA
<ью\
.A&

6057
CONSPECTUS

EORUM QU^ НАС EDTTTONE

CONTINENTUR.

Pag.
Philippi Silvii Epistola Serenissimo Delphino . 1
Handii Praefatio ... .3
C. Valerii Catulli Vita, ex Editione Vulpiana . 18
Nonnulla Veterum Scriptoram de С. Valerio Ca-
tallo Testimonia a Vulpio collecta . . 25
Vulpii Diatribe de Metris Catulli . . 32
Elenchus Alphabeticus nonnullorum scripturae Com-
pendiorum quae in VV. LL. occurrunt . 38
C. Valerii Catulli Carm. i. Ad Cornelium Nepotem 43
Carm. Ii. Ad Passerem Lesbias . . 46
m. Luctus in Morte Passeris . . 47
IV. Dedicatio Phaseli . 49
v. Ad Lesbiam . . .52
vi. Ad Flavium 54
vu. Ad Lesbiam . ... 56
vin. Ad Se Ipsum . . .57
ix. Ad Verannium . . 5Г>
X. De Varri Scorto . . .60
xi. Ad Furium et Aurelium . . 64
XII. Ad Asinium . . .67
XIII. Ad Fabullum . . .68
XIV. Ad Calvum Licinium . . 70
XV. Ad Aurelium . 72
XVI. Ad Aurelium et Furium . . 73
XVII. Ad Coloniam . . .75
IT CONSPECTUS.

P«!f.
Carm. XVIII. Ad Hortorum Deum 79
XIX. Hortoram Deus 80
XX. Idem . . . 82
XXI. Ad Aurelium . . 84
XXII. Ad Varrum . ... 85
XXIII. Ad Furiura 88
XXIV. Ad Juventium Puerum 90
XXV. Ad Thallum 91
XXVI. Ad Furium 94
XXVII. Ad Pocillatorem Puerum 95
. XXVIII. Ad Verannium et Fabullum 96
XXIX. In Gaçsarem 98
XXX. Ad Alphenum 10V
XXXI. Ad Sirmionem Peninsulam 103
XXXII. Ad Ipsithillam 104
XXXIII. In Vibennios 106
XXXIV. Ad Dianam 107
XXXV. Caecilium invitat 109
XXXVI. In Annales Volusii 111
XXXVII. Ad Contubernales 113
XXX VIII. Ad Cornificium 115
XXXIX. In Egnatium 116
XL. Ad Ravidum 119
XLI. In Amicam Formiani 120
XLII. In Quandam 122
XLIII. In Amicam Formiani 124
XLIV. Ad Fundum . . . . 125
XLV. De Acme et Septimio 127
XLVI. Ad Se Ipsum de Adventu Veris . 129
XLVII. Ad Porcium et Socrationem 131
XLVIII. Ad Juventium ib.
XLIX. Ad M. T. Ciceronem 132
I' Ad Licinium 133
LL A.d Lesbiam 135
LII. Ad Se Ipsum de Struma et Vatinio 137
LUI. De Quodam et Calvo 138
CONSPBCTVS. V
Pag.
Сагщ. Liv. Ad Cassarem . . . 139
LV. Ad Camerium 141
LVl. Ad Catonem 144
LVII. Ad Mamurram et Cэеsarera 145
LVIII. Ad Cœlium de Lesbia 146
LIX. De Rufa et Rufulo 147
LX. • . . • • •. 148
LX1. In Nuptias Julise et Maulii ib.
LXII. Carmen Nuptiale 168
LXIII. De Aty . ... 177
LXIV. Epithalamium Pelei et Tbetidos 188
LXV. Ad Hortalum 233
LXVI. De Coma Berenices 236
lxvii. Ad Januam Mœchae cujusdam 248
LXVIII. Ad Manlium . .: . . 254
LXIX. Ad Rufum 271
LXX. De Inconstantia Fœmioei Amoitis . 272
LXXI. Ad Virronem 273
'LXXII. Ad Lesbiam . .. > . 274
LXXI1I. In Ingratum . . ..- : . 276
LXXIV. In Gellium . . . 277
LXXV. Ad Lesbiam 278
LXXVI. Ad Se Ipsum 279
LXX VII. Ad Rufum . , '• 281
LXXVIII. De Gallo . ... 282
LXXIX. In Lesbium . 283
LXXX. Ad Gellium 283
LXXXI. Ad Juventium . . . 284
LXXXII. Ad Quintium . . . 285
LXXXIII. In Maritum Lesbia; 286
LXXXIV. De Arrio . . . , 287
LXXXV. De Amore suq 289
LXXXVI. De Quintia et Lesbia 0>.
VXXXVII, 290
L.XXXVIII. JnGeffiw». ib.
LXXXIX. DeGellk) . . 291
XC. In Gellium 292
Vf CONSPECTUS.
Pag.
Carm. xci. lu Eundem . 293
XCII. De Lesbia 294
хеш. In Caesarem . 295
XCIV. In Mentulam . 296
xcv. De Smyrna Cinnae poëtae . 297
XCVI. Âd Calvuni de Quintilia 298
XCVII. In iEmilium . 299
XCVIII. Ad Vettium 301
XCIX. Ad Juventium . 302
C. De Cœlio et Quintio 304
CI. Inferiae ad Fratris Tumulum . 305
en. Ad Cornelium . 307
cm. Ad Silonem . ' . 308
CIV. Ad Quondam de Lesbia ib.
cv. In Mentulam 309
CVI. De Puero et Praecone 310
CVII. Ad Lesbiam 311
OVIII. In Cominium . 312
CIX. Ad Lesbiam 313
ex. Ad Aufilenam . 314
CXI. Ad Eandem . 315
CXII. In Nasonem . . 316
CXIII. Ad Cinnam . 317
CX1V. In Mentulam . 318
CXV. In Eundem 319
cxvi. Ad Gellium . . 320
Pervigilium Veneris, ex Recerisione Jo. Christ.
Wernsdorf . . . 323
Vindiciae Ciris Catullianœ . . . 831
NoTjE Variorum in C. Valerii CatuHi Opera . 337
Commentarius M. Antonii Mureti . . 443
Achillis Statii Commentarius . . . 528
Jani Dousae Nordovicis Praecidanea pro Q. Va
lerio Catullo . . . 661
Roberti Titii Burgensis in Catullum Praelectiones 702
Hieronymi Avantii Veronensis Emendationes in
Catullum . . . 721
CONSPECTUS. VII
Pag.
Theodori Marcilii, Professons Eloquentiae Regii,
in C. Valerium Catullum Asterismi . 730
NotjE Variorum in Pervigilium Veneris . 750
Nota». Salmasii et Scriverii in Pervigilium Veneris 758
And. Rivini Notae ad anonymi, sed antiqui tamen
poëtae, elegans et floridum Carmen de Vere,
communiter Pervigilium Veneris inscriptum 770
Recbnsus Editionum C. Valerii Catulli, adjecta
Notitia Literaria de Pervigilio Veneris . • 817
Recensus Codicum Mss. C. Valerii Catulli qui in
Bibliothecis Britannicis asservantur . . 83G
Index Rerum et Verborum . i
Nominum Propriorum . . . lxi
AD

SERENISSIMUM

DELPHINU M

PHILIPPUS SILVIUS

T. E. C. P.

Oui dono lepidum Librum Catulli


Commentariolo novo explicatum 1
О Dklphin, tibi. Namque tu solebas
Catulli Veneres, facetiasque,
Urbanumque salem, elegantiasque,
Bisus, delicias, jocos dicaces,
Ipsas esse aliquid putare nugas,
Jam tum, cum manibus tuis Marones,
Flaccosque, et Senecae gravem cothumum,
Et si quid Latiis modis Camosnae
Plectro unquam cecinere grandiori,
Tractabas, vigiles et ad lucernas
Arpinis aciem usque et usque chartis,
Defixumque animum asmulus tenebas ;
Aut per Romulidum priora saecla
Decurrens, Dominas ampla fata Romas,
Altricem Populi Lupam Togati,
Prœtextas, Trabeas, feras Secures,
Minaces Aquilas, Forum, Senatum,
Fasces, praelia, fcederamque ritus,
Legesque, et Sacra, Gaerimoniasque
Divum multiplices, theatra, thermas,
Delph. et Vor. Clai. Catul.
s EPISTOLA.
Instructas acies, Iocata castra,
Juges excubias, et arma cunetas
Formidata din per orbis oras
Discebas avidus ; ferumque Pœnum
Ad Cannas Thrasymenicasque lauros
Scandentem gelidas sequens per Alpes,
Aut Byrsae meritam vicem inferentem
Mirans Scipiaden, morave cauta
Vincentem Fabium, aut Macedonum arvis
Sternentem iEmilium aereas phalanges,
Et quicquid decorum exhibent Quiritum
Annales cupide legens, Paierais
Suescebas aciem applicare factis,
Magnis, Jupiter ! et laboriosis.
Tum te nec manibus bonum Catullum,
Jocorum et safium patrem Catullum
Pigebat tenuisse, et hoc severo
Contractam studio explicare frontem,
Saepe et Virgilii gravem jocosis
Mutare Hendecasyllabis Camœnam.
En ! nostra tibi pumice expolitus
Leporum аc Venerum parens Catullus
Sistit sese iterum, tuisque gestit
In famam auspieiis, et ora fern.
Hune tu ut excipias benignus, oro,
Tibi haud indecorem hospitem futurum,
Carum Nobilibus sodalem, et olim
Magni Cassaris hospitem Catullum ;
Et probes Studium tibi offerentis,
Devotumque animum, et fidele pectus,
О Delphin, soboles beata Magni,
Quem totus stupet аc veretur orbis ;
Delphin, deliciae, atque amor Lycaei,
Delphin, praesidium decusque nostrum,
Cui dono lepidum librum Catulli.

Lutetia Pariiiorum, Kai. Mart. an. Chr. 1685.


HANDII PR^EFATIO.

Haben T sua fata libelli. Inter eos veteres scriptores, qui


longum per tempus neglecti jacuerunt, et in quibus, post
curas singulis locis adbibitas, plura adhuc leguntur obscura
et depravata, Catulli Carmina non ultimum locum obtinent.
Etenim ex quo studia virorum doctorum Latinis Poëtis
occupari cceperunt, alia omnia majori diligentia et cautiori
cura versata sunt, quam nostri Poëtae Carmina. Jamjam
Parthenius, tantam, inquit, confusionem et conversionem
in Catulli Carminibus fuisse, ut si ab Inferis Auctor revo-
caretur, sua non esset agniturus. Nec tamen is dignus
erat, qui tanta casuum varietate jactaretur, et sospitatorem
diu desideraret. Equidem pro Catullo ejusque virtutibus
dicere, aut eum flagitiosae impuritatis specie, qua suspec-
tum habent, liberare, non apud me constitui ; nec curo eos,
qui in moribus Poëtarum magis, quam in verbis haerent, et
ingenium non nisi pudicum esse volunt. Qui, vereor, ne
saepissime fallantur; nam, quae inter mores et orationem
intercedit necessitudo, non in quocumque Poëta ita valet,
ut ad regulam, nescio quam, exigi possit. Placet Catullus,
quia plurima in eo placent. Atque in magnis ingeniis multa
reperiuntur, quibus eorum vitia expientur ; nec culpa vitio-
rum, quas saeculi sunt, in singulos homines, qui iis laborant,
conjici debet. ' Nam castum esse decet piurp poëtam Ip
sum : versiculos nihil necesse est.'
Elegantissima Carmina conscripsit Catullus, mira simpli-
citate ac venustate; neque ipse destitutus erat ingenii vi, quae
4 PRjEFATIO.
ncque artem nee laborem redolet. De negligentia et audacia
ejus non uno modo potest disputan. Quae vero viri docti de
ea re dixerunt, vereor, ne maximam partem nimia sint atque
iniqua. Melius consuluissent Poëtae, si Carmina ejus ita re-
stituissent,utjudicium firmum ac certumde iis haberi posset.
Quamdiu enim de pluribus partibus dubitatur, non potest de
universa re judicari. Editiones autem Catulli, quae recen-
tioribus temporibus prodierunt, Cannina non peraeque ex
hibent, quemadmodum a Poeta profecía sunt. Sunt enim
ita comparatae, ut lectionis vulgate rationes et causae pror-
sus ignorentur. Ex iis non cognosces, unde ducta sit haec
et illa lectio, vel bona vel absurda, ncque invenies nomina
virorum doctorum, quorum studio plures singuli loci optime
sanati ; immo vana mendacia ac negligentiae sordes tantum
tibi tedium afferent, ut totum librum abjicias. Judicium
аc censura, quam Interpretes ante omnia instituere debe-
bant, codicum et vett. editt. earumque auctoritatis nusquam
extat, et textus firmo fundamento plane destitutes est.
Sine codicum et vett. librorum ope ncque institui ncque
effici potuit recensio textus. Nec sufficiebat, tantum in-
scriptiones editionum commemorare, hinc et illinc varieta-
tem lectionis afierre, et aliorum vestigia sine ulla dubita-
tione persequi. Quantum igitur dolorem omnes, quibus
studia humanitatis et inprimis Carmina Catulli curae sunt,
percipere debuerunt ex morte Santenii, cujus mentio tristior
est lacrymis Simonideis.
Historia casuum, quibus jactatus est Catulli Liber, satis
mirabilis docet, paucissimos inveniri potuisse codices anti-
quiores; etvariarum lectionum, quas illi exhibent, majorem
partem e scribarum ignorantia atque monachorum lascivia,
qua in scriptoribus veteribus grassati sint, ortam esse.
Atque hoc jam Scaliger observavit, de exemplari, ex quo
omnes codices propagati, locutus. Variis ex argumentis
et praecipue ex consensu omnium, quos hucusque cognitos
habemus, codicum in locis corruptis et mutilatis demon
stran potest, unum librum fuisse fontem omnium aliorum,
qui inde a sœculo quinto decimo scripti sunt. Matthasus
I'RjEFATIO. 5
Palmerius in codice, quem sua manu a. 1428. scripserat,
et quo usus erat Andreas Schottus (Observ. lib. п. c. 16.
p. 53.), haec annotavit : ' Anno 1425. primum repertum
esse Catullum, pessimeque acceptum in manus hominum
venisse.' Extat etiam Epigramma, commemoratione satis
dignum, viri cujusdam docti Veronensis, quem Apostolus
Zenus (in Ephemerid. Lit. Ital. Vol. XII. 11.) Guarinum
patrem, Burmannus Guarinum filium esse voluit. In eo
narratur Librum Catulli, a Francisco quodam scriptum, ex
horrei tenebris Veronam delatum esse. Maffeius (in libro
Verona Illustrata Vol. n. p. 7.), ad decimum usque saecu-
lum Catullum plane ignotum fuisse suis civibus, confirmat
inedita quadam scriptione : ' In Verona aveasi Catullo fin
del secol decimo, perché io trovo in uno degl' inediti ser-
moni, che ho presso me di Raterio, venuto d' oltra monti a
questo Vescovado, com egli lesse, qui Catullo, non aven-
dol letto per Г avanti ; e trovo che Г avea alle mani nel de
cimo quarto secolo Gugielmo Pastrengo, amico del Pe
trarca, il quale nell' opera sua versi ne cita in due luoghi.'—
Quis fuerit ille Francisci codex et an adhuc extet, nihilo
magis affirmare possum quam alii. Maffeius (lib. i. p. 32.)
de manuscriptis libris ita loquitur : ' Son tutti di poca eta,
e i piu vecchi non paiono oltrepassar di molto la meta del
decimo quinto secolo.' Catulli vero librum, in Gallia re
pertum, malas in manus venisse, id est, quod omnes fere
commentariorum antiquiorum auctores monuerunt ac questi
sunt.
Sub saeculi xv. exitum, typis excudi curarunt Catulli
Carmina una cum Tibulli et Propertii Elegiis. Primum
prodierunt Venet. 1472. (Maffeius annum 1471. allegat.)
Ex quonam vero codice hasc editio descripta sit, nondum
potuit comperiri, cum ncque Broukhusio ad Tibullum, nc
que Burmanno ad Propertium emendandum eo uti beeret.
Cf. Santen. ad Carro. lxviii. 49. Venetae secundae anni
1475. lectionem praebuit codex Palmerii, ut Maffeius refert
lib. i. ; editio vero Rhegiensis vel ad exemplar princ. ex-
pressa, vel ex alio codice descripta videtur ; nam pluribus
(5 PRiEPATIO.
în locis lectionem exhibet a vulgata longe diversam. cf.
Carm. lxviii. 46. Tandem anno 1481. Joannes Cal»
phurnius primus omnium majorem habuit curam Catulli,
ejusque Carmina Vicentiae edidit. Venetam primam vel
secundam iterum excudi curavit; sed eam, ut videtur, ipse
bonis codicibus usus, (cf. Santen. ad Carm. lxviii. 43.)
multis in locis correxit (cf. lect. Carm. xxx. et LXin.xcum
cod. Dresd.). In praefatione ad Hermolaum ita scribit:
* Cum percurrere cœpissem id opus, quod Venetiis im-
pressum est,—tot mendis refertum esse deprehendi, ut
longe plura essent vitiosa et depravata, quam quae emen-
data. Nullus certe sensus ex his elici poterat. Confestim
conveni nonnullos impressores et eos cohoríatus sum, ut
iterum id opus imprimerent ea correctione quam pollicitus
sum. Possum igitur gloriari me non id emendasse, sed
vere totum exscripsisse.' Equidem totum hunc locum ap-
posui, quoniam valde memorabilis est. Calphurnium se
cutas est Parthenius, primus Catulli Interpres, qui
Brixiensem anni 1486. curavit, et non parum de Poëta
nostro promeritus est, quanquam ipse suam editionem fes-
tinatam appellat. In prasfatione loquitur de iis, qui enar-
rationes discipulis dictatas inique interciperent, sed nihil
magis queritur, quam id, quod Catulli Liber, quo nullus
omnium et in Graecis et in Latinis magis corruptas et mu-
tilatus, a viris doctis obscuritati relictas fuerit. Commen-
tarius pro temporis ratione satis doctas multa continet, quae
ad restituendam lectionem genuinam maxime considerari
debent ; nam auctor ante oculos habuit codices, e quibus
pluribus in locis restituit, nisi semper optimam, tarnen noü
plane improbabilem lectionem. Conjecturae vero a Par-
thenio factae postea in Venetas receptae et a pluribus criti-
cis pro Catullianis habitae sunt.
Secundus Poëtae Interpres fuit Palladius Fuscus,
cujus commentarium edidit Jo. Tacuinus, nescio utrum
primum in edit. Venet. 1500. an antea seorsim. Opus est
admiratione et cura dignissimum, cujus altera pars, quae ad
crisin pertinet, multo praestat alteri, in qua verba expli
pилгfAТю.
cantur. Nam non solum cmendationes exhibet partim in
geniosas, sed etiam codicum lectionem: Palladius enim
usus est decem codicibus (vide eum ad Carm. xxxiv. 3.).
Tamen, quod valde miror, recentiores editores commenta-
rium illum plane neglexerunt, immo ne dignum quidem
cognitione existimarunt. Veneta autem anni 1500. ex Ve-
nett. 1486. 1491. 1493. descripta, ultima est ex editionibus
iis, quae, praeter codices, auctoritatem, pro sua conditione
majorem vel minorem, habent in recipienda vel repudianda
Carminum lectione. At quo diligentius commentariorum,
quos commemoravi, auctores rem suam tractaverant, eo
levius administrarunt alii, qui exinde Catulli editiones pa-
rarunt. Talis vir erat Hieronymus Avantius, non
mediocris ingenii, sed audax et nimis levis, Parthenii dis-
cipulus, et, ut arbitrer, unus eorum, a quibus Parthenius
dicit enarrationes suas inique interceptas esse. Ipse vero
Avantius fatetur, se per triennium sub Parthenio in haec
studia incubuisse. Conscripsit emendationes in Catulli
Carmina, a. 1494. editas a Moravio, repetitas in edit.
Venet. 1500. quas tamen non omnes sibi debuit auctor, sed
partim Palladio (qui 1483. mortuus est), partim aliis surrir
puisse videtur. Quod si sex vel septem locos excipias,
reliquos omnes ex ingenio emendavit ; in illis paucis codi-
cis antiquioris mentionem facit; in his conjecturas suas
notat signo 1. vel verbis ' quid si legeres.' Haud mirum
mihi videtur conjecturas partim ineptas, partim non neces-
sarias ab Avantio excogitatas esse ; sed miserandum, eas
ab editoribus, iisque recentioribus, tanquam codicis lectio-
nes receptas vel probatas esse. Et ita factum est; nam
Aldinam editionem primam codicis instar allegare solent.
Haec vero editio, nescio cujus cura, sed suspicor. Aldi et
Avantii, Venetiis 1502. edita, fundum habet in editionibus
antiquis collatis (non in sola editione anni 1500. ut Heynius
dixit) ; at in eam receptse sunt interpolationes et correctio-
nes Avantii, Joviani Pontani, et aliorum, maximam partem
asteriscis notatae. Codicem adhibitum esse, nullo loco
potui intelligere ; nec cognovi, quod Heynius de Tibullo
8 PRjEFATIO.
affirmavit, Aldinam secündam prorsns novam esse recen-
sionem. Ipsa quoque continet interpolationes, (ut Pontani
Carm. i. 9. aliorumque Carm. xxxvi. 3.) et textum prions
Aldinae ; vide Carm. xvn. 3. xiv. xx. Aldinas vero edi-
tioues, quae non magnam habent auctoritatem, viri docti
recentioris aevi in pluribus secuti sunt, alii auctoritatis
specie decepti, alii nulla dubitatione commoti ; unde maxi
ma, opinor, negligentia exemplarium nata. Ut difficultatis
explicationem evitarent, editores sœpe correctorum nugas
recipere maluerunt, quam codices consulere, et investiganda
vera lectione sudare. Non ignoro merita virorum docto-
rum de quibusdam Catulli locis; immo, si plures critici
tales, quales eruditione Muretus, assidua diligentia Statius
fuit, Catullum curassent, nos, puto, jamdudum legeremns
Carmina emendata ac correcta ; пec me fugit, varietatem
lectionis e codicibus bonae notae allatam apud Muretum,
Scaligerum, Statium, Vossium et alios inveniri ; tamen si
editores collegissent omnes illas lectiones, una cum iis,
quas Columna, Fruterius, aliique commemorant, ncque in
verba magistri jurassent, plurima essent sanata atquc ad
sinceritatem suam reducta. At non ita illis placuit. Ex
quo enim Scaliger Muretum laude, qua dignus erat, summa
fraudare sustinuerat, et, sibi suoque ingenio cenûdens,
Statii commentaries inspicere non operas pretium putave-
rat, alii qui eum sequebantur, spem Catulli aliquando re-
stituendi omnem amiserunt. Atqui Achilles Statius,
quem prae nonnullis recentiorum admirari soleo, commen-
tarium scripsit ex omnibus longe praestantissimum, et ob
doctrinam atque eruditionem, qua plurimos locos vel car-
minibus aliorum collatis vel dicendi usu demonstrate illus-
travit, et maxime ob varietatem lectionis diligenter annota-
tam e decem codicibus. Textum quod attinet, Statius Al
dinam, quam saepissime commemorat, (vide Carm. xxxiv.
3. LXi. 23. all. 11.) non peraeque ut poterat correxit, nonnul
lis tarnen in locis codicum lectionem revocavit, et plurima
aliorum curis reliquit. Ipse de se ita, ' In optimis,5 ait
(p. 232.), ' emendandis auctoribus sine veterum subsidio
PRJ3FATIO. 9
librorum mihi quidem non licet esse tam diserto (ut verba
mutem), nec si Uceat, übet.' Causam, quapropter Mureti
mentio nusquam ab eo facta est, equidem non intellexi ;
Palladii quoque commentarium non videtur iri Statii noti-
tiam venisse. - Jam vero lucem obortam alii tenebris suis
obscurare cœperunt. Scaliger enim, qui, nisi nimis in
genio suo indulsisset, pro hujus praestantia, plurimum pro-
fieere potuisset, invidia incensus, omnia, quae Muretus vel
codicis optimi auxilio, vel suo ex ingenio emendaverat et
illustraverat, omnino repudiavit, una cum Statii commcn-
tario (quanquam utriusque libros ante oculos habuisse
videtur; vide eum ad Carm. lxviii. 6.); immo in lectione
Aldinae servanda saepissime acquievit, et praeter eos locos,
in quibus codicem Cujacii sequebatur, Poëtam novis sor-
dibus conspurcavit. Ille non fuit, qui Catullum lepidum
аc venustum Poëtam emendaret ; a gravitate et morositate
ejus lepor et simplicitas Catulli plane abhorruerunt. Nec
opus est exemplis confirmem, quam insulsas sint plurimae
Scaligeri correctiones, quam male abutatur doctrinae suae
copia, et quam inepte codicis vitia saepe defendat. At
meliora non facile potuit dare pro spatio temporis, quo
commentarium suum conscripsit. Nam Deum testem advo-
cans affirmat, ne integrum quidem mensem tribus Poëtis,
Catullo, Tibullo, et Propertio, recensendis se impendisse.
Equidem non negaverim, a Scaligero codicis lectionem
saepe revocatam esse ; sed, quae ille emendando Catullo
perfecit, alius quisque, puto, ncque auxilio codicum nec
sano judicio, quo interpolatorum nugae dissipari debebant,
prorsus destitutus, perfecisset. Recensionem autem, fes-
tinata opera Scaligeri factam et ex vitiosis ac importunis
lectionibus Aldihae primae collectam, plerique praestantissi-
mam putarunt, et in suas editiones recipere nullo pacto
dubitarunt ; quo factum est, ut ad nostra usque tempora
textus perveniret interpolationibus cujusvis generis refertus,
correctionibus ineptis contaminatus, nec firmo certoque
fundamento nixus. Nec aliorum studiis Catullus, quem
Scaliger nimis audacter oppressit, erectus ac restitutus
10 PR^FATIO.
videri potest. Nam editiones, quas Vossius et Vulpius
paraverunt, non putaverim novae recensionis nomine dig
nas. Vossius, quanquam optimos codices ad manus habe-
bat, cum quosdam locos optime atque ingeniose emendave-
rit, tamen tanta audacia in ea re versatus est, et conjectu
ras tam ineptas adeoque obscœnas recepit, ut Catullus
saepe sibi redderetur plane dissimilis. Qua vero editio ejus
aliis prgestat, variarum lectionum annotationi vereor, ut
omnino fides sit habenda, cum nomine veterum librorum
saepe designentur editiones antiques. Omnino si de emen-
dationibus et illustratione singulorum quorundam locorum
dicere voluissem, praeter Vossium commemoranda mihi
essent nomina multoriim, qui de iis bene meriti sunt, docto-
rum virorum. At loquor de integra, quam editores pro-
fessi sunt, recensione textus ; et mihi persuasum habeo,
criticos munus suum, quod industriam ac diligentiam requi-
rit, non nisi obiter et perfunctorie executes esse. Alii
enim haec tralaticia officia existimabant ; alii Poetam nube
annotationum, quibus res et verba sententiarum nexui erepta
illustrarentur, involvebant ; alii, in constituenda Carminum
lectione nimis securi, nec metri rationem respicientes,
utrum ita Catullus dixisset vel dicere potuisset, necne,
plane non quaerebant. De recentissima Catulli editione
non feram sententiam, ne ego juvenis ea, quae mihi de hoc
opere dicenda essent, in virum, qui ipse juvenis illum edi-
dit, doctissimum et muncre suo gravissimum dixisse videar.
Nec ea, quae dixi, eo animo disputata sunt, ut virorum
doctorum meritis in Catullum aliquid detraherem; sed
praemittenda videbantur, ut appareret, quantum superesset
in Poëta nostro emendandum ac restituendum.
Editori enim Catulli futuro campus lato limite patet. As-
siduum Studium, magna cura, rerum aritiquarum scientia,
sermonis Auctori proprii et metricae rationis cognitio, haec
sunt, quae ad hoc opus perficiendum requiruntur. Quod ad
res, quas Catullus enarrat, illustrandas pertinet, eae sunt
maximam partem satis explicatae, quod quidem facillimum
erat. A sententiarum vero recta expositione Interpretes
PRyEPATIO. 11
saepius aberrarunt. Nam in Catullo explicando non suffi-
cit profunda eruditio ac doctrina ; Interpres esse debet
ingenio, quale Poëtae nostro erat, venusto et lepido. Pln-
rima reperiuntur in ejus Carminibus, quae magis sensus
significatione, quam rationis investigatione probari pos-
sunt ; quas tamen non parvi momenti sunt, cum venustatem
Carminibus vel detrahant, vel restituant. Sed haec ampliiis
persequi, non mihi proposui.
Ad sententiarum illustrationem ne prius te accinxeris,
quam genuinam Carminum conditionem restitueris, ac verba
Auetori vindicaveris. Officium igitur gravissimum Editoris
positum erit in diligenti et accurata comparatione codicum
mana scriptorum. Ac mirum, ne dicam miserabile, vide-
tur, quod a recentioribus Editoribus ne ea quidem, quae in
superioris saeculi libris leguntur, observata et collecta sunt.
Qua tamen opera magis subvenissent laboranti textui,
quam explicationum ad verba corrupta adjectarum far-
ragine. Interpretatio enim criticae artis auxilio destituía,
ideoque incerta et vana, non potest difficultates tollere. Ad-
huc accurate colligenda est lectionis varietas e codicibus
Palladii, Guarini (cujus editio an. 1521. pluribus ignota),
Mureti, Scaligeri, Vossii (inter quos eminet liber Com-
melin.), Columnas, Meleagri (Balthas. Venatoris), Fruterii,
et aliorum, praeter eos codices, qui, a viris doctis nondum
descripti, in bibliothecis extant. Atque antiquissimae quo-
que editiones huc pertinere, non opus est ut pluribus de-
monstrem.
Editorem Catulli porro oportet, fragmenta et verba Poe
tas, quae apud Grammaticos leguntur, et quorum numerus
non parvus est, congerere. Grammaticorum enim auctori-
tate, saepe codicum omnium"graviori, plura loca restitui vel
defendi possunt. Id quod Editores recentiores plane neglex-
erunt. Lectionem defenderé debebant e. g. Carm. lxiii.
38. e Festo lxvi. p. 419. Dac. ; quaerere utrum Carm. i. 2.
ex auctoritate Marii Victorini (p. 204. Commelin.) et Te-
rentiani Mauri (de Metris p. 2440. 1. 24. Putsch.) legendum
sit arido, an secundum Servii (ad Жа. хн.) et Fortunatiani
12 PKjEFATIO.
(p. 2676. Putsch.) testimonium arida ; illustrare debebant
e. gr. Carm. xcvu. 6. e Festi loco xiv. p. 353. Dac. et
Carm. IV. 26. 27., genuinam lectionem firmare teste Charisio
(Instit. Gram. in. p. 223. 1. 41. Putsch.), et sic alia.
Beinde Metrorum, quibus usus est Catullus, Numero-
rumque ratio non satis accurate habita est ab Editoribus,
et quaestiones huc spectantes in pluribus locis inepte insti-
tutas. Inde vero patet, qui factum sit, ut versus non pauci
adhuc legantur vel omni metri mensura expertes, vel no
mine tantse licentiae excusati, cujus culpam nemo Latinorum
Poëtarum contraxerit. Habet Noster quaedam propria;
ne tamen existima, negligenter eum conscripsisse plurima
Carmina. Quae apud alios negligentiae nomine alias ob
causas suspecta sunt, apud Nostrum sunt a voluntate pro
fecía, пec a Poëta inconsiderate commissa. Severioribus,
ni totus tallor, metricis legibus semper se astrinxit, et ex-
empla Grascorum ita imitates est, ut ex iis reciperet etiam
licentias, quae non ad seriorum Poëtarum Carmina exigi
debent. Versus suos non conformavit ad leges, quas Poëtae
postea, cum ars jam perfectior facta esset, secuti sunt; at-
tamen versibus non deest elegantia, quod adeo ex iis rebus,
quae minutiae videntur, intelligitur. Ut pauca afieram,
Graeca exempla secutes, nusquam duritiem admittit, qua
syllaba brevis ante literas st alius verbi ponatur. Elisio-
nem in Pentametri caesura, et in fine vocabula trium sylla-
barum ponere solet, utrumque auctoritate Grascorum, qua
multa hujus generis apud Catullum excusari possunt
Quantum vero relictum sit studio ac curae sospitatoris,
Catullo aliquando subventeri, ut etiam ad rhythmorum pro-
prietatem revocetur Poëta, id facile cognosci potest ex hor-
rendis lectionibus, quae in pluribus Carminibus adhuc of-
fendunt aures, ut Scaligeri assulitantis Carm. xvii. 3. meher-
cule Carm. xxxvin. 2. Anne sana illa Carm. хы. 1. lxi v.
178. et aliae. Vide Ahlwardt Attis des Cat. ad vs. 35.
et al.
Imitandorum Graecorum Studium Catullo cum omnibus
fere Latinis Poëtis erat commune. Sunt Carmina, quae ad
PR^EFATIO. 13
verbum e Graecis traducía esse, ipse fatetar Poëta Carm.
Lxvi. (cf. Carm. cxvi. et Ы.); sunt alia inquibus Poëtam,
nisi Graecorum verba ac sententias expresserit, ita versatnm
misse argumenti ratio ostendit, ut coloribus alienis sua in-
fecisse videatur. Quod tamen Catullus fecit ex more, quo
omnes Romani scriptores Graecos habebant magistros, et
ad Graeca ingenia se prorsus componebant; quanquam
Nostro non deerant, quae ad inventionem pertinent, ingenii
vis ac celeritas. Liberior vero imitatio vereor ut pluribus
in locis unquam demonstran possit, cum Carmina, e quibus
Noster multa decerpsisse videtur, praecipue comicorum an
tiquorum, temporis invidia perierint. De singulis sententiis
quaestio est difficilior; quod non sensisse videntur Inter
pretes, facillime eo deducti, ut, quemadmodum apud Pro-
pertium, ita etiam apud Catullum comparatione similium
sententiarum abuterentur, et Poëtam ingenio suo nil debere
putarent. Ac non solum Graecos imitatus est Catullus, sed
etiam antiquiores Latinos Poëtas, et ad horum exempla
suam dicendi rationem conformavit. Si integros haberemus
Ennii, Lucilii, Naevii, aliorumque libros, certior esset res ;
nunc vero e fragmentis pauca tantum probari possunt. In
terpretes vero haec parum observarunt, et multa, quae ex
Graecorum et Latinorum imitatione explicari debebant,
omiserunt. Ut paucis exemplis utar, Carm. lxvii. 6. de
fendi debet lectio, Postquam est porrecto facta marita sene ;
ubi antiques editiones Vicent. Brix. Venett. exhibent pro
ferto, quod Parthenius explicat 'excluso Balbo.' In codd.
Statii et membr. Commelin. optime legitur porrecto. Ac ita
locutus est e Graecorum more* Нoт. Il. xviu. 26. AM;
5' lv xovô]<T, (iéyctç /лeуаЛсоот! ravu<râïîf Ktna. Cum Carmine V.
comparandum est id, quod apud Athenaeum vin. 14. p. 239.
Schweigh. extat. П~т xa) waïÇs, övt¡TOi 6 /S/oj, к. т. X. Carm.
LX vin. vs. 18. cum Sapphus fragmento xii. et sic alia. Cf.
Rhunkenii Praef. ad Hymn. in Сетег. p. xii. sq. Ad anti-
quos Poëtas Latinos inter alia multa haec spectant. Carmine
Lxxiii. exprimere volebat Ennii apud Cic. de Offic. ii. 18.
' Benefacta male locata, malefacta arbitror ;' vel hoc anti
14 PRjEFATIO.
qui Poëtae, ' Beneficia in vulgus cum largiri institueris, Per-
denda sunt multa, ut semel ponas bene.' Cârm. lxiv. 106.
recipi debebat lectio codicum duorum, quos Columna con-
suluit, et excerpt. Vatican. Ursini, Conigeram nutanti vertice
pinum, firmata auctoritate Ennii, qui, apud Gellium (xiii.
20.) et Nonium s. v. ' Cupressus,' ita ; ' Capitibu' nutantes
pinos rectosque cupressos ;' quocum iterum conferendus
est vs. 290.—Versus 189—191. illustrantur Accii verbis
apud Non. de Var. Sign. Serm. p. 307. (in Epinausimach.)
' Tamen baud fatiscar, quin tu am implorem fidem.'—Carm.
Lxxvi. v. 20. comparari debet cum Lucilii fragmento apud
Nonium s. v. ' Catax.'
At Interpretem Catulli non solum demonstrare oportet,
quid ipse suo ingenio debuerit Poëta, quidve aliis, sed etiam
ad consilium Auctoris diligenter attendere, et cujusvis Car-
minis indolem atque ingenium perscrutari, ut accurate eog-
noscat, quousque argumentum ejus pateat. Nam satis
constat, in codicibus Carmina legi ita consuta, ut singulis
aliena admisceantur, nec partes ullo sensus vinculo inter se
conjungantur. Neque ordo, quo se excipiunt Carmina, a
Poëta profectus est. Plura fragmenta, quae in Grammati-
corum libris allegata deprehendebant, librarii Carminibus
integris ascripserunt vel ob sententiarum similitudinem, vel
ob verborum repetitionem. Vide Carm. xiv. 27. sq. xvi.
14. ь. Ac quamvis pristina forma Carminum ea ratione
corruptorum non nisi conjectura erui possit, critici tamen
est, indicia facere singularum partium. Quod si Catulli
Interpres conjectandi necessitate non abusus fuerit, ali-
quando puto fore, ut plures tollantur difficultates, et Carmina
propius genuinam suam proprietatem reducantur. Nec de
omnibus locis, quos codicum auxilio expedire nondum
licuit, desperaverim ; immo credibile est, aliquando libros
nostris antiquiores et scribarum erroribus minus depravatos
repertum iri.
Varietate lectionis, quam viri docti bucusque e codicibus
attulerunt, diligenter explorata, non dubitamus, quin con
ditio, qua ad nos pervenit Catullus, uni debeatur codici, ex
PÄiEFATIO. 15
quo alii multi fluxerint, et vitia plurima antiquiora sint
codicibus, qui adhuc in notitiam nostram venerint. Vide
infra ad Carm. lxviii. 133. xxi.cf. Carm. lxviii. 137. lv.
21. Carmina Catulli bominibus, qui post eum vivebant, in
deliciis erant (ut vel ex asmulatione Propertii, Virgilii,
Petronii, et aliorum intelligi potest. Vide Statium ad
Carm. lxviii. 151.), atque assidue legebantur, cum ob
argumenti venustatem, tum propter lepidam Poëtae lascivi-
am, qua saeculum illud mirifice delectabatur. Exemplis sat
multis hэеc probari possunt. At, quod in his rebus fieri
solet, non diu abfuerunt interpolationes vel ex imitatione,
vel, cum lectores verba Poëtae amplius persequerentur, ex
illustrandi arte ac supplendi libidine ortas. Quae cum ita
sint, equidem vereor, ne nonnulla Carmina tota ab aliis
Poëtis composita et ob simile argumentum Catullianis in
serta sint, quod effici potuit eadem ratione, qua ordo Carmi-
num ita constitutus est, ut non modo eaedem sententioe in vi-
cinis occurrant, vel res similes exponantur, sed vel sola quo-
rundam verborum similitudo spectetur. Sic, ut rem exemplis
probem, Carm. xcvn. sequitur xcvin. ob verba ' crepidas
lingere carbatinas' et ' culum lingere carnificis;' sie Carm.
Lxxvi. excipit Lxxvii. ob verba 'eripere' et ' pestem.'
Vide Carm. xxiv. et sic alia. Sicuti vero interpolationis
genus, quod in Catullo reperimus, aliud est atque in anti-
quissimis Graecis Poëtis, ita via, quae ad illud explorandum
ducit, magis expedita et solida est, nec facile potest ad
temerariam emendandi rationem aberrare. Non ignoti sunt
illi homines, qui vel sua vel aliunde petita Catulli Carmi-
nibus addiderunt. Pertinent yero cum ad antiquius, tum
ad recentius aevum, quamvis in pluribus locis non accurate
internosci possint. Inter illos retulerim Grammaticos, qui
vel mutabant singula verba, vel versus novos adjiciebant
suo ex ingenio; inter hos, homines saeculi xiv. et xv., qui
in similibus aliorum sententiis deducendis et ad marginem
ascribendis maxime laborabant, et monachi, qui ut aliorum,
ita etiam Catulli Carminibus, quae rem amatoriam tractant,
I6 PRjEFÀTIO.
annotationes, maximam partem libidinosas, addere sole-
bant ; unde saspe mirabilis lectionis varietas. Quod si ad
editiones quoque respicias, tertio ordine commemorari pos-
sunt recentissimi interpolatores, ut erant Jov. Pontanus,
Avantins, et alii.
Catulli codices jam antiquioribns - temporibus corraptos
et a Grammaticis mutatos esse, luculenter apparet e loco
Gellii, qui vu. Noct. Att. 20. ita: ' Catullus quoque
elegantissimus Poëtarum in hisce versibus (Carm. xxvn.
1. sq.) Minister—ut lex Posth. jubet magistrœ ebriosa afina
ebriosioris, cum dicere ebrioso posset, &c. Qui ebrios autem
Catullum dixisse putant, aut ebriosos, (nam id quoque temere
scriptum invenitur,) in libros scilicet de corruptis exemplari-
bus factos inciderunt.' Ad eos vero, qui postea Poetas
Latinos interpolabant, referri debet Seneca, cujus nomen
ascriptum est in Dresdensi codice, de quo infra dicam, ad
Tibull. i. 2. 26. п. 8. 17. et 74. Etiam Catullum ab eo
interpolatum esse, Vossius ad Carm. lxvii. p. 284. e Medi-
olanensi exemplari demonstravit, ubi ascriptum legebatur
' Seneca supplevit.' Quis autem fuerit Ule homo, nec
Vossius, пec Heynius (Praef. ad Tibull. p. 28.) compertum
habebat. Praeterea Vossius libram manu scriptum iEneidis
vidisse se dicit,in quo Seneca priorum quatuor versuum, qui
Mneiái praemittuntûr, auctor nominabatur, et Lucani co
dices, in quibus septem primos versus addidisse dicebatur
' Seneca, ut quidam volunt, avunculus Lucani.' Quisquis
ille fuerit, vel Florus cognomine Senecae vocatus, vel alius,
ad id genus interpolatorum pertinet, qui serioribus tempo
ribus versus integros inserere, vel ex aliis locis deducere
solebant. Catulli vero Carmina ampliorem occasionem
praebebant Interpol ationi, quam aliorum omnia, et quidem
ob argumenti varietatem. Grammaticos secuti sunt homi
nes saeculi xi v. et x v., quorum operae nos debemus codices.
Interpolationes plures ab his profectae sunt, ut ante me
copiose et egregie probavit (loco Carm. txvi. vs. 33. et 34.)
Maft'eius in Verona Illustrate, T. n. nee opus est multa addi.
PR2EFATI0. 17
Hujus quoque generis exemplum exhibet cod. Voss. Carm.
Lxxvi. vs. 21. Ac quem fugiat, monachos libidini suae
indulgentes, cum in viis publicis iis non liceret, grassatos
esse inveterum libris, tum inGraecis(ut Mosch. II. ult. vs.),
tum in Latinis (ut lectio codd. Tibull. iv. 2. 24. correcta)?
Catullum etiam conspurcarunt salacia illa ingenia, quibus
Poëtae luxuries et lascivia vehementer placebant.

Delph. H Vor. das. Catul. В


С. VALERII CATULLI

VITA,

EX EDITIONE VULPIANA.

Valerio Cat и l lo Quinti praenomen tribuit Josephus


Scaliger, corruptissimi loci auctoritate fretas, ex Elegia ad
Januam, vs. 12 : testatus praeterea, se in antiquo libro Jacobi
Cujacii J. C. ita scriptum manifesto comperisse. Huic
Scaligeri persuasioni pondus addit Joannes Harduinus,
qui (ad Librum xxxvii. Nat. Historia? С. Plinii Secundi
cap. 6.) affirmat, in omnibus codicibus manu exaratis Catul-
lum Quintum appellari. Consensus tamen eruditorum, at-
que editiones paene omnes refragantur : quibus olim prœive-
rat L. Apuleius Madaurensis, cum in Apologia priore car-
minum quorundam suorum lasciviam Caii Catulli nobilissimo
exemplo defendit. Et certe librarii veteres, nominum simi-
litudine decepti, Catulum ^oëtam cum Catullo saepe con-
fundunt : idcirco factum existimo, ut cum illi Quintus prae
nomen fuerit, huic etiam idem affingerent.' Veronensem

ÜOTЖ
1 Aiius certe Quintus Catullus fuit, ma Catulli ;' et ad XIii. 109.—Q. Ca-
cujus integrum nomen Quintus Luca- tulli Epigramme e Callimachi Epigr.
tius Lucullus, urban us sive urbicarius, Xын. suaviter expressum refert Gel-
hoc eеt, mimographus, de quo viden- lius ыX. 9. quod incipit, ' Aufugit
das Seholiastes ad Juvenal. viii. 185. mi animus, credo, ut solet, ad Theo-
ad verba ' Clamosum ageres ut Phas- tinum.' Omitto Смяом Catulum, Ste
С. VALERII CATULLI VITA. 19
porro fuisse nostrum Poëtam, liquido constat, cum ex
Ovidio, Plinio Majore, Martiale, Ausonio, ceterisque, tum
ex ipsius testimonio, qui Carm. xxxi. ubi, e Bithynia re-
versus, Sirmionem lacus Benaci Peninsulam alloquitur, ad
Larem domesticum salvum se advenisse gaudet. Natus est
(si Hieronymus rationem recte subduxit, ncque numeri in
ejus Chronico depravati sunt) Olympiadis 173. anno 2., ab
Urbe vero condita 667. Lucio Corn. Cinna, Cn. Octavio
Coss.—Quamobrem non injuria Lilius Gregorius Gyraldus
Petrum Crinitum reprehendió, quod scribere non dubitave-
rit : ' pro comperto haberi, carmen de Passere Lesbiœ ad
Virgilium missum fuisse, ob illud Martialis : 1 ' Sic forsan
tener ausus est Catullus Magno mittere Passerem Maroni.' '
Nam verisimile non est, Catullum septemdecim annis Ma
rone grandiorem (natus est enim Maro, teste Hieronymo ac
Donato, Olympiadis 177. anno 3., ab Urbe vero condita
684., Cn. Pompeio Magno, M. Licinio Crasso primum
Coss.) eidem adhuc puero tantum detulisse, et nonnisi fronte
perfricta, animoque obfirmato, ad ejus tribunal accedere
posset. Praeterea то forsan, quod est apud Martialem, ar-
gumenti vim omnino infringit.'
Parentem habuit Valerium, ex honesta familia munici-

NOTjE
icum,quem audivitM. Antoninus im- Catullianis, et Silium, ad quem scri-
perator, teste Capitolino in Marci bit, comparare cum Marone; licet
Vita c. 3. Nam et lu,jus verum no- accurate loquendo non jam ita cla-
Catullus erat, ut coustat ex M. ruerit Virgilius, cum Catullus scribe-
Antonini lib. i. sect. 13. Accedit ret, ut ad eum misisse carmina sua
ille, ad quem Martialis xn. 74. 'Hit- ctedipossit. Sed quantacumque eti-
redem tibi me, Catulle, dicis : Non am deinde fuit Virgilii fama, non du-.
credam, nisi legero, Catulle.' (Ex ed, bitasset forte Catullus, si tum vixis-
Bipont. p. 13.) set, Passerem suum illi jocosque
1 Lib. iv. epigr. 14. mittere. Ita Martialis quoque Epi-
3 Quod Martialis scripsit, Sicfor- grammata sua ait se offerre Silio..
tan, Ifc. hoc non ita potest intelligi, Jo. Isaaci Pontani antem et Boxhor-
ac si revera ad Virgilium carmina nii (Quapst. Rom. c. 35.) halhicinatio
sua, vel carmen de Passere, miserit tribuenda calami festinationi, Catul-
Catullus ; nam alioqui non dixisset lum Martiali juniorem facientium.
Martialis, sic forsan : sed quod Mar- (Ex edit. Bipont. p. 14.)
tialissua voluerit Epigrammata cum
20 С. VALERII CATULLt
pali, cujus niniirum hospitio, si Tranquillum audimus,*
C. Julius Caesar uti solitus fuerit. Non amplissimam qui-
dem pecuniam possedit, utpote qui sacculum suum aranearum
plenum 5 ingenue fateatur, Furiumque et Aurelium inter
principes amicorum observaverit: quorum alteri nee servus,
neс arca, nеc eimex erat :6 alteram esuritionum patrem? ipse
festive appellat. Cumque divitum Romanorum familia
maxima esset, neminem habuit Catullus, ' Fractum qui
veteris pedem grabati In collo sibi collocare posset.' 8 Pa
trimonio tamen satis lauto fuisse videtur, quod neminem eo
loco natum deceret. Nam et Romae, in urbe sumtuosa,
diutius commoratus est, ibique amoribus operam dedit, ac
fundum in agro Tiburtino possedit : navi sua in Pontum
navigavit, ac se Sirmionis herum ' appellare non veretur ;
quae omnia profecto sunt hominis locupletis, et cui famili
ares copiae non desint. Quod tamen genio indulgeret, con
vivia pararet, puellas a lenone redimeret,'0 nobilium amici-
tiis floreret, propterea difficultate nummaria saepius erat,
villasque suas pignori opponebat. Hanc vero potissimum
causam fuisse crediderim, quare cum Jurisconsultis et
Oratoribus, puta cum Alpheno Varo, Licinio Calvo, Tullio
Cicerone assidue versaretur ; homo scilicet ззге alieno ob-
strictus, et forensibus negotiis distentus. Lucellum itaque
alicunde corrasurus, Memmium Prastorem in Bithyniam
simul cum germano fratre secutus est, nullo tamen suc-
cessu ; idque ob Praetoris ejusdem nimiam cupiditatem, vel
certe negligentiam. lmmo vero cum in provinciam Troa-
dem venisset, fratrem suum, quem aeque ac se ipsum dilige-
bat, immatura morte praereptum amisit. Hujus postea cine-
ribus, ex Asia in Italiam revertens, maximo mœrore paren-
tavit : ejusdem memoriam, ubicumque se obtulit occasio,
mira pietate semper coluit. Navigatione demum absoluta,

NOM
+ In Julio c. 73 8 Carm. x.
5 ('arm. xiii. 9 Carm. xxxi.
6 Carm. xxiii. '0 Carm. cm.
i Carm. xxi.
VITA. 21
phasclum, quo mare transmiserat, Castori et Polluci, ha-
bitis eo tempore navium servatoribus, illustri Carmine de-
dicavit."
Postquam ex ephebis excessit, in castris amoris coepit
stipendia facere : inprimis autem Clodiam, praestartti mu-
lierem forma, quam mutato nomine Lesbiam vocare consue-
vit ; Ipsithillam quandam, Aufilenam Veronensem, et Ju-
ventium puerum deperiit. Amores quoque suos mollissi-
mis versibus complexus, eo scribendi genere haud minorem
consecutus est gloriam, quam sublimi vereque divino iEnei-
dos poëmate vates Mantuanus. Amici ejus plurimi enume-
rantur : Cornelius Nepos, cui libellum suum muneri misit ;
Verannius et Fabullus ; Furius et Aurelius ; Licinius Cal-
vus, Orator vehemens, et nobilis Poëta, quem prisci scrip-
tores fere semper Catullo adjungant ; Alphenus Varus JC. ;
Caecilius, qui de Matre Deorum poëma conscripserat ; Man-
lius Torquatos, e gente patricia Romana, cujus nuptias
elegantissima ode celebravit, et ad quem est illa epistola,
quam tanti Muretus fecit ; Cinna, Smyrnae auctor ; Corni-
ficius, fortasse ille, cujus esse Rhetoricorum ad Herennium
libros quatuor nonnulli putaverunt; Hortalus, Poëta medio-
cris ; Cato, non ille Uticensis, morum severitate insignis,
at literator quidam, cujus mentionem facit Suetonius in
Libro de Illustribus Grammaticis c. 11 ; denique Cœlius,
Veronensis. M. Tullium Ciceronem in causa forensi (quae-
nam illa fuerit, ignoratur) videtur patronum adhibuisse, cui
profecto ob acceptum beneficium venusto Epigrammate
gratias agit. Quanquam igitur Asinium Pollionem dilige-
ret, hominem Ciceroni tantopere infestum, a Tullio colendo
non abstinuit : sed videlicet Asinius, mortuo demum Catullo
et Cicerone ipso, adversus eximii Oratoris manes inimicitias
exercuit : nam Catullo florente, ac Hendecasyllabos scri-
bente, puer'1 adhuc erat. Iambicis et Phaleuciis versibus
in pessimos quosque homines, nullo discrimine, invectus

котж
" Carm. iv. '1 Carm. xii.
С. VALERII CATULLI
est : ñeque ipsi Caesari, quantnmvis rerum potito, peper-
cit, quin calami aciem in sinistram ejus Uberalitatem, 's atquc
alia vitia distringeret. Mamurram, Gellium, Vatinium,
Vettium, Cominium, quos vehementer oderat, propriis no-
minibus per ora hominum traduxit, ac styli acerbitate con-
fixit. Lusit praeterea in Volusium, ineptum (ut ipse quidem
existimabat) Annalium scriptorem : in rivalem Egnatium,
malum Poëtam : in SufFenum, quem Caesiis et Aquiniis li-
terarum venenis annumerat: postremo, in Sextium, Ora-
torem, cujus frigidissima oratione molestam gravedinem se
contraxisse per jocum affirmat. '
Grajcis Uteris non leviter imbutum fuisse, ex eo colligi
potest, quod suavissimam Oden Poëtriae Sapphus et Cal-
limachi Elegiam de Coma Berenices, mundissimis carmini-
bus Latine reddiderit : ob id etiam fortasse a Tibullo, Ovidio,
Martiale ' doctus ' appellatus. Et idcirco mirum videri
debet, Julium Scaligerum, ea virum eruditione, quodque
non minimum est, Veronensem,.ideoque municipi suo saltem
hoc nomine devinctum, haec de Catullo monumentis manda-
visse : ' Catullo docti nomen quare sit ab antiquis attribu-
tum, neque apud alios comperi, neque dum in mentem venit
mihi ; nihil enim non vulgare est in ejus libris.' '* Quan-
quam postea mutato consilio, qui mos est homini, nctX,vwbictv
canere cogatur, Galliambicum ejus Carmen ' divinum'
autumans, et Poëma de Nuptiis Pelei ac Thetidos, verum
aditum et gradum ad iEneidos divinitatem esse pronuntians.
Nonne probabilius de nugis Poëtae nostri Cornelius Nepos,
vir gravissimus, judicium tulerat, cum eas esse aliquid puta-
bat ? Nonne benignius, et justius cum ipso e'gere Pompeius
Saturnius ac Sentius Augurinus, quorum uterque, teste
Plinio in Epistolis,'5 Catulliani carminis imitationem sibi
gloriae fore augurabantur 1 Sed haec alias: nunc id, quod
cœpimus, agamus. Quintilianus et Diomedes inter Poetas

norm
'3 Carm. xxix. '5 Lib. i. epist. 16. iib. n. epist.
'4 In Hypercritico, seu lib. vi. Po- 27. 1
ëtices, c. 6.
VITA. 23
Iambicos Catullum reponuut. Ante Horatium profecto
Iambicis versibus gloriam Catullus adeptus fuerat ; Tit falso
scripserit Horat. Epist. I. 19. ' Parios ego primus Iambos
Ostendi Latio.' Hieronymus Lyricis annumerat : reliqui,
Epigrammatographis. Ego vero, si modo fas est meam
sententiam aperire, variis potius adjungerem ; nam certe in
ejus poëmatis nonnulla excedunt Epigrammatis modum.
Ambigitur jure a nonnullis, utrum haec solum paucula, quae
ho die extant, ab illo scripta fuerint, an vero longe plura,
quae vetustas nobis inviderit."6 Ansam ad dubitandum dat
Plinius, qui de Incantamentis aliquid a Catullo exaratum
innuit,'7 cujus ne vestigium quidem superest. Et Catullus
ipse affirmat (Carm. lxviii. vs. 17.) se satis multa lusisse :
' Jucundum cum aetas florida ver ageret, Multa satis lusi.'
Nisi Raphaëli Egliuo Iconio Tigurino auscultare veli-
mus," qui Cirin, Poëma elegantissimum, Virgilio abjudi-

NOTiE
'6 Dubitandum minime est, opus ejus rei extat.—Denique Nonius ex
Catulli ad nos lacerum pergenisse. Priapeo Catulli adducit ' de meo li-
Longe enim plura scripsisse testes gurire libido est.' Quare admodum
sunt veteres Grammatici, qui de ejus mutilum opus Catullianum ad nos
poëmatiis ea producunt, quae hodie pervenisse minime dubium est. Quid
non extant. Itaque apud Virgilium, praeterea dicam, quae cilat ex Catullo
(/En. v. 609.) ' per mille coloribus ar- Maurus Terentianus, quae nusquam
cum,' ibi Servius : ' De iride ar- comparent. Haec de carminibus
cum in genere masculino dixit. Vir- Catulli deperditis Jos. Scaliger, qui-
gilius, Catullus, et alii in fœminino, bus inepte quidam Phasma et Laureo-
referentes ad originem.' Atqui tale tum e Juvenale ac Tertulliano adjun-
nihil hodie in Catullianis.—Praeterea gunt. Vid. Sam. Petitum ad Leges
ejus opus videtur in genera Carmi- Atticas p. 245. seqq. et Pamelium ad
num distincta fuisse, Hendecasyllubos, Tertullian. c. XIv. contra Valenti-
Heroica, Lyrica, Elegiaca. Itaque nianos. Phasma Q. Lutatii Catulli,
Charisius citat Catullum in Hendeca- et Laureolum Naevii vel Labern, neu-
eyllabis; quod sane non fecisset, nisi trum vero Catulli esse, eruditisjam
ita tributum fuisset Volumen.— Rur- notatum.—Carmen Catulli de Incan
sus apud Virgilium legimus ' Et quo tamentis citat Plin. xxvi,i. 2. : Ithy-
te dicam carmine ?'—Ibi Servius phallica memorat Terentianus Mau
refert, Virgilium, cum sciret Rhœti- rus. (Ex Fabric. Bibl. Lat. Tom. i.
cum viuum summopere laudari a Ca- c. 5.)
tone, contra autem vituperari a Ca '7 Lib. xxvi,i. Nat. Hist. c. 2.
tullo, ne se. in eam disseusionem '8 In vindiciis Ciris Catullianae ad.
interponet, hoc modo locutum : atqui versus Jos. Sealigerum.
in hodiernis Catullianis nulla nota
24 С. VALERII CATULLI VITA.
cans, Catullo attribuit propter styli similitudinem Catulli
profecto esse videntur tria Carmina in Priapum, quae doctis
viris nonnullis post Carmen xvn. collocare placuit; non
ita dissimili sunt oratione ac stylo. Quod e puris Iambis
confectum est, Phaseli nitorem proxime attingit : et quaedam
in iis continentur, quorum imitatio in Eclogis Virgilianis
apparet; Virgilius enim a Catullo plura sumsit ; tum com-
parativus ostreosior (Carm. xvni.) auctorem suum satis
clamat; hujusmodi enim comparativis longioribus Catullus
mirifice delectatur. Neque Terentiano Mauro, vetusto at-
que emunctae naris Grammatico, repugnare ausim, qui
testatur, Catullum plures versus eo Priapeio sive Anti-
spastico metri genere cornposuisse. Decessit Poeta noster
annos aliquot natus ultra quadraginta, ut adversus Eusebii
Chronicôn ostendo ad ejus Carm. lu. et oxi."

NOTiE
'9 Praeter rem omninoCmn Catullo 20 Catullum quoque Caesari super-
tribuit Eglinus, quem Catulli non raro stitem fuisse contendit Jos. Sealiger
imitatorem docet Leonhardus Friso ad Eusebii Num. mdcccclx. assen-
libro tertio de Poëmate. Neque ve tiente Is. Casaubono ad Suetonii Cae-
rius alii carmen de Vere, sive Pervi sarem c. 73. et Franc. Carpentaria
gilium Veneris ad Catullum auctorem in Carpentarianis, p. 432. sqq. ita ut
retulerunt ; quorum sententiam con- per Valerium in Epistola Ciceronis ad
futat Lipsius libro I. Electorum c. 5. Trebatium vii. 11. Catullus possit
(Ex Fabric. Biblioth. Lat. Tom. I. intelligi. (edit. Bipont. p. 14.) Cf. nos
c. 5.) in argumento ad Carm. xxXIv.
NONNULLA

VETERUM SCRIPTORUM

DE
С. VALERIO CATULLO

TESTIMONIA

A VULPIO COLLECTA.

Cornelius Nepos in T. Pomp. Att. cap. 12.


Idem L. Julium Calidium, quem post Lucretii Catullique
mortem multo elegantissimum Poëtam nostram tulisse
aetatem, vere videor posse contendere,. ...expedivit.

Horatius I. Sat. 10. 19.


№1 praeter Calvum et doctus cantare Catullum.

Tibullus lib. hi. Eleg. 6. 41.


Sic cecinit pro te doctus, Minoi, Catullus.

Propertius lib. п. Eleg. 25. 3.


Ista meis fiet notissima forma libellis,
Calve, tua venia ; pace, Catulle, tua.

dem lib. eod. Eleg. 34. 87.


Назc quoque lascivi cantarunt scripta Catulli,
Lesbia quis ipsa notior est Helena.
26 DE С. VALERIO CATULLO

Ovidius Amorum пI. Eleg. 9. 61.


Obvius huic venias, hedera juvenilia cinctus
Tempora, cum Calvo, docte Catulle, tuo.

Idem libro eod. Eleg. 15. 7.


Mantua Virgilio gaudet, Verona Catullo.

Idem Trist. II. vs. 427.


Sic sua lascivo cantata est saepe Catullo
Foemina, cui falsum Lesbia nomen erat.
Nec contentus ea, multos vulgavit amores,
In quibus ipse suum fassus adulterium est.

Velleius Paterc. Hist. Rom. lib. II. cap. 36.


Quis enim ignorat, diremtos gradibus aetatis floruisse hoc
tempore Ciceronem, Hortensium auctoresque carmi-
num Varronem ac Lucretium, neque ullo in suscepti operis
sui carmine minorem Catullum?

M. Seneca Rhetor Controv. in. 19.


Erat enim (Calvus) parvulus statura ; propter quod etiam
Catullus in Hendecasyllabis' vocat illum ' salaputium diser-
tum.'

L. Seneca Philosophus in Apocolocyntosi Claudii


Caesaris.
Nec mora, Cyllenius illum collo obtorto trahit ad Inferos :
' Illuc unde negant redire quemquam.'1

Plinius Major Praefatione Hist. Nat.


Namque tu solebas meas esse aliquid putare nugas, ut
objicere moliar Catullum conterraneum meum: (agnoscis
et hoc castrense verbum) ille enim, ut scis, permutatis pri-

NOTjE
' Carm. un. 1 Versus est Catull. Carm. in.
TESTIMONIA. 27
oribus setabis, duriusculum se fecit, quoniam volebat
aestimari ea a Veraniolis suis et Fabullis.'

Idem lib. XXVIII. cap. 2.


Hinc Theocriti apud Grœcos, Catulli apud nos, proxime-
que Virgilii, Incantamentorum amatoria imitatio.

Idem lib. xxxvi. cap. 6.


Hie namque est Mamurra Catulli Veronensis carminibus
proscissus, quem, ut res est, domus ipsius clarius, quam
Catullus, dixit habere, quicquid habuisset comata Gallia.4

Idem lib. eodem cap. 21.


Sed et ii pumices, qui sunt in usu corporum levigando-
rum fœminis, jam quidem et viris, atque, ut ait Catullus,
libris.*

Idem lib. xxxvn. cap. 6.


Siqnidem extat hodieque hujus generis gemma, propter
quam ab Antonio proscriptus Nonius Senator est, filius
Sturmas Nonii ejus, quem Catullus Poëta in sella curuli
visum indigne tulit.6

Plinius Junior lib. i. Epist. 16.


Facit versus (Pompeius Saturninus), quales Catullus meus,
aut Calvus. Quantum illis leporis, dulcedinis, amaritudinis
inserit ! Sane, sed data opera, molliusculos, leviusculos-
que, duriusculos quosdam : et hoc quasi Catullus meus,
aut Calvus. s

Idem lib. iv. Epist. 14. loquens de Hendecasyllabis.


Scimus alioqui, hujus opusculi illam esse verissimam
legem, quam Catullus expressit : ' Nam castum esse decet
pium poëtam Ipsum,' &c.7

NOTE
3 Vide Carm. i. et xii. 5 Carm. i. et xXIi.
+ Carm. xxii. 6 Carm. ln. 7 Carm. xvi.
28 DE С. VALERIO CATULLO

Sentius Augurinus ap. eund. lib. iv. Epist. 27.


Canto carmina versibus minutis,
His olim quibus et meus Catullus,
Et Calvus, veteresque.

Corn. Tacitus Annal. îv. cap. 34. in Oratione Crematii


Cordi.
Carmina Bibaculi et Catulli referta contumeliis Caesarum
leguntur.
.- '
Juvenalis Sat. vi. 7.
Haud similis tibi, Cynthia ; nec tibi, cujus
Turbavit nitidos extinctus Passer ocellos.

Suetonius in Julio cap. 73.


Valerium Catullum, a quo sibi versiculis de Mamurra
perpetua stigmata imposita, non dissimulaverat, satisfaci-
entem eadem die adhibuit cœnae : hospitioque patris ejus,
sicut consueverat, uti perseveravit.

Quintilianus Instit. Orat. lib. i. cap. 5.


Sicut Catullus ploxemum circa Padum invenit.8

Idem lib. eod. cap. 10. ubi de Aspirationibus.


Eripuit brevi tempore nimius usus, ut choronœ, ckenturi-
ones, prœchones adhuc quibusdam inscriptionibus maneant ;
qua de re Catulli nobile Epigramma est.'

Idem lib. vi. cap. 3.


Et Catullus cum dicit :
' Nulla in tam magno est corpore mica salis,''0
non hoc dicit, nihil in corpore ejus esse ridiculum.

8 Carm, xcvi. 9 Carm. lxxXIii. í0 Carm. lxxxv.


. TESTIMONIA. 29

ídem lib. x. cap. 1.


Iambus non sane a Romanis celebratus est, ut proprium
opus : a quibusdam interpositus : cujus acerbitas in Catul-
lo, Bibaculo, Horatio.
Meminit praeterea de Catullo Quintilianus lib* IX. cap. 3¿
et 4. item lib. XI. cap. 1. et 3.

Martialis lib. i. Epigr. Epistola ad Lectorem.


Lascivam verborum veritatem, id est, Epigrammaton
linguam excusarem, si meum esset exemplum : sic scribit
Catullus ; sic Marsus, sic Pedo, sic Getulicüs, sic quicum-
que perlegitur.

Idem lib. i. Epigr. 62.


Verona docti syllabas amat vatis.

Idem lib. H. Epigr. 71.


Protinus aut Marsi recitas, aut scripta Catulli.

Idem lib. iv. Epigr. 14.


Sic forsan tener au sus est Catullus
Magno mittere Passerem Maroni.

Idem lib. v. Epigr. 5.


Sit locus et nostris aliqua tibi parte libellis,
Qua Pedo, qua Marsus, quaque Catullus eriti

Idem lib. vil. Epigr. 14.


Accidit infandum nostrae scelus, Aule, puellœ :
Amisit lusus, deliciasque suas.
Non quales teneri ploravit amica Catulli
Lesbia, nequitiis Passeris orba sui.

Idem lib. vin. Epigr. 73.


Lesbia dictavit> docte Catulle, tibi.
30 DE С. VALERIO CATULLO

Idem lib. x. Epigr. 78.


Nec multos mihi prasferas priores,
Uno sed tibi sim minor Catullo.

Idem lib. eod. Epigr. 103.


Nec sua pías debet tenui Verona Catullo.

Idem lib. XII. Epigr. 44.


Lesbia cum tenero te posset amare Catullo.

Idem lib. xiv. Epigr. 77. quod inscribitur Cavea Ero-


bea.
Si tibi talis erit, qualem dilecta Catullo
Lesbia plorabat, hic habitare potest.

Idem lib. eodem, Epigr. 195.


Tantum magna suo debet Verona Catullo,
Quantum parva suo Mantua Virgilio.
Vide et Epigr. 152. ejusdem libri.

A. Gellius Noct. Attic. lib. vn. cap. 20.


Catullus quoque elegantissimus poëtarum.
Et infra eod. capite.

Idem lib. xix. cap. 9.


Ecquis nostrorum poëtarum tam fluentes carminum deli
cias fecisset ? nisi Catullus, inquiunt, forte pauca, et Calvus
itidem pauca.
Vide eundem lib. vi. cap. 16.

Ausonius Drepanio Pacato Latino.


' Cui dono lepidum novum libellum V
Veronensis ait Poëta quondam,
Inventoque dedit statim Nepoti,
TESTIMONIA. 31

Macrobius lib. п. Saturnal. cap. 1.


Saturnalibus, optimo dierum, ut ait Veronensis poëta."
L. Apulcius in Apologia.
Eadem igitur opera accusent C. Catullum, quod Lesbiana
pro Clodia nominarit.
Sidonius Apollinaris lib. II. Epistola 10. ad Hesperium.
Reminiscere quod saepe versum complevit Lesbia cum
Catullo.

Severinus Boethius de Consol. Philosoph. lib. in. Prosa 4.


Num vis ea est magistratibus, nt utentium mentibus
virtutes inserant, vitia depellant? Atqui non fugare, sed
illustrare potius nequitiam solent ; quo fit, ut indignemur,
eos saepe nequissimis hominibus contigisse : unde Catullus
licet in curuli Nonium sedentem, strumam appellat.'*

Diomedes Grammaticus lib. Ш. cap. 6. de Iambico.


Cujus carminis praecipui scriptores apud Graecos Archi-
lochus, Hipponax, apud Romanos Lucilius, et Catullus,
et Horatius, et Bibaculus.

Terentianus Maurus in Tractatu de Literis, Syllabis, Pedi-


bus, et Metris, vs. 838. ubi de Phaleucio Hendecasyllabo.
Exemplis tribus hoc statim probatis,
Docti carmine quae legis Catulli, &c.

Idem tractatu eodem vs. 1031.


' Hunc lucum tibi dedico, consecroque, Priape,' 'i
Et similes plures sie conscripsisse Catullum
Seimus.

NOTjE
" Carm. xiv. " Carm. ui. '* Carm. xviii.
VULPII DIATRIBE

DE METRIS CATULLI.

VersuUM genera, quibus in Epigrammatibus ceterisque Poe-


matiis utitur Catullus, numero quatuordecim occurrunt.
I. Principem locum obtinet Phaleucius Hendecasyllabus, qui
constat e spondaeo, dactylo, аc tribus trochaeis, hoc pacto:
Quoi dû I nö lëpï I dum nö | viim Il | bellum
In prima tamen sede apud antiquiores Poetas trochaeum vel iam-
bum loco spondaei nonnunquam recepit, ut in sequentibus :
Ari I dä mödö | puml | ce ёхpö | lïtum
Meas I ësse ffl \ quid pii | tare | nugäs
In altera Poëta noster Carm. lvii. 7. creticum sive amphimacrum
semel usurpavit :
Üuo in I léctiiló I érü I ditii | Ii ämbö
Versus autem ille initio Carm. XL.
Quíenam te mala meus, miselle Ravide,
hypermeter est, sive una syliaba redundans : quem hac ratione
metimur, ut postrema syllaba per synalœpben elidatur a prima
subsequentis, quae incipit a vocali :
Qiiaecuäm I té mälä | meus ml | seilt | Ravi | de Agit.
Hoc primo genere versus utitur Catullus trecies novies, videlicet
Carmm. 1. 11. in. v. vi. vn. ix. x. хи. хш. xiy. xv. xvi.
XXI. ХХШ. XXIV. XXVI. XXVII. XXVIII. XXXII. XXXIII. XXXv.
XXXVI. XXXVIII. XL. XLI. XLI1. XLIII. XLV. XLVI. XLVII.
XLVIÍI. XLIX. L. LIU. LIV. LVI. LVII. LVIII.
II. Sequitur secundo loco Iambicus trimeter, seu senarius,
VULPII DIATRIBE DE METRIS CATULLI. 33
acatalectus. Hie sex pedibus constat, qui oranes possunt esse
iambi, ut :
Ait I №s I së na 1 vïum | cëlër ! rïmus
Interdum vero in locis disparibus, puta in primo, tertio, quinto
spondaeus admittitur, pes iambo i<ro<rv\\aßos, etsi non laó-¡(povos :
nonnunquam etiam imparisyllabi, ut anapaestus w w - , dactylus,
tribrachys www. At in locis paribus, nempe secundo, quarto,
ultimo, extra comœcliam, et fabulas Phaedri jEsopias, comico fere
stylo scriptas, praeter iambum vel tribrachyn ceteri pedes vix re-
cipiuntur. Exempla mixti Iambici :
Stella in I ciirii I Ii strü I mä Nö I nïus I sëdët
Per con I aula | tum pe | je rat | Vati | nius
Hoc genere Catulhis utitur quater, nimirum : '
Carmm. iv. Phaselus ille, quem videtis, hospites.
xx. Ego haec, ego arte fabricata rustica.
Xxix. Quis hoc potest videre, quis potest pati.
haec porro tria Carmina constant ex Iambicis puris.
ui. Quid est, Catulle, quod moraris emori?
E mixtis hoc Iambicis est.
III. Succedit superioribus Choliambus, sive Scazon, in omnibus
praecedenti conveniens, si duos ultimos pedes excipias ; etenim
ordine prepostero quintus pes semper est iambus, ultimus semper
spondaeus, ut :
Fulsë j rë qûon I dam cän [ dldi | tïbï ¡ sôlës
Hoc genus a Catullo septies adhibetur :
Carmm. vni. Miser Catulle, desinas ineptire.
xxii. SufFenus iste, Vare, quem probe nosti.
xxxi. Peniusularum, Sirmio, iusularumque.
xxxvn. Salax taberna, vosque contubernales.
xxxix. Egnatius, quod candidos habet dentes.
xLiv. O funde noster. sen Sabine, seu Tiburs.
Lix. Bononieuses Rufa Rufulum fellat.
IV. Quarti generis est Sapphicus Hendecasyllabus, qui constat
e trochaeo, spondaeo, dactylo, et rursum duobus trochaeis, ut :
Sive ïn I éxtrë | mos pënë | träblt | Indös
quanquam interdum Poëta noster altera in sede trochaeum collo-
caverit. Exempla sunt :
SeiiSä cäs sä gïttïfë rosque Pärthös
Раиcа nunti ate me œ pu ellœ
Oti um, Ca tulle, ti Ы mo lestum est
Illi autem versus abundant semipede, qui absorbetur a prima vocali
subsequentis :
Delph. et Var. Clas. . Catul. С
34 VULPII DIATRIBE
Nullum amaus vere, sed identidem omnium.
Qui illius culpa cecidit, velut prati.
In eo autem non servatur synalœphe, sed hiatus relinquitur quarto
loco :
Gälll I ciim Rhë | nom hörrlbl | Iësquë | QUI
Hoc genere versus utitur Catullus bis, nimirum iu duabus Odis,
quarum utraque est dicolos tetrastropbos ; constant enitn ex du-
plici genere versuum, Sappbico et Adonio, singulaeque earn m
strophae quaternis versibus concluduntur :
Carmm. XI. Furi, et Aureli, comites Catulli.
Li. Ille mi par esse Deo videtur.
V. Quinti generis est Adonius, versiculus exiguus, qui constat
dactylo et spondaeo, ut :
IHä I rumpêus
Utitur eo Catullus bis, ut paulo ante diximus.
VI. Ad sextum genus pertinet Trocbaicus Stesichorius, quem
Antispasticum etiatn vocant, Priapeium, et Augelicumi qui versus
constat sex pedibus : choreo vel spondaeo, dactylo, cretico -\j - ,
rarius dactylo, herum choreo vel spondaeo, iterum dactylo, pos-
tremum choreo, ut :
Et sä I lïrë pä I râtum häbés | sêd vë | rërïs ïn | êptâ
QQendäm | miinlcl | pëm mëum | dë to | ö völö | pôntë
Nutrí I ô, mägls I ët mägls | ût bë | ätä qiiot | âunls.
Pro quïs omnia hö I norïbus | haëc nёc | ëssë PrI | äpö
In fôs sä LIgii rï jàcët supper nätä së curl
Tantun dem omnia sentieus quam si nulla sit usquam
Quercus arida rustica confor mata se cun
Aiter parva fe reus manu semper munera larga
utitur eo versu Catullus ter, nimirum :
Carmm. xvn. O Colonia, quae cupis ponte ludere longo.
xviii. Hunc lucum tibi dedico cousecroque, Priape :
Xix. Hunc ego, juvenes, locum, villulamque palustrem.
VII. Septimi generis est lambicus tetrameter catalectus, qui con
stat septem pedibus, et caesura in fine. Ad eum porro faciendum
servantur omnia, quae ad Iambicum trimetrum pertinent. Exem
pt um sit :
Rëmit I të päl | lïûm | mlhî | mëum | quöd in | völäs | tl
In illo versu est amphibrachys secundo loco, anapaestus
tertio :
Cum dë I via mü | Иёг ä | lltës | ôstën | dit ôs [ citan | tës
in illo autem spondœus loco septimo :
Inri I sä tur I pltêr I tibi | flâgël | lä cön | scrîbïl | lënt
DE METRIS CATULLI. 35
Catullus l,unc adl,ibet semel, Carm. xxv.
Cinaede Thalle, mollior cuniculi capillo.
VIII. Octavi generis est Choriambus, qui constat quinque pe-
dibus, nimirum spondaeo, tribus choriambis -w-, et pyrrhi-
chio, ut:
Ventos I ïrrïtâ fer | re et nébulas | âërïâs | sïnïs
Hoc versus genere conscripta est Horatii i. Od. 18.
Nullam, Vare, sacra vite prius severis arborem.
Utitur eo Catullus semel Carm. xxx.
Aiphene immemor, atque unanimis false sodalibus.
IX. Noni generis est Pseudo-phaleucius bexatrvWaßos, qui fit ex
duobus spondaeis, ac tribus choreis, ut :
Fêmël [ läs 5m nés ä mïcë prendi
Quas vul tu vi di ta men se reno
interduni spondaeo, et quatuor choreis ; cujusmodi
Te in cir I cо te in | omni | bus lï | bëllls
Tribrachys autem loco spondaei prima in sede positus occurrit
illo versu :
Càmërï [ ûm mihi | pëssl [ nue pli | êllae
Utitur eo Catullus semel, quamvis inlermisceat legitimos Hende-
casyllabos, Carm. lv.
Oramus, si forte non molestum est.
X. Decimi generis est Glyconius, qui fere constat spondaeo, et
d.uobus dactylis, ut :
Jam sêr | vîrë Thä | lâssïô
At Veronensis Poëta saepenumero trochœum usurpat in prima
sede ; cujusmodi sunt ill■ :
Cidge tëmpôri fióribos
Suave o lentis a maraci
Flamme um cape laetus hue
Hue ve ni nive o gereus
aliquando iambum, ut in hoc
Piiel I lae ët pйё | ri întëgrl
Utitur eo Catullus bis, nempe in duabus Odis, quarura prima est
dicolos tetrastrophos ; constat enim e Glyconio versu et Phere-
cratio ; singulae porro ejus strophae quaternis versibus finiuntur :
altera est dicolos pentastrophos, quae iisdem versuum generibus
conscripta est, sed strophas habet e quinis versibus :
36 VULPIl DIATRIBE
Carmm. xzXIv. Dianae ramus in fide.
Lxi. Collis o Heliconii.
XI. Undecimi generis est Pherecratius, qui fere constat spon-
daeo, dactylo, atque iterum spondaeo, ut :
Exér ¡ cëtëjû I vëntâm
Catullus tamen in prima sede frequentius trochœum collocat ; cu-
jusmodi sunt :
LQtë um pëdë söcciim
Frige raus Aga nippe
Semper ingene rari
Sospi tes ope geutem
nonnunquam et iambum, ut in illis :
Ptiël I lœquë cä | nämiis
Hymen I o Hyme | naee
semel secundo loco spondaeum adhibuit :
Nutri I fint hii I moré
Hoc genere versus bis utitur, uempe Carmm. xxxiv. et lxi. cum
Glyconio.
XII. Duodecimi generis est Hexameter ; cujus notissima struc
tura. Catullus non raro adhibet spondaeum pro dactylo in quinta
sede, veluti :
Tempe quae syl vae cm gunt super ímpen dentes
Non prius ex il lo fia grantia decli navit
Eruit illa pro col ra dicibus extur bata
Hoc genere versus utitur Poëta noster bis perpetua serie,
Carm. ьXn. Vesper adest, juvenes ! cousurgite! Vesper Olympo.
Lxiv. Peliaco quondam prognatae vertice pinus.
alternis vero cum Pentametro, a Carm. lxv. usque ad tínem
libri. Nonnulli apud Nostrum occurrunt hypermetri, cujusmodi
sunt exempli causa :
Inde pater Divum sancta cum conjuge, natisque.
Et qui principio nobis terram dedit, auctore.
XIII. Decimi tertii generis est Pentameter Elegiacus, seque no-
tus. Est autem Catullus, more antiquiorum poëtarum, in hoc
genere nonnunquam duriusculus : qualia enim sunt ilia :
Troja virum et virtutum omnium acerba cinis.
Quam modo qui me unum atque unicum amicum habuit.
Vere, quantum a me, Lesbia, amata, mea, es.
Divum ad fallendos numine abusum homines
Nec desistere amare, omnia si facias.
Et si qua sunt alia similta.
DE METRIS CATULLI. 37
XIV. Decimi quarti generis est Galliambicus ; quo utitur
Carm. Lxiii. [In constituendo hujus Carm. metro, cum ejus
ratio non satis perspecta esset, nee ad veteris exempli normam
exigi posset, valde inter viros doctos disceptatum fuit, adeo, ut ex
opinionum varietate mira quoque in textu enata sit lectionis varíe-
tas et depravatio. Ex sententia Vulpii Galliambus cónstat sex pe-
dibus, quorum prior frequentius est anapaestus, uonnunquam spon-
drcus vel tribracbys : secundus fere iambus, rarius anapaestus,
tribracbys vel dactylus : tertius saepe iambus, raro spondaeus ;
quartui dactylus vel spondaeus : quintus sœpe dactylus, interdirai
taтen creticus aut spondaeus : ultimus anapaestus et nonnunquam
iambus praecedente cretico. Werthesius Galliambi Schema me-
tricum exhibuit hoc :
\J\J - w - <J - - - \J\J <^vy -

Sed Reizius, peritissimus harum rerum magister, contra Werthesii


rationem proposuit hanc : ' Werthesius, in exponendo metro Gal-
liambico vehementer a veritate aberravit, metri caesura tollenda, et
ejus tribus ultimis pedibus, anapaesto et duobus iambis, in duos
dactylos et anapaestum vertendis. Non cogitavit, caesuram esse
duplicem : aliam podicam, ut hexametri, aliam vero metricam, ut
pentametri. Podica in pede trisyllabo in alterutram e duabus pri-
oribus syllabis cadere potest : metrica nihil variat, ut nec in Galli-
ambo.'qui eaт habet. Non debuit igitur Galliambi caesuram, quae
metrica est, podicam facere.']
ELENCHUS ALPHABETICUS

NONNULLORUM SCRIPTURE COMPENDIORUM

QVm IN VV. LL. OCCURRUNT.

Aid. 1. Edltio Aidina, 1502.


Aid. 2. 1615.
Aidd. • atraque.
Anon. Excerpta Anonymi, quem D'Orvillium esse suspicatur Laur.
Santenius.
Avant. Hieronymus Avantius, cujus Emendationes in Catullum editae
sunt a Moravio an. 1494. et repetite in edd. Venet. 1500. et
Aid. 1502.
Bal. Codex Baluzianus ap. Santenium.
Barth. Frid. Gottlieb Barthius.
Bentl. . Richardus Bentleius.
Bip. 1. Editio Bipontina, 1783.
Bip. 2. 1794.
Bodl. Codex Bodleianus Oxon.
Bond. Bondanus in Var. Lebt.
Brix. Editio Brixieusis an. 1486. cura Parthenii.
Bronkh. Janus Broukhusias.
Burm. Petrus Burmaunus.
Cacc. Excerpta Francisci Cacciae.
Cant. Editio Cantabrigieusis, au. 1702.
Calp. Calpurniusin Ed. Vicentina, au. 1481.
Colin. Editio Colimei Pafisini.
Colum. Codex Hierooymj Columnae.
Comme!. Liber Cdmmelinianus inemb, anaceus, quo usus est Vossius.
Corrad. Corradini de Ailio, (codicis jactator, cujus nec vola nec vesti
gium unqúam extitit), in Ed. sua an. 1738.
Corv. Codex Corvioi, quo usus est Santenius.
Cuj. Codex antiquus Jacob! Cujacii, J. C. quo usus est Sealigerus.
ELENCHUS SCRIPTURE COMPENDIORUM. 39
Dat. Datianus optimae notae codex, quo usus est Santenius.
Doer. Doeringius in Editione 1788. 1792.
Dorv. D'Orvillius.
Dorv.c. Codex D'Orvillianus.
Dous. P. Janus Dousa Pater.
Dous. F. Filius.
Douss. Editio Dousarum, an. 1592.
Dresd. Codex Dresdeusis ab Handio citatus.
Ed. anon. Catulli Opera ex castigatt. et obss. Graevii, Vossii, et Vulpii
emeudata ; sine a. et t.
Eld. E. Hub. Eldickius. ,.
Faër. Gabriel Faëruus.
Frut. Lucas Fruterius in Verisimilibus.
Frut. c. Codex ejusdem.
Gall. Codex Sealigeri Gallicanus.
Gott. 1. Editio Goettingeusis, an. 1742. cujus basis est Ed. Corradini de
Allio.
Gott. 2. Editio Goettingeusis, an. 1762.
Graev. Editio Grœviana.
Gryph. 1. Editio Gryphiana, an. 1534.
Gryph. 2. 1537. Doeringio primum cognita.
Gryph. 3. 1542.
Gryph. 4. 1544.
Gryph. 5. . 1546.
Gryph. 6. . 1551.
Guar. P. Guarinus Pater.
Guar. F. Filius.
Gud. Codex Gudianus, quo usus est Santenius.
Gurl. Gurlittus ad Epithalamium Pelei et Thetidos.
Hamb. Codex Hamburgeusis.
Hand. Ferdinandus Handius in Observ. Crit. in Catulluni, 1809.
Heius. Nie. Heiusius in Notis ad Catullum.
Heur. Editio Seb. Heuricopetri, an. 1592.
Huschk. Imman. Gottlieb Huschkius in Epist. Crit. ad Santenium.
Itall. Codices Italici ap. Nic. Heiusium.
Lamb. Codex bambini.
bat. Lat. Latinus Latinius in Variantibus.
Leid. Codex Leideusis, quo usus est Santenius.
Lenп. Lenuep ad Coluth.
Lenz. Carol. Gott. Lenzius ad Epithalamium Pelei et Thetidos.
Lips. Justus Lipsius.
Livin. Joaunes Livineius in Notis editis an. 1621.
Maff. Scipio Maft'eus.
M aft". 1. Liber ejusdem, quo usus est Statius.
Marcil. Theodorus Marcilius in Asterismis.
Markl. Marklandus in Notis ineditis ap. Santenium.
Medic. Codex Mediceus.
40 ELENCHUS ALVHÀBETICUS
Mediol. Codex Mediolaneusis omnium vetustissimus, quo usus est Vos-
sius.
Mel. Janus Meleager in Spicilegio.
Mem. c. Codex Memmianus membranaceus, scriptus an. 1465. et quo
usus est Passeratius.
Mitsch. Mitscherlichius in Emendationibus in Catull. et Epist. Crit. ad
Heynium.
Munck. Munckerus.
Mur. M. Ant Muretus in Ed. an. 1559.
Nan. Codex Nanianus.
Obs. Mis. Observationes Miscellaneae, quae cura D'Orvillii prodierunt.
Palat. m. Codex Palatinus membranaceus.
Palat. p. — papyraceus.
Palatt. uterque.
Pallad. Palladius Fascus in Ed. Venet. an. 1497.
Palm. Matthäus Palmerius.
Palm. c. Codex ejusdem, quem sua manu an. 1428. scripserat, et quo usus
erat Andreas Sebottus.
Partb. Anth. Parthenius qui Ed. Brixieusem curavit, an. 1486.
Pat. 1. Codex Patavinus primus, quo usus est Statius.
Pat. 2. Codex Patavinus secundus, quo usus est idem Statius.
Passer. Passeratius in Ed. an. 1608.
Perr. Exc. Ant. Perreii Excerpta.
Polit. Ang. Politianus.
Pont. Jovianus Pontanas, Seriba Regius.
Puce. Exc. Francisci Puccii Excerpta.
Raph. Editio Raphelengii.
Reg. Charta Regia.
Rheg. Editio Rbegii Lepidi, an. 1481.
Ricc. Codex Riccardianus, quo usus est Santenius.
Ruhnk. Exc. Ruhukenii Excerpta.
Saib. Codices duo chartacei Saibantium Veronae.
Salm. Salmasius.
Sant. Laurentius Santenius.
Seal. 1. Sealigerus in Edit. an. 1577.
Seal. 2. 1600.'
Sehott. Andreas Sehottus.
Sehrad. Sehraderus.
Silv. Philippus Silvius in Ed. Delph. an. 1685.
Stat. Achilles Statius in Ed. an. 1566.
Thuan. Смeх Thuaneus vetustissimus membranaceus, quo usus est
Vossius.
Tit. Robertus Titius in Praelectionibus ad Catullum.
' Ed. an. 1582. mera est repetitio Ed. an. 1577.
SCRIPTURE COMPENDIORUM. 41
Turn. Turnebus.
Urs. Exc. Fulvii Ursini Excerpta Vaticana.
Vall. Codex Vallierianus, (olim Ducis de la Valliere,) quo usus est
Santenius.
Vat. Codex Vaticanus.
Venet. 1. Editio Veneta, an. 14T2..
Venet. 2. —; . 1475. cujus lectiones prœbuit codex Pal-
merii.
Venet: 3. Editio Veneta, an. 1485.
Venett. Omnes Venetae.
Vicent. Editio Vicentina an. 1481. cura Joan. Calpurnii.
Voss. Vossius in Ed. Loud. 1684.
Voss. 11. Libri Vossiani.
Vulgg. Editiones vulgatap.'
Volp. 1. Editio Jo. Ant. Vulpii, an. 1710.
Vulp. 2. 1737.
Werth. Aug. Clem. Werthius in Carm. lxiii.
Zanc. Liber Zanchi.
С* VALERII CATULLP

VERONENSIS

CARMINA/

CARMEN I.
AD CORNELIUM NEPOTEM.

Quoi dono lepidum novum libellum,


Cuinam dedico novum hunc libellum jocosum, тесen; lageigatum ticco pumiec ?

* Pro Caii Cuj. habet Qainti; et sic legit Seal. refutatus jam a Passer. et
Voss.

t Catulli] Catullum prœnomine Catullus, Valerius Flaccus, et Vale


Quintum vocat levi ductus conjectura rius Martialis, et unus Historieus Va
Scaliger ex versiculo ad JaiTuam ; lerius Maximus. Extat et nomen
' Verum isti populo Janua, Quinte, Valerii Ântiatis historiarum scripto
facit.' Snbjicitqme hoc praenotnen ria antiquisshul sfepius a Livio lau-
iuscriptum Catullo in Ms. codice Ja- dati, et Valerii Sorani Poëtœ, quem
cobi Cujacii. Alii vero, ut D. Hiero- Cic. de Orat. ' doctissimum togato-
nym. Ápuleius, ceterique omnes Cai- rum' appellat. Fuit etiam alter
uui praenominant Catullum. Fuit praeter hunc Poëta nomine Catullus
autem Catullus e gente Valeria sum Mimographus, de quo Juvenalis Sat.
mae antiquitatis. Valerii enim, qui viii.
et Valesii, in delectu et ceusa primi t Carmina] Catulli opus admodum
nominaban tur; ut refert Festus in mutilum et lacerum ad nos perve-
' Lacus Lucrinos.' Tres porro ex nisse nemini dubium esse debet.
tant e¡us oominis Poëtae, Valerius Veteres enim Orammatici, maxime
44 С. VALERII CATULLI
Arida modo pumice expolitum ?
Corneli, tibi : namque tu solebas
Meas esse aliquid putare nugas,
Jam tum, cum ausus es unus Italorum 5
Omne aevum tribus explicare chartis,
Tibi, o Corneli : tu enim comuneras existimare lusus mens esse aliquid ; tunc etiam
quando confitas es Italorum solus explanare cuneta tempora tribus libris, quam cru-

1 Cui in duobus Stat. codd. in uno Quoi; in Pat. 2. Quin.—2 Aride in om


nibus codd. sed legendum est cum vett. et opt. edd. Arida, ut citatur etiam
a Serv. ad jEn. xn.—4 Nostras mollius quam Meas visum esse C. Plinio in

que Terentianus Maurus, plura pro- quorum aucteres meminerunt. Cor


ducunt ex Catullo, quae nusquam ho- nelius Cinua, qui pridie quam Caesar
die comparent. occideretur de eo graviter erat con-
1 Quoi dono] Versus est Hendeca- cionatus. Cornelius Phagita, cujus
syllabus, idemque Phaleucius, con- iusidias Caesar aeger ac lateus, ne Syl-
statque spondaeo, dactylo, et tribus lae proderetur, vix dato praemio eva-
trochaeis : in boc tamen carmine Ca sit. Cornelius Balbus, ejusdem Cae-
tullus ordinem non servat. Quoi, da- saris in bello civili legatus. Corne
tivus est pro, ' cui,' quo se puero an- lius Gallus poëta, scriptor Elegiarum,
' tiquiores usos ad pinguiorem sonum, jEgypto praefectus sub Augusto, qui
ut ab illo ' qui ' nominativi casus dis- Catullo nostro paulo junior, cum in
tingueretur, testatur Quintil. lib. i. suspicionem venisset contra princi-
Iustitut. Orator. Hжc porro quasi pem conjurasse, violentas sibi manus
Praefatio est totius libri, quem Ca attulit. Denique Cornelius Nepos
tullus dedicat Cornelio Nepoti. Hunc Trauspadanus,cui Catullus hunc suum
Ausonius Galium, Plinius accolam nuneupat librum, qui, editis aliquot
Padi nominat, qui in Cbronicis suis libris, imperante Augusto mortem
Catulli, ut optimi suo saeculo Poëtae, obiit. Huic etiam Attici vita tribui-
meminerat : is vero mentione sui ho tur.
norífica deléctatus libelli nuneupa- 4 Nugas] Saepe versus suos Poëtae
tione gratiam retulit bene merito. < nugas,' et ' lusus' vocant. Horat.
2 Arida pumicé] Aiii legunt, arido. ' Nescio quid meditant nugarum, et
Sed Servius in ^Eneid. XIi. Arida pu totus in Ulis.' Martial. ' Qui meruit
mice Catullum sciipsisse testatur in nugas primus habere meas.'
genere fœminino. < Pumicum usus,' 5 Unus Italorum] Praecipuus, vel
ait Plin. ' est in corporibus laevigan- solus ex omnibus Italis. Atticum ta
dis, atque etiam libris.' Unde et men idem fecisse testatur Cic. in
Martial. lib. xin. ' Nondum murice Epistolis ; nisl forsan plura com-
cultus, asperoque Morsu pumicis ari- plexus sit Cornelius Nepos quam At-
di politus, Artanum properas sequi, ticus.
libelle.' 6 Tribus chartis] Ob brevitatem
3 Corneli] Plures fuerunt eodem commendat Cbronicon Nepotis, qui
tempore hoc nomine illustres viri, tribus libris omne tempus, atque eti-
CARMEN I. 45
Doctis, Jupiter ! et laboriosis.
Quare habe tibi, quicquid hoc Hbelli est,
Qualecumque : quod, o patrona Virgo,
Plus uno maneat perenne sasclo. 10

ditis, о Jupiter ! et operosis. Itaque accipe hoc quodcumque est operis, quod tibi
offero; quod utinam perduret diutius uno sœculo, o patrima Virgo.

Praef. Hist. Nat. scribit Marcil.—8 In omnibus codd. vel desideratur тЬ est,.
ut in Dresd. vel legitur quidquid est Hbelli; et ita habent Venett. Vicent. et
Brix.—9 Nostram lect. tuentur Stat. codd. et edd. opt. et sic in Dresd.
Stat. vero legit, Qualecunque quod est, patrona v. Venett. Vicent.. et Brix.
exhibent, Qualecunque quidem, o patroa v. quam lect. probarunt Puce. Voss, et
Vulp. mutato verbo quidem in quod. Seal. conj. о putrima v. et Mel. Рeтаnnа,
i. e. Dea temporis praeses : quod o peranna v. volebat Munck. ad Ant. Libe
ral. c. 16. Pont. tentabat, Qualecunque per ora quod virorum ; (et, teste Mel.
quod, o paterna v.) bine Aidd. et al. Qualecunque quidem ora per virorum; et
Frut. per ora vulgi : Eglin. Iconius in ed. sua an. 1603. profert, Qualecunque
quod est, patrone, per te Plus, Ifc. Heius. conj. quod о Patrone, gyro Plus....secli.
Quidam perennivirgo, ut Plaut. Pers. Se. xi. ' perenuiservus.' In Mur. et
Frut. codd. omnia post Qualecunque quidem desiderabantur ; unde hunc et seq.
ver. nounulli supposititios esse putarunt.

NOTiE
am antiquissima mythologica com- tantum patrem habebat. Qui legunt
plexus fuerat. Unde Ausonius : ' A- patrona, malunt invocan aliquam ex
pologos Titiani, et Nepotis Chronica, Musis, quae nempe Poëtarum sunt
quasi alios apologos, nam et ipsa in- patronae ; quod sane recte etiam con-
star fabularum sunt, ad nobilitatem venit Minervae, in cujus tutela et
tuam misi.' clientela sunt ingenia et artes. Eam
9 Patrona [patrima] Virgo] ' Pa- Eunius et ' dominam' et ' heram'
trimi' dicuntur ii, quibus mater so dixit. Aiii legunt, Peranna, ut Poëta
lum decesserit; quibus solum pater videatur invocare Deam temporis
' Matrimi' sunt. Eleganter Catullus praesidem, quae veteribus Peranna di-
Minervam ' patrimam' vocat, quae cebatur.
46 С VALERII CATULLl

CARMEN II.
AD PASSEREM LESBIA.

Passer, delicias тезе puellae,


Quicum ludere, quem in sinu tenere,
Quoi primum digitum dare appeteuti,
Et acres solet incitare morsus :
Cum desiderio meo nitenti 5
"Carum nescio quid lubet jocari,
(Ut solatiolum sui doloris :
Credo, ut tum gravis acquiescat ardor,)
Tecum ludere, sicut ipsa, possem,
Et tristes animi levare curas ; 10
Passer, voluptas amicœ meœ, cum quo ipsa cousuevit oblectari, quem gremio com-
plecti, cиг inhianti offerve exlremum digitum, et irritare morsus asperos, quoties
placet nitido amori meo ludere nescio quid jucundum; ut vulgo putant esse aliquod
levamentum molestiœ sua, quando vehemeus astus sedatur. Utinam queam tan-
quam ipsa jocari tecum, аc graves mentis solicitudines mitigare, id mihi esset ita

1 Alii in codd. se legisse affirmant delictum.—2 Particulam г'и a mala manu


esse suspicabatur Dous. F.—3 Qui in uno Stat. cod. more veterum, pro Quoi,
vel Cui. Voss. ex libb. vett. reposuit ac patentes ; ' sed nostra lect. multo est
accommodatior.' Doer.—5 Cum desiderio mei intuentis Parum nescio, ifc. conj.
Heius. Quum, i. e. quandoqnidem, Seal.—7. 8 Et legitur in scriptis libb.
teste Seal. ut in Dresd. et sic in Venett. Vicent. et Brix. Aid. corr. Credo
ut tum gravis acquiescat ardor ; quomodo etiam edidit Vulp. Pro Credo ut
tentabat Seal. Credunt. Heius. pro ut legendum esse suspicatus est tu; et,
cum ne sic quidem difficuttates remotas videret, versus ita coustituendoa
esse putavit; Corde cum gravis acquiescit ardor, Ut solatiolo sui doloris
Tecum.. ..possim: denique totum versum excidisse putat, quo donatum sibi
a paella passerem poëta sit testatus. Cuj. exhibet ut quam gravis ac-
quiescet error, i. e. amor; Dresd. et Vicent. et Venet. an. 1500. habent que
que acquiescet, sed Brix. acquiesset. Mel. legit et tum gravis acquiescit ardor :
Dous. P. conj. Credo: ut tam g. acquiescat ardor, Tecum....possim ; et Marcil.
Ut solatiolum siet doloris Credo. Ut mi g. acquiescat ardor, Tecum, Ifc. Hand.
sic legit et interpungit, Quum desiderio meo nitenti Carum nescio quid lubetjocari.
Est solatiolum sui doloris, Credo, ut t. g. a. ardor. Tecum, ífc.—9 Secum....ipse
Aid. 1. ex Avantii antiq. cod. posse Voss. Vulp. et alii.—10 In omnibus

1 Passer] Catullus ab arnica exclu- ludendo tam facile curas animi, qui-
sus passerem, quo illa delectabatur, bus angitur, levare posset, quam ipsa
alloquitur ; optatque, ut ipse cum eo Lesbia.
CARMEN III. 47
Tam gratum mihi, quam ferunt puellae
Pernici aureolum fuisse malum,
Quod zonam soluit diu ligatam.

jucundum, ut dicunt velen virgini acceptum fuisse pomum aureum, quod recinxit
cingulum diu vinctum.

codd. tristis.—11 Tarn gratum id mihi Mur. Tarn gratum est Voss. et Vulp.—
13 In cod. antiq. Avant. negatam pro ligatam.
NOTjE
1 1 Puella Pernici] Atalantam in- nupsisset, prima nocte vir solvebat
telligit, quam cum pater nuptui tra- in lecto : testis Festus. < Cingulo,'
dere nollet, nisi ei, qui eam cursu, inquit, ' nova nupta praecingebatur,
quo praecellebat ipsa, superasset, quod vir in lecto solvebat,' Sie. Et
postquam multi proci eo in certamine paulo infra : ' Cinxiae item Junonis
victi essent et occisi, ipsa demum ab sanctum nomen habebatur in nuptiis,
Hippomene victa est, malorum au- quod initio conjugii solutio erat cin-
reorum,quae ille a Venere acceperat, guli, quo nova nupta erat cincta.'
pulchritudine capta et retardata, ei- Unde Catullus alibi, ' Zonam solvere
que in uxorem data est. virgineam.' Gnvri quoque Ava-iÇà-
13 Zonam diu ligatam] Olim cingn- vovs, puellas Venerem expertas vq-
lo, quod ex lanaovis ficbat, virginea cant.
praecingebantar, quod cum puella

CARMEN III.
LUCTUS IN MORTE PASSERIS.

Lugete, o Veneres, Cupidinesque,


Et quantum est hominum venustiorum.
Plorate, о Veneres, Venustates, et Amores, et quicquid est hominum elegantio-
NOTjE
1 Veneres, Cupidinesque] Multae mater Amornm," qui licet diversis
sunt, nempe quatuor Veneres, ut et parentibus geniti crediti sint, tamen
tres Cupidines ; quemadmodum docet ad unum Veneris filium omnia prope,
Cic. lib. in. de Natura Deor. Ab quae de Amore dicta sunt, trausfer-
Ovidio Venus dicitur ' geminorum untur.
48 С. VALERII CATULLI
Passer mortuus est meae puellœ,
Passer, deliciae meae puellae,
Quem plus illa oculis suis am abat : 5
Nam mellitus erat, suamque norat
Ipsam tam bene, quam puella matrem :
Nec sese a gremio illius movebat ;
Sed circumsiliens modo huc, modo illuc,
Ad solam dominam usque pipilabat. 10
Qui nunc it per iter tenebricosum,
Illuc, unde negant redire quenquam :
At vobis male sit, malae tenebrae
Orci, quae omnia bella devoratis :
Tam bellum mihi passerem abstulistis. 15
О factum male ! O miselle passer,
rum. Passer amicœ meœ extinctus est, passer, voluptas amicœ meœ, quem ipsa
ocellis suis cariorem habebat : erat enim dulcis, et œque agnoscebat dominam suam,
ut puella agnoscit parentem suam : neque recedebat ab ejus sinu, sed circumvolitaus
nunc eo, modo illo, ad unam heram semper pipiebat ; quijamfertur per viam obscu-
ram, eo, unde dicunt neminem hue reverti. Tibi vero male cedat, o improba nox
Inferorum, qua absorbes res omnes venustas : eripuisti mihi passerem adeo elegan-

4 Hie versus abest ab Stat. codd. et plurimis edd. sed Seal. eum in suo
cod. invenit: tuentur eundem Aidd. et Cant. ex fide Mes.—7 Ipsa Voss. et
Stat. codd.—10 Avant. legendum ceusebat pipulabat, Manutius pippiebat : in
Maff. 1. iplabat, unde Stat. scriptum fuisse opinabatur piplilabat: alii piplabat,
pipilabat, pipiebat.—11 In Stat. codd. tenebrosum.—12 lllud habent iidem codd.
—16 Воnит factum male, bonus Ule passer, omnes Stat. codd. unde VV. DD.
legerunt ut in nostro textu : pressius inhaereus vestigiis legendum putavit
Mel. О factum male, vœ pusille passer : Aldd. et Colin. habent, bellas Ule
NOTjE
10 Pipilabat] Frequentativum a Cerercm videretur.' Sumitur etiam
pipo, as. Unde Auctor ('.um. de pro ipso Inferorum loco, ut hic a Ca-
Philom. vs. 24. ' Accipitres pipant, tullo, et a Propert. lib. in. ubi voca-
Milvus hiausque lipit.' Vano ap. tur Minos ' Arbiter Orci,' tanquam
Non. contra sentit : ' Mugit bos,' in- Inferorum judex et moderator.
quit, ' balat ovis, equi hiuniunt, gal Theocr. vocat Orcum, àvQoSov 'Axc-
lina pipat.' povra.
13 Tenebrœ Orci] Orcus a veteri- 16 О factum male] Ubi quid infe-
bus Inferorum Deus est habitus, quem liciter evenerat, illud usurpabant, ' O
et Plutonem,et Ditem patrem appel- factum male !' sicut contra in certis
labant. Unde Cic. in Verrem : ' Hic et proeperis rebus, ' O factum bene !' <
dolor erat tantus, ut Verres alter Or Utriusque exempla crebra sunt apud
cus venisse Enuam, et non Proserpi- Terent. et Plaut.
nam asportasse, sed ipsam abripuisse
CARMEN IV. 49
Tua nunc opera, meae puellae
Flendo turgiduli rubent ocelli.

tem. О gravem casum ! O infortunate passercule ! Jam tui caTisa erubescunt


oculi amica? meœ lacrymando tumidi.

passer, et Mur. О mala tenebrœ.—17 Vestra nunc opera Aid. ex Avantii cod.
antiq. Cuja Voss. Nostram lect. tuentur Cant. Vulp. 2. et omnes fere
codd 18 Meliores rubent ; et sie in cod. antiq. Avant. alii tument, ut in
Venett. Brix. et Vicent.
nom:
18 Turgiduli] Inflati ex nimio fletu. deliciasque suas. Non quales teneri
Ad quem alludeus Martial. lib. vii. ploravit amica Catulli Lesbia, nequi-
Epigr. 13. ' Accidit infandum nostrae tiis passeris orba sui.'
scelus, Aule, puellae, Amisit lusus,

CARMEN IV.

DEDICATIO PHASELI.

Phaselus ille, quem videtis, hospites,


Ait fuisse navium celerrimus,
Neque ullius natantis impetum trabis i
. Nequisse praeterire, sive palmulis
Navigium istud, quod cernitis, о amici, dicit se fuisse velocissimum navigiorum,
et potuisse superare velocitateM cujusvis ratis navigantis, sive remis, sive velis

1 Phasellus Aldd. et Seal. ex codd. Stat. et sie Graev.—2 Nounullae edd.


-vett. habent celerrimum.—3 Hunc versum ita ex codd. suis affert Colum. ad
Enu. p. 143. Neque ullius volantis impetum alitis, &c. et sic etiam Pucc. in
Vicent. Auetor Parodiae тЬ volantis quoque servat. ' In omnibus antiq. edd.
legitur trabis impetum, non impetum trabis ; quasi, omisso ultimo vocabulo, glos-
NOTjE
1 Phaselus ille] Hoc Carmine Poe- Gallia Cisalpina, unde natus credi
ta laudat navigium suum, quo vectus, tur, redierat ; illudque cousecrat Cas-
ex Bitbynia per diversa maria usque tori et Polluci, Diis nautarum tute
ad Sirmionem oppidulum ad lacum laribus.
Benacum, vulgo Lago di Garda, in
Delph. et Var. Clus. Catul. D
50 С. VALERII CATULLI
Opus foret volare, sive linteo. 5
Et hoc negat minacis Adriatici
Negare littns, insulasve Cycladas,
Rhodumve nobilem, horridamve Thraciam,
Propontida, trucemve Ponticum sinum ;

necesse esset cursum tenere ; et ait oram Adriatici pelagi periculosi non posse hoc
inficiari, neque Cycladas ¡usulas, neque darum Rhodum, nec Thraciam gelidam, nec
Propontidem, nec sinum Ponticum terribilem ; juxta quem Phaselus iste, qui post-

sema in textum inculratum esset.' Hand.—6 ' Voss. quia in nounullis codd.
legerat negant, reponit nec aut, male ; nam sic perit quaesita poëtae elegan-
tia.' Doer.— 8 Graev. legit Rhodumque 9 Nounulli Propontidem, absque
necessitate; nam ultima syllaba da, propter cousonantes tr verbi sequentis,

NOTjE
6 Adriatici] Adriaticum mare di- Ut Lucanus : ' Claramque reliquit
citur ille sinus inter Lacinium extre- Sole Rhodum.'
mum Italiae, et Acroceraunium Epiri Horridamve Thraciam] Pars est
Promontorium excurreus, quod et Europae ad Septemtrionem vergeus,
Superum mare appellatur, et Adria quae ab Ortu Propontidem, et a Me-
ticum, ab Adria urbe ad istius maris ridie mare ASgaeum spectat. Habet
littus, et ad Padi ostium a Tuscis praeter alias urbes ab auctoribus ce-
condita, juxta Plinium lib. in. 16. lebratas Byzantium, seu Coustanti-
' Nobili portu oppidi Tuscorum A- nopolim, ad Bosporum, ubi nunc se-
driae, a quo Adriacum antea mare dem habet Turcarum Imperator.
appellatum, quod nunc Adriaticum.' Thracia vero dicitur horrida, vel ab
Unde et Horat. ' Improbo iracundior incolarum feritate, vel a frigore quo
Adria.' Lucan. lib. v. ' Sonat Ionio deformatur.
vagus Adria ponto.' Propert. lib. 9 Propontida] Ultima syllaba pro-
in. ' Ergo ego nunc rudis Adriaci ducenda, ob dims sequentes cousonas,
vehar aequoris hospes.' vel legendum Propontidem, ut non-
7 Cycladas] Iusulae sunt in mari nulli legunt. Propontis antem mare
Жgaeo, circa Delum veluti in orbem est illud paulo laxius, quod ab Hel
sitae, unde nomen traxerunt. lespont! angustiis ad Thracium usque
8 Rhodumve nobilem] Rhodos iusula Bosporum protenditur ; primas enim
maris Carpathii Cariae adjaceus, in angustias maris jEgaei sese coarctan-
ter Asiae ¡usulas tertia numerator ; tis Hellespontum vocant. Ubi latius
cui Rhodos Neptuni filia ab Apolline exspatiatur aequor, Propontis appel
adamata nomen dedit ; ut ait Diodor. latur, quasi ante pontmn ; ubi vero
lib. vi. Urbem ejusdem nominis ha- rursus in arctum coit Bosporus Thra-
buit haec iusula, quae mullis aunis im cius nuncupatur. Inde iteram effun-
perio maris potita est : fuit et in ea ditur, vocaturque Pontus Euxinus.
iusula admirandae magnitudinis Co Ponticum sinum] Ad Boream supra
lossus, seu statua Solis ; quem fecerat Bosporum Thracium est Ponticus si
Chares Lydius, Lysippi discipulos, nus, vulgo dictas Pontus Euxinus,
unde Khodii Col'osseuses dicti sunt. olim Axenus, i. e. inhospitalis, atrox
CARMKN IV. 51
Ubi iste, post Phaselus, antea fuit 10
Comata sylva : nam Cytorio in jugo
Loquente saepe sibilum edidit coma.
Amastri Poutica, et Cytore buxifer,
Tibi haec fuisse et esse cognitissima
Ait Phaselus : ultima ex origine 15
Tuo stetisse dicit in cacumine,
Tuo imbuisse palmulas in aequore,
Et inde tot per impotentia freta
Herum tulisse ; laeva, sive dextera
Vocaret aura, sive utrumque Jupiter 20
Simul secundus incidisset in pedem ;
Neque ulla vota littoralibus Diis
ea fuit navigium, antea fuerat sylva frondosa : crebro enim frondibus resonantibus
sibilavit in Cytorio vertice. Idem Phaselus addit, ista notissima fuisse alias, et
adhuc essevobis, о Amastri orbs Pontica,et Cytore mous bturó abundant: ait se
fuisse in tuo vertice a summo principio, et tinxisse remos suos tuis aquis, et postea
portasse me dominum вutun per tam multa maria ferocia, sive dextra, sive sinistra
impeUcret aura, sive Jupiter faveus incubuisset una in geminas pedes ; neque unquam

Graeco more producitur.—10 Et hic quoque, et v. 15. Aidd. et Seal. servant


Phasellus.—11 In nounullis edd. vett. Cythorio, et v. 13. Cythore ; sed Stat.
codd. haec verba ut in nostro textu exhibent.—22 Quidam legunt Nec: Seal.

NOT«
est, nebulosus ; et quia non est pro duo autem pedes sunt, dexter et si
fundus, fluctuosas est, et ferveus, et nister. Dicitur itaque Jupiter, sive
ventis maxime obuoxios, Plin. 1. vi. ventus secundus, incidere in utrumque
11 Cytorio in jugo] Cytorus mous pedem, cum navis a vento plenis seu
est Paphlagoniœ, juxta Amastrim ur- œquatis velis impellitur. Aiii pedem
bem, buxo abundaus. Unde Virg. in navi aceipiunt funem, quo velum
• Et juvat undantem buxo spectare tenditur; unde idem dicuntesse, ' fa
Cytorum.' Quod etiam noster Poëta cere pedem,' quod, vela facere. Vir
iunuit, cum dicit, Cytore buxifer. gil. ' Una omîtes fecere pedem,' &c.
Fuit et civitas Cytorus sen Cytorum Seneca Trag. in Medea. ' Nunc pга;-
dicta, Sinopeusium Emporium. Strab. alto pede trausversos captare Notos,'
iib. sn. &c.
13 Amastri] Amastris urbs est Pa- 22 Neque ulla vota] Praedicat se
phlagoniœ, Sesamon olim secundum tanta navigandi felicitate semper cur-
Strabonem vocitata, non proeul a sum confecisse, nulla ut vota nuncu-
Cytoro monte ad Pontum Euxinum. panda Diis littoralibus fuerint, scili
20 Sive utrumque Jupiter incidisset cet Glauco, Nereo, Melicertœ, Nep-
in pedem] Pes in navi ima pars est tuno, Thetidi, et ceteris, quibus tem
veli, seu angulus, quo fune religatitr ; pla in littoribus erant cousecrata.
52 С. VALERII CATULLI
Sibi esse facta, cum veniret a mare
Novissimo hunc ad usque limpidum lacum.
Sed hœc prius fuere : nunc recondita 25
Senet quiete, seque dedicat tibi,
Gemelle Castor, et gemelle Castoris.
a se nuncupate esse ulla vota numinibus Utforis prœsidibus ; etiamsi proficisceretur
ab extremo pelago usque ad stagnum hoc nitidum. At ista prœterierunt ; jam vero
composite otio cousenescit, et se tibi cousecrat, o Castor frater gemine Pollucis, et
tibi, о Pollux frater gemine Castoris.

habet Deis.—23 Priscian. affert amare, ut in Maff. 1. quod Gramm. defendunt


ex Plaut. Lucr. et Ovid. in aliis codd. amaret.—24 In omnibus codd. Stat.
et Seal. Novissime.—25 Hie locus ita citatur a Prisciano, nun« recondita
Senecta quiete.—27 Gemelie Castorum, et gemelle Castoris invenit Voss. in
codd.
NOTjE
26 Senet] Antiquum verbum, pro geminos, ex Leda a Jove sub Cycui
senescit : Accius in Telepho, ' Pecora forma compressa natos, qui et Tyn-
languentque senentque.' Lucret. 1. daridae dicuntur. Ab antiquis sunt
vi. ' Nunc etiam senet, et trepido habiti Dii navigantibus maxime pro-
terrore repleta est.' pitii. Unde Horat. iv. Od. 8. ' da
27 Gemelle Castor] Nemo nescit rum TyndarldiE sidus ab infimis Quas-
Castorena et Pollucem fuisse fratres sas eripiunt aequoribus rates/

CARMEN V.
AD LESBIAM.

Vivamus, mea Lesbia, atque amemus,


Rumoresque senum severiorum
Omnes unius aestimemus assis.

Vivamus, o Lesbia mea, et invicem diligamus, nec faciamus pluris uno asse repre-
NOT/E
1 Viramos] Talis est Horatii ad dulei Mala vino lavere, ant exanima, i
amicam exhortatio : ' Miserarum est Metuentes patruae verbera linguae.'
neqHe amori Dare ludum : neque Idemque alibi :' Dum licet, in rebus
CARMEN V. 53
Soles occidere et redire possunt :
Nobis, cum semel occidit brevis lux, 5
Nox est perpetua una dormienda.
Da mi basia mille, deinde centum,
Dein mille altera, dein secunda centum,
Dein usque altera mille, deinde centum :
Dein, cum millia multa fecerimus, 10
Conturbabimus illa, ne sciamus,
Aut ne quis malus invidere possit,
Cum tantum sciat esse basiorum.

¡œnsiones vetulorum austeriorum. Dies occidere queunt, et resurgere : quando


vero tenue lumen nobis semel extinguitur, nox a?terna nobis est una dormienda.
Prœbe mihi mille oscula, mox centum alia, tum mille altera, postea centum altera,
rursus mille alia, ac rursus centum alia. Postea vero quam plura millia agitaveri-
mus, confundemus ilia, ut ipsi ignoremus quot fuerint ; aut ne improbus aliquis
invidere queat, si tam multa noverit esse oscula.

8 Nostra lect. est ex emend. Stat. qui in code1. suis invenit, Dein mille-
altera, deinde secunda centum : edd. vett. habent, vel, Dein mille altera, da
secunda c. ut in Cant. vel, Dein mi altera, da s. c. ut in Rheg. et Voss-. 11. unus
cod. habet, Dein altera mi da s. c.—9 Stat. codd. exhibent Deinde usque, Ifc.
ut in Cant. ceteri omnes Dein.—10 Heius. legeretfixerimus.
ИОТЖ
jucundis vive beatus: Vive memor lepide more suo : ' Nolo quod arguto
quam sis aevi brevis,' &c. dedit exorata Catullo Lesbia ; pauca
Mea Lesbia] Sub nomine Lesbiae cupit, qui numerare potest.' Feceri
Clodiam amicam celebrât Catullus ; mus penultimam syllabam, quae brevis
ut Deliam Tibullus pro Plania, Pro- est, produxit Poëta, sicut et Eunius
pertius pro Hostia seu Hostilia Cyn- penultimam ' dederitis ;' ' Non mi
thiam illustrarunt. anrum poseo, non mihi pretium dede
6 Nox est perpetua] Mortem intel- ritis.' Quod imitatus est etiam Ovid.
ligit, quam Ovid. comparat somno : lib. iv. ex Ponto, ' Et maris Ionii
■ Stulte, quid est somnus, gelidae nisi trausients aquas.'
mortis imago ? Longa quiescendi 11 Conturbabimus] Invidiam mag-
tempora fata dabunt.' Unde et Virg. nam vim ad nocendum antiqui puta-
' In aeternam clauduntur lumina noc- bant, cum eam sola voluntate, et ipso
tem.' Propert. eodem fere modo : afflatu et contagione malefícam et
' Dum nos fata sinunt, oculos satie- venenatam esse ceuserent ; eam ta
mus amore : Nox tibi longa venit, nec rnen vim irritam esse existimabant,
reditura dies.' nisi ¡ila rem certam, et numero com-
la Cum miUiu multa fecerimus] Etsi preheusam teneret: hinc Catullus
quae petit basia bene multa sunt, non basia conturbat, ne quis invidus eo-
sufficiunt tamen Martiali, qui de his rum numerum cognosceret.
54 С. VALERII CATUbLI

CARMEN VI.

AD FLAVIUM.

Flavi, delicias tuas Catulle-,


Ni sint illepidae atque inelegantes,
Velles dicere, nec tacere posses.
Verum nescio quid febriculosi
Scorti diligis : hoc pudet fateri. 5
Nam, te non viduas jacere noctes
Nequicquam tacitum cubile clamat,
Sertis ac Syrio fragrans olivo,
Pulvinusque peraeque et hic et illic
Attritus, tremulique quassa lecti 10
Argutatio inambulatioque.
.Nam mi prœvalet ista nil tacere.

O Flavi, cuperes narrare CatuUo tuo, neque celare me posses tuos amores, nisi
essent illiberales et inhonesti ; sed amas nescio quid scorti morbidi, idque erubescis
confiteri. Lectus enim tuus non sileus, flores et Syrium spiraus amomum, patefa-
cit te non cœlibes cubare noctes, et cervical hinc et illinc protritum * * *

3 Velis dicere, n. t. possis conj. Heius.—7 Idem Heius. corr. Nequaquam ;


sed hanc emend. jam proposuerat Stat.—8 Sertisque Assyrio legebat Stat.
sed in codd. suis invenit Sertis Assyrio: Avant. conj. Sertis ac Syrio. Pro
fragraus Broukb. et alii flagraus.—9 In omnibus Stat. codd. hic et Ule.—
NOTjE
1 Flavi] Quinam e multis Flaviis porro indicat veteres unguentis et
amicus iste Catulli fucrit, valde du- odoribus etiam in lectis usos.
bium. 9 Et hic et illic] In duobus locis,
6 Nam, te non vuluas] Multa indi quod argüii, duos cubare.
cant te non cubare solum. Viduas 10 Attritus] Seorti volutatione.
autem dixit noctes, quomodo Ovid. Quassa lecti Argutatio] Argutari est
' Cur ego tot viduas exegi frigida subsilire, nt Nonius inquit in Fide-
noctes.' nia. Inde fit argutatio, i. e. subsalta-
7 Nequicquam'] Id est, non : ita tio in lecto, quam faciunt amatores.
posuit Virgil. ' E summo clypel ne 11 Inamhulatio] Ex frequenti enim
quicquam umbone pependit.' illorum motu lectus concutiebatur,
8 Syrio olivo] Ex Syria amomum et quodammodo deambulare videba-
optimum afferebatur, quod vocat Ho- tur.
rat. ' Malobathrnm Syrium ;' hoc
CARMEN VI. 55
Cur nunc tam latera exfututa pandas
Ni tu quid facias ineptiarum ?
Quare quicquid habes boni malique, 15
Die nobis. Volo te аc tuos amores
Ad cœlum lepido vocare versu.

quapropter commemora mihi quidvis boni et mali nancisceris : cupio ad astra tollere
teipsum, ac tuas delicias eleganti carmine.
i
12 Prisca lect. testante Seal. fuit, Nam ni ista prœvalet nihil lacere, Cur non
t. I. e. pendaт, Nec tu quid f. i. quam Stat. ita affert, Nam in ista p. nihil t. C.
non 1. 1. et futura panda, Nec tu, tyc. unde Seal. 1. Nam ni stupra, valet nihil t.
Curvantem l. exf. panda Noctu q. f. i. sed in 2. Nam ni stupra, v. n. t. (Cur ?
я. t. I. exf. pandant ?) Nec tu quid, Ire. Stat. vero tentabat, Nam ni est turpe,
voleus nihil laceres, Cui nunc 1. 1. exf. pandas, Ni tu, Sec. sed Mur. ex istis tribus
vs. duos fecit, hoc modo, Nam cur tam I. e. pandas, Ni tu, Sec. In Voss. ex
emp1. extabat pandas; Commel. habet in marg. pädä: Voss. corr. Nam ni
istapte, valet nihil t. Cui non jam I. e. pandant Noctu q. f. ineptiarum? quam
lect. recepit Vulp. et sic Cant. nisi quod pro Cui non exhibet Cui nunc :
Heius. conj. Quum nil prœvalet ista mi tacere, Cur nunc jam I. e. pandas. Bond.
ex Rulmk. Exc. affert, Nam ni tepudeat, nihil taceres ; idem testatur in marg.
Aid. 1. legi, Ni te pigeat ; totum autem locum sic refingit, Nam ni te pudeat,
nihil taceres, Cum nunc tam I. e. pandant, Noctu quid f. i. Nostra lect. confor
mata est ad edd. Corrad. Gott. et Bip. Silv. habet, Nam ni prœvaleat ista
nihil, Sec. manifesto errore. Ed. anon. Nam nil prœvalet ista, nil, tacere.—
15 Jani ad Hor. i. Od. 27. 17. vult. boni malive.
NOTiE
12 Nam mi prœvalet ¿sfa] Ista scili culosum scortum ; et ideo in sequen-
cet mulier quae turpitudine sua prae- ti carmine, JVi tu quid facias, legen-
gravat, ut cogat te tacere, aliter om dum est, non autem, Nec tu, nisi vo-
nia mihi diceres, cum tibi id sit vitii, luerimus hune esse ordinem : Cur nec
ut tacere nequeas. Nec mirum vi- tu pandas quid facias ineptiarum. Sed
deatur, cum dixerit scortum, quod melior prima lectio, ex qua clarior
subjungat ista ; respicit namque signi- sequitur seusus.
ficatum. Sic Terent. ' Ubi illic est Exfututa] Coitu exhausta.
seelus quod me perdidit.' 17 Ad cœlum vocare] Applaudere
13 Cur nunc [non] tam latera] Seusus nimiumque sibi ipse tribuere videtur
est, Cur enim non manifestares latera Poëta, tanquam sit ipse in cœlum
tua coitu tam exhausta, nisi hœc causa scriptis suis sublatus, illucque alios
retineret te, quia facis nescio quid possit efferre.
ineptiarum, dum scilicet futuis febri-
56 С. VALERII CATULLI

CARMEN VII.

AD LESBIAM.
Qu/Eris, quot mihi basiationes
Tuae, Lesbia, sint satis superque ?
Quam magnus numerus Libyssэе arenae
Laserpiciferis jacet Cyrenis,
Oraclum Jovis inter aestuosi, 5
Et Batti veteris sacrum sepulcrum :
Rogas, o Lesbia, quam multa mihi sußciant osada tua ? Quanta est multitude
arenarum IAbycarum, quae jaccnt Cyrenisferentibus Laserpicium, inter Templum
Jovis ferventis, et augustum tumulum antiqui Batti; aut quot astra,quando nox est,

3 Stat, et Graev. legunt harenœ.—4 Laserpitiferis legit Mur. citaus Plin.


lib. xix.
NOMS
3 Libyssa arena] A Libya, Gentile Plura leges apud Plin. lib. XIx.
est, Libys -os, masculinum : Libyssa 5 Oraclum Jovis] Oraculum ali-
vero fœmimnum, ut Phœnix, Phœ- quando sumitur pro templo, ut indi-
nissa. Libya porro Africae pars est, cat hie Catulli locus, ut et ¡lie Plinii,
quae propter nimium Solis aestum, lib. xxii. 23. ' Ammoniaco nomen
quo torretur, immeusis arenis vastis- est ab Ammonis Oraculo, juxta quod
que solitudinibus squale t. gignitur arbor, quam Metopion vo-
4 Laserpiciferis jacet Cyrenis] Cy- cant.' Locus autem ille dicitur ' aes-
rene, a qua Cyrenaica regio, urbs est tuosus' quod illic arenarum tumuli
Pentapoleos in Libya, propter arenas in modum marinorum fluctuum a
et solitudines toties decantata, a Bat- ventis hue illuc concitentur. Jovis
to Callimachi progenitore, ut credi- Ammonis templum, de -quo hie Ca
tur, condita : sic dicta a Cyrene Pe- tullus, dicitur aedificasse Liber pater,
nei Regis Thessaliae filia, quam A- sen Bacchus. Olim inter septem Or
pollo adamatam in eam Lybiae par bis miracula numerabatur; aberat-
tem traustulerat. Vide Justin. lib. que Cyrenis cccc. M. passuum, si cre-
xiii. Dicitur Cyrene -es, vel Cy- dimus Plin. lib. v. 5. De hoc etiam
renae -arum : dicuntur autem Cyre- Diodor. lib. iv. Q. Curt. lib. iv. 7.
naä ' Laserpiciferae' quod in Cyre Lucan. lib. ix. Strab. lib. xv,i.
naica regione herbae genus quoddam 6 Batti] Battus Cyrenas condidit,
Latirás, ' Laserpicium,' Graecis, ' Sil- qui fuit ibidem sepultus, quemque
phion,' dictum, frequeus reperiatur ; Callimachus progenitorem suum fu
cujus herbae succus ' Laser' appella- isse dicit: unde vocatur Battiades a
tur, folium ' Maspetum' dicitur ; ejus Catullo et Statio.
usus est in medicamentis exquisitus.
CARMEN VIII.
Aut quam sidera multa, cum tacet nox,
Furtivos homiuum vident amores :
Tam te basia multa basiare,
Vesano satis et super Catullo est, 10
Quae nec pernumerare curiosi
Possint, nec mala fascinare lingua.

cernunt ocotitos amores hominum ; satis superque est te osculari Catulio iusanienti
tot oscula, quot nec curiosi perceusere queant, nec improba lingua incantare.

CARMEN VIII.

AD SE IPSUM.
Miser Catulle, desinas ineptire,
Et, quod vides perisse, perditum ducas.
Fulsere quondam candidi tibi soles,
Cum ventitabas, quo puella ducebat
Amata nobis, quantum amabitur nulla. 5
Ibi illa multa tam jocosa fiebant,
Quae tu volebas, nec puella nolebat.
Fulsere vere candidi tibi soles.
Infelix Catulle, absiste tandem nugari, et amissum habeas quod cernis perditum
esse ; felices dies alias tibi luxerunt, quando frequenter ibas, quo vocabat puella illa
tantum a me dilecta, quantum nulla alia diligetur. Illic plura alia jocularia ageban-
tur, qua tu cupiebas, nec amica renuebat. Profecto luxerunt Ubifelices dies. Illa mo-

1 Heiusio placebat, M. C. desine ah ineptire....duce.—4 Pro ducebat Dous.


F. conj. dicebat ; idem in mentem venit Heius. et Broukh.—5 Voluerunt
nonuulli vobis.—6 Aiii tum ; sic in Commel. Vicent. Brix. et Venett. in
NOTjE
1 Miser Catulle} Miseri sunt qui morem, quo veteres lapillis dies no-
amant : id norunt qui sunt amori tabant; felices, albis; infelices, ni-
mancipati. Virg. ' Sed misera ante gris : quem morem refert Plin. 1. ii.
diem, subitoque acceusa furore,' &c. Catullo accinit Horat. iv. Od. 5.
3 Candidi soles] Id est, dies laeti, ' gratior it dies, Et soles melius ni
et felices. Alludit Poëta ad ilium tent.'
58 С. VALERII CATULU
Nunc jam illa non vult: tu quoque, impotens, noli ;
Nec, quae fugit, sectare ; nec miser vive : 10
Sed obstinata mente perfer, obdura.
Vale, puella : jam Catullus obdurat :
Nec te requiret, nec rogabit invitam.
At tu dolebis, cum rogaberis nulla,
S celesta, nocte. Quae tibi manet vita? 15
Quis nunc te adibit ? quoi videberis bella ?
Quem nunc amabis 1 quojus esse diceris 1
Quem basiabis ? quoi labella mordebis ?
At tu, Catulle, destinatus obdura.
do renuit, tu pariter potes nolle ; nec illam sequere, qua te refugit ; nec calamitosus
vitam dege ; at obfirmato animo perpetere, obduresce. Vale, о amica ; nunc Ca
tullus obdurescit ; nec desiderabit te, nec nolentem precabitur. Te vero pœnitebit
aliquando, quando minime rogaberis. Improba, cogita, quanam vita tibi superest ;
quis jam conveniet te ? Cuinam apparebis pulchra ? Quem amatorem modo habe-
bis ? Cujus amica vocaberis ? Quem osculubere ? Cuinam labia siringes morsi-
unculis ? Tu vero, о Catulle, obfirmatus obduresce.

Dresd. tamen.—9 In Stat. et Seal. codd. mntilus erat hic versus ; in Commel.
extabat, teste Voss. tuque inepte et impote; in aliis, impoteus, et sic in Rbeg.
Idem Voss. e vestigiis vet. lect. affert, tu quoque ipse te refer ; Stat. tu quoque
impoteus esto, in cujus codd. etiam impote, sive inepte ; unde conj. tu quoque
impoteus noli, vel, tuque inepte jam nolis; sed Avant. jam excogitaverat noli;
reperitur etiam in marg. Heius. lib. ubi additur haec lectio, Jam nunc et illa
non vult, tu quoque et noli : Livin. suspicabatur legendum esse, impote es : Seal.
restituit, impoteus ne sis, improbante Marcil. et afferente, tu quoque im
poteus: esto, Nec q. f. Ifc. Heius. denique tent. lu quoque impotem men
tis, Nec, ífc. Nostram lect. servat Cant. putat tamen Vossianam am-
plectendam, modo pro referf legatur obdura.—14 In aliquot codd. Stat.
cum r. nulli, S. te ne; in aliis, nulla S. ne te ; et in aliis ejusdem, nulla S. nec
te ; unde legendum putavit, cum r. nulla S. nocte : in Vicent. Brix. et Venett.
nulli....ne te : Seal. ex uno suorum codd. (in cujus marg. erat etiam, Scelesta
te ne?) edidit, At... .nulla. S. rere qua tibi, ífc. et ex memoria libri vet. Mur.
S. quœ nunc, ques t. т. vita? Voss. emend. cum r. nullam, S. noctem, assent.
Vulp. et Cant. Heius. conj . c. r. nulla S. nulla : quœ t. т. vita ? vel, c. r. nulli,
S. noctem: Perr. Exc. exhibent, qua te tum; unde Hand. proposuit, c. r.
nullam, S. noctem. Quœ dehinc m. vita?—16 Aiii cта hic et v. 18.—17 Aiii
cujus.—19 Turn. voluit, At tu, Catulled, obstinatus obdura ; quae lect. inquit
NOTiE
9 Tu quoque, impoteus [impote] cet, impoteus ne sis, i. e. ne nimio
Mancus hic versus, et varie legitur. amore vincaris.
In aliis codicibus legitur impote, in 14 Rogaberis nulla] Id est, cum
aliis impoteus, in aliis inepte ; et ubi non rogaberis : alii legunt, nulli, hoc
que deest pes extremas, qui nobis vi- est, a nullo, seu a nemine rogaberis.
detur sic posse suppleri, tu quoque im Nos legimus, nulla: quod dixit Ca
potes nolle, ita ut, im, àpxaÏKâs pro, tullus eo fere modo quo Terent.
eam, ponatur. Aut ut Sealigero pla ' Nullus dixeris.'
CARMEN IX. 59
Seal. Naevio, ant Andronico, quam Catullo 'iignior : alii corr. At tu, C. de
vbstinatus : alii, At tu, C. de obd. Hic versus deest in Grœviana.
NOTjE
18 Labella mordebis] Hoc etiam est morsa potuisset discedere. Plaut.
in amantium deliciis, labella morsi- Pseud. ' Compressiones aretae aman-
unculis stringere; unde Flora illa, tum compares, Teneris labellis molles
cui cum Cn. Pompeio apud Plutarch. morsiuneulae.' Horat. ' Sive puer
stupri cousnetudo erat, eum com- fureus Impressit memorem deute la-
mendabat, quod nunquam ab eo non bris notam.'

CARMEN IX.
s .
AD VERANN1UM.
Veranni, omnibus e meis amicis
Antistans mihi millibus trecentis,
Venistine domum ad tuos Penates,
Fratresque unanimos, anumque matrem ?
Venisti. О mihi nuntii beati ! 5
Visam te incolumem, audiamque Hiberum
О Veranni, mihi prœstaus cunetis familiaribus meis, vel trecentis millibus ; au
rediisti domum ad Lares tuos, ad fratres concordes, et ad matrem tuam ? Tandem
rediisti ? О mihi felices nuntii ! Videbo te sanum, et valentem, et auscultaba te,

2 Autistes in Dresd. omnibus Stat. codd. Brix. etVenett. Antistas in Cuj.


Colum. Vicent. et Aid. 1. Nostra lect. debetur Palladio et Avant. et pro
bata est Vossio.—4 In Stat. codd. unanimes, tuamque m. vel, uno animo,
sanamque т. sive, uno animo, suamque m. in Commel. et Vat. senemque: in Seal.
lib. unanimes suamque m. Nostra lect. debetur Faërno, quem secuti Voss. et
Ed. Cant. Marcil. ex liturae vestigio in membranis conj. novumque matrem, i. e.
NOTffi
1 Veranni, omnibus e meis amicis An Catullus ex omnibus suis amicis anti-
tistaus [Antistes] Gratulatur Veran- stitem, i. e. inter omnes amicos prin-
nio familiari suo reditum ex Hispa- eipem. Aiii legunt, Antistaus, quod
nia, quo ipse et Fabullus profecti et in idem recidit. Sed omnes Mss.
fuerant, cum Caio Pisone, qui in ci- Codices, ac editiones antiquae lectio-
tenorem Hispaniam Quaestor pro nem nostram repraesentant.
Praetore missus fuerat. Hunc dicit 6 Hiberum]lbeñ dicti sunt Hispani
GO С. VALERII CATULLI
Narrantem loca, facta, nationes,
Ut mos est tuus ; applicansque collum,
Jucundum os, oculosque suaviabor.
О quantum est hominum beatiorum, 10
Quid me laetius est beatiusve !
ut cousuetudo tuafert, explicantem regiones Iberorum, mores eorum, et populos,
et inhœreus eolio tuo, suavem vuUum, et ocelles osculabor. Quidjam Hilarius me est
autfelicius ex omnibus hominibus quotquot beatiores sunt ?

uovercam.—5 Id Seal. 1. Venisti?—7 In eadem nationis.


NOT«
ab Ibero Auvio, Ebro vulgo dicto, etiamsi te venieus in medio foro vi
proximi ; postea tamen universa His dero, dissuaviabor.' Horat. i. Od. 36.
pania dicta est Iberia, seu Hiberia. ' Qui nunc Hesperia sospes ab ulti
9 Suaviabor'] Mos fuit apud anti ma Caris multa sodalibus, Nulli plura
ques, qui viget adhuc hodie,abeuntes tamen dividit oscula, Quam dulci
ac redeuntes amicos exosculari. Un- Lamiae.'
de Q.Cicero Tironi: ' Tuos oculos,

CARMEN X.
DB VARRI SCORTO.
Varrus me meus ad suos amores
Visum duxerat e foro otiosum :
Scortillum, ut mihi tum repente visum est,
Varrus cessantem me a foro deduxerat ad videndam amicam suam, merelricvlam
quidem, nec iuscitam, nec inelegantem, qualis mihi subito appanât. Cum ad eam

1 Varius in omnibus Stat. codd.—3 In iisdem S. ut mihi, ice. et sic in


КОТЖ
1 Varrus me meus] Dubium est, quod clades ilia ad minimum quin-
quem Varruui intelligat. Sealiger quagesimo post anuo contigisse refe-
negat eundem fuisse, qui cum tribus ratur. Fuit et Varrus contubernalis
legionibus a Germauis caesus est, Virgilii et Horatii, qui ab Horatio
CARMEN X. Gl
Non sane illepidum, пec invenustum.
Huc ut venimus, incidere nobis 5
Sermones varii : in quibus, quid esset
Jam Bithynia, quomodo se haberet,
Et quonam mihi profuisset aere ?
Respondi, id quod erat : nihil neque ipsis,
Nec praetoribus esse, nec cohorti, 10
Cur quisquam caput unctius referret :

accessimus, multiplices sermonet nobis inciderunt, inter quos qualü esset nunc Bi
thynia, et in quo statu versaretur, et quanta utilitati mihifuisset pecunia. Ego
respondi id quod verum erat, neque mihi ipsi, neque prœtoribus, neque comitatui
fuisse, unde ullus nostrum caput odoratius reportaret; cum prœcipue illi provin-

Dresd. Vicent. et Venett. ut deest in Aid. 1.—4 Omnes codd. cum Vicent.
Brix. et Venett. exhibent, neque invenustum, probante Hand.—7 In Stat.
codd. quomodo posse haberet; тЬ posse corruptum ex parto, gloss. тоС modo,
esse putavit idem Stat. sic quoque Voss. 11. qui inde procudit, quomodo ops
se h. improb. V. D. in Obs. Mis. p. 2. 3. et suam proferente conj. quomodo os
se h.—8 Et quonam in omnibus Stat. et Mel. codd. quod servant etiam Pa
lau. m. et p. cum Venett. Vicent. et Brix. Et quantum profert Seal. quasi
lect. libb. vett. hoc falsum ; correctio enim est Aid. 1. asterisco notata :
Voss. codd. praestant, 701. vel quoniam; et sic in Dresd. Legendum putavit
Seal. quantum m. profuisset : e re Respondi, improbante Gronov. qui conj. Ec-
quonam, ut longe antea Statius. Heius. emend. Et quant0, Ifc. quod jam pro-
posuerat Livin.—9 Lectio nihil neque ipsis est ex conj. Avantii: Stat. codd.
habent, neque in ipsis; Dresd. nec in ipsis; Vicent. et Brix. mihi nec ipsis :
Avantii correctionem recepit Venet. an. 1500. Aid. vero, nihil neque ipsi: in
Commel. invenit Voss. nihilmet ipsis, quod recepit Vulp. inde recentiores
quidam, nihil neque ipsis-met p. Statii et Seal. emendationem mihi nec ipsi
rejecit Gronov. Tandem Hand. ita tent. Respondi i. q. erat : sibi neque ipsis,
Nec p. Sec.—10 Mur. legeret, quastoribus ; Heius. prœconibus.—13 Cuj. Dresd.

NOTiE
nunc ' Varus,' nunc ' Varius' dicitur. 10 Nec prœtoribus esse, nec cohorti]
Sunt tamen qui velint Varum et Va- HicPraetores appellanturamici Prae-
rium eodem tempore Poetas diversos toris, qui quasi alteri Praetores vide-
fuisse. bantur. Nam praeter cohortem prae-
7 Jam Bithynia] Regio est minoris toriam, quam a republica accipiebat
Asiae ab Euxino mari juxta Bosporum magistratus in provinciam proficis-
Thracium ad Propontidem proteusa, ceus, ipse sibi deligebat comites ac
quo Catullus C. Memmium Gemel- domesticos ron vie tores ; qui, ut ait
lmn illuc a Republica Prœtorem mis- Cicero, quasi ex cohorte praetoria
sum comitatus fuerat. appellari solerent. De utraque co
8 iEre] Id est, pecunia, quae primo horte mentio est apud Cic. Epist.
Servio Tullio regnante Romae signata prima ad Q. Kratrem.
est pecudis imagine, unde pecunia 11 Caput unctius] Argumentum di-
dicta. Ut testatur Plin. vitiarum est caput unctum. Unde
62 С. VALERII CATULLI
Praesertim quibus esset irrumator
Praetor, nec faceret pili cohortem.
At certe tamen, inquiunt, quod illic
Natum dicitur esse, comparasti 15
Ad lecticam homines. Ego, ut puellae
Unum me facerem beatiorem,
Non, inquam, mihi tam fuit maligne,
Ut, provincia quod mala incidisset,
Non possem octo homines parare rectos. 20
At mi nullus erat ncque hic ncque illic,
Fractum qui veteris pedem grabati
In collo sibi collocare posset.
Hic illa, ut decuit cinaediorem,

ciales, quibus esset prœtor spurcus homo, nihil facerent praetoris comites. Saltem
tamen, inquit illa, acquisivisti homines ad lecticam tuam ferendam, quod genus
hominum in ea regione ortum esse traditur. Ego, ut me puella isti jactarem unum
fuisse fortunatiorem, Non mihi, aio, res tam male cessit, ut quamvis mihi accidisset
provincia infructuosa, nihilominus possem acquirere mihi octo lecticarios proce
ros; tamen nullus"miki erat, neque eo in loco, noque in illo, qui vuleret imponere
eolio suo ruptum pedem vetusti lecti. Tune ait illa, ut conveпit impudentiori :

Vicent. Brix. et Venett. exhibent, non facerent ; Voss. non faceret ; Gronov.
nит facerent ? vel, non facieus: Lectio necfaceret debetur Avant. extatque in
Aid. 1. et inde in alias recepta, etiam in Cant. Legendum ceusebat Hand.
nec facerent.—14 Turuebi conj. inquit id quod, et Sealigeri inquit damnavit
Gronov.—15 Quidam œre, vel asse cотр. malebant, probante Hand. Notum
d. esse conj. Mel.—16 In edd. vett. hominum.—17 Nostram lect. tuentur om-
nes Stat. codd. cum Cirj. Dresd. Vicent. Brix. et Venett. Avantii conj.
beatiorum rejecit Seal.— 19 Perr. Exc. exhibent si mala : Maff. 1. quod mala,
и t conj. Avant. omnes alii codd. qui mala: Stat. emend. quam от. Vicent.
Brix. et Venett. babent quœ т. Hand. conj. quum т. i. quoniam qui in qm.
(i. e. quum) in codd. facile corrumpatur.—20 Ex corruptis lectt. octo literas,
sive litas. sive mines, reposuit Voss. octo Midas, i. e. mancipia Bithynica.—
NOTjE
Lucil. ' Hi quos divitiae producunt, dicitur; unde et ' fellator' et 'irru
et caput ungunt.' Unde etiam divi- mator,' 'fellatrix' et ' irrumatrix.'
tes uncti dicuntur: Juvenal. ' Unc- 13 Nec faceret pili] Id est, nibili.
tamque Coriuthon.' Cic. Orat. iv. c. Sicut dixit ante, ' unius aestimemus
Verrem : ' Ita Palaestritas defende- assis ;' unde et alibi idem noster Ca
bat, ut ab illis unctior discederet.' tullus : ' Ludere hanc sinit, ut lubet,
12 Irrumator] A ' ruma,' hoc est, nec pili facit uni.'
a mamma, dicitur ' irrumare,' per 22 Grabati] Id est, lecti, seu lec-
quandam similitudinem ; est enim ticae aunosœ, et veteris, et vilis ful
' irrumare' virilia ad libidinem in os crum.
praebere, qui vero recipit, ' fellare' 24 Cinadiorem] Procaciorem, mol
CARMEN X. G3
Quœso, inquit, mihi, mi Catulle, paulum 25
Istos commoda, nam volo ad Serapin
Deferri. Mane, inquii puellœ ;
Istud, quod modo dixeram me habere,
Fugit me ratio. Meus sodalis
Cinna est Caius : is sibi paravit. 30
Verum, utrum illius, an mei, quid ad me ?
Utor tam bene, quam mihi pararim. n>
Sed tu insulsa male, et molesta vivis,

Rogo te, mi Catulle, commoda mihi istos tantisper : cupio enim deportari in tem
pore ad Serapin ; hoc non est verum inquam puella, quodjam narraveram me possi-
dere, aberravit animus ; sed Caius Cinna socius meus sibi istos comparavit. Sed,
quid mea refert, an sint illius, an mei ? nam tam libenter iis utor quam si mihi illos
acquisierim. At tu maie inepta es, et odiosa, per quam mihi non conceditur
oscitantem esse.

25. 26 In omnibus Stat. codd. nt in textu nostro, prœterquam in uno, in quo


erat paululum, nt ultima syll. a sequent! excipiatur. Versus autem 26. stare, ac
procedere non videtur, impediente extrema svI1.tov commoda: S tat. sic emend.
Quaso, inquit, mihi mi Catulle paululum Istos ; nam volo commode ad S. %c. pro
commoda Seal. conj. commodo, i. e. in tempore : in Aid. 1. legitur, Istos com-
modita, volo, ifc. V. D. in Obs. Mis. 1. c. fingit in hunc modum, Istos com
moda, enim. Voss. putat Catullum ultimam in commoda corripuisse. Doer.
legeret commode, nt sit vocativus, i. e. benigne, ut ap. Hог. iv. Od. 8. I. 2.
sed hanc conj. damnat Hand. suam aft'ereus, Quaso....paulum Istos. Commo-
dum enim volo, Ifc. cui subjungit ; ' codd. scriptura commod7 enim facile potuit
trausire in commoda nam.' In Mur. codd. ad Scrapis, ut ' ad Diana;' ap.
Terent.—27 Mane me, inquit, puella in codd. Stat. mane tum, inquio in Brix. et
Venett. mane tum, inquam in Vicent. minime, inquio in Aid. 1. Guar. P. conj.
Ferri: mane mane, inquio, ut sit alteram mane, i. q. eras. Omnes codd. Cuj.
Voss. Commel. Pallatt. m. et p. et Dresd. cum Statianis couspirant : legit
itaque Hand. Mane, me....inquii puella,....IUud,....habere,....Fugit me, Ifc.
Heius. conj. itane? inquio ; alii manedum, vel, mane dum : in Bip. 1. Mane me,
inquii: Stat. legendum putavit, Mane, inquio; unde Seal. edidit ut in textu
nostro.—30 Est Cinna gravis legeret Avant.—31 Voss. legit, Verumne illius an
mei.—32 In Stat. codd. pararim, extrema lit. sic scripta, ut a figura s parum
absit; unde conj. paratis; Voss. paravit ; Guar. parassem ; Vicent. Brix. et
Venett. habent pararem: sed lect. nostram confirmant codd. Stat. et Dresd.
—33 In Vicent. Brix. et Venett. iusulsa, mala et т. v. unde Aid. 1. typogra-
phi errore, ut putat Hand. dedit, iusulsa male, Ifc. alii, male et nimis molesta^
es, vel, mala et nimis molesta es: Voss. Sed tu invisa, male et, Ifc. Heius.
ЫОТЖ
liorem, impudiciorem. Pomœrium : quod testatur Dio 1. iv.
26 Nam volo ad Serapiii] Serapis 30 Cinna est Caius] Is Caius Hel-
Лïgyptiorum Deus, qui et Apis et vius Cinna dictus est Epigrammatum
Osyris dictus est. Poteratue ire pe auctor, de quo Ovid. Trist. n. dum
des ? Illo tempore non licebat Sera- commemorat Poëtas, qui de rebus
pim intra urbem habere, sed extra amatoriis scripserunt.
64 С VA.LERII CATULLI
Per quam non licet esse negligentem.

oonj. Serf tu iusulsa vale et molesta ubivis, vel cuivis. Dread. exhibet, male
ne moleste tivis.—34 Heius. malit, negligenti, quod jam in mentem venit
Dousae.

CARMEN XI.
AD FURIUM ET AURELIUM.
Füri et Aureli, comites Catulli,
Sive in extremos penetrabit Indos,
Littus ut longe resonante Eoa
Tunditur unda ;
Sive in Hircanos, Arabasque molles, 5
Seu Sacas, sagittiferosque Parthos,
O F,íri, et Aureli, Catulli socii, sive progredietur usque ad indos иltimos, ubi
ora verberatur fluctu Orientali procul personante : rice pervadet ad Hircanos,
sive ad Arabas effœminatos ; sive ad Sacas ; sive ad Parthos sagittiferos ; sive iiluc

2 Aiii, рeиeггагй.—3 Longe ubi littus conj. Marcil. pro resonante Stat. malit
resonaus.—5 In edd. vett. mollis.—6 Passer. in vet. lib. invenit, cotiriferosque ;
vide Virg. Л£n. x. 169. in marg. Heius. lib. pharetriferosque : sed nostrae lect.
addicunt fere omnes ; modo observes Catullum, more Graecorum, spondaei

NOTiE
1 fWi et Aureli] Furium cognomi- Indicum devolvitur, nomen dedit.
ne Bibaculum Cremonae natum Quin- Extremos etiam vocat Horat. ' Impi-
tilianus inter Iambicos scriptores nu- ger extremos curris mercator ad In
merat. Fuit et alter Farias, quem dos.'
Cato de repetundis accusavit : utrum 3 Eoa unda] Id est, Oceano Orien
autem compellet Poëta, an non uter- talt; Eous, -a, -um, derivatum a vo-
que idem, non satis liquet. Aurelius cabulo Grseco yùs, quod Auroram sig
autem iste forte est L. Aurelius Cotta nifica!.
praetor, qui legem promulgarat de 5 Sire in Hircanos] Hircania est
rcstituendis judiciis equestri ordini. Asiae Majoris regio, ad mare Caspium,
2 Indos] Indi sunt Asiae populi in tigribus nota.
extremo Oriente positi, quorum re Arabasque] Arabes Asiae populi in
gion! Indus a'mnis ingeus, qui in mare tra sinum Persicum et Arabicum, ad
CARMEN XI.
Sive qua septemgeminus colorat
^Equora Nilus ;
Sive trans altas gradietur Alpes,
Cassaris visens monumenta magni, 10
Gallicum Rhenum, horribilesque ulti-
mosque Britannos :
Omnia haec, quaecumque feret voluntas
Cœlitum, tentare simul parati,
Раucа nuntiate гаеэе puellae 15
Non bona dicta :
ubi Nilui septemplex inficit mare ; sive ibit vltra excelsas Alpes, inviseus tropœa
magni Cœsaris, sive trausibit Rhenum Gallicanum, sive fe.ros et extremos Britan-
nos: vos igitur promti mecum una adire cuneta ista loca, quocumque voluntas Deo-
rum impellat, renuntiate amias meœ pauca haec verba minime grata, ut vivat et

loco in altera regione posuisse trochaeum, ut v. 15.—7 Sive qui in Rheg. et


quibusdam Stat. codd. in Maff. 1. que, unde legendum putavit Stat. qua : Voss.
ex libb. vett. profert quîs.—9 In edd. vett. Alpis.—11 In omnibus Stat.
codd. horribilesque et ultimosque B. quod Marcil. interpr. ' et altimos quoque
Britanuos ;' eo modo quo dicimus ' hodieque' pro ' hodyp quoque,' &c. in
edd. vett. horribilis et, ultimosque. Stat. conj. тЬ et delendum esse ut edidimus.
NOT^E
Oceanum Erythrauim seu TEthiopi- Italia dividunt. Dicuntur a Mela, a
cum positi. Arabia triplex, Petrea, Genua Liguriae oppido longo cursu,
Deserta, et Felix. Incolae dicuntur diremtisque variis populis, in Thra-
molles, vel propter cœli temperiem, ciam usque penetrare.
vel quia sunt effeeminati. Tibull. 10 Casaris magni] Ipse est Caesar,
' Quos tener e terra divite mittit A- cujus multa in Gallia extiternut tro-
rabs.' papa, et victoriae partae.
6 Seu Sucas] Sacae sunt Seythiae 11 Gallicum Rhenum] Rbenus qui
Asiatifœ populi, Jaxartifluvio viciai, Gallos a Germanis dirimit, ' Gallicus'
Massagetis proximi. dicitur, ad differentiam al terina Rhe
Sagittiferosque Parthos] Parthi sunt ni illius, qui per agrum Bononieusem
Asiae populi Medis vicini, qui bella fluit.
quondam sagittis conficiebant ; unde 12 Britatmos] Incolae sunt Britan
sagiltiferos eos vocat Poëta. niae, quae olim ' Aibion' dicta fuit,
7 Septemgemimu Nilus] ./Egyptum nunc ' Anglia :' dicuntur Catullo
intelligit, quam Nilus in septem al horribiles, vel quia asperi sunt et in-
veos divisus pervadit. Unde Virg. culti, et bospitibus feri ; unde Horat.
' Et diversa sonaus septem discurrit ' Visam Britaunos hospitibus feros :'
in ora, Et viridem ./Egyptum nigra vel quia quondam corpora inficie-
fœcundat arena.' bant. Dicuntur ' extremi' et ' ulti
9 Alpes] Montes sunt altissimi, mi,' quia sunt in extremo terrarum
quondam imperio Romano saluberri- termino positi.
mi, qui Oalliam et Germaniam ab
Delph. et Var. Clus. Calul.
66 С. VALERII CATULLI
Cum suis vivat valeatque mcechis,
Quos simul complexa tenet trecentos,
Nullum amans vere, sed identidem omnium
Ilia rumpens. 20
Nec meum respectet, ut ante, amorem,
Qui illius culpa cecidit ; velut prati
Ultimi flos, prsetereunte postquam
Tactus aratro est.

valeat cum suis scottatoribus, quos pariter trecentos amplexa habet, neminem ex iis
sincere diligeus, sed * * * Neque cogitet, sicut prius, amorem meum, qui ejus vitio
extinctus est, tanquamflos extremi prati, ubi trauseunte aratro violatus est.

—21 Nostram lect. confirmant omros Stat. codd. Id edd. vett. spectet, vebit
ante, amorem: in marg. lib. cujusdam, speret velut.—22 Heius. nimia festina-
tione, pro prati, legi jubet parati, cum jam versus est hypermeter.—23 In
nonuullis edd. vett. Ultimus; sed omues codd. exhibent Ultimi: mox pro
Tactus Thuan. babet Fractus; et edd. vett. nounullae Tractus: unde Voss.
proponit, Stratus.
NOTjE
19 Identidem] Saepe. Suetonius in tur ut ilia Codro.' Vel quia omnibus
Domitiano : ' Recuperatores ne se dat, et ilia libidine cousumuntur.
persuasoriis assentationibus accom- • Ilia,' ut scribit Plin. lib. it. ' ap-
modarent identidem admonuit.' Idem pellantur arteriae quaedam quae inter
in Vespasiano : ' Dum eum identidem vesicam et alvum sitae tendunt ad
per contumeliam fratris appellat.' Et pubem.' In singulari vero secundae
inferius dicet Catullus : ' Qui sedeus declinationis invenitur. Flin. 1. xxx.
adversus identidem te Spectat et au hoc et medetur et tussi veteri, inde
dit.' Cic. in Somn. Seipionis : ' Hanc ' iliosi' qui morbo illo laborant, id
ego admiraus referebam tamen oculos es^Awyewnioiai. Scd identidem omnium:
ad terram identidem.' in hoc carmine syllaba una est super
Omnium Ilia rampens] Neminem, fina, quae abjicitur ob vocalem prio
inquit, vere amat, sed omnibus utitur rem subsequentis carminis, ut saepe
ad satiandum libidinis suae indomitae fieri novimus ; sie et in sequenti car
immoderatum appetitum. Rumpeus mine, prati Ultimiflos.
vero dixit ex aemulatione, dum unus- 22 Pratt Ultimi flos] Elegaus com-
qnisque putat alterum sibi anteponi paratio, qua demoustrat Poëta amo
in amore, Virgil. ' Invidia n,mpan- rem suum extinetum.
CARMEN XII. G7

CARMEN XII.
AD ASINIUM.

Marrucine Asini, manu sinistra


Non belle uteris in joco atque vino :
Tollis lintea negligentiorum.
Hoc salsum esse putas ? fugit te, inepte,
Quamvis sordida res et invenusta est. 5
Non credis mihi ? Crede Pollioni
Fratri, qui tua furta vel talento
Mutari velit : est enim leporum
Disertus puer, аc facetiarum.
Quare aut hendecasyllabos trecentos 10
Expecta, aut mihi linteum remitte,
Quod me non movet aestimatione,

Asini Marrucine, male uteris lœva tua manu per lusum et vinum ; nam furaris
lintea incautiorum. An existimas hoc jocosum esse? Nescis, homo iusulso, quam
turpis sit et inurbana res illa. Non mihi fidem habet ? Fidem habe germano tuo
Pollioni, qui cupiat etiam talento redimi compilationes tuas. lile namque facundus
juvènis gratiarum, аc venustatis plenus est. Itaque aut expecta a me trecentos
Phaleucos, aut redde mihi linteum meum, quod me minime tangit pro pretio suo,

1 Inter cœnam, Assini legebat Avant. quod in Aldd. et aliis propagatum est,
improb. Mur. et Seal.—8 Voss. e Vat. affert Mulctari ; sed vulg. prœferenda,
quia vel maxime decet fratrem, quovis pretio fratris culpam redimere velle.
—9 'Passer. et Voss. legi volunt Difertus pro Differtus ; sed primum hгec
locutio aeque exemplo caret, ac nostra leporum Disertus ; deinde vix dici posse
puto in bonam partem leporum Differtus. Nonuulli pater pro puer, male,

NOTiE
1 Marrucine Asini] Asinius ille, lescentes vocabant, quamdiu viri non
for linteorum, et ' Marrucinus' per erant. Quartana legit pater, i. e. auc-
contemptum, quasi stolidus dictua, tor, inventor facetiarum ; quod satis
frater fuisse dicitur illius Asinii Pol- placet. Forsan Catullus non scrip-
lionis, cujus elegantiam in scribendo sit, Disertus, sed Difertus, quia vete-
ita prœdicat Quintilianus, ut ei pri res non geminabant cousonantes,
mas post Ciceronem eloquentiae par teste Festo : unde Difertus dicebant
tes tribuere videatur. pro Differtus. Sic Horat. ' Forum
9 Disertus puer] Pueros etiam ado Appii DhTertum nantis.'
68 С. VAL1ÎRH CATULLI
Verum est mnemosynon mei sodalis.
Nam sudaria Sastaba ex Hiberis
Miserunt mihi muneri Fabullus 15
Et Verarmius. Нэеc amem necesse est
Ut Veranniolum meum et Fabullum.
sed est monumentum amoris socii mei. Nam Fabullus et Verannius dono dede-
runt mihi ex Iberis hœc lintea Setaba. Oportet autem, ut Ulud carum habeam,
quomodo Verannium et Fabullum meum.

judicante Voss.' Doer.—13 Seal. legit, mnemosynum, contra codd. fidem.—


14 Ex corrupta lect. Setaba exhibere fecit Voss. Setabe ex Hibera, at sit ip-
sum urbis nomen. Sed cum plurimae edd. et libri scripti offerant Setaba, et
plane eodem modo ' Sndarium Setabum' dica^ur Carm. xxv. 7. tenenda est
nostra lectio. Rectius autem per diphthongum exhibetur Sœtaba, quod ex
nummo antique ab Antonio Augustino memorato Dial. vn. in quo s.i;takis
scribitur, probatum ivit Drackeub. ad Sil. Ital. ,n. 374.—I6 Alii,quos secuta
Bip. pro Hœc lcgunt Hoc, ut referatur ad linteum: Dresd. habet Hic amem....
Et ; in nounullis edd. quoque Et pro Ut.
NOTjE
13 Miemosynoii] Vocabulum Grae ficiuntur liutea pretiosa, quae ' Seta
cum, fivr\iUavvov, Latine monumentum, ba' vocant, seu ' Setabina :' est et
pignus, et, si dici potest, memoriale; amnis in eadem regione Setabis no
linteum enim illud datum fuerat Ca- mine secundum Strab. Melam, et
tullo, tanquam amoris pignus. Plin.
14 Sudaria Sœtaba] Urbs est cite Hiberis] Iberi sunt Hispani, nt su
rions Hispaniae apud Contestanos pra vidimus. Lucan. ' Si tibi durus
Setabis appellata, in cujus agro li- Iber, vel si tibi terga dedisset Can-
num nascitur exquisitum,ex quo con- taber.'

CARMEN XIII.
AD FABULLUM.
Ccenabis bene, mi Fabulle, apud me
Paucis, si tibi Di favent, diebus,
Mi Fabulle, si te Di amant, bene cœnabis domi mees intra aliquot dies : si tecum

2 Voss, decfit favint pro ' faverint,' ex antiq. \ect. fuxint, improbante Doer.
CARMEN XIII. (¡9
Si tecum attuleris bonam atque magnam
Cœnam, non sine candida puella,
Et vino et sale, et omnibus cachinnis. 5
Haec si, inquam, attuleris, venuste noster,
Cœnabis bene : nam tui Catulli
Plenus sacculus est aranearum.
Sed contra accipies meros amores,
Seu quid suavius elegantiusve est : 10
Nam unguentum dabo, quod meae puellae
Donarunt Veneres Cupidinesque :
Quod tu cum olfacies, Deos rogabis,
Totum ut te faciant, Fabulle, nasum.

apportaveris cibos multos et bonos * * nec absque mero, risu, et omnibus facetiis. Si
ista, inquam, apportaveris, mi jucunde amice, bene cœnabis mecum ; nam crumena
tui Catulli referta est araneis. Tu vicissim referes a me sincerum amorem, aut si
quid aliud est jucundius aut venustius ; etenim conferam tibi unguentum, quad
Graties et Amores largiti sunt amicœ meœ. Quando tu iilud odoraberis, precaberis
Cœlites, o Fabulle, ut te totum nasum efficiant.

at sic penalt. contra leges Hendecasyllabi longa est.—6 Fabulle noster Ve-
net. Gryph. et aliae edd. vett.—9 In Vicent. Brix. et Venett. meos amores;
et sic conj. Statius : in Aid. 1. Mur. Voss. et Vulp. meros.—10 Seu <¡uod
malit Doer. improbante Hand.
NOTiE
8 Plenus sacculus est aranearum} Sig- amico promittit unguentum fragran-
nificat sibi non sufficere unde cœnam tissimum, tanta elegantia et venus-
paret, cum in marsupio nihil sit prae tate comparatum, ut olfacieus Deos
ter araneas : juxta illud, Afranius rogabit, ut se totum nasum faciant.
apud Festum, ' Jamne arcula tua ple 14 Totum ut te faciant nasum] Tan
na est aranearum ?' ta enim olfaciendi voluptate detine.
11 Unguentum dabo] In conviviis beris, ut sis optaturus totum corpus
veteres uneti discumbebant ; quod tuum ad illam cousequendam in na
nobis pluribus ш locis indicant He sum converti.
rat. et Martialis. Unde Catullus
70 С. VALEBIl CATULLI

CARMEN XIV.
AD CALVUM LICIN1UM.

Ni te plus oculis meis amarem,


Jucundissime Calve, muncre isto
Odissem te odio Vatiniano.
Nam quid feci ego, quidve sum locutus,
Cur me tot male perderes poëtis ? 5
Isti Di mala multa dent clienti,
Qui tantum tibi misit impiorum.
Quod si, ut suspicor, hoc novum ac repertum
Munus dat tibi Sylla literator:
Non est mi male, sed bene ac beate, 10
Quod non dispereunt tui labores.
Di magni, horribilem et sacrum libellum,

O Calve suavissime, nisi ipse diligerem te plus oculis meis, teipsum hoc tuo done
odissem odio Vatiniano. Quid enim ego commisi ? aut quid dixi, quamobrem me
male profligares tarn multis poëtis? Superi multa incommoda inferant tuo isti
clienti, qui tibi dedit tot carmina flagitiosa : quod si, ut conjicio, Sylla Gramma-
ticus tibi donum istud mittit, novum, et receus inventum : non male tibi est, mi
amice, immo vero bene ac prospere succedit, quod tua opera non perit. Magni
Cœlites perdant hune horrendum et execrandum librum, quem tu videlicet dedisti

5 In edd. vett. Ut me tot malis: Avant. legeret, Ut m. t. male: in omnibus


Stat. codd. Сиг m. t. malis.—6 Voss. edidit dant.—8 Nostram lect. serva-
bant Stat. codd. in Dresd. pro аc legitur et ; Stat. conj. hoc repertum; Voss.
аc refertum, improbantibus Doer. et Hand.—9 Nonuulli Sulla; Mur. et alii
NOTjE
2 Jucundissime Calve] Fuit ille Cor Ciceronis in eum testatur Oratio :
nelius Licinius Calvus, cujus meminit ' Odio enim tui,' inquit, ' in quo etsi
Quintil. iusignis Orator, item et Poe omnes propter tuum in me scelus su
ta, qui Saturnaliorum diebus, quo perare debeo, tamen ab omnibus vin-
tempore munera sibi invicem mitteie cor,' &c. Potest et intelligi odium,
cousuevissent, Catullo per jocum mi quo Vatinius flagrabat in Ciceronem.
serai multa Carmina obscurorum 9 Syiia literator] Sylla Grammati-
quorundam Poëtarum. cus ; ita vocabantur olim Poëtarum
3 Odio Vatiniano] Odio quo popu- interpretes. ,Vide Sueton. de Claris
his Romanus prosecutus est Vati- Gramm. cap. 4.
nium, quem omnibus odiosum fuisse
CARMEN XIV. 71
Quem tu scilicet ad tuum Catullum
Misti, continuo ut die periret,
Saturnalibus, optimo dierum. 15
Non, non hoc tibi, salse, sic abibit.
Nam, si luxerit, ad librariorum
Curram scrinia : Caesios, Aquinios,
Suffenum, omnia colligam venena,
Ac te bis suppliciis remunerabor. 20
Vos hinc interea valete, abite
Illuc, unde malum pedem tulistis,
Saecli incommoda, pessimi poëtae.
* * *
Si qui forte mearum ineptiarum ,

ad Catullum tuum, ut toto die perderetur ipsis Saturnalibus dierum auspicalissimo.


Non certe, non hoc tibi sic erit impune, o facete ; nam simul atque diluxerit, ego
percurram omnes tabernas bibliopolarum, et coacervabo Casios, Aquinios. Suffenum,
et omnes pestes, teque compeusabo hoc pœna. Interim vos, о rates perditissimi,
hnjus atatis exilia, facessite hinc, et recedite eo, unde infaustum pedem exportas-
tis. * * * Si igitur aliquando legetis lusus meos, et non metuetis adhibere manus
vestras scriptis mein ; * * *

Sylla ; in edd. vett. Sillo, vel Silo.—16 Non modo hoc tibi tentabat Voss. im
probante Doer.—18 Ex conj. Turn. Aquinios; in vett. edd. Aquinos.—
22 In edd. ante Seal. attulistis, cui lect. nostra debetur.—24 ' Contra Mss.
et libb. vett. fidem in nonuullis edd. attexuntur bi quatuor versiculi Carm.
xvi. ubi apparent etiam in Bip. Versus quartus, Pœdicabo, ice. qui abest in
libb. vett. debetur Vossio. Videntur omnino hi versus ¡ncoonaaisAria longioris
Carminis, temporis injuria nobis erepti, quos frustra ceteris poëtae Cai mini
bus assuas vel infercias. Incommode certe adjecti sunt Carm. xvi. Nos in
assignando his versibus loco secuti sumus auctoritatem Mss. ad quam Stat.
et ed. Cant. provocant. In versu primo male legitur in Bip. qua ; et cui
vitiose in ed. 1. Mur.' Doer.
NOTJE
15 Optimo durum] Optimum die ledici, ac mordaces impudicorum
rum dicit Saturnalia ; quia his diebus Carminum scriptores.
omnes, omni cura laboribusque va- 19 Venena] Hoc est, mala poëmata
cui, jocis et lusibus dediti, genio in- pessimorum Poëtarum.
dulgebant, et pueri plaudentes cla 24 Ineptiarum Lectores] Carmina
maban t, ' Io Saturnalia, hodie bona sua vocat ' ineptias,' ut antea dixit
Saturnalia :' celebrabantur meuse ' nugas.' ' lneptiae' vero maxime
Decembri, quinque, vel, ut aliis pla sunt in obscœnis ; ut jam supra Carm.
cet, septem diebus. Vide Macrob. vi. 14. ' Ni tu quid facias ineptia
18 Cœsios, Aquinios] Caesius, Aqui rum.'
iius, et Suffenus videntur fuisse ma-
72 С. VALERH CATULLI
Lectores eritis, manusque vestras 25
Non horrebitis admovere nobis :
Paedicabo ego vos, et irrumabo.

vy CARMEN XV.

AD AUREL1UM.
Сом m KN do tibi me ac meos amores,
Aureli. Veniam peto pudentem,
Ut, si qoicquam animo tuo cupisti, -
Quod castum expeteres, et integellum,
Conserves puerum mihi pudice : 5
Non dico a populo : nihil veremur
Istos, qui in platea modo huc, modo illuc
In re praetereunt sua occupati :
Verum a te metuo, tuoque pene,
Infesto pueris bonis, malisque. 10
Quem tu, qua lubet, ut lubet, moveto
O Aureli, ego tibi committo meipsum et delicias meas : hoc beneficium verecun-
dum te rogo, ut si destinasti mente tua quidpiam, quod appeteres pudicum et in-
tactum, tuearis mihi caste puerum memu. Non, inquam, a vulgo ; nequaquam
metuimus illos, qui detenti negotiis suis, nunc eo, nunc illo trauseunt in via publica ;

11 In codd. vett. deerant verba, ut lubet ; in suo invenerat Stat. Quem tu


qualubet ve moveto, unde conj. Quem tu, qualubet, ut relis moveto ; sed praetu-
NOTiE
9 Tuoque pene] Penis caudam a formae pulchritudinem apti sunt,
pendendo, sed membrum virile etiam quam his qui ob deformitatem non
siguificat. Juvenalis : ' Noverunt sunt ad libidinem idonei ; sicut supe-
Mauri, atque Indi, quae psaltria pe- rius in Carm. vi. ' Quare quicquid
nem Majorem,' &c. Et alibi : ' An habes boni malique Die nobis.'
facile et pronum est agere intra vis- 11 Quem tu moveto] Quem, scilicet
cera penem,' &c. penem, tu moveto, ex libidine.
10 Infesto pueris bonis, malisque] Id Qua lubet] Seilicet ratione.
est, omnibus pueris, tam his qui ob Ut lubet] Hoc dicit quantum ad
CARMEN XVI. 73
Quantum vis, ubi erit foris paratum.
Hunc unum excipio, ut puto pudenter.
Quod si te mala mens, furorque vecors
In tantam impulerit, sceleste, culpam, 15
Ut nostrum insidiis caput lacessas ;
Ah ! tum te miserum, malique fati,
Quem attractis pedibus, patente porta,
Percurrent raphanique, mugilesque.
sed huic timeo a teipso * * * hunc solum eximo, et qu'idem modeste, ut opinor.
Sin autem improbus animus, et amor iusanus incitaverit te, о scelerate, ad tantum
crimen, ut impetus vitam meam fallaciis tuis : tune vero, o te infelicem, et sortis
infausta ! quem penetrabunt Raphani, et Mugiles, pedibus adductis, et aperta
janua.

lit vulg. maneto in edd. vett.—12 In Stat. codd. tibi pro ubi; posterius servat
Maff. Г.—17 A sine aspiratione in libb. vett. At te tum miseri Graev. miseri
quoque tuetur Corrad.— 18 InCommel. et ed. Voss. atratis; Mel. conj. arta-
tis, i. e. ' aretatis ;' in aliis adstrictis.

modum, vel per quoscumque locos, tur Catullus.


vel qua lobet bora. 19 Raphanique, mugilesque] Hic
12 Quantum v,s] Hoc quantum ad erat mos ab Athenieusibus iustitutus,
multitudinem, quasi dicat crebro. ut quos in adulterio deprehendissent,
. Ubi eritforis paratum] Id est, quan- aliave simili turpitudine, eorum in
do habebis extra domum paratum, anum raphanos aut mugiles, marinos
cum quo libidinem exerceas. pisces, magno cum cruciatu per vim
18 Patente porta] Ut pertrauseun- immitterent. Unde et Juvenal.
tes videre possint, iu majus Aurelii ' quosdam mrechos et mugilis intrat.'
dedecus, supplicium, quod ipsi mina-

CARMEN XVI.
AD AURELIUM ET FURIUM.
P^dicabo ego vos, et irrumabo,
NOTjE
1 Padicabo ego vos] Excusat car- Aurelium et Furium.a quibus scripta
minum suorum laseiviam, et jocose sua taxabantur, paedicaturum minita
74 С. VALERII CATULLI
Aureli pathice, et cinaede Furi ;
Qui me ex versiculis meis putatis,
Quod sint molliculi, parum pudicum.
Nam castum esse decet pium poëtam 5
Ipsum : versiculos nihil necesse est ;
Qui tum denique habent salem ac leporem,
Si sunt molliculi, ac parum pudici,
Et, quod pruriat, incitare possunt ;
Non dico pueris, sed his pilosis, 10
Qui duros nequeunt movere lumbos.

* * * Tu Aureli, et tu Furi, me minus castum œstimatis ex versibus meis, quod


sint paulo solutiores. Par est quidem sanctum Poetam ipsum per se pudicum
esse, sed non est opus ipsius versus periode castos esse, qui tunc maxime condi-
mentum habent et venustatem, cum lascici sunt et obscœni, * * s Vos vero exis-

3 In Cant. putastis ; et sic etiam infra, v. 13.—8 In Commel. et Palat. p.


Si sint.—9 In Commel. possint.—10 In paucis codd. legitur, Us pilosis: in
quibusdam impressis, hispidosis, auctore Avantio ; et sic in marg. Commel.—
NOTjE
tur. Versus vero Hendecasyllabus ' molliculi, ac parum pudici ;' quod
est. etiam testatur Martial. lib. i. Epigr.
Pœdicabo] Pœdicabo verbum est ob- 36. ad Cornel. ' Lex hгec carminibus
scœnum, et cum masculis libidinem data est jocosis, Ne possint, nisi pru-
exercere significat. Quam Julius riant, j uvare. Quare, deposita seve-
Firmicus praeposteram appellat : un- ritate, Parcas lusibus et jocis, roga-
de ' paedicones' dicti ; qui vero libi mus, Nec castrare velis meos libel
dinem patiuntur, ' patbici' et ' cinœdi' los.'
dicuntur. Hi wirb rov koiûv та aîdoîa, 9 Et possunt] Supplendum iterum
id est, a movendo pudenda. lili vero, ' si,' ut sit ordo : Et si possunt incitare
vel ab aoristo ftiaeovbujus verbi, nia- quod pruriat. Seusus vero erit, Si his
X", vel a potior, et sic sine aspira- verbis compositi sunt, ut Venerem
tione scribendum erit. movere possint : ' pruritus' enim di-
5 Castum poëtam] Poëtas decet citur, cum membrum tentigine erigi-
esse viros probos, etsi versus eorum tur.
sunt lasciviores. Unde Martial. ' Las 10 Non dico pueris] Quia facile per
civa est nobis pagina, vita proba.' aetatem ad venerem incitantur.
Et Ovid. ' Crede mihi distant mores Sed his pilosis] Id est, senioribus, qui
a carmine nostri : Vita verecunda est, non nisi cum difficultate arriguntur.
Musa jocosa mihi.' Notum etiam il- Alii hispidosis legunt, eodem seusu.
lud : ' Lascivus versu, mente pudicus 'Hispidum' enim asperum dicimus,
erat.' et borridum, et setosum. Virgil. ' cui
7 Habent salem ac leporem] Corrup laterum tenus hispida nanti Frous
tos mores ostendit hominum, quibus hominem prœferf.'
non placerent versus, nisi essent 11 Nequeunt movere lumbos] Sunt
CARMEN XVII. 75
Vos, quod millia multa basiorum
Legistis, male me marem putatis :
Pœdicabo ego vos, et irrumabo.

timalis me minus virum esse, quia legistis plura millia osculorum. * * *

12 Vos quot in codd. antiq. Vosque in Palat. p. qui in marg. Commel.


Vos, qui Cant. Seal. primus dedit quod ex prisca scriptura quot, ut ' set'
pro ' sed,' ' haut' pro ' hand.'—14 Vide vv. 11. in Carm. XIv. vs. 24.
NOTiE
lumbi in corpore a cinctura ad nates, igitur ipsa materia, aridi et duri fiunt
ft quibus venereus liquor definit. lumbi, et sic moveri, ut prius, non
Hinc illud est in Priapeis : ' Crissa- possunt.
bit tibi fluctuante lumbo.' Deficiente

CARMEN XVII.

AD COLONIAM.

O colonia, quas cupis ponte ludere longo,


Et salire paratum habes : sed vereris inepta
Crura ponticuli assulitantis, irredivivus
O Colonia, qua in longo ponte tuo lusitare optas, et saltare prœsto es : sed times
tremuli pontis sublicas minus firmas, ne irreparabilis prœceps ruat, et in profundo

1 In Dresd. et omnibus Stat. codd. qua cupis ponte laidere longo; in Aid.
Gryph. et Mur. quem: Voss. pro longo dedit ligneo. Corruptum ladere omni
um codd. et vett. edd. jam Perr. mutavit in ludere.—2 En habent nonuullae
edd. vett. Et Stat. codd.—3 Seal. ex ingenio dedit, adsulitantis : omnes
codd. Stat. et Voss. exhibent, аc sulcis tantis ; Dresd. аc sulci tantis ; in Vi-
cent. Brix. Venett. Aid. 1. Guar. et aliis, sub his totus: Stat. emend. assu-
NOTjE
1 O Colonia] Quaenam haec Colonia que colonorum millibus, Novum Co
sit, non satis liquet : Sealigero dubi- mum appellatum est, Colonia ad la-
um non est quin sit Novum Comum, cum Lariam sita.
quod antea Comum appellatum. Eo 3 Crura ponticuli] Columnas lig-
postea deductis a Julio Casare quin neas, seu sublicas pontis ; id est, ti-
7G С. VAbERII CATULLI
Ne supinus eat, cavaque in palude recumbat :
Sic tibi bonus ex tua pons libidine fiat, 5
In quo vel Salisubsulis sacra suscipiantur :
Munns hoc mihi maximi da, Colonia, risus.
Quendam muniçipem meum de tuo volo ponte
Ire prascipitem in lutum, per caputque pedesque :
Verum totius ut lacus putidaeque paludis 10

lacu subsidat : ita tibi pous validus fiat ex tua sententia, in quo etiam Salisubiuli
cœrimonia perficiantiir : tribue mihi hoc beneficium, o Colonia, maximijoci. Cu-
pio quempiam civem meum trausversum agi per caput et pedes de tuo ponte in cœ
num ; sed ea parte, qua sordidissimum et maxime altum est baratrum totius stagni,

lis tantis ; et Voss. asculis stantis : node Hand. fecit, assulis tactis. Quid si lega-
mni asmiisfractis? In tribus Mel. codd. irredivivis ; in Dresd. Commel. et
Vicent. in redivivis, ortum ex vocis male accept. separatione; in Rhcg. in
reclivis : sed irredivivus agnoscunt omnes Stat. codd. Heius. tentabat, irre-
cidicus.—6 In Stat. codd. Salisubsuli, sive, Salisubsili sacra suscipiant ; et sic in
Voss. 11. Nostra lect. est ex conj. Statii : Voss. proposait, Salii ipsulis s.
suscipiunto, quem secutus Vulpius: Avant. dedit, Saliaribuss. suscipiantur ; Mur.
Salisubsuli s. suscipiuntur, cui subjungit, ' Salisubsulum vocat Martem Pacu-
vius ;' sed graviter repreheusus est a Voss. ob fraudem loci laudati, cujus
лec vola nee vestigium extat. In quibusdam vett. edd. legitur, Salii, vel
Subsalii s. suscipiant : Corrad. dedit, In quo vel salis subsilis, sarta suscipiantur.—

mes ne pous totus ita cornîat, ut nоn solaque pro hac sententia auctoritas
possit amplios iustauran. affertur Catulli, quam nunc explica-
6 Vel Salisubsulis sacra suscipiantur] mus, quaeque Sealigero non favet.
Seusus est : Ita bonus et validus fiat Salii porro dicti sunt omnes Ludii et
pous iste tuus, ut in eo etiam sacra saltatores, qui ad cantum et tibiam
Martis perfici possint. Mars enim in sacris ludebant. Hinc ilLi apud
veteribus Latinis dictus est ' Salisub- Virgil. Жn. vin. qui ad sacra Her-
sulus.' Ut apud Pacuvium, teste culis saltabant, Salii dicti : ' Tum
Mureto : ' Pro imperio sic Salisub- Salii ad cantus inceusa altaria cir-
sulus vostro excubet.' Sacra autem cum Populeis adsunt evincti tem
Martis ita celebrabantur, ut Ancilia a pora ramis.' Pracipue vero Salii
Saliis ejusdem Dei Sacerdotibus per appellantur Sacerdotes Martis a Nu-
urbem magnis tripudiis et saltationi- ma Pompilio iustituti, quibus mos
bus portarentur. ' Ancilia ' porro esset in portandis Ancilibus saltare.
scuta ilia crant, quae in templo Martis Vide Livium et Dionys. Hal.
servabantur, et quae quando bellum 8 Municipem] Idem est, ac si ' Ve-
erat gercudum Cousul movebat di- roneusem ' diceret. ' Municeps ' e-
ceus, ' Mars vigila.' Alii cum Seali- nim ' meus ' is est, qui ex eodem est
gero legunt, suscipiunto, voluntque quo ego sum municipio. Qui vero
ut Salisubsuli dicantur etiam Salii sint Municipes declarant Festus, in
Sacerdotes ; sed hoc nullius satis vocabulo i I lu Municeps, et Aul. Gell.
idonei testis fide firmatum reperio, lib. xvi.
CARMEN XVII. 77
Lividîssima, maximeque est profunda vorago.
Insulsissimus est homo, nee sapit pueri instar
Bimuli, tremula patris dormientis in ulna.
Quoi cum sit viridissimo nupta flore puella,
Et puella tenellulo delicatior habdo, 15
Asservanda nigerrimis diligentius uvis ;
Ludere hauc sinit, ut lubet, пec pili facit uni,
Nec se sublevat ex sua parte, sed velut alnus
In fossa Ligurî jacet suppernata securi,

et paludis lutulenta. Is est homo stolidissimus, neque tam sapit, quam infaus duo-
rum annorum, quiesceus in brachiis trementibus genitoris. Cui quamvis nupserit
adolescentula vigentissimo aetatis flore, qua? molliculo hado tenerior, studiosius est
tuenda racemis nigerrimis ; ipsamjocari patitur,ut placet, nec ipsam œstimat unius
pili, * * * at desidet tanquam aluus in fovea Ligustica bipenni succisa, perinde

13 Heiusii liber in marg. habet, matris d. in ulua.—14 In Dresd. et aliis cum


Vicent. Brix. et Venett. legitur, Cuijocum, vel Cui sit jocus, quam Iect. cum
ntetro non apta esset, correxerunt Avant. et Guar. ut in textu nostro, eosque
eeenti sunt recentiores. Legeret Hand. Cut jocus v. n. f. puella est, See.—
15 Et habent codd. Ut Vicent. Brix. et Venett. Heius. conj. Sit vel Sed ;
Doer. Ah. Nostra lect. probata est Handio, qui тЬ Et interpretatur ' et qui-
dem.'—19 Liguris in nonuullis ; Liguri ap. Fest. Ligeris in paucis. Politia-
nus legebat, expernata, aut suppernata; Avant. et Mur. separata; sed ap.
eund. Fest. supernata ; unde Seal. conj. subpernata: in quibusdam superata,
NOTß!
13 Bimuli] Per formam diminuti locus torqueat interpretes. Alii vo
vem, qua multum delectatur Poeta, lunt hac voce Liguri intelligi fossam
sumiturque hic ' Bimulus,' pro 'Bi- aliquam in regione Ligustica. Alii
mus,' id est, duorum aunorum. dicunt nomen esse proprium alienjus
16 Nigerrimis uvis] Maturissimis, fossœ iu agro Veronensi Catullo cog-
quae nempe tune maxime sunt a furi- nitap, nobis ignotae. Aiii volnut hic
bus custodiendae, quaeque aliunde ideo dici Liguri securi, quod optimae fi
magno sunt in aëris discrimine. Vir erent secures in Liguria. Ego quidem
gil. ' Maturisque nimis metuendus putem legendum esse Liguri....securi,
Jupiter uvis.' quod nempe Ligures ad Apeuninum
18 Nec se sublevat ex sua parte] Ip siti ligna caedendi peritia praestarent,
se permittit illam moveri, nec se mo- lignariaeque negotiationi iuprimisstu-
vet vicissim supra illam crissantem, derent. Ut facile intelligitur ex ver
quemadmodum nec navis in fossa bis Julii Capitolini in Pertinace cap. i.
Liguri movetur. Qui vero exponunt, Suppernata [separata] Id est, excisa,
Nec se sublevat, nihil providet, nihilque caesa. Communem sequimur lecti-
cousulit sibi conjugii oneribus op onem antiquosque codices, quicquid
presso, mea quidem sententia Poetae vociferetur Sealiger, qui vult legi
seusum non percipiunt. suppernata. Quod tamen non damna-
19 Liguii] Mirum est quantum hic mus, sed metri rationem servamus,
78 С. VALKRII CATULLI
Tantundem omnia sentiens, quam si nulla sit usquam : 20
Talis iste meus stupor nil videt, nihil audit.
Ipse qui sit, utrum sit, an non sit, id quoque nescit.
Nunc eum volo de tuo ponte mittere pronum,
Si pote stolidum repente excitare veternum,
Et supinum animum in gravi derelinquere cœno, 25
Ferream ut soleam tenaci in voraginè mala.

cuneta percipient, quasi ilia non sit uspiam ; ejusmodi est meus iste stupidus, nec
quicquam cernit, nec audit ; ignorat etiam quis sit ipse, an ipse sit omnino, necne.
Jam ipsum opto prœcipitem agere de tuo ponte, si forte potest subito excutere inep-
tam segnitiem, et mentem desidem in fostido luto relinquere, quemadmodum mula
soleam ferream in gurgite uliginoso solet relinquere.

vel, seu parata.—20 Stat. conj. quasi, improbante Ed. Cant.—21 Passer.
maíit meras stupor.—22 OmnesStat. et Миг. codd. habent, qui sit ; edd. vett.
quis sit: Heius. conj. 7s se quis sit, vel, Is se qui sit.—23 Hunc ego eum in
Comuiel. et edd. vett. Stat. conj. Hunc eum volo, ut est in Palat. p. In non-
nullis codd. Nunc eum volome de tuo; unde Seal. conj. Nunc eum voto me e
tuo.—24 Si potest olidum in edd. vett. auctore Avant. Emendatio Si pote sto
lidum debetur Victorio.

NOT.E
nec inanes metaphoras assectamur. homo sceleratus. Ut cum de iusulso et
Saspicio porro vehemeus injicitur ex fatuo apud eundem Terent. in Heau-
fragmentis Festi, quae supersunt, co tont. ' In me quidvis harum rerum
dices antiquissimos habuisse, subper- convenit, Quae sunt dicta in stultum ;
nata ; quod idem est ac excisa, et suc- caudex, stipes, asinus, plumbeus.'
cisa. Subpernare enim est poplites 24 Veternum] Lethargus ; Cornelio
succidere, et, ut ita dicam, sufiragi- Celso est < inexpugnabilis dormiendi
nare, Grœcis iyxvAoKoirflv, et iKvcvpl- necessitas;' licet multi dicant hac
fur, Gallice ejarreter. voce hydropem tantum signiâcari.
21 Meus stupor] Id est, stupidus. Celso cousentit Virgil. ' Nec sua reg
Vitium ponitur pro vitioso cum iusig- na gravi passus torpere veterno.'
niter ac summe vitiosus significatur. Plin. lib. vin. ' Primis diebus septe-
Ut cum dicitur de perdito cive, quod nis tam gravi somno premuntur, ut
sit pernicies et pestis Reipublicae aut ne vulueribus quidem excitari que-i
patriae. Sic apud Terent. ' Ubi illic ant ; tunc mirum in modum veterno
est scelus qui me perdidit ?' i. e, ille pinguescunt.'
CARMEN XVIII. 79

CARMEN XVIII.
AD HORTORUM DEUM.t

Hunc lucum tibi dedico, consecroque, Priape,


Qua domus tua Lampsaci est, quaque sylva, Priape.
Nam te praecipue in suis urbibus colit ora
Hellespontia, ceteris ostreosior oris.

О Priape, dico tibi, et addico hunc lucum, sive teneat te domus tua, quœ lam
psaci est, sen sylva, qua illic est tibi dicata. Veneratur enim te inprimis regio
Helletpontiaca in suis oppidis, quae ostreosior est reliquis littoribus maris.

Hoc et duo sequentia Carmina, quse Catullo tribuenda existimaverunt


VV. DD. desunt in çodd. sed leguntur inter Priapeia in Catal. Vet. Poët.
Seal. c. 85. in Priap. Seiopp. c. 86. et in Anthol. Vet. Lat. Poët. Burmauni
ii. lib. vi. 85. Tom. ii. p. 567. Hoc antem citatur a Terent. Mauro, de
Metris, inter Gramm. Vett. p. 2444.—2 Quœ domus. ...quœque silva in Bip.
Apud Terent. Maur. olim vox sylva deerat, ut e Mur. et Stat anuott. intelligi
potest. Pro Qua et quaque Doer. conj. Quoi et quoique.
KOTM
t Hocce, et quae duo sequuntur in qua et coli eeeptus est. Priapum
Epigrammata in Priapum Hortorum porro Deorum antiquissimum esse,
Deum composita, inter Virgilii Cata- eundemque cum sole et Baccho,
lecta reperiuntur ; Catullo tamen tri- scripsit Orpheus.
buuntur ab eruditis viris, tum prop 2 Qua Lampsaci est] Lampsacus
ter styli affinitatem, tum quod Te- urbs est Asiae minoris ad Hellespon-
rentianus Maurus ipsum tali Carmine tum inter Oranicum et Simoëntem
in Priapum lusisse scribat. Haec fluvios, in qua Priapus natus est, et
igitur, nt quasi postliminio ad aueto- exquisitissimis honoribus colebatur.
rem redeant suum, adscripsimus. Quaque sylva] Per sylvam intelligit
1 Priape] Priapus Liberi Patris et vineta uberrima, quae in Lampsacena
Veneris filius, ab antiquis hortorum et Pariana regione sunt.
Deus et custos habitus, Lampsaci ad 3 Ora HeUespontia] Regiones ad
Hellespontum Troadis in urbe non Hellespontum pertinentes prœ cete
ignobili natus est. Priapus etiam ris Diis Priapum praecipue colebant,
Straboni et Plinio urbs est ad Hel- utpote quae hortis amœnissimis et
lespontum, a Priapo Deo sic dicta, vinetis uberrimis abundarent.
80 С. VAL1ÎRI1 СA-ТЦЫЛ

CARMEN XIX.

HORTORUM DEUS.
H Ii NC ego, juvenes, locum, villulamque palustrem,
Tectam vimine junceo, caricisque maniplis,
Quercus arida, rustica conformata securi,
Nutrivi, magis et magis ut beata quotannis.
Hujus nam Domini colunt me, Deumque salutant, 5
Pauperis tugurî Pater filiusqus*
Alter, assidua colens diligentia, ut herba
Dumosa asperaque a meo sit remota sacello :
Alter, parva ferens manu semper muncra larga.
O pueri, ego Priapus, cum sim Quercus sicca, fabricata ascia rusticana, hunc
agrum, et hanc rillam paludosam coopertam virgultis junceis, et carieis fasciculis,
sic fovi, ut singulis annis mngis ac magis fertilis sit. Istius enim villae heri, tenuis
scilicet casa babitatores, paterfamilias et ejusfilius me venerantur, et habent me
Deum suum ; horum alter continua seduliiate facieus, ut herba spinosa et horrida
ab ade mea absit, alter vero perpetuo mihi offereus dona manu liberali : primo qui-

3 Salmas. ad Solin. p. 181. volt conformata, repugnante Vossio, qui legit


fomitata ex antiq. formidata.—4 Nunc tuor magis Seal. Nutrio magis tacite
recepit Vulp. et beata Hand. i. e. 'et quidem ego beata, muneribus oblatis,
quotanuis ; nam,' &c.—6 Sic in plerisque edd. deficiente ultima voce, hic
versus exhibetur. Seal. tentabat, filiusque colini ; Voss. filiusque tenellus;
Doer.filiusque patronum, nt referatur ad Pauperis tuguri. Proposuit Hand.
ipsefiliolusque.~9 D'Orvillius emend. mauu fereus usque, probante Burm. ii.
NOTE
1 Нилe ego] Agris non modo cre- 3 Quercus arida] Priapus, sen Pria-
debatur Priapus afferre fœcundita- pi statua, ex arboris trunco fiebat, fal-
tem, in quibus statueretur, et cole- cem manu teneus, qua et fures arce
retur, verum et fures arcere putaba- re et aves abigere crederetur. Hunc
tur : hoc ¡taque se prsrstare debere ita describit Horat. t. Sat. 8. ' Olim
praedicat, quod nimirum ab agelli truneus cram ficulnus, inutile lignum :
domino assidue ac religiose colatur; Cum faber, incertus scamnum face-
monet iusuperpueros, ne quid existo retue Priapum, Maluit esse Deum.
furentur agro, cujus nempe dominus Deus inde ego furum aviumque Max
pauper est, et ipse diligeus custos, ima formido ; nam fu, es dextra coër-
agrumque vieinum indicat, ex quo cet,' &c.
commodius longe aliquid rapere que- 4 Magis, et magis] Ita ut assidue
ant, cum hujus dominus sit dives, et posterior aunus superiorem fertilitate
negligentior Priapus. vincat.
CARMEN XIX. 81
Florido mihi ponitur picta vere corolla 10
Primitu', et tencra virens spica mollis arista :
Luteae violae mihi, luteumque papaver,
Pallentesque Cucurbitae, et suave olentia mala ;
Uva pampinea rubens educata sub umbra.
Sanguine banc etiam mihi (sed tacebitis) aram 15
Barbatus linit hirculns, cornipesque capella :
Pro quis omnia honoribus haec necesse Priapo
Praestare, et domini hortulum, vineamqne tueri.
Quare hinc, o pucri, malas abstinete rapinas.
Vicinus prope dives est, negligensque Priapus. 20
Inde sumite ; semita haec deinde vos feret ipsa.

dem floréate vere dafür mihi parva corona versicolor, et sertum ex spicis teneris,
et adhac virentibus aristis. Adduntnr etiam croceœ viola, et papavera purpurea,
et cucurbita pallida, et poma fragrantia, racemus qnoque maturus in umbra pam-
pinosa nutritus. Prœterea caper barbiger et capra coméis pedibus imbuunt mihi
istnd altare ; sed hoc silebitis ; propter qua munera convenit mihi Priapo facere
ista omnia, аc custoâire hortum vinetumque heri. Quapropter, o jaraœs, removete
hinc mala vestra furta. Proximas hortus est abundaus, et ejus custos Priapus
incuriosas. Exinde rapite ; hœc ista via in ipsum vos ducet.

Schrad. тЬ semper in sœpe matavit. Impedimentum in metro nullum esse


affirmat Hand. fatetur tamen se in verbo semper aaesisse, ob jejunum, quem
praebet, seusum ; legeret ergo, campi munera larga.—11 Quidam Primitia
substitueront, teste Mureto.—12 Vict. et Aid. lacteumque papaver.— 15 Haee
est emend. Mureti, quam defendit Burm. ii. antea legebatur, Sanguinea hœc
„...arma: Voss. tamen revocavit hœc....arma. In Seiopp. et Bip. jacebitis pro
tacebitis.—16 Barbarus in aliis edd.—17 In quibusdam, hoc necesse.—19 Eg-
gelingius corr. manus a rapinis.—20 Priapi legi voluit Heius. et Priapum
Doer. improbante Handio.
NOT\ffi
10 Florido mihi] Demoustrat hic paupertatem, ut sunt Priapus, Hip-
Poëta florum corollas ex spicis, et ex pona, Vertumnus; quos veteri religi-
uvis serta offerri Priapo cousuevisse. one non victimis, aut hostiis, sed lac
11 Primitu'] Hic pro primo, et ad- te duntaxat, libo, et frugibus in pa
verbialiter ponitur, ut apud Plautum tella appositis placare solebant. Hinc
' simitu,' pro ' simul :' qui vero, Pri Virg. Eclog. vn. ' Sinum lactis, et
mitia, pro Primitu' reposuerunt, ver- haec Ubi liba, Priape, quotanuis Ex-
sum corruperunt. pectare sat est.' Eandem ob causam
15 Sed tacebitis] Habebant antiqui hoc loco Priapus caute sileri jubet,
Deos majorum et minorum gentium. quod villicus ipsi interdum hircum
Hos posteriores ' Semones,' quasi aut capellam faceret, ne hunc extra-
' semihomines,' vocabant ; quos nec ordinarium honorem, et iusolitum cul
dignos ccelo aecribereut ob menti tum, alii Dii iuviderent.

Delph. et Var. Cias. Catul. F


82 С. VALERII CATULLI

CARMEN XX.
HORTORUM DETJS.
Ego haec, ego arte fabricata rustica,
Ego arida, o viator, ecce populus
Agellulum hunc, sinistra, tute quem vides,
Herique villulam, hortulumque pauperis
Tuor, malasque furis arceo manus. S
Mihi corolla picta vere ponitur :
Mihi rubens arista sole fervido :
Mihi virente dulcis uva pampino :
Mihique glauca duro oliva frigore.
Meis capella delicata pascuis 10
In urbem adulta lacte portat ubera :
Meisque pinguis agnus ex ovilibus

Ego ipsamet, o viator, en ego sicca farfaras conformala rudi manu, custodio Шит
ageUum exiguum, quem tu cernis a lœva parte, et simul prœdiolum, et hortum par-
vum tenuis domini, ¡ndeque repello rapaces manus prœdonis. Mihi datur venia
tempore corona multicolor ; aestate vero, et fervente Sole imponitur mihi sertum
ex spicis maturis. Autumno, frondente palmite, datur mihi racemus suavis ;
hyeme, rigente algore, mihi dantur virides oleœ. Ideo caprœ molles pabulis meis
pastœ referunt in oppidum ubera lacte distenta, et agnus obesus, et delicatus ex

1 Ego ecce conj. Heius.—3 Ut nunc legitur h. 1. sinistra ob metri rationem


nullo modo potest esse casus sextus. Sed sive cum Mureto sinistra ad popu
lus referas, sive cum Livineio accusativum pluralem pro adverbio positum
esse statuas, durissima semper manet haec lectio. Seal. pro sinistra tute
volebat sinistra ante: Doer. tentabat, Agellulum, ad sinistram alinde quem
vides: Hand. olim conj. Agellulum hunc sinistra et ante quem vides; postea vero
voc. Atme delevit, et legit, ecce populus Agellulum sinistra, tute, Ifc.—5 Гиeог
Aid. et Victorius. Quatuor seqq. versus ut spurios damnat Hand.—9 In
aliis, Mihi glauca dura cocta о.f. in Aid. Mihi g. duro cocta о. f. in quibusdam
vett. Mihi glaucœ duro о. f. Mureto debetur lect. nostra, qui тЬ cocta, nt in-
terpolationem, repudiavit, et conjunctionem que, ad versum perficiendum,
supplevit. Cum vero Voss. in codd. reperiret, duro oliva cocta, Hand. legt
jubet, Mi glauca, duro cocta о. f. vel, Mi glauca, duro oliva cocta frigore.—

NOTjE
3 Sinistra] Id est, e regione agel- tueor.
luli ad haevam posita. 9 Glauca] Aiii legunt cocta; sed
5 Tuor] Antiquitus dicebatur pro, melius, glauca, i. e, viridis.
CARMEN XX.
Gravem domum remittit aere dexteram :
Tenerque, matre mugiente, vaccula
Deum profundit ante templa sanguinem. 15
Proin', viator, hunc Deum vereberis,
Manumque Sorsum habebis. Hoc tibi expedit :
Parata namque crux, sine arte mentula.
Velim pol, inquis : at pol ecce, villicus
Venit : valente cui revulsa bracbio 20
Fit ista mentula apta clava dexterae.

oviariis meis remittit domum pecunia pleuum manum domini ; et tenera vitula, pa
rente ipsius frustra loante, effundit suum cruorem ad aras Deorum. Proindeque,
о hospes, metues memetipsum Deum, et manus tuas hinc removebis. Istud autem
tibi convenit facere. Etenim pœna tibi prœparata est * * * Cupio certe, ais,
banc pocnam ; sed certe venit colonua villœ dominus, cujus dexterœ apta est luec
clava robusto brachio revulsa.

14 Teneraque in edd. vett. sed Mur. nt metri rationibus cousuleret, dedit et


propugnavit lect. nostram, Tenerque fœminini significatione. Voss. servavit
Teneraque: D'Orvillius conj. Tenella, matre, probantibus Doer. et Hand.—
17 Alii legunt sursum.—18 In edd. vett. crux arte m. itaque alii fecerunt,
crux et arte m. alii, crux est arte m. Optimam hanc emend. sine arte m.
quam, omisse nomine auctoris, in textum recepit Doer. fecit Murelus.—
20 Pro cui alii legunt quoi.
notä:
И Gravem domum] Ita fere Virgil. sum babebis, et continebis, ne quid
' Nonuunquam gravis гeгe domum prae ripias : alii tamen legunt, sursum,
mihi dextra redibat.' quia putant tures habere manus in
14 Tenerque] Pro Tenera, quod ne sinu demissas cousuevisse.
mo mirabitur, qui meminerit unum 18 Parata namque crux, sine arte
ovem, non unam, aliquando veteres mentula] Hoc est virile membrum
protulisse: deinde etiam nomina in tanquam crucis supplicium te manet.
er desinentia veteribus passim com 19 Pol] Particula affirmaus, hoc
munia fuerunt ; ut ' pauper,' ' celer,' est, per Pollucem, cujus repetitio
' über,' &c. Nevius de bello Punico : elegaus est, et joco et irrisioni con
' Fames acer augescit hostibus.' venieus.
17 Sorsum habebis] Hoc est, seor-
84 С. VALERII CATULLI

CARMEN XXI.

AD AURELIUM.

Aureli, pater esuritionum,


^й^4 . Non faarum modo, sed qnot aut fuerunt,
Aut sunt, aut aliis erunt in annis,
Pœdicare cupis meos amores ;
Nec clam : nam simul es, jocaris una, 5
Hœres ad latus, omnia experiris.
Frustra : nam insidias mihi instruentem
Tangam te prior irrumatione.
Atqui, si id faceres satur, taccrem.
0 Aureli, pareus esuritionum, non tanlum istarum, sed omnium, quœcumque bel
extiterunt, vel existunt, vel existent in annis reliquis * * * nec occulte ; nam cum
puero pariter exjocaris, affixus ad latus nihil non tentas : nequicquam : tendiculas
enim mihi parantem te pungam prior * * * Sed enim si hoc satiatus ageres, sile-

5 In codd. Stat. Cuj. et Seal. nam s. exjocaris una, Hœreus....experibis : in


Dresel. Vicent. Brix. et Venett. simul et jocaris: Stat. conj. simul et jocaris
una, et Hœreus, Ice. Frut. ante Voss. emend. simul es, jocaris una. Mox
Parth. codd. experiris, quod confirmat Dresd. Hœreus quoque confirmatur
anctoritate Dresd. et edd. vett. hinc legendum putavit Hand. nam simules,
j.una, Hœreus....experiris.—8 In Dresd. Vicent. Brix. Venett. Aid. 1. Mur.
et Guar. pritis; sed omnes Stat. codd. exhibent prior, defendente Voss.—
9 Lect. nostram servant omnes edd. vett. praeter Vicent. in qua est, At qua
si /aceres: Puce. emend. At hue si ; omnes vero Stat. codd. Atque ipsi fa-
ceres; undeille, Atque id si ; Dresd. habet, Atque ipsi facerem: Hand\.ergo le-
NOT£:
1 Pater esuritionum] ' Cœnae pa- tial. lib. v. Epigr. 78. ' Si tristi do-
trem' vocabant cum qui convivio micœnio laboras, Turani, potes esu-
excipiebat. Horat. ' Iuprimis Lu- rire mecum.' i. e. ' parce cœnare.'
canus aper leni fuit Austro Captus, 4 Meos amores] Puerum fidei tuse
ut aiebat Cœnae pater.' Quem etiam commissum.
Cicero ' dominum epuli ' vocat ; No- 5 Nam simul es, jocaris [exjocaris]
nius et 'dominum convivii,' et 'do- ' Exjocari' Sealigero est a ludo ces-
minum ' sine additione ulla vocari so- sare, legitque, experibis, antique dic-
litum admonet. Porro, ' esuritio ' tum, nt in manuscriptis, ut is sit sen-
idem ac ' csuries,' ut alibi Catullus sus : Postquam ludo lassus modum
posuit, ' sole, et tïigore, et esurit ione feceris, alia expeiiere. Simplicius
hoc loco tamen pro parva cœnula vi- videtur explicari posse, simul exjoca-
detur usurpari, quo seusu etiam Mar- ris una, Indis cum puero, et omni stu-
CARMEN XXII. 85
Nunc ipsum id doleo, quod esurire 10
Ah ! meus puer, et sitire discet.
Quare desine, dum licet püdico :
Ne finem facias, sed irrumatus.
rem. Jam vero id agre fero, quod puer meus, heu me ! discet esurire, ac sitire :
itaque absiste dum conceditur tibi intacto. * * *

gendum putavit, Átqui, ipse id faceres satur, tacerem.—11 Nostra lect. debetur
Vulpio ; laborat tameu metro, et trochœum pro spondaeo ab initio habet.
Codd. Stat. omnes, Cuj. et Dresd. Me me puer, quod defendendum putavit
Seal. scribeus, Ah me me : Commel. Meus me puer, probante Voss. quodque
in Meas mi mutavit Mel. Vicent. Brix. et Venett. habent, Nœ meus puer :
Guar. P. çonj. Meusjam : Puce. Jom meus ; Faërn. Ve mem : Stat. Me meus ;
Heius. Una meus; Doer. Ate mox, vel Mox tecum. Statii, Mel. Heius. et
Doer. emendationee damnat Hand. et legi jubet, quod e. Mellitus puer, I¡c.
Corrad. dedit, Meusmet puer, (quod scribitur noimunquam Me9met,) et hune,
ot fere semper, secutus est Ed. Gott. Sealige ri emend. recepit Bip. Pas
ser. denique e vet. lib. affert, Nemeus, ad formam ' nevult,' ' nefreus,' ' nefas-
tus,' ' nefunera,' &c.—12. 13 Stat. offeusus voce sed, legi jubet, duml. pudi-
cus Ne finem facias, sei, ífc. vel, dum l. pudico, Ne f. facias, sat, Ifc. Heius.
rait, et irrumatus : Guar. pro sed legit nùi. Vulg. defendit Hand. et interpr.
тЬ sed per ' at quidem,' ut ap. Juvenal. xv.94.

dio ejus pudicitiam tentas : alii, con me.'


tra fidem antiquorum codicum, pro 12 Dum licet pudico] Veteres voca-
exjocaris, legunt, etjooaris. bant ' Impudicos,' qui sui corporis
11 Ah! meus [me me] Ductum a aliqua parte libidinem alienam exce-
Gradeo, oí /им noi, et & ¡íoi um' dicitur pissent; ' pudicos' vero, qui nihil
et 've me me.' Ut Catullus ipse in tale essent perpessi.
fra ad Maulium : ' Quae, ve te, mise 13 Ne finem facias, sed irrumatus]
ro letum miserabile fratri Attulit.' Quamvis te moneam, non tamen ces-
Et infra : ' Ah me ! an ilia puella.' sabis nisi irrumatus, i. e. nisi priai te
Sic et Seneca in Apocolocyntosi, ' ve irrumavero, finem non facies.

CARMEN XXII.
AD VARRUM.

Sufpenus iste, Varre, quem probe nosti,


Homo est venustus, et dicax et urbanus,
О Varre, Suffeuus iste, quem bene nosti, lepidus homo est, facetus, et festivus ;
86 С. VALERII CATÜLL1
Idemqiie longe plurimos facit versus.
Puto esse ego illi millia aut decem, aut plura
Perscripta : nec sic, tit fit, in palimpsesto 5
♦Relata ; chartae regiae, novi libri,
Novi umbilici, lora rubra, membrana
Directa plumbo, et pumice omnia aequata.
Haec cum legas, tum bellus ille et urbanus
Suffenus, unus caprimulgus, aut fossor 10
Rursus videtur : tantum abhorret, ac mutat.

idem ipse miilto numerosissima carmina componit : ego suspicor tum habere exarata
decem millia versuum, aut etiam plura. Neque ea perscripta sunt, sicut usu venit,
in charla deletitia. Papyri sunt regales, novi codices, novi umbilici, corrigiai rи
beœ, membrana plumbo directa, et cuneta pumice complanata. Cum recites лаe
scripta, tunc ille ipse Suffenus elegaus аc venustus, contra tibi videtur esse capra-
rius aliquis aut agri fossor, adeo dissimilis аc diversas a se ipso est. Quidnam

I Fuffenus mavult Mur. Suffenas putavit Stat.—5 Tres Stat. codd. nec sis,
unus nec seil ; Vicent. Brix. et Venett. nec sicutfit ; Aid. 1. nec sic, utfit, quod
tuetur Dreed. In Vicent. et Aid. 1. palimxysto ; in aliis, palinxysto ; sed in
Brix. et Venett. palimpsesto. Мох Heius. pro Relata malit Relefa, probante
Doer. qui tamen correxit, in palimpsestum Retata : utrumque damnat Hand.
addeus, ' referre' idem est ac ' scribere,' ' iuscribere:' ac dicunt, 'in codice
referre,' et 'in codicem,' 'in commentarium referre.'—8 In codd. Stat. et
Dresd. Detecta: in Vicent. Brix. Venett. et Mediol. Desecta. Emendatio
Directa Palladio debetur; Stat. malebat Derecta.—9 In omnibus Stat. codd.
tu pro tum.—11 Lect. nostram tuentur Stat. codd. Dresd. Vicent. Brix. et
" Venett. Avantii conj. nutat receperunt Aid. et Mur. Puce. emend. a

NOTjE
6 Chartes regies'} ' Regiae ' pro re- aliis placet, ' Membrana ' genere
galibus dictae, et regali sumtu compa- nentro, pelles sunt, quibus infectis
ratae ; oppounntur enim ' plebeiis ;' libri tegerentur : harum usus Pergámi
quo seusu dicuntur ' Hieratica,' et regnante Eumene inventus. Unde
' Augusta.' * Palimpsestos ' autem dictae sunt ' pergamenae,' quofl no-
charta est vilior, ex qua aliquid dele- men ad banc usque diem servatum
tum est, ut aliud denuo scriberetur. est.
7 Novi umbilici] ' Umbilicus ' u- 8 Directa plumbo] ' Plumbum ' il-
surpari solet pro fine ; antiqui enim lud tenuis e plumbo lamina fuit, in
librorum finem signis quibusdam con- rotunduin formata, Latinis ' Praeduc-
cludebant. Martial. 'Jam perveni- tale ' dicta a praeducendis Uteris.
mus ad umbilicum ;' ut et ceteri 10 Caprimulgus] Avis nomen est
Poëtae passim sic sumunt ; ' umbilici ' apud Aristot. de qua item Plin. lib.
tamen usurpantur aliquando pro cla- x. cap. 4. bic rusticum significat
viculis quibusdam, aut ceteris ejus- capras mulgentem.
modi ornamentis, quae voluminibus 11 Abhorret, ac mutat] Alii legunt,
jam absolutis addebantur. nutat, contra manuscriptorum fidem :
Membrana] ' Membranae,' vel, ut sed, mutat, neutrum est pro passivo,
CARMEN XXII. 87
Hoc quid putemus esse ? qui modo scurra,
Aut si quid hac те tritius, videbatur,
Idem inficeto est inficetior rare,
Simul pocmata attigit : neque idem unquam 15
JEque est beatus, ac poëma cum scribit :
Tam gaudet in se, tamque se ipse miratur.
Nimirum idem omnes fallimur; neque est quisquam,
Quem non in aliqua re videre Suffenum
Possis. Suus quoique attributus est error : 20
Sed non videmus manticae quod in tergo est.

txistimemus id esse ? Iiie, qui modo scurra, aut si quid videbatur esse exercitatius,
idem ipse ineptior est stolidissimo quovis rustico, statim atque versus attigit: ne
que unquam sibi ipse videtur esse Perinde felix, ut quando versus componit ; adeo
sibi placet, et admiratur seipse. Nempe cuncti ob idipsum decipimur. Nemo est
quem non in re aliqua queas Suffenum advertere ; sua cuique vitia assignata sunt ;
sed non respicimus quid manticœ in tergo est.

cuttu.—13 In omnibus Stat. codd. Dresd. Vicent. Brix. Venett. et aliis


tristius ; Pont. corr. tritius ; Puce. suavius. Lect. codd. defendit Hand.—
19 In Dresd. in aliquo videre: Hand. conj. in ullare.—20 In nonuullis man
ticœ quid.
NOT7E
quod Poëtis non est iusoleus. 21 Manticœ quod in tergo est] Ailu-
14 Inficetior гитe] ' Rus' hoc loco dit ad jEsopi Fabulam, quae. tradit
sumtum, pro rustico; ut scclus, pro homines duas ' manticas' habere, u-
scelesto: alibi sumitur pro rustici- nam ante, alteram retro; in priorem
tate : ' pleni ruris et inficetiarum.' aliena vitia mitti, in posteriorem nos
19 Videre Suffenum] ' Suffenum ' tra, quae abscondimus, et videre ne-
hic vocat quemlibet sua inepte mi- gligimus ; aliena vero semper ob ocu-
rantem, uec propria vitia coguoscen- los habemus.
tem.
С. VALERII CATULLI

CARMEN XXIII.

AD FURIUM.
FüRI, quoi ncque servus est, neque area,
Nec cimex, neque araneus, neque iguis ;
Verum est et pater, et noverca, quorum
Denies vel silicem comesse possunt ;
Est pulchre tibi cum tuo parente, 5
Et cum conjuge lignea parentis.
Nec mirum : bene nam valetis omnes,
Pulchre concoquitis, nihil timetis :
Non incendia, non graves ruinas,
Non facta impia, non dolos veneni, 10

О Furt, qui necfamulum hales, nec capsam, nec eimicem, nec araneum, nec fo
am ; sed babes et patron et novercam, quorum dentes possent etiam silicem come
dirе ; bene tibi est cum patre tuo, et cum patris uxore lignea. Idque mirum non
est : nam omnes sano corpore estis; bene digeritis cibum ; nihil formidatis ; nec
defiagrationem, nec graves ruinas, nec improba facinora, nec fraudes veneni, nec

NOTjE
1 Furt] Iratus Furio Pisaureusi, lib. i. Eleg. 1. vers. 5. ' Me mea pau-
quod is Juventio puero, quem dilige- pertas vita traducat inerti, Dum
bat, stupram obtulisset, paupertatem meus assiduo luceat igne focus.'
illius salsissimo jucundissimoque veг- 6 Conjuge lignea] Ligneam dicit
su iusectatur; eumque contra pau- tenнeт, Graecos imitatus, apud quos
periem multis commodis iustrnctnm graciles et macilenti K<h,a$oi vocan-
esse facete contendit. ' Arcam ' por tur : hinc illud Aiexidis Comici, ap.
ro non habere, nec ' servum,' apud Athen. lib. x. 'AxpoAhrapoi, tJS' ЙЛАо
Antiquos paupertatis erat signum. o-щна kirófyihw, Lucretius quoque
2 Nec cimex, neque araneus] Id est, puellam arido corpore et exsucco
neque lectus, neque domus : conten ' ligneam ' vocat, propter maciem et
tum pro continents Sic fere Mar nimiam corporis siccitatem : ' Ner
tial. lib. x. ' Nec toga nec focus est, vosa et lignea Dorcas."
nec tritus pumice lectus; Nec tibi 8 Nihil timetis] Quia nihil habetis,
de bibnla sarta palude teges.' quod amittere possitis. Horat. ' At
Neque ignis] Summam describit vigilare metu exanimem noctesque
paupertatem Poeta : quippe Tibul- diesque Formidare malos fures,
1 us cum paupertatem a se non depre- incendia, servos, Ne te compilent,'
cetur, hoc tamen excipit, nt sibi ' fo &c.
cus assiduo igne luceat :' ait enim,
CARMEN ХХШ. 89
Non casus alios periculorum.
Atqui corpora sicciora cornu,
Aut, si quid magis aridum est, habetis,
Sole, et frigore, et esuritione.
Quare non tibi sit bene ac beate ? 15
A te sudor abest, abest saliva,
Mucusque, et mala pituita nasi.
Hanc ad munditiem adde mundiorem,
Quod culus tibi purior salillo est ;
Nec totocTecies cacas in anno : 20
Atque id dorios est faba et lapillis :
Quod tu si manibus teras fricesque,
Non nnquam digitum inquinare possis.
Hase tu commoda tam beata, Furi,
Noli spernere, nec putare parvi : 25
Et sestertia, quœ soles, precari
Centum desine ; nam sat es beatos.
alios discriminam casus. Habetis cette corpora aridiora cornu ipso, aut si quid
siccius est, ab œstu, algore, et fame. Cur non bene haberes аc beatus esses ? Nam
abest a te sudor, abest sputum, abest mucus, et molesta nasi pituita. Ad hanc mun
ditiem adjuage puriorem, quod tibi cuius salino mundiur est, nec aivum exoneras
decem vicibus per totum annum ; idque durius est fabis et silicibus : quod si com
primas manibus et perfrices, non tamen queas inficere digitos tuos. Noli igitur, о
Furi, contemnere, aut parvifacere hœc bona tam utilia. Et desine Deos orare cen
tum sestertia, qua soles petere ; nam satis fortunatus es.

12 Aut qui in uno Stat. cod. et duobus Maff. 11. unde Stat. legendum
putavit, Dt qui, reclamante Vossio.—21 Pro lapillis Guilielmus et Hot-
tomaimus legendem esse ceusebant lupillis.—27 In omnibus Stat, codd.
satis beatus.
NOTVE
19 Purior salillo] ' SaliUum,' vel significat : ' sestertius ' autem dictus
' Salinum,' vas in quo sai servatur : est, quasi ' sesquitertius ;' valebat
salt autem veteres summam purita- enim duobus assibus aeris et seтisse,
tem tribuebant. Ovid. ' Far erat, et idemque erat quod nummus, etiamsi
puri lucida mica salis.' Horat. ' Pu- ntrumque noununquam conjungatur.
s nun et sine labe salinum.' Centum igitur ' sestertia ' sunt cen
24 Hœc commoda] Quae hic enume- tena milita * sestertiorum,' quorum
ravit jocose Catullus ' commoda,' singuli ad Gallicae pecuniae. aestimati-
magna revera sunt incommoda. onem redacti valent duodecim dcua-
26 Sestertia Centum] ' Sestertium ' riolos Turonicos et semissent.
in neutro genere, mille ' sestertios '
i

90 С. VALERJI CATULLI

' . 'Ч

CARMEN XXIV.
AD JUVENTIUM PUERUM.

О QUI flosculus es Juventiorum,


Non horum modo, sed quot aut fuerunt,
Aut posthac aliis erunt in annis,
Mallem divitias mihi dedisses
Isti, quoi ncque servus est, ncque arca ; 5
Quam sic te sineres ab illo amari.
Qui î non est homo bellus ? inquies. Est :
Sed bello huic ncque servus est, ncque arca.

O qui flos es Juventiorum, non tantum horum, sed eorum etiam, qui vel fuerunt,
tsel erunt postea saculis venturis : ego mallem,Mt largitus esses opes isti, qui nec
famulum habet, nec capsam, quam sic patereris te abillo amari. Quare? Nonne
est homo venustas ? inquies tu. Est quidem ; sed venustus hic non habet famulum,

1 In edd. vett. Juventilorum ; Avant.'conj.juvenculorum: sed omnes Stat.


codd. habent Juventiorum.—4 In edd. vett. delicias m. dedisses, Quam isti ; in
Stat. codd. divitias m. dedisses Isti ; in Voss. 11. mi dedisses, unde fecit, Mida
dedisses. Heius. locum ita coustituit, Mallem delicias mihi dedisses, Quam sie
t. s. a. i. amari, Istocuin.s. e.n.arca. Quid? non est, lfc.—6 In edd. vett.
ab isto ; in Stat. codd. ab illo.—7 Stat. legeret, Cui non est : homo bellus, in
quies est: Mel. Hui! non est homo bellus, inquies? est: Seal. Qui? non est h. b.

NOM
1 О qui flosculus es] Conqueritur gunt multi, delicias, pro divitias, sen
cum Juventio, qaod Furium mendicum su minus recto, et a manuscriptis om
paene dominem pot¡ssimum elegerit, nibus alieno ; longe enim elegantior
cui aetatis suae Horem fruendum da- sententia est, ut dicantur couvenire
ret. egenti ' divitiae ' quam ' deliciae :' nec
Juventiorum] Romae nobilis fuit fa movere debet, quod, mihi, subjunga-
milia Juventiorum, de quibus Livius, tur ; sic enim тЬ mihi, ponunt scrip-
Plinius, et alii ; quos inter fuit ¡lie tores nonmmquam, cum suum id esse
M. Juventius Talva, qui, ut ait Vale cousilium significant, et judicium in- ,
rius Maximus, collega Tib. Gracchi terponunt suum. Ut seusus sit :
Cousulis, cum in Corsica, quam sube- Quantum ad me pertinet mallem, ut
gerat, sacrificaret, receptisjliteris de isti divitias dedisses, &c.
cretas ei a Senatu ob rem bene ges- 5 Neque servus, neque area] Ut su
tam supplicationcs nuntiantibus, sub pra jam vidimus, summae fuit signum
ita laetitia mortuus humi jacuit. egestatis non habere servum nec ar
4 Mallem divitias mihi dedisses] Le- cam.


CARMEN XXV. 91
Haec tu, quam lubet, abjipe elevaque :
Nec servum tamen ille habet, neque arcam. 10

пec capsam : tu vero contemne, et quantum voles extenua verbis hœc quae dico ;
tamen Ше necfamulum habet, пеc capsam.

inquies? est: Sed, Ifc. alii, Cui nil est, ¡ie—9 In omnibus Stat. codd. Hoc tu
quamlibet abice, lre.

CARMEN XXV.
AD THALLUM.
Ciníede Thalle, mollior cuniculi capillo,
Vel anseris medullula, vel imula oricilla,
Vel pene languido senis, situque araneoso :
Idemque Thalle, turbida rapacior procella, •

Thalle impudice, tenerior pilis cuniculi, aut auseris medulla, aut infima auricula,
aut Ungüente veretro vetuli, et situ araneoso : idem Thalle rapacior turbulenta lem-

2 In codd. inula moricilla, vel, molieella, vel, moriculla ; unde Stat. conj.
inula amaricilla: in quibusdam edd. vett. inula moUicella ; in Mur. hinnula te-

КГОТЖ
1 Cinade Thalle] Thallum Cinaedum imula moricilla ; alii, hinnula tenella ;
monet, ut sibi remittatquae surripuit, quod satis probatur. Nos cum Seali-
pallium scilicet et sudarium ; quod gero legimus imula oricilla, i. e. ' ima
nisi fecerit, fcede vapulabit. Versus auricula:' 'auricula' enim, vel 'au
est septenarius, qui fit cum Iambico ric-ilia ' veteribus dicebatur ' oricil
trimetro additur pes amphibrachys la;' unde Catullus dixit, imula ori
cum duobus trocuœis. Hanc vero ver cilla, pro, ' ima,' seu ' infima auricu
sus formam alio modo explicat Dio- la ;' idque recte et lepide, cum pro-
medes cum Varrone, a quo verbis tan- verbium sit Latinorum, ' auricula in
tum, non re dissentimus. fima mollior.' Cicero lib. ii. ad
2 Imula oricilla] Locus hie mere Quint. Fratrem : ' Tu quemadmodum
corruptus est. Aiii legunt hinnula me ceuses oportere esse in Rep. et in
moUicella, idque interpretantur depel- nostris inimicitiis, ita ct esse ct fore
Je hinnuli pulli cervini ; alii legunt, auricula infima scito mollierem.'
92 С. VALERII CATULL1
Cum de via mulier aves ostendit oscitantes : 5
Remitte раШшп mihi meura, quod involasti,
pestate, ubi sava maris procella aves ostendit oscitantes. Redde mihi, o stulte, pal-

nella ; in aliis, hinnula moiiiceUa: Lect. nostra debetur Sealigero.—5 In Dresd.


et nonuuUis Stat. codd. Quum diva mulier aves ; in cod. Guar. et aliis Stat.
Cum diva mulier alios: in Palat. Cum diva Maliœ naves: Gnar. P. conj. Cum
dira maris hyems aves, quod recepit Gryph. 2. idem Guar. et hoc proposuit,
Cum diva mulier Laconas ; Stat. Cum diva mater alites o. occinentes: pro oscitan
tes, sive occinentes Faërn. offert oscinentes, et sic legit Livineius. Voss. e lect.
Palat. cffingit, Quum dirías Malea aves; unde Heius. Cum Clivias Malea aves о.
arce nantes, vel, Cum devias mare alites о. obnatantss. Lect. nostra debetur inge-
NOT\Œ
5 Cum de viamulier [dira maris Auems] quae dum ostendit et fecit me con
Nullus fere Catulli locus medicamma- verti ad alios oscitantes in somno, tu
num magis desiderat. Nos vero lec- furatus es pallium meum. Aiii le
tionem banc, quae metri servata rati- gunt, Cum diva mulier, alii diva mater;
one seusum etiam expeditiorem et a- et haec ad Halcyones referentes sic
pertiorem exhibet,correctiores secuti interpretantur : Cum diva mulier, seu,
codices retinuimus. Sealiger, etsi de mater, Halcyone scilicet, quae fuit
hoc loco quid statuat non habet, Ie- olim mulier generosa, in avem postea
gendum tamen esse prommtiat, Cum mutata, ostendit aves oscitantes, i. e.
de via mulier, vultque quamlibet sagam pullos suos cibom appetentes, quod
significan, quae aves ostendat oscitantes signum est illos jam educates esse ;
tempestatem, aut aliud quidvls prae- nam dum educantur, summa est in
sagire. Alii legunt, Cum diva mulier. mari tranquillitas, uti refert Plin.
Aiii, Cum dia mulier Laconas offendit lib. x. cap. 12. Et sic Halcyonios
oscilantes, voluntque intelligi per diva, dies prttteriisae per circuitionem in
seu dia mulier, Helenam, quœ mete- dicator, saevamque imminere jam
ori species est immica navigantibus, maris tempestatem. Alii legunt, Cum
et per Laconas, ipsius fratres, Caito- diva mater, exponuntque de Tethyde,
rem et Pollucem, qui nautis, nt ait id est, mari ; quod nimirum mare,
Horatius, propitii sunt ; ut tentât seu aqua principium sit ceterarum
sit : Cum Helena offendit, id est, in- omnium rerum. Sic sentit Thales
venit fratres suos Lacedaemonios pi- Milesius ; sic et Hamerus : 'Clxtavó*
gros et otiosos, ita ut navigantibus тe вtäv yévtoiv, еoi finтёра Trfivv. Alii
minime prosint, et ipsa eaevitiam ex- per diva mulier interpretantar Ju-
erceat. Quod etiam auctoritate Ho- nonem, i. e. aërem, cujus inprimis
meri firmatur, aped quem Helena aves mutationem sentiunt. Omnea
vocatur, tía ywmmäv. Alii per diva porro volui loci hujus colligere expo-
mulier iatelligunt Lunam, leguntque, sitiones, ut, quam lector magis pro-
Cum diva mulier alios ostendit oscitantes, baverit, eam sequatur.
ut seusus sit : Redde mihi pallium Aves oscitantes] Fulicas, ant Laroe
meum, quodfuratus es nocturno tem videtur intelligere, qui semper in
pore cum dormirem, et Luna osten- fluctu degunt marinam spumam ni
deret alios oscitantes in somno. Alii ante ore pascentes, sed impendeate
per diva mulier exponi volent amicam, tempestate in littus ejiciuatur, quibus
CARMEN XXV. 93
Sudariumque Saetabum, catagraphosque Thynos,
Inepte, quab palam soles habere, tanquam avita.
Quae nunc tuis ab unguibus reglutina et remitte ;
Ne laneum latusculum, natesque mollicellas, 10
Inusta turpiter tibi flagella conscribillent,
Et insolenter aestues, velut minuta magno
Deprensa navis in mari, vesaniente vento.

Hum mevm, quod surripuisti, et linteum Setabinum, et catagraphos Thynos, quœ


omnia cousuevisti prœ te ferre, quasi tradita tibi a mqjoribus. Qua jam revelle e
tuis unguibus, et restitue, ne flagra inflicta signent inhoneste delicatula tua latera,
et tuas dunes tenellulas ; et ne inusitate hinc inde agitent, quasi parva ratis inter
cepta in vasto pelago ventisfurentibus.

nio Sealigeri.—7 In cod. Seal. et quos vidit Salmas. cyrographos, i. e. chiro-


graphes ; postea vero maluit Salmas. cirographos, i. e. cerographos : Mur. habet,
catagraphonque linum ; edd. vett. Brix. et Venett. catagraphonque linon ; sed
codd. babent Thynos, vel Thynon : Voss. exhibet catagraphonque Thynon : vet.
cod. Avant. catagraphosque Thynnos. Lect. nostram servant Stat. codd.—
10 Mur. et al. vett. manusque molicellas—11 Stat. codd. exhibent, Iusula....
couscribillent; unde Seal. Iniusa: emendatio Inusta debetur Avantio, et re
cepta est in Aid. 1. Corrad. dedit Iusulsa, iusulse, ut ait Doer. alii, Iusuta,
Injecta, Inmsa. Pro couscribillent Stat. conj. cousentient, Livin. coustrigillent ;
alii, cousigiilent, concribillent, vel, contribillent.

NOTŒ
in sicco visis, tempestatem in mari livit Anuellos, nec iaspios lapillos.'
esse conjicitur. Alii legunt, Catagraphonque linum, i. e.
6 Pallium] Vestis est lata, quae pa linteum variis figuris notatum et de-
lam, seu faris gestatur, sub qua tuni pictum ; quod non displicet.
ca ferebatur, Graecorumque estindu- 9 Reglutina] Libera et solve a glu-
menti genus : unde ' Palliate ' Co- tino, seu glutine, quia nempe fures
mcediae dictae, qua argumento sunt glutino et pice manas inquinatas,
Orœco, sicut ' Togatae ' quae Latino, sen viscosas habere dicuntur.
quia ' toga ' Latinorum erat seu Ro- 11 Couscribillent] Id est, vibicibus
inanorum. signent, et depingant; quod eodem
7 Catagraphosque Thyuus] Thyni modo dixit Plaut. ' Corpus tuum
Salmasio sunt aunulli signatorii sculp virgis iuscribam.' Aiii legunt, cousi-
ture Bitbynicae, magno in pretio ha- gillent, ut antepenaltima syllaba vitio
biti, ut indicant hi versus apud Isido- non laboret.
ruui : ' Nec quos Thynia lima perpo-
94 С. VALERH CATULLI

CARMEN XXVI.

AD FURIUM.

Fuui, villula nostra non ad Austri


Flatus opposita est, nec ad Favoni,
Nec sasvi Boreas, aut Apeliotas,
, Verum ad millia quindecim et ducentos.
O ventum horribilem atque pestilentem ! 5

Furi, rus nostrum non objectum est Austro vento, neque Favonio, neque Aquiioni,
neque Subsolano ; sed oppositum est simul quindecim millibus et ducentis ventis. O
ventum atrocem et exitiosum !

1 In codd. Dousae et Voss. et Venett. Brix. et Vicent. vostra; etsiclege-


ret Mur.—4 Id quibusdam ducenta.

1 Âustri] Hic noster Poëta com sed pro quindecim millibus, et ducen
memorat quatuor ventos Cardinales. tis H-S. pignori esse ' oppositam.'
Auster ventus est qui flat a Meri- Aiii volunt de ventis haec intelligi.
die. Favont] Favonius ventus spirat ab
2 Opposita est] Lusus est in verbo, Occasu : hunc Graeci ' Zephyrum'
' opponere,' quod significat etiam, nominant.
oppignerare. Videtur Poeta iunu- 3 Boreœ] Boreas ventus, Latinis
ere villam soam oppigneratam esse ' Aquilo,' flat secundum Plinium,
quindecim millibus, et ducentis H-S. Gellium, et alios, inter exortum Ж-
idque Furio dixit ; qui, ut credibilc stivum et Septemtriones.
est, cum ex Catullo quaesivisset, cui- Apeliota} Apeliotee ventus, lati
nam vento esset opposita, festive nis dictus ' Subsolanus,' aspirat ab
poëta respondit, non quidem ulli Oriente, contra Favonium.
ventorum tempestati objectam esse,
CARMEN XXVII. 95

CARMEN XXVII.

AD POCILLATOREM PUERUM.
Minister vetuli, puer, Falemi,
Inger mi calices amariores,
Ut lex Posthumiae jubet magistrat,
Ebriosa achia ebriosioris.

O famule,ministrator veteris Falemi, porrige mihi pocula amarulentiora, ita


capacia, ut prœcipit lex Posthumia magistra, qua erat ebrioaior acinis vino imbu-

2 Ingere in codd. et edd. vett. Jüngere et Ingue in Voss. 11. Heiusius


affert Junge e cod. Britanuico Archiep. Cantuar. Misce in suo invenit Bous.
F. Lect. nostra est ex conjectura Mureti.—4 In omnibus Stat. codd. et edd.
vett. Ebriosa acino ; sed Gell. Noct. Att. vii. 20. legendum esse monuit,
Ebriosa aeina.

NOTЛJ
1 Falerni] Falernum vinam, aquo- Aiii legunt, infer, quod nec displicet.
dam Campaniae agro sic dictum, inter Aiii, Misce mi calices amariores, id est,
Italiae generosa vina secundum obti- ' moraciores.'
nebat locum. Ad mentem Catulli 3 Posthumiœ] Catulli temporibus
dixit Horat. n. Sat. 3. ' veterisque fuit quaedam mulier vinosissima, et
Falerni Mille cadis.' Et alibi, i. Od. ebriosissima, quae compotatoribus le
27. 'Vultis severi me quoque somero ge bibendi a se lata, tam magna et
Partem Falerni.' Vina enim vetusta capacia indicebat pocula, ut amarum
amaritudine quadam infestantur, 'quae foret ac difficile ea uno haustu ebi-
quidem,' ait Cicero, ' amaritudo pla bere.
cet.' Unde Poëta dixit, vetuli Fa Jubet magistrœ] Veteres talis sor-
lerni amariores esse calices et aaste- tiebantur, quis e convivis, quantum
riores, si maxime aqua non temperen- quisque vini biberet, praescripturus
tur. Plin. lib. МП. ' Vina primo dul- esset, et qui primus Venerem jecerat,
cia austeritatem anuis accipiunt, et is ' magister,' et ' Rex vini' vocaba-
rubra fiunt.' Per calices amariores, tur. Horat. I. Od. 4. 'N ee regna vini
et meracum, et vetus vinum intelligi sortiere talis.' Et alibi, ii. Od. 7.
nihil obstat ; longinquitate enim tem- ' quem Venus arbitrum Dicet biben
poris vinum ' meracius' fieri Macro- di ?' Varro ' Modimperatorem ' ap-
bius tradit. pellat ; Plautus ' Dictatorem,' qui
2 Inger] Pro ' ingere,' ' porrige ;' leges dabat ad potandum.
mi, pro 'mihi.' Unde et Nemesia- 4 Ebriosa acina ebriosioris] Jcina
nus in Cynegetico : ' Castaliique mihi dixit in fœminino, non, acino; quan-
nova pocula fontis alumno, Ingerit.' quam alias acinum neutro genere
96 С. VALERII CATULLI
At vos, quo lubet, hinc abite, lymphэе, 5
Vini pernicies, et ad severos
Migrate : hie merus est Thyonianus.

tie ; tu vero aqua, exitium vini, hinc facesse, quocumque volueris, et ad austeros
abi : iste merus est Thyonianus.
NOTjE
profertur: hoc fecit forsan,ut ad au- 0tа, vel a matre ipsius Thyone, quae
rem melius sonaret versus. et Semele dicta est. Unde merus Thy
7 Thyonianus] Id est, Bacchicus. onianus idem est ac merum vinum, sen
Bacchus enim dictus Thyoneus, vel a merus vini liquor.

CARMEN XXVIII.
AD VERANNIUM ET FABULLUM.

Pi son i s comites, cohors inanis,


Aptis sarcinulis et expeditis,
Veranni optime, tuque, mi Fabulle,
Quid rerum geritis ? satisne cum isto
Vappa, frigoraque et famem tulistis 1 5
0 Pisonis commilitones, optime Veranni, et tu, mi Fabulle, comitatus inutilis ;
accommodatis sarcinis et parotis, quas res agitis ? An abunde tolerastis algorem, et

HOTЖ
1 Pisonis comites] Piso ¡lie extre- git Catullus teunitatem pauperiem-
mae audaciae homo, ut refert Sallusti- que Veraunii et Fabulli, qui carebant
us, in Hispaniam Quaestor pro Ргaв- sarcinarum impedimentis, nec multos
tore missus fuerat, anuitente maxime rerum uteusilium fasciculos habe-
Crasso, quod ipsum Cn. Pompeio in- bant.
imicum cognovisset : neque tunen 4 Cum isto Vappa] Pisone scilicet
Senatus invitus Provinciam dederat ; homine vili ac sordido. ' Vappa ' vi-
quippe fœdum hominem a Rep. pro- num est acidum, corruptum et vitio-
cul esse volebat. Hunc Pisonem in sum. Hie sumitur pro ignavo, dege-
Hispaniam secuti fuerant Veraunius neri, ac probroso homine. Persius :
et Fabullus amici Catulli, neque cum ' Vappa et lippus, et in tenui fаrra
go quicquam lucri fecerant. gine mendax.'
2 Aptis sarcinulis] Jocose perstrin-
CARMEN XXVin. 97
Ecquidnam in tabulis patet lucelli
Expensum ? ut mihi, qui meum secutus
Prastorem, refero datum lucelio :
O Memmi, bene me, аc diu supinum
Tota ista trabe lentus irrumasti. 10
Sed, quantum video, pari fuistis
Casu : nam nihilo minore verpa
Farti estis. Pete nobiles amicos.
At vobis mala multa Di Deasque
Dent, opprobria Romuli Remique. 15

esuriem cum Vappa isio? Quid lucri in vestris rationibus expeusum patet? Ut et
mihi accidit, qui comitatus pratorem meum in tabulis expeusum refero pro quœstu.
* * * Yerum, ut intelligo, simili fortuna fuistis * * * expete jam illustres amicos.
At vero, vobis, о Romuli et Remi,probra Reipublicae, et Di et De» inferant multa
incommoda.

8 Heius. tentabat, ratum in lucelio, vel, datum in lucelio.—9 In edd. Mur.


et aliis bic novum Carmen exorditur, sed contra fîdem codd. et edd. vett.
excepto cod. Oxon. ut testantur Stat. Voss. et Ed. Cant. Qui hoc Carmen
divellont,/utеrt profuistis in v. 11. et Es fartus pro Farti estis in v. 13. invitis
codd. legunt. Heius. modo pro Es fartus vult Is fartus ; modo probat quod
Stat. codd. habent, pari fuistis Casu, et Farti estis ; modo recte cod. Oxoni-
eusem ex uno duo Epigrammata facere judicat.—10 Voss. pro lentus ex vett.
libb. reposuit tentus.
NOTjE
7 Secutus Pratorem] С. scilicet ' Verpae' et 'Verpi' Judaei dicti
Memmium, cui Lucretius opus s uum sunt, ab inversa pellicula. Esto alii
iuscripsit, qui Romae Praetura func dicant a verrendo podice. Juvenal.
tus Bithyniam Praetor obtinùit, quo Sat. xiv. ' Quaesitum ad fontem solos
eum secutus Catullus nihil lucri fecit; deducere verpos.'
ut bic et supra Carm. x. conqueritur. 13 Farti] Repleti ; unde farcimi-
8 Refero datum luceUo] Id quod sequi- na, quae et iusicia dicuntur.
tur,vet quod indignabundus per cx- Nobiles amicos] Invebitur in li-
rlamationem declarat, quod videlicet bidinem nobilium et magistratuum
ab ¡lio irrumatus fuit, ad ipsum ser- Romanorum, eorumque carpit mores,
monem convertit, diceus, О Memmi, qui comites ac milites suos nefario
tu lentus in oeminis emissione bene flagitii genere contaminarent.
ac diu me supinum irrumasti tota ista I5 Romuli Remique] Romanorum
trabe, pene tuo, ac membro magno proceres, Romuli ac Remi dicuntur a
et iustar trabis. Per circumlocutio- Poëtis, ducto nomine ab illis Romes
nem enim de membro Ulius loquitur. conditoribus. Plerique sic locum
12 Nihilo minore verpa] Membro hunc interpretantur, ut existiment
virili illius non minore quam fuerit Romuli Remique esse in genitivo casu,
Memmii videlicet. Verpa enim mem- nos in vocativo plurali esse putamus.
bruin dicitur sine praeputio, unde
Delph. et Var. Clus. Catul.
98 С. VALfiRlI CATULLI

CARMEN XXIX.
IN CjESAREM.

Qu is hoc potest videre, quis potest pati,


Nisi impudicus, et vorax, et aleo,
Mamurram habere, quod Comata Gallia
Habebat uncti et ultima Britannia ?
Cinaede Romule, haec videbis et feres ? 5
Es impudicus, et vorax, et aleo.
Quis istud potest spectare, quis potest ferre, prœterquam impurus, el helluo, et
aleator ? Mamurram possidere quicquid Gallia Celtica, et extrema orbis regio Bri
tannia pretiosum habebant. Romule impudice hece aspicies et patieris ? Tu impurus

2 Lect. nostram tuentur codd. et omnes fere edd. vett. helluo dedit Voss.
quem sequitur Bip.—4 In Stat. codd. Habebat cum te et ; Faërn. ex cum te
fecit uncti ; pro quo Stat. cooj. ante; Mur. omnis: in edd. vett. et cuneta, vel,
cuneta et; imde Seal. unctum.—5 Heius. hoc videbis.—6 Hunc versum ex-
punxitVoss. aberatetiam a codd. Seal. et ed. Cant. sed extat in edd. Gryph.
NOTjE
3 Mamurram habere] Mamurra ille, 5 Cinade Romule] Id est, impudice
in quem Catullus tam acriter invec- Caesar : posuit ibi ' Romulum ' pro
tus est, eques Romanus fuit, Formiis Caesare, quem ' Cinaedum ' dicit.
natus ; Praefectus Fabrorum Julii Fuit vehemeus fama Caesarem, cum
Caesaris, cui maxime in deliciis fuit ; adtuic esset adolesceus, apud Nico-
hunc itaque Caesar spoliis fere lotius medem Bitbyniae Regem prostravisse
orbis locupletavit. pudicitiam. Unde Gallico triumpho
Comata Gallia] Galliam omnem milites ejus currum prosequentes vul-
Trausalpinam intelligit, quam coma- gatissimum iliud canebant : ' Gallias
tam vocabant vulgo Romani, a comae, Caesar subegit, Nicomedes Caesarem :
ut volunt, nutriendae studio iucolis Fcce Caesar nunc triumphal, qui sub-
ingenito. egit Gallias; Nicomedes non trium-
4 Britannia] Iusula Europae longe phat, qui subegit Caesarem.' Vide
nobilissima,! inter Occasum et Sep- Sueton. in J. Caesare, cap. 49. cujus
temtriones, in Oceano Septemtrionali quidem vehementer libidinem Catul-
posita. Dicitur ultima, quia Britan- Ius exagitat, bis ipsum verbis compel-
ш a toto Orbe divisi in ultimo ter- laus, Cinade Romule. Hoc enim no-
rarum termino sunt positi ; unde mine ùtebantur in eos, quos signifi-
Hor. i. Od. 35. ' Serves iturum Cae- care volebant multum a praestanti
sarem in altimos Orbis Britanuos.' Romuli virtute abesse. Auctor1 de-
Virgilius : ' toto divisos orbe Britan- clamationis in Ciceronem, quae tri
nos.' buitur Sallustio, * Oro te Romule
CARMEN XXIX. 99
Et ille nunc superbus et superfluens
Pcrambnlabit omnium cubilia,
Ut albulus columbus, aut Adoneus?
Cinaede Romule, haec videbis et feres? 10
Es impudicos, et тoгах, et aleo.
Eone nomine, Imperator unice,
Fuisti in ultima Occidentis insula,
Ut ista vestra diffututa méntula
es, et helluo, et aleator. Jamque iste arrogant, et superqfflueus percurret cuncto-
rum lectos, tanquam candidulus Columbus, aut Adonis. Romule impudice, istud
cernes et put ¡cris ? Tu lascivus es, et helluo, et aleator. Eane causa, unice Impera
tor, versatus es in extrema Occidentis iusula, ut iste tuus Mamurra devorarct du-

Mur. Graev. et aliis.—7 Barth. ad Claud. iv. Cous. Honor. v. 139. circumflu-
eus.—9 In nonnullis Stat. codd. et Seal. columbus aut idoneus ; in alio Stat. et
Maff. 1. columbus aut ydoneus ; unde Seal. affirmat se conjecisse, aut Adoneus,
cum idem jam publicaverat Statius. Lectio prisca erat, columbulus Dionœus,
vel, Dioneas, ut habet Mur. et hoc quasi su um venditat Heius. Avant. legi
jubet, Ut albulus columbus, an idoneus. Voss. pro Adoneus vult Aidoneus.—-
11 Et si impudicas in nounullis ; unde Voss. Est impudicus.—Ы Aiii legunt

NOI\ffi
Arpinas.' Persius : ' Num Romule cra Dionaeae matri.' Horat. ii. Od. 1.
ceves ?' Neque tamen pro quovis ' Mecum Dionajo sub antro.' Et se
Romano, sed pro eo, qui ita gratia cundum hanc lectionem Catullus ele
populari valebatiutregnum tanquam ganter expressit versum quendam
alter Romulus obtinere videretur. Aiexidis apud Athenaeum. Quo dici-
Sallust. in Orat. Lepidi Cousulis ad tur albus Columbus Veneris. 'О \cv-
populum, ' Quae cuneta saevus iste Kbs 'АфроЫтns eijul yap ireptarepos.
Romulus, quasi externis rapta tenet.' Adoneus] Adonis apud Latinos di-
7 Superflueus] Aliis nihil aliud est, citur ' Adoneus.' Plaut. ' Ubi aqui-
quam divitiis abundaus ; alii hoc no la catamitum raperet, aut ubi Venus
mine significan putant eos, qui cоц- Adoneum.' Sic et Ulysseum, et A-
tinere se in sua pelle prse superbia chilleum dicebant. Horat. i. Od. 6.
non queunt. ' Nec cursus duplices per mare Ulys-
9 Albulus columbus} Aiii ita h une sei.' Eodem lib. Od. 16. ' Classis
versom legunt, Ut albulus columbulus Achillei.' Epod. 27. ' Laboriosi re
Dirnaus. Quae lectio si retineatur, mises Ulyssei.'
dicendum est, Columbus Dionœns, sie 12 Imperator unice] Id est, qui fac-
a Catullo fuisse dictum, ut ab aliis tus es unicus Imperator, i. e. belli
' pullum Jovis ;' nam apud Festum, gerendi Magister. Ut apud Sueton.
veteres puerum, quem quis amabat, in Othone : ' Fortissimum virum uni-
' pullum ' ejus dicebant. Columlms cum Imperatorem praedicji
Dionœus, id est, Venereus. Venus 13 Occidentis ,
enim,cui sacri sunt Columbi, dicta est tauniam, quae d
Dionaea, a matre Dione. Virg. ' Sa rum, ut supra vid
100 С. VALERII CATULLI
Ducenties comesset, aut trecenties ? 15
Quid est? ait sinistra liberalitas,
Parum expatravit ; an parum helluatus est ?
Paterna prima lancinata sunt bona :
Secunda praeda Pontica : inde tertia
Hibera, quam seit amnis aurifer Tagus. 20
centies, aut trecenties ? quid hoc est ? An isihœc largitio perniciosa parum con
sumât ? An pauca devoravit ? Prima decocta sunt bona a patre relicta ; secunda
prada Pontica ; tertia Ibera, et quas novit Tagus flucius auriger. Gallia eundem

vesca, improbante Avant.—16 In codd. Stat. Quid est : alit s. I. Faërn. ex eo


faciebat, Quid abstulit ; et Stat. Quid est aliud ; (nam alid, sive alit, pro aliud,
dixerunt veteres) ; bane lect. dederunt Seal. et Vulpine. Seal. et Voss. codd.
exhibent ait, unde Seal. conj. ai. Avantii emendationem, an hœc s. liberalitas
P. expatravit ? receperunt Aid. 1. Mur. alii, et inter recentiores Bip.—18 In
edd. vett. primum : Hadrianus ante Seal. conj. prima.—20 Marcil. corr. quam
NOTiE
etiam, ' terrarum ultima Thüle.' Bri- 15 Ducenties] Id est, ducenties aut
tanuiam subegit Caesar, ut late scrip- trecenties centena millia sestertium.
sit in suis commentant. 17 Expatravit] Id est, libidinibus
14 Ut ista vestra diffutuia mentula] absumsit. ' Patrare,' verbum olim
Mamurram ' mentulam ' cognominat honestum, in obseœnum intellectum
coitu exhaustam, uti vulgo etiam in detortum fuisse docet Quintil. lib.
contemtum dicere solemus. Aiii, vin. quod confirmat illud Persii Sat.
quibus non placet ut solum Caesarem i. ' patranti fractus ocello.'
allocutus vestra dixerit, dictionem ex- 19 Secunda prada Pontica] Poëta
pungunt,.et vesca substituunt, id est, tangit omnia bella, quae Caesari sup-
parva. Ovid. Fast. ' Ut grandia far peditaverunt, unde Mamurram divi-
ra coloni Quae male creverunt vesca- tiis cumularet. Prœda autem ilia
que parva vocant.' Et hinc videtur Pontica reportata est ex bello, quo
Servius Virgil. illud in Georg. expo- Pharnacem Mitbridatis Ponti Regis
suisse : ' Vescas salicum frondes :' filium nullo negotio et celerrime su
i. e. siccas et teneras ; nam per hoc peravit ; de quo notum illud Caesaris ;
quod <licit teneras videtur velle pu- ' veni, vidi, vici.' Lege Sueton. in
sillas inferre, quasi dicat, minores Caesar.
frondes, quae non erunt durae, ilandas 20 Hibera] Id est, Hispana. Hispa-
esse. Neque enim siccum unumquod- niam enim dictam fuisse 'Iberiam'
que durum est. Praeterea siccum et ab Ibero flumme supra vidimus.
tenerura non opponuntur, sicuti qui- Praedam intelligit, quam ex Hispania
busdam Servium damnantibus vide retulit Caesar, Petreio et Afranio
tur : sed tenerum et durum, siccum Pompeianarum partium ducibus in
et viride. Ego vero, quod vestra pro Hispania superatis. Haec satis nota
tua Catullus poëtice posuerit, minime est Historia.
offendor, quamvis etiam ad totum ex- Tagus] Hispaniae flavius in Ocea-
ercltum respicieus, vestra dicere po- num ultra Ulyssiponem prorumpeus,
tuerit. aquis aureis seu aienis apud veteres
CARMEN XXX. 101
Hune, Galliae, timetis, et Britannia! ?
Quid uunc, malum, fovetis ? aut quid hie potest,
Nisi uneta devorare paírjmonia 1
Eone nomine, Imperator unice, d^¿-p
Socer generque perdidistis omnia ? 25
reformidant, et Britannia horrent. Cur istum, proh nefas ! complectimini? Aut
quid potest Шe, nisi deglutire bona patrimonia? An ea de causa, o singularis Im
perator, et socer et gener cuneta evertistis?

auxit ; in codd. autem, qua se amnis, Ifc. unde Seal. dedit, quas et amnis.—
21 In Seal. cod. erat, Hunc Galliœ timet tellus, et Britannia ; ex quo in ed.
1. finxit, quas et a. a. T. Inundat, extimœ ecce Lusitanien ; in ed. 2. ut spurium
damnavit. H. G. timent, timent B. proposait Avant. quod Aid. 1. et edd.
optt. reeeperunt : H. G. timent et B. in Rheg. Timentque G. hunc, timent B.
cooj. Turn. In S tat. codd. extabat, Hunc G. timet et B. sic, nt inter
verbum timet, et id quod sequitur, paululum quid desit : itaque Faërn. conj.
timetis, quod reposuit Ed. Bip.—22 Quid hoc malum fovebis Voss.—23 Pro
prisca lect. cuneta Avant. legi jussit uncfa.—24 Eone nomine urbis opulent issimœ
in omnibus edd. ante Scaligerum.
NC.ТЖ
celebratus. Unde hic dicitur auri- everterunt, ut alter oceuparet Impe
fer, quasi aurum fereus, quod et in- rium. Unde et Lucan. ' hinc socer,
nuit illud Juvenal. Sat. iii. ' tanti inde gener.' Dicuntur autem Caesar
tibi non sit opaci Omnis arena Tagi, et Pompeius omnia perdidisse, quia
quodque in mare volvitur aurum.' ipsi causa fuerunt bellorum Civilium,
21 Hunc, Galliœ] Id est, Mamur ex quibus praeda opima obvenit Ma-
ram tantum helluonem, qui tot rapi murrae. Seusus itaque est : Eone
nas, tantamque rapiendi licentiam nomine, tu Caesar, et tu Pompei, om
habebat a Caesare. nia perdidistis, ut iste INIamurra illa
25 Socer generque] Id est, Caesar et devoraret, et in voraginem ventris
Pompeius, qui Rempub. omniaque sui immergeret ?

CARMEN XXX.
AD ALPHENUM.
Alphene immemor, atque unanimis false sodalibus,
0 Alphene ingrate, et infideles conjunctissimis amicis; nunc, о inhumane, non
ti ОТM
1 Alphene] Aiphenus iste Varrus arte Sutoria, quam in municipio suo
dictus, Cremona oriundus, abjecta exercuerat, Romam petiit, magistro-
102 С. VALERII CATULLI
Jam te nil miscret, dure, tui dulcis amiculi :
Jam me prodere, jam non dubitas fallere, perfide.
Nec facta impia fallacum hominum cœlicolis placent :
Quae tu negligis, аc me miserum deseris in malis. 5
Eheu ! quid faciant dehinc homines, quoive habeant fidem ?
Certe tute jubebas animam tradere, inique, me
lnducens in amorem, quasi tuta omnia mi forent.
Idem nunc retrahis te, аc tua dicta omnia factaque
Ventos irrita ferre, et nebulas aërias sinis. 10
Si tu oblitus es, at Di meminerunt, meminit Fides :
Quae, te ut pœniteat postmodo facti, faciei, tui.

misererisjucundi amici tui : nunc, o infidelis, non vereris deserere me, ac frustrari.
Nec improba facinora perfidorum hominum Dis accepta sunt ; quœ tu contemnis, et
me in mea calamitate infelicem destituis. Eheu ! eloquere, quid agant homines ?
Aut cuinamfidem adhibeant? Tu ipse profecto cogebas me tibi committere animam,
faUaciter me in tui studium impelleus, tanquam cuneta mihi tuta essent in amo re
tuo. Tu ipsejam revocas te, et pateris auras, et nubes athereas cuneta tua verba
et facta irrita rapere. Quœ si tu oblitus es ; at certe Di recordantur, et Fides ipsa
recordatur, qua quidem efficiet, ut aliquanào pœniteat tefacinoris tui.

6 Stat. e Codd. affert dico, quod etiam habent Dresd. Venett. Brix. et Vi-
cent. Stat, emend. dehinc, himcque secutus est Voss. Pontano legenti die
assentitur Hand.—7 In nounullis edd. vett. jurabas: Marcii. in membranis
nonjubebas legit, sed videbas, quae facile commutari pessint, ob similitudinem
syll. vi et ju in codd. antiq.—10 Mur. legit, ad nebulas; Stat. аc nebulas.—
11 Lect. nostram tuentur edd. vett. In Stat. codd. и< Di meminerunt; in opti
mo Mureti, at Di meminere, at m. F. Guar. P. in notis ad h. 1. affert, et memi
nit : hinc Hand. legit et interpungit, Si tu oblitus es, (at Di meminere, at m.
F.) Qua, te....facti,facient, tui?

ЫОТЖ
que usus Servio Sulpitio Juriscousul ut idem Catul. infra Carm. luv. vs.
to, factus et ipse Juriscousultus, et 142. ' Quae cuneta aë'rii discerpunt
Servii Sulpitii successor ad Cousula- irrita venti.' Ovid. ' Irrita ventosœ
tum etiaui pervenit : cujus meminit rapiebant cuneta procellœ.' Et ali
Horat. i. Sat. 3. ' ut Aiphenus vafer bi : 'et jubet aërios irrita ferra No
omni Abjecto iustrumento artis, clau- tos.'
saque taberna Sutor erat sapieus 11 Fides] Fides etiam fuit Dea
operis.' apud antiques, maxime vero Roma
10 Ventos irrita ferre] Id est, pate nos. Fidei aedes fuit in Capitolio ab
ris ut tua omnia promissa in vnnum, Attilio Calatino cousecrata. Cic. in.
et frustra sint. Nam quae dicta sunt, de Natura Deor. ait ' Fidem vicinam
nec ullum effectum cousequuntur, ' a Jovi in Capitolio.' Vide Plin. lib.
ventis ct nubibus auferri' dicuntur ; xxxv. Dionys. Hal. lib. ii.
CARMEN XXXI. 103

CARMEN XXXI.
AD SIRMIOMEM PENINSULAM.
Peninsularum, Sirmio, insularumque
Ocelle, quascumque in liquentibus stagnis,
Marique vasto fert uterque Neptnnus:
Quam te libenter, quamque lœtus inviso!
Vix mi ipse credens Thyniam atque Bithynos 5
Liqnisse campos, et videre te in tuto.
О quid solutis est beatius curis ?
Cum mens onus reponit, ac peregrino
Laborefessi venimus larem ad nostrum,
Desideratoque acquiescimus lecto. 10
Hoc est, quod unum est pro laboribus tantis.
Salve, o venusta Sirmio, atque hero gaude :

O Sirmio, lumen peniusularum, et iusularum omnium, quotquot habet in liquidis


Iacubus, et in immeuso mari geminus Neptunus : quamjucunde, et quam gaudeus ad
te venia, rix ipse mihi persuadeus me reliquisse Thyniam, et agros Bithynos, et te
eouspicere in tranquillo. О quid est fortunatius curis expeditis ? Quando animus
noster deponit pondus, et fatigati labore peregrino domum nostram advenimos, et
quiesñmus in cubili expedito. Istud otium est, quod pro tam magnis œrumnis
unum mihi prœmium est. Ave, o pulchra Sirmio, et Шагe domino tuo ; vos

6 Pro vett. lectt. tuo et tutu. Avant. legi jussit tuto.—9 Marcil. conj. veni-

КОТЖ
1 Peniusularum, Sirmio] Sirmio est quae nunc Bitbynia fertur.'
oppidum in peniusula situm ad lacum 9 Larem ad nostrum] Pro domo,
Benacum, vulgo, Lago di Garda. igne, foco ' lar ' in singulari numero
3 Uterque Neptunus] Aliis esse pla maxime sumitur. Colum. ii. cap. 1.
cet mare Superum et Inferum ; aliis ' Cousuescat rusticos circa larem do-
probabilius intelligitur et is, qui dul- mini, focumque familiarem semper
cibus, et is, qui salsis aquis imperat epulari.'
Neptunus. 12 Salve, o venusta] Mos erat, ut
5 Thyniam atque Bithynos] Thynia, qui primum ingrederentur regionem
sive Thynias, iusula est j uxta fauces aliquam, religiose eam salutarent ;
Ponti, quam cum Bitbynia eandem quod cuique loco suum quendam Оe-
facit Gandian. < Thyni Thraces arant, nium praeesse arbitrabantur.
104 С. VALERII CATULLI
Gaudete, vosque Lydiae lacus undae :
Ridete quicquid est domi cachinnorum.

etiam gaudete, о aqua lacus Lydia ; effundite in risum quicquid est cachinnorum
domi. ,

mus larem nostrum.—13 In nonuullis edd. vett. vos quoque, quod gloss. est lect.
codd. vosque. Ludia lacus affert Seal. Lañœ lacus Marcil. e membranis ;
et sic Voss. ex opt. Commel. Avant. conj. Lydia, vel limpidœ.

NOTjE
13 Vosque Lydia] Lydias aquas vo- quod sit Lacus Benacus in ditione
cat Benaci Lacus, quasi Benacus, Thuscorum, qui a Lydis originem
in quo Sirmio est, arenas aureas vol- duxere. Thuscorum enim Reges di-
vat, tanquam Hermus et Pactolus, cuntur Metropolin Mantuam habu-
auriferi Lydiae amnes ; vel potius isse.

CARMEN XXXII.

AD IPS1THILLAM.
Am а вo mea dulcis Ipsithilla,
Меве delicias, mei lepores,
Jube ad te veniam meridiatum.
Quod si jusseris, illud adjuvato,

Ipsithilla, mea suavis amica, mea voluptas, meafesticitas, jube, quœso, me venire
ad te meridiatum. Hoc si prœceperis, id etiam mihi prœstabis, ut nemo occludat

1 HispitUla profert Voss. ex libro vet. Hypsithilla Seal. et Vulp.—4 Gifa-

NOÏ7E
1 Amabo] Vox est blandientis,qua 3 Meridiatum] Per meridiem dor-
Comici frequenter utun tur; adjunc- mitum. Meridiare enim, vel meridiari,
tum etiam non raro habet accusandi est somnum capere meridianum, vel
casum. Cic. ad Atticum : 'Cura, meridiem agere; unde ' meridiatio-
amabo te, Ciceronem nostrum.' Hyp- nes ' apud Cic. de Divinat. Corn.
sithilla porro Latine, Grœce dicitur Celsus : ' Longis diebus meridiare
í^iOe,¡, Hypsiihea. potius ante cibum utile est.' ' Meri
CARMEN XXXII. 105
Ne quis liminis obseret tabellam, 5
Neu tibi lubeat foras abire :
Sed domi maneas, parésque nobis
Novem continuas fututiones.
Verum, si quid ages, statim jubeto ;
Nam pransus jaceo, et satur supinus 10
Pertundo tunicamque, palliumque.

foret oatii tui, et ne tibi veniat in mentem foras exire, ted morerisdomi tua. * * *
» л-

nius in Indice bucr. vult adjubeto ; alii, et jubeto.—9 Vulp. tentabat, si quid
ago, etexplicat, 'si quid precious profirio.'—10 Pro seiеrStat. mavult sathe,
a Gr. voce aifrq, membrum virile.
NOTjE
diabat ' Augustus Caesar apud Sue- apud Martial. in Epigr. de Horarum
ton. in Augusto cap. 78. ' Meridiabat ' Divisione, nulla illius mentio habetur,
et Caesonia. Sueton. in Caligula sed militibus tamen concedebatur.
cap. 38. Idem etiam Severus Impera Immo ' prandium ' ideo dictum fuit,
tor; Lamprid. in Alexand. Severo. quia eos ad praelium paret. Dissolu
cap. 62. tions quoque personae prandebant.
8 Novem' continuas fututiones] No Hinc Liv. de Anuibale intra Capuam
vem sine ullaintermissione coitus. luxuriante, < Cœperunt convivari de
9 Si quid ages] Si venire me voles : die.' Apud Comicos quoque ' pran-
vel, si eris in aliqua re occupata, cito dii ' frequentissima fit mentio, ut in
te expedias, ut pouis statim me ad- fabulis palliatis et dissolutioribui
mittere. personis : ita etiam Catullus ad ami-
Statim jubeto] Seilicet, me venire. cam scribeus, et dissolute viveus, vel
10 Nam praususjaceo] Ex hoc Ca- vivere simulaus, ' prandii ' hoc loco
tulli loco quidam mirantur, cur Ser mentionem facit.
vias in £n. iv. dixerit apud antiques 11 Pertundo tunicamque palliumque]
in ont ' prandia' non fuisse, quod Tanta est tentigo, ut non modo in
falsum affirmant. Quorum admira teriorem , sed etiam exteriorem percu-
tio majori admiratione digna videbi- tiam vestem. Ab illo verbo pertundo
tur, si exactius rem ipsam cousidera dicta est Dea ' Pertunda,' de qua Ar-
re voluerimus. Coustat enim ' prandi- nobius lib. iv. ' Pertunda Dea, quae in
um ' penes antiquiores, in usu quidem cubiculis praesto est virginalem scro-
apud omnes non fuisse. Quocirca bem effodientibus maritis.'
100 С. VALERII CATULLI

CARMEN XXXIII.

IN VIBENNIOS.
O FURUM optime balneariorum,
Vibenni pater, et cinaede fili :
Nam dextra pater inquinatiore,
Culo filius est voraciore :
Cur non exilium malasque in oras 5
Itis ? quandoquidem patris rapinas
Notae sunt populo, et nates pilosas,
Fili, non potes asse venditare.

O tu Vibenni pater maxime furum balueariorum, et tu Vibenni fili impudice :


pater enim тоnча habet inquinatiores ; * * * cur non abitis in exilium in aliquas
regimet infelices? Siquidem patris furta manifesta sunt toti plebi. * * *

3 Ex L. Carrionis Antiq. Lect. Comment. i. 16. patet, h. 1. ¡ta legi in codd.


Nam dextra pater est voraciore, Culo filius inquinatiore ; et sic corrigendum pu-
tavit Hand. Pro inquinatiore Guy. conj. uncinatiore.

NC-ТЖ
1 О furum optime] Vibeunios pa- 6 Quandoquidem] Posteaquam,quo-
trem et filium exagitat, alteri furta, niam; rationem enim assignat, cur
alteri nefanda stupra objicieus, pa- discedere debeant.
trem dicit caliidissimum furandi ma- 7 Nates pilosas] Hispidas nates, et
gistrom, furacissimumque furum om minime appetibiles.
nium, qui circa baluea versantes, la- 8 Fili] Casus est vocativi.
vantium se vestes surripere solerent. Non potes venditare] Frequenter,
Quod sane Catullus lepide expressit ut prius vendere.
vocabulo illo, optime, usus, quasi in Asse venditare] Ne minima quidem
vitiis bonitas esse possit. mercede conduci jam ad libidinem
5 Malasque in oras] Sicut dicimus, potes ; assem enim hoc loco pro mi
' in malam horam abi,' quamvis et in nutalo nummo accipere debemus, sic
oras legi tur absque aspiratione, in in ut et apud Horat. ' Quem si com-
felices regiones. miuuas, vilem redigatur ad assem.'
CARMEN XXXIV. 107

CARMEN XXXIV.

AD DIANAM.
DiaNjE sumus in fide
Puellae, et pueri integri :
Nos puelXœ et pueri incorrupti sumus in tutela Diana : nos ergo pueri et puella

In Bip. et aliis Iuscriptio est, Secutare Carmen ad Dianam ; et sic in Seal.


cod. improbante Bentl. qui malit, Hymnus ad Dianam : Avant. legebat Hym
nus Diana.—1 In edd. vett. sumus in œde: Avant. conj. simul infide.—3 Hic

NOTjE
Ad Dianam [Sœculare Carmen ad Ludos Saeculares exhibentis, 'saepe
Dianam] Saeculum spatium anuorum faciat.' Primus hos Ludos Valer.
centum vocarunt Antiqui, dictum a Publicola fecit post exactos Reges
sene, quod longissimum spatium se- anuo ab urbe condita 243. Secun-
nescendorum hominum illud puta- di facti sunt ex libris Sibyllinis anuo
runt, ut Romanorum doctissimus nudecimo primi belli Punici, Clan-
Varro lib. v. de L. L. memoriae pro- dio Pulchro, et L. Junio Bruto Coss.
didit. Hinc appellatum coustat Car anu. Urbis 501. Quintos Augustus
men secutare, quod Ludis Secularibus celebravit Furnio et Syllano Coss.
in laudem Apelliois et Dianae pro De his noster Catullus hic agit, de
salute totius imperii Romani cantari quibus etiam tres hymnos lusit Ho-
solebat. Dicti sunt autem Ludi Sa ratius. Sextos Claudine Caesar antici
culares, quod uno saeculo, hoc est, pates nec expectato legitimo cen
centum anuorum spatio semel tantum tum aunorum spatio fecit ; quod et
a prima origine et proscripto Sibylli- alios saepe fecisse comperimus.
nonrni versuum fierent. Aliquando Hnjus porro Carminis versus est
celebrabantur ad Tiberim, saepius in Glyconius coustaus spondaeo et duo-
Capitolio, et in his inter alia observa- bus dactylis, sed loco spondaei modo
tum est, ut pueri puelkeque ingenui iambum, modo trochaeum, quarto
patrimi ac matrimi tribus continuatis vero quoque versu loco ultimi dac-
diebus ac noctibus Carmina et Раe- tyli spondaeum, seu trochaeum re-
anas accinerent, quibus populi Rom. cipit.
imperium Dis immortalibus commen- 1 Dianœ sumus in fide] In tutela
darent. Sacrificabant Apollini bovem Dianae, quae eadem est cum Luna
album ; Dianae vero capras albas. Ad nascentium ortus moderante, pueri
hos cum Praeco populum Ludos invita- sunt et puellae ; unde et Catullo con-
ret, ad eos uti ad ludos venirent dice- cinit Horat. iv. Od. 6. • Virginum
bat, quos nemo ipsorum antea vidis- primae, puerique Claris Patribus orti,
set, nemo esset postmodum visurus. Deliae tutela Deae.'
Unde illa Vitellii assentatio Claudio
108 С VALERII CATULLI
Dianam pueri integri,
Puellaeque canamus.
O Latonia, maximi 5
Magna progenies Jovis !
Quam mater prope Deliam
Deposivit olivam ;
Montium domina ut fores,
Sylvarumque virentium, 10
Saltuumque reconditorum,
Amniumque sonantum.
Tu Lucina dolentibus
Juno dicta puerperis :
Tu potens Trivia, et notho es 15
Dicta lamine Luna.

incorrupta celebremus Dianam. О Latonia, clara soboles prarpotentis Jovis, tu,


quam pareus enixa est ad oleam Deliacam, ut esses prœses montium, et sylvarum
frondentium, et saltuum abditorum, et fluminum resonantium ! Tu Juno Lucina
appellata es puerperis laborantibus ; tu magna Hecate, et Luna appellata es lucent

versus debetur Avantio, et receptus est in Aid. 1. deest in codd. et edd. vett.
—8 Prisca lectio erat Deposuit ; Petrus Victorius primus docuit legendum

3 Dianam pueri integri, Puellœque ca habuit Apollinis et Latonae templum,


namus] Ter novem pueri piaetextati, quamque alio nomine veteres dixe-
totidemque virgines, patrimi ac ma- runt Ortygiam.
trimi, G,aeca Latinaque voce carmina 8 Deposivit] ' Antiqui,' Priscianm
Dianae atque Apollini concinebant lu ait, ' posivi pro posui protulisse in-
dis saecularibus, ut jam supra vidimus. veniuntur.' Plaut. 'Nunc apud se
Horat. I. Od. 21. ' Dianam tenerae questrum vidulum posivimus.' Apul.
dicite Virgines, Intousum pueri di- ' Et cibatum eam apposiverunt.'
cite Cynthium, Latonamque supremo 15 Tu poteus Trivia] Diana multi-
Dilectam penitus Jovi.' plici nomine dicta, multipllci quoque
5 О Latonia, maximi] Diana dicitur potestate praedita fingebatur, sed in
Latonia a matre Latona, quae, ut tra- ter ilia omnia nomina et munia, 'Tri
dunt fabulae, ex Jove peperit Dia via,' eademque ' triformis Hecate,'
nam et Apollinem. quod esse diceretur ' Luna Polo,
7 Prope Deliam] De Latonae partu Diana Solo, Proserpina Averno.' ' Lu
varii Scriptores varia prodidere : cina' dicta est, quodadsit parturien-
communior sententia est, Apollinem tibus, et partum in lucem producat.
Dianamque uno partu ab ea editos Unde apud Terent. ' Lucina, fer
in Delo iusula maris /Egaei inter Cy- opem ;' et apud Virgil. ' Casta fave
cladas eminenti, quae celeberrimum Lucina, tuus jam regnat Apollo.'
CARMEN XXXV. 109
Tu cursu, Dea, menstruo
Metiens iter annunm,
Rustica agricoles bonis
Tecta frugibus exples. 20
Sis quocumque placet tibi
Sancta nomine, Romulique
Antiquam, ut solita es, bona
Sospites ope gentem.
aliena luce. Tu etiam, o Diva, percurreus viam annuam curriculo meustruo, imples
rusticanas domos agricolarum utilibusfructibus. Quolibet appeUatione vocari velis,
augusta sis ; et serves incolumem, ut cousuevisti, faventi prœsidio Romuli et Anci
populum.

h. h Deposivit: Avant. legebat Deportamt.—22 Lect. nostram servant plurimi


codd. unusStat. habet, Antiqui ; codd. Marcil. Antiquum ; unus Seal. Antique,
unde finxerat Ancique, ob simiiitudinem litt. t etc in membranis, et haec lect.
plu rimas edd. invasit.
NOTjE
Unde et Horat. ' Quae laborantes sic ea Solis, non suo, fulgore luceat :
utero puellas Ter vocata audis,' &c. auctor Festus.
Juno dicitur a ' juvando,' quod puer- 22 Romulique Antiquam [Ancique]
perasjuvare crederetur. Romulus et Ancus Romae Reges fu-
Notho es Dicta lumine] Cum Lu- erunt. Aiter ordine primus, alter
na aliena luce luceat, antiqui mulos quartus : unde eorum Geus dicitur
ejus vehiculo dabant; quod ut mulus Populus Romanus.
non suo genere, sed equis, creatur,

CARMEN XXXV.
CjECILIUM INVITAT.
Po et ж tenero, meo sodali,
Velim Cœcilio, papyre, dicas,
0 Huirla mea, nunties velim Cœcilio Poeta suavi amico meo, ut desereus Novi
NOTjE
1 Poéta tenero] Caecilium Poëtam mo Veronam, ipsi quaedam amici cu-
amicum Catullus accersit Novo Co- juspiam utrique communis cousilia
110 С. VALERII CATULLI
Veronam veniat, Novi relinquens
Comi mœnia, Lariumque littus :
Nam quasdam volo cogitationes 5
Amici accipiat sai, meique.
Quare, si sapiet, viam vorabit,
Quamvis candida millies puella
Euntem revocet, manusque eollo
Ambas injiciens, roget morari : 10
Quae nunc, si mihi vera nuntiantur,
Illum deperit impotente amore.
Nam, quo tempore legit inchoatam
Dindymi dominam, ex eo misellas
Ignes interiorem edunt medullam. 15
Ignosco tibi Sappbica, puella,

Comi muros, et barium Lacum, Veronam adveniat : etenim cupio at excipiat quœ-
dam cousilia familiaris sui simul et mei. Itaque si prudeus erit, iter avide accelera-
bit, etsi pulchra puella millies retardet proficiscentem, et utramque manum cervici
ejus implicaus precetur ipsum remanere : qua quidem si certa mihi referuntur,
jam ipsum amat iusano ardore ; ex quo enim legit inceptam Dindymi prœsidem,
exinde flumma cousumit intima viscera infelicis puellœ. Sed parco tibi, o puella,

13 In Вrix, et Vicent. legit entheatam Dindymi dominam : Mar. scribit inco-

communicaturus. Variis antem tem- Latinis dicitur. Larium Iacum inte


poribus varii fuere Caecilii, quos in gro libello descripsit elegantissime
ter dno celebres a Quintil. memo- Paul. Jovius. Littus porro hic sumi-
rantur, alter Rhetor, alter Comicus, tur pro ripa ; nam Littus maris tan-
Statius dictus, cui primas in Comce- tum esse putatur a multis, quanquam
dia nounulli tribuunt; sed i 11i superi Virgilius de fluminibus etiam Littus
ores tempore fuerunt hoc Caecilio, dixit. 1. vn. jEneid. ' Quique Numici
qui Poëta Veroneusis fuit, et Catulli Littus arant.' Idemque Жп. vHi.
amicus. ' viridique in littore couspicitur sus.'
3 Novi Comi mania] Novum Co- 14 Dindymi dominam] Caecilius ille
mum civitas est Galliae Cisalpinae inchoaverat poëma deCybele Deorum
junta Lari um Lac um, a Gallis, Duce matre, cujus sacra in Dindymo Phry
Breuno, condita, nt vult Justinus. gian monte celehrabantur.
De qua Strabo lib. v. 16 Sapphica, puella, Musa doctior]
4 Lariumque litlus] Lacus Larius, Aiii alio modo bunc locum interpre
Aipibus vicinus, Italis Lago di Como, tante ; haec recta videtur inter'pre-
ad Comum oppidum, totius Italiae am- tatio, ut dicatur Caecilii amica multo
plissimus, dictus est a fulicarum mul- doctior Sappho illa poëtria celebri,
titudine ; A<£pos enim Graeci.', fulica quod illa Phaonem ignarum adoles-
CARMEN XXXVI. Ill
Musa doctior : est enim venuste
Magna Caecilio inchoata Mater.
eruditior Musa Sapphica, nam eleganter incepta est a Cœcilia magna Deorum pa
reus.

hatam.—18 Avantius legebat, Magna a Cœcilio.


NOTjE
centem, qui nihil venuste posset scri- ceptum opus ejus de Cybele elegan-
bere, adamavit; hавc vero non ante ter scriptum legit.
Caecilium deperire cceperit, quam in-

CARMEN XXXVI.

IN ANNALES VOLUS1I.

Annales Volusî, cacata charta,


Votum solvite pro mea puella :
Nani sanctae Veneri, Cupidinique
Vovit, si sibi restitutus essem,
Desissemque truces vibrare iambos, 5
Electissima pessimi poëtae
Scripta tardipedi Deo daturam
О Annales Volusii, papyrus oleto fœdata, nunc reddite votum pro amica mea ;
ipsa enim rovit Augusta Veneri et Cupidini se tradituram esse tardigrado Deo ver
sus exquisitísimos impurissimi Poétœ infaustis lignis concremandos, si modo sibi

3 Livin. conj. sanete.—5 In edd. vett. Dedissemque; Avant. conj. Desissem-


NOTjE
1 Annales Volusî] Volusius ille in- lusii crematuram.
sulsus Poëta Patavio oriundus An- 7 Tardipedi Deo] Vulcanus Jovis
nales versibus scripserat; cui quod et Junonis filius 'tardipes' dicitur,
Catullus erat iniquior, Lesbia ejus quia e Cœlo a parentibus ob defor-
amira, ut ipsum sibi iratum reconci- mitatem dejectus est in Lemnum in-
liaret, voverat joco se Anuales Vo- sulam, ubi ab Eurymone Oceani filia
112 С. VaLERII oatulli
Infelicibus ustalanda lignis :
Et haec pessima se paella vidit
Jocose et Iepide vovere Divis. 10
Nunc, o cœruleo creata ponto,
Quae sanctum Idaliuin, Syrosque apertos,
Quaeque Ancona, Cnidumque arundinosam
Colis, quaeque Amathunta, quaeque Golgos,
Quaeque Durrachium Adrias tabernam : 15
Acceptum face, redditumque votum,

reconciliatus eisem, et cessavissem in ipsum jaculan tambos asperos. Atque hue


pessima puella novit se per ludum festive facere votum illud Die. Jam vero, о Des
progenita e mari cœruleo, qnœ habitas Idalium venerandum, et Urios patentes, et
Anconam, et Cnidum arundinibus abundantem, et Amathunta, et Golgos, et Durra
chium maris Adriatici hospitium, tu fac admissum et solutum tibi hoc votum, si non

que.—9 Et hoc in Venet. Gryph. et Mur.—10 Jocose, lepide omnea Stat. et


Seal. codd. Joco se Voss. quem sequuntur Gott. Bip. et aliae : Joco sed lepido
eonj. Heius. Lect. nostram servant edd. vett. et Gryph. et Mur.—12 In
edd. vett. Uriosque, quod reeepit Bip. Avantii conjecturam Eriosque dedit
Aid. Stat. conj. Uxiosque; Turnebus Mariosque ; Corrad. Erycosque; Heius.
Uriosque portus. Lect. nostram ex vestigiis antiquorum codd. eruit Vossius.
—14 Colchos in omnibus codd. quod in Golgos primus mntavit Hermolaus
Barbarus, aliter Petrus Bembus.—15 Aiii Durrhachium vel Durrachium.—
NOTjE
et Thetide enutritus est : quo ex apud quos 'АфроЫтnàvаЬю* colebatur.
casu sibi crus infregisse dicitur, unde Sunt qui legant iErios, ac populos
claudus factus est. Cypri fuisse dicant.
8 Infelicibus ustulanda lignis] Vete- 13 Anconam] Urbs est Italia! in Pi-
ribus arbores erant aliae felices, aliae ceno sita, 'Ancon,' seu 'Ancona' dicta.
infelices: prodigia autem et pог- Cnidumque] Urbs iusignis Cnidus
tenta sic ill! plerumque curabant, in extremo cornu peniusulae Cariae
ut ea lignis infelicibus exurerent. adhsereus, Praxitelis Venere iuprimis
Macrob. ' Arbores,' inquit, ' quae. in- nobilis. Horat. i. Od. 30. ' О Venus,
ferum Deorum avertentiumque in Regina Cnidi Paphique.'
tutela sunt, eas infelices nominant : 14 Amathunta, qua?que Golgos] Hа;
quibus portenta, prodigiaque comburi sunt urbes Cypri iusulae, quae tota
jubere oportet.' Veneri sacra.
12 Sanctum Idalium] Cypri nemas 15 Durrachium Adria tabernam]
et oppidum, in quo Venus colebatur, Urbs est in ea parte Macedonia;, quœ
unde Idalia dicta est. mari Adriatico incumbit.
Syrosque [Uriosque] apertos] Uria, 16 Acceptumface] Metaphora ducta
nunc vulgo Orea, urbs in ora Apuliae, ab argentariis qui acceptam reddi-
seu Iapygiae, in piano et edito loco tamve pecuniam facere dicuntur,
sita, post flexum Gurgani montis : cum in tabulas suas referunt eam sibi
hujus iucolas Catullus Urios appellat, solutanr fuisse.
CARMEN XXXVII. 113
Si non illepidum, ncque invenustum est.
At vos interea venite in ignem,
Pleni ruris et inficetiarum,
Annales Volusî, cacata Charta. 20
est indecorum et injucundum : vos igitur Annales Volusii, papyrus oleto fœdata, re-
ferti rusticitate et ineptiis, accedite inflammas.

19 Pleni turis in edd. vett. et cod. Seal. Palladius dedit ruris ex antiq. codd.
et sic conj. Statius.
NOTjE
19 Pleni runs] Hic Poëta rus pro darentur emtori. Unde Horat. ' De-
rusticitate posuit, ut supra dixit, ferar in vicum vendentem thus et
' Idem infîceto est inficetior rure.' odores.' Martial. ' Et thuris pipe-
Alii legunt, thuris sen turis, quod vili- risque sis cucullus.'
oribus chartis thus et odores involuti

CARMEN XXXVII.
AD CONTUBERNALES.
Salax taberna, vosque contubernales,
A pileatis nona fratribus pila,
Solis putatis esse mentulas vobis ?
Solis licere quicquid ést puellarum
Confutuere, et putare ceteros hircos? 5
O taberna libidinosa, et vos, p sodales, nona columna 'post fratres pileatos. * *

5 Hune versum non a Catullo couscriptum, sed vel ab antiquiore interpo


lator, vel a lectore aliquo libidinoso adjectum esse, arbitrabatur Handius.—
НОТЖ
1 Taberna] Tabernae Romae per fuerunt, quibus pileatis militare mos
pilas designabantur, nam cuique ta fuit. Horum templum fuit in foro
bernae sua pila opponebatur; hinc ad lacum Juturnae, a Castore tantum
per pilas tabernae numerabantur, ut nominari solitum ; etsi tum ipsi, tum
hoc loco Catullus, qui hic signifîcat Polluci sacrum erat.
nonam tabernam a Castoris templo. 3 Solis putatis esse mentulas vobis]
2 A pileatis nona fratribus pila] Pi- Vos tantum mentulati esse creditis ?
leati fratres erant Castor et Pollux, 4 Quicquid est puellarum] Id est,
qui Romae habitu Laconico dedicati omnes puellas.
fuerant, pileis tecti. Lacones enim 5 Confutuere] Simul cum Ulis rem
Delph. et Var. Clos. Catul. H
114 С. VALERII CATULLI
An, continenter quod sedetis insulsi
Centum, aut ducenti, non putatis ausurum
Me una ducentos irramare sessores ?
Atqui putate : namque totius vobis
Frontem tabernae scipionibus scribam. 10
Pue1la nam mea, quae meo sinu fugit,
Amata tantum, quantum amabitur nulla,
Pro qua mihi sunt magna bella pugnata,
Consedit istic. Hanc boni beatique
Omnes amatis : et quidem, quod indignum est, 15
s * * JVam stantibus semiustis exarabo faciem totius taberna vestrœ. Nam amica
mea, qua a me discessit tantum dilecta, quantum nulla unquam diligetur ; pro qua a
me gravia sunt certamina decertata, ibi commoratur. Vos omnes belli et fortunati

9 Idem Hand. pro namque contendit legendum jamque. Mox pro scipionibus
substituir. iuscriptionibus, et locum ita interpr. ' Putate me ausurum, una
ducentos sessores et simul vos omnes irrumare. Jamque ego in vestrain
contumeliam totius tabernae frontem epigrammatis et titulis iuscribam.' In
codd. et edd. vett. scipionibus ; Guar. P. metrum non curans, emend. siphoni-
bus iuscribam; Voss. sopionibus, vel soprionibus: aliis placet titionibus, vel
scriptionibus.—11 Omnes Stat. codd. et Dresd. exhibent, Pueila nam me, qua,
quod recepit Guarinus; Aid. ex cooj. Avantii Pueila namque, qua ; Vicent.
Вrix. Kheg. et Venett. Pueila nam modo, qua, quod placuit Mureto et Voss.
In uno Stat. quœ meo e sinu ; in omnibus aliis ejusdem, ut et in Vicent. Brix.
Venett. Aid. et Mur. qua meo sinu ; in Kheg. quœe meo sinu. Lect. nostra est
ex ingenio Statii, a Seal. Graev. Bip. aliis recepta; metro tamen laborat, et
ab Hand. damnata est, qui codd. lect. manifeste corruptam ita emendan-
dam putavit, Pueila amata, quœ meo sinu fugit, Amata, Ifc.—I3 Pro qua sunt
mihi ш Dresd. Venett. Brix. Rheg. et Vicent. mihi sunt est emend. Avantii
primum recepta in Aid. I. Seal. e cod. affert patrata, (probante Heius.) quod
NOT\E
habere. Notandum est in prima sede ret, multitndine et numero, non viri
hujus carminis dactylum esse. bus, freti estis.
Et putare ceteros hircos] Id est, 8 Sessores] Qui semper in tabernis
tanquam Aireos puellis invisos esse, sient opiiices et tabernarii sedetis.
hoc est, habere hircinum et fœtidum 9 Atqui putate] Sed putate, scili
odorem, qui in alis maxime innasci cet, et nobis mentulas esse, et me au
solet, et < hircus ' ab animalis fcetore surum vos irrumare.
appellatur. De quo alibi dicit : ' Val 10 Scipionibus scribam] Solebant
le sub alarum trux habitare caper.' veteres, eorum, quibus obtrectare
6 An, continenter quod sedetis] Con •-•client, œ ilium fores dicteriis pi obro-
tinenter, adverbium, sine intervalio sis pingere, et quidem carbone aut
significar.. semiusto stipite Uteris ductis, quod
Iusulsï] Illepidi et invenusti, sine Plaut. dixit, ' implere fores Elogi-
sale. orum carbonibus.'
7 Centum, aut ducenti] Quasi dice- /
CARMEN XXXVIII. 115
Omnes pusilli, et semitarii mœchi ;
Tu praeter omnes une de capillatis
Cuniculosae Celtiberias fili,
Egnati, opaca quem bonum facit barba,
Et dens Hibera defricatus urina. 20
amatis illam ; et quod minus ferendum est, viles omnes et vulgares scortatores : sed
tu prœ ceteris, ofili Egnati, une de comatis Celtiberiœ cuniculis pleine, quem pro-
bum efficit deusa barba, et dentes Hispania lotio detersi.

corrigi vult parata ; leei. plur. codd. pugnata propugnavit Stat.—17 Quatuor
hi ultimi versus, quos recentiores edd. huic Carm. adjunxerunt, in Dresd.
novum Carmen efficiunt. Pallad. et Guar. P. auctore Avantio, post v. 9.
Carm. xxxix. posuerunt. In Vicent. Brix. Rheg. et Venett. cum sequent!
Carmine conjunguntur. Vers. 17. 18. aSert Priscian. lib. v. p. 673. 10. et ite
raт vi. p. 741. 24. ed. Putsch. in altero loco pro Cuniculosœ legituT Celtibe-
rosa ; unde Voss. conj. Celtis perosa : sed lect. nostram tuentur omnes codd.
et ex nummo, ubi sedeus cum oleae ramo mulier et astaus cuniculus, peculiare
Hispaniae symbolum, exhibetur, defendit Spauhem. ' Tantum abest, ut bos
quatuor versus cum Carm. xxxvn. conjungendos defenderim, ut ex alio
Carmine desumtos, e Capri Gramm. libris, quos Priscian. ante oculos habuit,
in codd. Catulli receptos, et juxta Carm. xxXIx. similis argumenti positos
existimem.' Hand.
NC-ТЖ
18 Cuniculosa Celtiberiœ] Pars est lib. in.
Celtiberia Hispaniœ Citerions, in qua 20 Et deus Ibera defricatus urina]
Bilbilis et Numantia, quamque Celti- Refert Strabo, Hispanos adeo viles
beri populi, ex Celtis et Iberis misto ac sordidos fuisse, ut ex lotio diu in
nomine dicti, incoluerunt. Unde Lu- ter cloacas collecte lavacra sibi con-
can. ' Gallorum Celtae miscentes no- ficerent, et ex eo sibi suisque uxori-
men Iberis.' Porro Celtiberia cuni bus intritis purgamentis dentes abs-
culis et cavernis abundat. Strabo, tergerent.

CARMEN XXXVIII.
AD CORNIF1CIUM.
Male est, Cornifici, tuo Catullo :
Cornifici, agre est Catullo tuo, œgre est certe, et operose, qui etiam magis et
NOTjE
1 Cornifici] Hic Cornificius forte bello Siculo : huic soror fuit nomine
fuit eruditissimus ille Poëta, cujus Cornitîcia, cujus carmen magno in.
egregia opera usus est Augustus in pretio habitum fuit.
116 С, VALERII CATULLI
Male est, mehercule, et laboriose,
Et magis magis in dies et horas :
Quem tu, quod minimum facillimumque est
Qua solatus es allocutione ? " 5
Irascor tibi. Sic meos amores 1
Paulum quid lubet allocuüonís,
Mœstius lacrymis Simonideis.
magis in dies succeuseo tibi ; itane delicias meas puenim accepisti? Quem tu quo
sublevasti aUoquio ? Quod tamen levissimum est et tibi expeditissimum ; purum quid-
piam alloquii adhibuisti, tristius lacrymosis versibus Simonideis.

2 In Mur. Hercule me; in vett. libb. mercule, ut conj. Stat. et edidit Corrad.
—3 Lect. noatram servant cod. unus Mur. aliique vetusti. Vide infra Carm.
lXIv. 275. Magisque et magis in Gryph. Seal. 1. Voss. et Vulp. Statim post
hune versum sextum posuit Seal.—4 Quam tentabat Corrad. improbante
Doer.—6 Die meos amores vult Heius. improbante Doer. Stat. interpungit,
Sic meos amores Paulum : quid, Ifc.—7 Paulum quid, vel, quod, in quibusdam
vett. Paulum quidlibet in Gryph. Mar. et aliis ; Paulum quod junet Voss. ap-
probante Heius. ' Versum desidero qui post hune sequeretur ; nisi si cui
videtur Mœstius in Misisses mutandum.' Stat.
NOTJE
8 Mœstius lacrymis Simonideis} Si- prosecutus est ; ad quas alludit Ho-
monides ex Cea iusula oriundus, rat. п. Od. 1. ' Ceae retractes munera
Lyricus Poeta iusignis, ac Bacchili- naeniœ.' Testaturque Fabius eum in
dœ Lyrici patruus condendorum car- tristium rerum t,actatione excellu-
minum auctor egregius, funebres lau- isse.
dationes singulari commiseratione

CARMEN XXXIX.
IN EGNATIUM.
Egnatius, quod candidos habet dentes,
Renidet üsquequaque : seu ad rei ventum est
Egnatius arridet in omni loco et tempore, quia habet nitidos dentes : sive acces-

1 In nonnullis edd. vett. quœ candidos.—2 Pro seu ad vitandum diphthongi


NOTiE
1 Egnatius] Ineptiam Egnatii His- spurcissime parabat, ostentaret, sem-
pani exagitat, qui ut candorem den- per nulla etiam occasione ridebat.
tium, quem sibicrebrisurinaelavacrh 2 Seu ad rei ventum est Subsellium]
CARMEN XXXIX. 117
Subsellium, cum orator excitat fletum,
Renidet ille : seu pii ad rogum fili
Lugetur, orba cum flet unicum mater, 5
Renidet ille : quicquid est, ubicumque est,
Quodcumque agit ; renidet. Hunc habet morbum,
Neque elegantem, ut arbitror, neque urbanum.
Quare monendus es mihi, bone Egnati :
Si urbanus esses, aut Sabinus, aut Tiburs, 10
Aut pastus Umber, aut obesus Etruscus,
sum est ad subsellium rei, ubi orator lacrymas commovet ; tamen ipse arridet : sive
ploratur ad funus boni nati, quandu mater orba unicum filium plorat ; ipse tamen
arridet, quidlibet accidit, quocumque in loco est, quicquid facit, semper arridet.
Hoc habet vitium, neque, ut opinor, facetum nec venustum. Itaque illud monendus
es а me, о bone Egnati, si Romanus, aut Sabinus esses, aut Tiburtinus, aut obesus

elisionem in hoc et quarto versu Voss, legit si.—9 Quare monendus est mihi.
Bone Egnati Muretus ; Seal. et Voss. legunt es, sed interpungunt post mihi.
—11 In plerisque vett. parcus Umber ; nude Seal. fecit poreus, quem sequitur
Bip. ' Ea emendatio nostra confirmatur Lexico P. Danielis, cui parile ego
vidi in Monasterio Vindocineusi.' Seal. ' Parum recte Seal. noluit en<m
Catullus TJmbros ridere, sed potius laudare succulenta Umbrorum corpora.'
Doer. Mel. pro Parthus, quod invenerat in cod. legit fartus: quidam pinguis.
ЫОТЖ.
Cum in judicium venit, ut advocati Tiburto, Catillo, et Corace Graecis,
munere fungatur. SubsellU enim Amphiarai liberis communiter con-
erant, in quibus ii judices qui Magi- dita, et a Tiburti solius nomine Ti-
stratum Curulem non gerebant, con- bur, seu 'Tiburs appellata. Tiburs
sidebant, et causas cognoscebant : etiam idem est ac Tiburtinus, et Ti
quinetiam ii, qui causas agerent, in burtius.
subselliis erant, cum reis atque testi- 11 Aut pastus [porras] Umber] Um
bus. Aiiquando etiam subsellia pro bria Italiae regio dicta атгЬ той iußpov,
ipsis judicibus accipiuntur. Martial. hoc est, ab imbre, quod Umbri, omni
lib. i. ' Sextiliane bibis quantum sub um Italiae populorum antiquissimi,
sellia quinque.' inundationi terrarum imbribusque su-
10 Si urbanus esses, aut Sabinus, aut perfuisse credantur : vel Umbria dic
Tiburs] Hie urbanus idem est ac Ro ta est ab umbra, quod ea regio prop
manus, quemadmodum ' Urbs' Kат' ter Apeunini montis vicinitatem um
Hoxbу dicitur Roma. Sabini autem brosa sit, cujus incolae dicti sunt
populi fuerunt in quarta Italiae regi- Umbri vel Umbrici. Porcus autem,
one non longe ab urbe Roma. Hi Varrone teste, pinguis et obesus ve-
graves habiti fuerunt et austeri. Ho- teribus dicebatur. Alii vero legunt,
rat. п. Epist. 1. ' Vel Gabiis, vel cum parcus, sed male ; nam luxus Umbro
rigidis aequata Sabinis.' Tiburs Ci- rum a multis incessitur scriptoribus
vitas in Sabinis, crebris fontibus idoneis.
irrigua, olim Polystephanos dicta, a Aut obesus Etruscus] Etruria sive
118 С. VALERII CATULLI
Aut Lanuvinus ater atque dentatus,
Aut Transpadanus, ut meos quoque attingam,
Aut quilibet, qui puriter lavit dentes ;
Tamen renidere usquequaque te nollem : 15
Nam risu inepto res ineptior nulla est.
Nunc Celtiber es : Celtiberia in terra
Quod quisque minxit, hoc solet sibi mane
Dentem, atque russam defricare gingivam ;

Umber, aut pinguis Tuscus, vel Lanuvinus niger et dentosus, vel Trauspadanus, ut
etiam meos attingam : si denique quivis esses, qui pure dentes suos abluit ; non
tamen concederem te omni loco et tempore arridere : neque enim quicquam absurdius
est risu intempestivo. Jam vero cum sis Celtiber, natus in Celtiberia regime, ubi
unusquisque mane solitus est abstergere sibi dentes et rubentes gingivas eo lotio,

—12 In quibusdam edd. vett. Lavinius acer, pro quo. legi jubet Avant. Lanu-
vinusacer.—П In Stat. codd. Nunc Celtiber Celtiberia in terra; in cod. Seal.
Venett. Brix. et Vicent. Nunc Celtiber ex Celtiberia in terra; unde Seal. legit,
N. Celtiber in Celtiberia terra ; in Aid. Gryph. Mur. Stat. praeeunte Avant.
N. Celtiberus Celtiberia in terra ; Faërn. legendum putavit, 2V. Celtiberque,
Celtiberaque in terra, improbante Stat. Cant. tentat, N. Celtiber, et Celtiberia
in terra, et expl. ' Nunc cum sis Celtiber :' Heius. vult, Nunc Celtiber e Celti
beria terra: Doer. Nunc Celtiber, at Celtiberia in t. Emendatio Corrad. in
Gott. et Bip. recepta, quamque nos etiam exhibuimus, vere gennina videtur.
In membranis vett. ex et es vix distingui possunt.—19 Omnes Stat. codd.
babent rusam; edd. vett. rufam, vel russam. Apul. Apol. i. legit, piomeare
gingivam, probante Marcil.
NOTЖ
Tuscia Italiae item regio est, a Latio Ora cruor.'
Tiberi, a Liguribus Macro fluvio di 17 Celtiber] Aiii legunt, Celtiberus,
visa. Hujus incolae Etrusci, Tusci, veriti ne una syllaba deficiat versus.
ac etiam Tyrrheni appellantur. Celtiberi porro populi sunt Hispaniae
12 Lanuvinus ater] Lanuvii civis. ad Iberum flumen siti, quorum regio
quod oppidum est Latii ad viam Ap- dicta est Celtiberia, a Celtis et Ibe
piam a Diomede conditum. ns simul mixtis et habitantibus. Vide
I3 Trauspadanus] Trauspadana re Strab. lib. in. Plin. lib. ni. cap. 4. et
gio ea pars est Italiap, quae inter A- lib. iv. cap. 17. Celtiberia in terra
penuinum et Alpes sita est ad Padum dixit Catullus, quomodo ' Galliam
Лишeл , in qua Verona Poëtae nostri terram,' et ' Africam terram ' dixit
patria. Caesar Comment. de Bell. Gall. et ut
14 Puriter lavit] Veteres ' puriter,' dixit Gellius lib. n. cap. 22. ' Ven-
' proterviter,' ' ignaviter, 'superbi- tum qui ex Gallia terra flaret, Circi-
ter,' ' temeriter,' &c. dicebant, ait um appellari.'
Priscian. Lavit etiam pro lavat : si- 19 Russam defricaregingivam] Spur-
cut et lavo, lavas, et lavo, lavis, ve cissimam Hispanorum iusectatur fœ-
teres efferebant. Horat. iv. Od. 6. ditatem, de qua etiam Apuleius A-
' Phœbe qui Xantho lavis amne cri polog.
nes.' Virgil. ' Lavit improba teter
CARMEN XL. 119
Ut quo iste vester expolitior dens est, 20
Hoc te amplius bibisse prœdicet lotî.
quod minxit, facis indecore renidendo ; ut quanta nitidiores sunt isti dentes vestri,
tanto magia indicent vos ebibisse plus urinœ.
NOT«
21 Loi?] Synœresis est, pro, lotii, etiam Diodorus Sicul. lib. v. et Stra-
quod est non urina solum hominis, bo Geograph. lib. ш. qui Hispanos
sed aliorum quoque animalium. Fœ- urina et lotio in cisternis inveteratis
dum antem hunc Hispanorum morem non tantum dentes, sed et totum cor-
praeter nostrum Catullum notarunt pus lavare cousuevisse scripserunt.

CARMEN XL.
AD RAVIDUM.
QujENAm te mala mens, miselle Ravide,
Agit praecipitem in meos iambos?
Quis Deus tibi non bene advocatus
Vecordem parat excitare rixam ?
Anne ut pervenias in ora volgi ? 5
Quid vis ? qualubet esse notus optas ?
Eris : quandoquidem meos amores

Quœnam te dira meus, o infelix Raride, précipitat in meos tambos ? quis Deus
male invocatus a te vult iusanam movere contentionem ? An hoc facis ut in sermo-
nem hominum venias? quid cupia? An vis notus esse quacumque possia ratione?

1 Faërn. pro Ravide legendum putavit Raude ; sed nihil necesse; postrema
ijill. a principe subsequentis versus absumitur : Avant. legit rapide, litera
prima minore.—5 In omnibus Stat. codd. perveniamus.—6 Quia vis in uno
Stat. cod. unde ffle, Quovis qualubet esse notus optas: Voss. Cuivis qualu
bet, $c.
NOT/E
1 Quœnam te, Ravide] JEgre fereus 3 Non bene advocatus] Hoc est, non
Poëta noster Ravidum quendam ob- legitimo ritu placatus. ADisenim
scurum ac vilem hominem factum iratis mala cousilia veteres immitti
esse sibi rivalem, minatur se morda putabant. Cicer. pro Mil. ' Di ¡m
ces ¡ambos in ipsum vibraturum, ut mortales mentem dederunt ¡111 perdito
sic tandem notus/et ad infamiam tra- ac furioso, ut illi faceret iusidias;
ductts, evadat in fabulam vulgi. aliter perire pettis ilia non poterat.'
120 С. VALERII CATULLI
Cum longa voluisti amare poena.
Eris ; quoniam ausus es amare meaт puellam cum sempiterno tuo supplicia.
NOTiE
8 Cum longa voluisti amare poma] infamia Ravidi ridebitur, quamdiu
Quia nempe tamdiu ab hominibus Catulli Carmina legentur.

CARMEN XLI.
IN AMICAM FORMIANI.
An sana illa puella defututa
Tota ? millia me decem poposcit ;
Ista turpicnlo puella naso,
Decoctoris amica Formiani.
Propinqui, quibus est puella curae, 5
Amicos medicosque convocate :
Acme illa puella * * * ame postulavit decem millia integra nummorum ! pu
ella, inquam, ista naso turpi, quae est amica illius Маnшггав Formiani decoctoris/
Vos, o cognati, in quorum tutela est ista puella, amicos vestros et medicos advocate.

1 In edd. vett. plerisque, Acme ilia; et sic in Bip. in Stat. codd. Ameana;
unde fecit Acme, una puella : Seal. in suo cod. invenit A mean ; unde dedit,
Ah me, an: Voss. conj. Ain' sana puella: Vulp. secutus est Seal. Lect. nostra
est ex emend. Corrad. in Gott. recepta, cûi, inquit Doer. egregie respondere
videtur vs. 7. Passer. qui legit Acme, interpungit post Tota, alii jungunt
NOTTE
I An sana [ Acme, an] ilia] Mere- dicatur puella a diversis viris subagi-
triculam Acmen, cujus blanditiis fu- tata.
erat delinitus, iusectatur Poëta, quod 2 Millia] Hoc a Demosthenis dicfo
ab ipso decem millia nummorum pro sumitur, a quo cum Lais famosa me-
mercede concubitus ausa sit postu retrix mille drachmas ad coneubitum
lare ; eamque ob id velut iusanam, petiisset; ipse respondit: ' Non emo
phreneticam, et larvarum imaginatio- tanti pœnitere.'
nes patientem traducit ; quae nempe, 4 Decoctoris Formiani] Decoctores
cum esset deformis, prorsusque infa> dicuntur ii, qui bonis male cousumtis
mis, ac project* turpitudinis prosti- gula ad inopiam redacti fallunt cre-
bulum, cuperet sibi tantum pretium ditores. Ille vero, de quo hic Catul
dari. lus, Mamurra est, Formiis urbe Cam-
Defututa [Difututa] Compositio paniae oriundus, Julii Caesaris Fabrum
verbi multitudinem significat, quasi praefectus, de quo plura postea.
CARMKN ХЫ. 121
Non est sana puella ; nec rogare
Qualis sit solet haec imaginosum.
Nam puella ista non est sui compos ; nec quarite quo malo laboret ; nат ipsa con-
suevit imaginosum morbum pati.

Tota mUlia.—7. 8 Statii codd. exhibent, nec rogare Qualis sit solet, et imagino
sum ; vel, nec rogare Qualis sit solet, nec imaginosum ; in aliis codd. et edd. vett.
nec rogate Qualis sit, solet hœc imaginosum. Mur. qui legit, nec rogare Qualis sit
solet hœc imaginosum, interpr. ' speculum de forma sua cousidere non solet.'
Seal. legit et interpungit, nec rogate Qualis sit. Solet hœc imaginosum, et sup-
plet ad vocem imaginosum ' morbum aegrotare,' h. e. Kopvßavriif, <ррeут$-
Salmas. ad Solin. p. 1087. legit, dolet hœc imaginosum, quod explicit, naiverai,
4,pewri?- Voss. ut novam inferret obscœnitatem, exculpsit iiepaytiov ífeiv ' hœc
imago nasum inepte Turnebus,' inquit Doer. at Turnebus ap. Seal. non sic
legit, sed sequitur Muretum, et eodem modo interpretatur : Corrad. dedit,
en imago nasum ! cui adhaeret Gott. Doer. proposuit, nec rogare Qualis sit,
solet; en imaginosam ! b. e. nee in se descendere et quaerere solet, quam vilis et
deformis sit ; en quantum ejus phantasia valet in fingenda sibi de se formaque
sua imagine ; vel, in eandem sententiam, nec rogare, Qualis sit, solet hœc ima-
ginosa. ' Equidem lubenter fateor, me nondum a seusu meo impetrare potu-
isse, ut in ulla a VV. DD. ad h. 1. allata vel explicatione vel emendatione ac-
quiescerem. Immo totum locum vel plane mutilum, vel alia certe medela
sanandum puto.' Doer. In edd. vett. Venet. an. 1500. Gryph. et aliis cum
sequenti Carmine hoc conjungitur, a quo quidem illud disjungendum esse
monuit Victor.
NOTjE
8 Solet hœc imaginosum] Antiqui personantur. Qui autem hoc morbo
verbo, solet, infinitivum saepius non laborant, iusomniis vexantur, et saepe
adjungebant. Plaut. ' Quae cum vi- patentibus oculis dormiunt. His por
ris suis predicant nos solere.' Catul ro morbis affecti dicebantur olim
lus infra Carm. cXIii. ' Cousule Pom- ' Corybantiare,' quod vetustas super-
peio primum duo, Cinua, solebant stitiosa imagines illas a Corybantibus
Mcechj.' Solere antem imaginosum, immitti crederet. Sed forsan dieit
est imaginose morbo conflictari. Poëta imaginosum morbum pati puel-
Morbus vero imaginosus est, vel cum lam, quod nempe ita esset iusana
phantasmata et imaginationes animo mente, nt se formosam crederet, cum
occurrunt, vel cum tinuitibus aures esset omnino deformis et turpis.
122 С. VALERII CATULLI

CARMEN XLII.
IN QUANDAM-
Adeste, hendecasyllabi, quot estis
Omnes undique, quotquot estis omnes.
Jocum me putat esse mœcha turpis,
Et negat mihi vestra reddituram
Pugillaria, si pati potestis. 6
Persequamur eam, et reflagitemus.
Quae sit, quaeritis ? illa, quam videtis
Turpe incedere, mimice ac moleste
Ridentem catuli ore Gallicani.

О versus hendecasyllabi, adeste hue omnes undequaque, quotquot estis, omnes


quotquot estis, quantumvis multi. Ridiculum me habet fada adultera, aitque se
minime esse reddituram mihi vestras tabellas ; si ferre valetis eam iusectemur, et
pugillares reposcamus. An vos rogatis quœnam ilia sit ? illa ipsa est, quam con-
spicitis turpiter incedere, histrionum more, et moleste cachinnantem rictu canis Gal-

4 In edd. vett. nostra, ortum ex antiq. lect. vostra: in Stat. codd. vestra.
Catullum scripsisse redditura putavit Seal.—5 Mel. conj. sic pati potestis?
alii legunt et distinguunt, Pugillaria: si pati potestis, Persequamur, Ice.—
8 Vicent. Brix. Venett. et aliae vett. exhibent, Turpe i. myrmice, quod defen
dere tentabat Dons. P. affereus ex Flauto ' formicinum gradum :' in Stat.
codd. mirtinœ si\e murmire ; in Maff. 1. mirmice ; unde Stat. leviter mutaus
legebat, ilia q. v. Turpe, sive Turpem, incedere, mimice ac, Src. probante Seal.
Corrad. dedit murice. Erhard. ad Petron. c. 126. conj. ritmice^ quod sibi

NOTiE
1 Hendecasyllabi] Carminis genus 5 Pugillaria] ' Pugillares ' et ' pu
est ita dictum ab undecim, e quibus gillaria,' dixerunt Antiqui. Tabellae
constat, syllabis, alio nomine Phalae- erant ligneae, vel cereae, vel etiam
cium seu Phaleucium ab ejus inven- eboreœ, aut ex alia materie, in quibus
tore Phaleuco nuncupatum. Hoc stylo scribebatur. Dixit antem Ca
maxime Catullus excellit Carmine : tullus, vestra pugillaria, alloquendo
unde ejus opem in sui ultionem im suos versus hendecasyllabos, quia ni-
plorat, ut pugillares a mere trice qua- mirum his scribendis erant dicata.
dam sibi surreptos extorqueat. Pri- 8 Mimice] Id est, turpiter ince-
mum quidem eam conviciis aggredi- dendo gesticulantem. Aiii legunt
tur, quae cum nihil prosint, tandem myrmice, ut sit ita lento gradu, for-
etiam blanditiis eam demulcere ten- micarum more, incedere, ut vix pedi
tat. pes praeferatur. Plaut. in Mencech.
3 Jocum me putat] Sic Propert. lib. 9 Catuli ore Gallicani] Celebrantur
П. Eleg. 24. 15. ' verum Fallaci do apud Veteres e Gallia venatici canes.
minae jam pudet esse jocum.' Ovid. Met. i. ' Ut canis in vacuo le
CARMEN XLII. 123
Circumsistite eam, et reflagitate : 10
Moecha putida, redde codicillos ;
Redde, putida moecha, codicillos.
Non assis facis ? O lutum, lupanar,
Aut si perditius potest quid esse.
Sed non est tamen hoc satis putandum. 15
Qtiod si non aliud pote est, ruborem
Ferreo canis exprimamus ore.
Conclamate iterum altiore voce :
Moecha putida, redde codicillos,
Redde, putida moecha, codicillos. 20
Sed nil proñcimus, nihil mövetur.
Mutanda est ratio, modusque vobis,
Si quid proficere amplius potestis.
Púdica et proba, redde codicillos.
Met. Circumvenite illam, et codicillos reposcite. O turpis adultera, restitue mihi
pugillares, restitue mihi, turpis adultera, meos pugillares. Non eos œstimas univs
assis ? О cœnum, о prostibulum, aut si quid aliud potest esse fatidius et turpius.
Non tamen œstimandum est hoc sufficere ; quod si quid aliud fieri «on potest, sal
tem eliciamus ruborem ex impudenti vultu illius canis. Rursus igitur conclamate
altiori voce ; fatida adultera, restitue mihi meos pugillares ; restitue mihi, fœda
adultera, meos pugillares. Sed nihil promovemus ; nec flectitur nostris conviens.
Mutanda est igitur vobis agendi ratio, et modus, si quid amplius potestis proficere.
О casta et honesta mulier, redde mihi meos pugillares.

vindicat Seal.—13 In edd. vett. et Stat.' codd. Non assisfacis о lutum, lupa
nar ; unde Stat. legendum suspicabatur, о lutum, о lupanar ; sive, о lutum lupa-
тит; sive, os Шит lupanar: Avant. legi jubet, Assis non olidum facis lupanar;
Voss. о lutum lupanare: Heius. tentat, oblitum о lupanar, quia, teste Voss. olim
lectum sit, oblitum lupanar: alii ex Planto, o blitum, duobus verbis, i. e. scor-
tum.—16. 17 In edd. vett. non aliud potest ruborem Afferre о canis; in Stat.
codd. non aliudpotest, ruborem, Ferreo canis: Seal. 2. nil aliud potest.
NOTiE
porem cum Gallieus arvo Vidit, et codicilli sumuntur pro scriptis, qui-
bic praedam pedibus petit, ille salu bus aliquis ultimam suam voluntatem
tem.' Vide etiam Plin. lib. vт. cap. profitetur.
40. Ridere porro ore canis Gallicani, 17 Ferreo] Perditae mulieris impu-
est turpiterac late os inter ridendum dentiam notat, cujus os dicitur fer-
diducere, ut patulus est rictus canis reum, quomodo apud Aristoph. áv)/p
venatici. <riSnpovs, Vir ferreus, et apud Ovid.
11 Redde codicillos] Codicillorum ' duri puer oris et audax.'
nomine, hie tabellar seu pugillares ac 24 Pudica et proba] Cum nihil con
cipiuntur ; sed ab Angusti Imperato- vicia profuerint, fictas etiam tentat
ris temporibus apud Juriscousultos adhibere blanditias.
124 С. VALKRII catulli

CARMEN XLIII.
IN AMICAM FORMIANI.
Salve, nec minimo puella naso,
Nec bello pede, nec nigris ocellis,
Nec longis digitis, nec ore sicco,
Nec sane nimis elegante lingua,
Decoctoris amica Formiani. 5
Ten' provincia narrat esse bellam 1
Tecum Lesbia nostra comparatur 1
О sasclum insipiens et inficetum !

Tu salva sis, о puella, neque nimio naso, neque eleganti pede, neque nigris oculis,
neque longis digitis, neque ore sicco, neque certe sermone nimium venusto, o amica
decoctoris Formiani. An provincia pradicat te pulchram et formosam esse? An
confertur tecum nostra Lesbia ? o sœculumfatuum et iusulsum !

1 Salvenec nimio ex cod. edidit Seal. probante Heius.—8 In omnibus Stat.


codd. iusapieus.
NOTE.
1 Nec minimo [nimia] puella naso] pingitque trementes Attolleus ocu-
Eandem exagitat Acmen Formiani los.'
amicam, de qua jam Carm. xlii. 3 Nec longis digitis] Longi elegan-
quamque nullum paene nasum habuisse tesque digiti manuum formam com-
inuuit. Plures tamen legunt, nec mendabant. Propert. de Cyntbia,
minima naso; sed cum Sealigero legen- lib. ii. Eleg. 2. 5. ' Fulva coma est,
dum putamus, nimio, cum alibi Catul longaeque manos, et maxima toto Cor
lus dixerit Acmen esse ' turpiculo pore, et incedit vel Jove digna soror.'
naso ;' non enim nasum immodicum Nec ore sicco] Nimia salivae abun-
et nimium dixisset ' turpiculum.' dantia, sputique frequentius exere-
2 Nec bello pede] Pedis brevitas et mentum in puellis praeeipue indeco
elegaus forma laudatur in puellis. rum est Juvenal. Sat. vi. 147. ' Jam
Ovid. Amor. in. ' Pes erat exiguus, gravis es nobis, et saepe emungerii,
pedis bœe aptissima forma est.' exi Ocyus, et propera : sicco venit
Nec nigris ocellis] Commendabatur altera naso.'
elim apud Romanos, maxime in mu- 6 Ten' provincia] Provinciam bic
lieribus, oculorum et superciliorum appellat regionem Trauspadanam, in
nigror; quae enim mulieres natura qua et amica Mamurrae, et Catullus,
non babebant nigra supercilia, deni- cum haec scriberet, erant. Tunc enim
grabant arte, quod significat Juvenal. ibi Mamurra Fabrorum Caesaris prae-
Sat. n. ' lile supercilium madida fu- fectus versabatur. Ten' autem pro
ligioe tinetum Obliqua producit acu : tent interrogative et cum admirati
CARMEN XLIV. 125

NOTME
one, ut infinitis locis apud Plaut. et tes,qui hoc saeculo vivnut, turpemque
Terent. et deformem Mamurrae amicam cum
8 О saclum iusipieus] О hommes formosa Lesbia comparant !
iusipientes, et penitus judicio caren-

CARMEN XLIV.
AD FUNDUM. ^
O funde noster, seu Sabine, seu Tiburs,
Nam te esse Tiburtem autumant, quibus non est
Cordi Catullum lœdere : at quibus cordi est,
Quovis Sabinum pignore esse contendunt.
Sed seu Sabine, sive verius Tiburs, 5
Fui libenter in tua suburbana
Villa, malamque pectore expuli tussim ;
О pradium meum, sive Sabinum sis, sive Tiburtinum ; ii enim, quibus non placet
Catultum offendere, existimant te esse Tiburtinum : ii vero, quibus placet ilium
offendere, quolibet etiam deposito pignore te esse Sabinum contendunt. At vero
sive sis Sabinum, sive potius Tiburtinum, egregia animi alacritate versutus sum in
rure tuo suburbano, et exscreavi molestam tussim e meo pectore, quam mihi non

7 Sic h. 1. correxerunt VV. DD. in edd. vett. ex corrupta codd. lectione.


Omnes Statiani exhibebant, aliamque pectore expulsus sum; Seal. cod. aliamque
petere expulsus sum: hinc Stat. fecit, aridamque pectore expuli ; Seal. et Voss.
NOTjE
1 O funde] Agro suo gratulatur, ma fuit amœnitas: unde et Horat.
agitque gratias, quod in eo commo- eam sedem senectuti optat suae. п.
dissime sit hospitatus, et tussi libera- Od. 6. ' Tibur Argaeo positum colono
tus, quam apud suum Sextium con- Sit meae sedes utinam senectae.' Et
traxerat, cum orationem quandam in post pauca : ' Ille terrarum mihi prae
ter cœnandum audivisset. ter omnes Angulus ridet.'
2 Te esse Tiburtem] Mavult Poëta 4 Sabinum] Ejusdem Latii populi
fondum suum esse Tiburtem quam sunt Sabini, quorum fines erant an
Sabinum, vel quod agriTiburtis amœ- gusti, nec proeul exteusi : unde non
nitas celebrior esset, quam Sabini; vult Catullus suum agrum esse Sabi
vel forte quod Sabinas ager vectiga- num, sed potius Tiburtinum, cujus
lis esset, vel militibus attributus. Ti- nempe fines vellet latius proteusos.
burtini porro populi sunt Latii Sabi- 7 Villa] Dicta est domus rusticana
nis confines, a Tibure seu Tiburte quasi ' vehilla,' quia illuc fruges, et
civitate sic dicti ; cujus regionis sum inde in urbem vehebantur. ' Subur
126, С. VALERII CATULLI
Non immerenti quam mihi meus venter,
Dum sumtuosas appeto, dedit, coenas.
Nam, Sextianus dum volo esse conviva, 10
Orationem in Antium petitorem
Plenam veneni et pestilentiae legit.
Hic me gravedo frigida, et frequens tussis
Quassavit, usquedum in tuum sinum fugi,
Et me recuravi otioque et Urtica. 15
Quare refectus maximas tibi grates
Ago, meum quod non es ulta peccatum.
Nec deprecor jam, si nefaria scripta
immerito ahtis mea attulit, cum lauta convivia quarerem. Cum enim cuperem esse
conviva Sextii, recitavit mihi orationem adversus uctorem suum Attium, refertam
veneno et pestilentia ; ibi me algida gravedo et crebra tussis vexavit, donec in tuum
gremium confugi, ac me curavi ocimo et Urtica. Itaquejam recreatus maximas tibi
refero gratias, o villa, quod non punieris culpam meam. Nec recuso nunc quin, si

malamque p. expui.—8 In edd. vett. Non i. vertitur mihi quam meus; sive,
verenti....meus ; sive, vertitur....meusa ; si\e,meretur....ment: in cod. Lambini,
vorax venter; in Statianis, quam mihi meus vertitur ; vel, veretur ; ve\,fertur:
in Mar. cod. meus vertet ; onde affirmat se con). meus venter; sed haee lectio
Faërno debetur, non item Mureto, si Statio fides sit.—11 In codd. et edd.
vett. minantium petitorum ; in quibusdam munacii ; in Aid. t.in Actium petito
rem: Stat. e lect. codd. fecit, in Antium; Seal. in Attium.—15 In edd. vett.
Et me recuravi ocymoque,\e\,ocioque: in uno Stat. cod. Et me curavi; in aliis
ejusdem, Et me recuravi otioque: Stat. conj. Et me ne curavi, ut ne pro ' qni-
dem' dictum sit, breve syllaba. Seal. edidit, Et me procuravi oeimoque, im
probante Marcil.—17 Ita legebat Stat. in omnibus codd. praeterquam in
Pat. in quo erat, qua non es ulta: Faërn. emend. quod non es ulte, ut ad ' fun-
dum' referatur, quem sequitur Vulpius; in nounullis edd. vett. meoque non :
NOTjE
bana ' vero dicitur quae non procul vocem obtundit, et tussim siccam et
ab urbe est. frequentem movet.
11 Orationem] Mos fuit Antiquis, 15 Otioque [oeimoque] et Urtica] Aiii
ut ubi quid scripserant, amicos con- legunt, otioque. Urtica medetur tussi,
vocarent, iisque illud quicquid erat, ut scribit Plin. lib. xxii. et Cornel.
recitarent, ac ipsorum judicio subji- Celsus lib. iV. de Tussi loqueus : ' Ci-
cerent, antequam in lucem ederetur. bus interdum mollis, ut malva et ur
12 Plenam veneni] Maledictorum tica.' ' Qcimum ' etiam cum rosaceo
nempe quibus Attium, alii legunt At- aut aceto capitis doloribus mederi
ticum, competitorem suum proscinde- dicit Plin. lib. xx. cap. 12.
bat, ' Petitores ' vero dicebantur, 17 Quod non es ulta] Ad villam de
qui eundem Magistratum petebant. bet refeni quae versu prœcedent! de-
IS Gravedofrigida] Capitis morbus buit subaudiri cum dixit, maximas tibi
est, cum humor crassior e cerebro in grates Ago.
nares defluit, nares ipsas obstruit,
CARMEN XLV.
Sexti recepso, quin gravedinem et tussim
Non mi, sed ipsi Sextio ferat frigus, 20
Qui tunc vocat me, cum malum legit librum.

ruraus recepero detestanda scripta Sextii, frigus afferat catharrum et tussim, non
mihi quidem, sed ipsi Sextio, qui tum me invitat, quando nefarium librum legit.

Mur. dedit, non es ultu' peccatum.—19 In edd. vett. Sentire capso, vel, cessa :
Avant. conj. Sexti recepso, ut erat in Stat. codd. Maff. 1. habuit Sesti recepso :
Lect. Sesti prœferret Doer.—20 In nounullis edd. vett. Non mihi: Avant.
legi jouit, Non mi. In quibusdam Sestio.
NOT7E
19 Recepsci] Antique dictum pro, mecum manus ioserit arma :' i. e.
' recepero.' Sic Cic. lib. ii. de Leg. 'jussero.'
' Sacrum sacrove commendatum si 20 Sextio] Plures asserunt hune
quis clepsit rapsitve, parricida esto :' eundem esse cum P. Sextio Equite
pro ' clepserit et rapuerit.' Sic et Romano, pro quo extat Ciceronis
Virgil. Жn. XI. ' Cetera quae jusso Oratio.

CARMEN XLV.
DE ACME ET SEPTIMIO.
Acmen Septimius, suos amores,
Tenens in gremio, Mea, inquit, Acme,
Ni te perdite amo, atque amare porro
Omnes sum assidue paratus anuos,
Quantum qui pote plurimum perire : 5
Solus in Libya, Indiave tosta,
Septimius complecteus in sinu Acmen delicias suas, ait Uli : o Acme mea, si te
non amo vehementissime, et paratus non sumjugiter amare te deinceps per ¿tatem
отneт, quantum qui maxime amare potest, obvius occurram glauco leoni solus in
NOTjE
1 Acmen] Describit Septimii et pereunt adolescentes mulierem.'
Acmes meretricis auspicatissimos a- 6 In Libya, Indiave tosta] Tertia
mores, quasque blanditias sibi invi- pars tottus orbis est, quam et Afri
cem dicebant faciebantque, exponit. cam dicimus. Sic autem appellata
5 Perire] Pro ' deperire ' dicitur, ' Libya' putatur, quod inde Libs ven-
quod est impatienter amare, et aman tus flагe soleat. India vero regio
do un. Plaut. in Trucul. ' Tres unam orlentalis Asiae terminus est, quae
128 С. VALERII CATIJLLI
Caesio veniam obvius Leoni.
Hoc ut dixit, Ainor, sinistram ut ante,
Dextram stemuit approbationem.
At Acme leviter caput reflectens, 10
Et dulcis pueri ebrios ocellos
Illo purpureo ore suaviata,
Sic, inquit, mea vita, Septimille,
Huic uno domino usque serviamus,
Ut multo mihi major acriorque 15
Ignis mollibus ardet in medullis.
Hoc ut dixit, Amor, sinistram ut ante,

Libya aut India torrida. Statim atque pronuntiavit ista verba, Cupido a lœva
parte sternutavit prosperum couseusum, ut prius. Acme vero retorqueia leviter
cervicem, et vultu illo rubicundo osculata suavis adolescentuli oculos ebrios, O mi
Septimille, inquit illa, vita mea, ita semper obsequamur soli huic domino ; quem-
admodum flamma multo vehementior et acrior mihi flagrat in teneris viscetibus.
Statim atque verba ista dixit, Cupido a lœva parte sternutavit felicem couseusum

5 In marg. Bodl. quoi.—8 In edd. vett. et Stat. codd. sinistra, ut ante Dex-
tra, sternuit approbatione ; in aliis stertuit : in Voss. I1. sinistrante ante ; unde
fecit. Hoc ut dixit Amor sinister ante, Dextram sternuit approbationem: Seal. et
Marcil. legerent, Amor sinistra inante, Dextram sternuit approbationem ; Mel.
pro ut ante conj. amanti. Lect. nostram produxit Stat. ex Pat. altero.—
10 In Stat. codd. Ad hanc me, vel, Ad hac me, in aliis codd. Ad Acme.—
12 Mel. saviata.—14 In Pat. ntroque uno, àpxaûcûs' in aliis uni, improbante
NOTjE
tam vasta esse perhibetur, ut eam interpretantur, ut seusus sit : Amor
tradant esse tertiam partem omnium dextra sternuit approbatione, ut ante
terrarum. sinistra, i. e. cœpit propitiu's esse, si-
7 Casio leoni] Caesius est color sub- cut ante fuerat adversus et sinister.
viridis,igneo quodam splendore inter- Sternutationem namque habebant pro
micaus, qualem in leonis oculis po- signo confirmandi augurii et amoris.
tissimum cernimus : hujusmodi ocu Propert. ' Aureus argutum sternuit
los Minervae bèllorum praesidi tribue- omen Amor.'
runt Poëtae, utpote praeferocis animi 9 Dextram sternuit approbationem]
indices. Hoc est, propitiam et prosperam.
8 Amor, sinistram] Licet 'sinistram' In quam sententiam Theocritus scri-
signified ' infaustum,' et ' inomina- bit Simichidae pastori amores sternu-
tum,' quantum tamen ad Deos et au- tavisse, in bonum auspicii omen. Pe
guria pertinet,significat 'prosperum.' nelope etiam apud Hom. Od. В. e
Cic. de Leg. • Is ave sinistra dictus sternutatione Telemachi gaudio per-
populi magister est.' Et illud Virgil. funditur.
' Intonuit laevum,' &c. Nam quae 11 Ebrios ocellos] Amore scilicet.
nobis sinistra sunt, Diis et Cœlitibus Sic Anacreon 'Es mMbv Kща Ko\vpfiZ,
dextra habemus. Aiii tamen aliter
CARMEN XLVI. 129
Dextram sternuit approbationem.
Nunc ab auspicio bono profecti,
Mutuis animis amant, amantar. 20
Unam Septimius misellus Acmen
Mavult, quam Syrias Britanniasque :
Uno in Septimio fideUs Acme
Facit delicias, libidinesque.
Quis ullos homines beatiores 25
Vidit ? quis Venerem auspicatiorem ?
suum, ut prins. Jam vero a prosperis istis ominibus auspicati affecta mutuo amant,
et amantar. Septimius infetix solam Acmen plus amat, quam отвeз Syrias et
Britannias. Acme constant in uno Septimio amores suos et voluptates ponit.
Quis unquam vidit mortales ullos fortunatiores ? quis unquam vidit amorem /е-
Hciorem ?

Doer.—17 Seal. 1. sinistra, ut ante, Destram sternuit approbationem; in alUs,


sinistra, ut ante üextra, sternuit approbatione.
' NOT^
19 Auspicio bono] Sine auspicio mero enuntiare ad majorem vim ex-
Veteres nihil agebant, ut Cic. iib. iL primendam. Syria porro est Attas
de Divinat. et Val. Max. lib. ii. cap. regio quae quasi in medio orbe con
1. testantur. Sunt igitur bona au stituía dicitur, quo fit, ut nec frigore
spicia quae cogunt res inchoare ; sunt nimio rigeat, nec calore torreatur.
mala quae prohibent. Britanuia Iusula est in Oceano Sep
20 Mutuis animis] Summa est in tentrional!, omnium quae Europae ad
amore felicitas invicem aeque amari. jacent maxima, a Britone rege sic
22 Syrias Britanniasque] Romanis dicta, cum prius Albion dteeretur.
solemne erat provincias plurali nu

CARMEN XLVI.
AD SE IPSUM DE ADVENTU VERIS.*
Jam ver egelidos refert tepores,
Nunc ver reducit nobis tepidam temperiem ; jam ira venti aquinoctialis conti-

t Catullus e Bituynia decedeus, ubi ipsum ex morbo amisit, eumque


ubi hyeu,averat, coactus est in Tro- humavit.
ade ob fratris valetudinem subsistere, 1 Egelidos tepores] Quia extra fri-
Delph. et Var. Clos. Catul. I
130 С. VALERII CATULL1
Jam cœli furor asqumoctialis
Jucundis Zephyri silescit auris.
Linquantur Phrygii, Catulle, campi,
Nicaeaeque ager über aestuosae. 5
Ad claras Asiae volemus urbes.
Jam mens praetrepidans avet vagari ;
Jam laeti studio pedes vigescunt.
О dulces comitum valete cœtus,
Longe quos simul a domo prefectos 10
Diverse variae viae reportant.
cescit blandisflatibus Favonii. О Catulle, deseratur Phrygia regio, et terra fertilii
Nicœa fervidœ, et ad urbes Asiœ iusignes advolemus. Jam animus meus prœges-
tieus optat excurrere. Jam pedes mei affectu alacres vigent. Valete, o jucunda
comitum turba, quos pariter profectos procul a patria varia itinera ad varia loca
reducunt.
t Marcil. e vestigio codd. legit, Jucunda z. s. aura.—4 Stat. conj. Liquan-
tur.—5 Niceœque ager ruber in nonuullis edd. vett. über legi jussit Avant. in
quibusdam astivosœ.—11 In edd. vett. et nounullis codd. teste Ed. Cant.
Diversos variat via, quam lect. servat Vulp. Diverse varie liber Heius. in
aliis, Diversa vario, vel, Diversa varie, vel, Diversœ et variœ. Lect. nostram
testantur omnes Statiani.
NOM
gus jam sunt, ut cum egelida dicitur ad Ascanium Iacum, quam primus
aqua, cum incipit calefieri, et jam est Antigonus Philippi filius condidit,
tepida, nt habet Suetonius in Augusto Antigoniamque appellavit ; postea
cap. 82. ' Sudabat ad Hammam, de- Lysimachus, a nomine uxoris Antipa-
inde perfundebatur egelida aqua, vel tri filiae, Nicaeam voluit nominari.
Sole multo calefacta.' Aliquando ve De hac Plin. lib. v. cap. ultimo. Et
ro idem est ' egelidus' ac * valde ge- Strabo lib. xii. Dicitur ' aestuosa'
lidus,' sicut ' edurus, ' valde durus,' Catullo, quod ibi aër sestivo tempore
ut ait Servius ad Жа. ТГП. Utramque non sit admodum saluber : unde eti-
vocabuli signifícationem unico versu am nonnulli volunt a Poeta œstivosa
complexas est Ovid. ' Egelidum Bo- dici.
ream, egelidumque Notum.' 6 Ad claras Asia volemus urbes] Du
3 Zephyri] Ventus est flîquinoctia- plex est Asia, major et minor. Sed
lis tepeus et jucundus, qui sub Лацш- rursus in Asia nainori Provincia est
noctium vernum ab occasu spirat. 'Asia' proprie dicta, in qua bae qua
4 Phrygii campi] Asiae minoris pars tuor urbes celebres sunt, quas a nu
est Phrygia, Cariae, Lydiae, Mysiap, mero ' quadrigam Asiae' vocat Pro-
et Bitby nias contermina, cujus incola; pert. scilicet Ephesus, Smyrna, Colo
dicti sunt Phryges. Quidam pro phon, et Miletus.
/.i«7imwiur,legunt, Liquantur, iioc est, 11 Diverse varia viœ] Aiii legunt,
tepescunt, et glacie dissipata molli- Diversa varie, quia non uno et eodem
ores fiunt : quod non improbo. tempore, eademque ratione erant do-
5 Nieaaque ager astuosœ] Nicaea mum redituri : alii, vario, quia nempe
urbs eat Bithyniae quondam primaria, in varia loca singuli proficiscebantur.
CARMEN XLVII. 131

CARMEN XLVII.
AD PORCIUM ET SOCRATIONEM.
Porci et Socration, duas sinistrae
Pisonis, scabies famesque Memmî ;
Vos Veranniolo meo et Fabullo
Verpus praaposuit Priapus ille ?
Vos convivia lauta sumtuose 5
De die facitis ; mei sodales
Quaerunt in triviis vocationes t
О Porci et Socration, lavœ dua Pisonis scabies, et esuries Memmii ! an vos
obscomus iste recutitus prœtulit Verannio meo et Fabullo ? an vos splendidas epu-
las de die magnifice iustruitis, dum familiares mei in plateis expectant invita-
tiones ?
2 In Venett. Gryph. 2. et aliis edd. vett. Memmi, ut edidit Seal. ex anti »10
cod. Cuj. quod reeeperunt Grocv. et Vulp. In Statianis mundi, vel moTte!?,
unde Stat. con}. Mindi, M. Mindum intelligeus, cujus meminit Cic. in Epist.
ad Rufum. in codd. Mei. myndi, vel, mandi: in Bip. et aliis recentioribus
mundi.—3 In nonuullis vett. Teraniolo ; in aliis Veraniolo.—7 Mur. legit, in
trivio.
NOTjE
1 Porci et Socration, dua sinistrœ] tum video, pari fuistis Casu.'
Invebitur acriter in Porcium et So- 6 De die facitis] De die apparare
crationem homines impudicos, quos eouvivium est mature, ac de meridie
ob stupri merita Memmius et Piso, ccenam iustrnere, cum sero tantum
Praetores, Veraunio et Fabullo ho- apparari soleret. De nocte porro
nestis adolescentibus praeposuerant. quam de die indulgere genio tolera-
2 Pisonis, scabies famesque Memmî] bilius habebatur ; diem enim agendis
His nominibus exagitat Poëta Porci rebus, noctem curandis corporibus
um et Socrationem, quod altero Piso animoque exhilarando impendi vole-
uteretur ad voluptatem et libidinem, bant. Unde Cato ipse largius ac
altero Memmius ad avaritiam explen- prolixius de nocte invitari libenter
dam. Aiii loco Memmî legunt mundi, cousuevisse dicitur.
quod nempe isti duo nebulones om 7 Quœrunt vocationes] Veranuius et
nium bona diriperent, famelicosque Fabullus, de quibus supra Carm.
omnes redderent. Sunt qui velint xxviii. in triviis expectantes dum se
legi, Pisonis mundi, i. e. frugi, quod aliquis ad ccenam invitet. ' Vocare'
erat Calphurniorum, quorum de gen enim Veteres pro ' invitare ad cce
te erat Piso, cognomen. nam ' dicebant. Unde supra Catul
4 Verpus] Proprie dicitur Judaeus lus Carm. xbiv. ' Qui tunc vocat me,
circumeisus, qui et ' recutitus.' Un cum malum legit Ii brum.' Parasitus
de Martial. ' Delapsa est misero fibu quidam apud Plaut. in Sticho. ' Ne
la, verpus erat.' De Memmio supra gare nulli soleo, si quis me vocat.'
Catullus. Carm. xxvm. ' Sed, quan
132 С. VALERII CATULLI

CARMEN XLVIII.
AD JUVENTIUM.
Melhtos oculos tuos, Juventi,
Si quis me sinat usque basiare,
Usque ad millia basiem trecenta,
Nee uuquam saturum inde cor futurum est :
Non si densior aridis aristis 5
Sit nostras seges osculationis.

О Juventi, si quis patiatur me semper osculari dulces tuos oculos, oscularer iUoa
usque ad trecenta osculoruoo millia ; nec tamen unquammihi rideor inde exsa-
tiandus, etiamsi seges et multitudo meœ basiationis copiosior esset spicis siccis.

4 Ita in Venett. et nounullis codd. et sic edidit Seal. in aliis Stat. Nile
numquam inde cor sater futuras; et aliis ejusdem, Net numquam inde cor satur
futurus; nnde legendum putavit, Necmi unquam videor saturfuturus : in Gryph.
2. Nec unquam videar satur futurus : Ed. Cant. tentat, Nec unquam satur inde
ero futurus ; nam in Rbeg. et nonuullis codd. erat, Nec unquam inde ero satur
futurus, probante Voss.

1 Juventi] Gentem Juventiam in- ' Subripui tibi, dnm ludis, mellite
primis claram fuisse coustat. M. Ju- Juventi, Suaviolum dulci dulcius am
ventius cum Tiberio Graccho Cousul brosia/
fuit. Ex eadem gente M. Juventius 5 Usque ad millia basiem trecenta]
Latereusis, qui Plancum ambitus ac- Ardentem animi affectum, amorem-
cusavit, quique sibi ipse in Lepidi queintimum penitusexpressit. Nam,
pastris mortem couscivit. Juventius at ait Plin. ' Oculos cum osculamur,
autem de quo hie Catullus, is ipse est animum ipsum videmur attingere.'
de quo supra Carm. xXIv. 'O qui 6 Seges osculationis] Sic etiam Vir
Aesculus es Jurentiorum !' De hoc gil. dixit : ' Teloram seges.'
etiam infra Carm. lxxxi. et xcix.

CARMEN XLIX.
AD M. T. CICERONEM.
Disertissimk Romuli nepotum
O Marce Tulli, eloquentissime Romuli posterarum, quotquot sunt, vel fuerunt, vel
CARMEN L. 133
Quot sunt, quotque fuere, Maree Tulli,
Quotque post aliis erunt in annis ;
Gratias tibi maximas Catullus
Agit, pessimus omnium poëta : 5
Tanto pessimus omnium poëta,
Quanto tu optimus omnium patronus.
erunt postea sœculis venturis : Catullus Poëta omnium pessimus agit tibi summas
grafios; tanto pessimus omnium Poeta, quanto tu optimus et prtestanlissimus es
omnium Orator.

6 Hic versus in Pat. altero non erat ; etiam in melioribus abesse affirmat
Voss. quo quidem sublato, nec senium turbari idem existimat, cum ' quantss,'
'qualis,' et similia pronomina absque relativis poni soleant : id tamen parum
commode lmic loco accommoda, i posse videtur Doeringio, qui librariorum
incuria, ob verborum repetitionem, hunc versum excidisse putat.
NOT«
2 Marce Tulli] Ciceroni Poëta nos- sic scribit : ' Ubi hoc omnium patro
ter modeste maximas agit gratias ob nus facis, quid me veterem toum,
patrocinium sibi in aliqua causa, quam nunc omnium clientem sentire opor
non licet divinare, exhibitum. tet ?' Lucius quoque Antonius Marel
7 Omnium patronus] Videtur Cice Antonii frater, quod ejus nominis
ro vulgo dictas esse ' omnium patro Uedem affectant, irridetur a Cice
nus.' Aulus enim Caecinua lib. vin. rone.
Epist 7. ad Familiares, ad Ciceronem

. CARMEN L.
AD LICINIUM.
Hestern o, Licini, die otiosi
Multum lusimus in meis tabellis,
Ut convenerat esse ; delicatos
Uestena luce, о Licini, cum essemus quieti, multos versus per lusum tcripsimus

3 In Pat. altero dedicates, quod non improbandum usquequaque putavit


NOTiE
1 Licini] Fuit is Cornelius Licinius fuit С. Licini us Macer, item Poëta.
Calvus, Poëta et Orator iusigáis ; de 3 Delicatos] Delicatos, pro ' dedi
que Quintil. ' Inveni qui Calvum catos ' aliqui dictum putant, sic enim
praeferrent omnibus.' Huic pater Festus ' delicatos' interpretan vide
134 С. VALERII CATULLI
Scribens versiculos uterque nostrum,
Ludebat numero modo hoc, modo illoc, 5
Reddens mutua per jocum atque vinum.
Atque illinc abii, tuo lepore
Incensus, Licini, facetiisque,
Ut nec me miserum cibus juvaret,
Nec somnus tegeret quiete ocellos, 10
Sed toto indomitus furore lecto
Versarer, cupiens videre lucem,
Ut tecum loquerer, simulque ut essem.
At defessa labore membra postquam
Semimortua lectulo jacebant, 15
Hoc, jucunde, tibi poëma feci,
Ex quo perspiceres meum dolorem.
Nunc audax, cave, sis ; precesque nostras,
Oramus, cave despuas, Ocelle,

in pugillaribus meis, ut convenerat inter nos esse. Nos ambo igitur carmina ex
quisita componentes ludebamus nunc isto modo, nunc illo, mutua nobis invicem re-
pendentes in ludo et vino. Statim atque discessi, tua venustate et urbanitate ita
sum inflammatus, o Licini, ut nec esca me infelicem delectaret, nec sopor clauderet
ocuíos meoi requie; et œstuaus impatientia per Шит cubile agitarer, exoptens
diem intueri, ut tecum confabularer, et una tecum essem. Sed posteaquam corpus
meum insomniis faligatum pœne exanime- recubabat in cubiti, hos versus scripsi
tibi, o suavis amice, ex quibus angorem meum nosceres. Nunc vide ne arrogaus
sis ; vide, quaso, ne vota mea supercilio tuo despicias, ne Nemesis a te repetat

Stat. id damnat Doer. In Bip. et aliis interpungitur post delicatos.—18 In


Stat. codd. Nunc audax cave, et, Nunc audax caneris.—19 In omnibus Stat. et
Seal. codd. ocello, improbante Doer.—20 Ne pœnas Nemesis reponat: Ate
Est vehemeus Dea Mel. Voss. et Cant. ' sed quilibet, opinor, vulgatam sine
haesitatione praeferet.' Doer.
NOT/E
tur : ' Delicata,' inquit Festus, ' di- licati vero versus sont, qui molliculi.
cebant Dis cousecrata, quae nunc de Festus verbo 'bilarodoi' dixit,' car
dicata : unde adhuc manet delicatus. men delicatum et lascivum.' Et Cic.
Delicare autem proprie est, dicendo in Phonem : ' Delicatissimis versibus
deferre.' Haec ille ; et esset seusus, exprimere omnia conviviorum ge
Catullum, et Licinium, eo die se Iusni nera.'
dedicasse. Alii тЬ esse ab ' edo ' de- 16 Poëma feci] Accepit hic poema
rivandum putant, sed male. Nos pro Epigrammate ; nam poëma pro
aliter interpungendum esse, et voca- prie pars est alicujus operis, ut Tra-
bulum, delicatos, id est, exquisitos, ad gœdia : sicut Poësis est contextus
versiculos referendum ceusemus. De- totius operis effecti, ut ' Ilias ' et ' fE-
CARMEN LI. 135
Ne pœnas Nemesis reposcat a te : 20
Est vehemens Dea ; lœdere hanc caveto.
supplicium ; Dea illa acerba est, timeto ipsam offendere.
NOTffi
neis.' ' Poetice ' antem sen ' Poética' tur. Dicta ctiam est ' Rhamniuia,'
est proprie ars ipsa ' Poëmata ' et quod in Rhamnunte Attica? oppido
' Carmina' couscribendi. tempi um et simulachrum Pbidiacum
20 Nemesis] Dea est malefactorum babuerit. Vide Strab. lib. ix. Plut.
ul t iix, et benefactorum rémunerat rix ; in Theseo. Plin. lib. xxvin. cap. 2.
sed quae maxime superbos persequi-

CARMEN LI.
AD LESBIAM.t
Ille mi par esse Deo videtur,
Ille, si fas est, superare Divos,
Qui sedens adversus identidem te
Spectat et audit
Is mihi Deo similis apparet, is, si licet dicere, videtur mihi Cœlites antecellere,
qui resideus contra te, aspicit te subinde et auscultat suaviter ridentem, quod mihi
NOTjE
t Hoc Carmen Catullus mntuatus Aítiko xpw iivp ínrobetipéfiaKfv,
est a Sappho ilia celebri Poëtria, quae 'Oiiirdreffffiv tf ovSiv Spv/u, ßo/ißcv-
ambo carmina, Graecum BapphMs, et aai У iucoal )mi'
Latinum Catulli, inter se comparat KoSS' Ibpws tyvxpos xffral> трб/хоs
Janus DousaF. Oden porro Sapphus Tlaffay àypeï, xA-wpoVcpa bh Tiolas
debemus Rhetori Longino, qui hanc 'Efifû, reвváK7iv 5s o\iytp VíSewra
in sua scripta traustulit ; sed cum ne ФаЬоfiси tntvovs.
mo forsan sit, qui non decimam illam Postremum tetrastichon a Catullo
Musam audire gestiat, ejus verba hie non expressum, ita convertit charac-
adscripsimus : tere Catulliano ludeus Janus Dou-
iaiverai (jioi xгtvos Xffos вeotffw sa F.
"Едоcг àvfyp, oVtís èvavrios toi Frigidas sudorfluit, horror artus
'IirSaVet, Kо! ir\afflov ôîb (pava- Pallidas herba mugis it per omnes,
аaf ff' bTrattob«, Et pati mortem videor moraus in
Kol ye\éXs îpepâw râ uoi 'f¿Av Limine mortis.
KapSiav iv ffráBtfftv ¿móaffev. 1 Ille mi par esse Deo] Beatum esse
'ils yàp ttSo) <rt, ßpoxiws fif <pwvâs ait, quicumque Lesbiae aspectu et al-
ObIfv fr' Всes" loquio frui possit : sed postea se cor-
*ААЛа KаиfiЪ уКИааа (ayt, \iirrov У rigeus, ejusmodi cogitationes dicit
136 С. VALERII CATÜLLI
Dulce ridentem, misero quod omnes 5
Eripit sensus mihi : nam simul te,
Lesbia, aspexi, nihil est super mi
* * *
Lingua sed torpet : tenuis sub artus
Flamma dimanat : sonitu suopte 10
Tintinant aures : gemina teguntur
Lumina nocte.
Otium, Catulle, tibi molestum est ;
Otio exultas, nimiumque gestis :
Otium et reges prius, et beatas 15
Perdidit urbes.
infelici adimit отneт meutem ; nam statim atque spectavi te, о Labia, nihil mihi
amplius superest, * * Verum lingua mea stupet, ignis subtilis pervadit
mea membra, aures meae tinnitu proprio resonant, oculi mei duplici caligine ope-
riuntur. О Catulle, otium tibi grave est, otio delectaris, eoque plus œquo lataris,
sed et otium affiixit aliquando Principes etfelices civitates.

7 In nonoullis Stat. codd. suprema pro super mi. Secundae bujus Strophes
ultimus versus desideratur : is autem qui vulgo legitur, Quod loquar ameus,
non est Catulli sed Parthenii. Corrad. supplevit, Voce loquendum; certe tale
quid postulat verba Graeca, ßpoxtas /« <t,avâs OiSlv Hr' ïxti. In Seal. 1. penes
editorem sic manu expleta est lacuna, nihil est super mi in Fauce loquela.—
9 In quibusdam tenues ; male : nam est in Sapphus Ode \tnтЬv *vp.—10 Voss.
vult suapte absolute positum pro ' sponte,' in quam rem laudat Lucr. vi. 755.
sed ibi in optt. codd. legitur sua vi.—11 Tinniunt in edd. vett. Lect. nostra
est ex cod. Seal.—13 ' Apertum exemplum interpolations) iusulsae ac stul-
tae. lis, qui aliquem literarum atque humanitatis seusum habent, non multis
verbis demoustrandum est, quam inepta sit haec stropha, paunus in purpura
positus, ut cum Naevio loquar. Catullus totum Sapphus Carmen eleganter
Latinis verbis expresserat, at ultima stropha aeque ac versus octavus periit
vel incuria librariorum, vel quoniam verba m codice obliterata legi non pote-
rant. Lacuna inde facta, librarius nasutus ac nimis otiosus, ne quid codici
deesset, hos versus videtur adjecisse, et occasione esse abusus, qua ipse, in
describendo Catullo sudaus atque otio poëtae invideus, mentem suam stupi-
dam explicaret. Neque attendit metri defectionem in verbis Otium Catulle.
Credibile enim est, Catullum iisdem numeris reddidisse Carmen Sapphus,
quod ita scriptum est, ut epitrito secundo versus incipiant. Hoc uno loco
Carminis leguntur trochan, quod, aliorum Latinorum exempla sequutus, sem
per evitasse videtur poëta; nam e duobus Carm. Xi. Iocis, qui habent tro
chaos, alter cubat in mendo.' Hand.—15 In quibusdam edd. vett. simul et
beatas.
not*:
nasci tantum ex otio, quod subinde < Dulce rideat ad patrem.' . Horat.
multis regibus,multisque urbibus ex- 'Dulce ridentem Lalagen amabo.'
itii causam fuisse significat. Hnjus porro Strophes deest ultimus
5 Dulce ridentem] Idem Catullus versus.
iu Epithalamio Juliae et Manlii, 15 Otium et Seges] Molestus sim,
CARMEN LH. 137

NOT^
si hoc in loco Reges omnes et civi- otium et desidia superavit.' Ad men-
tates, quibus otium fuit exitio recen- tem Catulli scribit Ovid. de Egistho
sere pergam. Iliad Justini satis sit de Rem. Amor. vs. 161. ' Quaeritis
referre: ' Quos ante Cyrum invictos .ffigisthus quare sit factus adulter ? In
bella prœstiterant, in luxuriam lapsos promtu causa est : desidiosus erat.'

CARMEN Щ.
AD SE IPSUM DE STRUMA ET VATINIO.
Quid est, Catulle, quid moraris emori?
Sella in curuli Struma Nonius sedet:
Per consulatum pejerat Vatinius.
Quid est, Catulle, quid moraris emori ?

Quid est, о Catulle, quid jam mort cunctaris ? en Struma Nonius sedet in sella
curuli, et Vatinius falso jurat per cousulatum suum : quid est, о Catulle, quod
cunctaris jam mori ?

1 In Aid. Mur. et aliis quod moraris ; ' cujus lectionis patrocinium in se


suscepit Vulp. usus auctoritate Cic. qui semper dicere soleat, ' quid, quod:'
sed in omnibus, quae produxit, exemplis тЬ * quod' conjunctivis jungitur ; et
sic debebat etiam esse moreris : quid multo magis animum concitatiorem
exprimit.' Doer. Lect. nostram testantur edd. vett. cum omnibus Stat. et
aliorum codd. Hic, et versu 4., Graeviana exhibet amori pro emori, haud dubie
fypothetarum incuria.
NOTE
2 Seiîo curuli] Propria erat eorum, filius Senatoris illius Nonii, quem
qui majoribus Magistratibus in Re- Antonius proscripsit, ut haberet opa-
publica fungebantur, Cousulis scili- lum ejus, sestertiis viginti millibus
cet, Praätoris, et TEdilis : tres enim aestimatum.
illi Magistratus honoris gratia vehe- 3 Vatinius] Inquinatissimœ vitae
bantur curru, in quo erat sella ebur- homo. Pompeii opera Cousul fuit
nea, supra quam cousiderent. dies aliquot. In hunc extat Cicero-
Struma^onius] Fuit is Praetor, et nis Oratio acerbissima.
138 С. VALERll CATULLI

CARMEN LUI.
DE QUODAM ET CALVO.
K.ISI nescio quem modo in corona,
Qui, cum mirifico Vatiniana
Meus crimina Calvus explicasset,
Admirans ait haec, manusque tollens :
Di magni, salaputium disertum ! 5
Nuper in catuforeusi risi nescio quem, qui, cum Calvus amicus meus mirum in
modum exposuisset Vatiniana scelera, stupeus, et manus effereus,- о magni Cœlites,
inquit, quam eloqueus salaputium !

1 In Palat. p. Rheg. et codd. ap. Ed. Cant. et corona ; in Commel. e corona,


probante Mel.—3 Pro lect. antiq. carmina legi jussit Avant. crimina 5 In
Seal. cod. nt et in Venett. Brix. etVicent. salaputium ; in Rheg. salapantium ;
in Commel. salipiticium; in aliis vett. codd. teste Salmas. solopugium. Lect.
codd. non produxit Statius. Seneca, Controv. in. 19. de eodem Calvo, h. 1.
tneminit: ' Erat enim parvaina stat ura, propter quod etiam Catullus in Hen-
decasyllabis vocat ilium salaputium disertum ;' sed et hic libri turbant. Sene
cae codd. teste Stat. exhibuere vel salicippium, vel, sallupitium ; hinc ille et
Mur. legebant ap. Nostrum salicippium, quod placuit Hermolao Barbaro,
Lil. Geraldo, P. Manut. K. Titio, aliis. Salmas. affirmat solopugium etiam
legi tam in vett. codd. Senecae, quam in codd; Catulli ; unde fecit salopygium ;
alii Senecae codd. habebant salii putium, quod et legi possit saluputium, et
verae lect. propius accedit : solopichium affert Avant. ex eodem Senecae loco.
Turn. Advere. xxi. 26. conj. ascalabotium, sive calabotium ; Aiciatus holopy-
gium. Alii salapusium, saliputium, sapientium, salapichium, sallicipium, holopa-
chium.
NOTE
2 Vatiniana] De Vatinio probro- quasi dicas, Mum cubitum, i. e. Domi
sissimo bomine jam supra. nent cubitalem, ab ïXos, tutus, et ,ií¡-
3 Calvus] Orator disertissimus, qui Xvs, cubitus: legunt alii salicippium ex
apud Senatum Romanum Vatinium Seneca, nomine a ' saliendo in cip-
aceusavit, cuique sanctitatem orati- pum' venuste conficto; is enim in
onis et judicium Quintilianus, Cicero controversia quadam, ne propter cor
vero, praeter judicium, doctrinam poris parvitatem minus couspicuns
summamque elegantiam, tribuit. esset, imponi se supra cippum jusse-
5 Salaputium] Sic nutrices vocare rat. Aiii denique aliter legunt. Cum
tolebant pueros, cum vellent ipsis autem ad locum hunc Catulli obscu-
blandiri ; cum autem Calvus esset rissimum illustrandum maxime faci-
staturae perexiguae, ut Seneca testa ant quae de Calvo scribit Seneca Con-
tor,homo ¡lie de turba nescio quis ad- troversiarum lib. in. Controversia 19.
miratus Calvum recitantem, serio pu- ejus verba hie debere me receusere
tavit esse puerum, non virum: itaque putavi. ' Calvus,' inquit Seneca, ' qui
exclamavit, nutricum more, salaputi diu cum Cicerone iniquissimam litem
um disertum! Legunt alii holopackium: de principatu eloquentiae habuit, us
CARMEN L1V. 139

NOTE
que eo violentas actor, et concitatus tullus in Hendecasyllabis vocat illum
fuit, ut in media actione ejus surge- salicippium disertum ; etjuravit si quam
ret Vatinius reus, et exclamaret : injuriam Cato Pollioni Asinio accu-
' Rogo vos, Judices, num si iste di satori suo fecisset, se in eum juratu-
sertas est, ideo me damnari oportet ?' r um calumniam ; nec unquam postea
Idem postea cum videiet a clientibus Pollio a Catone advocatisque ejus,
Catonis rei sui Pollionem Asinium aut re, aut verbo violatus est. Sole
circumventum in Sorite, imponi se bat praeterea excedere subsellia sua,
supra cippum jussit ; erat enim par- et ¡mpetu elatns usque in adversari-
vulus statura, propter quod etiam Ca orum partes trauscurrere.'

CARMEN L1V.
AD OSSÄREM.
Othonis caput oppido pusillum,
Vetti, rustice, semilauta crura,
Si tibi forte non lubet odisse omnia eorum qui tecum sunt vitia,
tibi saltem et Fußtio annoso veteratori displiceret perexiguum Othonis rustici

1 Tres primi versus in quibusdam editionibus antecedenti Carmini aunexi


sunt. In nonuullis edd. vett. oppido est ; тЬ est, inquit Doer. baud dubie
intrusum est ab illis, qui nexum Carminis non caperent.—2 Hic versus in
quibusdam edd. post sequentsm ponitur ; quae trauspositio debetur Statio,
qui legit, Heri Rustice ; pro quo Gryph. et Mur. Heri rustice : in vetustipnbus,
At en rustice, vel rusticœ : in codd. Seal. et Voss. EM, vel Veteri, rustica
semiplofu crura ; unde Seal. fecit Peri rustice, et Voss. lect. nostram Vetti:
in aliis Peti. Turn. si quid mutandum, legeret, Heri rustica et armilausa curta,
NOTJE
1 Othonis capui] Hoc Epigramme- tem, angustumque cerebrum et caput,
te Poeta exagitat quosdam ex decu qui Tribunus plebis, Cousule Cice
ria Seribarum Caesaris ; Othonem rone, legem theatralem stultam et
scilicet, et Libonem, et Fuffitium, in rationi contrariam tulit, qua cautum
quos et Caesarem ipsum amarissime erat, ut potius fortunarum, quam ge
invebitur. Hos sane versus, nisi Si neris, honoris, aut virtutis ratio ha-
bylla legerit, interpretar! alium posse beretur, et ut Patriciis, aut Equestris
reor neminem. Lucem tamen quam Ordinis, et Senatoriis viris, summis
potui deusissimis tenebris attuli, pa- etiam honoribus funetis, quibus qua-
ratus meliorem amplecti seusum, si dringentorum sestertiorum ceusus
quis pioposuerit : illud tamen certum non esset, spectandi jus in theatroin
videtur, iusectari nempe Catullum ¡I- primis quatuordeeim gradibus seu
lius L. Roscii Othonis exilem men- subselliis adimeretur, sed qui ditiores
С. VALERII CATULLl
Subtile et leve peditum Libonis ;
Si non omnia displicere vellem
Tibi, et Fuffitio seni recocto. ö
Irascere iterum meis iambis
Immerentibus, unice Imperator.
caput, ac pariter crura squalentia, et tenues аc fluxi Libonis peditus. Tu modo,
о singularis Imperator, quod haec dixerim, rursus excandesces adversus meos tam
bos iraní tuam non merenies.

i. e. brevis qmedam vestis.—3 Stat. legit, faiyyiov Libonis.—4 Sed non


Aid. Mur. Stat.—5 Suffecio, Venett. Brix. Vicent. Gryph. et Mur. in
codd. Suffitio ; sed Fuffitio legendum docuit Seal. ex Dione, ubi est Фои-
pfotos.—6. 7 ' Hi versus et in codd. et impressis alieno leguntur loco.'
Stet.
NOTjE
essent, loca honoratiora occuparent. tibi displicere, &c. Quis porro fue-
De hoc Othone Horat. Epod. 4. ' Se- rit hic Libo, cum plures ea fuerint
dilibusque magnus in primis Eques tetate Libones, incertum ; coustat
Othone contempto sedet.' De ejus- tamen ipsum Caesari familiarem fu
dem Othonis lege, quae honorum prse isse.
mia divitibus tantum hominibus saepe 4 Si non omnia] Idem Sealiger pe
sceleratis decernebat idem Horat. и tit subintelligendum esse, ' dispere
Epist. 1. ' Roscia, die sodes, melior am.'
lex, an puerorum Naenia ? quae recte 5 Fuffitio seni recorto] 'Recocti'
regnum facientibus offert.' Juvenal. dicebantur Seribae qui saepias cum
Sat. in. ' de pulvino surgat equestri, Procousulibus in Provincias missi,
Cujus res legi non sufficit ; et sede- exercitatiores facti fuerant usu : mit-
ant bic Lenonum pueri quoeumque tebantur antem quinque viri ; qui
in fornice nati : Hic plaudat nitidi cum rediissent, vendebant decurias
prœconis filius inter Piunirapi cultos suas, quod si voluissent iterum Ma-
juvjenes, juvenesque lanistae. Sic li gistratibus apparere, ' cocti ' dice»
bitum vano, qui nos distinxit, Othoni.' bantur, quique sœpius hoc refactita-
2 Vetti, rustice [Heri rustici] Qui bant, ' recocti.' Horat. ' saepe re-
nempe adeo male habuit claros, no- coctus Seriba ex Quinqueviro corvum
biles, et virtute prastantes Viros, delusit hiantem.'
quibus obscuros et infima sorte na 6 Irascere Uerum] Julium Caesarem
tos homines, modo divites, antepo- Imperatorem alloquitur, quem con
suit. Àlii legunt, Peri, i. e. per- stat jam seme! fuisse CatuIIo iratum,
dite ama, ut Sealiger, qui solus in- ob notam yersiculis de Mamurra sibi
terpretandum ante nos suscepit boc inustam. Qua de re sic Suetonius in
Epigramma, ceteris enim visum est Caesare cap. 73. ' Valerium Catullum,
ineluctabile. Seusus igitur Seali- a quo sibi versiculis de Mamurra per
geri hic est : О Rustice perdite ama petua stigmata imposita non dissimu-
Ötiionis caput exiguum, et crura sor laverat, satisfacientem eadem die ad-
dida et tenues ac fluxos peditus Libo hibuit cœna, hospitioque patris ejus,
nis. Dispeream, nisi vellem omnia sicut consueverat, uti perseveravit.'
CARMEN LV. 141

CARMEN LV.
AD CAMBR1UM.
Oramüs, si forte nonmolestum est,
Demonstres ubi sint tuse tenebrae.
Te quassivimus in minore Campo,
Te in circo, te in omnibus libellis,
Te in templo superi Jovis sacrato, 5
In Magni simul ambulatione :
Fœmellas omnes, amice, prendi,
Quas vultu vidi tamen sereno ;
Rogamus te, si forsan id tibi grave non est, ut ostendas mihi quo in toco sunt
latebrœ tuœ. Investigavimus te in campo minore, te in Circo, et in omnibus Li-
brariorum officinis quaesivimus ; te in JEde sacra Jovis excelsi, in porticu quoque
Pompeii Magni ; apprehendi etiam manu cunetas puellas, quas tamen animad-

Metro laborat hoc Carmen in vers. 1. 4. 7. 8. 9. 10. 11. 13. 14. 16. 18. 20.
22. 23. 31. 32. Ver. 10. tribrachyn habet in regione prima.—1 Oro, si forte
in nonuullis edd. vett. Oramus, tibi forte ni molestum est Gronov. ad Liv.
vn. 13. Nostra lect. est in omnibus codd.—2 In Stat. codd. et edd. vett.
tenebrœ; in Seal. cod. et ed. Stat. taberna, probante Vulpio ; latebrœ Gryph.
et Mur.—3 Seal. et Cuj. edidit, Te campo quasivimus minore, quem sequitur
Voss.—4 Hune versum sic scandunt, Te in campo, It in. In Vicent. Brix.
Venett. et omnibus codd. libellis, i. e. tabernis librariis ; in Aid. 1. Gryph. et
Mur. tabernis; in vet. cod. Heius. plateis. Pallad. primus labeUis reposuit,
quem secutus est Stat. in quibusdam tabellis ; Parth. conj. loceliis.—5 In Voss .
11. nimmt Jovis.—7 In Venet. prœhendi.—8 Nostram lect. servant omnes
NOTjE
1 Oramus] Jocose et lepide Came- stagnabat. Ovid. Fast. m. ' Cœlius
rium puellas nimium assectantem in- aceipiet pulverulentus eqnos.'
crepat, exponitque quantum ipso 4 Te in circo] Circum maximum
quaeritando sese defatigarit, rogat- intelligit ; tres enim Circi Romae fu
que eum, ut, sibi, quo in loco lateat, isse referuntur.
indicet, suosque amores detegat. Libellis] Per Synecdochen pro ' ta
2 Tua tenebrœ] Aiii legunt, taber bernis librariis' usurpatur. Aiii la
nœ. In tabernis fere perditi homines beUis legunt, et ' thermas' interpre-
versabantur. Ha¡ Graeeis Л«гх<и di- tantur. ITtrumque graves et magnos
cebantur : ad quas scilicet confabu habet auetores.
lando causa convenient : tenebra 5 Te in templo] Capitolium dicit
etiam antea legebatur, i. e. tenebrosa; Jovi consecratum.
latebrœ. 6 In Magni simul ambulatione] Pom
3 In minore Campo] Campum Cce- peii porticum liquido indicat, de qua
lium notat, in quo Circeuses f¡ebant, Ovid. de Arte Amandi : 'Tu modo
cum Campus Martius diluvio Tiberis Pompeia lentus spatiare sub umbra.'
142 С. VALERII CATULL1
Has vel te sic ipse flagitabam :
Camerium mihi, pessimal puellae. 10
Quœdam inquit, nudum sinum reducens :
En hic in roseis latet papillis.
Sed te jam ferre Herculei labos est.
Tanto te in fastu negas, amice.
Die nobis, ubi sis futurus : ede, i5
Audacter committe, crede luci.
Num te lacteolae tenent puellae 1
Si linguam clauso tenes in ore,
Fructus projicies amoris omnes :
Verbosa gaudet Venus loquela. 20

verti esse liberait facie ; has etiam ego te ita poscebam, о pessimœfœmina, red-
dite mihi Camerium meum. Tum ex his una nitidum retegeus sinum, dixit mihi :
Ecce latitat hie in nostris roseis mamiiiis. Nunc vero ctrumna est Herculis, qua-
rere te, amice mi, tanta cum arrogantia celaste. Cedo mihi quo in loco futurus
sis ; profer istud libere, revela te, ei trade luci. An te detinent candidula virgi-
nesl Si linguam contineas, in silenti ore perdes отneтfructum amoris Ш. Venus

codd. et edd. vett. Quas vultu mage vidimus sereno Gryph. vultu v. t. serenas
Mur.—9 In codd. teste Mel. Avellite, vel Aulite sic ipse, qui inde proposuit,
Ah vult in, sic ipse flagitabam Camerium mihi : Avant. Avelli sinite. In cod.
Seal. Ah vel te sic, onde eruit lect. nostram, Has rel te sic ; at Voss. mavult,
Ah avellite ipse flagitabam : in marg. libri Heius. Jamjam reddite sape flagi-
tanti, probante Doer.—11 In quibusdam edd. vett. nitidum ; sed nudum est
in omnibus codd.—12 Vide VV. LL. ver. 23.—13 Sed te quœrerejam Herculis
labos est in Venet. Mur. et nounuliis aliis : quarere Herculis labos sit Gryph.
Sed nœjamferre Mel. Lect. nostram testantur codd. Seal. et Voss. cum aliis
ap. Ed. Cant. et Rheg.—14 Sic quoque in cod. Seal. in nonuullis edd. vett.
Tanto ten' fastu, improbante Seal.—15 Totum bunc versum glossema putat
Ed. Cant. ex cujus sententia locus ita distingui et legi debet, Die nobis ubi sis
futurus, ede hoc, Num te lacteola tenent pлeйes? Sed non seusit V. D. ejusmodi
locos, ubi eadem sententia ter et quater aliis verbis iteratur, egregie expri-
mere vehementiorem, quo quid petitur, animi impetum.' Doer.—16 In Ve
net. Gryph. Mur. Audacter comiti hoc libenter ede, vel, licenter ede; in aliis, A.
committe, crede lucet ; in Stat. codd. Audacter, hoc committe, crede, Lucet ;
unde conj. A. committe, crede, Luci; sed Seal. lucei pro luci antique more, cal
debetur nostra lect. Voss. dedit crede, licet.—17 In cod. Rom. teste Lipsio,
аотж
10 Camerium mihi] Camerii nomi- pert. ' Deinde ubi pertuleris, quos
ne Caesarem quidam intelligi volunt, dicit fama labores Herculis.'
quem suis amoribus addictum difficile 20 Venus loquela] Venus hic sumi-
erat in urbe reperire. tur pro Amore, quem loquacitate
13 Herculei labos est] Rem arduam garniere dicit Catullus ; contra vero
et difficilem Veteres proverbialiter seusit Tibullus, cum dixit : ' celari
dicebant ' Herculis laborem.' Pro- vult sua furta Venus.'
CARMEN LV. 143
Vel, si vis, licet obseres palatum,
Dum vestri sim particeps amoris :
Non custos si fingar ille Cretum,
Non si Pegaseo ferar volatu,
Non Ladas si ego, pennipesve Perseus, 25
Non Rhesi niveae citœque bigœ :
Adde huc plumipedes volatilesque,
Ventorumque simul require cursum,
Quos junctos, Cameri, mihi dicares :

delectatur loquaci sermone. Aut, si vis, occiudas aliis os tuum, per me licet, dummndo
couscius ego sim amoris tui. Aiioquin tenon inveпireт: etsi fierem ille procu
rator Creteusium, neque si rapiar volatu Pegaseo, neque si Ladasforem, aut pen-
natus Perseus, neque si tam citus sim quam albi et celeres equi Rhesi. Adjunge
etiam ad hœc pennipedes, et volaticos, quœre pariter velocitatem ventorum, quos

lacteola tenent papillœ.—21 Vel signis licet obseres palatum vult Voss.—22 In
omnibus Stat. codd. Dam nostri sis particeps amoris ; sed vostri in nostri muta-
veiant, qui non meminerant àpxaÏKЬv esse characterem Catulli : Aid. Dum
vestri sim ego, jubente Avant. in aliis, Sis nostri quoque particeps.—23 Sequen-
tes decem vers. adduntur in Venett. Brix. et Vicent. et in codd. ap. Ed.
Cant. Carmini Lviii. cujus est initium, Cœli, Lesbia nostra, et ita esse in pie-
risque codd. affirmat quoque Voss. Quem nunc occupant locum, eis assig-
navit Seal. sed Voss. ad prœcedent Epigramms ptrtinere et hand dubia deesse
aliquid putat. Mur. et ed. Gryph. coustituunt eos post versum 12. En hie
in roseis, lee. Aptissime hoc ipsum Carmen claudere Doeringio videntur.—
24. 25 In ed. Mur. Non si Ladas pennipesve Perseus, Non si Pegaseo ferar volata,
Non R. niveis citisque bigis, probante Doer. penn\ferve Perseus in Venett.
Brix. et Vicent.—26 Voss. e Mediol. affert, Citaque biga, litera prima ma
jore, quod de eurru Medeae, ntpote natae in oppido Cyta, intelligi posse
autumat.—27 Mur. habet plumideas.—29 Gryph. et Mur. mtJU dicaris.—

NOTjE
23 Non custos si fingar Ule Cretum] qui eum dilexit, talaria et petasum
Daedalus Micionis filina, Athenis ca accepisse aestimatur.
pitis judicium effugieus, in Cretam 26 Non Rhesi niveœ citaque bigœ]
delatus, ingenio sud adeo Minoi ac Rhesus Thraciae Rex equos habuit
ceptai fuit, ut Athenieusibus bellum velocissimos, in quibus Trojanorum
infereus regni custodem ipsum reli- fata pendebant, quos cum ille ad ip-
querit. sorum auxilium duxisset, prima nocte
25 Non Ladas si ego] Alexandri ipse cum equis interfectus est.
Macedonis cursor fuisse traditur, 27 Adde hue plumipedes] Licet id
tanta pedum velocitate, nt vestigia intelligi possit de avibus, rectius ta
ejus in arena non apparerent. men interpreteris esse Zethum et
Pennipesve Perseus] Filius Jovis et Calaim Boreae filies, quos alatos fu
Danaës, qui a Polydecte Magnetis isse fiaxerunt Poëtae.
filio ad Gorgonas missus, a Mercurio,
144 С. VALERII CATÚLLI
Defessus tamen omnibus medullis, 30
Et multis languoribus peresus
Essem, te, mi amice, quaeritando.
etsi conjunctos donares mihi, o Cameri, nihilominus totis visceribus fatigatus essem,
et gravi infirmitate cousumtus, tejugiter, o mi amice, requirendo.

32 Esse in te ed. Voss. mihi amice Venet. Gryph. Mur.

CARMEN LVI.
AD CATONEM.
О rem ridiculam, Cato, et jocosam,
Dignamque auribus, et tuo cachinno.
Ride, quicquid amas, Cato, Catullum :
Res est ridicula et nimis jocosa.
Deprendi modo pupulum puellae б
Trusantem. Hunc ego., si placet Dionae,
Pro telo rigida. mea cecidi.
О rem rhu dignam, et lepidam, et dignam, o Cato amice, auribus tuis, et rim
tuo soluto. Ride igitur, o Cato, quantum diligis me Catullum tuum, nam res est
prorsus risu digna, et admodum faceta. * s *

2 Dignam naribus legendum esse ceuset Seal.—3 In marg. ed. Gryph. ap.
Doer. si quid amas.—6 Voss. vult Crissantem, et explicat Ke\-nrifama. Pro si
Stat. conj. sic.—7 Protelo pro adverbio acceperunt Stat. Seal. Voss. Vulp.
alii, ut sit jngiter eodem tractu et tenore, owrávas. Cf. Gesueri Thes. s. v.
' protelum.'
NOTjE
1 Cato'] Hic non Uticeusis, sed Pupulum] Puerum, sic enim anti-
¡lie fuit Valerius Cato, de quo Sueto quitus ' puppos ' pueros, et ' puppas '
nius lib. de Illustribus Grammaticis puellas dicebant.
refert hos Bibaculi versus : ' Cato 6 Trusantem] Frequentativum a
Grammalicus, Latina Siren, Qui so ' trudo,' i. e. per vim impellentem
lus legit, ac facit Poetas.' De eo membrum videlicet virile intra geni
dem Ovid. quoque Trist. lib. it. ' Et talia puellœ. Sic Martial. lib. XI.
leve Cornifici parque Catonis opus.' Epigr. 47. ' Truditur et digitis pan-
Seripsit Poëmation, quod Diras in- nucea mentula lassia.' Aiii xrissan-
scripsit, praeter Grammaticos libel tem legunt, i. e. se in coitu moven-
los. tem. Sed improprie, est namque
5 Deprendi modo'] Paulo ante in- fœminarum ' crissare,' sicut ' cevere"
veni. virorum.
CARMEN LVII. 145

NOTVE
7 Pro telo] Loco teli : sicut enim de libidine in masculum abominabili
qui in adulterio reperiuntur telo in- loquatur, ideo iuterponit, si placet
terfíciuntur ; ita, inquit, loco teli Dionœ, i. e. Veneri, de qua superius
mentula rigida ipsum recidi. Et sic diximus.
metaphorice loquitur, et ne videatur Rigida] Tanquam substantivo usus
in hac re Venerem offendere, cum est, mentulam significaus.

CARMEN LVII.
AD MAMURRAM ET CyESAREM.
Pulchre convertit improbis cinaedis
Mamurrae pathicoque, Caesarique.
Nec mirum : maculas pares utrisque,
Urbana altera, et illa Formiana,
Impressas resident, nec eluentur. 5
Morbosi pariter, gemelli utrique :
Uno in lectulo, erudituli ambo :
Bene congruit flagil'wsis cinadis, Mamurrœ nempe pathico, et Cœsari: neque
id novum : nam vitia ambobus similia sunt ; hœc urbiea, ilia Formiana, hœc tue
rent infixa, nec delebuntur. Sunt aque flagitiosi, aquales ambo, et velut gemini

T Vulgatam distinctionem post lectulo tollit Mel. et respici putat prover-


bium ' uno in lectulo edocti ;' ita ut ambo in omnibus sibi simillimi et in
eodem quasi ' lectulo improbitatis' nequiter iustructi iutelligantur. Stat.
conj. Unilectuli; Avant. ob metrum proposuit, lectulvlo, absque necessitate,
NOTjE
1 Pulchre convenil] Hoc mordaci tus, et tulere ista, et reliquere : haud
Carmine Julium Caesarem et Mamur- facile dixerim, moderatione magis,
ram Formianum exagitat, eorum ne- an sapientia ; namque spreta exo-
fandas libidines rapinasque carpeus. lescunt, si ¡rascare, agnita viden-
2 Mamurrœ] De Mamurra For- tur.'
miano jam supra. 6 Gemelli utrique] Qui eodem partu
Casarique] Non tantum Catullus in nascuntur ut plurimum magnam in-
J. Caesarem scripsit, sed et Bibacu- ter se soient habere similitudinem.
lus, teste Tacito Aunal. iv. cap. 34. Hic ' gemellos' dicit Caesarem et
' Carmina Bibaculi et Catulli, referta Mamurram, propter vitiorum simili-
contumeliis Caesarum, leguntur; sed tudinem, et scelerum societatem.
ipse Divus Julius, ipse Divus Augus-
Delph. et Vor. Clos. Catul. К
146 С. VALERU CATULLI
Non hic, quam ille, magis vorax adulter,
Rivales socii puellularum.
Pulchre convenit improbis cinœdis. 10

ambo semidocti, uno in lecto. Non plus hic est, quam ille, mœchus prodigus, sodales
puellarum rivales : bene cousentiunt inter se flagitiosi cinadi.

ultimum enim о brevis est propter sequentem vocalem.—8 In Venet. magis


vorax et adulter ; Stat. tentabat, Non hic quam ille, magis vorax adulter Rivalis
socius puellularum ; Voss. puellarum ; in aliis edd. socii et puellularum ; Doer.
conj. Rivales et socii puellarum, vel, Rivales sociique puellarum ; sed quid inep-
tius et Hendecasyllabi legibus repugnantius ? reposuit tamen lect. Seal. 1. ex
Bipontina.

CARMEN LVIII.
AD CŒLIUM DE LESBIA.
Cœli, Lesbia nostra, Lesbia illa,
Illa Lesbia, quam Catullus unam
Plus quam se, atque suos amavit omnes,
Nunc in quadriviis et angiportis
Glubit magnanimos Remi nepotes. 5
O Cœli, Lesbia mea, Lesbia illa, illa Lesbia, quam Catullus solum multo plus
dilexit quam seipsum, et suos omnes amicos, nunc in compitis et angiportis expoliat
fortes Remi posteros.

5 Voss. vult magnanimi Remi. Vide VV. LL. ad Carm. lv. 23.
NOTjE
1 Lesbia illa] Putatur fuisse Clodia tus,' et ' hoc angiportum :' viae sunt
soror Publii Clodii, cujus cousuetu- in urbibus angustiores, ut plateae la
dine usus est hic Cœlius, pro quo Ci tieres. In angiportubus vilissima
cero scripsit Orationem adversus scorta merebant. Horat. Od. i. 25.
eandem Clodiam. ' Flebis in solo levis angiportu.'
4 Quadriviis] Quadrivia sunt loca, 5 Remi nepotes] Remi posteros Ro
in quibus quatuor vrae concurrunt. manos intelligit, quos ironice vocat
Angiportis] Dicitur • hie angipor- magnanimos.
CABMEN LIX. 147

CARMEN LIX.
DE RUFA ET BUFULO.
Bononiensis Rufa Rufulum fellat,
Uxor Menent, saepe quam in sepulcretis
Vidistis ipso rapere de rogo cœnam,
Cum devolutum ex igne prosequens panem
Ab semiraso tunderetur ustore. 5
An Rufa illa Bononieusis eludit Rufulum ? an conjux illa Menii, quam specta-
vistisfrequenter in bustis surripere silicernium ex ipso igne, quando appeteus cibum
delapsum eflamma percuteretur a bustuariis semitousis Î

1 Priscam lect./aüaf pro fellut revocavit Seal. Rufa Rufumfellat in Venet.


me rursum faiiit in marg. ed. Gryph. ap. Doer.— 2 Vetus scriptura est, Uxor
nemeni; unde Seal. Uxorne Meni? 'quem perperam sequitur Bip. лаш prater
Sealigerum veterem illam scripturam nemo reperit, immo omnes codd. qui-
bus ceteri interpretes usi sunt, coustanter servant Uxor Meneni : signum in-
terrogandi post Meneni, et in fine, apparet in Cant.' Doer. In Venet. sepul-
chris pro sepulcretis.—3 Mur. carpere e rogo ; in aliis vett. rapere e rogo .-Stat.
codd. habent rapere de rogo.—5 Ab semiraso in codd. A semiraso in edd. vett.
tonderetur Voss. ex auctoritateplur. librorum vett. et sie in Gryph. et Venet.
an. 1500. aceipit autem Voss. ' tondere' pro ' vellicare,' ' radere,' ' lace
rare' et ' carptim ferire,' et addit penultimam more antiquo in tonderetur
corripi.
NOT;E
1 Bononieusis Rufa fellat [/affit] ideo sit silicernia in sepulcretis vo-
Sententia Epigrammatis est Rufam, rare.
quae nuper tanta inopia laborabat, ut 3 Rapere de rogo cœnam] Extremam
e media flamma cibum peteret, nunc egestateiu arguit illius Bnfae, quae ex
superbo fastu Rufuli amantis preces ipsa flamma rapiebat silicernium,
eludere. Nounulli legunt, fallut, et quod vorare posset. Nam in sepul
voluut sumi fallare antiquum verbum cretis ustrinae erant, quae sepulcris
profallere, eodem modo quo vanare. applicabantur, ad quas culinae erant
Attius, ' Tanta ut frustrando vanaus, in quibus silicernium, i. e. funebris
lactaus protrahat.' Quae verba, ' va cœna coquebatur, quam gustare nefas
nare,' ' lactare," fallare,' idem prope erat : unde tameu eibos et panes
significant, id enim est, ' falsa spe saepius pauperes et scortilla rapie-
producere.' Aiii legunt, fellat, quod bant.
idem est ac ' exsugit,' quod non male 5 Ab semiraso ustore] ' Ustores,'
convenit illi mendicabulo, cui Bufu- seu ' bustuarii' erant ii, qui rogis
lus se tradiderat. comburendisque cadaveribus operam
2 Uxor Menent [Uxorne Menï] Is locabant : erat autem abjectissimum
ipse Menius videtur esse, de qiio Ho- genus maneipiorum ; nam semirasi
rat. scripsit paterna atque materna erant qui ad aliquod opus publicum
bona abligurisse ; ' Menius, ut rebus damnati erant ; ut ad molendina, ad
maternis atque paternis Fortiter ab- remum, et cadavera efferenda, qui
sumtis.' Adeo ut ejus uxor coacta et ' vespiliones' dicebantur.
148 С. VALERU CATULLI

CARMEN LX.
Nu m te leaena montibus Libyssinis,
Aut Scylla latrans infima inguinum parte,
Tam mente dura procreavit ac tetra,
Ut supplicis vocem in novissimo casu
Contemtam haberes 1 O nimis fero corde ! 5
An te leona aliqua in jug-is Libycis progenuit tam' inhumano animo et tam
fero, aut Scylla latraus imu pubis parte, ut despectam haberes precantis vocem in
extrema caUtmitate'i o virum mente nimium immiti !

In quibusdam edd. hoc Carmen cum superion conjungitur, utiu Venet. an.
1500. Gryph. et Seal. 1. 2. in Venet. 1. et Brix. iuscribitur, Ad Came-
rium.—1 Ita in edd. vett. Libystinis Seal. et Voss.—5 A nimis in edd.
vett.
Deest initium hujus Epigramma Phorci filia, quae cum mutuo Glauci
tis, sicut et finis superioris. amore teneretur, indignata est Circe,
1 Montibus Libyssinis] In montibus quae Glaucum deperibat, banc sibi
Libycis immanes ac praeeipui nas- ab illo praeferri, ac fontem in quo illa
cuntur leones. Libyam porro partem lavare se solebat, herbis infecit nox-
esse Africae supra vidimus. A Libya, iis et veneficis, quarum vi in canem
Libyeus, Libyssus, et Libystinus de- pube tenus Seylla commutata fingi-
rivantur. i tur.
2 Aut Scylla latraus] Seylla fuit

CARMEN LXI.
IN NUPTIAS JUL^ ET MANL11.
Collis o Heliconei
Cultor, Uraniae genus,
О Hymenœe Hymen, о Hymen Hymenœe, incola Heliconii mentis, fili Urania,

Hoc Carmen iuscribitur in edd. vett. Epithalamium, vel Hymenœus ; in


aliis, ut et in codd. In nuptiis, vel, nuptias Julia et Maulii, sive, Epithalamium
Juliœ et Maulii : sed, ut ait Marcil. Julia non prior esse debuit in biiyotufâ.
NOTiE
In nuptias, Ifc. [Julia et Man- Torquatus dictus est ex illustri Tor-
lii Epithalamium] Quaenam haec Julia quatorum familia, de Catullo bene
fuerit, obscurum est, sed Maulius meritus. Epithalamium Carmen est
CARMEN LXI. 149
Qui rapis teneram ad virum
Virginem, o Hymenaee Hymen,
Hymen o Hymenœe : 5
Cinge tempora floribus
Suaveolentis amaraci.
Flammeum cape : lœtus hue
Huc veni, niveo gerens
Luteum pede soccum : 10
Excitusque hilari die,
Nuptialia concinens
Voce carmina tinnula,
Pelle humum pedibus, manu
Pineam quate tasdam. 15
qui adducis moUem pueUam ad maritum suum. Redime caput floribus amaraci
fragrantis; sume velum nuptiale. Hue alacer accede, fereus candidis pedibus
calceamenta crocea. Et evocatus die lœto caneus acute sono versus conjugales,
pulsa pedibus terram. Spineam facem dextra concute. Quippe Julia benigna

—1 Heliconii in edd. vett. in codd. Heliconei.—S In Seal. 1. О Hymen Hy


menae.—7 In edd. vett. Suave olentis, duobus verbis.—8 Flameum Mur.—
15 In Venet. an. 1500. Mur. et aliis Spineam ex emend. Partb. probante
Berol. ad Apul. sed lect. nostram testantur omnes codd. Stat. Seal. Voss.
NOTjE
a Virginibus decantan solitum, nova carminis genus est, cujus etiam gene
nupta ad conjugem adducta, et in ris jam supra Oden vidimus. Carm.
thalamo collocata ; unde tractuui E- xxxiv.
pithalamii nomen : hinc nonuulli ma- 4 O Hymeruec Hymen] Hymen nup-
lunt hoc Catulli Poëma Hymenaum, tiarum Praeses, qui hoc loco dicitur
Ticidae Poëtae exemplo, appellari, Uraniae Music filius, ab aliis Liberi
quani Epithalamium. Apud Graecos patris et Veneris lilius dictus est ;
primas scripsit Epithalamium Apollo tradunt alii virum fortem fuisse A-
in nuptiis Thetidis et Pelei. Apud' thenis natum, qui raptas a praedoni-
Latinos Epitbalamii primus auctor, bus virgines oppressis latronibus in
cujus memoria Uteris tradatur, Ca tactas patriae restituerit : hinc fac
tullus noster memoratur. Theocri tum, ut boni ominis causa in nuptiis
tus inter Grecos Idyllium decimum nomen invocetur: a Romanis pro
octavum ' Epithalamium Helenae ' in- ' Hymenaeo' ' Thalassius' invocatur.
scripsit, Stesichorum imitatus. 8 Flammeum cape] Flammeum ve
1 Collis o Heliconei] Helicon Bceo- lum erat lutei coloris, quo novae nup
tiae, alii volunt Phocidis, mous, Apol ta; facies tegebatur.
lini sacer est, et Musis, quae hinc He- 15 Pineam [Spineam] quate tadam]
liconides et Heliconiades sunt ap- Nuptiis faces adhibebantur ex iis ar-
pellatae. Pherecratii seu Glyconii boribus quae resinam ferunt. Alii le-
150 С. VALERII CATULLI
Namque Julia Manlio,
Qualis Idalium colens
Venit ad Phrygium Venus
Judicem, bona cum bona
Nubit alite virgo : 20
Floridis velut enitens
Myrlus Asia ramulis,
Quos Hamadryades Deae
Ludicrum sibi roscido
Nutriunt humore. 25
Quare age, huc aditum ferens

puella, talis, qualis Venus Idalium habitous accessit ad Phrygem arbitrum, cum
felicihus avibus datur nuptum Maulio ; tanquam myrtus Asia emineus ramis ver-
nantibus, quos Hamadryades Divœ ad oblectationem alunt liquore rorulento. Eia

et Vulp. eum optt. edd. Livin. etiam probata est.—16 In nounullis edd. vett.
Julia MaUio ; in omnibus- Stat. codd. Junia.—20 In Stat. codd. Nubet.—
22 Myrtusagia in Venct. et sic e Plin. H. N. xv. 29. legendemi quoque cen-
set Ramirez de Prado ad Luitprandi Chron. an. DCxxiii. hagia est in marg.
ed. Gryph. ap. Doer.—25 In edd. vett. Nutriunt in humore, improbante
Avant. (prima enim in humore producitur,) cujus emendatio, Nutriunt humort
recepta est in Aid. 2. Gryph. Mur. Stat. et recentt. quamque etiam testan-
tur nonuulli Stat. codd. in aliis ejusdem codd. nt et in Aid. 1. Nutriunt in
honore; in marg. ed. Gryph. ap. Doer. inodore; quae binae lect. hand dubie
protectae sunt ab auctoribus, qui spondaeum pro dactylo positum ferre non
NOT.Œ
gunt, Pineam, nullo incommodo ; nam Est item nemus in eadem Iusula Ve
et ' pineas'et ' spineas' tardas fuisse in neri dicatum.
nuptiis adhibitas coustat. De ' pineis' 18 Ad Phrygium Judicem] Ille est
nihil dubium. De ' spineis' Plin. lib. Paris Priami filias, ad quem Juno,
xviii. c. 16. ' Spina nuptiarum facibus Minerva, et Venus accesserunt ; ut
auspicatissima, quoniam inde fece- creditum ipsius judicio pomum au-
runt pastores qui Sabinas rapuerunt.' reum harum pulchriori adjudicaretur.
Festus praeterea ait, ' Patrimi et 22 Myrtus Asia] Asia hoc loco no-
matrimi praetextati tres nubentem men paludis in Mysia prope Caystrum
deducunt : unus, qui facem praefert fluvium, a quo vicinos campos * Asia
e spina alba, quia noctu nubebant, prata ' Virgilius appellavit. In hac
duo qui tenent nubentem.' Vides regione felicissime provenit myrtus,
praecipuam facem nuptialem fuisse arbor pulcherrima simul et gratissi-
' spineam,' quae vim habere crede- ma.
batur averruncandi mali. Vide Ovid. 23 Hamadryades] Nymphae sunt,
Fast. vi. quae cum arboribus nascuntur, et in-
17 Idalium coleus] Idalium est op tereunt. Hamadryades hie pro Nai-
pidum Insulae Cypri Veneri sacrum. adibus vel Napaeis posuit. -
CARMEN LXI. 151
Perge linquere Thespiœ
Rupis Aoñios specus,
Lympha quos super irrigat
Frigerans Aganippe : 30
Ac domum dominant voca,
Conjugis cupidam novi,
Mentem amore revinciens,
Ut tenax hedera huc et huc
Arborem implicat errans. 35
Vos item simul integrae
Virgines, quibus advenit
Par dies, agite in modum
Dicite : O Hymenaee Hymen,
Hymen o Hymenase : 40
Ut lubentius, audiens
Se citarier ad suum
Munus, hue aditum ferat
Dux bonae Veneris, boni
Conjugator amoris. 45
igitur, hue accedeus perge deserere antra Aonia saxi Thespii, qua Aganippe unda
desuper frigefacieus humectat ; et adduc spousam appetentem novi mariti in dmnum
ipsius, astringeus ejus animum amore, tanquam hedera inhœreus, hac illac ex
teusa, arborem innectit. Vos etiam puella intacta, quibus iustat similis dies,
agedum, canite in mimerum, о Hymenae Hymen, о Hymen Hymenœe. Ut ipse
adverteus se vocari ad officium suum, hue promtius reniai auctor honestœ Veneris,

posseut.—29 In omnibus Stat. codd. Nympha, ut est etiam in edd. vett.—


31 Ad donnas in omnibus Stat. codd. in edd. vett. Ac domum. Stat. conj. Ac
dbmus; Passer. ac domu, pro ' e domo,' vel, 'ab domo,' nt ap. Hог. iv.'Od. 5.
—34 In edd. vett. hac et hac, quas sequitur Gryph. Mur. et Stat. hue et hue
in omnibus Stat. codd.—36 In omnibus Stat. codd. Vosqueitem; in Venet.
Vositerum.—38 In quibusdam edd. vett. nondum vel nodum—41 In edd. vett.
Ut I. audiat Se citarier....fereus, Dux, Ice. Marcil. legit et interpungit, Ut I.
NOTjE
27 Thespiœ] Tbespias, oppidum Bœotiae, Musis sacer, quem Poëtae
Bœotiae, sive Aoniae, infra montem fabulantur factum esse Pegasi equi
Heliconem conditum, nobilitavit Cu alati ungula.
pido Praxitelis, quem ab eo Glyce- 36 Vos item integrœ Virgines] Vir-
rium meretrix cousecuta dedicavit. gines et pueros adhiberi nuptiis, ex
28 Aonios] Aonia dicta est Bœotia, quibus chorus coustabat, quem Dra
maxime qua parte montana est; unde ma vocarunt, scribit Hieronymus in
Musse dicuntur ' Aonides.' Cantica Canticorum, et apparet infra
30 Frigeraus Aganippe] Fous est in Carmine Nuptiali.
*
152 С. VALERII CATULLl
Quis Deus magis ah magis
Est petendus amantibus?
Quem colent homines magis
Cœlitum ? O Hymenœe Hymen,
Hymen o Hymenaee. 50
Te suis tremulus parens
Invocat : tibi virgines
Zonula soluünt sinus :
Te timens cupida novus
Captat aure maritus. 55
Tu fero juveni in manus
Floridam ipse puellulam
Matris e gremio su*

et legitimi amoris conciliator. Quis alius Deus magis, ah magis invocandus est
amantibus? quem Deorum magis homines venerabuntur? О Hymenae Hymen, о
Hymen Hymenae. Tremeus pater te suis implorat ; virgines tibi cingulo vestes
recingunt ; nupta ipsa te metueus auscultat attenta aure novos maritos. At tu
ipse remanian virgunculam e sinu matris tradis juveni ardenti in potestatem. О

audiat Se c. a. s. Munus, hue aditum ferat. Dux....amoris, Quis, Ifc.—45 Con-


jungator Stat.—46 Quis Deus magis amatis inVenett. Brix. Vicent. et omnibus
Stat. codd. Stat. conj. magis a macris, macerrime inquit Marcil. magis opti-
mis Avant. quem secutae sunt Aid. Gryph. et Mur. magis аc magis Passer.
Marcil. et Voss. i. e. magis magisque, uâWoy Kal paWov. ' In Langobardico
charactere nihil omnino t dift'ert а c, et vicissim altera pro altera hic posiUe
sunt : at illo optimo Gallicano, a macis, scriptum erat, c pro g, ut ver. 68.
juncier pro jungier. Seribe igitur magis ah magis. A semper habet etiam
noster liber pro Ah. ' Magis ah magis,' ' nimis ah nimis,' miser ah miser' vete-
ris elegantiœ sunt.' iScai.—47 Expetendus Stat.—51 Te suis Romulus, vel,
Remulus in Stat. codd. Te si vis proposuit Avant.—54 Te t. c. novos С. a. ma
ritos in omnibus Stat. codd. et quos vidit Mur. novos et maritos &pxa'iK<"si
inquit Stat. pro novus et maritus : idem timeus in teneus mutaret. Mur. sic
coustituit, tibi virgines....sinus ; Te timent : cupida novos Captat aure maritus ;

NOTiE
52 Tibi virgines Zonula soluünt"] 55 Captat maritus [novos.. .maritos]
' Cinxiae Junouis nomen sanctum ha- Timeus, scilicet, ne voto excidat, te
bebatur in nuptiis, quod initio conju cupida aure captat.
ga solutio fiebat cinguli, quo nova 56 Tu ferojuveni] Ardenti et im
nupta erat cineta.' ' Illud autem patienter amanti. Sic infra Carm.
cingulum,' ait Festus, ' factum erat Nuptial. vs. 22. ' Et juveni ardenti
ex lana ovis,' quod Herculano nodo castam donare puellam.'
vinetum vir solvebat ominis gratia. 58 Matris e gremio] Simulabatur
Ovid. < Castaque fallaci zona re- ' rapi virgo ex gremio matris,' aut si
cineta manu. ea non esset, ex proxima necessitu
CARMEN LXI. 153
Dedis, o Hymenaee Hymen,
Hymen o Hymenaee.
Nil potest sine te Venus,
Fama quod bona comprobet,
Commodi capere : at potest,
Te volente. Quis huir, Deo
Compararier ausit ? 65
Nulla quit sine te domus
Liberos dare, nec parens
Stirpe jungier : at potest
Te volente. Quis huic Deo
Compararier ausit ? 70
Quae tuis carcat sacris,
Non queat dare praesides
Terra finibus : at queat,
Te volente. Quis huic Deo
Compararier ausit ? 75
Claustra pandite januae,
Virgo adest. Viden', ut faces
Splendidas quatiunt comas ?
Sed moraris, abit dies ;
ProdeaSj nova nupta. 80
Hутenкee Hymen, о Hymen Hymenae. Vema nihil boni valet absque te percipere,
quod laudet œquus bominum sermo ; sed valet te annuente. Quis Deo isti eonferri
audeat ? Nulla familia potest absque te legitimes filios edere, nec pater genere
devinciri : sed id valet, te favente. Quis Deo isti audeat se cоя/erre ? Civitas
quœ sacris tuis privata sit, non potest prafectos regionibus suis coustituere ; sed
possit, te annuente. Quis Deo isti eonferri audeat ? Láxate obices janua. Prœ
ttо est nova nupta: an aspicis quomodo tadœ vibrant crines fulgentes? at cunctaris,

antique novos maritus pro novus mari tus : Voss. Tete Hymen cupida novus....
maritus; quem secutus est Vulpina: Bip. sequitar Seal. legentein novos....
maritos àpxaiKÛs- alii tumeus, h. e. libidine turgeus, ioyüw.—68 Stirpe vincier in
Venet. Brix. Vicent. et cod. Seal. ut et in aliis codd. ap. Ed. Cant. ' In Galli
cane scriptum fuit juncier, c pro g, ut modo notábanms.' Seal. Vide VV. LL.
in ver. 46. lectt. dicœr et nitier in Aid. et sequent. edd. debentur Avantio.—
NC-ТЖ
dine, cum ad virum trahebatur, quod Bides' dicti, qui alicujus loci tutelam
videlicet ea res feliciter Komulo ces- tenent, vel rectores ab eo quod prae-
serit. sunt ; bine prœsides boc loco nonuullis
72 Non queat dare prœsides] < Prae- sunt tutores et defeusores rinium.
154 С. VALBRII CATULLI
Tardat ingenuus pudor,
Quae tamen magis audiens
Flet, quod ire necesse sit.
Sed moraris, abit dies ;
Prodeas, nova nupta. 85
Flere desine. Non tibi, Au-
runculeia, periculum est,
Ne qua foemina pulchrior
Clarum ab Oceano diem
Vident venientem. 90
Talis in vario solet
Divitis domini hortulo
Stare nos hyacinthinus.
lux prœterit ; procedas, o nom nupta. Verecundia modesta remoratur eam, qua nihil-
ominus magis ac magis audieus plorat, quod oporteat proficisci. At cessas, lux prœ-
terit ; procedas, o nova nupta. Cessa plorare : minime tibi periculum est, o Auruncu-
leia, ne aliqua puella te formosior couspexerit Solem ex Oceano emergentem. Talis
esse cousuevitflos Hyacinthi in amœno horte heri opulenti. Sed cunctaris,fugit lux ;

81 Tardet in Venett. Brix. Vicent. Rheg. et omnibus Stat, et Seal. codd.


quod Seal, et alii antique dictum esse patant pro Tardat, lect. quam exhi
bent Aid. Gryph. Mur. et aliae. Tardet retinuit Seal. eumque secutus est
Ed. Bip.—82 Quem in Venett. Brix. Vicent. Rheg. et omnibus Stat. et Seal.
codd. quod referont ad audieus, et ' audire pudorem' explicant ' pudori ob
temperare;' at magis pro 'nimis' sumunt. ' Legendum sine dubio, Quo
tamen. Error hinc fluxit, quod Gallicanum exemplar, ut conjicimus, sine
diphthongo que pro quœ scriptum habuit ; id quod in aliis nobis suboluit.'
Seal. Quœ exhibent Gryph. Voss. Graev. Vulp. Quem reposuit Bip.—83 In
Stat. codd. quod ire necesse est, ubi vocalis non eliditur.—87 In Mur. vet. cod.
et nounullis Stat. Arunculeia; in aliis Stat. et Seal. Arunculeia; ' Ita omni-
no legendum ; media autem syll. exteritur, ut in 'singulum.' Seal. Avantii
emendationcm Herculeia, receperunt Venet. an. 1500. Aid. Gryph. Mur. et
NOTjE
S6 Auruneuleia] Aiii legunt, Arun mina pulchrior.'
culeia, alii, Herculeia: sed Auruncu- 89 Ciarum ab Oceano] In Oceanum
leius alterum est Cottarum cognomen, recipi Solem occidentem, et ex Ocea
ex qua gente haec Maulii spousa vi- no emergere orientem putabant Ve-
detur fuisse. Miratur tamen Sealiger teres; quod idem de Aurora habet
ei fuisse nomen Juliae, quod forsan Virgil. ' Oceanum interea surgeus
adoptione contigit. Aurora reliquit.'
88 Ne quafœmina pulchrior] Noster 93 Flos hyacinthinus] Hyacinthum
Catullus antiquum morem laudandi florem a Latinis ' Vaccinium' vocari
novam nuptam hic diligenter obser scribit Dioscor. lib. iv. 61. Fabula
vat. Hoc enim modo fere ipsi acci- porro Hyacintbi in florem mutati fuse
nebant omues : ' Nulla te hodie fœ narratur ab Ovid. Met. x.
CARMEN LXI. 155
Sed moraris, abit dies :
Prodeas, nova nupta. 95
Prodeas, nova nupta, sis ;
(Jam videtur) et audias
Nostra verba. (Viden' ? faces
Aureas quatiunt comas.)
Prodeas, nova nupta. 100
Non tuus levis in mala
Deditus vir adultera,
Probra turpia persequens,
A tuis teneris volet
Secubare papillis : 105
Lenta qui velut assitas
procedas, o nova nupta. Agedum exeas, o nova nupta : (ecce nunc apparet) ut
auscultes nostros cantas. (An cernis, ut tœdœ splendentes vibrant flammarum
crines ?) Exeas, o nova nupta. Non maritus tuus incoustaus, propeusus in impudi-
cam pellicem, inhonesta cousectaus cupiet cubare seorsim a tuo jucundo sinu ; qui,ut

Stat. Statius vero conj. Arunculea, vel, Hirculeia.—96 Prodeas, n. n. si Jam


in omnibus codd. et edd. vett. probante Avant. sed Seal. mntavit st in sis, i. e.
age, agedum, et verba Jam videtur in parenthesi posuit. Vossius pro si repo-
еuitsf, ut sit nota silentii. Vide VV. LL. ad Juvenal. Sat. i. ver. 161. Ed.
Delpb. 'Sed vereor cum Vulpio, ut haec partieula sine vocalis adjumento
syllabam explere possit.' Doer. Hanc Seal. emend. receperunt omnes fere
recentiores. In Seal. 1. penes Editorem manu scriptum est, Prodeas, nova
nupta—(sed Jam videtur!) ut audias.—97 Seal. dedit ut pro et.—98 Viden' ut f.
in edd. vett. et omnibus Stat. codd. pro quo legendum putavit, Vide, ut faces ;
sed lect. nostram in textum recepit.—103 Lectio nostra debetur Guarino P.
et probata Marcilio est : in omnibus Stat. codd. Proca turpia persequeus ;
in alio quodam veteri Precatur pia persequeus ; unde Stat. conj. Peccat, aut
pia persequeus: alii legebant Proqua, i. e. Proca, quod edidit Seal. e vet. libro.
NOTjE
98 Nostra verba] Cantus nempe Veteres olim dixerunt, ' studere in
nostros, seu ' carmen Fesceuninum' aliqua re.' Ita Cato : ' Poëticae artis
procax, et licentiap plenum. honos non erat, si quis in ea re stu-
99 Aureas quatiunt comas] Faustum debat, aut se ad convivia applicabat,
futurae felicitatis in conjugio augu- grassator vocabatur.'
rium. 106 Assitas arbores] Ulmos nempe,
101 Non levis] Seusus est : Vir vel populos, prope sitas, et juxta
tuus deinceps non erit vagœ Veneris plantatas ; vel alia vitium pedamenta,
varietate detentus, sed coustaus, et quae sunt quasi mariti vitibus. Unde
intra ronjugii terminos, a tuis com- Horat. Epod. 2. ' Ergo aut adulta
plexibus non alienabitur. vitium propagine Aitas maritat po-
In mala Deditus adultera] Quod pulos.'
nunc dicimus, ' studere rei alicui.'
С. VALKRII CATULLI
Vitis implicat arbores,
Implicabitur in tuum
Complexum. Sed abit dies ;
Prodeas, nova nupta. 110
* * *
* * *
* * *
O cubile, quot [o nimis
Candido pede lecti] 1 15
Quae tuo veniunt hero,
Quanta gaudia, quaa vaga
Nocte, quae media die
Gaudeat. Sed abit dies ;
Prodeas, nova nupta. 120
Tollite, o pueri, faces :
vinea flexilis innectit arbores adjunctas, innectetur in tuns amplexus : sed prœterit
tempus ; exeas, o nova nupta. * * * O thalame Maulii, (о vos etiam ejus-
dem sortis tori beato nimium pede,) quot gaudia, quam magna sunt gaudia, qua
tuo domino adveniunt, quibus obscura nocte, atque etiam meridie fruatur: at
prœterit lux ; exeas, nova nupta. O juvenes, attollite tœdas : ecce jam cerno ap-

—105 In Venet. an. 1500. papUlulis, metro obstante.—111 ' Absunt hic tres
versiculi ab omnibus codd. sine ulla exceptione ; item ab omnibus vetustiori-
bus edd.' Seal. Duo qui supersunt bujus Strophae versiculi sic legnutur in
codd. Stat. O cubile quod omnibus C. p. lecti ; in libro Guar. sic, O cubile quod
homine C.p. lectulis ; in Marcil. membranis, О c. quod in omnibus, C. p. leti:
Ma, cil. emend. О c. quod omnibus C. p. lectulus, Quœ tibi veniunt bona, Gaudeas,
Ice, Apud Aid. integra Stropha legitur sic, О c. quot omine С. lácteo pede,
Qua tibi veniunt bona, Gaudeas, sed abit dies: Prodeas nova nupta : in ed. Gryph.
hoc modo, О c. quod homine С. p. lectulis. Qua?, Ifc. ut ap. Aid. in ed. Mur. ita,
О c. quot omina С. p. lectulis, Qua, tibi v. bona ? Gaudeas, Sec. ut ap. Aid.
Sealiger duos versiculos, nt in codd. leguntur, ad seusum inde extorquendum
jungit et digerit cum sequent! Stropha, ut in nostro textu. Voss. omissis
tribus versiculis prioribus et asterisco notatis legit, О c. quot omnibus С. p.
lecti. Heius. tentabat, О c. quot omina, ut ap. Mur. In Seal. 1, penes Edi-
torem sic manu exarata est integra Stropha, O beata puellula, o quot intima
viscera Virgo dum moreris juvent: O cubile, Iec. ut ap. Seal.—119 Gaudeas in
NOTjE
114 O cubile] Prester lacunam, dido, pro ' felici' et ' fausto,' hic
quae hic apparet, incredibile est, Catullus posuit.
quantum hcec corrupta sint, quae ta- 118 Qua Gaudeat] Nonuulli le
men facili negotio sumus interpretati. gunt, Gaudeas, sed alio seusu. Porro
115 Candido pede] Id vocat < pe- ' gaudere gaudium,' ' ridere risum,'
dem lecti,' quo fulcitur lectus. Ut ' servire servitutem,' mu!taque id
supra, * veteris pedem grabati.' Can- genus dicebant Antiqui. . .
CARMEN LXI. 157
Flammeum video venire.
Ite, concinite in modum :
lo Hymen Hymenaae io,
lo Hymen Hymenaee. 125
Neu diu taceat procax
Fescennina locutio ;
Neu nuces pueris neget

parere relum nuptiale. Agedum properate, canite ad numerum, о Hymenae Hy


men, о Hymen Hymenae. Et statim audiatur Fescenninum carmen: nec catamitus

nonnuUis vett. edd. sed Gaudeat in omnibus Stat. codd.—122 Lect. nostram
testantur omnes Stat. codd. videor videre exhibent nonuullœ edd. vett.
videor venire dedit Seal. et ex Graeca loquendi ratione Sok« 4\вt!y explicat;
sed video erat in Seal. cod. non videor.—124 In quibusdam edd. vett. О Hy
men Hymenae, Hymen о Hymenae ; sed lect. nostram ubique servant omnes
Stat. codd. nisi quod io additum sit ver. secundo ut etiam priori : Stat. conj.
Hymen
uno о Hymenae
Stat. io, Hymen
cod. Necimces; in оreliquis
Hymenae.—127
Лтe, quodHeius. conj. jocatio.—128
reposuerunt In
Voss. et Vulp.

NOTjE
121 Tollite, о pueri, faces] Pueros Virgil. Eel. vin. 'Sparge, marite, nu
intelligit patrimos et matrimos, de ces.' Hujus cousuetudinis causam
quibus haec Festus : ' Patrimi et ma- apud Servium Varro hanc esse putat ;
trimi pueri tres adbibebantur in nup- ut nempe Jovis omine matrimooium
tiis, unus qui facem praeferret ex celebraretur, et ut nova nupta ma
spina alba, quia noctu nubebant ; et trona esset, sicut Juno; nam nuces
duo, qui nubentem tencbant.' Tradit in tutela erant Jovis : unde et 'ja-
tamen Plutarchus in problematis glandes' vocatœ, quasi Jovis glandes.
nuptiales pueros quinque, nec plures Illud vulgare fuisse idem Varro tra
nec pauciores fuisse. dit, idcirco spargi cousuevisse nuces,
127 Fescennina locutio] Carmen ut a rapientibus pueris fieret strepi-
erat lasciviae et obscœnitatis plenum : tus, ne puellae virginitatem deponen-
nude procax dicitur a Catullo. Hoc tis vox posset audiri. Volunt alii,
autem canebatur vel ad arcendum ea id gratia factum, ut se puerilibus
fascinum, vel per ludum jocumque omnibus ludis renuntiare, et juveni
amoris. Hapc Festus de ' Fescen- lia cuneta relinquere, marituseo indi
nino carmine' habet : ' Fescenuini cio testaretur. Unde Persius : ' Et
versus, qui canebantur in nuptiis, ex nucibus facimus quaecumque relictis.'
urbe Fescenuina dicuntur allati, vel Morem hunc nuces in nuptiis spar-
¡ta dicti, quia fascinum credebantur gendi e Graecis fontibus manasse tra-
arcere.' Istudque carminis genus dunt auctores. Nam apud Athenien-
occinentes spousam mariti domum ses novos spousus nuces juglandes,
dedacebant. amygdalas, et alia id genus sparge-
128 Neu nuces pueris] Nuces in bat, quae Kатах&г/чвта dicebant.
nuptiis spargi solere testatur etiam
С. VALKRII CATULLI
Desertum domini audiens
Concubinus amorem. 130
Da nuces pueris, iners
Concubine. Satis diu
Lusisti nucibus. Lubet
Jam servire Thalassio.
Concubine nuces da. 135
Sordebant tibi villuli
renuat spargere nuces pueris, accipieus heri sui dereliclas esse delicias. О piger
cinœde. sparge nuces pueris. Lusisti satis dudum nucibus; nunc placet domino
tao famulari Thalassio. O rustice cinesde, a te negligebar hodierna et hesterna

—129 In Stat. codd. Desertum Deum audieus, vel, Desertum dominum audieus :
Stat. vero emend. Defectam dominum audieus Concubinus итогe. ' In versu
sequenti pro amorem alii legunt amores ; at Voss. vult итогe ; nec dubitamus,
quin recte aliquis ' desertas amore' ut 'desertus amicis' dici possit, sed sic
dure suppiendum est sc ; magis placet conj. Ed. Cant. Desertas domino au
dieus Concubivus amores, vel, Desertum domino audieus Concubinus amorem.'
Doer.—136 lu Venett. Brix. Vicent. Venet. an. 1493. et edd. Mur. et Stat.
Sordebant tibi villicœ: Stat. vero non profert lectt. codd. in ceteris edd. fere
omnibus Aid. Gryph. Seal. Voss. Cant. Vulp. et Bip. Sordebam tibi villice
NOTE
130 Concubinus] Meritorii pueri, pulchritudine iusignem a globoThalas-
i. e. catamiti, quibus licenter ute- sii cujusdam raptamferunt; multisque
bantur Antiqui : cum a turpi officio sciscitantibus, cuinam eam ferrent ;
removerentur, nuces spargebant; id ideutidem, ne quis eam violaret, Tha
est, ludum pueritiae, nt indicarent lassio ferri, cfamitatum.' Qua de
omnia se puerilia aspernari. ' Con causa vocem hanc nuptialem factam,
cubinus' et ' pullus' apud Veteres et ad posteros inde manassc, Plutar-
pro ' catamito' dicebatur. Vide chus etiam ceuset. Nonuullis tamen
Fest. ad lanificium voois hujus originem
133 Lusisti nucibus] Pueros olim causamque referendam esse videtur ;
ephebos nucibus ludere cousuevisse in qua sententia fuisse Varronem tes-
testatnr etiam Martial. ' Aiea parva tatur Festus. ' Thalassionem,' in-
nuces, et non damnosa videtur, Saepe quit, ' in nuptiis Varro ait signuta
tamen pueri perdidit ilia nates.' Sex esse lanifieii. Thalassionem enim
autem ludos nueum apud Antiques vocabant quasillum, qui alio modo
fuisse, ex Elegia de Nuce apud Ovid. appellatur calathus, vas utique lani-
comperimus. fieiis aptum.' Coustat autem lanifi-
134 Thalassio'] Thalassius, Thalas- ciis priscas matronas valde deditas
sus, et Thalassio dicebatur. Thalas- fuisse, praecipuamque his curam, et
sionem in Festis Nuptialibus Romani, оpeгаш impendisse. Servire autem
sicut et Graeci suum Hymenaeum iu- Thalassio, idem est, ac coustanti le-
vocabant. Quod ex eo inolevisse auc gitimoque uti matrimonio, nec am
un- est Livius, quod in Sabinaram гap- plios eimedos sectari.
tu, ' Unam longe ante alias specie ac 136 Sordebant [Sordebam]tibi] Nunc
CARMEN LX1. J59
Concubine, hodie atque heri :
Nunc tuum cinerarius
Tondet os. Miser, ah miser
Concubine, nuces da. 140
Diceris male te a tuis
Unguentate glabris marite
Abstinere : sed abstine.
die ; jam tibi tousor abrudit barbant : o infelix ! ah infelix einade ! sparge
nuces. Ferunt te, o unete conjux, agre temperare valere a tuis imberbibus pullis;

Concubine: in Rheg. Heius. vet. cod. et alio cod. ap. Ed. Cant. Sordebant tibi
villice. ' Mihi qnidem in hoc versu semper suspecta fait vox vïUicœ vel villice ;
non video enim cur concubinus paulo jam adultior et cinerario mox tonden-
dus ' villicas' praecipue contemserit, ad quas animum potius ille nunc adje-
cisse videatur; nec mihi persuadeie possum, concubinum domini dispeusato-
rem in ejus domo fuisse ; male enim fortasse hue traxeris locum Martial. I1.
18. 24. seqq. nec denique apparet, cur Catullus, ex cujus persona dicta omni-
no videntur, Sordebam tibi villice, concubino sorduerit, vel ab illo despectus
sit ? Desiderabam vocem aliquam, quae, ut magis responderet sequentibus,
' primam lanuginem' notaret. Non dubitavi igitur lecf. Corradini Sordebant
tibi villuli, quod jam in Gott. 2. exhibitam video, in textum recipere. ' Viilu-
lus' est diminutivum a ' villus.' ' Doer.—137 Avant. conj. hera, et interpre-
tatur, ' et ignobiles et nobiles sordebant tibi.' improbante Seal.—141 Id
NOTiE
"suum catamitum spousus vocat rusti- bertatem att ingerent : et apud Mar-
cum, ipsique exprobrat, quod nuper tialem legimus, quod nova nupta pri
delicias facieus ipsum despiceret. mo die quo mariti domum ducebatur,
137 Hodie atque heri] Graecorum capillatos mariti pueros tonderet :
est adagium, x0b tal ir¡xfo¡c ; hoc est, ' Tondebit pueros jam nova nupta
nuperrime. tu os.' Post ini tum enim conjugium,
138 Cinerarius] Qui nunc tousores, et ductam uxorem, meritorii pueri et
' Cinerarii,' et ' Ciniflones' Veteribus in deliciis habiti dimittebantur.
dicebantur, ab officio calamistrorum 142 Ungüentate] Unguentatum <li
in ciñere calefaciendorum, quibus cit mollem, effœminatum, et unguen-
capillos crispabant. De bis ita Vaiio tis delibutum. Amatores enim so-
lib. iv. de Ling. Lat. ' Calamistri, lent plerumque jucundis uti et per-
quod bis calefactis in cinere capillus fundi odoribus, ut malos et graves re-
ornatur. Qui ea ministrabat, a ci jiciant.
nere Cinerarius est appellatus.' Mu- Glabris] Glabros appellat imber
liebre illud videtur apud Antiques bes et depiles pullos et catamites,
ministerium, ut scribit Sosipater 1. I. quod potest vel ad aetatem referri, si
Origin. quod et iunnit Hurat. i. Sat. essent juniores, vel quod se nuce
2. ' Custodes, Lectica, Ciniflones, Pa volselHsque depilarent, si grandiores.
rasitae.' Cujus etiam dedecoris infamiam sub-
139 Tondet os] Hoc est, malas. In iit Augustus ; ut scribit Suetonius in
pucris tousio indicium erat emeritae Augusto cap. 08.
suae libidinosae militiae, quod jam pu-
160 С. VALKRII CATULLI
lo Hymen Hymenaee io,
Io Hymen Hymenaee. 145
Seimus haec tibi, quae licent,
Sola cognita : sed marito
Ista non eadem licent.
Io Hymen Hymenaee io,
Io Hymen Hymenaee. 150
Nupta tu quoque, quae tuus
Vir petet, cave ne neges ;
Ne petitum aliunde eat.
Io Hymen Hymenaee io,
Io Hymen Hymenaee. 155
En tibi domus ut potens,
Et beata viri tui,
Quo tibicine serviat,
at confine te ab bis. О Hуmeneee Hymen, о Hymen Hутenаe. Novimus ista
sola tibi esse nota, quœ permittuntur cœlibi ; verum hœc ipsa tibi jam conjngi
non amplios permittuntur. О Hуmeneee Hymen, о Hymen Hymenire. Tu etium,
о Julia, jam spousa, vide ne deneges ea, quœ maritus tuus a te postulaba, ne
ex alio loco eat quasitum. О Hутenœe Hymen, о Hymen Hутenœe. Ecce tibi
adstat familia nolñlis, et dives tui conjugis, quœ tibi etiam vetula famulabitur: о

codd. Diceres, improbante Stat. quod tamen recepit Corrad.—146. 147 In


codd. et edd. vett. Scimus, hœc tibi qua licent, Sola, Ifc. legebat Stat. Scimus,
hac tibi quœ licent Soli, cognita sed marito; Seal. qua licent; Passer. ex Mem.
c. cœlibi Soli cognita, unde, si vetusti alicujus exemplaris auctoritate fulciri
possit haec lectio, Catullum fortasse scripsisse putat Voss. Scimus hœc tibi
cœlibi et Soli cognita, improbante Doer. vulgata tamen servata est a Vossio,
et recte, eodem Doer. judice.—156 Heius. conj . domus ut patent, improbante
Doer. et mox En pro Et.—158 In Venett. Brix. Vicent. Quœ tibi, sine, ser-
viet ; in Venet. an. 1493. Mur. et Cant. Quœ tibi, sine, serviat, ex conj. Pou-

NOTJE
146 Scimus hœc tibi] Fesceunina lonem, ut nempe spousa, priusquam
licentia et mordacitate Maulio ex- virum accederet, malum cydonium
probrantur nefanda puerorum stupra ; sen cotoneum comederet ; ut signifi-
quae si, nondum ducta uxore sibi li- earetur, debere esse gratiae et suavi-
cuisse putaret, quod nulla forsan lege tatis plenum qulcquid ab ejus ore
vetabantur ; eadem tamen nunc ipsi procederet; ipsamque facilem et mi-
jam marito amplius non licent. tem esse oportere, ne ab ipsius con-
152 Cave ne neges] Monet spousam, suetudine maritus alienetur.
ne quid conjugi neget, sed ipsi in 156 En tibi dotтu] Gratulatur Ju
omnibus conjugalibus pareat. Alin liae, quod familiam divitem et nobi-
deie porro videtur Catullus ad ritum lem ingrediatur.
antiquum, quem ferunt iustituisse So-
CARMEN LXI. 161
(lo Hymen Hymenaee io,
Io Hymen Hymenaee.) 160
Usque dum tremulum movens
Cana tempus anilitas
Omnia omnibus annuit.
Io Hymen Hymenase io,
Io Hymen Hymenaee. 165
Transfer omine cum bono
Limen aureolos pedes,
Rasilemque subi forem.
Io Hymen Hymenaee io,
Io Hymen Hymenaee. 170
Hymenae Hymen, о Hymen Hymenae. Donec longœva senectus trepidum agitant
caput cuneta cunctis concedât. О Hymenae Hymen, о Hymen Hymenœe. Traus
mitte fausto auspicio formosas plantas tuas traus limen mariti tui, et politam ejus
ingredere januam. O Hymenœe Hymen, o Hymen Hymenae. Intuere introrsum

tani ; in Rheg. et cod. ap. Ed. Cant. Qua sine fine servit ; in Maff. 1. et pie-
risque codd. ap. Voss. Quœ tibi, sine, servit; Aid. 1. Qua tibi sinefine erit,
improbante Avant. qui legi jubet, Quamsibi, sine, serviat, vel, Fine qua sine
serviat, eodem tempore moneus legi etiam, Qua tibi sine fine serviat, contra
metrum ; in Gryph. tamen legitur, haud dubie ex hac ipsa conj. Avantii, et
non minus contra metrum, Fine quœ tibi sine serviat : Stat. conj. Qua seni
tibi serviet; et hinc Seal. Qua tibi sene serviet, ut sene àpxaÏieâs dietum sit pro
seni; sed non video cur Seal. non aliter legeus, ita recederet a conj. Stat.
quae potior est, et probata a Brouckh. ad Tibull. i. 7. 88. utramque damnat
Doer. conjicieus, Quœ tibi bene serviat; recepit tamen cum Vulp. emend.
Voss. Quo tibicine serviat. Bip. secuta est Seal.—162 In omnibus Stat. codd.
anilis œtas.—163 Avant. conj. annuat, improbante Mur.—171 In Venett.

162 Сало tempus anilitas] Usque depositarœ virginitatem, calcarent


dum senectus habeus cana tempora, rem Vestae, Numini castissimo, sacra-
aut cana senectus tremulum agitaus tam. Alii volunt hoc ita factum, ut
caput, omnia omnibus anuuat. Po spousa, quasi rapta in domum mariti,
suit autem annuit subjunctivi modi, morem Sabinarum ab Romulo rapta-
quomodo dicitur, ' edim,' ' edis,' rum significare!. Vel, ut aliis placet,
' edit,' &c. Lepida sane de senibus hoc facto designare volebant Vete-
sententia, quibus ut plurimum albes res, ubi flos virginalis esset deliban-
ceus tremulum est caput, ita ut omnia dus, tunc invitam spousam mariti do
omnibus aunuere videantur. mum ingredi videri debere. Aiii
166 Transfer omine cum bono Limen] putantideo novam nuptam ' trauscen
Diligenter cavebant Antiqui, ne no dere limen ' intactum cousuevisse,
vae uuptae spousi domum ingredien quia putabant Antiqui, sive exeundo
tes pedibus limen attingerent ; ne, ut sive ingrediendo ' limen tangere '
ait Varro, a sacrilegio inchoarent, si esse ominosum ct infaustum. Unde
Delph. et Var. Clas. Catul.
162 С. VALERII CATULLI
Aspice, intus ut accubans
Vir tuus Tyrio in toro,
Totus immineat tibi.
Io Hymen Hymenaee io,
Io Hymen Hymenaee. 175
Uli, non minus ac tibi,
Pectore uritur intimo
Flamma, sed penite magis.
Io Hymen Hymenaee io
Io Hymen Hymenaee. 180
Mitte brachiolum teres,
Praetextate, puellulae ;
Jam cubile adeant viri.
quomodo Maulius maritus tuus decumbeus in cubili Tyrio, totus in tuos amplexus
impendeat. О Hymenœe Hymen, о Hymen Hymenae. Ipsi perinde atque tibi,
imis visceribus ardet ignis ; immo ipsi longe penitius. О Hymenœe Hymen, о
Hymen Hymenae. О patrime \>uer,missumfac braehium tentUulum novœ nuptœ.

Brix. Vicent. et Stat. codd. unus et accubaus, duobus exceptis in quibus erat
imus vel unius ; unde legendum putavit Stat. intus, quod in plerisque edd.
nunc apparet. Seal. reposuit imus ; Barth. Adversar. 1159. conj. unetus; N.
Heius. udus. Salmas. tentat, Adspice intus et accubaus Vir tuus Tyrio ut toro,
Ifc.—176 In Stat. codd. Uli non minus, ac tibi Pectore urimur intimo ; in Seal.
cod. Uli non minus, ac tibi Pectore uritur intimo Flamma, sed penite magis,
more Graecorum, irvp Saitror et sie est in Venett. Brix. Vicent. et cod. ap.
Ed. Cant. in Aid. Basil. Gryph. et aliis, lUe non minus atque tu Pectore uritur
intimo Flamma, sed penitus magis; et sic Mur. nisi quod pro penitus habet
penita.—179 In edd. vett. О Hymen Hymenae, Hymen о Hymenae. Vide
supra ad ver. 124.—18$ Lect. Mostram testantur omnes codd. cum Ve-
NOTjE
Ovid. Amor. i. < Missa foras iterum 172 Tyrio in toro] Hoc est, purpu-
limen trausire memento Cautius, at- reo, quod nempe Tyria esset optima
que alte sobria ferre pedem.' Aiii purpura.
denique volunt spousas ideo tam di- 182 Prœtextate] Ailoquitur pue-
ligenter a ' limine tangendo ' abhor- rum patrimum seu Paranymphum,
ruisse, nt evitarent malum medica- qui novam nuptam ducebat, nt di-
mentum, amatoriumque maleficium, mittat jam manum spousae, ut cubile
quod magicis artibus incantatores viri adeat. Vocatque eum puerum
novis spousis parare cousueverant. ' prœtextatum,' quia ' praetexta' erat
171 Aspice, intus ut accubaus] Aiii indutus. ' Praetexta' autem vestis
legunt imus, quod male exponit et er&t qua pueri nobiles olim uteban-
defendit Sealiger ; male etenim dici- tur, 4nœ sœpius fuit purpurea, ut
tur imus, seu ' infimol,' qui accubaus pudorem in pueris esse debere deno-
spousae totus dicitur ' imminere.' Ve- taret.
teres igitur sequimur codices, retine- t83 Cmb¿/е adeant [adeat] viri] Male
musque, Aspice infus ut accubaus, Ifc. nonnulli legunt adeant, cum Seali
CARMEN LXI. 163
Io Hymen Hymenaee io,
Io Hymen Hymenaee. 185
Vos bonae senibus viris
Cognitae bene fœminas,
Collocate puellulam.
Io Hymen Hymenaee io,
Io Hymen Hymenaee. 190
Jam licet venias, marite :
Uxor in thalamo est tibi
Ore floridulo nitens;
Alba parthenice velut,
Luteumve papaver. 195
Ipsa nunc petat tectum mariti sui. О Hуmenœe Hymen, о Hymen Hymenœe.
O vos proba mulleres metritis vetulis unicis feliciter nota, componite novam nuptam
in toro. O Hymenae Hymen, o Hymen Hymenae. Nunc tibi conceditur acce
dere, o spouse; te expectat in lecto geniali spousa florido splendeus vultu, quasi
candida parthenice, aut rutilum papaver. Sed tarnen formosus es, o spouse, ita

nett. Brix. et Vicent. Avant. conj. adeat, quod receperunt Aid. Junt.
Colin. Gryph. Mur. et Vulp.—186 In edd. vett. Vos unis sedibus bonœ; in
omnibus Stat. codd. Vos.bona senibus unis; ex quo fecit lect. nostram ; Seal.
postea affirmavit se in suo cod. legisse Vos bone senibus unis Cognite breve
femine, et Stat. conj. reposait, breve tamen legeus pro ¿ene in sequenti versu,
quem secuta est Bip. Voss. pro viris mavult bonis, cui emend. favet vs. 19. et
hujus epitheti usus per totum boc Carmen suaviter repetitus. Partb. in
notis Iaudat, Vos imis sedibus bonœ; Avant. conj. Vos unis senibus bona, quod
receperunt Aid. Junt. Mur. alii ; Gryph. 2. exhibet, Bina in adibus unius

NOTjE
gero, qui vult hoc referri ad mulieres lier post primum maritum, sqscepis-
pronubas, qui novam spousam dedu- set alteram. Unde Virgil. JEn. iv.
cebant. iteratum matrimonium vocat culpam:
186 Vos bona senibus viris [unis se ' Huic uni forsan potui succumbere
nibus bonœ] Aiiter etiam haec legit, culpae.'
et expooit suo more laudabili Scali " 191 Jam licet venias, marite] Hinc
ger ; qui non advertit olim in more patet morem fuisse, ut prior iret in
fuisse positum, ut boni ominis causa Iectum spousa, quam. postea adiret
in cubiculi sella et in lecto geniali maritus in lecto jam collocatam.
novam nuptam matronae univirae,i. e. 194 Parthenice velut, Luteumve pa-
quae uni tantum viro nupserant, col- paver] Parthenice seu Parthenion
locarent; quod munus iis solummodo herba est, quae fert florem albi colo
matronis demandabatur, tanquam ris. Sic iusignem Juliae pulchritudi-
castioribus, quae unicum tantum ha- nem significat Poëta, diceus eam ni-
buissent maritum. Signum enim fuit tere albo colore rubro mixto. Pa
intemperantiae cujusdam, si qua mu paver enim luteum, tertium genus
lGi • С. VALERIt CATl/LLI

At marite (ita me juvent ^f


Cœlites) nihilominus
Pulcher es, ncque te Venus
Negligit. Sed abit dies :
Perge, ne remorare. 200
Non diu remoratus es.
Jam venis. Bona te Venus
Juverit : quoniam palam
Quod cupis, capis, et bonum
Non abscondis amorem. 205
me DU adjuvent; nec te Venus despicii : sed prœterit tempus; propera, ne cиnc-
tare. Non es moratus longo tempore: nunc modo ades: felix et fausta Venus
te adjuverit; quandoquidem modo palam habes quod optas, nec legitimum celas

Cognita bene femina.—196 Hœc Strophe olim post sequentem posita legeba-
tur in omnibus codd. et libris impressis; hue revocavit Seal. eumque secuti
Mmt Voss. Vulp. alii. In codd. Stat. et Seal. Ad mnritum tamen juuenem
Celites nihilominus Pulchre res ; in vet. cod. Avant. Ad Martem tamen juve-
neт ; imde Partb. fecit, At marita tuum tamen Celites nihilominus Pulchra res ;
et sic Guar. nisi quod pro Pulchra legit Pulchrœ : Stat. conj. Admetum juve-
nem tamen Celites nihilo minus Pulchra res.—201 In omnibus Stat. codd. remo
rete.—202 Jam Teiras, bona te Venus Passer. ex Mem. c. sed in Venett. Brix.
Vicent. et Seal. cod. Jam venis.—203 In quibusdam antiq. Invenit ; Avant
conj. Juveril ut est etiam in Mem. c.—204 Quod cupis cupis conj. Heius. impro-

est papaveris, quod rubro suo colore lores.' Sic etiam Tibull. inter omnes
puellarem ruberem recte indicat, si lepidissime lib. in. Eleg. 4. ' Et co-
maxime floribusalbis, ut Parthenicœ, lor in niveo corpore purpureus ; Ut
conjungatur. Primum igitur papa- cum contexunt amarantis alba puel-
veris genus est album, et candidum, 1ae Lilia; et autumno candida mala
cujus semen tostum apud Veteres in rubent.'
secunda meusa cum melle edebatur. 196 At marite] Incredibile est
De quo Virgil. Georg. tv. ' vescum- quantum ha=.c sint depravata, quae
que papaver.' Secunda species pa- tamen quisque, prout libuit, emenda-
paveris est nigri coloris, cujus scapo vit.
inciso lacteus succus exprimitur. 203 Palam, Quod cupis, capis] Mos
Tertium genus est, de quo hic Catul- semper fuit, ut matrimonium palam
lus noster, quod est flore rufo et lu- et publice contraheretur, ut esset le-
teo. Famiiiare admodum est Poetis gitimum et honestum. Unde ele-
puellarum formam et pulebritudinem gantissime pro more suo Tibull. 1. ii.
floribus comparare. Virgil. jEn. xn. Eleg. 3. ' Felices olim, Veneri cum
de forma Laviniae : ' Indum sangui- fertur aperte Servire aeternos non
neo veluti violaverit ostro Si quis puduisse Deos.'
ebur, vel mista rubent ubi lilia multa 205 Non abscondis amorem] Conju-
Albarosa; tales virgo dabat oie cо- galem et honestum amorem uon ce-
CARMEN LXI. 165
llle pulvis Erythrei,
Siderumque micantium
Subducat numerum prius,
Qui vestri numerare vult
Multa mülia ludi. 210
Ludite, ut lubet, et brevi
Liberos date. Non decet
Tam vêtus sine liberis

amorem. Is, qui cupit innumera millia vestrorum lusuum numerare, potius cnu-
meret Erythrœœ arenœ, et stellarum fulgentium multitudinem. Ludite nunc, ut
placet, et propediem filios procreate. Non convenit gentem adeo antiquum sine

bante Doer.—206 Ille polveris erithei, vel pulveris eritei, vel ericei, in libris
scriptis et antiquiss. edd. pulvis Erythrœi, àpxaiKûs pro pulveris, dedit Guar.
quem secuti sunt Gryph. Mur. alii : in aliis vett. edd. pulveris Erythrœi:
Avant. conj. pulvis Erythrii, quod legcudum ceuset Voss. et amplexus est
Vulpius : Stat, tentabat primum, Itte pulveris interï, vel, interim, i. e. ' delicias
nostras interim dum facimus ;' deinde, Ille pulveris Anton, Antaeum enim terri-
genam Libyn appellat Statius Theb. lib. vn. denique, pulveris Eretri, vel
Erretri, ut prima in Eretri producatur '0/«¡(hk«s. Marcil. proposuit, pulveris
œtherf, vel, aeri, pro œtherii et aërii, 'atomos,' sive ' corpuscula in sole'
intelligeus : hoc Heiusio placuit ; sed multo magis Doeringio arrisit ejusdem
Heius. conj. pulveris Africi, quod pulvis secundo casu apud nullum alium
scriptorem occurrit, et deinde quod pulveris, sivepolveris, coustanter servatur
in codd. et edd. antiquiss. Doer. ipse tentabat, pulveris aridi. Erythrei, quod
in textu est, dictum volunt pro Erythrœi, ita ut ex diphtbongo, metri causa,
una litera elisa sit. Seal. retiunit lect. cod. polveris erithei, conj. tamen
enthei. ut alludi possit ad 'entheos Bellonae' quos ' Bellonarios' vocabant,
qui sursum vim magnam pulveris subjectabant. Cf. Tibull. i. 6. 54.—209 Qui
nostri n. volunt in omnibus Stat. codd. vestri n. vult in plurimis edd.—
210 Avant. in vett. libb. fuisse dicit, et lusum, pio lusuum, contracte, et
lusus: in omnibus Statianis, Multa millia ludere, Et ludite ; unde Stat. conj.
Multa mollia ludi. At ludite, Ifc. et mollia interpr. nabyna- Seal. suspicabatur
cod. Gallicanum habuisse ludei pro ludi, ex quo correctores fecerunt ludere,
quod erat in cod. suo : Voss. ex ludi, vel, ludite, quod in codd. suis invenit,
reponit lucta. ' Sed quis non praeferat ludi, ob statim sequeus et egregie

NOT«
las, quemadmodum turpem cum ci- et arenas maris Erythrœi numero col-
naedis cousuetudinem occultarc sole- ligere. Erythraeum porro mare, seu
bas. Rubrum dictum est Orientale. Ell-
206 Pulvis Erythrei] Plures le- denda porro est metri causa diph-
gunt, Enthei, ut possit alludi ad En thongus, a, et legend um Erythrei.
theos Bellonae, quos Bellonarios vo 213 Tam vetus Nomen] Nomen pro
cabant, quique magnam vim pulveris ' cognomine' dixit. Torquatus enim
excitabant. Aiii legunt, aërii ; nos vetus fuit cognomen Mauliorum. Pri
Erythrœi ; ita ut Poëta signified hoc mus illius gentis Titus Maulius Tor
loco eum, qui velit enumerare lusus quatus, a torque hosti Gallo jugulato
Manlii et Juliae, debere prius stellas, detracto, est appellatus. Nota est
166 С. VALERII CATULLI
Nomen esse: sed indidem
Semper ingenerari. 215
Torquatos, volo, parvulus
Matris e gremio suae
Porrigens tencras manus,
Dulce rideat ad patrem,
Semihiante labello. 220
Sit suo similis patri
Manlio, et facile insciis
Noscitetur ab omnibus,
Et pudicitiam suas
Matris indicet ore. 225
filiia stare: at decet exinde statim procreari. Cupio ut portJuim Torquatus
molles extendeus manus e sinu sua parentis, blande patri arrideat semihiulco ore.
Sit puer suo patri Maulio similis, аc facile a cunctis etiam nescientibus ipsum
esse Maulii filium agnoscatur, atque vultu suo púdico referat parentis sua casti-

respnndeus ludite?' Doer.—220 In Venelt. Brix. Vicent. et omnibus codd.


Sed mihi ante ; Avant. emend. Sed micante; alii, Sed nicante, vel, hiante. Lect.
nostra debetur ingenio Scaligeri.—222 Burm. n. ad Anthol. Tom. i. p. 305.
NOTE
historia apud Livium. ejus filius patatar esse etiam non ag-
214 Sed indidem Semper ingenerari] nitus. Indeque ut ait Horat. iv. Od.
Hoc est, ex eodem loco, et familia 5. ' Laudantur simili prole puerpera).'
decet liberos procreari, nt longam Mulieres enim plerumque pariunt li
familia- Torquatorum seriem possint beros similes iis, ex quibus concepe-
alternare. runt. Sic Julia Augusti filia semper
216 Torquatus, voto, parvulus] Sic filios Agrippеe similes procreavit :
apud Virgil. Dido optat parvum JE- quod cum nonnulli ejus fiagitiorum
neam : ' Si quis mihi parvulus aula et impudicitiae couscii mirarentur,
Luderet /Eneas.' festiviter respondit : ' Nunquam nisi
219 Dulce rideat ad patrem} Ita plena navi tollo vectorem.' Quo ur
Virgil. in Pollione : ' Incipe, parve bane dicto significabat se non prius
puer, risu cognoscere matrem.' Boni adulteris potestatem sui corporis fa-
prxterea ominis putabant Veteres in cere, quam ex marito facta esset gra
infante esse, si arrideret ad patrem. vida.
220 Semihiante labello] Aperto ore, 224 Pudicitiam sua Matris indicet
quasi aliquid loqui velit. ore] Sic etiam Martial. lib. vi. Epigr.
221 Sit suo similis patri] Optat ut 27. ' En tibi, quae patrii signatur ima
adeo similis nascatur filius Maulio, gine vultus, Testis maternae nata pu-
ut quisque etiam nescieus, statim at dicitiae.' Puerorum namque vultus
que ipsum viderit, credat omnino similitudinem parentum refereus, a-
eum esse filium Maulii. Qui enim pertum est maternae pudicitiae testi
ore similitudinem patris refert, verus monium.
CARMEN LXI.
Talis illius a bona
Matre laus genus approbet,
Qualis unica ab optima
Matre Telemacho manet
Fama Penelopeo. 230
Claudite ostia, virgines :
Lusimus satis. At, boni
Conjuges, bene vivite, et
Muncre assiduo valentem
Exercete juventam. 235
totem. Tanta gloria commendet Torquatuli illius originem a matre proba, quanta
laus superest singularis Telemacho Penelopes filio ab castissima sua parente.
Occludite modo januam, o puella. Jocati sumus abunde. Vos vero, o probi con?
juges, feliciter una simal vitam producite ; et continuo conjugii officio florentem
exercete juventutem.

pro facile vultfacie.—226 Tale JuHadum e bona Matre proposait Heius. impro
bante Doer.
NOTjE
228 Ab optima Matre] Quemad- concubitum omnium procantium pas-
modum Telemacho Penelopes filio sam, et ex eorum uno genuisse filium
ingeus fuit gloria, ob matris castita- nomine Pana, quod cum a reditu
tem, quae per viginti anuos absente cognovisset Ulysses, statim abiit in
marito pudicitiam observavit ; ita iusulam Cortinam, et ibidem obiit.'
etiam Torquatos sit matris castitate Quod confirmat Herodotus sub finem
et pudicitia commendabilis. libri secundi, scribeus Pana ex Pe
229 Telemacho] Ulyssis ex Pene nelope et Mercurio fuisse genitum.
lope filias fuit Telemachas, qui apud Refert etiam Interpres Theocriti
matrem relictus, et absente patre Mercurium in formam birci conver-
multis injuriis affectus a matris sues sum cum Penelope commiscuisse cor
procis, domum tandem reverso patri pus, ex eaque suscepisse Pana pasto-
in illis ulciscendis se praebuit adjuto- rum Deum. Noster tamen Catullus
rem. eam, quae pluribus probatur, sequitur
230 Penelopeo] Penelope fuit regis sententiam ; quod nempe casta fuerit
Icarii filia, Ulyssis uxor, mater Tele- Penelope.
machi, quae, ex Homeri praedicatione, 231 Claudite ostia] Hinc apparet
ab omnibus fere castissima et pudi- cousuevisse virgines januam cubiculi
cissima dicitur ; nt nomen ejus, non novorum spousorum claudere, dum
mulieris jam, sed ipsius paene pudici jocis imponeretur finis, dimitteren-
tiae nomen putetur. Lycophron ta turque spousi conjugalibus officii!
men Poeta Graecus ait ' Penelopen operam daturi.
168 С. VALERIl CATULLI

CARMEN LXII.

CARMEN NUPTIALE.*

JUVENES.
Vesper adest, Juvenes, consurgite: vesper Olympo
Expectata diu vix tandem lumina tollit.
Juvenes. Apparet jam Hesperus, о pueri, simul surgite ; Hesperus Cœlo œgre
demum attollit jubar longo tempore desideratum. Nunc hora est exsurgere e con-

Hoc Carmen superion praeposuit Corrad. ita ut, cum illo conjunxerit.—
NOTjE
t Carmen Nuptiale] Hoc alterius perus,' et ' Lucifer ' appellatur.
partis operis Catulliani, quod vulgo ' Vesper ' autem nuncupatur, quod
tres in partes dividitur, principium quibusdam meusibus vespere, ' Lu
est. Absolutis enim Lyricis in prima cifer,' quod quibusdam mane exoria-
parte, altiori stylo carmen heroicum tur. Dicitur autem ' Vespera ' apud
in secunda aggreditur Poëta, qui Nonium, ' Vespera exoriente.' Re-
etiam in tertia feliciter Elegos de- peritur et ' Vesper ' neutro genere
cantavit. Hoc vero Carmen Nuptiale apud Varronem lib. viU. de Ling.
iusci'iptum, sive in Juliae et Maulii, Lat. Cum autem post Solis occasum
sive alterius nuptiis celebratum fue- statim appareat Vesper, per ejus ex-
rit, a virginibus et adolesceotibus in ortum noctis principium indicat Ca
Amœbaei carminis modum fuit reci- tullus, cui concinit Claudianus in Ho-
tatum. In hoc enim brevi poëmate, norii et Mariae Epithalamio: * Attol-
quod et ciSúAAwv, qualia multa Theo leus thalamis Idalium jubar Dilectus
critus couscripsit, potest appellari, Veneri oascitur Hesperus.' Virgil.
puellae adolescentesque carminis Л- Georg. i. ' III ic prima rubeus accen-
mœbaei inter se de conjugii commo- dit lumina Vesper.'
dis et incommodis contendentes in- Olympo] Sumitur hie Olympus pro
troducuntur, et demum puellae ce Ccelo, quo seusu saepius usurpatur a
dere adolescentibus coguntur. Ado Foëtis, ut a Tibullo, lib. i. Eleg. 6.
lescentes primi contra puellas ad ' Hanc Venus ex alto Hentem subli
concinendum sese vicissim exhortan- nes Olympo Spectat, et infidis quod
tur, ac conjugium ejusque commoda sit acerba mouet.' Mons porro hu-
collaudant ; puellae vero tempus nup jus nominis est, et Lesbi, et Helles
tiale, quod multa damna inferat, que- pont!, et Lyciae, sed et Thessaliae qui
relis iusectantur. Quid autem sit altissimus est et notissimus.
Carmen Hexametrum, notius est, 2 Expectata diu lumina] A novis
quam ut hic a nobis debeat exponi. conjugibus ; lege enim cavebatur, ne
1 Vesper adest,ifc.] Sidus Ulud,quod maritus luce spousae conjungeretur,
Astronomis ' Venus ' et ' stella Ve sed tenebris ; unde exortu Hesperi
neris' dicitur, Graecis Фaафбро;, a La- novae nuptae in domos virorum per-
tinis ' Vesper,' ' Veaperugo,' ' Hes duci solebant, ac interim canebatur
CARMEN LXII. 169
Surgerc jam (em pus, jam pingues linquere mensas :
Jam veniet virgo, jam dicetur Hymenэеus.
Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenase. 5

PUELLjE.
Ccrnitis, innuptas, juvenes ? consurgite contra,
Nimirum Œtasos ostendit noctifer ignes.

vi vio, fí opimas epulas deserere: modo prodibit nova nupta, modo cantulniw
Hymenaus. O Hymen Hymenae, o ades Hymen Hymenae.
PuELiuE. О Vuaines, videtisue Juvenes? simul vos iusurgite adversus eos.
Enimvero noctifer ostendit cœlestia sidera. Ita sane est. Cernisne quomodo ce-

2 Pro vix in edd. vett. sua ; Avant. conj. lux.—6 Idem Avant. pro Cerni-
tis legi jubet Cernit in.—7 Nimirum hœc eos ostendit noctifer imber in omnibus
Stat. codd. Nimirum atherios ostendit n. ignes invenit Avant. in cod. Moreti :
Nimirum hoceos ostendit n. imber in Seal. cod. ex quo fecit, oceano se ostendit n.
imbre ; nam vetus scriptura hoceos videbatur esse hoceäos,' i. e. oceano se: in
Venet. an. 1500. et aliis vett. Eoos ostendit n. imbres: Stat. conj. Œtœas
obtendit n. umbras, ve\,umentes,i. e. humentes; lect. tamen Venet. an. 1500.
reposuit, et defendit ex Euripide. Aid. Oryph. et Mur. reeeperunt athereos
....ignes; hinc Mel. conj. choreas ostendit n. igneas ; et Marcil. Œtœo se osten
dit n. igne. Lect. nostram produxit Voss. e Thuan. Cf. Virg. Ecl. viii. 30.—
NOTjE
Hymenaeus, ut testatur Poëta : ' Jam Idyllio Xviii. quod ' Helenae Epitha-
veniet virgo, jam dicetur Hyme lamium ' iuscribitur, ita canit : 'T/iàv
naeus.'
4 Dicetur Hymenaius] De Hyme- 6 Cernitis, innuptai] Verba sunt
noo jam supra dictum initio Epitha- puellarum, quae sese vicissim hortan-
lamii Julia. et Maulii Carm. lXI. Ulti tur ad cantandum contra juvenes in
ma vero syllaba verbi, dicetur, quae ipsas contendentes.
brevis est, producitur ob sequentem 7 Œtaos [Mthereos] ostendit noctifer
aspirationem : quod et fecit in Coma ignes] Idem puellae dicunt, quod ju
Berenices, ' Qua rex tempestate no- venes, sed aliis verbis. Hesperus
vis auctus Hymeuseis.' Idem in A- autem vocatur a Catullo ' noctifer,'
riadua : ' Tum Thetis humanos non quod cum statim post Solis occasum
despexit Hymenaeos.' Eundem no- appareat, noctem ferre videatur, sic-
merum celebravit Virgil. Жn. vn. ut idem a luce ferenda ' Lucifer'
' Turniqne canit Hymenaeos.' Item- dicitur. Undo pastores, viso Hes
que Л£n. viii. ' Linqueus profugus pero, intelligunt noctem iustare. Vir
Hymenaeos.' Sic etiaru Ecl. vi. ' Ille gil. Ecl. ult. ' Ite domum saturae, ve-
latus niveum molli fultus hyacinthe' nit Hesperus, ite, capellae.' Sic etiam
5 • Hymen о Hymenae] Versus hie viso Lncifero, sentiunt omnes adesse
est intercalaris, per quem Hymenaeus diem. Idem Virgil. iEneid. ii. 801.
tarn ab adolescentibus, quam a puel- ' Jamque jugis summae surgebat Lu
Us invocatur. In hoc Theocritum cifer Idic, Ducebatque diem.' Mi-
Catullus est aemulatus : ille enim rum porro est, quam varie a variis
170 С. VALERII CATULIil
Sic certe, viden' ut perniciter exsiluere 1
Non temere exsiluere : canent quod visere par est.
Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee. 10

JUVENES.
Non facilis nobis, asquales, palma parata est :
Aspicite, innuptae secum ut meditata requirunt.
Non frustra meditantur : habent memorabile quod sit.
leriter cousurrexerunt ? Non equidem sine causa e sedibus exsilierunt juvenes.
Ipsi mox cantabunt, quos decet nos superare. О Hymen Hymenae, ades о Hymen
Hymenae.
Juvenes. O sodcdes, difficilis victoria nos manet. Cernite, quomodo Vir-
gints in memoriam revocent qua singulae excogitarunt. Non certe sine causa ita
meditantur ; excogitarunt enim aliquid, quod memoratu sit dignum. Nos vero

8 Post certe excidisse putat Stat. verbum est, quod in uno cod. tres literas
hic erasas fuisse animadverterit.—9 In codd. Seal. Commel. Palat. p. Venett.
Brix. Vicent. et aliis antiq. cavent quo visere parent; in Aid. Gryph. Mur.
canent quos vincere par est, quod Avantio tribuit Seal. canent quod vespere par
est tentabat Mel. canent quod vincere par est Cant. ex conj. Marcil. addita
explicatione, 'carmen victoria dignum:' canent, quo vincere par est dedit
Corrad. quod receptum est in Gott. et Bip. alii,c<roeiit quojure parent se. Lect.
nostram recepit Voss. ex Thuan.—12 In duobus Stat. codd. Aspicite innupta
qua secum ut meditare quœrunt ; in alio ejusdem, Aspicin innuptœ quœ secum ut
meditare quœrunt ; unde fecit, Aspicite innupta quaso ut meditata requirunt, et,
Aspice qua> innupta secum ut meditata requirunt, vel, ut meditamina quœrunt, et,
Aspicite innupta quœso ut meditamina quœrunt ; Guar. legi posse dixit, medita-
NOTiE
legatur hie Catulli versus. Aiii enim videamus, quid parent contra nos.
leg,mt, Eoos ostendit noctifer imbres, Sed meliores sequimur codices, qui
quasi Hesperus orientales imbres sig- boc ad juvenes mox cantaturos ad-
nificet. Aiii legunt, Œtaos, quod ab versus virgines referri significant,
Œta Hesperum oriri putarent. Unde quod sane contextus ratio satis indi-
Virgil. ' Tibi deserit Hesperus Œ- cat.
tam.' Aiii legunt, Œtœas obtendit 11 Non facilis palma] Arbor est
noctifer umbras. Sealiger legit, Ocea- palma quae non cedit ponderi, sed
no se ostendit noctifer imbre, id est, nititur contra pondus, ideoque victo-
mari : ita ut sit ' Oceanus imber,' ribus traditur praemio, quod non ces-
ut ' Oceanum mare.' Quod utrum serint, sed pertinaces in bello persti-
sit accipiendum viderit Lector. In- terint. Inde vulgo victoria dicitur
telligit autem Poëta per ignes Mlhe- palma. Vide Strab. lib. xv. Theo-
ttM, alia sidera et stellas, f¡uas secum phrast. lib. v. et Aulum Gell. lib. in.
ferre videtur Hesperus. 6. ubi haec ex Plut. referuntur : ' In
9 Canent, quod visere [quos vincere] certaminibus palmam signum esse
par est] Alii legunt, quo vincere par placuit victoriae, quoniam ejusmodi
tsti i. e. quo duce, nempe Hymenaeo. ligni ingenium est, ut urgentibus op-
Alii legunt, cavent, hoc est, a nobis, primentibusque non cedat.'
et, quos visere par est, i. e. convenit ut
CARMEN LXII. 171
Nec miram : tota penitus quae mente laborent.
Nos alio mentes, alio divisimus aures. 15
Jure igitur vincemur. Amat victoria curam.
Quare nunc animos saltem committite vestros :
Dicere jam incipient, jam respondere decebit:
Hymen o Нутеnазе, Hymen ades o Нутеnазе.

FUELLA.
Hespere, qui cœlo fertur crudelior ignis ? 20
Qui natam possis complexu avellere matris,

ad alia animos, ad alia aures intendimus. Merito iiaque superabimur ; victoria


namque exigit aliquam solicitudinem. Quamobrem jam animos saltem vestros
componite. Canere modo exordientur puellae, modo nos respondere oportebit. О
Hymen Hymenae, ades о Hymen Hymenae.
PUELL/E. О Vesper, quœnam stella in cœlo memoratur immitior quam tu ?
qui valeos filiam abstrahere ab amplexu matris, abstrahere, inquam, a matris

mina quarat : omnes edd. antiquiores habent requirant.—14 ' Hune versum
reduxit Voss. temere ex ejus sententia a viris doctis expunctum, cum et vet.
Thuan. et alia exemplaria eum agnoscant. Sententiam certe et orationem
egregie hic versus juvat : pro laborent equidem malim laborant.' Doer.—
17 Quare non animos in omnibus Stat. codd. convertite vestros Voss.—
20 ' Quis cœlo perperam in quibusdam : pro fertur in nonuullis extat lucet,
quod baud dubie ex v. 26. intrusum est; sed quemadmodum in boc versa
lucet melius coavenit тф jucundior, ita in nostro versu magis respondet fertur

ГГОТлЖ
15 Nos alio mentes] Hic versus quae damna conjugii ineipiunt enu
quasi locum proverbii obtinuit in merare, Hesperumque crudelitatis
negligentes ; qui enim aures dirigunt arguunt, quod ejus adventu puellae a
in aliam partem, mentem vero in ali- parentibus et complexu et gremio
am, negligunt audire quae dicuntur. matris abducantur.
Sic Ovid. de Rem. Amor. 443. ' men Ignis] Stella dicitur ' ignis.' Vir
tem sectam' dicit: 'Secta bipartito gil. Жп. in. vs. 585. ' Nam neque
cum meus discurrit utroque, Aiterius erant astrorum ignes.'
vires subtrahit alter amor.' 21 Complexu matris] Diximus jam
17 Animos committite] Conjungite, supra hoc in more fuisse positum, ut
in unom contrahite, componite invi- nova nupta e gremio matris rapi si-
cem animos, ut sic unam rem agen mularetur, ut marito traderetur,
tes, puellas vincamus : necesse est quod nempe raptus virginum Sabina
enim, qui vincere velit, curam adbi- rum Romulo bene successisset. Fest.
beat. His cousonat Terent. ' Ubi ' Rapi simulator virgo ex gremio ma
intenderis ingenium, valet.' tris, aut si ea non est, ex proxima ne-
20 Hespere] Cantas puellarum est, cessitudine.'
172 С. VALBRII СATD LU
Complcxu matris retinentem avellere natam,
Et juveni ardenti castam donare puellam ?
Quid faciant hostes capta crudelius urbe?
Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee. 25

JUVENES.
Hespere, qui cœlo lucet jucundior ignis ?
Qui desponsa tua firmes connubia flama,
Quod pepigere viri, pepigerunt ante parentes,

amplexu remorante filiam, ac virginem intactam tradere viro ejus amore incenso ?
Quid agant hostes immanius in eivitate vi expugnata ? О Hymen Hymenœe, о
ades Hymen Hymenœe.
Juvenes. О Vesper, quoium stella in cœlo fulget gratior quam tu? qui con
firmes tuo lumine pacta conjugia? Quod enim nomines pacti sunt, quod parentes

тф crndelior.' Doer.—22 In hoc loco haesit Stat. ; sed ita erat in omnibus
codd.—28 Hie versus suspectus erat Mureto. Qua pepigere viri Passer. ex
Mem. c. et sic Voss. et Ed. Cant. ' sed lect. nostra, quia est difficilior, ex
ЫОТМ
23 Juveni ardenti] Impatienter Quod hoc loco observat eleganter
amanti. Amor enim igni comparatur Catullus.
a Poëtis. Virgil. Жn. iv. vs. 2. ' et Jucundior ignis] Sic etiam Homer.
oseo carpitur igni.' His etiam simi- Iliad. lib. xxii. vs. 318. "Effirtpos, bs
lia de Hymenaeo in Epithalamio su- kA\\httos 4v obpwy ?<гтата' аат^о. Sic
periore Catullus cecinit vs. 56. ' Tu etiam de Hespero Virgil. Жn. vin.
fero juveni in manus Floridam ipse vs. 590. ' Quem Venus ante alios as-
puellulam Matris e gremio suae De trorum diligit ignes.'
dis.' 27 Despousafirmes connubia] Maxi
24 Quid faciant hostes,lec.] Crudele me enim conjugiuni stabilitur et con-
habetur, quod ubi hostes urbem ali- firmantur nuptiae, cum spousa jungi-
quam vi expugnaverunt, virgines га- tur spouso, quod exoriente Hespero
piantur ; cum igitur, Hespero appa- fieri solebat ; quasi is esset confir-
rere incipiente, virgines e matrum mator et dux nuptiarum. Hic locus
gremio viris in nuptiis rapere fas sit : Donati firmat explicationem ad illud
inde ' crudelis ' Hesperus a puellis Andriae apud Terent. ' placuit, de-
dicitur. spondi.' ' Proprie spondet puellae
26 Hespere, qui cœlo lucct] Respon pater, despondet adolesceus.' Verba
dent juvenes puellis, Hesperique ful- sunt Donati, qui haec etiam scripsit
gorem, qui exorieus nuptialia pacta in Adelph. ' Despondet puellam, qui
confirmet, pradicantes conjugiicom- petit,' &c.
moda receuseut. Carminis autem 28 Pepigerunt ante parentes] Ante-
Amœban lex hœc est, ut qui in se quam nimirum desponderent ; nam
cundo loco dicit, ant aliquid majus, virgo pacta nondum erat despousa,
aut contrarium objectis rcponat. si Passeratio in hunc locum fidem
CARMEN LXII. 173
Nec junxere prius quam se tuus extulit ardor;
Quid datur a Divis felici optatius hora ? 30
Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee.

Hesperus e nobis, aequales, abstulit unam.


# * # *
Namque tuo adventu vigilat custodia semper.
Nocte latent fures, quos idem saepe revertens,
Hespere, mutato comprendis nomine eosdem. 35
antea spoponderant, non ante copularunt, quam tuus splendor sese protulit. Quid
enim a Dis conceditur beata hac hora jucundius? О Hymen Hymenae, ades о
Hymen Hymenœe.
Puella. O sodales, Vesper e nobis unam abripuit. * * * Etenim, te
exoriente, excubia jugiter vigiles obeunt vicos. Noctu fures occultantur, quos
eosdemfrequenter tu ipse redieus, о Vesper, variato nomine deprehendis.

leg* critica praeferenda est.' Doer.—32 In Stat. codd. Hesperus est nobis
aqualem abstulit unam; vel, Hesperus hie nobis aqualem abstulit unam; vel,
Hesperus e nobus aquale, abstulit unam; unde Stat. legeret, Hesperus e
nostris aqualibus abstulit unam; vel, Hesperus ex nostris aqualem hinc abs
tulit unam : in marg. Gryph. ap. Doer. Hespere, quis nobis aqualem hanc
abstulit unam. Post hunc versum septem versus alios desiderari scribit
Avant. qui spatii tantum in aliquo libro vacare animadvertisset : tantum
spatii quoque vocat in Seal. 1. 'Voss. omnia recte se habere putavit; non
habet tamen, quo referatur sequentis versus particula namque; ego hanc
fere sententiam desidero : Hespere, te jure rapacem vocamus et timemus,
namque.' Doer. Hesperus a nobis in Aid. 1. unde idem Avant. legi jubet,
Hesperus e nobis.—33 Voss. pro namque corrigit nempe, et post vocem custodia
interpungit.—35 Vespere Aid. Mur. Stat. sed in cod. SeaL et edd. antiquiss.
NÖTjE
babeamus. Despeusa autem puella 33 Vigilat custodia] Homines ipsi
noctu tantum ex lege nubebat : nec ' custodes ' seu ' vigiles ' dicti : unde
prius in viri domum, quam illucesce- Grœcia custodia dicitur oí фуХаKe;.
ret Hesperus, abducebatur, ut sae- Virgil. Жn. vi. ' Cernis custodia
pius jam diximus. qualis Vestibulo sedeat ?' Festus,
32 Hesperus e nobis] Conqueruntur ' Custodelam dicebant Antiqui, quam
puellae, quod unam e suo cœtu rapu- nunc dicimus custodiam.'
erit Hesperus. Versus bic varie le- 34 Nocte latentfures] Videtur Poe
gitur a'multis : alii enim codices ha- ta hoc loco fures pro amatoribus po
bent, Hesperus ah! nobis, aquales, ab nere : unde etiam 'furta' adulteria
stulit unam. Alii vero sic, Hesperus e dicuntur. Ovid. ' Quis depren
nostris aqualibus abstulit unam. At dere possit Furta Jovis ? ' Claudian.
quauquam variœ sunt lectiones ; in ' Gaudet amaus furto.' Propei t.
idem tarnen fere recidit omnium sen ' Jupiter, ignosco pristina furta tua.'
ses. Hie porro sex aut septem ver Idemque alibi: ' Dulcia furta Jovis.'
sus desiderantur. Ipse denique Catullus noster supra
174 С. VALERII CATULLI

JUVENES.
* * *
At lubet innuptis ficto te carpere questu.
Quid tum si carpunt, tacita quem mente requirunt ?
Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee.

FUELLjE.
TJt flos in septis secretus nascitur hortis,
Ignotus pecori, nullo contusus aratro, 40
Quem mulcent aurae, firmat sol, educat imber :
Multi illum pueri, multas optavere puellae :

Juvenes. Sed placet puellis increpare te simиlala querela, о Vesper. Quid


ergo si te increpant, quem tamen occulta animo exoptant ? О Hymen Hymenœe,
ades о Hymen Hymenae.
Puelle. Sicut flos selectus in hortis bene chums exoritur, pecudibus incognitus,
et nullo vomere violatus, sed quem fovent Zephyri, roborat Sol, nutrit pluvia;
plures ipsum juvenes, plures pueUœ expetierunt ; sed ubi is ipse flos tenero ungue

Hespere. ' Hic quoque deesse quaedam vel inde colligo, quod versuum nume
rus, qui par esse debebat, non coustat ; tot enim versibus, quot puellae ceci-
nerant, ex lege carminis amœban respondendum fuit juvenibus.' Doer.—
36 Ut, i. e. uteumque, nexus causa conj. Voss.—37 Quid tu si in nonuullis
edd. vett. tacita quod in iisdem ; in Stat. codd. quam ; in Cuj. quem.—40 In
NOT£!
Carm. vn. ' Aut quam sidera multa, dere. Haec autem juvenum sunt
cum tacet nox, Furtivos hominum vi verba, qui simulatas et fictas esse
dent amores.' puellarum reponunt querelas; ideo-
35 Mutato comprendis nomine eos- que Lucifero contemnendas, cum
dem] Eadem enim stella quae post tantum verbis, et non ex animo re-
Solis occasum dicitur ' Hesperus,' prehendant, quod tacita mente to-
ante ejusdem Solis ortum 'Lucifer' tisque secum medullis exoptant.
appellator, saepiusque fures eosdem, Claudian. ' Tenerum jam pronuba
hoc est, amatores, quia ad exortum flamma pudorem Solicitat, mistaque
usque Luciferi morantur apud ami- tremit formidine votum.'
cam, deprehendit. Idem fere Horat. 39 Utflos in septtí] Elegaus admo-
п. Od. 9. ' Nec tibi vespero surgente dum et conciuna comparatio, qua
decedunt amores, Nec rapidum fu- paellas esse floris iustar ostenditur,
giente Solem.' qui dum nulla laesus injuria viget, a
36 At lubet innuptis] Hie etiam plurimis optatur : ubi vero ungue
procul dubio plures desiderantur decerptus languescit, ab omnibus
versus. Manifestum enim est deesse negligitur.
finem eorum quae ex lege carminis 42 Multi ilium puert] Hoc Ovid.
Amcebeei debuerunt puellae respon Met. 1. in. respexit ; ' Multi ilium ju
CARMEN LXII. 175
Idem cum tenui carptus defloruit ungui,
Nulli illum pueri, nullae optavere puellae :
Sic virgo dum intacta manet, dum cага suis est ; 45
Cum castum amisit pollute corpore florem,
Nec pueris jucunda manet, nec cara puellis.
Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Нутеnэее.

JUVENES.
Ut vidua in nudo vitis quae nascitur arvo,
Nunquam se extollit, nunquam mitem educat uvam ; 50
Sed tenerum prono deflectens pondere corpus,
Jam jam contingit summum radice flagellum :
Hanc nulli agricolae, nulli accoluere juvenci :

decerptus elanguet, nulli ipsum juvenes, nullœ puelUe expetierunt. lia fuella
quamdiu manet illibata, tunc suis est dilecta; postquam vero deflorate corpore
pudicum amisit florem ; tunc nec juvenibus est exoptata, nec virginibus dilecta.
О Hymen Hymenœe, ades о Hymen Hymena?e.
Juvenes. Quemadmodum vitis qua nonfulta exoritur in agro inculto, nusquam
se erigit, nusquam maturum alit racemum, sed mollem truncum in terram inclinous
declivi gravitate tangit radice supremos palmites sarmentorum : istam nulli coloni,

vetustis membran. Thuan. et Мeт. c. convulsus aratro.—45 In Maff. 1. dum


intacta manet, tum cara suis: sed, Ifc et sic in Aid. Seal. 1. Graev. Bip. aliis :
' tum cara suis: sed est ex correctione eorum, qui dum....dum concoquere non
possent, et particulam sed in sequent! versu desiderarent.' Doer. Lect.
nostram agnoscunt omnes alii codd. cum Venett. Brix. et Vicent. sed etiam
egregie auetoritate Quintil. Iustit. lib. ix. 3. confirmatur, qui ibid. pro intacta
legit innupta, et alterum dum per ' quoad/ alteram per ' usque eo' interpreta-
tur.—50 In Thuan. quam muniteam, unde Voss. conj. Amineam educat wam.
Vide Virg. Georg. ii. 9T 53 In duobus codd. ap. Passer. et Stat. coluere pro
NOTjE
venes, multae optavere puellae ; Sed que prod ne it. ' Vidua' autem vitis
fait in tenera tam dura superbia for eodem modo dicitur illa, quae nulli
ma, Nulli illum juvenes, nullae opta arbori juneta est, quomodo dicitur
vere puellae.' illa ' maritarj,' quae adjungitur ar
49 Ut vidua in nudo] Apta etiam bori. Horat. iv. Od. 5. 'Et vitem
similitudo, qua juvenes ostendunt viduas ducit ad arbores.' Idemque
puellaui, quamdiu manet intacta et Epod. 2. ' Ergo aut adulta vitium
integra, persimilem esse viti, quae propagine Aitas maritat populos.'
nulli adjuneta et adhasreus arbori, 52 Summum flagellum] Summitas
sed humi strata, nullum fruetum fert ramorum non modo vitis sed cujus-
utilem, ideoque negligitur; sed si libet etiam arboris ' flagellum ' ap
eadem ulmo juneta fuerit, jam dili- pellator ; vitis ergo quae non est ol
genter ab agricolis colitur, fruetom- mo conjuneta, flagella radice contin
176 С. VALERII CATULLI
At si forte eadem est ulmo conjuncta marito,
Multi illam agricolae, multi accoluere juvenci : 55
Sic virgo, dum intacta manet, dum inculta senescit ;
Cum par connubium maturo tempore adepta est,
Cara viro magis, et minus est invisa parenti.
At tu ne pugna cum tali conjuge, virgo.
Non asquum est pugnare, pater quoi tradidit ipse, 60
Ipse pater cum matre, quibus parere necesse est :
Virginitas non tota tua est : ex parte parentum est :
Tertia pars patri data, pars data tertia matri,
Tertia sola tua est : noli pugnare duobus,
Qui geHero sua jura simul cum dote dederunt. 65
Hymen o Hymenaee, Hymen ades, o Hymenœe.
nulU boves excoluerunt : sed si ilia ipsa vitis ulmo est adjuncta, plures hanc coloni,
plures hanc boves excoluerunt. Ita pueUa quando manet illibata, quando cœlebsfit
anus, ab omnibus negligitur: sed quanrio convenieus conjugium cousecuta est;
tunc longe plus dilecta marito, ac minus est odiosa parenti. Sed tu, o paella, ne
resiste ejusmodi marilo ; non enim par est te resistere ei, cui te pater ipse tuns
tradidit, ipse, inquam, tuus pater simul cum matre, quibus te obedire oportet.
Virginitas tua non est tota tua, sed partim parentum est : tertia pars est concessa
patri tuo, tertia pars est concessa matri tuae, tertia tantum pars est tua; noli
pugnare cum ambobus parentibus, qui sua jura genero suo uno cum dote tradide-
runt. O Hymen Hymenae, ades, o Hymen Hymenae.

accoluere, hic et vs. 55.—54 Heius. vult, ulmo conjuncta marita.—57 In Stat.
codd. conubium per unum N.—58 Sic in omnibus Stat. codd. praeter unum, in
quo erat, Cara virgo magis minus est. ' Deesse videtur hoc loco ¿iiupúrnua,
Hymen о Hymenae Hymen ades, о Hymenae; quod tarnen nullo in cod. lege-
batur.' Stat. Hunc versum reposuerunt nounulli, accedente Bip.—59 Et
tu nec pugna in Venett. Brix. Vicent. et omnibus Stat. codd. approbante
Voss.—63 Sic in omnibus Stat. codd. Tertia pars patris est, pars est data tertia
matri in Mur. et aliis nounullis ; Tertia pars matri data, pars data tertia patri in
edd. antiquiss. et Stat.
NOTjE
git, utpote quae in sublime non assur nuptam, ut lubeus viro cousentiat,
ât- parentibus sic jubentibus, qui jus
54 Ulmo conjuncta marito"] Quasi suum in filiœ virginitatem genero suo
'ulmo maritata:' unde Virgil. Georg. cesserunt. Cum enim ipsa tertiam
i. ' Ulmisque adjungere vites.' Plin. tantum suae virginitatis partem ha
lib. xiv. 1. ' Jam in agro Campano best, reliquat vero duae parentibus
populis nubunt vites, maritosque cedant, aequum non esset cum ipsis
complexae, atque per ramos earum contendere, neque marito resistere,
procacibus brachiis geniculato cursu in quem parentes simul cum dote
scandentes cacumina aequant.' potestatem jusque suum trausmise-
59 At ta ne pugna] Concludunt runt.
Carmen juvenes, hortanturque novam 65 Cum dote] ' Oos est pecunia
CARMEN LXlll. J 77

NOTVE
nt,ptiarum causa data.' Varro de lieris debitor, ejus jussu, pareus mu-
Ling. Lat. lib. v. ' Dos ' antem ant lieris virilis sexns, nt pater, avus pa-
' dicitur,' aut ' datur,' aut ' promit- ternus. ' Dare ' vero et ' promittere
titur.' ' Dotem dicere ' potest nm- dotem ' omnes possunt.
lier, quae nuptura est, aut ipsius mu-

CARMEN LXIII.
DE ATY.
Super alta vectus Atys celeri rate maria,
Atys veloci navigio delatus per profunda aquora festinato cursu avide pervenit ad

In Seal. cod. Titulus erat, De Attinefurore percito. Totum hoc Carmen e


Gneco quodam scriptore trauslatum esse ceusuit Wartonus : alii, ex Carm.
xxxv. 17. Caecilio tribuendum esse arbitrati sunt.—1 Attis in edd. vett. et
NOTiE
1 Super alta] Hoc Poëmatis genus noster Catullus. Atys adolesccus
minime quidem vulgare metrum ha praestanti forma praeditus, navigio
bet Galliambicum, a Gallis Cybeles delatus in Phrygiam, cum in nemus
Sacerdotibus, qui hoc in ejus Deae Cybelae seu Berecynthiae sacrum per-
sacris maxime utebantur, sic dictum. venisset, ejusdem Deae numine, illius
Versus autem Galliambus, de quo amore correptae, versus in furorem
plura Hëphaestion, Terentianus, et virilia ipse sibi amputavit, et Cybe-
alii, sex constat pedibus. Primus Ieia iustrumenta concutieus, comites
solet esse anapaestus, aut spondaeus, quoque suos nt idem facerent exhor-
deinde duo sequuntur iambi cum una tatus, et cum ipsis per nemora dis-
syllaba catalectica longa, quibus ad- eurreus, ut mos Sacrorum ferebat,
duntur rursum anapaestus et iambi tandem domum Cybeles pervenit, ubi
duo : ut, ' Vice veris et Favoni gla- prae nimia defatigatione somno cor-
cies resolvitur.' At interdum etiam, reptus est. At mane expergefactus,
nt versus celerior sit, in penultimum et furore jam liberatus, ut sese sen-
locum tribrachys pro iambo incipi sit eviratum, conditionem suam cœ-
tui : nt, ' Super alta vectus Atys ce pit lamentad, et de patria sua repe-
leri rate maria.' Sed et alias Antiqui tenda cogitaus, accessit ad littus ;
variam pedum mutationem recipie- sed Cybele, immisso leone, eum ita
bant, nihil fere curantes, modo tem- perterrefecit, nt inde iterum in ne
porum numerus retineretur. Aiii mora confugieus, reliquum ibi vitae
vero alio modo Galliambum versum spatium in Deae Cybeles famulatu
metiuntur. trausegerit. Haec tamen Catulli nar-
Atys] De Aty varii varia retulere rati» minime convenit cum iis quae
Scriptores : de quo quidem sic habet alii de Aty tradiderunt ; sed ne alii
Delph. et Var. Clus. Catul. M
178 С. VALERII CAïULLI
Phrygium nemos citato cupide pede tetigit,
Adiitque opaca sylvis redimita loca Deae :
Stimulatus ubi furenti rabie, vagus animi,
Devolvit ilia acuta sibi pondera silice. 5
Itaque ut relicta sensit sibi membra sine viro,
Phrygium sylvam, et accessit ad umbrosa loca Deœ Суbeles, nemoribus cincta;
ubi rabido furore percitus, mentis inops abscidit sibi acuminata lapide pudenda.
Postquam vero seusit superesse sibi corpus sine virilitate, tunc humi superficiem

sic est ap. Tereut. Mam-. h. 1. citantem.—2 Phrygium ut in omnibus codd.


et edd. vett. etiam ap. Terent. Maur. тЬ ut delevit Seal. sed servatur in edd.
Corrad. et Gott.—4 In edd. vett. ut furenti; in Stat. et Seal. codd. ubi; Cor
rad. legit ibi, quem sequitur Gott. sic ut commode servari potest versu se
cundo.—5 In omnibus Stat. codd. Devolvit, probante Werth. Avant. legi
jubet, Devolvit sibi lactes acuta pondera silice, metro obstante; Stat. tentabat,
Devovit ; alii legnut, Divellit Ule aculo sibi pondere : pro illa in codd. illectus,
Uietus, illetas, lacteus, Uiectas, vel illactas; unde Stat. conj. icta, et suspicabatur
то Ule gloss. fuisse тоО Devolvit : Passer. e vet. cod. affert, ipse lactes sibi pon
dere silices, et silices mutat in silicis; Voss. ex ileclo, quod reperit in Mediol.
primum conj. lecto acuto, sed cum meliora ejus exemplaria haberent fere lœta,
vel lela, sine haesitatione reponendum ceusuit lenta acuto ; at sic secundum
pedem fecit spondaeum, qui iambus esse debebat. Nihilominus V. D. in
Obs. Mis. Tom. i. Vol. n. p. 325. legendum putavit, Devolvit lecta acuta, ut
legerit silicem acutum, quo opus hoc perageret. Devolvit Ule acuto Graev.
NOTjE
quidem inter se conveniunt. Aiiter dejecit pudenda sen virilia. Alii le-
de Aty Ovid. Fast. iv. et Met. x. gunt faeces; nee cur potius pondera
Aiiter Servius ad fEn. viii. Aliter dicantur genitalia, quam lactes, video.
Diodor. Sic. lib. m. cap. 5. ' Lactes ' vero proprie dicuntur eae
2 Phrygium nemus] Ad illam men partes per quas labitur cibus.
tis Idae partem, quae Dindymus aut Acuto silice] Samiam testam inuuit,
Dindymum dicitur, quo nempe con- qua solebant matris Deorum, seu Be
veniebant ii, qui se Berecynthiue Deae recynthiae Sacerdotes, qui * Galli'
couseerarant. Maxime enim Cybele dicebantur, sibi genitalia amputare ;
sen Berecynthia in Phrygia coleba- nee aliter citra perniciem ; ut ait
tur, praecipuumque in Dindymo mon Plin. lib. xxxv. Hinc etiam Juveo.
te Phrygiae, ubi et ejus sacra cele- Sat. vi. ' Mollia cui rupta secuit ge
brabantur, templum habebat : unde nitalia testa.' Illa porro testa Samia
dicta est ' Dindymene,' ' Idsea ma cultri vicem praestabat, quia acuta
ter,' &c. Virgil. Жn. ix. ' Ite per erat ; unde a Poëtis ' culter Phry-
alta Dindyma, ubi assuetis biforem gius' appellari solet. Claudian. in
dat tibia cantum : Tympana vos bux- Entrop. ' Inguinis et reliquum Phry-
usque vocat Berecynthia matris I- giis abscindere cultris.' JudaTis que
daeae.' que praeceptum fuit olim, nt petrinis
3 Loca Deœ] Cybelae sacra, sylvis seu lapideis cultris circumciderentur.
opacis umbrosa, quae postea Catullus Josue cap. 5.
dicit ' nive amicta.' 6 Membra sine viro] ' Virum ' dixit
5 Devolvit illa pondera] Amputando eam partem qua viri sumus, seu viri-
CARMEN LXIII. 179
Et jam recente terrae sola sanguine maculans,
"Niveis citata cepit manibus leve tympanum,
Tympanum, tubam, Cybelle, tua, mater, initia :
Quatiensque terga tauri teneris cava digitis, 10
Canere haec suis adorta est tremebunda comitibus :
Agite, ite ad alta, Gallae, Cybeles nemora simul,
cruore recenti inficieus Cybeles nomine affiata candidis manibus cavum tympanum
corripuit; tympanum et buccinam, quae sunt tua sacra, о mater Cybele: atque
puisous moUibus digitis bovis tergora concava sodalibus suis tremeus cœpit isiud-
decantare : Eia, properate, una pariter, о Galla, ad celsas Cybeles sylvas ; prope-

Lect. nostra est ex emend. Seal.—7 Etiam in Gryph. Mur. Graev. et aliis ;
Et jam in omnibus Stat. codd. maculant in nonuullis.—8 ' Aiii breve crotalum
pro leve tympanum, quod non improbo.' Mur. Hic et sequent! versu typanum
legit Seal. metri causa.—9 Leve tympanum ex versu superiori repetit Mur.
NOTjE
lia; at et Arnob. lib. v. advereus lib. п. his expressit egregie versibus :
Gentes : ' Pinus illa, solemniter quœ ' Tympana tenta sonant palmis, et
in matris infertur sanctum Deae, non cymbala circum Concava, raucisono-
ne iliius imago est arboris, sub qua que minantur cornua cantu, Et Pbry-
sibi Atys virum demessis genitalibus gio stimulat numero quae tibia men
abstulit?' tes, Telaque praeportant violent! sig
8 Citata cepit manibus leve tympa na furoris.'
num] Atyn furore concitatum et evi- 9 Tua, mater, initia] Sacra ipsa seu
ratum fceminino appellat genere Ca mysteria dicuntur, sed hic sumit ini
tullus, quia jam virilitate privatus tia pro iis quae in sacris adhibentur.
erat quasi fcemina. Varro de Re Rust. lib. ii. ' Ab suillo
Leve tympanum] Primam syllabam genere pecoris immolandi initium
in illo vocabulo tympanum corripuit. sumtum vidctur, cujus vestigia, quod
Aiii legunt crotalum. Quod autem initiis Cereris porci immolantur, et
tympana in sacris Cybeles pulsaren- quod initiis pacis,fœdus cum feritur,
tur, nemo est qui nesciat. Ovid. porcus occiditur.' Justin. etiam 1. v.
Fast. iv. ' Cymbala pro galeis, pro ' Alcibiades abseus Athenis iusimu-
scutis tympana puisant, Tibia dat latur, mysteria Cereris initiorum sa.
Phrygios, ut dedit ante, modos.' S. era" nullo magis quam silentio solen-
autem Augustin. de Civ. Dei, 1. vn. nia, enuntiavisse.'
c. 24. dicit ideo magnam matrem, quae 10 Quatieusque terga tauri] Vocat
et Tellus, Cybele, et Ops, et mater tympanum, terga tauri, quod ex corio
Deum vocabatur, babuisse tympa fiat, et terga dixit pro ' tergora :'
num, ut significaretur eam esse or- idem etiam Ovid. Fast. iv. ' ЛЕга
bem terrae, et ob id in sacris suis Deae comites, raucaque terga mo
Galli seu Cybeles Sacerdotes tympa vent.' '
na solebant pulsare. In sacris porro 12 Gallœ] Cybeles Sacerdotes
Cybeles quae sonum ederent, quatuor ' Gallos ' vocari nemo nescit : sed
maxime invenio, tympanum, cymba- hic Poëta ' Gallas ' vocat fceminino
lum, tibiam, et cornu, quae Lucret. genere, quod amissa virilitate mulie-
180 С. VALKRII CATULLI
Simul ite, Dîndymenas dominas vaga pecora,
Aliena quae petentes, vehit exules, loca,
Sectam meam executae, duce me, mihi comites 15
Rapidum salum tulistis, truculentaque pelagi,
Et corpus evirastis Veneris nimio odio.
Hilarate herae citatis erroribus animum.
Mora tarda mente cedat : simul ite, sequimini
Phrygiam ad domum Cybelles, Phrygia ad nemora Deae, 20
Ubi cymbalum sonat vox, ubi tympana reboant,
Tibicen ubi canit Phryx curvo grave calamo,

rate una pariter, o pecudes errantes Deœ Dindymena, qua loca peregrina ad-
euntes, tanquam extorres, doctrinam meam couseclatœ, auctore me, mihi cousortes
agitatum mure tolerastis, et furorem œquoris, corpusque vestrum virilibus spo-
liastis, nimia in Venerem malevolentia, animos recreate sonitu tympani concitatis
erroribus; pigra cunctatio e mente vestra exeat ; venite mecum, cousectamini me
ad œdem Phrygiam, ad Phrygios scilicet Dira Cybeles lucos, ubi cymbalorum
sonitus percrepat , ubi tympana persanant ; ubi Phrygius tibicen inflexa arundine

Tympanum, tubam Cybelles Voss. et Stat.— 13 Sic legi jussit Avant toga pec-
tora in Venett. et aliis edd. vett.—14 In Stat. codd. Alienaque petentes velut
exules loca celeri; vel, Alienaque peteus velut exules loca celeri ; vel, Alienaqua
petentes velut exules loca celeri ; in Aid. I. Aliena petentes velut exitio loca celeri ;
ex his Stat. conj. Alienaque petite pede exilio loca celeri : Voss, pro celeri reseri-
hit celere. V. D. in Obs. Mis. 1. c. vult, Aliena quœ petentes ex'les loca celere ;
Cerrad. dedit, Alienaque, exules,ite pede loca celeri; ingeniose, inquit Doer.
Werth. probat, Alienaque petentes exilio loca celeri. Nostra lect. jam prolata
est a Guar. et servata in Gryph. Mur. Graev. Vulp. et Bip. sed improbata est
Statio.— 16 Aiii pelage, inquit Seal. sed improbat V. D. in Obs. Mis.—
18 Hilarate excitatis in duobus Stat. codd. et edd. Seal. Graev. Corrad. Gott.
et Bip. in Maff. c. Hilaritate crocitatis; in edd. vett. Hilarate œre excitatis; in
Voss. et Vulp. edd. Hilarate hero citatis. Lectio nostra debetur Avantio ;
eamque fumant Victor. Var. Lect. et Ms. Octavii Pantagathi ap. Mur. cui
etiam subscribit Werth.—21 In uno Stat. cod. Ubi cymbalum sonat nox,
reclamante Voss. sed probante Werth. Stat. conj. cymbalbn, vel Graece
Kv/i.ßd\uv, nt xa*6ßa"' ¡n codd. Carm. J,xvi. 48.—23 Ut capita propo-
NOTjE
res potius essent quam viri. Maria iusana, nomine Gallus, aqua: Qui Ы-
nus autem lib. vn. dicrt ' Gallos ' bit inde fui it.'
Berecynthiœ Sacerdotes dictos fuisse 13 Dindymenœ domina] Sir dicta
a ' Gallo' flnvio Phrygiœ, de cujus est Cybele a Dindymo monte Phry
aqua potantes íeddebantur iusani. giae, in quo ejus sacra celebrabantur,
Quod et asserit Ovid. Fast. iv. ' Cur nt docet Strabo lib. xii. ' Mous qui
igitur Gallos, qui se excidere, voca- dam urbi imminet nomine Dindyma,
mus ; Cum tantum a Phrygia Gallica a quo Dindymena dicitur, quemad-
distet humus ? Inter, ait, viridem modum a Cybeleis Cybele.'
Cybelen, altasque Celaenas Amnis it 23 Ubi capita Mœnades] ПорсЬто».
CARMKN LXIII. J.81
Ubi capita Maenades vi jaciunt hederigerae,
Ubi sacra sancta acutis ululatibus agitant^
Ubi suevit illa Divas volitare vaga cohors ; 25
Quo nos decet citatis celerare tripudiis.
Simul haec comitibus Atys cecinit notha mulier,
Thiasns repente Unguis trepidantibus ululat,
Leve tympanum remugit, cava cymbala recrepant.
Viridem citus adit Idam properante pede chorus. 30
Furibunda simul, anhclans, vaga vadit, animi egeus,
Comitata tympano Atys, per opaca nemora dux,
Veluti juvenca vitans onus indomita jugi.
Rapidae ducem sequuntur Gallae pede propero.

asperius cantal ; ubi Mœnades hedera redimita magno impetu capita quatiunt ; ubi
rem divinaт grandi vociferatione faciunt ; ubi errabunda ista turba Deœ Cybeles
solita est discurrere ; quo etiam nos convenit festinatis properare saltationibus.
Cum Atys receus formina sodalibus suis hœc dixisset, statim Thiasus tremebun-
dis clamoribus exululat, eavum tympanum reboat, rauca cymbala resonant : cohors
festinaus citato cursu petit Idam virentem, et pariter Atys fureus, anhelaus, erra
bunda, et mentis inops, tympano cincta discurrit per deusas sylvas tanquam bos
indomita servitii pondus refugieus. Galla properantes ducem Atyn cousectantur

suit Stat. sed Ubi est in omnibus codd.—25 In nonuullis edd. vett. duce pro
Divœ.—26 Seal. profert e libro suo et defendit, celebrare tripudiis, accedente
Burnt. ad Ovid. Met. iv. 304.—27 In omnibus Stat. cod. nota, et sic in Ve-
nett. Brix. et Vicent. Aid. notha: in ed. Stat. et cod. Seal. nova, quod repo-
suit Werth.—28 Thyasis in nonuullis edd. vett. Thyasus Avant. Pro trepi
dantibus Voss. tentabat, strepitantibus vel crepitantibus, improbante Doer.—
29 In nonuullis Stat. codd. increpant.—31 In edd. antiquiss. animo gemeus ;
Avant. conj. animo egeus, at est in Aid. Gryph. Mur. Stat. Seal. Graev. Bip.
et aliis ; in Stat. codd. animi geris, et, Annea geus ; unde Stat. nostram eruit
lect.—33 In codd. et edd. antiquiss. juci.—34 In Palat. p. et Commel.
NOT.SE
ualvtaBai, ab iusaniendo, proprie di- 30 Viridem adit Idam] Ida mous
cuntur Bacchi SacrificuUe. Gallos estTrojœ immineus sylvis redimit us,
autem Berecynthiae Sacerdotes Poeta cujus variae partes varia sortitae sunt
vocavit Mœnades, quia, ut Strabo tes- nomina; enjusmodi est latus illud
tatur, sacra Cybeles et Bacchi erant dictum Dindyma sen Dindymus, in
Graecis etPhrygibus communia. quo Cybele colebatur: fuit et alia
28 Thiasus] Tota nempe cohors parsGargarus dicta apud Hom. Iliad.
ipsa quae Atyn fuerat secuta. Thia e. In monte porro Ida Paris sen-
sus autem proprie chorus est, sive tentiam tulit pro Venere de pomo
sacra sorialitas canent¡um, saltantium, aureo, contra Palladem et Junonem.
convivantium, non solum ad Cybelen 32 Comitata tympano Atys] Vocare
aut Bacchum, sed et .ad alia etiam pergit fœminam Atyn genitalibus ex-
sacra pertineus. cisis eviratum.
182 С. VALERll CAÏULL1
Itaque, ut domum Cybelles tetigere, lassulae 35
Nimio e labore somnum capiunt sine Cerere.
Piger his labantes languore oculos sopor operit.
Abit in quiete molli rabidus furor animi.
Sed ubi oris aurei Sol radiantibus oculis
Lustravit asthera album, sola dura, mare ferum, 40
Pepulitque noctis umbras vegetis sonipedibus ;
Ibi Somnus excitum Atyn fugiens citus abiit :
Trepidantem eum recepit Dea Pasithea sinu.

properante cursu. At vero postquam Cybeles œdem attigerunt defessa ex labore


nimio somnum capiunt sine Cerere. His iners somnus claudit vacillantes languore
oculos. Per placidum vero somnum ab his discedit fureus mentis rabies. At
postquam sol aurei vultus micantibus oculis collustravit candidum aerem, solidam
terram, et sœmm pelagus, et vividis equis fugavit tenebras noctis, statim sopor
Atyn expergefactum desereus festinus discessit, illumque trementem Diva Pasithea

properepedem, vel properepeditem ; unde Mel. rescripsit properipedem, receptum


a Voss. Ed. Cant. et Vulp. Avant. legi jussit propero pede, quod receperunt
Gryph. et alii.—35 ' Cybeles Voss. Cybebe Graev. ntrumque falsum ; debet
esse vel Cybebes, vel Cybelles.' Doer.—37 In Pat. Maff. c. et Rheg. lobante
languore, probante Doer. in aliis edd. vett. labentes längere ; Avant. legit, in-
quit Statius, Piger hislabori nantes oculos; hoc falsum ; Avant. enim legi jus
sit, labantes langore.—38 ' Lege, Abiit in quiete molli rabidi furor animi; alii
somnia scribunt.' Avant. Hinc in Aid. Gryph. Stat. Graev. rabidi ; Vcuet. an.
1500. habet rabidis.—39 In omnibus Stat. codd. et edd. antiquiss. horis au-
reis, vel oris aureis, vel heris aureis : Avant. dedit, Sed ubi ortus aureus sol ; in-
certum, an librorum vett. fidem secutus.— 41 Sic legi jussit Avant. in Gryph.
et nonnullis aliis Perpulitque.—42 In omnibus Stat. codd. Ibi somnus ; in non-
nullis edd. vett. Ubi мши; Avant. legi jussit, Tibi somnus.—43 Fugientem
in Mur. et Gryph. quod Doer. putat gloss. fuisse той Trepidantem : V. D. in
NOTjE
35 Ut domum Cybelles tetigere'] Sa- iSoio dеra] Phrygiae loca aspera,
crificia agendo, et per nemora dis Idam scilicet montem, aut solidam
curranlo, cum ad domum Cybeles terram. Mare ferum : Virgil. ' Ma
pervenerunt defatigatae somno cor- ria aspera juro.'
reptae sunt. 41 Sonipedibus] A sonitu pedum
36 Sine Cerere] Sine cibo, sine po- sic dicuntur equi. Virgil. ' Stat so-
tu, sine pane, sine ullo Cereris mu nipes, ac fraena ferox spumantia
nere. Terent. ' Sine Cerere et Bac- maudit.' Porro Solis equi quatuor
cho.' numerantur ab Ovid. Met. ii. Py ioéis,
40 Mthera album, sola dura, Ifc.] Eous, iEthon, et Phlegon : ' Interea
Venustissima et ciegan tissima posuit volucres Pyroéis, Eous, et /Ethon, So
epitheta, athera album, sola dura, mare lis equi, quartusque Phlegon hiuniti-
ferum. Sic Martiali lib. x. dicuntur bus auras Flammiferis implent.'
' albae luces.' ' Alba; leone flauimeo 43 Pasithea] Nonuulli legunt, Pa-
calent luces.' sitheo sinu, omnes Dcos continenti,
CARMEN LXIII. 183
Ita de quiete molli rabida sine rabie
Simul ipsa pectorc Atys sua facta recoluit, 45
Liquidaque mente vidit sine quis, ubique foret ;
Animo .-estuante rursum reditum ad vada tetulit :
Ibi maria vasta visens lacrymantibus oculis,
Patriam allocuta voce est ita mœsta miseriter :
Patria o mea creatrix, patria o mea genitrix, 50
Ego quam miser relinquens, dominos ut herifugae
Famuli solent, ad Idae tetuli nemora pedem :
Ut apud nivem et ferarum gelida stabula forem,

gremio suo excepit. Itaque post placidum somnum, ubi ipsa Atys extra insanum
furorem facta sua animo revolvit ; et tranquilla mente seusit sine quibus rebus, et
quo in loco esset, animo Uerum furente ad mare qua venerat, reversionem fecit.
Atque illic ¡inmeusa œquora lacrymosis oculis aspicieus tristi voce natulan terraт
miserabiliter sic est affata : O patria mea mater, o patria mea procreatrix, quam ego in-
feiix desereus,quomodo cousueverunt fugitivi servi heros relinquere, od Idœ montis
sylvas veiá, ut in nivibus, et in recessibus frigidis belluarum immanium, et ut cunetas

Obs. Mis. tentat Trepidante....sinu, ut ' corde,' vel ' pectore trepidante,' vel
Tepidante pro ' fovente :' in nounullis edd. vett. Pasitheo ; Avant. conj.
Pasitheœ sinu.—44 Voss. dedit, rapida sine rabie.—46 In omnibus Stat. codd.
ipse pro ipsa : in Pat. revolvit, 'quod probandum videtur, ut ultimam solvas
in duas.' Stat.—47 In Seal. 1. et Voss. rusum àpxaÏKâs pro rursum ; Seal. in
suo codd. invenit usum ; in Stat. codd. et quibusdam edd. vett. retulit: in Ve-
nett. Brix. et Vicent. Animo œstuantur usum reditum....tetulit.—iS Ibi in
omnibus Stat. codd. Ubi in edd. vett. in iisdem ocellis.—49 In Pat. Patriam
adlocuta est ita voce misertus majestas ; in omnibus aliis Stat. codd. Patriam
adlocuta est ita voce miseritus majestas ; Stat. legeret, Patriam adlocutus, et se
est Ua voce miseritus ; nain codd. exhibent ipse versu 45. in Aid. et Graev.
Patriam adlocuta est ita voce mœsta miseriter ; in Gryph. Patriam allocuta est
voce mœstula miseriter; in Mur. Voss. Cant. et Vulp. Patriam allocuta mœsta
est ita voce miseriter. Lect. nostram servant Seal. et Bip.—52 In quibusdam
vett. retuli, quod reposuit Graev.—53 Ut apud (miser) ferarum dedit Seal. e

NOTjE
quod nempe Cybele Deorum mater Pro ' misere ' ant ' miserabiliter,'
dicatur. Pasithea porro una est ex sicut pro ' pure ' dicit infra ' puri-
tribus Gratiis, quam Juno apud Ho- ter.' Ita veteres multa, ' parciter,'
merum uxorem promisit Somno, si is ' saeviter,' ' torviter,' ' praeclariter,'
Jovem auxiliumTrojanis contra Grae- &c.
cos ferentem cousopivisset. Ad il- 52 Tetuli pedem] Aiii legunt retuli,
lam igitur alludeus fabulam Catullus sed male : veteres enim praeteritum
dicit Pasitheam recepisse in sinum ' fero,' pro ' tali,' sœpe efferebant
Somnum maritum suum, cum ab Aty ' tetuli,' ut a ' pello,' ' pepuli ;' ut
recessisset. observat Diomedes de Gramm. lib. i.
49 Miseriter] Sic Laberius, ' Meus Terent. in Andr. ' Incepi, dum res
incorrupta miseriter corrumpitur.' tetulit.' Et ibid. ' Si id scissem,
184 С. VALERII CATULLI
Et earum omnia adirem furibunda latibula :
Ubinam, aut quibus locis te positam, patria, rear ? 55
Cupit ipsa pupula ad te sibi dirigere aciem,
Rabie fera carens dum breve tempus animus est.
Egone a mea remota haec ferar in nemora domo 1
Patria, bonis, amicis, genitoribus abero 1
Abero foro, palaestra, stadio, et gymnasiis ? 60
Miser ah miser, querendum est etiam atque etiam, anime.
Quod enim genus figuras est, ego non quod habuerim ?

earum latebras ameus lustrarem : o patria cariaiima, ubinam gentium, vel quibus in
oris te esse sitam putem? Hic ille meus eculus mit suam in te vim conveiiere,
donec mihi per modicum temporis intervallum meus est savofurore libera. An ego
a mea domo abseus per istas vagabor sylvas? Egone natali solo, bonis, amicis,
parentibus carebo ? Egone privabor spectaculis ludorum foreusium, palœstra, cursus
certamine, et gynmicis ludis? O me infelicem! summopere mihi deploranda est
mea conditio, о meus mea. Quanam enim formes species est, quam ego non obie-

suo cod. тЬ nivem damnat quasi commentum correctorum.—54 Sic in omni


bus Stat. codd. Stat. legeret, Et earum ut omnia adirem, nt dun ultimae voca
les in omnia elidantur; Et ut omnia earum adirem Seal. Et femina earum adi
rem profert Guar.—55 In nounullis edd. vett. in quibus locis.—56 Stat. legit
puppula.—57 Heius. conj. dum ad breve tempus.—58 In nonuullis edd. vett. a
mea....domo Patria,—60 Sic in omnibus Stat. codd. sed Avant. corr. atque gym
nasiis ; alii, stadioque gymnasiis : prima in gymnasiis corripitur, ut in tympanum,
vs. 8.—62 In Stat. codd. Quod enim genusfigura est, numquid abierim; vel, Quod
enim genusfigura est, ego non quod haberim ; vel, Quod enim genusfigura est, ego
non quid abierim : Stat. legit, Quod enim genusfigura est, ego numquid abierim ;
sed pro abierim malit obierim: in Venet. an. 1500. et Gryph. Quod enim
genus? figura est? ego numquid abierim? quam lect. servat quoque Werth.
in Mur. Quod enim genus figurai est? mihi quo vigor abiit; in Voss. ego non
quod adierim ? in Graev. ego quod nonhabuerim, contra metrum : V. D. in Obs.
Mis. 1. c. ex quodam cod. profert, Quonam mihi vetusfigura, quo vigor abierit ?
et cum in alio cod. deesset quo, legendum existimat, Quo mi vêtus figura heu
heu, quo vigor abiit? Lect. nostra est ex conj. Seal. et servata est in Bip.—
NOTjE
nunquam tetulissem pedem.' Palееstra, Latine 'lucta' dicitur, ut
56 Ipsa pupula] Sea 'pupil la,' est apud Virgil. ' Exercent patrias, oleo
pars oculi minima, a qua tamen ocu- labente, palaestrae.' Aiiquando su-
lorum vis ant acies omnino pendet, mitur pro loro in quo fit ejusmodi
quae hie pro oculis usurpatur, ut apud exercitatio, ut apud eundem Virgil.
Manilium lib. iv. ' Pаrvula sic totum Xa. in. ' Pars in gramineis exercent
pervisit pupula Cœlum.' membra palustris.' Sladio : locus
60 Abero foro, palastro, stadio, et est stadium, in quo cursus seu cur
gymnasiis] Omnia enumerat adoles- rendi certamen celebratur. Gymna
centibus grata et jucunda, et quorum siis : locus etiam proprie est Gymna
spectaculis maxime soient gaudere. sium, seu ' Sehola,' ubi ¿uvenes dic
Foro : spectaculis ludorum foreusium. ta, cursu, et saltatîone corpora exer
CARMEN LX1II. 185
Ego puber, ego adolescens, ego ephebus, ego puer,
Ego gymnasii fui flos, ego erara decus olei.
Mihi januae frequentes, mihi limina tepida, G5
Mihi fioridis corollis redimita doraus erat,
Linqucudum ubi esset orto mihi sole cubiculum.
Egone Deum ministra, et Cybeles famula ferar ?
Ego Maenas, ego mei pars, ego vir sterilis ero 1
Ego viridis algida Idae nive amicta loca colam ? 70
Ego vitam agam sub altis Phrygia? columinibus,
Ubi cerva sylvicultrix, ubi aper nemorivagus ?
Jam jam dolet, quod egi, jam jamque pœnitet.—
rim? Ego mulier, ego juvenis, ego ephebus, ego puer, ego fui gyrnniù ludi
flos, ego palœstrœ honos ; mihi fores erant crebrius amicorum cœtu frequentatœ ;
ostia domas тeгe eorum qui ad me adibant frequentia culebant: mihi œdes
erant floreis coronis undique ornata, cum mihi exorto jam Sole cubiculo esset
exeundum. An ego dicar Divorum sacricoht, et Cybeles serva? An ego Mamas?
An ego dimidium mei ? An ego homo sterilis ero ? An ego semper habitabo Ida
nemorosa regieiœm nive frigida rigentem ? An ego sub excelsis Phrygiœ cuhnini-
bus traducam Шит vita spatium, ubi sunt tantum cervœ sylvicola, et apri per
nemora vagantes? Nunc modo me cruciat, quod feci: nunc modo me facti pudet.

63 Ego mulier in codd. et plerisque edd. vett. Ego inuber legi jubet Demp
ster. Paralipom. Antiq. Rom. Rosin. lib. ii. 1. Lect. nostra debetur Seal. et
servata est in edd. recent.—64 Stat. legeret gymnast metri gratia.—66 In
omnibus Stat. codd. circuits pro corollis; idem Stat. conj. floreis profloridis.—
68 Egone heu Deum metri causa vult V. D. in Obs. Mis.—69 In Mem. c.
vis sterilis, probante Passer. improbante Avant. in nounullis edd. vett. vix
pro vir.—70 Ego vir'dis, at metro cousulatur V. D. in Obs. Mis. in Seal. cod.
Ego viridis algida Ida neamicta loca colam.—72 Hie versus in Gryph. antece-
denti propositus est.—73 In edd. vett. et codd. Stat. jam jamque; in non-

cebant. Quod seepitu nudi factita- rum frequentiam significat. Calere


bant. Quae omnia ludorum et exer- enim dieuntur loca, quae frequentan-
citationum genera apud Grœces, un tur. Ita Cic. Philipp. ii. ' Calebant
de natus erat Atys, maxime erant in in interiore ¡edium parte totius rei-
usu. publicœ nundiuse.' E contrario dixit
64 Ego gymnasii flos, decus olei] Persius, Sat. i. ' Vide sis, ne majo-
Primus inter eos qui in gymnasiis nu rom tibi forte Limina frigescant.'
di, et oleo peruncti, lucta, saltu, aut 66 Corollis redimita domus] Indicat
cursu exercebantur. Solebant enim se multos habuisse sui amantissimos.
palaestritœ Graeci maxime oleo se Mos enim fuit apud Veteres, ut max
perungere. Unde Horat. ' Psalli- ime amicorum aut amicarum postes
mus, et luctamur Achivis doctius et domus ornarent sertis et floribus ;
noctis.' Et Virgil. ' Exercent pa unde Tiboll. lib. i, eleg. 2. ' Supplice,
trias, oleo labente, palasstras.' cum posti florea serta darem.'
65 Limina tepida] Summam amico
186 С. VALERII CATULLI
Roseis ut huic labellis palans sonitus abiit,
Geminas Deorum ad anres nova nuntia referens, 75
Ibi juncta juga resolvens Cybele leonibus,
Lasvumque pëcoris hostem Stimulans, ita loquitur :
Agedum, inquit, age ferox, i : face ut hinc furoribus,
Face ut hinc furoris ictu redi tum in nemora ferat,
Mea libere nimis qui fugere imperia cupit. 80
Age, caede terga cauda : tua verbera patere :
Face cuneta mugienti fremitu loca retonent :

Ubi vero ipsi Aty vagus clamor purpureis labris exiit ; statim Dea Cybele dissol
vent juga leonibus currum suum trahentibus connexa, et ad eorum aures perfereus
nova hœc indicat, et sinistrum currus sai leonem ceterarum pecudum hostem sti-
mulo excitaus sic ait: Nunc age, ait, eia, о fera, propera, fac ut Atys, qui plus
satis audax desiderat mean dominationem effugere, fac, inquam, ut furiis agita-
tus, et furoris œstro percitus istinc in sylvas pedem referat. Agedum, о fera,
concute corpus tuum cauda tua, te verberibus iu furorem concita, effice ut tota

nullis edd. jam jam queque, metro obstante.—74 In omnibus Stat. codd.
Roseis ut huic labellis palam sonitus adiit ; Mur. dedit, Roseis ut hic labellis abiit
tonitu' palam ; Seal. Roseis ut huic labellis palaus sonitus abiit ; et Voss. Roteis
ut hinc palam labellis sonitus adiit, improbante Doer.—75 ' Hic versus, qui
omnino salvo seusu abesse potest, jam suspectus fuit Mureto, nunc autem
plane repudiatus et ejectus est a Werth. Sede tantum sua motus et post
sequentem versum positus est a Seal. Geminas eorum pro Geminas Deorum
legente. V. D. in Obs. Mis. tentat, Geminas Deaï, h. e. Cybeles.' Doer.—
76 Ubi juncta Stat. Werth. ut numeris succurreret, pro leonibus rescripsit
Domina feris; putat nimirum тЬ leonibus glossam fuisse rovferis, quae imperi-
tiorum librariorum culpa genuinœ lectionis locum occupaverit : hanc conj.
improbat Doer.—77 Samum pectoris hostem Gryph.—78 In Stat. codd. Age
dum, inquit, age, feroxfac ut hunc furor ; vel, Agedum, inquit, ageferox ut hunc
furor; Avant. conj. Agedum, inquit, age ferox, hunc agedum, aggredere furor,
quod reposuerunt Aid. Junt. Gryph. Mur. alii: in codd. Voss. ut in uno Stat.
feroxfac ut hunc furor; cui suppleri vult Ed. Cant. agitet, vel ejusmodi ali
quid. Werth. dedit, Agedum, inquit, age ferox, hunc agedum aggredere ferox.
Lect. nostra debetur Seal. qui invenit in cod. suo et edd. antiquiss. Agedum,
inquit, age ferox, fac ut hunc furoribus.—79 In Seal. codd. Fac ut huncfuroris;
in edd. vett. Fac ut furoris.—80 In Seal. cod. Mea libera nimis; unde legit,
Mea Uber ah nimis.—81 In nounullis codd. tua verumvera ; in Pat. veruuera ;
sed in Май". 1. verbera.—82 In duobus Stat. codd. loca retonent; in uno ejus-
NOTjE
76 Cybele leonibus] Fingitur Cybe Hippomenem et Atalantam in leones
les currus a leonibus trahi ; ex quo convertisse, quos suo currui subjuga-
ipsam dicit Catullus leonem, qui Atyn vit.
reditum in patriam cogitantem, sor- 78 Agedum] Verba sunt Cybeles
temque suam tamentantem terreret, leonem irritantis, eumque hortantis
ut in sylvam reduceret, emisisse. ut furorem in Atyn exerat, eumque
77 Latum hosteт] Ad laevam cur in nemora reducat.
rus sui junetum. Fingitur Cybele
CARM1ÎN LXllI. 187
Butilam ferox torosa cervice quate jubam.—
Ait haec minax Cybelle, religatque juga manu.
Ferus ipse sese adhortan s rapidum incitat animum : 85
Vadit, fremit, refringit virgulta pede vago.
At ubi ultima albicantis loca littoris adiit,
Tenerumque vidit Atyn prope marmora pelagi :
Facit impctum. llle demens fugit in nemora fera.
Ibi semper omne vitae spatium famula fuit.— . 90
Dea, magna Dea, Cybelle, Didymi Dea domina,
Procul a mea tuus sit furor omnis, hera, domo :
Alios age incitatos, alios age rabidos.
<
regio tuo frementi rugitu personet, et fureus quote robusta cervice fulvas comas.
Uœe dicit minas intentous Cybele, ac resolvit manu sua juga ferarum. Ipsa vero
beUua sese concitant rabidum concipit furorem, currit, rugit, erranti cursu arbusto
reveliit. At postquam ad extremas oras actœ perventí, juvenemque Atyn couspexit
juxta maris undas, irruit in eum. Atys perterritus diffugit in sylvas opacas. Illic
jugiter per Шит vita suœ tempus Cybeles ministra fuit. O Diva Cybele, o
magna Diva, o Diva Dindymi Regina ; longe absit, o Domina, a meis adibus
qualiscumque ira tua. O Dea, alios impelle in furorem istum, alios rabie ista
exagita; sed me liberam dimitte.

dem redundent: loca deerat, inquit Avant.—85 Stat. codd. et Voss. fere
omnes ha bebaut adortalis pro adhortaus; in Rheg. adortatus Iis; unde emen-
darunt VV. DD. sese adhortaus. ' At Voss. cum Mediol. haberet, ad ora talis,
et Palat. ipse adertalis, reposait ardore talis, vel arde talis àpxa'ùcds pro ardort,
parum probabiliter.' Doer.— 86 In omnibus Stat. et Avant. codd. Vadit,
fremit, refringit ; et sie est in ed. Parth. Mur. dedit, Vadit, tremit, refringit ;
in edd. Voss. Vulp. Gott. Werth. Bip. et refringit, improbante Doer.—
87 ' At ubi humida Voss. et ejus comites : antiquior et elegantior est nostra
lectio.' Doer.—91 In Stat. codd. domina Dindymei ; hoc est solum vestigium
veteris scripturae inquit Statius ; E enim longum per EI antiqui sei ¡bebant :
in Venet. an. 1500. Dea domina Didymi ; in Grypn. Dea Dindymi domina ; in
Mar. Dea domina Dindymi. Lect. nostra, jam probata aliis, debetur Sca-
ligero.
• NOTiE
83 Torosa cervice] ' Tori ' dicuntur vocatur, quod nempe Deorum sit ma-
partes carnis musculosae, in quibus ter ; quam Poëta enixe precatur ut
est robur; unde torosa pro ' robusta' ipsa a sc amoveat similem, quo per-
et ' valida' sumitur. 1 citus fuit Atys, furorem.
91 Magna Dea] Cybele magna Dea
18S С. VALERII CATULLI

CARMEN LXIV.
Cum hoc, quod sequitur, carmen omnium, quae a Catullo ad nos pervene-
runt, longissimum sit ac pulcherrimum, non abs re alienum esse putamus
paulo liberius evagari, et quibus lector monendus esse videtur, hie in unum
locum, praefationis more, congerere. Dispiciamus primum de ipso hujus
carminis argumento, in quo quidem enarrando ita nobis versari liceat, ut ea
simul, quae ad pulchritudinem hujus carminis rite eestimandam pertinere
videntur, passim aspergamus, et ad observandam singularem plane artem,
qua in diversis fabulis inter se conuectendis usus sit poëta venustissimus,
digitum intendamus.
Orditur carmen ab Argonautarum expeditione. Nereides, ob iusolentiam
novi navigii admiratione perculsae, subito emergunt ex aequore, Thetisque et
Peleus mutuo amore accenduntur.—Mox nuptiae apparantur, sternitur lectus
genialis, et totius regionis incolae, nuptialem, ut fit, apparatum spectaturi,
undique confluunt. Iuprimis admiratione eos deflxos tenet vestis lecto
geniali vel pulvinari iustrata, mira arte confecta, et priscis hominum variata
figuris.—Hie sponte accuratius hoc peristroma ÇaoтЬv una cum astantibus
pe,iustrandi in animo lectoris suboritur eupiditas ; cui quidem ut satisfaceret
poëta, exemplum eorum, qui ejusmodi argumenta, vestibus vel aliis rebus
intexta, fusius exponere et verbosis descriptionibus exornare soient, secutus
est. (Sic Jasonis chlamydem, Palladia donum, magnifiee describit Apollon.
Rhod. (. 730—65. cf. Heyne ad Virgil. Жn. v. 250—57. Excurs. iv. p. 538.)
—Jam finge tibi, astare huic ifyfyгrrt,v quendam vel interpretem, qui populo,
mira aviditate haec omnia oculis et animo quasi devoranti, non solum quas
textura exhibet figuras et fabulas, sed singularum etiam causas et eventus
declaret ; et hinc explicandum ceuseo illud ' ferunt,' ' perhibent,' €t id
genus alia, quae passim in hac narratione oceurrunt.—Couspicitur autem in
illa veste stragula primum Ariadues, e Naxi littore, ubi illa deserta erat,
Tbeseum in fuga e longinquo oculis persequentis, egregie adumbrata imago.
Misera puella in i lio ipso temporis articulo, quo primum soumo excita se
relictam sentit, oculis in navem Thesei plenis velis avolantem conjectis
' saxea ut effigies bacchantis ' prospicit, haeret attonita et ingenti curarum
aestu fluctuat.—Jam, si observaveris, sermonem hic esse de pictura, in qua,
ut preciare in Laocoonte docuit Lessingius, nobilissimum et ivepydnairov
actionis momentum exprimi debet ab artifice ; quid, queseo, efficacies ad
spectatorum animos dolore et commiserations permovendos cogitan potest,
quam sic et in hoc potissimum statu descripta Ariadue, quae, ab amatore
derelicta in solitudine deserti littoris, oculis desiderio tabescentibus in mare
vastum prospicit ! Habet hoc ipsum horroris aliquid, fingere sibi hominem
ad mugientis maris fluctus in littore querelas fundentem, unde jam Homero
littus fundendis precibus et querelis locus aptissimus visus est. Neque illud
praetermittendum est, quod poëta summo dolore percussam Ariaduen neque
comas sibi evellentem, neque pectora tundentem, neque alia summi luctus
signa edentem (cf. vs. 223. et 351. seqq.), sed stupore tantum defixam, et
CARMEN LXIV. 189
cultum puellarem negtigentem sapienter exhlbuerit, quod quidem ipsum
iusigni ejus, qua praedita fait, formae pulchritudini (vs. 89. 90.) novum addit
lenocinium. Quod igitur recentioris artis Critici et elegantiores verae
pulchrUndinis spectatores praecipiunt, pictoribus fíctoribusque imaginam in
exprimendis animi perturbationibus vel maxime cavendum esse, ne oriatur
turpitffdo et deformitas, sed venustatis et decoris diligenter habeatur ratio,
id apprime a poëta nostro observatum esse, non sine voluptate animadverti-
mus. Vide quae ad Laocoontem Lessingii observavit Herderus olim in Sylva
Critica vol. п. p. 244. adde Hagedornii ' Betrachtungen iiber die Malerey,'
cet. ix. p. 108. Nec multum intercedam, si quis poëtae in hac Ariadues
adumbranda imagine veram aliquam picturam vel statuam certe ob oculos
versatam esse contendat et sibi persuadeat. Placuisse enim hoc argumentum
In antiquitate artificibus, vel ex iis monumentis, quorum memoria ad nos
pervenit, abunde patet. Iuprimis digna est quae conferatur pictura in
Picturis Herculaneusibus T. ii. tab. 14. cf. Plin. Hist. Nat. xxxv. 11. s. 35. et
Junius in Indice Artificum s. v. Aristides.—Proposita autem hac Ariadues
imagine, ipse poëta partes agit interpretis, et ad fabulam de amore Ariadues
et caede Minotauri latius explicandam pergit.—Hinc ad locum pulcherrimum
de variis animi commotionibus, quibus misefla ilia agitatur, progreditur ; et
post alia, quae summo dolori conveniunt, dirarum denique, quibus ilia caput
Thesei devovet, mentione injecta, ad pcenam, quam mox a Theseo repetierit
Jupiter, trausit, fabulaque de Mgeo, in mare se praecipitante, subortam
seusim ex Thesei perfidia in animis lectorum indignationem quodammodo
abstergit.—Errant autem, qui haec omnia telae intexta esse arbitrantur, quod
nullo modo nec e verbis poëtae elici, nec, quomodo in peristromate ¡lio com
mode exprimi potuerint, cogitari potest ; licet hanc sententiam nuperrime
exornaverit Doctissimus hujus carminis interpres Mitscherlichius in Lecti-
onibus Catulli p. 41.—His omnibus igitur, quae ad pleniorem Thesei historiam
pertinere viderentur, expositis, ad explicationem alterius picturae, quae m
veste illa stragula cohspiciebatur, poëta convertitur. (vs. 252.) Bacchus,
cum thiaso et pompa Bacchica iusulam illam pererraus, ad perditam et animo
desperantem puellam tidvolat, ejusque amore incenditur. Subit hie quoque
mirari prudenter poëtae iustitutam rationem, qui, cum inclytas illas Ariadues
cum Baccho nuptias, in quibus describendis ad nauseam usque luxuriat Non-
nus Dionys. xbvii. uberius persequi, et quod sequioris aetatis poëta v. c.
Claudianus ambabus, quod aiunt, arrepturus fuisset, commode jam ad Pelei
nuptias trausferre posset, haee omnia cousulto praetermisit silentio, et praeter
ea, quae ad picturäm declarandam facere viderentur, ne verbulum quidem
addidit.—Fortasse in hac quoque pictura ad certum aliquod, quod tum ex-
faretiartificis monumentum poëta se composuit. Nam cum in hoc argumento
pompae Bacchicae parerga scitissime exprimi possent, et Bacchanalium
imagines in universum frequentissime effingerentur (quod ex infinita fere
anaglyphorum, gemmarum, et statdarum, quœ hac de re adhuc supersunt,
multitndine recte colligere possumus) ; lubentissime sane huic argumento
tractando et exornando operam suam addixeruut veteres artifices. Juvabit
hie quoque contulisse tabulam Herculaneusem in Picturis Herculaneusibus
Tom. п. Tab. 16. cf. BeBorii Admirand. Rom. Antiq. xlvTtr. et quœ e Lip
190 С. VALERII CATULLI
perti Dactyliotheca laudavtt jam Ourlttt. Neu pcenltebit ad comparatioms
suavitatem legisse Philostratum Icon. i. 15. p. 786. edit. Olear.; unde,
quantum nativa nost, i poëtae pulchritudo anxie quaesitis pigmentis et orna-
mentis antistet, optime discere poterunt tirones, barum elegantiarum studi-
osi.—Jam poëta a diverticula, in quibus summa cum voluptate lectorum
liberiiis exspatiatus fuerat, redit ad nuptias Pelei et Thetidos.—Major scena
adornatur.—Cedit Diis adventantibus vilior spectatorum plebecula, (ad eos
enim pertinet Homericum, Iliad. xx. 131. xaAfm^ *eo' фаЬкаОш ivapytis.)—
Succedunt thalamo primum heroes cum muneribus nuptialibus, deinde reliqui
Dii, et meusis accumbunt. Et hic est cousessus ille augustissimus, quem
Pindarus celebravit Nem. iv. 107.
Efàtк S' (sc. Peleus) fSkvk\ov %Ърш/,
Tas oiipavov ßaffi\7¡es
námov т" ¿<peÇónevoi
Дара Kal еparos i£é<pa- ,
vav is yévos аЬтф.
At eas partes, quae in his nuptiis a Pindaro (Pyth. iii. 158. sqq.) Musis et in
veteris mythi vestigiis Diis in universum tribuuntur apud Apollodor. in. c.
13. p. 259. (edit. Heyn.) fleol тЬv yi¡iov ebaxoiv&voi KМfiиriааv, egregio invento
ad Parcas traustulit Catullus. Adsunt igitur genitales Deae (cf. Spannem.
ad Callimach. H. in Dian. 22. p. 185. edit. Ernesti.) his nuptiis, et magnae
soboli inde oriturae fatalia stamina deducentes hymenaeum canunt.—Fece-
rant boc Parcae jam in Jovis nuptiis, ut patet ex loco satis diserto Aristoph.
Aw. vs. 1734. Nec vitio verti debet poëtae, quod, quae de Achille vaticinan-
tur, nimis aperta sint, nec tortuosis, pro more vaticiniorum, anfractibus im
plicita, praecipue cum ipsis Diis, futurarum rerum optime gnaris, praesentibus
haec canerent sorores fatidicae.—Finito hymenaeo et carmen finire poterat
poëta, sed egregie ad capiendos lectorum animos, suavissimum post tot my-
thorum enarrationem addere illi plaçait epilogum ; in quo quidem si legimus,
frequenter adhuc tune temporis Deos interfuisse mortalium cœtibus, scele-
ribus eorum nondum ab iis alienatos, facil ius omnino, haec omnia evenire
potuisse temporibus heroicis, animus noster persuadebitur.—Atque haec sunt
quae de argumento praefari visum est.
Duplex in antiquioribus et recentioribus editt. hujus carminis circumfertur
iuscriptio. Prior et antiquior ilia Argonautica, hand dubie ab exordio car-
minis efficta, ab universo carminis argumento quam maxime abhorret, et
jure meritoque a plerisque fere jam diu repudiata est.—Aitera, et vulgo
nunc fere recepta, hujus carminis iuscriptio est Epithalamium Pelei et
Thetidos ; quae tamen et ipsa ab iis, qui totum hoc carmen ad normam
Epithalamiorum, quae ex antiquitate ad nos pervenerint, exigerent, sae-
pius jam impugnata et in disceptationem vocata fuit. Sed priusquam tam
ipsam hujus carminis iuscriptionem plane rejicimus, quam totam carminis
œconomiam acriter cum aliis reprehendimus, de ipso, quo illud a poëta
scriptum sit, cousilio paulo diligentius quaerendum videtur. Jam vero
Catullum non eo cousilio ad boc scribendum carmen accessisse, ut nil nisi
Pelei et Thetidos epithalamium caneret, cum ex aliis causis tum ex
toto carminis habita et intextis lougioribus digressionibus, quas respuit plane
CARMEN LX1V. 191
л
veri epithalamii ratio, satis certe coUigere poesumus. Quodsi enim Catullus
uni harum uuptiarum argumento operam dare voluisset, illi profecto non
longius fabularum ornamenta petenda fuissent, sed eidem in hoc ipso per-
tractando argumento campus, ubi exultaret ejus ingenium, patuisset amplis-
simus (vide, verbi causa, complures ad bas nuptias spectantes fabulas in far-
ragine ilia apud Tzetzem ad Lycoph. vs. 178. cf. Heyne ad Apoliodor. p. 794. "
sqq.). Sed si cogitamus nihil aliud spectasse in hoc carmine pangando
Catullum, nisi ut, invitatus celebrandis Pelei et Thetidos nuptiis, alias
simul, quas SBtas Огae cоrum heroica et mythica suppeditaret, fabulas laxiore
fictionis cujusdam vinculo counexas et copulatas versibus exponeret, et sie
lectores, per ameenissima Musarum diverticula duetos, et aliorum, quae prae
ceteris illi arriderent, mythorum expositione delinitos, varietatis seusu sua-
viter demuleeret ; facile apparet, et ipso poëtae cousilio ipsum carmen que
que dijudicandum esse. Quod quidem si recte perpeusum esset a Viris
Doctis, magis forsan a virgula illa ceusoria, qua digressiones hujus oarminis
vel at nimium prolixas et copiosas, vel ut parum inter se aptas et copulatas
uotarunt, sibi temperassent. Sic Duschius in libro vernaculo Briefe zur Bil
dung des Geschmacks, (Vol. in. p. 227.) totum carmen male inter se cohae-
rere et digressionibus longe petitis laborare, multis docere studuit : cujus
vestigia deinde legit Degenius in versionum libello, ' Deutsche Anthologie
der romischen Elegiker' p. 378. Nec mollius ipse Magnus Heyne de car
mine nostro sentit ad Virgil. Tom. iv. p. 4.—Quanquam autem buic carmini,
si a fatidico illo Parcarum cantu sub ejus finem discesseris, nihil fere iusit,
quod commode ad Epithalamii, proprie sic dicti, genus referatur, et recte
omnino ' parvum Epos ' cum Doctiss. Gurlitt nominari queat, idem tamen,
cum praeeipue in honorem nuptiarum Pelei et Thetidos compositum sit, baud
inepte, latiori seusu, • epithalamii' nomine iusigniri posse videtur. Cf. Argu
mentum ad Carm. in Nupt. Jul. et Maul.—Missis igitur omnibus, quae ad
pretium hujus carminis elevandum in medium prolata sunt, fruamur nitidissi-
mia flosculis, quos undique et ex dissitis quasi regionibus poëtae decerpere
volupe fuit, nec varietate colorum et odorum bene inter se permixtorum ma
jorem nobis conciliari suavitatem indignemur.—
Restat alia quaestio, in qua coustituenda multum laborarunt, sed parum
perfecerunt interpretes. Cum enim Catullum, diligentissimum Graecorum
poëtarum imitatorem, hie quoque fontes eorum in areolas suas derivasse e
toto poëmatis colore dilucide appareat, diu multumque quaesitum est, quos
potissimum imitatione sibi exprimendos sumserit. Fuit Hesiodi An9aX<t-
luov eis IT,¡Xe'a Kа! ©í'tik а Sealigero jam laudatum ; cf. Heyne ad Apol
iodor. p. 764.—fuit aliud Agamestoris Pharsalii, e quo nounulla profert
Tzetzes ad Lycoph. 178. Sed neutrum a Nostro exprimi potuit, cum ipse,
ut supra monitum est, noluerit conciunare epithalamium ; vel, si quaedam
inde in atom suum converterit, (quod ex iustituía comparatione vs. 25—27.
cum fragmento Hesiodeo probabile fit,) in paucis certe hoc factum, et pluri-
ma in illa Ariadues fabula ab aliis potius mutuatus videtur.—Extat apud
Ciceronem in epistolis ad Atticum vin. 5. fragmentum veteris poëtae—
pityai ПоЛЛа li&rг,v Kepátaaiv is fc'pa би/i-tfvaina, quod cum egregie respondeat
versui illi de Minotauro vs. lib, satis probabili conjectura suspicari possis,
li)2 С. VAEBRH CATVLL1
Catullum in fabula de Ariadue veterem ilium, quem ignoramus, hujus frag
ment! poëtam expressisse. Omnluo auIem satis fidenter statucre possumus,
Catullum non ad unum aut alterum tantmn poëtam imitandi studium attem-
perasse, (quod fecit in carminibus quibusdam еorà TréSa e Sappho et Calli-
macho trauslatis) sed undique, ' apis Matinae More modoque,' per bortulos
Graecorum circumvolitasse et suavissima quaeque delibasse, id quod ex aper-
tis, quas in hoc carmine deprehendimus, Graecorum poëtarum imitationibus
plus satis apparere puto. Sic ex Homerico Hymno in Cererem nuperrime
reperto, pluscula nostrum derivasse praeclare docuit Ruhuken¡us in praef. ad
H. in Cerer. p. 12. sq. Sic e Theocriti Idylliis, et inprimis ex Adoniazusis,
loca plura imitatum esse nostrum passim observavit Valckenarius ad Ado-
niaz. 127. p. 406. Sic Apollonium Rhodium plus quam viginti locis a nostro
non adumbratum, sed vere expressum esse diligenter docuit Mitscherlichius
in Lect. ad Catull. Sic denique manifesta in vs. 164. deprehenditur imitatio
Lycophronis Cass. vs. 1451., quem in aliis quoqoe locis ante oculos babuit.
In universum autem visus sum mihi animadvertere, ртяe ceteris nostrum imi
tatum esse poëtas Alexandrinos, quorum, ni seusu nostro fallimur, genium
(cf. Heyne Opuscul. Vol. i. p. 92.) totum hoc carmen spirat.—Ipsum vero
Catullum studiose deinde imitati sunt alii ; v. c. Virgil. in Cir. ; quem aedulo
jam cum noätro comparavit Lenzius p. 82.—De Epistola Ariadues ad The-
seum apud Ovid. Heroid. x. lege quae disputat Gurlitt. p. 87. seqq.
EPITHALAMIUM PELEI ET THETIDOS.
Peliaco quondam prognatae vertice pinus
Dicuntur liquidas Neptuni nasse per undas
Pinus in monte Pelio orta dicuntur olim enatasse per vastos fluctus Neptuni,

In codd. quibusdam Iuscriptio est, Epithaîamium Thetidis et Pelei : in


edd. vett. De Nuptiis Pelei et Thetidos ; in aliis, ut et in Marcilii membranis,
Argonautica.
NOTjE
Epithaîamium [De Nuptiis] Pelei et lei et Thetidos nuptias decantandas
Thetidos] Thetidos et Pelei nuptias aggrederetur. Nounulli sunt etiam,
celebraturus Poëta Carmen elegaus qui hoc carmen Epithaîamium dici
a Colchica Argonautarum expcditione velint; sed alii repugnant, quod a
ingeniose orditur, describen'sque re- virginum choro, quae hic non compa
gium nuptiarom apparatum, occa- rent, cani soleret Epithaîamium.
sione data in Thesei ct Ariadnes 1 Peliaco] Thessaliae mons est Pe-
amores digreditur ; ac tandem ad lion in sinum Pelasgicum ineumbeus,
scopum et rem inchoatam reversus, a quo derivatur Peliacus. De Pelio
Parcas carmen nuptiale canentes, et vide Plin. lib. iv. 8. et Diodor. qui
Achillis fata praedicentes inducit. lib. iv. 4. scribit Jasonem navim Ar-
Male autem a pluribus iuscribitur hoc go juxta Pelion aedifirasse.
Poëma Argonautica, cum tantum Ca Pinus] Id est, navis ex arboribus
tullus ab Argonautarum navigatione pineis confecta ; est enim pinus ar
exordium duxerit, ut commodius Pe- bor navigiis aptissima : unde Virgil.
t
CARMEN LX1V. 193
Phasidos ad fluctus, et fines Metœos :
Cum lecti juvenes, Argivae robora pubis,
Auratam optantes Colchis avertere pellem, 5
Ausi sunt vada salsa cita decurrere puppi,

ad fluvii Phasidis ripas, et ad limites Metœos: quando juvenes electi, Argivœ


juventutis vires, aureum vellus Colchis eripere cupientes, aggressi sunt mare
salsum nave celeri trajicere, sulcantes cœruUas undas, remis ex abiete confectis :

3 Mateos, sive Matœos, in nounullis edd. vett.—4 In quibusdam Stat.


codd. lœti juvenes; et sic in Seal. 1. et edd. vett. in Heius. codd. lœsi. In

NOT/jE
* Dant utile lignum Navigiis pinus.' 5 Auratam Colchis avertere pellem]
Grœci porro dicunt Poëtae ex quercu De Vellere aureo haec vulgo ferun-
Dodonea, in qua fuerat Jovis oracu- tur. Athamas Thebarum rex ex ux-
lum, confectam fuisse istam navim ; ore Nephele Phrixum et Hellen sus-
unde et sermonis usum habuisse di- cepisse dicitur; qui, mortua Nephele,
citur, et hinc Val. Flaccus eam fati- Ino superduxit uxorem, quae tanto
dicam ratem appellavit. odio in privignos flagrabat, ut Sacer
3 Phasidos ad fluctus] Colchidis flu- dotes corruperit, qui A thamanti ora-
vius est Phasis, qui ex Armeniae mon- culum cousulenti responderent opus
tibus nasceus in Pontum Euxinum esse ex Nephele genitos Diis sacrifi
illabitur. Colchis autem regio est can. Quod cum Athamas exequi
Asiae, ab ortu habeus Iberiam, a Sep- vellet, Nephele, quae jam Dea facta
temtrione, Tauri montis partem, a erat, ti ¡ios suos eripuit, et a Mercurio
Meridie Phasidem fluvium* et ab oc- arietem velleris aurei impetravit, quo
casu, Pontum Euxinum. Ibi regnasse in Colchos ad regem jEetam Solis fi-
dicitur iEetas Rex, a quo Colchidem lium trausvehcrentur. Helle quidem
vocat Catullus fines Metœos. Illuc trausfretando ex ariete decideus in
Jasonem cum Argonautis navigasse mare periit, a quo Hellespontus dic-
ferunt, Medeapque filiae regis, quae tus est ; Phrixus vero cum in Col
Jasonem deperibat, artibus vellus chos pervenisset, arietem Jovi mac-
aureum inde retulisse. tavit, ejusque pellem auream in luco
4 Lecti juvenes] Heroes fuerunt Marlio in quadam quercu, alii volunt
numero quinquaginta, inter quos in templo, suspendit. Quam ser
maxime enituit Jason, qui navis et vante dracone Jason /Esonis filius,
expeditionis fuit auctor, ut scribunt collecta Argivorum manu, fabricata
Val. Flaccus et Diodorus. Dicun- navi Argo, Medeae auxilio et artibus
tur autem Argivœ robora pubis, hoc surripuisse, et in Graeciam expor
est, Graecae juventutis flos et vires ; tasse dicitur. Fabulam hanc apud
Graeci namque dicti sunt Argivi, sic- Graecos Apoll. R. et Diod. Sic. 1. iv.
ut et Achivi, Danai, Graii, Pelasgi, apud Latinos Ovid. et Val. Flaccus
&c. Catullum imitatus Virgil. Жn. pluribus pertractarunt. Vellus istud
vn. dixit : ' Dai ilana pubes ;' et Suidas ait, librum fuisse in pellibus
• Agmina deusantur campis, Argiva- scriptum, quo ratio auri conheiendi
que pubes,' &c. continebatur.
Oelph. et Var. Clos. Catul. N
194 С. VALERII CATULU
Cœrula verrentes abiegnis aequora palmis :
Diva quibus, retinens in summis urbibus arces,
Ipsa levi fecit volitantem flamine currum ;
Pinea conjungens inflexœ texta carinae. 10
Ilia rudem cursu prima imbuit Amphitriten,
Quae simul ac rostro ventosum proscidit aequor,
Tortaque remigio spnmis incanduit unda ;
Emersere feri candenti e gurgite vultus
per quos Dea ipsa quœ prœest arcibus, in editissimis urbium locis, pineas trabet
contexeiu curvœ carina adificavit currum tenui vento volantem. Hœc fuit illa
uavis quaB omnium prima navigationem docuit Amphitriten hactenus inexper-
tam. Quœ navis ubi primum prora agitatum mare sulcavit, et fluctus remis ver-
berati tpumis albescere cœperunt, ferinœ effigies, scilicet Nereides marina ex

omnibus Stat. codd. et edd. Venett. puppis pro pubis.—7 Prisca lect. erat
rertentes; Avant. legi jussit verrentes.—9 Ipsa sui- facie Voss. e cod. suo, ad-
dita explicatione, ' ad morem et formam sui currus, quo in ccelo utitur, que
que nubes atque aethera tranat inepte, ait Doer. Stavern. ad Corn. Nep.
p. 23. pro currum tentat cursum, improbante Doer.—10 Voss. dedit inflexit,
ut referatur ad illud, Ipsa suifacie : pro texta Marcil. malit tecta.—1 1 Stat. et
Corrad. conj. primam, improbante Doer. Voss. affert prora ex Mediol. quod
si omnino retinendum sit, verba saltem sic inter se concilianda putat Mitsch.
Illa prora (in primo casu) rud. Amphitr. imbuit, quœ, Ifc. aut scribendum cursu
prorœ. Titius ad Grat. Cyneg. vs. 65. pro imbuit conj. impulit. In nounullis
edd. vett. Amphitritem.—13 Totaque r. s. incanduit in omnibus Stat. codd. et
nonuullis edd. vett. Seal. et alii legunt, Totaque incanuit ; in aliis antiq.
Tortaque : тЬ incanduit Apollonii \evKalveoBai et Hom. Xtixaivov B5аp stabiliri
posse putat Mitsch.—14 Idem Mitsch. vel rescribendum ceuset, Emersere
freti c. e g. vultus JEquorei, vel copulam et post iEquoreœ excidisse ; quae poste
rior ratio probata quoque fuit Heynio : at Lenz. conj. Emersere ferisc.eg.
fulta, Ice. cui favere videbatur Mosch. Europ. 114. seq. et Claud. x. 159. idem
NOT«
8 Diva, retineus arces] Minerva seu tore gentes.' Amphitriten pro mari
Pallas, arcium tutelam habere dici- posuit, quam rudem, et expertem
tur, ntpote cui arces sunt cousecra- hactenus navigationis dicit. Fuitau-
tœ. Unde Virgil. Eel. ii. < Pallas tem Amphitrite, ut scribit Hesiod.
ceuas condidit arces Ipsa colat.' Nerei vel Oceani filia, et Neptuni
9 Volitantem currum] Metaphorice uxor : unde Dea maris dicitur, et pro
navis ' currus volaus' dicitur, quod mari saepius sumitur. Ovid. ' Nec
imitatione terrestris currus, navis brachia longo Margine terrarum por-
aquas percurrat. rexerat Amphitrite.'
11 Prima imbuit Amphitriten) Se 12 Rostro] Navis rostrum dicitur
cundum fabulas Catullus ait navim pars ilia promineus juxta proram, et
Argo primam maria navigasse, ut acuta in modum rostri avium ; cujus
Lucr. de eadem re scribeus, ' Inde inventor dicitur Piseus, ut scribit
lacessitum primo mare, cum rudis Plin. lib; vii.
Argos Miscuit ignotas temerato lit-
CARMEN IjXIV. 195
iEquoreae monstrum Nereides admirantes ; 15
Illaque haudque alia viderunt luce marinas
Mortales oculi nudato corpore Nymphas,
Nutricum tenus extantes e gurgite cano.
Tum Thetidis Peleus incensus fertur amore,
Tum Thetis humanos non despexit hymenasos, 20
Tum Thetidi pater ipse jugandum Pelea sensit.

albicantibus undis prodierunt, pródigium hoc suspicientes. Et tunc isto die et


altero hominum oculi couspexerunt Nymphas aquoreas nudis corporibus e mari
spumoso uberum tenus eminentes. Tunc vero Peleus dicitur captus fuisse Thetidis
amore ; nee tum Thetis humanos Humenœos contemsü. Tunc etiam ipse Nereus
pareus couseusit Thetidi filiae Peleum conjugio esse copulandum. O semidei ni-

lamen de integritate loci postea non dubitavit.—16 In omnibus Stat. codd.


Illa atque alia, nt ultima toû lila non elidatur ; in edd. vett. Iliaque atque alia,
ut legi jussit Avant. eidem Avantio et altera debetur conj. Iliaque haudque
alia, quam Vossio tribuunt.—17 In duobus Stat. codd. oculis, improbante
Doer.—18 In omnibus Stat. codd. et uno Avant. Nutricum tenus; et sie in,
Venett. et Aid. 1. Jam crurum tenus in cod. Seal. et nounullis edd. vett. Um-
bilicum tenus Voss. quod ascriptum quoque erat margini ed. Oryph. ap. Doer.
— 19 Cui vel Quum quaedam vett. hie et in duobus seqq. vers 20. 21 Unus
Stat. cod. in utroque versu habet, Tum Thetidi. Pont. mutavit seusit in sanxit,
ÜOTÍE
15 Nereides] Nymphœ marinae, Ne- tullus, quamque fingit tum primum
rei et Doridos filiœ, primam navim Peleo fuisse adamatam, cum in expe-
Argo, tanquam rem novam et moustri ditionem Colchicam cum Argonautis
similem cum admiratione intueban- proficisceretur ; cum tamen secun
tur. dum rei veritatem ipsa Thetis Achil-
18 Nutricum tenus] Mammarum te lem Peleo peperisset, antequam cum
nus et uberum, quae nutrices dicun- iisdem Argonautis in Colchos naviga-
tur¿ quod nutriant fœtus, eminebant ret. Peleus autem JEaci et Л2ginae
e mari Nymphae, oculisque humanis filius fuit, Jovis nepos, et Achillis,
sese permittebant. qui Pelides dicitur, pater.
19 Tum Thetidis Peleus] Notandum 21 Tum Thetidi pater] Jupiter, vel
valde est duas ejusdem fere nominis Nereus Thetidos pater in ejus nuptias
Deas Marinas sen Nymphas fuisse ; tandem couseusit. Nam cum Jupi
quarum tamen nomen vario modo ter a Protheo audisset ex Thetide
scribitur, prima Tethys, prima pro onturum fiiium, qui paternam majes-
ducta syllaba, et cum aspiratione in tatem longe superaret; Nympham,
secunda, et per y, Cœli et Terrae filia cujus amore ardentissimo flagrabat,
fuit, Oceani vero soror et conjux, ex noluit attingere, sed nepoti suo Pe
qua et ipso Oceano nata est Doris, leo ducendam concessit : timnit enim
quBs Nereo nupsit, et ex eo peperit exemplum, quod ipse praebuerat, ne
Thetida ; cujus nominis prima syllaba sicut ipse Saturnum patrem ejecerat,
aspiratur, et secunda per i scribitur. ita aliquando seipsum filii regno cji-
Haec autem est ipsa de qua hic Ca cerent. Unde Statius : ' Magnani
196 С. VALERII CATULLI
O nimis optato saeclorum tempore nati
Heroes, salvete, Deum genus ! o bona mater !
Vos ego saepe meo, vos carmine compellabo.
Teque adeo eximie taedis felicibus aucte 25
Thessaliae columen Peleu, quoi Jupiter ipse,
Ipse suos Divum genitor concessit amores.
Тепе Thetis tenuit pulcherrima Neptunine ?
Tene suam Tethys concessit ducere neptem,
Oceanusque, mari totum qui amplectitur orbem ? 30
Quae simul opiatas finito tempore luces
Advenere, domum conventu tota frequentat
mium felici saculorum œvo geniti, salvete, Divorum soboles/ о bona mater/ ego
vos frequenter interpellabo meis versibus. Sed te inprimis, о Peleu, Thessalia
Prœsidium et decus, tam felici conjugio vehementer ornate ; cut Jupiter ipse
Deorum pater cessit suos amores. Ante cepit, o Pelen, Thetis Neptunine formo-
sissima? An tibi permisit Tethys habere uxorem neptem suam? An id etiam
concessit Oceanus, qui undis suis Universum orbem terrarum cingit? Ubi vero
dies nuptiarum expectati destinate tempore advenerunt, omnis Thessalia magno

quem secuti Mur. Voss. Vulp. et Ed. anon.—25 In nonuullis vett. Thetidis,
pro quo legi jubet Avant. tedis: in omnibus Stat. codd. Thetis.—26 In qui-
busdam Mmathia columen ; haud dubie ex glossa, inquit Doer. in aliis tuta
men: nounullae vett. pro quoi habent cum vel cui.—30 Oceanusque pater in
edd. vett. cum Mur. Grypli. et aliis : in omnibus Stat. codd. Oceanusque mari,
probante et defendente Mitsch.—31 Qui simul o.f. t. lucis in marg. Venet.
improbante Mitsch.—32 Ut venere Voss. Vulp. et Bach ad Tibull. p. 289.—
NOTjE
mum ^aciden, formidatamque Te mondus Jove majus haberet, Quam-
nant! Progeniem, et patrio vetitam vis haud tepidos sub pectore seuserat
succedere cœlo.' ignes Jupiter, aequoreae Thetidis con-
25 Tadisfelieibus aucte] Quem ni- nubia vitat : Inque sua /Eaciden suc-
mirum tam fortunate counubio cu cedere vota nepotem Jussit, et am-
mulant Jupiter, ut suos ipsi amores plexus in virginis ire marinae.'
concesserit, ut sequentia indicant 28 Pulcherrima Neptunine] Filia-
verba. rum Neptuni formosissima. Simile
26 Thessalia [MmathUe] Regio est est apud Theoer. et Callim. 'ClKeavi-
quo.. et Thessalia et Macedonia dici- vn : et apud Virgil. ' Nerine Gala
' tur. tea.' Hie porro Neptunum cum Ne-
27 Divum Genitor concessit amores] reo confundit.
Thetidem habere tandem permisit. 29 Тene suam Tethys] Haec Tethys,
Ovid. Met. XI. ' Nempe senex The- prima producta, et cum aspiratione
tidi Protheus praeciixerat udae, Con- in secunda syllaba, est uxor et soror
cipe ; mater eris juveni, qui fortibus Oceani, mater Doridis, quae ex Ne-
armis Acta patris vincet, majorque reo genuit Thetidem, Tetbyos et O-
vocabitur illo. Ergo ne quicquam ceani neptem.
CARMEN LX1V. 197
Thessalia : oppletur lastanti regia cœtu :
Dona ferunt : pras se declarant gaudia vultu.
Deseritur Scyros : linquunt Phthiotica Tempe, 35
Cranonisque domos, аc mœnia Larissœa :
Pbarsaliam coëunt, Pharsalia tecta frequentant.

concursa Pelei regiam adit, ejusque palatium teto conventu completer. Regi
suo muitera qfferunt, et apcrte declarant vultu Iœtiliam animo conceptam.
Scyros relinquitur, Phthiotica Tempe deserunt omnes, et Grajugenas domos, at-
que etiam urbem Larissam. Pharsalon conveniunt, Pharsaliasque domos tan-

34 Dona ferunt prœ se ; d. g. vultus proposuit Lenz. improbante Doer.—35


Phthiotica templa tentat Leunep. ad Colutli. i. 7.—36 Antiqua lect. erat
Crannonis: in codd. Stat. et Mur. Gravinonisque domos, ut in exempl. vetust.
suo invenit Voss. in Vat. Graninonisque domos: Marcil. membr. Seal. cod. et
alii codd. ap. Ed. Cant. cum Venett. Brix. Vicent. habent, Grajugenasque do
mos: ex libb. vett. Critonisque sive Gritonis affen Passer. Cranonisque
domos est ex conj. Petri Victorii. Corbinellus, inquit Stat. in codd. fuisse
scribit Gyrtonisque domos, eamque lect. confirman testimonio Apoll. R. i.
Pro ac mœnia Larissaa legitur in Stat. codd. ac niteus Alacrissa, vel, ac nitentes
Alacrissea, vel, ac nitentis alacrissaa ; in Vat. ac Nicenis alarissa; unde Slat.
conj. Arne tenus аc Larissa : in aliis codd. ac nicenis alacrisea, vel Larisaa, uti
est in Voss. libro.—37 Pharsalon sive Pharsalum Pont. Seal. et alii : Pharsala
tecta in Venett. et aliis edd. vett. Pharsalia debetur Avantio : Seal. etiam

NOTjE
35 Deseritur Scyros] Жgaei maris Phthia, vela Phthiotide, quae est pars
est iusula Seyros objecta littori Thes- Thessaliae. Horat. i. Od. 7. dixit :
salico, olim ' Phcenice' dicta, Ho- ' Thessala Tempe.'
meri sepulcro veneranda, cujus Stra- 36 Cranonisque [Grajugenasque] do
bo lib. ix. et Plin. lib. iv. memine- mos] Graeci dicti sunt ' Graii,' vel
runt. Clarissima fuit propter Achil- ' Grajugenae' a Graio rege. Virgil.
lis cum Lycomede affinitatem, et jEn. in. * Grajugenumque domos,
propter Achillis filium Neoptolemum suspectaque linquimus arva.'
ibidem, dum lateret Achilles inter Mœnia Larissaa] Plures fuerunt
Lycomedis filias, proereatum et edu- urbes nomine Larissae ; sed hic lo
catum. cus de Larissa Thessaliae civitate in-
Phthiotica Tempe] Tempe locus est telligitur, de qua Strabo lib. ix. et
in Thessalia amœnisslmus, quinque Plin. lib. iv. Ab hac dictas ' Laris-
millium passuum longitudine, et sex s3Bus Achilles.'
fere latitudine, jueundissimo nemore 37 Pharsaliam [Pharsalum] coëunt]
cousitus ad Peneum fluvium. Ne- Pharsalus oppidum Thessaliae est ad
mus ultra visum hominis attollenti- Enipei fluminii ripam situm : unde
bus se dextra laevaque leviter con- vicini campi ' Pharsalici ' vel ' Phar-
nexis jugis, intus sua luce viridante salii' dicti sunt, in quibus duorum
allabitur Peneus viridis calculo, amœ- ingentium bellorum civilium procellae
nus circa ripas gramine, et canorus detonuerunt : primum inter Caesa-
avium concentu. Dicuntiir porro rem et Pompeium, deinde inter Au-
Phthiotica Tempe ab urbe vicina gustuu,, et percussores Caesaris Bru-
198 С. VALERII СAТиЫЛ
Rara colit nemo ; mollescunt colla juvencis :
Non humilis curvis purgatur vinea rastris :
Non glebam prono convellit vomere taurus : 40
Non falx attenuat frondatorum arboris umbram :
Squalida desertis robigo infertur aratris. -•
Ipsius at sedes, quacumque opulenta recessit ~J
Regia, fulgenti splendent auro, atque argento.v-T^k>
Candet ebur soliis ; collucent pocula mensis : 45
Tota domus gaudet regali splendida ga^a^.
Pulvinar vero Divae geniale locatur-^^
Sedibus in mediis, Indo quod "dente politum
Tincta tegit roseo concbylî purpura fuco.

tum celebrant. Nullus agros exercet, remolliuntur bobus cervices: imbecilla rites
fiexis sarculis non mundantur : terram aratro curvo non proscindunt boves : fal-
cula putatorum non diminuit ramorum arborum umbraculum : ferrugineus situs
relictis vomeribus obducitur. Sed quacumque late patel dives Pelei palatium,
ejus atria rutilo micant auro et argento. Albicat ebur sedibus; resplendent meusis
crateres. Universa Regia ketatur magnificis coruscaus opibus. Thalamus autem
eonjugalis Deœ sternitur in mediis adibus, quem ebore Indico cultum ct ornatum
vperit ostrum purpureo sueco muricis infectum. Ista stragula antiquis hominum

conj. Pharsalica, aut Pharsali.—38 Huncet quatuor seqq. versus trausposuit


Ramirez de Prad. ad Mart. i. 44. hoc ordine, 39. 41. 38. 40. 42.—40 In Stat.
codd. glabam per diphtuongum.—41 Pro vet. lect. frondatoris legi jubet
Avant. frondatorum : Leunep. ad Coluth. i. p. 33. hunc versum sic emend.
Non falce adtenuat frondator roboris umbram, improbante Doer.—43 Hnuc et
seq. vers. sic refingit Heius. Spissius at sedes quocunque opulenta recessu Regia
fulgenti splendeus auro atque argento, ut seusus sit, ' sedes regia in omni ejus
recessu spissius argento et auro splendet :' splendeus nimirum accipit pro
'splendeus est,' et hoc pro ' splendet.' Regiafulgenti splendent conj. Avant.
—45 In Seal. 1. meusœ, quod recepit Ed. anon.—47 Poltinar Seal. 1.—
48 Mdibut in mediis in Venet. an. 1500. etGryph. 2.—49 In Veuet. an. 150».

not#:
tum et Cassium. De Pharsalo vide liusculum ; quo etiam nomine lectn-
Strab. lib. vin. et ,x. lus dicitur, qui quondam in templis
38 Mollescunt colla juvencis] Quia sterni cousuevit in honorem Numinia
non trahunt aratrumad jugumjuncti, alienjus : unde lectisternium mmcu-
ex quo soient duritiem et callum in patur. Sed hic pulvinar est torus
collo contrahere. conjugalis, sen lectulus genialis, in
45 Candet ebur soliis] Ita pariter quo nova nupta cum spouso cubitura
Virgil. Жn. vi. ' Candenti perfecta est. De hoc Hieronym. Epist. ad
niteus elephanto.' Demetriadem : ' Com jam naptiarum
47 Pulvinar] Proprie est cervical appropinquaret dies, et futuro matri
e plumis, quod capiti subjicitur mol- monio thalamus pararetur,' &c.
CARMEN LXIV. 199
Haec vestis, priscis hominum variata fignris, 50
Heroum mira virtutes indicat arte.
Namque fluentisono prospectaos littore Dias
Thesea cedentem celeri cum classe tuetur
Indomitos in corde gerens Ariadna furores :
Necdum etiam sese, quae visit, visere credit » 55

formis distincta mirabili artificio Heroum prœclara facinora représentat. Ete-


nim Ariadne revolveus animo dolores invictos e littore procelloso Diœ Iusulae pro-
cul intueus Theseum fugientem cum veloci classe prospicit, neque tum adhuc cog-
noscebat se esse eam ipsam quœ fuerat ante, quippe qua vix jam expergefacta

Gryph. 2. Мог. et Cant. conchylis; in Seal. 1. conchilis.—55 Varie hic versus


in codd. legitur: Stat. affert, Nec dum etiam seseque sui tui se credit ; unde
conj. Nec dum etiam sese quœ sit, tum credidit esse: vetus scriptora, teste Seal.
erat, Nec dum etiam seseque sui cui credet ; vel, Necdum etiam sese quo sit
viscet sivi credet, ex quo formata est, Nec dum etiam seseque sui tui se credet :
unde idem Seal. conj. Nec dum etiam sese qua sit, vix et sibi credit : in Venett.
Brix. Vicent. Aid. Gryph. Mur. aliisque, Necdum etiam seseque sui tum credidit
esse; Corrad. dedit, Necdum etiam sese quo sit, visit, sibi credit; Lenuep. ad
Coluth. i. 7. p. 34. conj. Necdum etiam sese oblivisci Thesea credit ; Marcil.
Necdum etiam sese qua sit, tum perdita credit ; Heius. Necdum etiam sese ipsa
suam tum credidit esse. Lect. nostra, alita jam probata, debetur Vossio.—
NOTÍE
50 Hœc vestis] Purpurea stragula, tuisset, a re tamen ad nautas longis-
in qua miro artificio erant variae ima- sime discedit.' Recte quidem Cor-
gines et figura Antiquorum pictae, radus ; longior est enim illa digres-
in quibus Fabula Ariadues contine- sio, quam quae ferri posset in Ora-
batur. tore ; sed Poëtarum, maxime Lyri-
. 52 Namque fluentisono littore Dia] coram, alia est agendi ratio, ut com-
Digredieus Catullus incipit Ariadues probat Horat. m. Od. 11. ubi arrepta
Fabulam narrare, prout erat in Ш.о occasione e Fabula de Danai filiarum
tapete descripta. ' Hic autem re- supplicio, digreditur ad suam Lyden,
prehendi solet Catullus,' inquit Se- quam similes pœnas manere ait, si
bastianus Corradus, ' quod ad Thesei contumax esse pergat. Dia porro
et Ariadues Fabulam ita digrediatur, dicitur Naxos iusula maris jEgaei una
ut propositi oblitus esse videatur, et e Cycladibus, quae etiam dicta fuit
mehercule in ea digressione ita mul- 'Strongyle,' ' Callipolis' et 'Diooy-
tus est, ut vix defendi possit, nisi sias.' Hue cum appulisset Theseus ;
dicat aliquis illum Poetas Lyricos. Minotauro interfecto, redieus e Creta
esse imitatum, qui cum neque gravia Ariaduen, cujus ope victor extiterat,
neque magna, sed amores, cœnas, et et quae eum noctu clam recedentem
alia id genus, profiteantur, longius secuta fuerat, dormientem aufugieus,
evagari possunt; ut Pindarus non et accepti beneficii immemor, ibidem
saepe modo, sed semper fere facit, et dereliquit. Cum vero Ariadue som-
praesertim in Pythiis, ubi cum Arce- no expergefacta sese proditam et de-
silaum pro Demophilo rogare cousti- relictam intellexisset, et de Thesco
'

?
200 Ъ. VALERll CATL'LLt
1 tum primnm excita somno
Utpote fallaci quae'
Desertam in sola npseram se cernit arena.
Immemor at juvenil fugiens pellit vada remis,
5 >SJrrita ventosae linquens promissa procellœ :
Quem procul ex alga mœstis Minois ocellis, 60
Saxea ut effigies bacchantis prospicit Evoë :
Prospicit, et magnis curarum fluctuat undis,
Non flavo retinens subtilem vertice mitram,
N/>n contecta levi velatum pectus amictu,
Non tereti strophio luctantes vineta papillas ; 65

a somno, quo fuerat decepta, infelicem se videt derelictam in littore deserto. Sed
Theseusjuvenis Ariadnen oblitus aufugieus татe tousis verberat, relinqueus pro
missa sua vana nimbosœ tempi stat i rapienda. Hunc procul Minois ex ulva ma
rina lacrymantibus oculis, ut statua Mœnadis Evoë exululantis intuetur, et bigenti-
bus sulicitudinum fluctibus agitatur ; nec retineus in flaventi capite tenuem in-
fulam, nec Habeus s<mún contectum amiculo subtili, nec curaus tumentes ma-

60 Heius. conj. e.т acta.—/65 Stat. invenit lactentis in omnibus codd. praeter-
quam in uno, in quo erat lacentis; unde conj. lucentes: Venett. Aid. Colin.
et Gryph. exhibent lactantes; Vicent. lactentes. Isidor. hunc versum tri-
bueus Cinuae, legit lactantes cineta; Mur. et Marcil. {uceantes, probante

NOTiE
amatorie conquereretur : interim su- concita Baccha Deo. Aut mare pro-
pervenieus Bacchus illam duxit uxo- spicieus in saxo frigida sedi ; Quam-
rem. que lapis sedes, tam lapis ipsa fui.'
59 Ventosa procella] Saepius enim 63 Vertice mitram] Mitra fuit ca
et quasi adagio dicuntur verba effec- pitis tegmentum, quo maxinje mo
tu carentia a ventis dissipari : unde lieres utebantur, ut ait Serv. in JEn.
alibi etiam Catullus : ' Sed mulier iv. mitra vero inter ceteros uteban
cupido quod dicit amanti, In vento, tur Lydi et Phryges.
et rapida scribere oportet aqua.' 65 Strophio] Strophium fuisse fas
60 Minois] Ariadue Minois Creta; ciais pectoralem, qua virginum intu
regis filia, de qua etiam Catullus in mescentes mammae coustringerentur
fra : ' qualem Minoidi lue tum Attu- plane hie indicat Catullus. De stro
lerat.' Atque etiam Tibull. lib. iv. phio Nonius : ' Fascia brevis est, quae
Eleg. 7. ' Sic cecinit pro te ductus, virginalem errorem cohibet papilla-
Minoi, Catullus.' rum.'
61 Bacchantis Evoë] Bacchae seu Luctantes] Quasi pugnantes аc
Mauiados, quae cum furore discur- strophium pгав tumore repelientes.
reus, et ' Evoë ' clamaus, Baccho Aiii legunt, lactentes, lacte plenas,
sacrificabat. Locum hunc expressit candidas, et pulchras. Aiii lactantes
Ovid. Epist. Ariad. ' Autego diffusis quasi per blanditias viros allicientes,
erravi sola capillis, Qualis ab Ogygio ut apud Terent. in Andria.
CARMEN LX'IV. 201
Omnia quae toto delapsa e corpore passim *г
Ipsius ante pedes fluctus salis alludebant."^
Sed ncque tum mitrae, ncque tum fluitantis amictus
lila vicem curans, toto ex te pectore, Theseu,
Toto animo, tota pendebat perdita menjer—~l 70
Ah misera, assiduis quam luctibus externavit
Spinosas Erycina serens in pectore curas
Illa tempestate, ferox quo tempore Theseus
Egressus curvis e littoribus Pirsei
Attigit injusti regis Gortynia tecta. 75
millas fascia pectorali prœcingere. Quœ omnia e corpore Ariadnes disjecta
hinc inde ad ejus pedes unda maris identidem attingebat. Ipsa vero tum infula,
tum amictus fluetuantis curam abjicieus, de te solo, Theseu, totis visceribus,
tota mente, toto animo imana cogitabat. Ah quam infelicem Ariaduen continuis
fletibus affigere destinavit Erycina, infundent in ejus animum molestas amoris
solicitudines! Eo sœculo, eaque hominum tetate superbus Theseus e sinuoso porta
Piran Gortynias domos iniqui Regis Minois adivit. Ferunt enim quondam

Mitsch.—66 Gurl. legit tenero pro toto, improbante Doer. toto dilapsa malit
Marcil.—67 In plerisque edd. vett. allidebant ; Avant. conj. adludebant, ut
erat in codd. Stat. at Gesuer. ad Colum. iv. 20. mavult alluduntur.—68 Pro
antiqua lect. fluctantis Avant. legi jussit fluitantis.—69. 70 In edd. vett.
toto te pectore; in Stat. codd. toto ex te pectore; in Aid. 1. toto te ex
pectore. Seal. e cod. suo affert, toto te pectore Theseu, Toto animo, t. prodebat
perdita mente.—71 Ah miseram in Seal. 1. A misera Stat. in edd. vett. exte-
nuavit; Stat. codd. et Aid. 1. habent externavit.—73 In codd. Stat. et edd.
vett. feroxque et tempore ; in Aid. 1. Voss. lib. opt. et Seal. 1. ferox, et tem
pore, quod reposuit Ed. anon. Stat. conj. ferox qua et tempore, vel, quo et
tempore. Lect. nostram tuentur Gryph. 2. Mur. et Cant.—74 Pyreœi Aid.
1. et Gryph. 1. Pyrœi in quibusdam aliis.—75 Heius. conj. invisi regis; in
nonuullis vett. Cortynia, vel Cortina, pro quo legi jussit Avant. Gortynia ; in
NOTjE '
71 Luctibus externavit] Dementem conjunctus. De hoc Plin. lib. lv. 7.
fecit, extra se posuit, mente aliena- Propert. lib. m. Eleg. 21. ' Deinde
vit, cousternavit, atflixit. Sicut dixit ubi Pirœl capient me littora portas.'
infra, ' externata malo.' Externari Nounulli porro volunt hic poëtica li-
vulgo dicitur, qui apud se non est. centia Catullum ' Piraeum' pro • Pha.
72 Spinosas Erycina sereus curas] lero ' posuisse contra historiae fidem :
Venus ' Erycina ' dicitur ab Eryce Diodoru8enim,Pausanias,et alii scri-
! monte, in quo colebatur reli- bunt, non ex Piraeo, sed ex Phalero,
giosissime, ubi et ipsi templum con- porta eolvisse Theseum. Neque enim
didit ¿Eneas. Fuit ibidem urbs ejus- tunc temporis navale erat Pirœus,
dem nominis. Ovid. ' Avertit vultus cum Themistocles in Piraeo portum
Erycis quae possidet arces.' primus coustruxerit. Vide Diodori
74 Piran] Portus fuit Athenarum lib; ii.
Pirœus, Graece ШГрсши, et Tl«oaubs, 75 Gortynia tecta] Domos Creten-
muro duorum millium passuum urbi ses. Nam Gortyu, seu Gortyna, ci
202 С. VALERII CATULLI
Nam perhibent olim crudeli peste coactam
Androgeoneae pœnas exsolvere caedis,
Electos juvenes simul et decus innuptarum
Cecropiam solitam esse dapem dare Minotauro :
Quis angusta malis cum mœnia vexarentur, 80
Ipse seam Theseus pro caris corpus Athenis
Projicere optavit potius, quam talia Cretam
Funcra Cecropias ne-funera portarentur.
Cecropiam urbem fuisse immani pestilentia coactam luere panas necis Androgeo-
neœ, et tradere escam Minotauro septem adolescentes selectos, totidemque pariter
virgines, florem puellarum. Quibus incommodis cum Athena premerentur, The
seus ipse maluit suam ipsius viiam pro sua dilecta patria exponere, quam pati
nt ejusmodijueenum puellarumque corpora Cecropia lugenda in Cretam deferrentur

codd. Mel. Seal. et ed. Rhrg. Gortynia templa, probante Bach ad Tibull.
p. 189.—76 Heius. conj. coactos.—77 In omnibus Stat. codd. Cum Androge
nen ; in aliis Quom ; Stat. malit Androgenaœ. Lect. nostra debetur correcto-
ribus in edd. vett.—78 Avant. supplevit decus, quod deerat in scriptis.—
79 Cecropidum solitum esse conj. Heius. improbante Doer.—80 In quibusdam
edd. vett. augusta, quod retinet Seal. sed omnes Stat. codd. exhibent angusta :
pro vexarentur duo vetustiores libri ap. Stat. versarentur.—83 Fanera С. nec
ЫОТМ
vitas fuit Crctie iusulae ad Lethaeum arx Athenarum, tamen sumitur vulgo
amnem sita; de qua Plin. lib. iv. 12. pro tota civitate. Urbs enim Athe
et Strab. lib. x. In hac uibe dicitur nae, sicut et tota regio Attica, dicta
fuisse Labyrinthus, jussu Regis Mi est ' Cecropia,' a primo Rege Ce-
nois exstructus : unde dicitur ' injus crope.
tas .' Minotauro] Fabula Minotauri no
77 Androgeoneœ cœdis] Androgei tier est, quam quae hic pluribus com-
interfectk Filius fuit Androgeos memoretur. Nulli enim nesciuntPa-
major natu Minois Regis, qui, multis siphaën Solis filiam, Minois Creta
iusignia palmis, ab Athenieusibus et Regis uxorem, cum Tanri amore ve
Megareusibus ex invidia occisus est. hementer flagraret, ope et arte Dae-
In cujus ultionem Minos, Niso Me- dali intra ligneam vaccam inclusam
gareusium rege interfecto, Megaram voti compotem factam fuisse : unde
evertit. Athenieuses acri bello su natum dicunt Minotaurum media
peravit, eosque quotaunis septem parte hominem, reliqua vero taurum
adolescentes, totidemque puellas a referentem. Hoc autem moustrum
Minotauro devorandos in Cretam labyrinthe inclusum postea Theseus
mittere coëgit. Aiii scribunt, ad Ariadues ope adjutus dicitur interfe-
hoc solvendum tributum Athenieuses cisse.
peste, fame, et bello vexatos ab Ora- 81 Caris Athenis] Patria scilicet,
culo fuisse compulsos. quae semper est dulcis et dilecta.
79 Cecropiam] Oppidum a se con- Virgil. Ecl. i. ' Nos patriae fines, et
ditum Cecrops a nomine suo Cecro dulcia linquimus arva.'
piam appellavit, quae cum proprie sit 83 Гияeга ne-funera [nee /unera] Ut
CARMEN LX1V. 203
Atque ita nave levi nitêns аc lenibus auris
Magnanimum ad Minoa venit, sedesque superbas. 85
Hune simul ac cupido conspexit lumine virgo
Regia, quam suaves expirans castus odores
Lectulus in molli complexu matris alebat ;
Quales Eurotae progignunt flumina myrtos,
Aurave distinctos educit verna colores : 90
Non prius ex illo flagrantia declinavit
Lumina, quam cuncto concepit pectore flamm am
Funditus, atque imis exarsit tota medullis.
Heu ! misere exagitans immiti corde furores,
Sanete puer, curis hominum qui gaudia misées, 95

exequiis caritura. Itaque navigio celeri vectus, аc ventis secundis ad fortem


Minoem accessit, regiamque ejus superbam. Hune vero ubi primum amantibus
oculis vidit Ariadne filia Regis, quam castum cubile fragrantes exhalous odores
in tenero matris sinu fovebat ; quemadmodum fturius Eurotas procreat myrtos,
vel ventorum tepentium flamen jueundum varios alit flores ; non antea ab illo
ardentes oculos avertit, quam totis plane visceribus amore ejus incensa est, et
intimis seusibus exarsit. Елeй! о divine puer, qui inclementer furias amoris

funera in Venett Gryph. et Mur. nefunere legit Stat. qui conj. necfunere;
sed in duobus codd. invenit ne funera: Heius. conj. Munera С. seu funera, vel,
ceu fuuera.—87 Pro antiq. lect. costus Avant. legi jussit castus.—89 In Seal.
vet. lib. myrtus ; et sic Voss. aliique.—92 In nonuullis edd. vett. toto, quod si
admittimus, inquit Heius. versu sequenti tosta pro tota legeudum erit : in
omnibus Stat. codd. cuncto.—94 In uno Stat. cod. Cum misere ; in duobus
ИОТЖ
Graeci dicunt ÍSapa Sapa, &xaрLS et lauris cousitas, atque in mare sen
pis, yttfios &yafios, Tcórfws farorfios, &c. sinum Laconicum inter Gythenm et
Sic Cicero dixit Philipp. i. ' Iuse Acriam prorumpeus. Familiaris por
pulta sepultura.' Horat. r. Od. 34. ro Poëtae nostro comparatio est vir-
' Iusanieus sapientia.' Funera porro ginis cum myrto, ut supra de nuptiis
dieuntur corpora electorum juvenum Juliae et Maulii vidimus ad illud
mox peritura, et adhuc viva, et fune- ' Floridis velut eniteus Myrtus Asia
ribus caritura. Quo fere seusu Ma- ramulis.'
nil. 1. v. de Andromeda dixit : • Vir 95 Sanete puer] Cupidinem alio-
ginis et vivae rapitur sine funere fit- quitur, qui puer a Poëtis fingitur, et
nus.' tanquam potentissimus Deus colitur.
86 Virgo Regia] Filia regis Mi Virgilio Eel. vin. dicitur, ' Improbus
nois Ariadue, ubi primum couspexit ille puer.' Similem omnino huic ver-
Theseum, ejus amore co-pit incendi. sui sententiam protulit Catullus infra
89 Quales Eurota] Fluvius est La- ad Maulium : ' Qui dulcem curis mis-
coniœ Eurotas Spartam allugus, ri- cet amaritiem.'
pasque habeas frequentibus myrtis
204 С. VALERIl CATULLl
Quaeque regis Golgos, quasque Idalftim frondosum,
Qualibus incensam jactastis mente puellam
Fluctibus, in flavo saepe hospite suspirantem !
Quantos illa tulit languenti corde timores !
Quantum saepe magis fulgore expalluit auri ! 100
Cum saevum cupiens contra contendere monstrum,
Aut mortem oppeteret Theseus, aut praemia laudis.
Non ingrata, tamen frustra, munuscula Divis
Promittens, tacito suspendit vota labello.
Nam velut in summo quaticntem brachia Tauro 105

excitaus, mortálium latitiam solicitudinibus confundis, Tuque, o Venus, qua


Golgos maxime et Idalium nemussemper vernaus diligis, quantis curarumfluctibus
virginem Ariaduen итогe Thesei ardentem, et proflavo ¡lio advena frequenter sus-
piria fundentem, agitavistis ! O quam magnos Ariadne languido pectore passa
est metus ! O quam frequenter auro rutilo pallidior facta est ! Cum Theseus
volens contra ferum moustrum Minotaurum pugnare, vel mortem subire am-
biret, vel victoriœ gloriam referre : tunc ipsa promitteus dona Dis grata, sibi
tamen non profutura, silentibus labris concepit vota. Quemadmodum enim
violenta ventorum procella in excelso monte Tauro quercum ramos agitantem,

Heu misere, ut legi jussit Mare.il.—96 Quaque regi, vel, Quique regis Golgos,
vel Colchos Avant. Quique in duobus Stat. codd. et Aid. 1. in omnibus codd.
Colchas, quod in Golgos primus mutavit Hermolaus Barbaras. Vide Carm.
Xxxvi. 14. frondosam volebat Seal.—97 Qualibet in omnibus Stat. codd. jac
tastis debetur Avantio.—100 Quanta sœpe Stat. Faërn. legendum putabat,
Quam tum sœpe.—102 Mur. et Marcil. malint appeteret; in Seal. cod. expete-
ret ; at in omnibus Stat. codd. oppeteret.—104 In duobus Stat. codd. succedit ;
in Seal. et Май". 11. succendit; unde fecit suscepit, cui accedit Voss. pro
bante Mitsch. Nostram lect. tuentur Venett. Brix. Vicent. Aid. Gryph.
NOT7E
96 Quaque regis Golgos] Пc/яф/юг- ne ipsius amor patri Minoi iunotesce-
rucÛs Venerem compellat quae praeci- ret. Ideo verba ejus labris suspendi
pue apud Golgos et Idalium in in et inhaerere videbantur.
sula Cypro colebatur. De his jam 105 Nam velut in summo, ifc.] Sic
supra in Aunalibus Volusii, et Epi- Hom. II. xvi. Sarpedonem a Patro-
tbalamio Maulii et Juliae. clo interfectum comparat cum quer-
103 Л'оn ingrata, tamen frustra] Sa cu, populo, aut pinu caesis. Horat.
tis quidem Dis accepta vota, quia de Achille iv. Od. 6. ' Ille, mordaci
servaverunt Theseum ; sed tamen velut icta ferro Pinus, aut impulsa
Ariaduae frustranea, nibilque profu cupressus Euro, Procidit late, po-
tura ; quia a TI>eseo deserta est. suitque collum in Pulvere Teucro.'
104 Suspendit vota labello] Quia Taurus porro mous est totius Asiae
non aperte proloquebatur, ut quae longe maximus, qui ab Indico mari
non audebat palam et publice vota exsurgeus vaste satis attollitur : de
facere pro Tbeseo, cujus amore cap iude dextro latere ad Septemtrionem,
ta erat, contra fratrem Minotauium, sinistro Meridiem versus deflectitur,
CARMEN LXIV. ' 205
Quercum, aut conigeram sudanti corpore pinum,
Indomitus turbo contorquens flamine robur
Eruit : illa procul radicibus exturbata
Prona cadit, lateque et comminus obvia frangeos :
Sic domito sasvum prostravit corpore Theseus 110
Nequicquam vanis jactantem cornua ventis.
Inde pedem sospes multa cum laude reflexit,
Errabunda regens tenui vestigia filo ;
Ne labyrintheis e flexibus egredientem
vel pinum stillanti cortice conos ferentem, impetu concutieus evertit, et illa
arbor radicitus undique extirpata prœceps decidit, et comminus et eminus quoi
que sibi obvia comminuit ; ita Theseus in terram crudelem Minotaurum cor
poris ejus mole prostrata dejecit, frustra cornibus inanes ventos agitantem: atque
inde reversus est salvus magna cum gloria, regeus vagos gressus tenui filo, quod ei
Ariadua praebuerat, ne eum ex ambagibus labyrintheis exeuntem deciperet cœca

Mur. Cant. etVulp.—106 Voss. affert ex Mediol. congestam sudanti corpore


pinum, i. e. deusam, compactam, robustam ; eumque secutus est Ed. anon. in
duobus Stat. codd. sudanti corpore; in uno cortice, uti in Venet. an. 1500.
Gryph. Mur. Graev. Vulp. et Bip.4 crinigero nutantem in vertice tentat Lenz.
i. е. ' in vertice montis :' at duo Colum. codd. et Exc. Vat. Urs. exhibent,
conigeram nutanti vertice pinum, ut et conj. Heius. quam lect. in textum reci-
piendam putat Hand. Heius. ad Claud. p. 932. alteram profert conj. flui-
tanti vertice: alii cornigeram, improbante Marcil.—108 In quibusdam edd.
vett. radicibus extirpata : in omnibus Stat, et Seal. codd. radicibus exturbata :
Avant. legi jussit radicitus exturbata, quod reposuit Ed. anon. Verba, itta
procul r. e. Prona cadit uncis includit et in parenthesi dicta accepit Lenz. ita,
nt sequentia ad ' turbinem' referantur; quod improbat Doer.—109 In edd.
vett. lateque et comminus omnia frangit, quod minime Catullianum esse conten-
dit Stat. qui in duobus codd. invenit, lateque cum ejus obviafrangeus, et in alio,
lateque ejus obvia frangeus ; unde legendum suspicabatur, late quacunque sibi o.
f. et Voss. late quacunvis о. f. hinc late quacumvis о. f. in ed. anon. Seal. e
cod. legi jubet, lateque et comminus o. frangeus ; at longe antea dederat Avant.
lateque et comminus o. frangit.—110 Lenuep. ad Coluth. i. 7. cum scevum sine
addito substantivo concoquere non posset, corrigebat, Sic domitum taurum
prostravit robore Theseus: Lenz. Sic domito savum prostravit corpore taurum
Necquidquam ventis jactantem cornua Theseus; ingeniosius, sed nimis saeva
manu, inquit Doer. Seal. e cod. suo dedit prosternit.—112 Inde pedem victor
SOTЖ
Asiamquc dividit, et in Occidentem Plin. lib. xvi. 10. etil.
perpetuo jugo vergeus, pro varietate 111 Jactantem cornua ventis] Frus
gentium, linguarum, ac regionum, tra percutientem cornibus vibratis
quas attingit, varia sortitur nomina. aërem, et ventos inanes, quasi contra
De hoc monte Plin. lib. v. 27. Strabo hos luctaretur.
üb. ii. Solin. cap. 48. Pomp. Mela 113 Regeus tenui vestigiafilo] Sicut
lib. i. et alii. doctus fuerat ab Ariadue.
106 Sudanti corpore] Quia pinus 114 Labyrintheis e flexibus] Laby-
arbor est resinam fereus. De qua rinthus domus est caeca, et obscura,
206 С. VALERII CATULLl
Tecti frustraretur inobservabilis error.— 115
Sed quid ego, a primo digressus carmine, plura
Commemorem ? ut linquens genitoris filia vultum,
Ut consanguineae complexum, ut denique matris,
[Quae misera in gnata flevit deperdita,] laeta
Omnibus his Thesei dulcem prœoptarit amorem ? 120

domt« eiror inextricabilis. Sed cur ego primam narrationem relinqueus plura
alia referam? Quomodo nempe filia patris couspectum desereus, quomodo sororis
et demum matris Pasiphaës, qua mœrore confecta infelicem filiam lamentaretur,
complexum relinqueus, pratulerit omnibus his jucundum Thesei amorem. Vel quo

in edd. vett. et codd. Voss. sed omnes Stat. et Seal. codd. habent, Inde pe-
dem sospes ; et sic in Aid. 1.—116. Sed quid ego primo in Venett. in aliis vett.
a primo ; in omnibus Stat. codd. in primo ; Voss. ex Mediol. affert, Sed quom
primo, unde fecit, Sed quorsum primo.— 118 Ut cousanguinees complexum in edd.
vett. et duobus Stat. codd. in uno ejusdem, Ut cousanguineum complexu ; unde
legendum ceusebat, Ut cousanguineum complexum pro ' cousanguineorum :'
Heius. conj. Ut cousanguineas, complexum ut denique matris.—119 In aliis Stat.
codd. Quœ misera ignara deperdita lœta ; in aliis, Q. m. ignata d. leta ; et
in aliis ejusdem, Q. m. ignata deperdite leta: idem Stat. conj. in gnata
pro ignata, vel ignaro... .lecto, sed nihil tentaus explere lacnuam. Faërni
cod. exhibuit, Qua misero gnata fleret deperdita hutu; Commel. Qua fuit
ingrata misero deperdita lato ; Seal. lib. Qua misera ingrata
deperdita leta ; unde ille verbo vixit lacunam explendam esse ceuseus, pro-
posuit, Quœ misera ingrata vixit deperdita tela, h. e. ' quae solata est dolo
rem suum tela facienda.' In nounullis edd. vett. Qua misera ignaro fleret
deperdita luctu : in aliis, cum Venet. Gryph. Mur. Cant. et Vulp. ut in Faërni
codice: Palat. m. habuit agnata; unde Mel. vult, Qua misera aguato fuerit
deperdita letho : ed. Graev. Qua misera ah gnarœ fleret deperdita luctu : in Voss.
Qua m. gnati misero d. letho; in ed. anon. Qua misera ingrato gnati deperdita
leto; sed unde non liquet: Heius. conj. Vœ misera, ingrato fleret deperdita
luctu ; Leunep. ad Coin th. Qua misera in gnata tabebat perdita lecto ; Lenz.
denique, Qua mœsto gnatam flevit deperdita luctu. Nostra lect. ex ed. Bip.
est.—120 In omnibus Stat. codd. portaret; in edd. vett. praferret, et sic est
in Aid. Gryph. Mur. Graev. Seal. et ed. anon. Lect. nostra est ex conj. Stat.
postea in cod. suo prœoptavit invenit Seal.—122 In Venet. an. 1500. Aid.
Gryph. Mur. Stat. Graev. aliis, dulci pro tristi. ' Nullo in cod. erat duiei ; ¡ta
que aut hoc, aut aliud ejusmodi verbum desideratur.' Stat. Sed in Seal. cod.
trifft, improbante Marcil. In omnibus Stat. codd. devinetam; in Aid. Seal.
NOTiE
viarum sinuosis et multifidis ambagi- Tertius fuit in Lemno iusula. Quar
bus implicita. Quatuor autem prae- tos in Italia a Porsena rege Hetruriae
cipue fuisse Labyrinthes tradit Plin. sepulcri causa coustructus.
lib. xxxvi. 13. Primus fuit in Ж- 118 Ut cousanguineœ\ Sororis Phae
gypto ante anuos tria millia et sep- drae, quam etiam secum avexit, et
tingentos a Petesucho, sive Tithoë, duxit uxorem Theseus. Matris Pasi
rege fabricatus. Secundus in Creta phaës, quae Solis et Cretae Nymphs
a Daedalo, annuente Minoë rege, filia fuit, et Minois regis nxor.
coustructus ad exemplar jEgyptii.
CARMEN -LXIV. 207
Aut ut vecta ratis spumosa ad littöra Dies 1
Aut ut eam tristi devinctam lumina somno
Liquerit immemori discedens pectore conjux ?
Saepe illam perhibent ardenti corde fürentem
Clarisonas imo fudisse e pectore voces, 125
Ac tum prasruptos tristem conscendere montes,
Unde aciem in pelagi vastos protenderet aestus :
Tum tremuli salis adversas procurrere in undas
Mollia nudatas tollentem tegmina surae :
Atque haec extremis mœstam dixisse querelis, 130
Frigidulos udo singultus ore cientem :—
Siccine me patriis avectam, perfide, ab oris,
Perfide, deserto liquisti in littore, Theseu ?
Siccine discedens, neglecto numine Divum,
Immcmor ah! devota domum perjuria portas? 195

modo navis Thesei ad spumantes oras Iusul« Diœ appulsa est: vel quomodo upon-
sus aufugieus animo ingrato illam deseruerit funestum somnum dormientem. Nar
rant eam frequenter flagranti furore succeusam graves ex intimo corde quere
las emisisse ; et eam modo altos montes ascendisse mœrentem, unde oculos int än
deret in immeusum mare : modo eam in rapidi pelagi contrarios fluctus excurrisse,
subtilia nudœ tibiœ tegument» altius reducentem, ipsumque graviter dolentem
magnis gemitibus, et ore madido suspiria languentia trahentem, hœc verba pro-
tulisse : Itane, о perjure et perfide Thesen, a patria abductam dereliquisti me
in deserto littore? Itane, о ingrate, me desereus, coulemto Deorum, per quos
mibi fjdem jurasti, numine, in patriam revehis execranda perjuria? An nihil po

et aliis deviçtaw.—125 Clarificas e cod. suo reposuit Seal. improbante Mar


di.—126 In omnibus Stat. codd. tristis.—132 In omnibus codd. abvectam
sive avectam, ut est in edd. antiquiss. in Aid. et nonuuUis aliis abductam:
Voss. et ed. anon. reposueruut ab aris, probaute Burm. ii.—134 In aliis
NOTjE
132 Siccine me patriis avectam, per dam perjuria linguae Flevisti, ignoto
fide, ub oris] Querelarum est Ariad- sola relicta mari. Sic cecinit pro te
nes exordium, cujus sane oratio om doctus, Minoi, Catullus, lngrati re-
nia patbetica, et ad movendum ani- fereus impia facta viri.'
muin composita, brevibus coustat 135 Devota perjuria portas] Re
sententiis, et crebris figurarum mu- fers in patriam tecum perjuria meis
tationibus, velut inter aestus iracun imprecationibus execrata,
bus tuum caput diris et pro
devovi. qui-
DevorV
diae fluctuat. Hanc ut elegantissi-
mam ad verbum pene traustulit Ovid. tus enim saepius idem est ac votis et
in Epist. Ariadnes ad Theseum. diris petitus. Tibul. lib. i. Eleg. 5.
133 Perfide, deserto liquisti in lit ' Tunc me discedeus devotum fœmina
tore] Pathos est a loco. Tibull. lib. dixit.'
in. Eleg. 6. ' Gnossia, Thetete quon
208 С. VALERII CÁTULL1
Nullane res potuit crudelis flectere mentis
Consilium ? tibi nulla fuit dementia praesto,
Immite ut nostri vellet mitescere pectus ?
At non haec quondam nobis promissa dedisti
Voce : mihi non hoc miserae sperare jubebas : 140
Sed connubia laeta, sed optatos hymenaeos :
Quae cuneta aërii discerpunt irrita venti.
Jam jam nulla viro juranti foemina credat,
Nulla viri speret sermones esse fideles :
Qui, dum aliquid cupiens animus praegestit apisci, 145
Nil metuunt jurare, nihil promittere parcunt :
Sed simulac cupidae mentis satiata libido est,
Dicta nihil metuere, nihil perjuria curant.

tuit flectere barbari tui animi propositum ? Nullane tibi affuit humanitas, ut cru-
dele tuum cor mei vellet misereri ? Sed hœc olim blandis tuis verbis non promi-
sisti: non istud expectore mihi infelici suadebas, sedjucundas nuptias et felix con-
jugium ; quœ omnia ut inania et irrita celeres abripiunt venti. Nunc vero nulla
mulier fidem habeat homini juranti : nulla fœmina credat promissiones hominis
cujuscumque esse sinceras el veras, qui quando eorum meus anxia ardet desiderio
aliquid assequendi, nihil timent jurare, nec desistunt quidvis polliceri. Ubi vero
ardentis eorum desiderü cupiditas expleta est, juramenta violare nihil omnino ti-

neglecto nomine, improbante Doer.—137 In omnibus Stat. cock1. prœsto; in


edd. vett. prado.—138 Immite ut moustri ex conj. edidit Seal. improbantibus
Marcil. et Voss. mitescere in omnibus codd. miserescere in edd. vett.—139 In
edd. Parth. Aid. Gryph. Mur. et Graev. blanda promissa ; et sic Mitsch. in
omnibus Stat. codd. vobis pro blanda; in Seal. cod. nobis.—140 In edd.
Parth. Aid. Gryph. Mur. Stat. et Mitsch. miseram; in Stat. codd. miserœ.—
142 In Seal. cod. Quœ contra.—143 Tum jam in edd. vett. Venet. an. 1500.
Aid. et Seal. Nunc jam in Mur. et Gryph. Jam jam conj. Stat.—145 In
NOM
143 Jam jam nulla viro juranti j'œ co, nemo est in amore fidelis.' Virgil.
mina credai] Decepta a Theseo Ari Mb. пi. ' Nusquam tuta fides.'
adue alias admonet fœminas, ne viris 145 Prœgestit apisci] Pro 'adipisci,'
jurantibus fidem adhibeant, qui dum dicebant Veteres. Lucil. ap. Non.
aliquid cupiunt adipisci, omnia pro 'Ütego eifutiam, qnod ego te inprimis
mittunt, omnia se facturos jurant : cupere apisci intelligo.' Lucret. lib.
cum vero, quod cupiebant sunt adep- vi. ' Qnippe etenim nullo cessabam
ti, fidem frangeie non verentiír. tempore apisci.'
Hunc locum imitatus Ovid. dixit: 148 Nihil perjuria curant] Quod
' Nunc quoque nulla viro juranti fœ Ariadue viris objicit, id quoque viri
mina credat.' in fœminas retorquent. Sic ipse Ca
144 Nulla viri speret, IfcJ] Sic Pro- tullus infra. ' Mulier cupido quod
pert. lib. ti. Eleg. 34. < Expertus di jurat amanti, In vento, et rapida scri
CARMEN LXIV. Э09
Certe ego te in medio versantem turbine leti
Eripui, et potius germanum amittere crcvi, 150
Quam tiblfallaci supremo in tempore deessem.
Pro quo dilaceranda feris dabor, alitibusque
Praeda, neque injecta tumulabor mortua terra.
Quœnam te genuit sola sub rupe lesna ?
Quod mare conceptum spumantibus exspuit undis ? 155
Quae Syrtis, quae Scylla vorax, quae vasta Charybdis,
ment, nec vilo modo falsa juramenta curant. Ego sane, te in medio discrimine
mortis constitutum servavi ; meumque fratrem Minotaurum statui potius perdere,
quam non adesse tibi perfido in extrema vitœ taae hora. Pro quo quidem bene
ficio belluis immanibusdevoranda dabor, et avibus esca relinquar, nec fato functa
terra mihi imposita humabor. Quanam leœn», o perfide Theseu, te deserto in
saxo generavit ? Quodnam pelagus te progenitum exscreavit spumosis fluctibus ?
Quœnam Syrtis, quanam crudelis Scyllâ, quanam immanis Charybdis es tu, qui

Stat. codd. Quis cum.—151 In omnibus Stat. codd. et edd. vett. deesse.—
153 In Stat. codd. intacta.—156 In iisdem codd. qua Scylla тарах, accedente
NOTjE
bere oportet aqua.' Sed hoc omni JEgens, nec tu Pittheidos iEthrae Fi
bus amantibus commune esse testatur lias; auctores saxa fietumque tui.
Ovid. ' Ne jurare time, Veneris peг- Тe lapis et montes inuataque rupibus
juria venti Irrita per terras et freta altis Robora, te saevae progenuere
summa ferunt.' ferae.'
153 Neque injecta tumulabor mortua 156 Quœ Syrtis, t¡c.] Uhicumque
terra] In hoc se miserabilem credit, sunt arenosa loca in mari Servius Syr-
quod post mortem sepultura sit cari- tes asserit vocari. Syrtes vero max
tura,eandemque sortem habitara cum ime dicuntur duo sinus periculosissi-
iis, qui, quod eorum corpora inbuma- mi in mari Libyco, magnitudine dis
tajacerent, centam aunos errare dice- pares ; quoium alterum, qui Cartha-
bantur. Pulveris autem injectio pro gini propinquior est, ' minorem Syr-
quodam sepulturae genere habebatur; tim ' vocant ; alter, qui in Cyrenai-
et saltem si fieret circa cadavera, tunc cam regionem vergit, • major Syrtis '
eorum animae requiem capere crede- dicitur. Utraque Syrtis navigantibus
bantur, et paludem Stygiam trausire. est periculosissima, quod ibi mare
Vide Virgil. ./En. vi. vadosum sit, arenae congereus cumu
154 Sub rupe leœna] Crndelitatis et los, et brevia hinc et hinc trausfereus.
saevitiaä Theseum arguit. Tibull. lib. De his vide Sallust. in Jngurtha,
in. Eleg. 4. ' Nec te conceptam sœva Strab. lib. m. Plin. lib. v. cap. 4.
leaena tulit.' Melam lib. i. &c.
155 Quod mare] Crudeles homines, Qua- Scylla тарах, qua vasta Charyb
et ab omni humanitate alienos fingunt dis] In freto Siculo scopulus est
Poëtae emari fuisse genitos, aut mon- Seylla Cbarybdi vorticoso gurgiti op-
tibus, aut a feris educatos in sylvis. positus, naufragiis infamis, ad quem
Ovid. Epist. Ariad. ' Nec pater est illisi ductus canum latratus imitantur.
Delph. et Var. Cias. Catul. O
210 , С. VALIÏRII CATULLI
1 alia qui reddis pro dulci praemia vita ?
Si tibi non cordi fuerant connubia nostra,
Saeva quod horrebas prisci praecepta parentis ;
Attamen in vestras potuisti dncere sedes, 160
Quae tibi jucundo famularer serva labore,
Candida permulcens liquidis vestigia lymphis,
Purpureave tuum consternens veste cubile.
Sed quid ego ignaris nequicquam conqueror auris,
Externata malo ? quae nullis sensibus auctae 165
Nec missas audire queunt, nec reddere voces.
llle autem prope jam mediis versatur in undis,
Nec quisquam apparet vacua mortalis in alga.
Sic nimis insultans extremo tempore saeva
Fors etiam nostris invidit questibus aures. 170
Jupiter omnipotens, utinam ne tempore primo
Gnosia Cecropiae tetigissent littora puppes ;
pro suavi vita tibi servata talem rependis mercedem ? Si tibi conjugium nostrum
non placebat, quia reformidabas severioris tui patris dura mandata ; nihilominus
saltem poteras in patriam tuam me perducere, ntpote qua tibi libenti animofamula
servirem, abluent aqua munda niveos pedes tuos, aut sterneus coccinea stragula tec
tum tuum. Ast cur ego miseriis aflicta et iusana frustra conqueror turáis ventis?
qui nullis seusibus praditi, neque audire, neque referre possunt querelas a me edilas.
Ipse vero Theseus nunc fere est in medio mart, neque ulhis homo conspicitur in hoc
deserto littore. Ita fortuna crudelis mihi nimium iusultaus ultimo vitae die meis
eliam querelis negavit aures. О Jupiter prœpoteus, utinam nedum etiam initio
rerum naves Cecropia Gnossias oras attigissent ; neque perjurus nauta vectigalia

Voss.—159 Sic legi jussit Avant. in edd. vett. Sœvaque abhorrebas.—164 Id,
quod in quibusdam edd. vett. conqueror in duobus Stat. codd.—165 In Venett.
Brix. Vieent. et Stat. codd. Extenuata: in Aid. Junt. Gryph. Mur. Stat.
Seal. aliis, Externata, quod legi jussit Avant.—168 Heius. conj. in acta.—
169 In uno Stat. cod. Sed nimis.—170 In Stat. codd. auris ipxaUms pro aures ;
in nonnullis edd. vett. auras.—171 In edd. vett. utinam nec; sed in Stat.
NOTjE
In hoc saxum mutatam fuisse Seyl- primi Regis Attica, qui primus matri
lam Phorci filiam a Circe venefica. monii dedit leges, marisque et fœmi-
Cbarybdin etiam fingunt fuisse muli- nae conjunctione apud Athenieuses,
erem rapacissimam, a Jove, cum ut tradit Justinus, conuubium conci-
Herculis boves surripuisset, occisam, liavit.
et in voraginem banc conversam. 165 Externata malo] Quae nimio
Vide Strab. lib. vi. dolore demeus facta apud me non
159 Prisci prœcepta parentis] Con- sum.
nubium intelligit, quod vocat, prisci 172 Gnosia] Creteusia, ab urbe
prœcepta parentis, hoc est, Cecropis Gnosso, de qua jam supra.
CARMEN LXIV. 211
Indomito пec dira ferens stipendia tauro
Perfidus in Cretam religasset navita funem :
Nec malus hic, celans dulci cradelia forma 175
Consilia, in nostris requiesset sedibus hospes !
Nam quo me referani 1 quali spe perdita nitar ?
Idomeniosne petam montes ? at gurgite lato
Discernais ponti traculentum dividit œquor.
An patris auxilium sperem, quemne ipsa reliqui, 180
Respersum juvenem fraterna caede secuta ?
Conjugis an fido consoler memet amore,

portous Tauro invicto funem solvisset versus Cretam, neque iste sceleratus advena
Theseus, tegeus blanda sub specie crudelem animum, in patria mea diutius mausisset.
lit(nun quem in locum me conferam ? quanam spe ego misera possim sustentari?
An Idœos montes adibo ? Ast mare savum vasto freto dividit et separat patriam
meam a me. An parentis mei opem expectore audeam, quem etiam ego deserui,
ut adolescentem sequerer fratris cruore madentem ? An meipsam solari queam

codd. utinam ne.—176 Cousilium nostris quasisset sedibus hospes in uno Stat.
cod. com edd. vett. Venet. an. 1500. Stat. et Corrad. at Cousilium nostris
requisisset in aliis Stat. codd. reliquisset in cod. Sealigeri, cui debetur lectio
nostra.—178 In codd. Stat. Seal. et Voss. Idmoneosne, vel Idmeneosue ; unde
Stat. Immanesue; Seal. Isthmon, eosue ; Voss. Idomeniosue; quod Vulp. ed.
anon. et recentt. reposuerunt ; et ita est in duobus Saib. Idœosne in ed.
Parth. quod reposait Mur. probante Marcil. Avant. conj. Isthmiacosue
petam pontes; Aid. et alii habent Isthmoneosue : in edd. vett. a gurgite lato.
Мох in Stat. codd. Discedeus pontum turbulentum ubi dividit œquor ; vel, Discur-
reuspontum truculentum ubi claudit œquor ; unde conj. a gurgite vasto Discurreus
pontus truculentum ubi clauditur aquor : Seal. legit, ah gurgite lato Discerneus
pontum truculentum ubi dividit aquor; pro pontum Mur. Grœv. alii habent pa-
triam ; Voss. affert ponti ex Medio1. hinc Vulp. ed. anon. alii, ah! gurgite lato
NOTJE
174 Perfidus in Cretam] Plus satis lionis filio, de quo Homerus, Dictys
notum est Cretam, quae nunc 'Can Creteusis, Diodorus lib. v. cap. 15.
dia' dicitur, esse Iusulam maris Me- Strabo lib. x. et Servius in Жn. in.
diterrauei inter Africum et ./Egaeum piara commemorarunt. Aiii legunt
pelagus sitam, quae quondam dicitur Isthmoneos ; quia pluribus Isthmis se-
fuisse centum digesta per urbes. catur Creta. Ita Sealiger. Sed hoc
Unde Virgil. Жn. in. ' Centum urbes potius videretur intelligi de Isthmo
habitant magnas,' &c. Pelopounesi, qui sex millibus passu-
178 Idomeniosue [Idœosue] petam um pateus .ffigaeum mare ab Ionio di-
montes] Idam montem etiam esse Cre vidit.
tae et omnium Creteusium altissimum 181 Respersumjuvenem fraterna ca
scribit Strabo lib. x. et Plin. lib. iv. de] Theseum cruentatum sanguine
cap. 12. Sunt qui legant Idmeneos Minotauri fratris mei.
pro Idomeneos, id est, Creteuses, ab 182 Conjugis anfido] Thesei nempe
Idomeneo Creteusium Rege Deuca- quem conjugem appellat, quia polli
212 С. VALERII CATULLI
Quine fiigit lentos incurvons gurgite remos ?
Praeterea littus, nallo sola insula tecto :
Nec patet egressus, pelagi cingentibus undis. 185
Nulla fugae ratio, nulla spes : omnia muta,
Omnia sunt deserta : ostentant omnia letum.
Non tarnen ante mihi languescent lumina morte,
Nec prius a fesso secedent corpore sensus,
Quam justam a Divis exposcam prodita mulctam, 190
Cœlestumque fidem postrema comprecer hora.
Quare facta virum mulctantes vindice poena,
Eumenides, quibus anguineo redimita capillo
amorefideli ejus spousi, qui flexiles contorqueus pelago tousas aufugit ? An près-
tergrediar littus? Haec iusula deserta est sine ulla domo. Neque hine exitus da-
tur, fluctibus maris undique me cirumdantibus. Non est ullus effugii modus, non
est ulla hinc exeundi spes: cuneta sunt hic muta, cuneta sunt deserta, omnia de-
nique mortem minantur. Attamen non prius oculi leto mihi deficient, neque antea
languentibus membris recedent seusus, quam ego sic decepta рeшат a Dis exorem
proditori meo debitam, et Cœlitum auxilium implorem extremo vitae meae tem
pore. Quamobrem vos, o Eumenides, punientes hominum crimina suppliciis ultrici-

Discerneus ponti truculentum ubi dividit aquor.—188 In Stat. codd. ventos pro
lentos imde conj. ventoso.—184 In edd. vett. Prœtereo litus ; nullo sola iusula
tecto; in Seal. 1. Prœterea nullo litus, sola iusula, tecto; in Seal. 2. Prœterea
litus solum: nullo iusula, tecto; vel, Prœterea litus, nullo, sola iusula, tecto, ut
erat in Marcil. membranis, quam lect. Doeringius falso tribuit Corrad.
Huschk. conj. Prœterea litus, nullo solamina tecto.—186 In uno Stat. cod. nulla
est spes.—191 In uno Stat. cod. comprecer àpxaÎKas.—194 Voss. e Mediol. pro-
NOTjE
citus fuerat, si victor evaderet, se sit specialis peccati, ' pœna ' gene
illam uxorem habiturum. Unde Ovid. rale omnium delictorum supplicium.
Epist. Ariadu. ' Cum mihi dicebas, ' Muleta' est vulgo bodie pecuniaria :
Per ego ipsa pericula juro, Te fore, ' pœna' etiam capitis et existimatio-
dum nostrum vivet uterque, meam.' nis. ' Muleta' ex arbitrio irrogatur,
187 Ostentant omnia letum] Virgil. • pœna ' lege. Sic Dido apud Virg.
Л2n. i. ' Praesentemque viris inten Жn.1У. ¿Eneaemalaimprecatur. 'Sol,
tant omnia mortem.' qui terrarum flammis opera omnia
188 Non tamen ante mihi] Querelas lustras, Tuque harum interpres cura-
suas concludeus Ariadua significat, rum, et couscia Juno, Nocturnisque
antequam moriatur, se velle precari Hecate triviis ululata per urbes, Et
Deos, ut suamque ulciscantur inju- dirœ ultrires, et Di morientis Elisae ;
riam, Theseique puniant perfidiam Accipite haec, meritumque malis ad-
pro meritis. vertite Numen, Et nostras audite
190 Exposcam prodita mulctam] preces.'
Discrimen ponunt Jurisperiti inter 193 Eumenides] Furiae sic dictae
' mulctam ' et 'pœnam,' ut 'muleta' per antiphrasin,quod minime sint be
CARMEN LXIV. 213
Frons expirantes praeportat pectoris iras,
Hue huc adventate, meas auditc querelas, 195
Quas ego, vae miserae ! extremis proferre medullis
Cogor inops, ardens, amenti caeca furore.
Quae quoniam vere nascuntur pectore ab imo,
Vos nolite pati nostrum vanescere luctum :
Sed quali solam Theseus me mente reliquit, 200
Tali mente, Deae, funestet seque suosque.—
Has postquam mœsto profudit pectpré[vo.c.es^
Supplicium saevis exposeferis^nxia factis ; v Uwb
Annuit invicto cœlestum numine rector, /\ ч
Quo tunc et tellus, atque horrida contremuÖÄnt 205
^Equora, concussitque micantia sidera mundus.
Ipse autem caeca mentem caligine Theseus

bus, quibus caput cinctum crinibus vipereis prœ se fert hominis morieniis dolores,
hue hue adeste, meas attendite querimonias, quas ego, hei mihi infelici, egeus, fu-
reus, vesana excœcata rabie cogor ex intimis visceribus effundere ; quœ cum vere
orianturab imo corde, ne sinatisvosfletus meos et gemitus ¡rritos manere et inultos.
Sed quo animo perfidus Theseus me deseruit, eodem ipso, oro vos, о Divœ, et
seipsum et suos cruentet. Ubi vero Ariadue debitas pœnas imprecata diris Thesei
sceleribus, hœc verba animo dtdenti protulit, statim Deorum Rex annuit nutu suo
potenti, quo tunc terra vastaque maria cohorruerunt, Cœlumque ipsum ostra fulgen-
tia concussit. Theseus vero ipse subito correptus deusa animi cœcitate ex animo im-

ducit et defendit postportat.—196 Quas ego nunc misera in Venet. an. 1500.
Gryph. et Mur. Quas ego ve miserœ in edd. vett. Aid. Seal. Stat. et Graev.
vœ misera in quibusdam ; еe misera in Stat. codd. pro extremis Vulp. dedit ex
imis.—198 Stat. Vulp. alii verœ.—204 In duobus Stat. et libb. melioribus
Voss. invito, ut Homericum illud expresserit, iieà» àeKoml 7е ворф' quod re-
posuit Ed. anon. Lect. nostram proposuit Avant. et praeferendum putat
Doer.—205 Quomodo tune tellus Voss. ex vett. libb.—206 Voss. ex iisdem
concussusque.—207 In edd. vett. Venet. aun. 1500. Gryph. Mur. mentes ; in
codd. Stat. mente, ex quo Stat. fecit mentem fmenti) apicem imponendo.—
NOTjE
nignae, mites, ac benevolae. Tres esse suamque domum.
dicuntur, Tisipbone, Megaera, Aiec 204 Cœlestum rector] Jupiter Ari-
to, quae pro crinibus serpentes habere adues imprecationibus aunuit. Vir
dicuntur : unde Catullus subjungit : gil. Жn. iv. ' Superum tu maxime
' Quibus anguineo redimita capillo rector.'
Frous expirantis praeportat pectoris 206 Mundus] Macrob. Saturnal.
iras.' Virgil. Georg. iv. ' Cœruleos- lib. i. hoc loco cœlum vult intelligi.
que implexae crinibus angues Eume- Virgil. Eel. iv. 'Aspice convexo nu-
nides.' tantem pondere mundum.'
201 Funestet seque suosque] Funere 207 Ipse autem cœca mentem caligine]
inquinct, contaminet, et polluat seque Ubi primum Jupiter Ariadues preci
214 С. VALRRII CATULLI
Consitus, oblito dimisit pectore cuneta,
Quae mandata prius constanti mente tenebat :
Dulcia nee mœsto sustollens signa parenti, - 210
Sospitem, et ereptum se ostendit visere portum.
Namque ferunt, olim classi cum mœnia Divae
Linquentem gnatum ventis concrederet iEgeus,
Talia complexum juveni mandata dedisse :—
Gnate, mihi longa jucundior unice vita, 215
Gnate, ego quem in dubios cogor dimitiere casus,
Reddite in extremae nuper mihi fine senectas,
Quandoquidem fortuna mea, аc tua fervida virtus
Eripit invito mihi te, quoi languida nondum

memori delevit omnia patris prœctpta, qtue antea tenaci pectore signala retinebat ;
neque expanden* candida vela anxio patri suo significat se salvum et incolumem
revisere portum. Dicunt enim cum JEgeus ventis quondam committeret filium
Theseum cum classe ex urbe Deœ Palladia in Cretam prqficiscentem, postquam
eam esset exosculatus, hac adolescenti prœcepta dedisse: O fili unigenite, mihi
diuturuo annorum spatio longe gratior ; о Ali carissime, recenter mihi reddite sub
terminum senectulis ultimœ, quem cogor in incerta discrimina mittere, quoniam
infelicitas mea, tuaque ardeus virtus rapit te mihi reluctanti, cut languentes

208 Couscius in edd. antiquiss. Avant. conj. Consitus : in nonunilia quae se-
quitur Bip. demisit, improbante Doer.—211 Nostram Iect. testantur Maff. 1.
et edd. vett. Sospitem erectum in duobus Stat. codd. unde nounulli Sospitem
et erect,on; Voss. Sospitem Erechteum; et per Erechteum portum intelligit
' littus Athenarum ab antiquísimo rege Erechteo sic appellatum,' quam
lect. servat Ed. anon. sed non correcte, habet enim Erectheum: Heius.
postea tentabat, Sospitem Erechteos se ostendit visere portus.—212 In omnibus
codd. et edd. vett. classi, àpxaÏKûs pro classe, cujus loco substituit Pont. castœ ; ф
et sic legit Mur. sic etiam in cod. suo legisse affirmat Heius. Idem Heius. pro
olim classi conj. Actaa olim.—213 Linqueret et gnatum in Gryph. Stat. et aliis,
improbante Doer. Lect. nbstram servant omnes Stat. codd.—217 Sic legi

NOTjE
bus annuit, Theseus illico oblitus est tem, quod ab eo /Egaeum appellatur.
mandata patris, quae ejusmodi erant, 217 Reddite in fine senectœ] Quia
ut si victor occiso Minotauro evade- nempe Theseus ex jEthra Pitthei filia
ret domum rediens candida vela ex- jEgeo natus in Civitate Trœzene, et
tolleret, nigris, quibus in Cretam na- apud Pittheum avum educatus non
vigabat, omnino depositis. contulit se Athenas ad visendum pa-
213 iEgeus] Athenarum Rex, Pan- trem, ut indicant Diodorus et Plu-
dionis filins ac Thesei pater, qui mor- tarchus, nisi cum jam adolevisset, et
tuum filium arbitratus, cum nigrum fortia facinora pugnando cum plvi-
velum navis ejus redeuntis e Creta, bus hostibus edidisset, tuncque agni-
quod ex oblivione non amoverat, pro- tus est ab iEgeo, cui postea in reg-
spexisset, in mare se dedit praecipi- num successif.
CARMEN LXIV. 215
Lumina sunt gnati cara saturata figura : 220
Non ego te gaudens lœtanti pectore mittam,
Nec te ferre sinam Fortunae signa secundœ :
Sed primum multas expromam mente querelas,
Canitiem terra, atque infuso pulvere fœdans :
Inde infecta vago suspendam lintea malo, 225
Nostros ut luctus, nostrœque incendia mentis,
Carbasus obscura dicat ferrugine Hibera.
Quod tibi si sancti concesserit incola Itoni,
(Quae nostrum genus, аc sedes defendere fretis
Annuit,) ut tauri respergas sanguine dextram : 230

oculi non adhuc sunt satiati dilecto filii conspectu : non ego te lubeus et ani
mo lato dimittam, neque te gerere patiar signa prosperœ sortis, sed plures
prius proferam ex imo pectore querimonias, inficieus canos meos humo et pul
vere iusperso ; deinde vela nigra sublimi malo extendam ; ut illa vela Ibera otro
colore demoustrent mœrorem meum, et ardentem animi dolorem. Quod si tibi an-
nueus Dea sacri Itoni habitatrix, qua nostrum gentem, et patriam protegere solita
est, nutu concedat, ut manum tuam Minotauri cruore perfundas : tune fac ut hœc

jussit Avant. at in Mur. et aliis vett. Reddite in extremo.—221 In uno Stat.


cod. Uttanti corpore.—223 Heius. conj. mutas e. m. querelas, probante Doer.—
227 In duobus Stat. codd. dicet ; in alio ejusdem decet ; nude Ule ex priori
fecit dielet, ex posteriori deceat : hinc Voss. obscurata dicet, landaus Carm.
lv. 29. eumque secuti Vulp. et Ed. anon. improbante Doer.—228 In uno
Stat. cod. si tanti concesse,it incola Ithini ; in duobus ejusdem, si sancti conces
serit incola Ithonii, ultimum verbum per geminum ii, sie tamen scriptum ut
Ithonis esse possit ; unde ille, si sancti concesserit incola Itoni: in edd. vett.
Ithyni, vel Itonis ; in ed. Delph. et marg. Gryph. ap. Doer. concedens.—
229. 230 In Vcuett. Brix. Vicent. Aid. Junt. Gryph. Mur. aliis, ac s. d. sueta,
(vel sueta est) Annuerit, t. ut respergas: in duobus Stat. codd. has s. d.freti,
Annuit, ut t. respergas; in alio ejusdem, hos s. d. freti Annuit ut t. respersa;
unde ille, has s. d. fretis Annuit, ut t. respergas ; Seal. ac s. d. fretis, I¡c. Voss.
nom:
222 Fortuna signa secunda] Velum nonuulli commenti sunt. Virgil.
candidum, quod meliori fortunae con- Georg. i. ' Cum caput obscura niti-
gruit. Veteres enim candida ad boni dum ferrugine texit.'
naturam, nigra ad mali retulerunt. 228 Incola Itoni] Palladem seu Mi
Catullus jam supra, ' Fulsere quon nervam intelligit, quae etiam dicta est
dam candidi tibi soles.' ' Itonis ' et ' Itonias ' ab Itone Bœ-
227 Carbasus obscura dicatferrugine otiae urbe, in qua maxime culta fuit,
Hibera] Ibera dicitur carbasus, quod habuitque templum antiquissimum.
nempe optima vela ex Iberia seu His- Fuit et mous in Bœotia ejusdem no-
pania, quae canuabe et lino abunda- minis, et urbs in Thessalia, ubi etiam
bat, afferebantur. Ferrugs autem Pallas templa babuisse dicitur. Vide
obscura hic sumitur pro ferri nigre- Lilium Giraldum Syntagmat. n. de
dine, non pro purpureo colore, ut Minerva, et Strab. lib. ix.
í

С. VALERII CATULLI
Tum vero facito, ut memori tibi condita corde
Нэеc vigeant mandata ; пec nlla obliteret œtas :
Ut, simulac nostros invisent lumina colles, >'
Funestam antennae deponant undique vestem, . \
Candidaque intorti sustollant vela rudentes, 235
Lucida qua splendent summi carchesia mali :
Quamprimum cernens ut laeta gaudia mente
Agnoscam, cum te reducem aetas prospera sistet.—
Нэеc mandata prias constanti mente tenentem
Thesea, ceu pulsae ventorum flamine nubes 240
Aërium nivei montis, liquere, cacumen.
At pater, ut summa prospectum ex arce petebat,
Anxia in assiduos absumens lumina fletus,
Cum primum inflati conspexit lintea veli,
Praecipitem sese scopulorum e vertice jecit, 245

coustanti pectore tibi infixa maneant frœcepta, neque ullum tempus ea deleat ;
.ut statim atque nostros montes oculi tui revisent, antenna tnm funerea vela
vndequaque abjieiant, et rudentes immissi expandant carbaso alba ; ut ego pro-
spicieus Iœto animo quamprimum cognoscam gaudia tua, quando te tempus
fortunatum revertentem nobis prœsentem faciet. Ista prœcepta Theseum de-
seruerunt ea memori animo antea servantem, quomodo nubila agitata ventorum
flatu nivosi montis œthereum verticem. Sed pater ejus jEgeus, cum ex summa
arce prospiceret, oculos solicitos in lacrymas continuas effundeus, statim atque
vela nigra vidit, seipsum e cacumine scopulorum prœcipitavit, ratus filium

ac s. d. Erechtei Aduuit, quod reposuerunt Vulp. et Ed. anon. Mitsch. tenta-


bat, et s. d. creti, h. e. ' Thesei, filii mei regnum ;' Doer. defendere adorsis.
Verba Qua nostrum, ire. usque ad Annuit, in parenthesi posuit Marcil.—
233 In duobus Stat. codd. simul haTe ; in uno simul hie, quod ¡lie probat :
nostros tua visent lintea colles conj. Heius.—236 Deest bic versus in omnibus
codd. et edd. vett. qui ex Catullo citatur a Nonio Marcello. Faërn. primus
ieposuit: Mur. tamen scribit, se conjecisse, cum in codd. tantum superesse
spatii quantum uni versui scribendo sit satis animadvertisset, bunc forte
ipsum versum hoc loco desideratum. Eum damnat Doer.—238 In Venett.
Brix. Vicent. et Stat. codd. atas, probante Seal. in Aid. Gryph. Mur. et
Grœv. sors.—243 Pro absumeus in libb. quibusdam vett. contolleus; unde
Mitsch. conj. Anxia in assiduos contolleus luminafiuctus.—244 In Stat. codd.
NOTjE
234 Antenna"] Lignum in malo na- ventis rudere videantur.
vis trausversum, cui velum alligatur, 242 At pater] jEgeus pater Thesei
cujus duo extrema Virgilio dicuntur prospicieus redeuntes e Creta filii sui
• cornua.' ' Cornua velatarum obver- naves, credeus Theseum esse inter-
timus anteunarum.' fectum, cum nigra vela, quae amovere
2SS Rudentes] Navium funes hoc oblitus erat, couspexisset, ex alta tur-
nomine appellantur, quod flanti bus ri iu mare se praecipitem dedit.
CARMEN LXIV. 217
Amissum credens immiti Thesea fato.
Sic funesta domus ingressus tecta paterna
Morte ferox Theseus, qualem Minoidi luctum
Obtulerat mente immemori, talem ipse recepit.
Quae tum prospectans cedentem mœsta carinam, 250
Multiplices animo volvebat saucia curas.
At parte ex alia florens volitabat Iacchus,
Cum Thiaso Satyrorum, et Nysigenis Silenis,

siium Theseum crudeli morte perisse. Itaq,œ Theseus domum paternam reversus,
infausta Minotauri nece superbus, tantum ipse accepit mœrorem, quantum in
grato siio animo Minoidi intulerat. Quœ nihilominus mœreus navem Thesei rece-
denteт prospicieus, varios anxia mente motus agitabat. Sed ex alia parte Iacchus
œtate vigeus advolabat cum Satyrorum choro et Silenis Nysigenis, te quœritaus,

iustanti; in Maff. 1. inflati ; Vulp. et Ed. auon. reposuerunt infecti.—247 Stat.


eonj. paternœ.—248 Marte conj. Marcil. in Dorv. c. et omnibus Statianis
Minoida ; inde D'Orvill. malit, quali Minoida luctu.—250 Quœ tamen aspectani
in omnibus Stat. codd. et edd. vett. pro quo Stat. legeret, Qua tantum.
Lect. nostram servant Aid. Gryph. Mur. Stat. et Graev. quam revocandam
putavit Doer. Avant. proposuit, Qua tum prospectant cedentem ; in nonnullis
edd. vett. accedentem ; Voss. ex vett. libb. affert, Quœ tamen adspectaus ceden
tem cuneta carinam.—252 In Venett. Brix. Vicent. et Venet. an. 1500. At
pater ex alia; in Stat. codd. Ac pater, defendente Voss. sed lect. nostram vin-
dicat D'Orvill.—253 In edd. vett.. Nisigenis Sileneis; at quamvis prima in
Sileneis anceps sit, secunda nusquam corripitur; Avant. legi jussit Silenis.—
NOTjE
248 Minoidi] Ariadua, quae nomi tium. Satyri finguntur acutis auri-
ne patronymico dicitur Minois,-idis, bus, calvi, cum corniculis in capite,
cujus ultima syllaba in dativo corri rubicunda facie, capripedes, et effigie
pitur, nt in ceteris nominibus Graecis. humana velocissimi. In montibus
252 Volitabat Iacchus] Ex alia ni- Indiae, si credas Plinio lib. vii. habi
mirum parte illius еtragolae seu ves tare dicuntur. Nunquam autem ca-
tis, quae lectum genialem Thetidis piuntur nisi senes, aut aegri, propter
contexerat, depingebatur Bacchus in velocitatem, qualem unum adductum
Naxon Iusulam celeriter superveni- ad Syllam ferunt e bello Mithridatico
eus, dum Ariadue de Thesei perfidia redeuntem, ut refert Plutarchus.
conquereretur. Diodorus porro lib. Nysigenis Silenis] Genitis in urbe
v. cap. 12. scribit Bacchum seu Dio- Indiae nomine Nyse, ubi et Bacchus
nysium Ariadues amore captum, cum natus et educatus dicitur. Silenus au
a Theseo virginem abstulisset, eam tem nutritor fuit, seu pedagogus Bac
uxorem duxisse, eamque praeter mo- chi, ejusque perpetuus comes ; qui
dam dilexisse. asinum apud Ovid. Fast. i. equitare
253 Cum Thiaso Satyrorum] Vidi fingitur. ' Venerat et pando senior
mus Thiasum esse cœlum et turbam Silenu% asello.' Inde 'Sileni' Bac
saltantium, rebusque sacris Bacchi, chi comites vulgato nomine dicuntur.
Cybeles, aut alteriui Numinis vacan- Quibus etiam adjunguntur Fauni, Pa
218 С. VALERIl CATULLI
Te quasrens, Ariadna, tuoque inccnsus amore :
Qui tum alacres passim lympbata mente furebant, 255
Evoe bacchantes, evoe, capita inflectentes.
Horum pars tecta quatiebant cüspide thyrsos ;
Pars e divulso raptabant membra juvenco ;
Pars sese tortis serpentibus incingebant ;
Pars obscura cavis celebrabant orgia cistis, 260

о Ariadne, tuique ardent desiderio ; qui omnes latl undequaque furore correpti
bacchabantur, evoe conclamantes, evoe capita rotantes. Horum alii thyrsos ob-
ducto foliis mucrone agitabant ; alii rapta e bove dilaniuto frusta discerpebant ;
alii se convolutis anguibus prœcingebant ; alii orgia occulta concavis cistis celebra-

255 In edd. vett. Quantum.—258 in Stat. et Seal. codd. e divolso raptabant ;


in Venet an. 1500. Aid. Gryph. Mur. Graev. et Seal. 1. jactabant, quod pro-
bat Voss. laudaus Eurip. Bacch. 738. seqq.—260 Pro celebrabant conj.
Broukh. celabant, intercedente D'Orvill. ad Charit. p. 359. ubi docte de h. 1.

NOM
oes, Satyri, Sylvani, ceterique Di oblatos, vel studiose conquisitos, nec-
agrestes. non greges et armenta frustulatim
256 Evoe bacchantes] Bacchari pro discerpere, carnesque crudas devo
prie est Bacchi sacra celebrare ; sed rare. Vide Fab. Penthei ap. Ovid.
quia furentes, discurrentes, et vocife Met. in.
rantes Orgia sen my steria illa perage- 259 Pars sese tortis serpentibus] So-
bant, inde per trauslationem dixerunt lebant Bacchi festa celebrantes seu
' bacchari' pro 'furere,'et 'vagari bacchantes, impune serpentes attrec-
cum clamore.' tare, quibus non modo corpora einge
Evoe, capita inflectentes] Caput ro baut, sed etiam capita coronaban t, ut
tantes tanquam furibundi et fanatici. referunt Plut. in Aiexandro, Eurip.
Ut supra in Aty : ' Ubi capita Маe- in Bacchis, et Horat. n. Od. 19. 'Tu
nades vi jaciunt hederigerae.' separatis uvidus in jugis-Nodo coer
257 Quatiebant cuspide thyrsos] ces viperino Bistonidum sine fraude
Thyrsus hasta est, seu telum lateus, crines.'
cujus muero hedera tegitur. Macrob. 260 Orgia cistis] Latinis ' Orgia '
Saturnal. lib. i. cap. 19. qui etiam tantum dicuntur sacra Bacchi, licet
lib. vn. haec scribit : ' Liber pater apud Grœcos pro quibuscumque sa-
thyrso ferit per obliquationem cir- cris et cœrimoniia ' Orgia' sumantur ;
cumfusae bederœ latente mucrone; nude ipyidÇw idem est, ac quodeum-
quia non ita profiten oportet in con que festum celebrare. Dicuntur au-
vivio ceusorem, at palam vitia cuti- tem ' obscura,' quia occulta et mys-
get.' tica erant, initiatis tantum nota, in
258 Pars e divulso raptabant mem arculis autem seu cistis vimineis ca-
bra juvenco] Bacchanalis turba,saepius pacibus reponebantur : Unde Tibul.
solebat per montes, saltusque diseur- lib. i. Eleg. 7. ' Et levis occultis con-
reus, vitulos aut juvencos vel forte scia cista sacris.'
CARMKrfTLXlV- 219
Orgia, quae frustra cuprtrnt'audire profani :
Plangebant alii proceris tympana palmis,
Aut tereti tenues tinnitus aere ciebant.
Multis raucisonos efflabant cornua bombos,
Barbaraque horribili stridebat tibia cantu. 265
Talibus amplifiée vestis decorata figuris
Pulvinar complexa suo velabat amictu.
Quae postquam cupide spectando Thessala pubes
Expletaest, Sanctis cœpit decedere Divis.
Hic qualis flatu placidum mare matutino 270
Horrificans Zephyrus proclivas incitat undas,
Aurora exoriente, vagi sub lamina solis ;
f .
bant, illa Пeтpе orgia quœ volunt incassum audire, qui his non sunt initiati.
Alia pars percutiebat longis manibus tympana, vel concavis œramentis acutos soni-
tus excitabant ; multi raucis bombis buccinas aspirabant, et horrendo fragore 1'hry-
gia fistula concrepabat. Hujusmodi figuris peristroma magnifice exornatum cir-
cumdaus suo velamine torum genialem Thetidis tegebat. Hœc autem ubi ТкeчаНл
juventus avide couspiciendo satiata est, incepit Dis venerandis cedere advenienti-
bus. Hic quemadmodum Zephyrus agitans tranquillum pelagusftamine matutino,
aurora nascente, circa primum rapid» solis exortum, pronas aquas commovet ; quai

disputat.—262 Plangebant alia?, i. e. Bacchae, in Seal. cod.—264 In Stat. et


Seal. codd. Multi; unde Stat. conj. Multis, dandi casu. In Aid. Gryph.
et Mur. Multaque; in aliis edd. vett. Multi raucisonis, ut in Seal. 1. et Graev.
sed in ed. 2. conj. Seal. Multœ raucisonis, i. e. Bacchfe ; vel, Multis raucisonos
cum Statio : efflebant cornua, i. e. ' per cornua,' Voss. ex Mediol. improbante
Doer.—269 Stat. conj. sanctis cœpit dein cedere: pro Divis in Heius. vet. cod.
tectis.—270 Nec qualis, vel ¿Equules in Voss. 11. unde ille Ac quali, quod repo-
suit Ed. anon. ' melior est nostra lectio.' Doer.—271 In nounullis vett. pro
clives.—272 Burm. ii. ad Claud. p. 1041. pro lumina tentat limina.—274 In
NOTjE
261 Orgia, quœfrustra cupiunt audire inter plausuum genera numerat Sue
profani] ' Profanus ' idem est ac mys- tonius in Nerone cap. 20. Bombas est
teriis non initiatus : nemini enim iis proprie cornuum et organorum.
sacris, qui his non esset initiatus, in 265 Barbaraque horribili stridebat ti
teresse licebat. Quoscumque vero bia] Pulsari solitam in Bacchi sacris
alios bis sacris se immiscentes ejulatu fuisse tibiam cum Catullo testatur
magno fugabant, aut discerpebant. Tibullus : ' Et Tyriae vestes, et dulci
264 Raucisonos efflabant cornua bom- tibia cantu.' ' Barbaram ' vero dixit
bos'} In sacris Bacchi adbiberi solita tibiam, vel quia ritu Barbarorum fac-
esse cornua praeter Catullum testis tam, vel a Barbaris inventam, a Pbry-
est etiam Persius Sat. i. vs. 99. gibus neщpe, quos multi volunt,
' Torva Mimalloneis implerunt cornua Grœcis maxime, habitos et dictos
bombis.' Bombos, imbrices, testas fuisse ' Barbaros.'
220 С. VALERII CATULLI
Quae tarde primum dementi flamine pulsas
Procedunt, leni resonant plangore cachinni :
Post, vento crescente, magis magis increbescunt, 275
Purpureaque procul nantes a luce refulgent :
Sic tum vestibuli linquentes regia tecta,
Ad se quisque vago passim pede discedebant.
Quorum post abitum, princeps e vertice Pelii »
Advenit Chiron portans sylvestria dona. 280
Nam quotcumque ferunt campi, quos Thessala magnis
Montibus ora creat, quos propter fluminis undas
Aura parit flores tepidi fœcunda Favonî,
Hos indistinctis plexos tulit ipse corollis,

primofiatu molli pulsœ lente concitantur, аc tenui resonant fremitus fragore: deinde
augescentefiatu, plus plusque agitantur, et nudae labentes a lumine purpureo longe
resplendent ; eodem modo tunc temporis deserentes vestibulum regalis domus disce
debant ab invicem, unusquisque in domum suam pedibus undequaque vagantilтs.
Post quorum discessum primus Chiron e Pelii mentis cacumine adventavil fereus
agrestia munera. Quotquot enimflores producunt agri, quotquot Thessalica terra
talis montibus suis proferí, quotquot juxta fiuviorum ripas fovet tepentis Favoni
flamen genitale ; hos Ule attulit intermistis corollis implicites, quitus tota regia

Seal. cod. Procedunt, leni resonant ; unde in ed. 1. dedit, Prociduum leni reso
nant plangore cachinnum, reclamante hoste sue Marcii. et afferente ex mem-
branis, Procedunt ; levi resonant plangore cachinni; at pro levi Marcil. legit leni;
et sic legere dignatus est Seal. in ed. 2. Ex codd. lect. levi resonant antiqui
correctores fecernut leviterque sonant; Leunep. conj. lenique sonant: pro
plangore mavult Dousa F. clangore.—276 ' Lege magis magis increbescunt ;
alii non geminabant magis.' Avant.—276 Purpureaque, sc. undae, conj. Lenz.
pro nantes a luce in nounullis mitantes luce ; in aliis variantes luce, quod revoca-
vit Ast. in Anth. p. 195. probante Bach ad Tibull. i. 10. 9.—278 A se in
Aid. Gryph. Mur. Stat. Seal. 1. et in uno cod. Stat. sed in duobus ejusdem
codd. Ad se, h. e. otieafe.—281 Nounulli legunt quoscunque; Lenz. dedit
quodeunque, et sic est in optt. codd. Laurent. et Rice. probante Bach ad
Tibull. iv. 1. 211.—284 Hos interstinetis conj. Heius. laudaus Stat. Sylv. iii.

NOTiE
274 Plangore cachinni] Undarum 280 Advenit Chiron] Chiron Cen-
sonitum metaphorice ' cachiunum ' taurus, Saturai et Philyres filius, A-
vocat; quasi lit tus percutiendo, fre- chillis praeeeptor et iustitutor. Apol-
mitumque ciendo, undae risum edere lodor. lib. in.
videantur. 283 Favoni] Favonius est Zephyrus
279 Vertice Pelii] Pelius seu Pe- ven tus ab œquinoctiali occasu spiraus,
lion mous est Thessaliae altissimus, in a 'favendo' sic dictus. PHn. lib.
sinum Pelasgicum ineumbeus, in quo xvi. cap. 25.
Chiron habitabat, ubi et genitus est.
CARMEN LXIV. 221
Quis permulsa donras jucundo risit odore. 285
Confestim Peneos adest, viridantiá Tempe,
Tempe, quae sylvae cingünt superimpendentes,
Mnemonidum, linqueas, doctis celebranda choreis,
Non vacuus : namque ille tulit radicitus altas
delibuta suavi odore fragravit. Illico Рeneиs desereus vernantia Tempe celebranda
pra?claris Nessonidum choreis, relinqueus, inquam, Tempe, quœ nemora superimmi-
nentia claudunt, advenit non vacuus; attulit enim proceras fagos tatú radicibus

5. 90.—285 In duobus Stat. codd. Quot permulsa; in alio ejusdem, Quod per
mulsa ; legendum putavit Faërn. Quo, quod valde probandum, inquit Stat.
nisi si quis malit Quot, sc. florum.—286 In nonnallis edd. vett. adit ; in omni
bus Stat. codd. adest ut viridantia Tempe, vel, ut inundantia Tempe; unde Stat.
conj. undantia, laudaus Virg. Geor. n. 437. sed Marcii. ex membranis suis
affert, Peneios adeunt viridantia Tempe ; at pro adeunt legit adit.—287 In iisdem
membr. super impendentes, duobus vocibus, ut legi jussit Avant.—288. 289 In
Venett. Brix. Vicent. Rheg. et Seal. cod. Minosin linqueus doris; in omnibus
Stat. codd. Minosim linqueus doris, (ut in Marcil. membranis,) vel, Minosim
linqueus claris : in quibusdam codd. teste Mur. Minosium; et in aliis Minosin-
que, vel Inosinque : in Gryph. Nessonidum linqueus ciará ; in Aid. Mur. et
Cant. Nereidum linqueus claris : in aliis Naiadum linqueus Doris ; pro Doris
alii habeut vel Cloris, vel Chloris: Avant. conj. Annosum linqueus Doris. Se-
quenti versu Stat. codd. habent, Non acuas : Namque ; vel, Nonacies : Namque ;
vel, Non acies: Naтque: Mur. et Marcil. membr. cum Venett. Brix. et Vicent.
Nonacrios. Namque ille tulit ; alii codd. Non acuos : Guar. conj. Non vacuus,
quod receperunt Aid. Gryph. Mur. Stat. Graev. alii. Ex his corruptis lectt.
Stat. fecit, Musarum (vel Mnemosyna) linqueus doctis c. c. Non vacuus : namque,
Ifc. quem secutae Gott. et Bip. sed Mnemonidum pro Musarum reponentes :
Seal. refinxit, Minyasin linqueus Doris c. c. Cranona, erisonamque, tulit, Ifc.
quem videre est inter Variorum Notas. Res est ridicula, et nimis jocosa !
Marcil. emend. qua sylvœ c. s. A'èria, linqueus Doris c. c. Minyadum. Namque
inde tulit : Voss. Xyniasi et linqueus Doris c. c. Bœbiados. Namque Ule tulit, quod
NOTyE
286 Peneos adest] Peneus Thessa- 'Heloria,' ab Heloro amne sie appel-
liae fluvius supra omnes clarus, qui lata.
ortus e monte Pindo juxta Gomphos, 288 Mnemonidum INessonidumi], lin
et inter Ossam et Olympum montes queus, doclis celebranda choreis] Nym-
nemorosa convalle deflueus, quingen- pharuru Nessonidum, quae sic dicuntur
tis stadiis dimidio ejus spatio naviga- a palude Nessonide, Tempe et Peneo
bilis, acceptisque multis Thessaliae fluvio vicina. Nonuulli alii legunt,
amnibus, per Tempe amœnissimum Nereidum, sed certo certius est lecti-
locum ad erumpendum in mare dela- onem nostram esse sequendam, quam
bitur. antiqui codices repraesentant, et op
Tempel De Tempe loco amœnissimo, tima ratio suadet. Coustat enim ex
tantopere apud Veteres decantato, Strab. lib. ix. pluribus in locis Nes-
jam supra Poëmatis hujus versu 35. sonidem paludem Tempe vicinam esse,
Sed praeter illa Tempe Thessalica, in quam etiam sese effundit Peneus:
sunt et Tempe in Воe otia, ' Tecmessia' unde longe satis et convenientius est
dicta aTecmesso monte ; et in Sicilia, ut Nymphae Nessonides choreis cele-
222 С. VALËRII CATULLI
Fagos, аc recto proceras stipite lauras, 290
Non sine nutanti platano, lentaque sorore
Flammati Phaëthontis, et aëria cupressu ;
Haec circum sedes late contexta locavit,
Vestibulum ut molli velatum fronde vireret.
еmisas, et altas recto trunco lauros, cum vacillanti platano, etflexibili sorore Phaë-
tliontisfulminati, et sublimi cupressu. Ista omnia circa regiam undequaque simul
iuserta compostât, ut propylœumjucundis ornatum foliis vernaret. Post Aune sui-

reposuit ed. anon. Corrad. Vinosus linqueus Doris c. c. Nonacrios; nam, qua
tulit,&c. Turn. JEmonidum linqueus lotis c. c. Non agros; namque: Heius.
Hœmonisin linqueus Doris c. c. et actas pro altas : Leunep. Dona suas namque
Ule, Ifc. Lenz. iEthereas namque ille tulit radicibus alias ; vel, Ule ruit radicibus.
Non vacuus veram esse lect. ceteraque omnia nagas, plane demoustrat non-
nullorum codd. scriptura ; nam quid aliud est Nonacuos,qnam Nè vacuos, prisco
more pro Non vacuus? Liverae n, u, v, in membranis psene similes sunt : iusuper
cousonantes m et n vocalibus, quas excipiunt, saepius imponuntur. Vide ad ver.
354. Advenit Chiron, inquit poëta, vs. 280. portaus sylvestris dona ; nec vacuus
advenit Peneos ; namque, &c.—291 Pro nutanti in Voss. I1. lutanti, luctanti, aut
lactanti ; Voss. inde suspicatur CatuUum scripsisse lœtanti : pro lentaque, quod
nonuulli codd. sine litura exhibent, Seal. dedit fletaque, improbante Marcil.
NOTjE
brent Tempe, utpote vicinae et fluvi um habitantes, et fertilissimam planiciem
ales, quam Nereides, quae remotiores colentes, nisi ubi quid nimis depressum
et marinae. Sic autem scribit Strabo accedit ad Nessonidem paludem, in quam
lib. ix. Тя-Ь 5è oiturpây рЧгyfiатоs ytvo- etiam sese effundeus fluvius nonnihii
pivov, ra vwi KaXoí/uva Тс/шгn, Kal tV arationi apta telluris abscindit. Idem-
"Оo-аан àiroeyiaavros ЬжЬ roo '0\Ьfiтгоv, que etiam paulo post : Ta У ip«vórtpa
Sic{é,ieff€ тойтр npЬs @i\aaoas i Unvabs, X^pla npbs тф 'O\vfiTiw KaÍrOisTеjwrf<n
(cal avtyv(e r)\v xúpw ravrnv. "Ciro\tl- robs Tif^aißovs,...Kai rà irtpl ript N«r-
,rtrOi 5' fj r€ y«raa>v\s A¡/ut) peyd- ffwlba X¡fivnv Kа\ ЪофnИа.
\n, /toi Boiß-iits i\arrw eWfчi, xcd ir\n- 292 Flammati Phaëthontis] Arbo
fftcorépa rp TiapaAiq : Cum autem terrœ reт populum intelligit. Sorores enim
motus hiatum fecisset, qui nunc Tempe Phaëthontis ipsius interitum deflentes
dicitur, abrupta ab Olympo Ossa per eum Deorum miseratione in populos con
hiatum Peneus in mare se evolveus siccan- versae dicun tur; quamfusius Fabulam
dam planitiem prœbuit. Restant tamen prosequitur Ovid. Met. ii. Aiii vero
paludes, Nessonis una magna, altera dixerunt eas in aluos esse mutatas.
Ha béis aliquante minor, et orœ mariti ' Flammatus ' dicitur Phacthon, quod
ma vicinior. Idem Strabo paulo post incendio fulmiuis fuerlt absumtus.
ubi supra. Kai robs inroteupeivras тav 294 Vestibulum ut molli velatum]
We'i^aißüiv КОГ&ХОР Лор|<Г<ГоГо', it\noiov Die nuptiarum fores conjugum fron-
fi\v OLKOVvreS rOO Tït)Vii0v,...Vi^ó^V0t Sc dibus, floribus, et coronis ornari sole-
та cbSaifiovéarara ¡iipn rwv тгeЫaу, ,rXV bant. Sic apud Virgil. Жп. iv. ' Va-
€Îtî о-фоВра KOÎKov irpbs rp \1fiур rp Neff- riis florentia limina sertis.' Ovid.
aaviSi, fis f¡v hrucXbÇuy 6 .nóWafios, lupp- Fast. iv. 'Et tegat ornatas longa
ptirórirг¡sípoainov. Perrhœborum reli corona fores.' Vide Plut. in Erotii
quias Larissœi oceupaverunt prope Pene- Co, ubi narrat januam novi conjugis
CARMEN LXIV. 223
Post hune consequitur solerti corde Prometheus, 295
Extenuata gerens veteris vestigia pœnae ;
Quam quondam silici restrictus membra catena
Persolvit, pendens e verticibus praeruptis.
Inde pater Divum, sancta cum conjuge, natisque
Advenit cœlo, te solum, Phœbe, relinquens, 300
Unigenamque simul cultricem montibus Idri :
sequitur ingenio prudenti Prometheus, fereus indicia diminuta prisci supplicii, quod
•Kai paieus est ad rupem vineulis religatus corpore ex altis et prœruptis Caucasi
jugis suspeusus. Deinde Deorum Pater augusta cum uxore, et filiis adest e Cœlo,
te solum ibi relinqueus, о Phœbe, pariterque gemellam tuam sororem sylvicolam in

Gurl. mavult flendaque, vel flebilique; at prima in ' flebilis' longa est.—301 In
omnibus codd. erat Idri vel Ydri ; et sie in antiquiss- edd. at Parta. dedit in
Brix. mentis Ilhyni ; Pallad. in Venet. an. 1497. montibus Idœ, quod servatum
est in Aid. Gryph. Mur. Graev. Delph. et Bip. Victorius, intelligeus Miner»
vam, conj. montis Itonis ; sed jam refutatus est a Mur. Stat. vult montibus
Hydrœ ; Seal. montibus hydri, h. e. serpentis Pythonis, et interpr. ' in mouti-
bus Delphicis ;' Marcil. in cujus membr. erat ydri, tentabat montibus udis.
NOTjE
et novae. nuptae ramis oleae et hedera quod ipsi Saturno patri feccrat, sibi
coronan solitam. contingeret, Thetidem destitit velle
295 Solerti corde Prometheus] Quia uxorem ducere. Prometheo autcm
nempe prudentissimus ; qui etiam meritam pro beneficio retulit grati-
inter Deos colebatur. Unde cum am, eumque vinculis liberavit, ac
iisdem a Poëta nostro fingitur Pelei Thetidis et Pelei nuptiis interesse
nuptiis et Thetidis interfuisse. jussit. Apoll. R. tamen lib. ii. eum
296 Gerens t,eferis vestigia pœna] liberatum narrat ab Hercule.
Quod nempe Jovem decepisset in 299 Pater Divum, te solum, Phœbe,
distribueridis carnibus, quod viros relinqueus] Significat Jovem cum
mulieresque etfinxisset,quodque clam conjuge Junone, filiis, omnibusque
surripuisset ignem e Cœlo mortali- Dis advenisse de Cœlo, ad Pelei et
busque dedisset. Unde iratus Jupi Thetidis nuptias, praeter unum Apol-
ter Prometheum per Mercurium ca linem sen Phosbum cum sorore Di
tena ferrea ad saxum in Caucaso ana, qui adesse ncglexerunt, hujus-
monte religari jussit, et aquilam ap- modi nuptias aspernati. Horn. tamen
posuit, quae ejus jecur continuo re- et iEschyl. Phœbum affaisse scri-
nasceus assidue corroderet. Verum bunt, et Carmen Nuptiale Thetidi
cum postea Jupiter Thetidis amore cecinisse, quo funesta omnia praedi-
captus, eam vellet uxorem ducere, cebantur. Seite porro Catullus vide-
Pareae fata canentes edixerunt, ut tur Apollinem et Dianam removisse
quicumque Thetidis esset maritus, ab his nuptiis, cum Diana semper
(ilium haberet paterna laude et virtu- casta, conjugio sit infeusa, et futurum
te clariorem. Quod cum Prometheus esset, ut Apollo Achillem Pelei et
vigilaus audisset, Jovi renuntiavit, Thetidis filium interficeret.
qui veritus ejusmodi fatum, et ne 301 Unigenamque simul] Sororem
224 С. VALERII CATULLI
Pelea nam tecum pariter soror aspemata est,
Nec Thetidis taedas voluit celebrare jugales.
Qui postquam niveos flexerunt sedibus artus,
Large multiplici constructas sunt dape mensae ; 305
Cum interea infirmo quatientes corpora motu,
Veridicos Parese cœperunt edere cantus.
His corpus tremulum complectens undique quercus,
Candida purpurea quam Tyro incinxerat ora :
At roseo niveae residebant vertice vittae, 310
iEternumque manus carpebant rite laborem.

montibus Idœ. Siquidem Diana germana tua una tecum Peleum despexit, nec
dignata est faces nuptiales Thetidis celebrare. Qui Di оnmes posteaquam candida
corpora in sedilibus composuerunt, meusa statim fuerunt abundanter plurimis cibis
diversi generis iuslructœ. Cum interim Parcœ commoventes membra sua debili
gestu inchoarunt canere divina carmina. His alba vestis undequaque contegeus
membra trementia purpureo limbo talos velaverat ; atque etiam in earum capile
rosas spiranti erant candidœ vitta, earumgne manus opus aternum more suo per-

Lect. nostram defendit Voss. doceus 'Idrum' montem esse Cariae.—302.Po/-


lada nam in Brix.—304 In Aid. Junt. Gryph. Mur. Stat. Seal. et aliis niveit,
quod defendit Mitsch.—308 Pro corpus rescribendum putavit Lenz. tempus.
In Brix. Venet. an. 1500. Aldd. Junt. Gryph. Mur. Stat. Seal. Graev. Delph.
Cant. Bip. et aliis undique vestis ; in omnibus Stat. et Marcil. codd. undique
questus ; in prioribua edd. undique quercus, et sic legi jouit Avant.—309 In
duobus Stat. codd. et Marcil membr. purpurea tuos intinxerat ; in Palat. p.
Co,umel. et uno ejusdem Stat. purpurea Tyros intinxerat ; in Seal. cod. pur
purea Tfrios extinxerat, et in marg. extexerat : in Rheg. purpureaque Tyros
intinxerat ; in Brix. purpureis ramis intinxerat ; in Venett. purpurea talos
intinxerat: Avant. legi jussit tnctnawaf probante Marcil. bine in Aid. Gryph.
Mur. Graev. Delph. et Cant. purpurea talos incinxerat : Stat. conj. purpurea
Tyros intertinxerat ; Seal. in ed. 1. purpurea Tyrios excinxerat ; sed in ed. 2.
purpurea Tyrios intexerat, quod reposuit Bip. in Corrad. purpurea Tyrios quam
intinxerat, quod recepit Gott. sed male impressit, hoc modo, quam Tyrios.
Lect. nostra debetur Vossio, et recepta est in ed. anon. Voss. per Tyro
intelligit ' filiam Salmonei.' Vide Propert. m. 19. 3.—310 Gurl. pro roseo
tentat vel roso, vel touso, vel roseœ niveo, vel denique Ambrosio niveœ ; sed haec
NC-ТЖ
gemellam Dianam uno eodemque si- cantus] Dum Jupiter cum Junone et
mul partu editam, quae maxime mon ceteris Dis discumberet, Pareae Car-
tes Idaeos colit, ubi venatur. De men Nuptiale canere cœperunt vera,
montibus autem Idaeis Creteusibus rata, et fixa Achillis fata contineus.
debet intelligi Poëta, quoniam apHd Sed antequam Parcarum cantus refe
Creteuses Diana praecipue colebatur. rat Poëta, 'earum habitum et opus
Ovid. in Fast. ' Pallada Cecropidae, tam scienter et graphice expressif, ut
Minoia turba Dianam.' nullus unquam Pictor nentes mulieres
307 Veridicos Pareœ cœperunt edere tam docte expingere possit.
CARMEN LXIV. 225
-"" ^ V
Laeva colum molli fama retinebat amictum : .Ky"
Dextera tum leviter deducens fila supinisvA \*
Formabat digitis ; tum prono in pollice torquens
Libratum tereti versabat turbine fusum : 315
A.tque ita decerpens aequabat semper opus dens,
Laneaque aridulis haerebant morsa labellis,
Quae prius in levi fuerant extantia filo.
Ante pedes autem candcntis mollia lanas
Vellera virgati custodibant calathisci. 320
Has tum clarisona pellentes vellera voce,
Talia divino fuderunt carmine fata,
Carmine, perfidias quod post nulla arguet aetas :
O decus eximium, magnis virtutibus augens,
Emathias tutamen opis, clarissime nato ; 325

agebant. Illarum sinistra manus colum facili vellere onustam tenebal ; dextera vero
modo molliter torqueus stamina digitis inversis deducebatfila, modo declivi pollice
suspeusum in volubilem gyrum fusum flectebat ; ac deinde earum dentes morsu ex
tantia eximentesjugiterfila lavigabant, et carptus lanei siccis earum labris inha-
rebant, qui antea in tenuifilo eminuerant. Ad earum vero pedes quasilli viminei
servabant mollia lanicia candidi velleris. Tum illa trahentes peusa, fusos versantes
canoro modulamine, cecinerunt hujusmodi fata veridico vaticinio, quod nullum postea
tempus mendacii iusimulabit : O Peleu, genere illustrissime, JEmathia prœsidium,
magnis cumulous virtutibus inclytam tuam gloriaт : audi divinum Oraculum, quod

est conj. Vulpii.—312 In Aid. Junt. Gryph. Mur. Graev. et ed. anon. amic-
tam.—314 In nounullis libris antiquii, prono in vertice, teste Voss. sed lect.
Dostram testautur omnes Statiani.—315 Vibratum magis placet Vulpio.—
318 In Aid. Junt. Gryph. Mur. Stat. Seal. Grœv. Voss. Vulp.ed. anon. Gott.
Bip. aliis, leni; sed levi ex Venet. an. 1500. revocandum putavit Doer.—
321 Hœc cum in edd. vett. Faërn. legebat peUentes aéra ; Stat. pectentes vellera,
improbante Voss. polientes vellera Heius.—322 In quibusdam dimisso, impro
bante Voss. qui ex aliis codd. dedit diviso, et exposuit de alterno Pai earum
carmine; laudavit in hanc rem Hог. i. Od. 15. 15. Vossium secutus est Ed.
anon.—323 Vetus scriptura, teste Seal. erat, Carmine perfiabat— 324 Haec
Atropo dantur in ed. anon. In omnibus Stat. codd. et magnis.—325 Ema-
thiœ columen Peleu in Aid. Seal. G raev. aliis, ' baud dubie ex glossa,' inquit

nom:
315 Tereti versabat turbine fusum] gidulos singultus ;' ' albulus colum-
In orbem et in gyrum versabat. Ti- bus.' Vocabula ilia Catullo sunt fa-
bull. lib. п. Eleg. 1. ' Fusus et appo- miliaria.
*ito pollice versat opus.' 325 Emathiœ tutamen opis, [columen
317 Aridulis hœrebant morsa labellis] Peleu] clarissime nato [natu] Hic sumi-
Propter exhaustam in nendo salivam. tur Emathia pro Thessalia ; quanquam
Aridulis, pro 'aridis :' ut supra ' fri- apud omnes Auctores, prspter Catul-
Delph. et Var. Clas. Catul. P
226 С. VALERII CATULLI
Accipe, quod laeta tibi pandunt luce sorores,
Veridicum oraclum: sed vos, quas fata sequuntur, V \ ,v
Currite, ducentes subtemina, currite, fusi. ; . *'
Adveniet tibi jam portans optata maritis " \
Hesperus : adveniet fausto cum sidere corrjux, 330
Quae tibi flexanimo mentem perfundat amore,
Languidulosque paret tecum conjungere somnos,
Levia substernens robusto brachia collo.
Currite, ducentes subtemina, currite, fusi.
Nulla domus tales unquam contexit amores : 335
Nullus amor tali conjunxit fœdere amantes :
Qualis adest Thetidi, qualis concordia Peleo.
Currite, ducentes subtemina, currite, fusi.
tibi tres pandunt Sorores hac optata die. At vos, о fusi, ex quibus fata pendent,
currite, currite, nentesfila. Aderii tibi mox Hesperus, afferent spousis quod cu-
piunt : admt cum felici stella uxor, quœ tibi animum amore jucundo perfundat,
atque apparet tecum languentes somnos conciliare, supponeus validis cervicibus
tuis mollia sua brachia. О fusi, cu,rite, currite, nentes fila. Vobis nascetur

Doer. Vide ver. 26. in Stat. codd. tutamen opis carissime nato ; Dousa P.
conj. clarissime natu.—326 Lenuep. ad Coluth. conj. voce pro luce—327 Pro
sed vos in Voss. vett. I1. servos; unde fecit serves, (quod reposuit ed. anon.)
improbante Doer.—328 In nonuullis edd. vett. subtegmina.—329 HaecClotho
dantur in ed. anon.—331 In Stat. codd.flexo animo.—335 Hi quatuor versus,
qui Lachesi in ed. anon. dantur, in duobus codd. Stat. uno Seal. nonuullis
Voss. et edd. prioribus non erant ; sed legebantur in Maff. 1. Mediol. et aliis
bonae notae codd. eos rejecit Seal. retinendos ceuset Voss. sed, ne cantan-
tium Parcarum ordo, ex cujus ratione versus intercalaris Currite, íic. non
nisi duodecies oceurrere debet, turbetur, uncis inclusit. In quibusdam cdd.
NOT^E
lum et Iiucanum, Emathia sit proprie Achilles.'
Macedonia, sic dicta ab Emathione 826 /Sórores] Parcae. Sic Horat.
rege, cujus, utrefert Justinus, prima ii. Od. 3. ' Dum res, et aetas, et So-
virtutis experimenta in Ulis locis ex- rorum Fila trium patiuntur atra.'
tant. Male, me judice, legitur vul 328 Cun ite, ducentes, IfcJ] Versus
go, Peleu clarissime nato, i. e. Achil intercalaris, qui saepius interpositus
le ; cum tamen legendum sit, natu, repetitur.
hoc est, genere ac natalibus. Adde 329 Portaus optata maritis Hesperus]
quod natus ille, nondum Peleo natus Superius doeuimus adveniente tin
erat, quo tempore Parcae finguntur tum Vespero, et post Solis occasum,
a Catullo haec cecinisse. Disertissi- cousuevisse novam nиptam apud An
me enim postea de Achille novis con- tiques in mariti potestatem et manus
jugibus nascituro, ejusque prœclare venire : unde dicitur Hesperus gau-
factis et virtutibus vaticinantur Par dia et vota maritis afferre.
cse ; • Nascetur vobis expers terroris
CARMEN LXIV. 227
Nascetur vobis expers terrons Achilles,
Hostibus baud tergo, sed forti pectore notus : 340
Qui, persœpe vago victor certamine cursus,
Flammea praevertet celeris vestigia cervas.
Currite, ducentes subtemiua, currite, fusi.
Non illi quisquam bello se conferet heros,
Cum Phrygii Teucro manabunt sanguine rivi : 345
Troicaque obsidens longinquo mœnia bello
Perjuri Pelopis vastabit tertius hœres.
Currite, ducentes subtemina, currite, fusi.
Illius egregias virtutes, claraque facta

impavidus Achilles, hostibus non tergo, sed coustants pectore cognitus, qui celeri
pugna cursus sapissime victor prœveniet veloces rapidœ cervœ pedes. O fusi,
currite, currite, nentes stamina. Huic nullus Heros bello se comparaba, quan-
do Phrygii amnes Teucro sanguine exundabunt, et tertius hœres perfidi Pelo
pis diuturno bello Trojanos muros oppugnaus urbem Trojam evertet. Currite, cur
rite, ofusi, nentesfila. Maires in exequiisfiliorum suorum frequenter prœdicabunt

vett. unquam taies.—339 Haec Atropo dantur in ed. anon.—344 Haec Clotho
dantur in eadem.—345 In duobus Stat. codd. Cum Phrygii tenero m. s. Teucri;
in Maff. 1. Cum Phrygii Teucro m. s. tenen, sed tenen ab eodem librario deinde
mutatam in Teucri, quod probat Vossius : Stat. conj. Cum Phrygii tenero m. s.
campi ; vel, Cum Phrygia Teucro m. s. terrœ ; vel, Ch,s Phrygii Teucro m. s.
muri ; nam riet nullo modo legendum putavit : in Rheg. et nounullis codd.
trunci ; in aliis teneri : Mitsch. emend. Quam Phrygio tepidi m. s. campi ;
Lenz. Quum rigui Teucro m. s. campi, sive Wt>¡. Lect. nostram tuentur Ve-
net. an. 1500. Aid. Junt. Gryph. Mur. Stat. Seal. Graev. Delph. Vulp. ed.
anon. et Bip.—346 Troiaque in ed. anon.—349 Haee Lachesi dantur in eadem.
NOTjE
339 Expers terroris Achilles] Gra?- G iajéis oppugnaretur, saepius Troja-
corum fortissimus celebratur Achil norum sanguine a Graecis interfecto-
les, qui lue impavidus et intrepidus rum (luxeront.
praedicitur. Ligyron primo dictus 347 Perjnri Pelopis tertius hœres]
est, deinde Achilles, quod labra mam- Agamemnon intelligitur, Plisthenis
mis non admovisset, sed nutritus fu- filii Pelopis Alius, qui Dux fuit Grae-
isset a Chirone leonum visceribus et corum, quique Trojam dicitur post
aprorum, ursorumque medullis. longum et diuturnum bellum expug
340 Hostibus haud tergo, sed forti nase. ' Perjuros' Pelops dicitur,
pectore] Haec maxima viri fortis com- quod fidem Myrtillo Œnomai aurigae
mendatio, qui pectore, non tergo sit non servaverit, sed ilium in mare
notus hostibus ; indicium enim est praecipitaverit, quod ab eo dictum
eum nunquam fugisse. est Myrtoum. Fabula nota est. Vel
345 Phrygii Teucro manabunt san denique dicitur ' perjurus,' quod so-
guine rivi] Fluvii Trojani sunt, Xan- cerum suum Œnomaum perfidiose
thus et Simois, qui, dum Troja a necarit. Hygin. cap. 245.
228 С. VALERII CATULLl
Saepe fatebuntur gnatorum in funere matres ; 350
Cum in cinerem canos solvent a vertice crines, \ <r
Putridaque infirmis variabunt pectora palmis- ^ *
Currite, ducentes subtemina, curritejjjïsïr" \
Namque, velut densas prosterttéñs cultor aristas,
Sole sub ardenti flaventia demetit arva, 355
Trojugenum infesto prosternet corpora ferro.
Currite, ducentes subtemina, currite, fusi.
Testis erit magnis virtutibns unda Scamandri,
Quae passim rapido diffunditur Hellesponto :
Quojus iter cassis angustans corporum acervis, 360
Alta tepcfaciet permixta flumina caede.

ipsius eximias tum corporis tum animi dotes, et inclyta facta, cum a capitibus effun-
dent ciñere iuspersos capillos, et manibus œgris sibi pectora licida maculis inficient.
Currite, currite, о fusi ducentes stamina. Etenim quemadmodum messor resecaus
copiosas spicas ad solem ferventem flavescentes agros prosternit : sic ¡lie inimico
gladio Trojanorum corpora demetet. Currite, currite, оfusi, nentes stamina. Aqua
fluvii Scamandri fatebitur ejus prœclara facta, qua in œstuosum Hellespontum
abundanter influit, cujus quidem fluminis alveus coarctatus occisorum hominum
cumulis, profundas ejus aquas reddet tepidas sanguine profuso. Currite, currite, о

—351 In duobus Stat. codd. Cum in civium canos; in uno ejusdem, Cum incur-
• vum canos ; unde fecit, Cum incurve incanos: ex vet. lect. Quum cinerem canos
Seal. eruit Quum cineri incanos : in Aid. Gryph. Mur. Stat. et Bip. Cum tre
mulo incanos; Graev. sequitur Seal. sed non accurate, legeus cinere, quem
errorem quoque propagavit Delph. Lect. nostram tuentur Marcil. membr.
Voss. et ed. anon.—352 Patriaque in quibusdam, teste Heius. Putidaque in
uno Stat. cod.—354 Haec Atropo dantur in ed. anon. In Seal. cod. Maff. 1.
et quibusdam Voss. prœcerneus cultor; in uno Stat. praterieus cultor; in
altero ejusdem praterves cultor, quod et legi possit prœcernis, i. e. prœcerneus,
ob similitudinem inter t et c, et о et n, in codd. antiq. Stat. inde conj. prœ-
cerpeus cultor : Avant. legi jussit prœcerneus messor; Venet. an. 1500. Aid.
Gryph. et Mur. exhibent, prosterneus messor ; Seal. prœsterneus cultor ; Graev.
prœsterneus messor; Corrad. prœcerneus cultor. Lect. nostram servant Voss.
Vulp. ed. anon. Bip. et recentiores.—356 In omnibus Stat. codd. prosternens.
—358 Haec Clotho dantur in ed. anon. Pro magnis Heins. vult magni, im
probante Doer.—359 Qua passu rapido olim tentabat Mitsch. sed revocavit
passim in Lect. in Catull. p. 151. quod explicat àвpóws.—360 Pro angustaus
NOTjE
358 Unda Scamandri] Amnis est siam, ita dictum ab Helle Athamantis
Beamander ex Ida monte proflueus, filia, quae cum una cum Phrixo fratrfe
qui et Xanthus dictusest. Hie irri- in Colchicam regionem trausfretaret,
gata Troade in Hellespontum influit. in illud decidit. Vide Plin. lib. v. cap.
Vid. Hom. Iliad. 21. 13. Strab. lib. п. et Solin. cap. 10.
859 Hellesponto] Hellespontus est 361 Tepefaciet] Syllabam brevem
marc angustum inter Thraciam et A- in tepefaciet, licentia poëtiea produx
CARMEN . LXIV. 229
Currite, ducentes subtemina, currite, fusi.
Denique testis erit morti quoque dedita preda :
Cum teres excelso coacervatum aggere bustum
Excipiet niveos perculsas virginis artus. 365
Currite, ducentes subtemina, currite, fusi.
Nam simulac fessis dederit fors copiam Achiyip^-т""t
Urbis Dardanias Neptunia solvere yincla: l^
Alta Polyxenia madefieçt caedo sepulcra ;
Quae, velut a'ncipiti succutitben1» vict^na ferro, 370
Projiciet truncum summisso poplite corpus.
Currite, ducentes subtemina, currite, fusi.
Quare agite, optatos animi conjungite amores ;

fusi, nentesfila. Tandem eiiam testis aderit ipsius prœda leto tradita, quando con-
structum alto terrœ tumulo sepulcrum ejus candida membra mactatœ Polyxena
virginis recipiet. Currite, currite, о fusi, nentesfila. Etenim statim atque fortuna,
Grœcis bello fractis, fecerit potestatem dissolvendi compages murorum urbis Darda-
nia a Neptuno coustructorum : tunc excelsus Achillis tumulus perfundetur sanguine
Polyxena, qua ut hostia procumbeus gladio utrimque acuta projiciet inflexo genu
corpus capite truncaium. Currite, currite, оfusi, nentes stamina. Eia itaque simul

Burm. II. malit augustaus ; sed lect. nostram defendit Mitsch.—363 Haec La
chest dantur in ed. anon. Pro morti in quibusdam marti, improbante Doer.—
864 Cumierrœ in Heius. codd. unde ille, Cum Teucro e cœso c. agmine bustum.
—365 In Marcil. membranis percuisœ; in Aid. Mur. et aliis percussa, pro
bante eodem Marcil.—367 Haec Atropo dantur in ed. anon. Nam simul
banc in nonuullis codd. teste Bach ad Tibull. i. 5. 56. in aliis sors pro fors.—
369 In omnibus Slat. et Seal. codd. madescent ; Stat. conj. madidescent.—
370. 371 Hujus interpunctionis laudem sibi arrogat Doer. at h. 1. sic etiam
interpungitur in ed. anon.—373 Hœc Clotho dantur in eadem.—377 In ed.
NOTffi
it. Ovid. ' Sanguine Tlepolemus Ly- lyxenae a Pyrrho ad patris Achillis
ciam tepefecerat hastam.' sepulcrum interfectae, ut ipsius Mu
363 Morti quoque dedita prœdo.] iiibus casto virginis sanguine paren-
Achilli mortuo data Polyxena quasi taret.
pars pradae ipsi debita, utpote quae 368 Urbis Dardania Neptunia vin
vivo ipsi fuerat promissa : et quam cla] Quia nempe mœnia urbis Trojae
cum esset ducturus in templo Apolli- fiierant a Neptuno et Apolline aedifi-
nis a Paride interfectus est. Unde cata, Laomedonte Deorum operam
cum Polyxena Neoptolemo sen Pyr- conducente.
rho Achillis filio, capta jam Troja, in 370 Victima ferro] Non tantum ut
praedae. divisione obvenisset, illam ad victima, sed et ut hostia vere et pro
patris tumulum mactavit, ut hie de- prie mactata fuit Polyxena, quia et
. clarat Catullus. hostis ab hoste, et victa a victoribus
365 Perculsa virginis artus] Po- fuit immolata.
230 С. VALERII CATULLI
Accipiat conjux felici fcedere Divam :
Dedatur cupido jamdudum nupta marito : 375
Currite, ducentes subtemina, currite, fusi.
Non illam nutrix orienti luce revisens,
Hesterno collum poterit circumdare filo.
Currite, ducentes subtemina, currite, fusi.
Anxia nec mater discordis moesta puellae 380
Secubitu, caros mittet sperare nepotes.
Currite, ducentes subtemina, currite, fusi.—
Talia profantes quondam, felicia Pelei

jungite suaves animi ardores ; spousus recipiatfortunatefœdere Deam. Tradatur


nunc uxor viro pridem eam concupienti. Currite, currite, оfusi, nentesfila. Ejus
nutricula primo mane eam reviseus, collum ejus prœcingere filo hesterna die facto
non valebit. Currite, currite, о fusi, nentes stamina. Nec ejus mater solicita et
tristis obfilia dissentientis segregem a se cubilum, desinet ex'optatos sperare poste
ros. Currite, currite, оfusi, nentesfila. Hœc quondam Parcœ caneules sic prœnun-

eadem intercalaris vs. 379. rejicitur, et omnia Lachesi dantur usque ad vs.
382. Vide VV. LL. ad vs. 335.—383 Pro prœfantes ex ed. Passer. profantes
repos,ut Doer. favente Tollio ; decent enim Gronov. et Drakeub. ad Liv.
xxii. 1. ' proferi,' non ' prœfari,' in signif. ' praedicendi,' * vaticinandi' acci-
piendum esse. At тЬ prœfantes usurpavit poëta in signif. ' pronuntiandi,'
non item ' vaticinandi,' ita nt Talia prœfantes felicia carmina jungerentur ; et
Sic, ni tailor, accepit Seal. qui hoc modo interpungit, Talia prafantes quon
dam felicia Pelei Carmina, divino, Ifc. prapterea prima in 'profari,' credo,
nusquam apud poëtas producitur. In omnibus aliis edd. et scriptis libris

NOTvE
378 Hesterno collum filo] Latius altera in Maeotidem paludem, altera
collum fieri defloratae virginis, quam in Cimmerium Bosporum excurrit.
intactae et ¡Ilibatae putabant Veteres : Ovid. ' Discordemque utero fœtum
unde docte et scite suo more Catullus tulit.'
significat Thetidembreviforematrem, 381 Secubitu] Quod seorsim a se
cum futurum sit, nt postridie nuptia- cubet; antea enim una cum matre
rum ejus collum eodem filo quo heri, dormire solebat Thetis, ut supra vidi
ut pote breviori, cireumdari aut men mus. 'Quam suaves exspiraus cas
suran non posset. tus odores Lectulus in molli com
380 Anxia nec mater mœsta] Conge plexa matris alebat.'
ries epithetorum, anxia, mœsta, pro 383 Talia profantes [prœfantes]
anxia et mœsta ; quia maternus amor ' Praefari vox est vaticinii, ut ' fari :'
mentem cousistere non sinit : discor unde ' fatum' dicitur. Concludit igi-
dis; a se dissidentis et discedentis, tur Poëta, haec fuisse carmina et pгаэ»
ut soient discordes. Ita ' Tanаis dictiones de Pelei et Thetidis Micv-
discors' dicitur Horatio iii« Od. 29. tate a Parcis, quarum est fetorum
quia in duas se find it partes, quarum arcana reserare, editas.
CARMEN LXIV. 231
Carmina divino cecinerunt omine Parcae.
Présentes namque ante domos invisere castas, 385
Saspius et sese mortali ostendere ccetu
Ccelicolae, nondum spreta pietate, solebant.
Saepe pater Divum templo in fulgente revisens
Annua cum festis venissent sacra diebus,
Conspexit terra centum procurrere currus. 390
Saepe vagus Liber Parnassi vertice summo

tiarunt cœlestibus auspiciis fortunala Peleifata. Olim enim Di, cum non esset ad-
hue coulemta virtus, cousueverant frequentius presientes visitare hominum œdes
crimine immunes, et humanis sese catibus exhibere. Frequenter Deorum Rex homi
nes inviseus in templo micanti, cum sua sacra quotannis celebrarentur diebus solen-
nibus, spectavit centum rhedas per terram concurrere : frequenter erraus Bacchus in

prafantes : vide ad vers. seq. Profelicia in quibusdam /и/а/ш.—384 In Guelf.


2. Venett. Brix. Vicent. Rheg. Aid. Junt.} Gryph. Mur. Stat. aliis, <fin,to c.
pectore : lect. codd. non profert Statius : Seal. ex suo cod. reposuit divino c.
omine, quem sequuntur Graev. Delph. Bip. alii : in Yat. divino c. pectine ; unde
Voss. dedit, diviso c. pectine, quod reposueruut Vulp. et Ed: anon. divino c.
omnia tentat Lenuep. hune et- antecedentem vers. sic emend. Lenz. Taita
prœsentes quondam felicia Pelei Carmina apud Divos c. omina Parcœ.—386 Ita
hie versus legitur in omnibus fere edd. vett. in duobus Stat. codd. et Marcil.
membranis, Nereus et sese ; Seal. ex cod. reposuit Nereus ut sese ; in altero
Stat. Hereus sese, sine et ; ex quo Baptista Sigicellus fecit, lleroum et sese,
probante Marcil. quam emend. reeeperunt Voss. Vulp. et Ed. anon. Stat.
conj. In terris sese et mortali; Mel. Verius et sese.—388 Pont. emend. templo a
fulgente.—389 Annua dum in Aid. Junt. Gryph. Mur. Stat. Seal. Graev. Voss.
Vulp. ed. anon. Bip. aliis : cum reposuit Doer. quod testantur Rheg. Heius.
cod. a marg. et alii codd. ap. Ed. Cant.—390 In quibusdam edd. vett. Cre-
tum pro centum, improbante Seal. quod tamen reposuit Graev. in duobus Stat.
codd.percurrere; in Maff. 1. procumbere.—391 In quibusdam edd. vett. e ver-
Ш
SOTJE
388 Sape pater Divum] Jovem in- jugos agitabo ad littora currus.' Ubi
telligit ; enumeratque Deos, qui, non- Servius ex Varrone de Gente Populi
dum pietate ab hominibus neglecta et Romani: ' Viginti quinque missus
abjecta, cum ipsis quondam versa- ait fieri solitos uno die Circeusium :'
bantur. unde in unoquoque missu, qui septies
389 Annua cum festis sacra diebus] repetebatur, erant quatuor currus.
Hoc de Lndis Olympicis quidam in- Propert. lib. ii. Eleg. 25. 'Necprius
terpretantur, quod quidem ¡ta esse infecto deposcit praemia cursu, Sep-
non potest, cum Ludi isti non essent tima quam metam triverit ante rota.'
annui, sed quinquenuales. Aiii pu- 391 Vagus Liber Parnassi vertice
tant Catullum hoc loco Ludos Cir- summo] Ex hoc loco nonuulli volunt
ceuses attigisse, cum maxime sub- infeçre, eundem esse ex Catulli sen-
junxerit, ' Couspexit terra centum tentia Bacchum et Solem seu Phœ-
procurrere currus.' Sic enim etiam bum, cui sacer est Parnassus. Sed
Virgil. Georg. in. ' Centum quadri- reveía fuit Parnassus et Baccho et
С. VALBRII CATULLI
•' Ь
Thyadas effusis erantes crinibas egit : ч .
Cum Delphi, tota certatim ex urbe raentes,
Acciperent laeti Divum fumantibus aris. s
Saepe in letifero belli certamine Mavors, 395.
Aut rapidi Tritonis hera,.a»t'i6iamnusia virgo <^ ( "
Armatas bominum est praesens hortata catervjas.— "
Sed postquam tellus scelere est imbuta nefando,
Justitiamque omnes cupida de mente fugarunt :
Perfudere manus fraterno sanguine fratres : 400
prœcclso culmine Parnassi agitavit Thyadas furentes dispersis capillis, cum Del
phi ex omni civitate turmatim erumpentes Deum gaudentes aUaribus fumanti
bus reciperent. Frequenter in prœlio militia mortifere Marors vel Domina Tri
tonis rapidi, vel Khamnusia puella prœseus copias hominum armis iustructas excita
nt. At vero posteaquam terra pottuta est nefariisflagitas, et universi homines ex
animo passionibus astuanti Justitium expulerunt, fratres germano cruore manus

tice.—392 Thyiadas in nounullis.—394 Acciperent lacti Divum spumantibus ex


codd. suis reposuit Voss. lacti pro lacte, àpxaÏKÛs. Vossium secuti sunt Vulp.
et Ed. anon. Acciperent Lœtonigenam, vel Letoidem acciperent lati, vel Le-
toum acciperent lali tentat Heius. Acciperent tiédis Divum fumantibus acres
NOM!
Phœbo cousecratus ; duplex eniui 393 Cum Delphi] Posuit contineus
babuit jugum ; quorum alte rum Phœ- pro contento. Delphi enim est op
bo, alteram Baccho sacrum. Unde pidum sub monte Parnasse clarissi-
in eodem monte tum Phœbo, tum mum Apollinis Oraculo, quod orbis
Libero patri ex aequo rem divinum umbilicum dixerunt.
faciebant. Lucan. lib. v. 'Parnas 394 Acciperent Divum fumantibus
sus gemino petit aethera colle : Mous aris] Ipsum nempe Bacchum, cui in-
Phnbo Bromioque sacer, cui numine gentem victimarum copiam immola-
misto Delphica Thebanae referunt runt.
Trieterica Bacchae.' 395 Movers] Mars etiam bellorum
392 Thyadas evantes] ' Bacchas fu temporibus cum hominibus versatus
rentes et evoc clamantes.' Porro est. Hom. Iliad. v. inducit ipsum
dicitur Bacchus sacrificulas suas e cum Pallade pro Trojanis contra Dio-
vertice Parnassi egisse, tum quia medem stetisse.
Parnassus ipsi sacer, tum quia in 396 Triton» hera, aut Rhamnusia
montibus Bacchanalia scu Sacra Bac- virgo] Triton torreus in Bœotia ; pa
c Iii celebraban tur. Virgil. /En. iv. lus, et flavius in Africa ; ad quae loca
' Ubi audito stimulant Trieterica natam dicunt Palladem : unde ' Tri
Baccho Orgia, nocturnisque vocat tonis' dicta est. ' Rhamnusia '. au-
clamore Cithaeron.' Idem Georg. n. tem est ' Nemesis,' Dea scelerum ul-
' Viigin i bus bac cha ta Lacaenis Tay- trix, sic dicta ab Atticae pago, cui
geta.' Unde manifestum est omnes ' Rhamnus ' nотen, ubi Templum
fere montes fuisse Baccho sacros, babuit celeberrimum,
juxta illud, ' Bacchus amat colles.'
CARMEN LXV. 233
Destitit extinctos gnatus lugere parentes :
Optavit genitor primaevi funcra gnati,
Liber ut innuptae potiretur flore novercœ :
Ignaro mater substernens se impia gnato,
Impia non verita est Divos scelerare penates : 405
Omnia fanda, nefanda, malo permixta furore,
Justiûcam nobis mentem avertere Deorum.
Quare nec tales dignantur visere cœtus,
Nec se contingi patiuntur lumine claro.
polluerunt,filii cessarunt mortuos parentes defiere, pater appetiit mortemfilii sai
primogeniti, ut securus pellicis novercœ estate florenti et forma frueretur : mater
execranda seipsamfilio nescienti supponeus et subjicieus, sacrilega, inquam, mater
nun timuit Dеos Penates sedere contaminare: omnia istajusta et injusta, sine ulla
discrimine impia mentis humana? vesania confusa, benignam a nobis Deorum volun-
totem abalienarunt. Ideoque neque dignantur tam sceleratos hominum catus invi-
sere, neque aperta luce tideri votunt.

mavult Lenz.—402 Captavit praefert Mitsch.—404 Ignaro mater se obsternens


Barth. e Palatt. probante Doer. at 'pudicitiam suam alteri substernere'
dixit simili modo Sueton. Aug. 68.—405 Seal. ex cod. suo dedit Divos scele
rare parentes, intelligeus я-отр^ои Ocofc- quod reposuit Bip. sed penates exhi
bent omnes edd. vett.—406 In quibusdam permissa, improbante Doer.
NOT/Ж
405 Divos scelerare Penates] ' Pe- Macrob. lib. in. cap. 4. et Nicolautn
nates ' Servio dicuntur DU omnes Comit. lib. iv. cap. 2.
qui domi coluntur. De bis vide

CARMEN LXV.
AD HORTALUM.
Etsi me assiduo confectum cura dolore
Sevocat a doctis, Hortale, virginibus :
0 carissime Ortale, quanquam me solicitude continuo absumtum mœrore sepa-

1 In quibusdam Vossii defectum.—2 Sevocat in Marcil. membranis, sed


NOTjE •
1 Etsi me assiduo] Qui Catulliani sius operis partem exordiri volunt,
laboris monumenta varias in partes in qua postquam Elegias quasdam
secant, nine tertiam ultimamque ip- Hexámetro pentametroque vexa*
2:34 С. VALERJI CATULLI
Nec potis est dulces Musarum expromere fœtus
Mens animi : tantis fluctuat ipsa malis :
Namque mei nuper Lethaeo gurgite fratris 5
Pallidulum manane alluit unda pedem ;
Troia Rhceteo quem subter littore tellus
Ereptum nostris obterit ex oculis.
AUoquar 1 audierone unquam tua facta loquentem ? •
Nunquam ego te, vita frater amabilior, 10

rat a doctis novem pueliis, nec potest animus meus proferre jacundos Musarum
fatus : adeo magnis agilatur doloribus. Etenim aqua deflueus amne Lethœo non ita
pridem irrigat pedes fratris mei pulientes, quem e nostra couspectu raptum contegit
terra Trojana sub littore Rhateo О frater, longe mihi rito jucundior, nus-

non sine litura; sic tamen ut ex vestigiis erui potuerit Sejugat : in edd. vett.
Venett. Aid. Junt. Gryph. Mur. Stat. Seal. Grœv. Ortale ; in Voss. Vulp. ed.
anon. aliis Hortale.—3 In omnibus codd. Nec potis est dulcis musarum; in
marg. Seal. cod. Nec potis est harum dulcis, quod ille probat, sed improbat
Marcil. exponere affert Voss. pro [fatus, seusus vel fletus in aliis codd. quod
posterius retinendum ceuset Voss. et dulces fletus interpr. 'Klegos:' eum
secutus est Ed. anon.—4 In quibusdam edd. vett. Meus hominum ; Avant
legi jussit animi : Heius. conj. icta malis, quod valde probat Doer.—5 Lethai
gurgite in omnibus Stat. codd.—8 Ita in omnibus Stat. codd. obtegit affert
Guar. obruit conj. Stat.—9 Hunc versum damnarunt Stat. et Seal. quod
deerat in codd. suis, eum quoque expunxit Grœv. at extabat in Marcil. mem-
branis, ut et in edd. vett. Venet. an. 1500. Aid. Junt. Gryph. et Mur. et revo-
candum putavit Voss. quem secuti Vulp. Ed. anon. alii. Pro facta ш quibus
dam fata; in Venet. an. 1500. Aid. Gryph. et Mur. verba; Marcil. ex mem-
NOTjE
currenles docte et ingeniose more Catulli, Calvi, Ci,mœ, et Memmii
suo lusit Catullus, eodem carminis Poëtarum aequalem.
genere Epigrammata subtexuit. 4 Meus animi] Eleganter dicitur
2 Hortale [Ocfaie] virginibus] Pri- pro animo simpliciter. Plaut. Cistell.
mum igitur hoc ex Elegiis Carmen ad Bacchid. et alii passim. Lucr. lib.
Ortalum amicum scribit Catullus, quo in. ' Denique cur animi nunquam
se excusat, quod dolore ex fratris sui meus cousiliumque Gignitur in ca-
morte suseepto impedi tus non potuerit pite.'
cito, ut ille volebat, ejus desiderio fa 5 Lethœo gurgite] Lethe fluvius
cere satis. Ab ipso enim postulaverat est Inferorum, qui dicitur oblivione
Ortalus, ut, quam Grœcam de Coma mortuis inducere. A^fb¡ enim Grœce,
Berenices Callimachus Elegiam com- Latine Oblivio dicitur. Unde Virgil.
posuerat, vellet ipse Latinam faceré ; ' Longa oblivia potant.'
quod cum demum peregisset, illam 7 Rhateo littore] Rhceteum Pro
ad Ortalum mittit. Quis porro fue- montorium est Troadis Regionis, A-
fit Ortalus ille ambigitur. Nonuulli jacis sepulcro celebre, siout Sigœuni
Buspicaptur ipsum esse quem alio no Achillis.
mine Horteusium Poëtam vocant,
CARMEN LXV. 235
Aspiciam postbac 1 At certe semper amabo,
Semper mœsta tua carmina morte canam :
Qualia sub densis ramorum concinit umbris
Daulias, absumti fata gemens Ityli.
Sed tamen in tantis mœroribus, Hortale, mitto 15
Нэеc expressa tibi carmina Battiadae ;
Ne tua dicta vagis nequicquam credita ventis
Effluxisse meo forte putes animo :
Ut missum sponsi furtivo muncre malum
Procurrit casto virginis e gremio, 20

дыат ego te videbo in posterum ? Sed equidem te perpetuo diligam : jugiterfaciam


versus tristes in obitum tuum. Quemadmodum Daulias defleus mortem Ityli exlincti
mœstos edit cantus sub opacis arborum umbraculis. Attamen, carissime Ortale, in
tanto dolore ad te mitto hos versus Battiadœ ad verbum feie e Giœco conversos;
neforsilan credos tua verba ventis rapidis incassum tradita e memoria mihi exci-
disse : sicut pomum clandestino proci dono missum decidit e sinu pudico paellœ,
quod repositum subter tenui veste infelicis virginis, qua oblita est illud ibi esse,

branis affert dicta, addeus, ' suspicati aliqui fuisse, tria verba.'—11 In edd. vett.
ac certe ; Avant. legi jussit at.—12 In omnibus codd. Stat. et Seal. et Marci-
lii membranis tegam pro canam; in edd. vett. et Aid. 1. legam, quod repo-
nendum putaruntStat. et Seal.—14 In Stat. codd. assumpli fata gemeus Ituli;
et sic est in edd. vett. Aid. Gryph. Mur. et Grœv. absumpti conj. Stat. lan-
daus Propert. m. 10. 10. pro Ityli Seal. cod. habet Prothei; Marcîl. membr.
Itelei.— 16 Hœc excerpta in Seal. cod. et Marcil. membranis. experta ad libb.
plur. fidem reduxit Voss. quem secuti suntVulp. et Ed. anon. 'sed nostra
lect. accommodatissima videtur, quam tuentur omnes ferc edd. antiquiores.'
Doer.—19 Aiii legunt spousa, inquit Passer. cujus conj. videsis inter Vario-
NOTjE
14 Dauliasfata gemeus ItyK] Docta diminutive dicitur ' Itylus.' Terei
et elegaus comparatio, qua dolorem porro Regis et Philomelae Fabula no
suum Catullus expressif. Dicit enim ta est. Videsis Ovid. Met. vi.
se talibus mortem fratris carminibus 16 Battiadœ] Hoc est, Callimachi ;
defleturum, qualibus Philomela Ityn Callimachus enim a Batto Cyrena-
absumptum conqueritur. Daulias an- rum Rege et conditore originem du-
tem dicitur Philomela, a 'Daulia' cere se testatur apud Strab. lib. xvn.
regione Phocidis Atticae vicina, in unde 'Battiades' dicitur Calliaiachus.
qua nefarium circa Ityn facinus pa- De hoc vide Gell. Noct. Att. lib. vn.
tratum est, et hinc ' Daulias avis ' cap. ultimo.
Poëtarum carminibus celebratur. 19 J^Kríico munere] Quod nimirum
Non enim Tereus Procues maritus clandestine missum est a proco, qui
regnavit in Thracia,nt Latini tradunt hie spousus dicitur Catullo, ut proci
Seriptores, sed in Daulia Phocidis Penelopes dicuntur spousi. Horat. i.
<prope Atticam, nt scribit Time. lib. Epist. 2.
Ii, Itys autem Catullo more familiari 80 Virginis e gremio] Nec mulieri,
23G С. VALERIl CATULL1
Quod miseras oblitae molli sub veste locatum,
Dum advenía matris prosilit, excutitur,
Atque illud prono praeceps agitur decursu :
Huic manat tristi conscius ore rubor.
dejicitur dum ad matris adcentum cxsurgit, et ipsum stutim proclici prœceps demi-
vitur spatw. Inde vuUus tristi paellae rubore tulpœ indice suffunditur.

rum Notas.—23 Atque Wine in libb. quibusdam Voss. Atque, illud prono prœ-
ceps dum agitur conj. Doer.—24 Hinc legi jussit Avant. certe in uno S tat.
cod. erat, iftnc manat natœ couscius ore rubor.
NOTjE
nee gremio credi oportere, prover- cum venerint in oblivionem exsur-
bium est : quod mulier levis et incerti gentium, decidunt.
animi: et saepius in gremio posita,

CARMEN LXVI.
DE COMA BERENICES.
Omnia qui magni dispexit lamina mundi,
Qui stellarum ortus comperit atque obitus :

Ille Conon, qui disquisivit omnes stellas vasti cœli, qui cognovit siderum ortus

1 In omnibus Stat. codd. despexil ; Bentl. conj. descripsit ; utrumque im-


probat Doer. in Aid. Gryph. Mur. et aliis vett. dispexit : Voss. dedit mœnia
mundi, quod jam explosum est a Bentleio.—2 In duobus Stat. codd. atque
habitus; in uno ejusdem atque abitus, quod ex auctoritate vett. libb. defendit
NOT£:
1 Omnia qui magni] Hyginus lib. contigit ut adversus Assyrios expe-
de Signis Cœlestibus, ubi de Leone ditionem susciperet, in quam cum
agitur, hujus Elegiae a Callimacho proficisceretur, crinem suum Veneri
Poëta Grœco compositae, et a Catul vovisse Berenice dicitur, si ad se
lo nostro Latinitate donate, argumen suus conjux so8pes victorque rediret.
tum declarat, quod bujusmodi est. Cum autem, re praeclare a Ptolemaeo
Ptolemaeus Rex iEgypti, cognomento gesta, devotionis suae convictam so
Evergetes, Berenicen seu Beronicen Deorum judicio Berenice videret,
Ptolemaei Philadelphi filiam sororem- crinem suum rite in Veneris œde ap-
que suam duxit uxorem. Paucis ve pendit. Is autem cum postridie non
ro post initum matrimonium diebus, compareret, idque Rex et Regina
CARMEN hXVlé 237
Flammeus üt rapidi solis nitor obscuretür>
Ut cedant certis sidera temporibus,
Ut Triviam furtim sub Latmia saxa relegans, 5
Dulcis amor gyro devocet aërio :
Idem me ille Conon cœlesti lumine vidit
E Bereniceo vertice caesariem
et occasus, qui speculatus est, quomodo splendor igneus Solis velocis eclipsin pa-
tiatur, quomodo certis temporum spaliis astra nobis occultentur, quomodo jucundus
amor ablegaus Triviam furtive subter Latmium montem deducat eam a cursa cœ
lesti: ille, ioquam, ipse Conon divina ocuUrum acie vidit me comam e capite

Mel.—5 Voss. in libb. vett. deprehendit sublimia, et sub Lamia ; at in poste


riori acquiesceus jnga GEtae montis intelligit, ad cnjus radices urbs * Latmia'
sita fuerit. Latmia tuentur omnes libri vett.—6 In codd. govero aut givo-
dero, unde Voss. fecit clivo, quod reposuit Ed. anon.—7 In Stat. codd. et
edd. vett. Aid. Gryph. Mur. et Stat. cœlesti numine, fortasse ut sit pro ' ma-
jestate ;' in Venet. an. 1500. et Marcellii Pont. Max. libro cœlesti munere, h. e.
' divino beneficio inter stellas fulgentem ;' quod reposuit Bip. Stat. conj.
nomine, vel lumine ut ad Cononem referatur, ' divino quadam oculorum acie '
praeditum; quod posterius receperunt Seal. Graev. alii: Voss. dedit cœlesti
in lumine, adjecta interpretatione ' in ccelo tot sideribus relucente ;' eumque
secuti sunt Vulp. et Ed. anon.—8 Ebore Niceo legebat Nestor in Vocabul.
NOTjE
molestissime ferrent, Conon Mathe- fectos Lunae, quae cum obscuratur
maticus tunc temporis excelleus, Re de cœlo descendere in amplexus En-
gis gratiam inire cupieus, persuasit dymionis fingitur. Endymion vero
crinem istum in cœtum Deorum nu pastor fuisse dicitur, cujus amore
mine sublatum, et in sidus conversum Luna capta ad eum in Latmo mente
fuisse. Illud autem Callimachus, qui dormientem exosculandum descendit.
Ptolemaeum, propter singulare bona- Aiii vero dicuntur Endymionem pu-
rum artium studium, numinis loco erum fuisse pulcherrimum, et ob id a
habebat, hoc Poëmate complexas est. Luna adamatum, cui ilia a Jove im-
Quamvis autem Graeca ipsa Calli- petravit, ut quicquid optasset couse-
machi Elegia, quod quidem noverim, queretur. Optavit autem Endymion,
non extet, apud Theonem tamen Ara- ut perpetuum dormiret somnum im-
ti Interpretem principium illius le mortalis perseveraus, et senii expers :
gitur. unde natum est proverbium illud
5 Triviam sub Latmia saxa relegaus] apud Graecos : ' Endymionis somnum
'Trivia' dicitur Diana, quae eadem dormire ;' quod dicitur in eos, qui
est Luna, quae tres facies habere di diuturno in otio versantes nullis ho-
citur, seu quia 'triviis ' praeesse ex- nestis actionibus vitam exercent.
istimatur, seu quia dicitur in terra Latmia porro saxa dicitur mous Lat
' Diana,' apud Inferos ' Proserpina ' ums in Caria, in quo dormiisse som
sive ' Hecate,' et in cœlo ' Luna ' sen num suum Endymionem fingunt.
' Lucina.' Unde Virgil. ' Tria virgi 7 Ille Conon] Mathematicus fuit
nis ora Dianae.' Eleganter autem celebris, cujus tneminit Hyginus et
adumbratur poëtico commento de Seneca lib. vi. Ouaest. Natural. ubi
238 С. VALER1I CATULLI
Fulgentem clare : quam multis illa Deorum,
Levia protendens brachia, pollicita est ; 10
Qua rex tempestate, novo auctus Иутеnэеo,
Vastatum fines iverat Assyrios,
Dulcia nocturnas portans vestigia rixae,
Quam de virgineis gesserat exuviis.
Estne novis nuptis odio Venus ? anne parentum 15
Frustrantur falsis gaudia lacrymulis,
Ubertim thalami quas intra limina fundunt ?
Non, ita me Divi, vera gemunt, juerint.
Id mea me multis docuit regina querelis,
Invisente no\o praelia torva viro. 20
Berenices Reginae detractam inter Astra lucide micantem, quam ipsa Berenice,
nitidas тати ad cœlum elevous, pluribus Diis vorit, quo tempore Rex Ptolemaras
ejus nuptiis et conjugio felicior faclus iverat depopulatum Âssyrias provincias, se-
cum'fereus indicia jucunda nocturnes pugnœ, quam pro spoliis virginalibus inierat.
An Venus odio est novis nuptis ? An novae nuptœ parentum latitiam vanam red-
dunt fictis lacrymis, quas abundanter eflundunt intra thori septa ? Non sane vere
dolent ; sic me Di adjuverint. Hoc mihi demoustravit Regina Berenice innumeris
suis lacrymis, dum novus ejus conjux Ptolemaeus Rexfera bella adint. Sed tu, о

E Beroniceo in edd. vett.—9 In edd. vett. Venet. an. 1500. Aid. Junt. Gryph.
Mur. et Stat. Dearum ; Seal. Voss. Vulp. alii exhibent Deorum.—11 Avant.
conj. novis auctis Hymenals, quod reposuerunt Aid. Junt. Gryph. et Mur.
sed nostram lect. testantur omnes edd. vett. cum Stat. et Seal. codd. ямc-
fus pro auctus reposuit Dna. Dacier. in notis ad Callim.—12 In Stat. codd.
Vastum finis ierat, et iverat.—15 In omnibus Stat. codd. atque parentum, quod
ille probat—17 In duobus Stat. codd. intra lamina ; in alio ejusdem ¿nfеr
lamina, quod probabilius ille putat.—18 In omnibus Stat. codd. Non ita me
diu v. g. juverint ; vel, Non ita me diu v. g. juverunt ; unde Stat. conj. Non ita
me Di, ut v. g. juerint: Avant. proposuit juerint quod receptum est in Venet.
an. 1500. Aid. Junt. Gryph. Mur. 'Stat. Seal. 1. et Cant. sed Seal. in
ed. 2. reposuit juverint, nt prima syll. sit correpta àpxaXxUs- et sic est in Ve-
nett. Brix. Vicent. Voss. Vulp. ed. anon. Bip. aliis : Heius. tentat, Non ita,
ЫОТЖ
de Cometis. longa habetur ante aspiratioms ac-
8 E Bereniceo vertice] Berenice centum. Ut apud Virgil. ' Linqueus
fuit soror et conjux Ptolemaei Regis profugus Hymenaeos.' Et ' Terga
TEgypti, quae cœsariem suam Diis fatigamus hasta.'
pro felici conjugis sui in Assyrios ex- 12 Fines Assyrios] Assyria, quae
peditione et reditu devoverat. aliis Syria dicitur, vasta regio est
11 Novo auctus Hymenao] Hic in Asiae, a mari Mediterraneo ad Tigrim
vocabulo, novo, o vocalis non abjici- et Euphratem, inter Cappadociam,
tur, et longa remaj,et, et praeterea Armeniam, Mediam, Persidem, et
ia vocabulo, auctus, ultima syllaba A rabiam proteusa.
CARMEN LXVI. 239
At tu non orbum luxti deserta cubile,
Et fratris cari flebile discidium.
Cum penitus mœstas exedit cura medullas ;
Ut tibi nunc toto pectore solicitée
Sensibus ereptis mens excidit ! Atqui ego certe 25
Cognoram a parva virgine magnanimam.
Anne bonum oblita es facinus, quo regium adepta es
Conjugium, quod non fortior ausit alis ?

Berenice, non fievisti quasi derclicta viduum tectum, sed potius tristem discessum
dilecti fratris tui. Quando mariti absentis desiderium adeo tristes tibi penitus
corrodit medullas, ut tibi modo imis visceribus anxia ablatis seusibus animus defece-
rit ! Ego sane te noveram a tenera œtate fortem. An non recordarte illud eximium
facinus, propter quod regale cousecuta es connubium? quo nullum fortius alius quis

ne Divi, ut veragemant, sierint,a ' sino, sivi sii,' improbante Doer.—21 Et tu


non orbum in Venet. an. 1500. Et tu vero orbum Voss. Cant. Vulp. Ed. anon.
et Gott. improbante Doer. qui proponit, Ut tu nunc orbum. Lect. nostram
tuentur edd. vett. cum Aid. Junt. Colin. Gryph. Mur. Stat. Seal. Graev. et
Bip.—22 Sed fratris in edd. vett. cum Aid. Junt. Gryph. Mur. Stat. Seal.
et Graev. Et fratris reposuerunt Voss. Vulp. Ed. anon. Bip. alii : in Mur.
et uounullis aliis dissidium.—23 Quam emend. Bentl. probante Doer.—
24 Ui tibi tunc in Seal. et quibusdam aliis.—25 Lect. prisca erat erectis; unde
Voss. fecit e rectis, accedente nemine : Ast ego Gryph. et Mur. Atque ego
Stat. codd. et Venet. an. 1500. Atqui ego conj. Pont. quod reposuerunt Aid.
Stat. Seal. Graev. Cant. Bip. alii : At te ego Voss. eumque secuti Vulp. et
Ed. anon.—27 In Stat. codd. quam regium adeptus ; unde Faërn. faciebat
quum ; sed, ut bene notavit Stat. vett. codd. ubique servant cum hoc modo
scriptum; nullibi quum: in Venet. an. 1500. Aid. Junt. Gryph. Stat. et
Seal. quod. Lect. nostram servant Mur. Graev. Voss. Cant. Vulp. Ed. anon.
Gott. et Bip.—2S In omnibus Stat. codd. quod non fortior aut sit alis, quod
NOTjE
21 Luxti] Pro 'luxisti,' sed melius . tium interfecisse, reliquos in fugam
videretur lusti; quia si media abjici- conjecisse, pro quo etiam Callimachus
atur syllaba, xi abjicienda erit: aut eam magnanimam dixit.'
fortasse scribendum est, luxsti. 27 Bonum oblita es facinus] Illud
26 Magnanimam] Cur dicatur Be- nempe, quod modo ex Hygino retu-
renice 'Magnanima' docet Hyginus limus, propter quod fratrem ipsius
Astronom. ii. 24. ' Hanc,' inquit, amore esse correptum significat.
' Berenicem nonuullicum Callimacho 28 Quod nonfortior [<¡uo non fortius]
dixerunt equos alere, et ad Olympia ausit alis] Quo facinore nullum for-
mittere cousuetam fuisse. Aiii di- tius, aut majoris animi quivis alius
cunt hoc amplius, Ptolemaeum, Bere- aggredi queat. Lectionem nostram
nices patrem, multitudine hostium sequuntur et interpretantur omnes
perterritum, fuga salutem petiisse ; viri docti. ' Alis enim,' ut ait Pri-
filiam autem saepe cousuetam iusiliis- scian. lib. xii. ' veteres pro alius
se in equum, et reliquam exercitus protulerunt ;' sicut et dixerunt 'alid'
copiam coustitu!sse et complm es hos- pro ' aliud.' Charisius etiam lib. ii.
240 С. VALERII CATULLI
Sed tum mœsta vinim mittens, quae verba locuta es !
Jupiter, ut trîsti lumina saepe manu ! 30
Quis te mutavit tantus Deus? an quod amantes
Non longe a caro corpore abesse volunt 1
Atque ibi me cunctis pro dulci conjuge Divis
Non sine taurino sanguine pollicita es,
Si reditum tetulisset is hand in tempore longo, et 35
Captam Asiam iEgypti finibus adjiceret ?
s,ucipere audeat. At vero quas protulisti voceé conjugem'trmm Regem dimütem !
О Jupiter, quam frequenter abstersisti manu madentes oculos ! quisuam tam potent
Deus te immutavii? An hoc factum est, quia amantes nehmt distare procul a
persona sibi dilecta 1 Sed о quanta Dûs omnibus vovisti cum multo cruore bubulo pro
wan spouso tuo, si modo brevi rediret, et Asiam devictam adderet JEgypti imperio !

reposuerunt Seal. et Grîev. quod non fortior auxit avis in Venet. an. 1500. et
Gryph. quod non fortior auxit alis Aid. quo non fortius ausit alis Mar. ' com-
modissime sane, nisi ingrata repetitio той quo offenderet.' Deer. quod non
fortior ausit alis Statius : Heius. legi jubet, quo non fostior audit avis, i. e.
' faustior vel, quo non fortior hausit Halyn ; utrumque improbat Doer.
Nostram lect. servant Voss. Vulp. Ed. anon. Bip. alii.—29 Sed cum Voss.
Sed tu in quibusdam.—30 In Aid. et nounullis vett. tersti, ut legi jussit
Avant. postea vero tristi pro 'trivisti' legendum potavit idem Avantius,
quod testantur omnes Stat. codd.—33 Atque ibi pro cunctis in Marcil. mem-
branis, Venet. an. 1500. et Gryph. At qua ibi pro cunctis in Aid. Stat. Grip v.
et Voss. i. e. inquit Stat. ' sociis conjugis, vel, palam omnibus, ante omnes :'
At qua ibi proh cunctis Seal. et Bip. Atque ibi prœ cunctis Mur. qui suspica-
batur aliquot versus post hoc distichon desiderari, quibus Berenices vota
exequebatur poëta : At qua ibi, ртœ cunctis in ed. anon. Marcil. conj. scrip-
sisse Catull. At quœ ibi prœdulci cunctis pro conjuge Divis. Lect. nostra, in
Cant. jam recepta, debetur Bentleio.—35. 36 In Stat. codd. cum Venett.
Brix. Vicent. et Venet. an. 1500. Si r. tetulisset, is out in t. longo C. A. M.f.
addiderit : Avant. pro aut legi jussit baud ; hinc Aid. et Colin. Si r. tetulisset,
is haud in t. longo С. A. iE. f. addiderat, quod reposuerunt Voss. Vulp. et Ed.
anon. in Marcil. membranis, Si r. tetulisset is, baud in t. longo, et С. A. iE. f.
addiderat; in Gryph. et Stat. Si r. tetulisset is, haud in t. longo С. A. iE. f.
adjiceret; in Mur. Si r. tetulisset is, haud in t. longo, et С. A. iE. f. adjiceret:
Seal. dedit, Si r. tetulisset is, aut in t. longo С. A. iE. f. adjiceret ? quod repo-
NOTiE
'alis' pro 'alius,' 'alid' pro 'aliud' ceret uxorem, illudque fuisse fortius
dixisse, et sic locutum esse Sali us tium et potentius augurium, quod ipsius
demoustrat, quod etiam Diomedes conjugium firmare potuisset. Quem
Grammaticus confirmât. Nonuulli ta quidem seusum non improbamus ;
men aliter legunt hoc modo : Quod non cum certum sit in matrimoniis ineun-
fortior auxit avis : ut seusus sit : Quod dis auguria et auspicia apud veteres
non potentius auspicium firmare po- maxime observari cousuevisse.
tuit. Quia nempe praeclarum faci- 30 Tristi [tersti] Pro ' tersisti. '
tuis, quod Berenice gesserat, Ptole- Alii legunt, tristi pro ' trivisti :' sed
глашт fratrem adduxerat ut eam du- quo meliori seusu non video.
CARMEN LXVI. 241
Quis ego pro factis cœlesti reddita cœtu,
Pristina vota novo munere dissoluo.
Invita, o regina, tuo de vertice cessi,
Invita : adjuro teque tuumque caput : 40
Digna ferat, quod si quis inaniter adjurarit.
Sed qui se ferro postulet esse parem ?
Ille quoque eversus mons est, quem maximum in oris
Progenies Thiœ clara supervehitur :
Cum Medi peperere novum mare, cumque juventus 45
Per medium classi barbara navit Athon.
qua quoniam contigerunt, ut optaveras, ego tua coma cœlesti stellarum choro addita,
persolvo novo dono antiqua toa rota. Ego quidem non lubeus, o Regina, e tuo
capite recessi, non lubeus, inquam, recessi : testeт te appello, tuumque caput. Quod
м aliquis temere et falso jurarit per tuum caput, me non invitam recessisse,
pomas luat perjurio debitas. At quis spent se posse resistere ferro ? Nam iste
etiam mous ferro excisus est, super quem aUissimum Phthia geus iltustris in oris
suis trausnavigavit, dum Medi novum illud petagus trausire festinarent, et dum
juventus peregrina navi trausveheretur per medium Athon. Quid vero agent

suit Ed. Bipontinus ; in Graev. Si r. retulisset is haud in t. longo, et С. A. M. f.


adjiceret ? sed unde non liquet.—41 Avant, legit adjutarit.-—42 Sed quis se
ferro conj. Stat. at in omnihus codd. qui.—43 In omnibus Stat. codd. quem
maxima in oris ; et sic est in Marcil. membranis, Aid. Gryph. Mur. Stat. et
aliis ; quem maxima natu, a ' no, nas, navi,' Avantius ; quem maximum in orbe
in aliis teste Mur. quem maxima in armis conj. Marcil.—44 Phitia in Stat.
codd. Phthia in Venet. an. 1500. Aid. Junt. Colin. Gryph. Mur. Stat.
Seal. Marcil. Grœv. Bip. aliis ; Clytia aflert Voss. et deinde. Thia legen-
dum esse ceuset ; quod posterius reeeperunt Vulp. et Ed. anon. probante
Bentleio : pro clara alii legunt Dara, teste Stat.—45 Cum Medi propere in
Marcil. et Stat. codd. rupere in opt. Commel. ut conj. Heius. vide Burm.

NOTffi
41 Digna ferai] Si quis caput tu- progenies, de populis montis Atho ver
um inaniter adjurare ausus fuerit, ticem incolentibus, qui diutissime vi-
dignas violate religionis pœnas luat. vunt, unde Macrobii vocantur. Athos
42 Sed qui se ferro] Quanam rati- enim modo Thraciœ, modo Macedo-
one ego coma tua, quae mollis sum et niae, modo Phthiœ, id est, Thessaliae
tenera, ferro resistere potuissem, tribuitur. Aiii clara progenies inter-
cum montes etiam ferro exscindantur. pretantur de Xerxis exercitu. Nos
43 Ille quoque eversus mous es(] autem clara progenies Phthia populos
Montem Athon signi6cat a Xerxis re- Thessaliae, quœ et Phthia, unde natus
gis Persarum exercitu excisum. Va- erat Achilles, propter cujus gloriam
rie porro hic locus legitur et exponi- longe clarior fuit populus Thessaliae
tur ; ab aliis hoc pacto : IUe quoque seu Phthiœ, in cujus oris seu finibns
eversus mous est, quem maxima natu mous Athos excisus est a Persarum
Progenies Phthia clara supervehitur. exercitu.
Exponuntque maxima natu Phthia 45 Cum Medi] Medi sunt Asiae po-
Delph. et Var. Clos. Catul. Q
242 С. VALERII CATULLI
Quid facient crines, cum ferro talia cedant?
Jupiter, ut Chalybon omne genus pereat :
• Et qui principio sub terra quaerere venas
Institit, аc ferri fingere duritiem ! 50
Abjunctae paulo ante comae mea fata sorores
Lugebant, cum se Memnonis iEthiopis

capiUi, quandoquidem res ejusmodi ferro cadunt ?. О Jupiter, utinam pereat totum
genus Chalybum : et quisquis initio rerum primus cœpit investigare intra terrœ
viscera ferri fodinas ejusque domare duritatem. Comœ sorores meœ, quae remause-
runt in capite Berenices, paulo ante a me separata, mea deflebant infortunia,

ad Val. Flac. i. 3. prorupere in edd. vett. irrupere conj. Avant. quod rece-
pernut Aid. Gryph. Mur. Graev. pepulere conj. Stat. propereque Marcil.
antiquam lectionem properare dedit Seal. ut infinitivus pro definite sit. Lect.
nostra debetur Vossio, et recepta est in Cant. Vulp. et ed. anon.—48 In
Omnibus Stat. codd. et edd. antiquiss. celicum; Partb. in Brix. dedit telo-
rum; in Seal. cod. telitum, (quod et legi possit celicum,) ex quo fecit sicelicum ;
quem vide inter Variorum Notas : Politianus primus ex hoc Fragm. Callim.
ZeC irdrep, ws XaXißwv эгес áiró\oirO yivos TfióBtv hmtWovra, KаKbv <fwтЬv, oí fiiv
(drnvar, emend. XaKißuiv, quod receptum est in Venet. an. 1500. Aid. Gryph.
Mur. Stat. Graev. et Vulp. Latino charactere scribijussit Marcil. Hanc
tamen emend. Voss. rejecit, et ex celicum dedit Celtum, quod reposuit Ed.
anon.— 50 In Aid. Gryph. Mur. Stat. Seal. Graev. Bip. aliis frangere.—
51 Abruptœ in Seal. cod. sed Abjuncta in plerisque codd. teste Marcil.—
NOTjE
puli Persia vicini, quorum magna pelleus, ¿re] Locus hie difficillimus a
fuit multitudo in Xerxis exercitu. variis cruditissimis viris varie expoui-
Haec Historia ex Herodoto, Plinio, tur, mirumque est, quantum omnee
Justino, Probo, aliisque Seriptoribus torserit. Nos duas tantum expositi-
notissima est. ones lectori subjiciemus ; si quis vero
48 Ut Chalybon omne genus] Ver melius aliquid protulerit, gratulabi-
sus hic restitutio est e Scholiis in mur. Aiii igitur sic locum hunc in-
Apoll. R. ii. 375. ubi locus hie ex Cal terpretantur, ut seusus sit : Comae
lim. laudatur. XaXvßwv as ЬжбAопо sorores, hae nempe quae in Reginae
yiras. ' Chalybes' autem populisunt capite remauserant, lugebant meam
Seythiae, vel potius Asiae ad Thermo- sortem, quod a suo cousortio sejuncta
dontem ita dicti a ' Chalybe ' filio forem, cum ales equus unigena Mem
Martis, qui primi ferrum ferrique nonis /Ethiopis commoveus auras tre-
usum invenerunt. Virgil. ' India mit- mebundis penuis obtulit sese mihi
tit ebur, mittunt sua thura Sabaei, Arsinoae Cbloridos, &c. Ita ut ales
At Chalybes nudi ferrum.' Is igitur equus unigena Memnonis iEthiopis sit
sensus est, omne genus Chalybum pere equus Pegasus filius ejusdem cum
at, quia nempe ferrum invenerunt, Memnone matris, nempe Aurorae,
primique per terra venas investiga- quae dicitur dono dedisse Jovi Pega-
runt. sum ; qui Pegasus jussu Veneris ex
52 Memnonis /Ethiopia Unigena im- ipsius templo in urbe Arsinoë, crines
CARMEN LXVI. 243
Unigena impellens natantibus aëra pennis
Obtulit Arsinoës Chloridos ales equus.
Isque per aethereas me tollens advolat auras, 55
Et Veneris casto collocat in gremio.
Ipsa suum Zephyritis eo famulum legarat,
Grata Canopaeis in loca littoribus.
cum avis equus Chloridos frater Memnonis fâthiopis aërem agitous motantibus alis
obtulit sese mihi in urbe Arsinoës, et ipse accurreus per noctis tenebras rapit me,
meque ponit in pudico sinu Veneris. Zephyritis ipsa incola grata Canopiislittoribus,

53 Unigena impeliente natantibus in Mur. et nonuullis vett. nictantibus conj.


Bentl. sed mutantibus testantur omnes Stat. codd. idem Stat. pro aëra ten
tat aère, improbante Doer.—54 In Maff. 1. Optulit asineos e locridicos alis
equos; in uno Stat. cod. Optulit asinios e locridicos avis equus; et in alio ejus-
dem, Optulit assyrio elocritos aliis equos: Bentl. legi j übet Arsinoës Locridos,
quod nemo veterum memoriae prodiderit, Arsinoëm seu Venerem Chloridos
cognomine usam esse ; at 'Locridem' Venerem sen Arsinoëm eodem modo
a poëta dici potuisse V. D. autumat, quo illa versu 57. Zephyritis dicta est ;
' nam ut Zephyritis a Zephyrio Africae promontorio, ita ' Locris' dicetur a
gente Locrorum, qui regionem eam tenebant.' In Seal. cod. alis equos; in
nounullis vett. aies equi ; Avant. legi jussit aies equus ; Stat. conj. Obtulit Ar-
sinoœ Locricos alisequus, nt ' pedissequi' vocantur, pedibus alios qui sequun-
tur ; sed mavult aies eques.—55 Hisque in Venet. an. 1500. Gryph. et qui-
busdam aliis ; Isque Avant. umbras pro auras in Stat. et Seal. codd. quod re-
ceperunt Voss. Vulp. Ed. anon. Bip. alii ; auras in edd. vett. Brix. Venet. an.
1500. Aid. Mur. et Grœv. ores in quibusdam.—56 In omnibus Stat. codd.
advolat in gremio ; unde ille, advoluit gremio, ut ultima in casi» non elidatur:
in Marcil. membranis consociat in gremio ; ' metuentes versiculo ruinam,'
inquit ille, ' fecere, coulocat in gremio, melius facturi articulo in deleto, couso
ciat gremio.' Hoc et prapeedeus distichon nonnulli trausponenda monuere.
—58. 59 In Stat. codd. Grafa Canopicis; unde ille legendum putavit Canopitis,
SOTЖ
Berenices ibidem appeusos detulit in scribit Hesiod. in Theogonia : 'A-
cœlum, et inter sidera collocavit. arpattp S"Hàr àvépois тcKe Kартeровиfiои
Alii hoc non de Pegaso, sed de Zephy- 'Apyéarnv, Zé<pvpov, BopeV, K. т. Л.
го interpretantur, Chloridos ales eques, Coustat etiam ex Strabone et Athe
nen Chloridos ales equus. Sed sive le- naeo Venerem dictam fuisse ' Arsi.
gatur, ales eques, aut ales equus, potest . noën,' habuisseque templum in urbe
de Zephyro intelligi, cum sit ventus, Arsinoë a Ptolemaeo Rege condita in
quo Ciilons vehitur. Coustat autem Cyrenaica Africae regione, ut scribit
Chloridem uxorem fuisse Zephyri, Plin. lib. v. cap. 5. ubi comam suam
Zephyrumque apud Euripidem et Berenice Veneri appenderat. Videat
alios dici ' equitem.' Euripides in Lector, an hœc expositio seusum pla-
Phœnissis, Ze<pípov ,iroaîs Iwiieiaavros niorem efficiat, quam qua; de Pegaso.
éy ovpavy. Quod etiam Zephyrus fu- 57 Suum Zephyritis eo famulum lega-
erit Memnonis unigena, hoc est, eadem rat] Zephyritis hic diçitur Venus а
cum Meiunone matre natus, ceitum 'Zephyrio' ^gypti promontorio, in
est; cum Aurora mater Memnonis sit quo colebatur, et lueum et templmn
etiam ventorum mater et geuitrix, ut habuit. Vide Strab. lib. xiv. circa
214 С. VALERII CATULLI
Scilicet in vario ne solum limite cœli
Ex Ariadneis aurea temporibus 60
Fixa corona foret ; sed nos quoque fulgeremus
Devotae flavi verticis exuviae. . -
Uvidulam a fletu, cedentem ad templa Deum, me
Sidus in antiquis Diva novum posuit.
illuc famulum suum miserat, nimirum, ut non tantum sola corona ex Ariadnes capite
inter varia astra Cœli posita coruscaus fulgeret, verum ut nos etiam spolia flavi
capitis Berenices Veneri dedicate coruscaremus. Dea Venus me madentem
lacrymis, quod a Regina divellerer ad templa Deorum tanquam novum astrum inter

sive Canopiticis ; in Aid. Gryph. Mur. et Graev. Grata Canopais incola ; in


nounullis Gnata : Voss. pro incola reposuit in loca. Мох pro Scilicet in vario,
quod servant Venet. an. 1500. Aid. Junt. Colin. Gryph. Mur. Graev. ed.
anon. Bip. et aliae, Stat. codd. exhibent Hydi vario, vel Hidluen ubi vario ;
at lacuna erat in uno ; alii codd. Hi DU ven ibi vario : ex luen ibi vario Stat.
primo fecit Juvenile phaos, postea Lumen uti vario; Marcil. Di bene fecerunt,
ne, Sec. Voss. Sidere ubi vario, quod reposuit Vulp. totum autem locum ita
refmxit Seal. Gnata Canopiis incola litoribus Ludit ubi, vario, Ifc. a quo Vulp.
тЬ Canopiis arripuit : in Seal. cod. limine, unde fecit lumine, quod receperunt
Marcil. Voss. Vulp. Ed. anon. et Bip. sed nostram servant Venett. Brix.
Vicent. Venet. an. 1500. Aid. Junt. Colin. Gryph. Mur. Stat. Graev. aliae.—
00 Aut Ariadneis veram esse lect. affirmat Seal.—63 Nostram lect. testantur
fere omnes codd. et edd. vett. Avant. conj. Uvidulum a fletu tendentes* ; in
Seal. cod. Vividulum aftuctu ; ex quo fecit Vividulo aflatu ; Voss. dedit et ope-
rose defendit Uvidulum a fluctu ; iunni autem a poëta putat vulgarem homi-
num opinionem, ex qua aniinae defunctorum, antequam ad campos Elysios
aut sedes superas penetrarent, Oceanum trausire creditae sunt. Vossium
NOT«
fmem.Dicitur autem misisse famulum tantur. Est etiam Canopus unum ex
snum. vel Pegasum vel Zephyrum, Nili fluminis ostiis.
qui nempe Deam colehat ; sic qui 60 Ex Ariadneis] Ne unum nimi
colunt Deos et venerantur, famuli rum sidus esset in cœlo e puellae ca
Dcorum dicuntur. pi te decerptum, nempe corona Ari
58 С rata Canopais littoribus] Venus adues, sed ego quoque eum numerum
enim praecipue colebatur apud /Egyp- augerem, madentem me lacrymis,
tios, maxime vero apud Temyreuses, quas, cum a Regina divellerer, profu-
ut docet Strabo lib. xvii. quae ctiam deram, in cœlo inter astra collocavit.
habuit oppidum ad ostium Mendesi- Fabula autem de Corona Ariadnes,
um. Canopaei porro populi,sive Ca- quae inter sidera relata est, nota est
nopi incolae mollissimi erant, et Ve ex Hygino, Ovidio, Servio, Manilio,
neri addictissimi. Fuit autem Cano et pluribus aliis.
pus civitas /Egypti a Menelao condita, 63 Ad templa Deum] Cœlum dici
centum viginti stadiis ab Aiexandria tur ' Templum Deorum :' Templum
distaus, sic dicta a Canopo Menelai enim tribus modis dicitur. Ut Varro
Gubernatore, qui ibidem obiisse mor- lib. de Ling. Lat. docet. ' Cœli,' in-
su serpentis dicitur. Ut Qnintilian. quit, ' convexa etiam templa dicun
lib. l. et Scrvius lib. ii. /Eneid. tes tur.'
CARMEN IjXVI. 24Ö
Virginis et saevi contingens namquc Leonis - 65
Lumina Callisto juncta Lycaoniae
Vertor in occasum, tardum dux ante Booten,
Qui vix sero alto mergitur Oceano.
Sed quanquam me nocte premunt vestigia Divum,
Luce autem canae Tethyi restituor : 70
(Pace tua fari hase liceat, Rhamnusia virgo :
Namque ego non ullo vera timore tegam :
Non, si me infestis discerpant sidera dictis,
Condita quin veri pectoris evoluam :)
antiqua collocmit. Etenim ego attingeus sidera Virginis et crudelis Leonis vicina
Callisto Lycaonia, vergo in occidentem prior antepigrum Booten, qui tandem œgre
sero mari tingitur. At quamvis pedes Deorum videantur noctu me calcare, interdiu
tamen annosa restituor Tethyi. O Diva Rhamnusia, fas mihi sit ista dicere cum
tua bona venia: ego enim nusquam propter metum aliquem celabo veritatem ; neque,
etiam si ostra me dais maledictis proscindant, impedient quominus aperiam arcana

seqnuntur Vulp. et Ed. anon. templa Dione in Brix.—66 Callisto justa Ly-
caonia in cod. Seal. i. e. juxta; unde fecit, Callisto justa Lycaonida, eumque
secuti Voss. Cant. Vulp. et Ed. anon. juxta Lycaonida tuetur Bip. Lectio-
nemjusta veljuxta damnat Doer. quia nempe nuspiam invenerat exemplum,
ubi ultima тоС juxta correpta sit. Nostram tuentur Venett. Brix. Vicent.
Aid. Junt. Gryph. Mur. Stat. Grœv. Delph. aliœ.—70 Lux aut cana Thetyi
restituem in omnibus Stat. codd. praeterquam in uno, qui exhibuit restituam;
nude Stat. Lux autem cana Thetyi restituat.—71 In duobus Stat. codd. Pace
tuafari licet hie ; in alio ejusdem, Pace tua fari hie liceat.—72. 73 Nec sine in
festis in omnibus ejusdem codd. unde legendum putavit, Namque ego nonnullo
v. t. tegam Hœc, si me infestis : Bentl. pro dictis conj. dextris.—74 Condita qui
vere pectoris evolue in omnibus Stat. codd. unde conj. Condita quin vere pectoris
NOTjE
65 Virginis et savi Leonis] Indicat deatur occidere ; cum alias stellae re
locum, in quo coUocata est Coma Be metieres citius occidant. Dicitur
renices, commemoratione vicinorum autem mergi Oceano secundum Ve-
siderum. Virgo autem infra pedes terum morem, qui stellas et sidera
Bootae posita est, capite posteriorem occidentia in Oceano mergi existi
partem Leonis, circulum TEstivalem maban!.
dextra manu contingeus. 70 Tethyi restituor] Tethys est uxor
66 Callisto juncta Lycaonicœ] Cal Oceani, in quem astra mergi dicun-
listo fuit filia Regis Arcadiae Lycao- tur, dum occidunt.
nis, quae in Ursam conversa inter 71 Rhamnusia virgo] Diximusjam
astra collocata est. De hac vide supra Carm. de Nupt. Pelei, Deam
Ovid. et Hyginum. Nemesim scelerum ultricem vocari
67 Tardum dux ante Booten] Bootes ' Rhamnusiam ' a Rhamnunte pago
qui et Arcturus et Arctophylax, dici- Atticae, ubi colebatur. Vide Pausa-
tur ' tardus' quod cum sit in minimo niam in Attic.
circulo circa polum, sero tamen vi-
24(5 С. VALERII CATULLl
Non his tam lœtor rebus, quam me abfore semper, 75
Abfore me a dominée vertice discrucior :
Qui cum ego, dum virgo quondam fuit, omnibus expers
Unguentis, una millia multa bibi.
Nunc vos, optato quas junxit lumine taeda,
Non prius unanimis corpora conjugibus 80
Tradite, nudantes rejecta veste papillas,
Quam jucunda mihi muncra übet onyx :

sincerœ mentis mcae. Non tantum gaudeo me his, quibus frnor, bonis esse сити-
latum, quantum doleo me in perpetuum separatum iri a capite Regina Berenices,
cum qua ego sola plura millia unguentorum exhausi, quanquam, dum virgo fuit,
lunctis caruit unguinibus. Jam vos, о novae impur, quasfax nuptialis desiderata
luce copuluvit, non ante maritis concordibus corpora vestra permittite, detegentes
amictu remoto mandilas, quam vestra pyxis onychina offerat mihi grata dona.

eveluam.—75. 76 Ex membranarum lituris ernit Marcil. quam me ah fore sem


per, Ah fore me a domina: in Stat. codd. affore utroque loco—77 Omnes
codd. et edd. vett. exhibent omnibus expers; Joh. Amatus (D'Orat) conj.
ominis expers probante Passer. dum quondam virgo fuit omnibus expressa Un-
guentis Stat. dum virgo quondam fuit omnibus aspersa Unguentis Marcil. гд.--
persa Heine. expleus signif. passiva pro ' expleta,' sive ' expleus se,' conj.
Doer. expreta vel adspersa alii.—78 Ita hic quoque versus legitur in omnibus
codd. et edd. vett. Passer. tentaba!, Unguenti Assyrii, vel Unguenti Surii, pro
Syrii; Voss. Unguentis, murrhœ, quod avide receperunt Yulp. et Ed. anon.—
79 Hie versus ita legitur in Aid. Junt. Gryph. Mur. Stat. Graev. et Cant. et
sic omnino legi jussit Avant. Stat. codd. exhibent quem junxit ut in Marcil.
membranis, vel quem vinxit : Stat. et Marcil. conj. qneis junxit ; in Seal. cod.
qua junxit ; vide ad vs. 82. alii At vos, optato quœ junxit.—80 In Marcil.
membranis, Non post uno animus corpora ; in Stat. et Seal. codd. Non post
unanimis corpora ; in nonuullis vett. vincula pro corpora.—81 In Stat. codd.
detecta veste.—82 Quum jucunda m. m. libat conj. Marcil. Qua in Seal. cod.
cujus loco reposuit Qua, hune et tres antecedentes versus sic disponeus,
Nunc vos, optato quaj. I. tœda Non post unanimis, corpora, conjugibus ; Tradite
n. r. v. papillas, Qua, Sec. ' Jungi autem debent verba sic: Nunc vos, corpora,
quœ tada junxit lumine optato conjugibus non post unanimis, nudantes papillas
rejecta veste, tradite mihi munera jucunda, quœ onyx mihi libet ; hoc seusu :
Nunc puellae, quae nupsistis maritis haud in concordia permausuris, cum in
eo estis, at cum illis concumbatis, tradite mihi munera, nempe ungüenta ex
onyche depromta. Secuti autem sunt Sealigerum editores deinceps fere
omnes. Equidcm vero hujus loci interpretatione nil vidi ineptius et absur.
dius : Puellae primo statim cum novis maritis concubitu placare debent futu-
ram eorum perfidiam ! Locus igitur mihi rescribendus videtur sic ; Nunc vos,
o. quas. j. I. tœda, Nunc post (vel nos) unanimis c. conjugibus Tradite, n. r. v.
papillas, Sicjucunda, Ifc. Nunc post, dominae meae exemplo in posterum ; vel
NOT«
82 Onyx] Vas unguentarium' ex vasa ungüentada cavabant. Hinc
Onyche gemma. Onyx autem lapis illud Propert. ' Cum dabitur Syrio
est colorem habeus ad unguis humani munere plenus Onyx.'
similitudinem, quem ad conficienda
CARMEN LXVI. 247
Vester onyx, casto petitis quae jura cubili.
Sed quae se impuro dedit adulterio,
Illius, ah ! mala dona levis bibat irrita pulvis : 85
Namque ego ab indignis praemia nulla peto.
Sic magis, o nuptae, semper concordia vestras
Semper amor sedes incolat assiduus.
Tu vero, regina, tuens cum sidera Divam
Placabis festis luminibus Venerem 90
Sanguinis expertem, non votis esse tuam me,
Sed potius largis effice muneribus.

Pyxis, inquam, vestra onychina omnium vcstrum quafidem legitimo thoro servatis.
At pulvis abjectus ebibat ut inania, fœda munera illius, qua sese turpi adulterio pol-
luit ; ego enim nulla dona quaro ab impudicis. Immo potius, o nuptœ,jugiter con
cordia, amor perpetuusjugiter habitet domos vestras. Sed tu, o Regina, quando
respicieus ostra Deam Venerem sanguinis expertem diebus solennibus propitiam tibi
vedies, non votis tantum, sed liberalibui etiam donisfac apud eam, ut iterum sim

junge post unanimis, in unanimitate postero tempore permausuris. Cui nimis


andadera me repositum videtur Sic pro Quam in vs. 82. Шe servet antiquam
lect. Qua. Sed multo aptior est particula Sic, h. e. ' пac conditioned cui
egregie respondet vs. 87.' Doer.—83 Pro petitis in Stat. codd. vel quamritis,
vel queritis ; unde ille casto quatitis qua jure cubile, laudaus Carm. vi. vs. 10.
Voss. quœris ; in Aid. Junt. Gryph. Mux. colitis qua jura cubili; sed in Brix.
petitis qua jura cubili, quod e cod. suo defendit Seal. quodque reposuere
Graev. Ed. anon. Bip. alii.—84 Sic legi jussit Avant. in quibusdam vett. in
puro dedat.—85 In duobus Stat. codd. Illius a mala levis bibat dona inrita ; in
uno, Illius a mala levis bibit dona inrita ; in alio, Illius mala dona levis bibat
«mfa; et in alio, Illius a mala dona levisbibat irrita: in Venett. Aid. Grypb.
et Mur. Illius aura levis ; in quibusdam, Illius mala dona: ex antiqua lect.
reposuit Seal. Illius ah mala d. I. b. inrita polvis; eumque secuti sunt recen
sores.—86 Namque indignatis Voss.—87 Sed magis in edd. vett. Venett. an.
1500. Aid. Junt. Colin. Gryph. Mur. Stat. Seal. Graev. Delph. Vulp. Ed.
anon. Bip. aliis, improbante Doer.—91 In Stat. cod. non nostris et non ves-
tris : lect. votis debe tur Pontano et recepta est in Brix. Venet. an. 1500.
Aid. Junt. Colin. Gryph. Mur. Graev. et alias : Stat. conj. verbis, probante
Doer. vet. lect. teste Seal. fuerat non veris, vel non vestris, ex qua formavit
non siveris, et hoc receperunt Ed. anon. Bip. et alii : Voss. dedit, non verticis
esse tuam me Si potis es, largis; Bentl. Unguinis expertem ne siveris.—92 Eidem
Pontano etiam debetur effice; edd. vett. exhibent adfice, quod reposuerunt

NOME
89 Tu vero, regina] Ad reginam 90 Venerem Sanguinis expertem] Ai-
se demum convertit, suadetque, ut ludit ad Venerem Paphiam, cujus
non otiosis tantum votis ac inanibus, aram sanguine maculari nefas erat :
sed largis potius muneribus adducat unde thure tantum ei floribusque
Venerem, ut se e cœlo iterum in ca sacrificabatur, ut Corn. Tacitus et
put, a quo abscissa fuerat, redire pa- Servius asserunt.
tiatur.
248 С. VALERH CATULLI
Sidera cur retinent ? utinam coma regia fiam :
Proximus Hydrochoi fulgeret Oarion.
tua. Ut quid autem antra me tenent ? Di faciant, ut iterum cœsaries regalia
evadam ; si hoc fiat, tunc Orion ricinus Hydrochoo tempestotes faciat.

Seal. et Ed. anon. in aliis office, improbante Doer.—93 Sidera cur iterent in
Venett. Brix. Vicent. Aid. Oryph. Mur. Stat. Seal. Grœv. Delph. Bip. allis,
utet in omnibus codd. nisi quod pro cur, vel quur, in nonuullis legitur cum:
Stat. cujus codd. pro utinam habebant кг, vel uter, conj. Sidera cum intereant,
ut tunc coma regiafiam ; Marcil. Sidera cur inter ? Pontano debetur, Sidera
cur retinent ?—94 I ta hie versus legitur in edd. antiquiss. et omnibus codd.
Stat. Seal. et Marcil. (praeterquam pro Oarion in nonunllis Stat. est Aorion ;)
et sic extat in Seal. Delph. Voss. Vulp. ed. anon. aliis ; in cod. antiquiss.
Folitiani, fulguret Oarion ; in Aid. Junt. Colin. et Gryph. Hydrochoo fulgent
Oarion; in Stat. G raev. et nonuullis aliis, Hydrochoi fulgeat Oarion: Lect.
Arcturusfulgeat Erigona, quam amplexus est Mur. Marullo debetur, ut suspi-
cabatur Seal. Heius. pro Hydrochoo conj. Heniocho, in notis ad Ovid. Art.
п. vs. 65.
NOTjE
93 Sidera cur retinent {iterent] Ut invicem dissitissima, unde non pos-
quid astra multiplicentur ex comis, sunt dici vicina : sed nos vulgatam
seu coronis fœminarum. Antiqui co seqsimar lectionem, cujus seusus est :
dices babent, et forsan melius : Side Di faciant ut iterum in caput Reginae
ra cur retinent ? Quid me tenent redeam, et tune non curabo quem lo
astra, quominus iterum in caput Re cum et quem ordinem inter se sidera
ginae redeem ? sortiantur : et utrum Aquarius et O-
94 Proximus Hydrochoifulgeret [Hy- rion, etsi invicem distent, inter se
drochoo fulgeat] Oarion] Aiiilegunt: conjungantur. ' Hydrochous ' enim
Proximus Arcturo luceat Erygone ; quia Grœce, ' Aquarius ' Latine est, et ex
nempe Orion et Hydrochous, seu vocabulo, 'Orion' Graeci, faciunt
Aquarius, sunt duo signa cœlestia ab ' Oarion,' quos sequi tur Catullus.

CARMEN LXVII.
AO JANUAM MŒCHjE CUJUSDAM.
CATULLUS.
O dulci jucunda viro, jucunda parenti,
Salve, teque bona Jupiter auctet ope,
0 Janua, grata cuidam marito, ejusque patri, salva sis, teque etiam Jupiter
NOT;E
1 O dulcijucunda viro, Ifc.] Carmi- nisi a paucis, quibus hae res notae es-
nis hujus argumentum, quod Catullus, sent, noluit intelligi, conjectura nunc
CARMEN LXV1I. 24!)
Janua : quam Balbo dicunt servisse benigne
Olim, cum sedes ipse senex tenuit :
Quamque ferunt rursus voto servisse maligno, 5
Postquam est porrecto facta marita sene.
Die agedum nobis, quare mutata feraris
In dominum veterem deseruisse fidem.
JANUA.
Non, ita Caecilio placeam, quoi tradita nunc sum,
Culpa mea est, quanquam dicitur esse mea. 10
augeat divino suo auxilio, quam ferunt Balbo quondam liberaliter famulatam esse,
quando vetulus iste domum hanc incoluit, quam dicunt etiam iuservisse desiderio
impudico, posteaquam puella hera tua altert nupsit, mortuo jam vetulo. Die igi-
tur nunc nobis qua de causa dicaris mutata dereliquisse fidelitatem erga antiquum
herum tuum Balbum. Nor vitium meum est, etsi fertur esse meum ; sic accepta

4 Olim quum has œdes conj. Dousa F.—6 In Venett. Brix. Vicent. Rheg.
Venet. an. 1500. Aid. Junt. Colin. Gryph. Stat. aliis, Postquam es projecto ;
in Mur. Postquam est projecto, quod Parth. interpr. ' excluso Balbo ;' in
marg. Gryph. ap. Doer. provecto ; Stat. conj. Postquam est projecto functa
marita sene ; Voss. profert ex Commel. Postquam est porrecto facta marita
soror ; in Stat. codd. etiam est porrecto, probante Hand. Postquam es porrecto
facta marita sene Seal. Lect. nostram tuentur Graev. Ed. anon. et Bip.
—7 Die age de nobis in Stat. et Marcil. codd. et nounullis edd. vett. in
aliis Stat. cod. Die age de vobis ; in Aid. Gryph. Mur. Graev. aliis, Die age die
nobis, probante Marcilio : Stat. conj. Die agedum nobis, quod reposuerunt
Seal. Voss. Vulp. Ed. anon. Bip. et recentiores.—8 In dominum veneran
Seal. cod. ut dominum sit genitivus pluralis.—9 In Maff. 1. plateam, (quod et
legi possit placeam ; literae enim t et c in codd. paene similes sunt,) unde
NOTiE
assequi velle stultum esset. Illud igi- ligno] Januae verbis nullo tempore
tur solum compertum est, Dialogum pudicam fuisse dominam significat,
esse, quo Poëta noster, ad nefarias ne tum quidem cum Balbo nupta es
cujusdam mulieris libidines detegen- set, et pudica audiret.
das, Januam aedium illius cum popu 6 Postquam est porrecto, (fcí] Post
laribus aliquot loquentem, easque in quam alteri nupsit, mortuo et elato
dican tem ipsis introducit. Quaenam jam Balbo sene. Ailudit Catullus ad
vero illa fuerit mulier, quae tamturpia ilium morem quo mortuos in vestibu
facinora patrarit, quis senex ille Bal lo efferendos collocabant ad ipsum
bus, quis Caecilius, quis invalidus fi- limen, cujus cousuetudinis manifes-
lius, aut officiosus pater, quiuam de- tissimum apparet vestigium apud
nique ceteri istius societatis Princi Sueton. in Aug. ' Cujus mortui cor
pes, quos ne tum quidem, dum vive- pus a Bovillis Equester Ordo susce-
rent, coguoscere ulla laus erat, nunc pit, urbique intulit, atque in vestibulo
quaerere non est nobis opus. domus collocavit.'
5 Quamque ferunt voto servisse ma- 9 Non, ita Cacillo placeam] Respon.
250 С. VALERII CATULLI
Nec peccatum a me quisquam pote dicere quicquam :
Verum isti populo janua quidque facit :
Qui, quacumque aliquid reperitur non bene factum,
Ad me omnes clamant : Janua, culpa tua est.

CATULLUS.
Non istuc satis est uno te dicere verbo ; 15
Sed facere, ut quivis sentiat et videat.

JANUA.
Qui possum ? nemo quaerit, nec scire laborat.
CATULLUS.
Nos volumus : nobis dicere ne dubita.
sim Cœcilio, cui jam sum mancipala : nemoque potest asserere me aliquid peccarisse ;
quanquam, si populum istum audias,janua quodcumque crimen admittit. Quinimmo
ubicumque invenitur aliquid non recte actum, statim ad me omnes vociferantur ; О
porta, culpa tua est. Non sufficit te hoc unico verbo asserere, verum faciendum
est ut unusquisque ita esse sentiat ac perspiciat. Quomodo valeam hoc facere,
si nuUus requirit, neque aliquis id compertum habere curat ? Nos vero dicere cupi-

Stat. conj. pateam: in nounullis vett. cuireddita; in Aid. Gryph. Mur.' Stat.
Graev. aliis, quoi, vel cui credita, praeeunte Avant. Nostram lect. servant
Seal. Voss. Vulp. Ed. anon. Bip. et recentiores.—lâ ' Hic lacuna in anti
ques. codd. fuisse videtur, quam pro suo quisque ingenio explere studuit.'
Doer. In Stat. codd. V. isti populij. quid te fecit ; in Maff. 1. V. isti poplij. quid
te fecit; nude Stat. conj. V. istis probri j. quidque facit : cod. Guar. habet, V.
isti populoj. quid reficit ; cod. Seal. V. isti populi j. quite facit; exquodedit,
V. isti populi nœnia, Quinte, facit: Avant. legi jussit, V. isti populo dent mala
multa Dei; hinc alii, V. isti populo di mala multa ferant : Mur. afl'ert, V.isthœc
potius janitor ipse facit, et V. istis me auctorem esse facit populus; at ip textu,
inane spatium relinquere satius duxit : Voss. edidit, V. isti populo janua quid
faciat ? hinc in ed. anon. V. isti populo j. quidfaciam ? Lect. nostra, ex Guar.
cod. scriptura et Slat. conj. cousarcinata, primum impressa est in Graev.
et deinceps in Bip. repetita.—13 Quin quacunque in Aid. Gryph. Mur. Stat.
Graev. Delph. Qui in Avant. et Seal. codd. quod receperunt Voss. Vulp.
Ed. anon. Bip. alii.—17 Quid possum in codd. Stat. et Marcil. Quid possit
Seal. cod. Quod possum in edd. vett. Stat. conj. Qui possum? sed sic antea
legem Muretus; Seal. Quid possis, improbante Marcil.—18 Non volumus
NOTiE
det Jauna sese excusaus, et, culpam detur esse Caecilius Metellus, cui
in janitorem rejicieus, jurat per Cœ- Claudia nupserat. Unde hoc Carmen
cilium dominum suum. Ad hnuc fere obscurissimum intelligendum putat
modem Propert. lib. i. Januam quan- de Claudia ; quae sine controversia
dam de dominae suae impudicitiis con- fuit Lesbia Catulli.
querentem inducit. Caecilius ille, de I5 Non istuc satis est] Viator ant
quo hie Janua loquitur, Turnebo vi Poëta Januam alloquitur, quae iterum
CARMEN LXVII. 251

JANUA.
Primum igitur, virgo quod fertur tradita nobis,
Falsum est. Non illam vir prior attigerat, 20
Languidior tencra quoi pendens sicula beta,
Nunquam se mediam sustulit ad tunicam :
Sed pater illius nati violasse cubile
Dicitur, et miseram conscelerasse domum ;
Sive quod impia mens caeco flagrabat amore, 25
Seu quod iners sterili semine natus erat.
Et quasrendum unde unde foret nervosius illud,
Quod posset zonam solvere virgineam.

mus vobis : noli ambigere nos verum dicere. Primum ergo fahum est illud quod
dicitur, illam puellam incorruplam mihi commissam fuisse ; neque eniui eam vir
suus primus attigerat * * * * Verum parens ejus mariti ferturfilii sui tho-
rum polluisse, atque infelicem domum suam coustuprasse ; seu quia sceleratus illius
animus iusana ardebat libidine, seu quiafilius ejus sterili semine segnis et infœcun-
dus erat. lia ut sic aliunde esset quarendum illud robustius, quod virginale cingu-

vobis dicere in Stat. et Seal. codd. item in edd. vett. Aid. Junt. Gryph. Stat.
Seal. et Delph. Nos volumus vobis dicere, nec dubia conj. Stat. Lect. nostram
tuentur Mur. Marcil. Graev. Voss. Vulp. Ed. anon. Bip. et recentiores.—
20 In omnibus Stat. et Marcil. codd. Non illam vir prior attigerat, quod nos,
Stat. et Bip. secuti, in textum recepimus : Namque illam vir prior attigerat in
edd. vett. Aid. Junt. Gryph. Mur. aliis, quibus signifer fuit Avant. Nonque
illam vir prior attigerat Graev. Non qui illam vir prior attigerit Seal. quem
secuti sunt Voss. Vulp. Ed. anon. alii : Nunquam illam conj. Doer.—22 In
omnibus Stat. codd. sustulit hanc tunicam ; unde ¡lie conj. Nunquam se media
sustulit hinc tunica : Seal. tacite recepit, Nunquam dimidium sustulit hanc tuni
cam. Nostram lect. servant edd. vett. Aid. Junt. Gryph. Mur. Stat. Graev.
Delph. Voss. Vulp. Ed. anon. Bip. aliae.—23 In Aid. Junt. Gryph. Mur.
Stat. Graev. Delph. ipsiusnati; in codd. illius nati: Seal. fecit Ule sui nati ;
bine Ed. anon. ille sui gnati.—25 In nonuullis Stat. tecto pro cœco.—27 In
Stat. et Seal. codd. Et quarendum unde foret ; in Brix. et aliis vett. Quaren-
dumque nec unde foret, accedentibus Voss. et Vulp. Ne quarendum aliunde
foret cod. Avant. quod receperunt- Gryph. et Mur. idem Avant. conj. Nec
quarendum erat unde foret ; Aid. Nec quarendum aliunde foret ; Graev. Et qua
rendum aliunde foret, quod receperunt Cant. et Delph. Lect. nostra debetur

reponit ad hune versum : Qui possum? Pendeus] Quia non erecta.


Ifc. Sicula] Parva sica : sed membrum
21 Quoi] Seilicet marito. virile et mentulam intelligit : sicut
Tenera beta] Beta herba est hor- etiam Plant. ' machaeram militis '
teusis, cujus naturam et genera legito metaphorice : est namque ' sica brevis '
apud Plin. lib. ix. cap. 13. et lib. xx. gladius, unde ' sicarii ' dicti.
cap. 13. 22 Nunquam se mediam sustulit ad
С. VALERII CATULLI

CATULLUS.
Egregium narras mira pietate parentem,
Qui ipse sui gnati minxerit in gremium. 30

JANUA.
Atqui non solum hoc se dicit cognitum habere
Brixia, Суcnэеэз supposita speculas,
Flavns quam molli percurrit flumine Mela,
Brixia, Veronae mater amata теаз :

lum posset recingere. Prœclarum quidem commemoras mirabili prœditum reVgionc


patrem, qui ipse urinam effuderit in sinumfilii sui. Sed sane Brixia sita ad Chi-
naam rupem non modo asserit sibi istud eompertum esse, Brixia, inquam, dilecta
Verona patria meœ pareus, quam turbidus Mela allait lenibus oquis. Verum et

Statio, et recepta est in Seal. ed. anon. et Bip.—30 In uno Stat. cod. tm-
minxerit, ut conj. Seal.—31 In Maff. 1. Atqui non solum se dicit cognitum ; in
uno Stat. Atqui non solum sed dicit cognitum ; in alio pjusdem Atqui non solum
sed dicit hoc cognitum: in edd. vett. Aid. Junt. Gryph. Mur. Graev. Atqui non
solum hunc se dicit ; in aliis huic se dicit. Lect. nostra, jam in Seal. Delph.
Voss. Vulp. ed. anon. Bip. et alias recepta, est ex conj. Statii.—32 Brixia
Chinœa suppositum in specula in edd. vett. Venett. an. 1500. Aid. Junt. Gryph.
et Cant. Brixia Chinaœ supposita specula conj. Pont. quod reeeperunt Mur.
Stat. Graev. Delph. Brixia Chinœa supposita specula Seal. eumque secuti
Voss. Ed. anon. et Bip. in nounullis codd. Cichoniœ, vel Chinnea, teste Zan-
ebio ex cujus libello de Origine Orobiorum lect. nostram reposuit et de
fendere conatus est Vulpina.—33 Hunc et sequentem vers. spurios, quod non
solum Historiarum veritati, sed etiam linguae Latinae proprietati, atque om-
nino elegantice Catulli repugnent, acriter contendit Man. sed eosdem in fi-
dem suam reeepit, et motas a Maff. dimcultates expedire studuit Paul.
Galeardus, in cujus sententiam discedit Vulp. Pro percurrit in nounullis
prœcurrit, improbantibus Wesseling. et Doer.—34 Pro meœ Seal. conj. tuœ.—

NOTŒ
tunicam] Nunquam Uli erigebatur cum duobus aliis, nempe Posthumio
mentula, ita ut tunicam elevaret ; et Cornelio, quod in illa urbe notissi-
sie etiam Carm. xxxii. ' Pertundo mum est. Cetera vero interponun-
tunicamque palliumque.' tur ad describendum Brixiae situm,
29 Egregium narras} Rursus Poeta ejusque cum Verona conjunctione et
aut viator loquitur. amicitia. Brixia porro civitas est Gal-
32 Brixia Cycnaœ [Chinaœ] suppo liae Trauspadanae seu Longobardiae, a
sita specula] Seusus est: Verum uon Gallis Caenomanensibus olim condita
est, quod haec virgo hie vitiata fuerit, ad fluvium Melam ad radices montis-
quia priusquam buc veniret violata Chinaei, seu rupis, quae dicebaturolim
fuit, non solum a patre spousi, sed ' Chinaea,' quam Poëta vocat ' specu-
etiam Brixiae commisit adulterium lam,' quia nempe ex editis montium
CARMEN LXVII. 263
Sed de Posthumio, et Cornelî narrât amore, 35
Cum qnibus illa malum fecit adulterium.
Dixerit hic aliquis : Qui tu isthaec, janua, nosti,
Quoi nunquam domini limine abesse licet,
Nec populam auscultare : sed huic suffixa tigillo
Tantum operire soles, aut aperire domum ? 40
S aspe illam audivi furtiva voce loquentem
Solam cum ancillis haec sua flagitia,
Nomine dicentem, quos diximus : utpote quae mi
Speraret nec linguam esse, nec auriculam.
Prasterea addebat quendam, quem dicere nolo 45
Nomine, ne tollat rubra supercilia.

multa refert de Posthumio et de Cornelii amoribus, quibuscum puella hera mea


turpe commisit adulterium. Sed quis forsan reposuerit, Quemado tu, ojanua, illa
cognovisti omnia, cui nusquam fas est deserere ostium heri tui ; quœ neque potes
populi sermones audire : sed quae istis annexa postibus, solummodo cousuevisti clau-
dere aut reserare ades? Frequenter illam puellam auscultan solam suis ancillis
narrantem ista sua scelera, et nomine vocantem eos, quos retuli ; qnippe quœ crede-
ret me neque linguam neque aures habere. Iusuper his, quos nomiuavi, quempiam
adjungebat, quem non volo nominare, ne rubra efferat supercilia. Vir est procerus,

35 Postumii in nounulHs : Postumi', et Corneli' in Grœv. Nostram lect. ser


vant omnes codd. cum edd. Seal. Delph. Voss. Vulp. anon. Bip. aliis.—37 In
Stat. codd. Quid tu isthœc.—38 In Voss. I1. melioribus Divum limine, Voss.
intelligit Penates vel Lares.— 39 In Stat. codd. hœc suffixa.—42 In Maff. 1.
Solam cum conciliis ; in Brix. Cœciliis, quod legi jubet Voss. in edd. vett.
Solum cousiliis, ut legi jussit Avant. unde P. Maunt. cousciolis, quam emend.
sibi vindicat Seal. et reposuerunt Graev. Cant. et ed. anon. Lect. nostram,
jam in Delph. Bip. alias receptam, testantur Stat. et Marcil. codd.—44 Nec
speret linguam in quibusdam edd. vett. Speret nec linguam in Pat. c. et omni
bus Stat. Nec linguam speret dedit Seal. sed neque Vossium neque Vulp.
hiatus post linguam offendit. Lect. nostra debetur Pontano, et recepta est
in Aid. Seal. Grav. Delph. ed. anon. Bip. alias.—45 In edd. vett. ardebat ;
SOTIE
jugis prospectus peti potest, licetque vel quod inde Veronam coloni multi
illinc longe lateque speculari. commigrassent, vel quod Brixia Me
33 Flvmine Mela] Mela fluvius est tropolis esset Caenomanorum, in qui-
Gallia? Trauspadanae seu Longobar- bus est Verona.
diee aut /Emiliae, qui ex Brenuo mon 42 Solam cum ancillis] Aiii legunt,
te ortus Brixiam civitatem alluit, de cousciolis, Manutio correctore ; sed ve-
quo Virgil. in Georg. 'Aut curva le- tustiores codices habent ancillis, quod
gunt prope Ilumina Melae.' quidem huic loco miriflee conyenit.
34 Veronœ] Ejusdem etiam Gallia; Ancillis enim libidinum omnium ad-
Trauspadanae civitas, nostri Catulli ministris uti dominas cousuevisse,
patria ; cujus mater dicitur Brixia, multa Plaati, Tibulli, Ovidii, Proper-
vel quod esset Verona ipsa vetustior, tii, aliorumque testimonia docent,
254 С. VALKRII CATULLI
Longos homo est, magnas quoi lites intulit olim
Falsum mendaci ventre Puerperium.
cм quondam timtUatus partusfallaci rentre gravet movit controversias.

sed in omnibus codd. addebat, nt legi jussit Avant.—47 In omnibus codd.


et edd. antiquiss. qui, improbante Avant. quod Stat. interpr. 'Qui cum
notbus esset, et qua volebat matre minime genitas, magnas, ob id credo, lites
suscepit.'
NOT.E
quae referre frustraneum esset, cum 47 Longus homo] ' Longus bomo '
res ipsa sit omnibus nostro etiam dicitur saepius stolidus et blenuus:
síteulo notissima. luyas pro inepto et bardo sumitur
46 Rubra supercilia] Eleganter ad- apud Aristophanem.
modum minacem excandescentium 48 Falsum mendaci ventre Puerperi
gestem et vultum expressit ad hunc um] Quia nempe nothus erat, et qua
fere modum Petronius : ' Postquam volebat matre minime genitus : unde
se amari seusit supercilium altius multas lites coactus est sustinere.
sustulit.'

CARMEN LXVIII.
AD MANLIUM.
Quod mihi fortuna casuque oppressus acerbo,
Conscriptum hoc lacrymis mittis epistolium,
Illud quidem mihi jucundum est, quandoquidem me tibi putas amicum, quod tu
concussus infortunio et iniquofato scribis ad me literalasfletibus tuis exaratas: ut

' Ad Maulium. In scribendo hoc nomine libri Mss. et edd. vett. mirum
in modum discrepant ; scribitur enim modo Malius, modo Mallius, modo
Manilius, modo Allius ; eadem hujus nominis confusio est in aliis scriptoribus.
Vide quos landat Sant.' Doer.—1 Quid in quatuor Sant. codd. Quo in uno
Voss. utrumque improbat Doer.—2 Couspersum vult Schrad. improbante
NOT/E
1 Quod mihi fortuna] Maulius, in tos, sibi mit teret legendos. Hac ergo
cujus gratiam Epithalamium superius Elegia elegantissima et politissima
scripserat Catullus, cum uxorem Ju- respondet Catullus, seque excusat,
liam fato functam amisisset, ipsum quod utrique petitioni facere satis
per epistolam rogaverat, ut ad se minime possit. Primo namque dicit,
carmina cousolatoria scriberet, et li se dolore ex fratris morte contracto
bellos de rebus amatoriis jucundis- oppressum, cum ipse cousolatione in-
que, dum junior esset olim composi digeat, alios cousolari non posse.

4
CARMEN LX.VIII. 255
Naufragiim ut ejectum spumantibus aequoris undis
Sublevem, et a mortis limine restituam :
Quem neque sancta Venus molli requiescere somno 5
Desertum in lecto cœlibe perpetitur ;
Nec veterum dulci scriptorum carmine Musae
Oblectant, cum mens anxia pervigilat :
Id gratum est mihi, me quonianrtibi ducis amicum,
Muneraque et Musarum hinc petis et Veneris. ' 10
Sed tibi ne mea sint ignota incommoda, Manli,
Neu me odisse putes hospitis officium :
Accipe, quis merser fortunae fluctibus ipse,
Ne amplius a misero dona beata petas.

ego tibi quasi naufragium passo, spumosisque maris fluctibus jaciato succurram,
teque e leti faucibus ereptum reficiam ; te quem in viduo cubili derelictum sacra
Venus non patitur relevan plucida quiete; quem neque eliam Musa recreant jucun-
dis priscorum auctorum libris; cum animus tuus mœreus pervigilat; et hoc de
causa quaris a me Musarum dona et Venerisjocos. Verum, o Mauli, ne mala med
tibi sint incognita, et ne existimes me ollisse hospitis officium, audi, quibus ego for
tunœ adversœ procellis sim oppressus, ut posthac a me infelici non quaras teto car-

eodem Doer. Couscriptum lacrimis in Mur. Graev. et aliis vett.—3 Naufragi


conj. Heius. ut ad aquoris referatur : pro ut in quibusdam et.—6 In nomiullis
edd. vett. thalamo cœlibe, improbante Seal.—8 Stat. legebat cui meus: in Seal.
et ed. anon. pervigilet, quod damnat Doer.—9 In omnibus Stat. et triginta
Sant. codd. cum edd. pr. me q. t. dicis, i. e. ' me declaras, me alloqueris ut
tuum amicum in hac epistola.' Lectio nostra debetur Calph. in Vicent.
—10 Muneraque Musarum in Hamb. et Reg. Munera Musarumque hinc petis
hinc Venerii in Leid.—11 In nonuullis Stat. codd. Maulius.—12 Sebrad. ten-
tabat sospitis officium ; sed vide vs. 68.—13 Aspice in quibusdam : gui in imo
Mediol. quid Nan. quam laudat Crinitus in Vita Catulli : verser in alio Me-

NOTjE
Deinde testatur se de rebus amatoriis conjunetum dialogum faciet inte
libros Veronae, quo se ob fratris in- grum.
teritum contulerat, non habere, sed 10 Muneraque et Musarum et Vene
Romae, ubibabitabat, reliquisse. De- ris] Carmina scilicet cousolatoria, et
nique ob singularem Maulii in se mu- de rebus amatoriis.
nificentiam, plurimum illi se debeie 12 Hospitis officium] Officium nem-
fatetur, eique fausta feliciaque omnia pe quod bospes tuus factus praestare
a Dus immortalibus precatur. teneor. Namque Maulius Catullum
2 Epistolium] Parvam epistolam, bospitio suseeperat.
quo fere modo dixit Pacuvius ' pro- 11 Dona beata] Carmina intelligit
logium.' Est autem epistola media cousolatoria, et amatorios libelles,
pars dialogi, cui si respousum fuerit quos Maulius petierat.
256 С. VALERII CATULL1
Tempore quo primam vestis mihi tradita pura est, 15
Jucundum cum astas florida ver ageret,
Multa satis lusi : non est Dea nescia nostri, <
Quae dulcem curis miscet amaritiem.
Sed totum hoc Studium luctu fraterna mihi mors
Abstulit. O misero frater ademte mihi, 20
Tu mea, tu moriens fregisti commoda, frater :
Tecum una tota est nostra sepulta domus:
Omnia tecum una perierunt gaudia nostra,
Quae tuus in vita dulcis alebat amor.
Quojus ego interitu tota de mente fugavi 25
Нззc studia, atque omnes delicias animi.
Quare, quod scribis : Verona turpe Catullo
Esse, quod hie quisquis de meliore nota

minum munera. Satis plura cecini illa otate, qua mihi primo toga manda data
est, dum latum ver adolescentiœ vigeret. Non sumus ignoti Divœ Uli, qua suavem
solicitudinibus temperat amaritudinem. Sed morsfratris mihi omne studium istud
dolore ademit : o carissime frater, mihi infelici erepte. О germane, tu decedeus e
vita evertisti omnia bona mea ; tecum simul nostra domus tota est sepulta ; tecum
pariter omnis lœtitia nostra interiit, quam suavis amicitia tua in vita fovebat. Ob
cujus mortem ego omni ex animo project ista Musarum studia, et universas animi
delectationes. Hoque, quod scribis indecorum esse Catullo tuo Verona commorari,
quia hoc in loco quivis nobilioris etiam conditionis solus algidum corpus calefacit

diol. et Bodl.—20 Abscidit ex vet. scriptura Seal. quod recepenmt Graev.


Delph. ed. anon. Bip. alii: sed nostram testantur viginti octo Saut. codd.
cum edd. vett. Venett. Brix. Vicent. Rheg. Aid. Junt. Colin. Gryph. Mur.
Stat. et aliis.—23 Hie versus sic extat in Lotich. Eel. i. 32. Omnia tecum una
fugerunt gaudia nostra.—27 In uno Voss. qua scribis.—28 In Leid. n. 13.

15 Vestis mihi tradita pura fst] In- 27 Quod scribis : Veronœ turpe Catul
duebantur ' toga pura' viri, qui pro lo} Seripserat Maulius Catullo, turpe
setate ad negotia civilia et rerum hoc ipsi esse Veronae commorari, cum
publicarum administrationes idonei nobiles omnes et honestae conditionis
existimabantur. viri parum Veronae sint in amoribus
18 Quœ dulcem curis amaritiem] E- felices, utpote qui a Veroneusibus
leganti circumlocutione Deam Vene- mulieribus non amantur. Sed re-
rem significat ; nam, nt inquit Plau- spondet 'Catullus se Veronae delici-
tus, ' Amor est melle et feile f'œcun- arum causa non commorari, sed po-
dissimus.' Amaritudo autem seu tius illuc ob fraternam mortem ac-
amarities in amore est dulcis ob a- cessisse, et ideo sibi turpe non esse,
niantium cupiditatem. sed potius dignum commiseratione
19 Sed Шит hoc studium] Seriben- asierit.
di nempe гeя amatoiias.
CARMEN LXVIII. 257
Frígida deserto tepefecit membra cubili;
Id, Manli, non est turpe ; magis miserum est. 30
Ignosces igitur, si, qua: mihi luctus ademit,
-Hœc tibi non tribuo muncra, cum nequeo.
Nam, quod scriptorum non magna est copia apud me,
Hoc fit, quod Romэе vivimus : illa domus ;
Illa mihi sedes, illic mea carpitur astas : 35
Huc una ex multis capsula me sequitur.
Quod cum ita sit, nolim statuas, nos mente maligna
Id facere, aut animo non satis ingenuo ;
Quod tibi non utriusque petiti copia facta est :
Ultro ego deferrem, copia si qua foret. 40
Non possum reticere, Deae, -qua Manlius in re
Juverit, aut quantis juverit officiis :
lecto amoribus vacuo ; hoc non est indecorum, о Mauli, sed potius miserahile
est. Condonabis itaque mihi si ea tibi non mitto dona qua mihi dolor etfletus
abstulit, quandoquidem non possum. Etenim quod mihi nunc non est magna
scriptorum copia, istud in causa est, quia Romœ vitam degimus: Roma mihi
domicilium, mihi Roma habitatio est, toi vita mihi trausigitur. In hune locumx
nempe Veronam, unica tantum e pluribus, quas habeo, scriptorum cistula me-
am venit. Qua cum ita sint, nolim existimes me malo animo hoc agere, vel
voluntate non satis liberali, quod tibi facultas utriusque tua pelitionis non est
concessa; ultro namque et libenter mitterem tibi et libros et carmina, si aliquam
borum copiam höherem.. О Diva, nequeo lacere, quibus in rebus mihi орeт tulerit
Maulius, vel quam magnis me sit prosecutus beneficiis. At ne tempus obliviosis

quisque; Mur. dedit quisquam: in Exc. Perr. nota est.—29 In duobus Stat.
codd. tepefacit ; in Cace. tepefactat ; in Maff. 1. quoque tepefactat, sed supra
scriptum tepefacit; in alio Stat. tepefecit: in Voss. 1. opt. tepefiant imde
Schrad. tepefiat, nimirum quoad membra: in aliis tepefiunt.—32 Ex quam
nequeo, quod in cod. quodam et ed. vet. invenerat, fecit Heius. quoi nequeo,
improbante Doer.—34 In Collationibus et Exc. quibusdam quum Romœ.—
35 In Aid. Junt. Gryph. aliis mihi carpitur: ex edd. vett. et omnibus codd.
mea carpitur reposuit Stat. eumque secuti Seal. Graev. Delph. Voss. Vulp. et
ad unum recentiores.—36 Hue una e multis in Aid. Gryph. Mur. Stat. Graev.
.— 37 Ex Venett. Brix. Vicent. Rheg. et omnibus codd. nos revoeavit Stat.
accedente Bip. quod etiam testantur plus quam triginta Sant. codd. me ex
hibent Aid. Junt. Colin. Gryph. Mur. Graev. Delph. Seal. et ed. anon.—
39 In nonuullis Stat. codd. potenti; in aliis cum Venett. et Vicent. petenti,
quod revocarunt Stat. et ed. anon. petiti in Brix. ex conj. Parth. quem secuti
sunt Aid. Jnut. Colin. Gryph. Mur. Seal. Graev. Delph. Voss. Vulp. Bip.
a¡ii : Quod tibi non prius usque petenti Heius. pro facta est ex quibusdam codd.
posta est dedit Voss. Vide Sant. ad h. 1.—40 In rodd. et edd. antiquiss.
differrem, improbante Doer.—41 In Seal. et Marcil. codd. quam salius in re ;
NOTjE
36 Capsula] Ex multis librorum convexerat Catullus.
aut scriptorum capsis, unam tantum, 41 Won possum reticere, Veœ] Ap-
eamque exiguam, secum Veronam tissime ad praedicaudum Maulium
Delph. et Var. Cias. Catul. R
С. VALERIl CATULLI
Ne fugiens saeclis obliviscentibus aetas
Illius hoc cœcа nocte tegat Studium.
Sed dicam vobis. Vos porro dicite multis 45
Millibus, et facite haec charta loquatur anus.
' * * *
Notescatque magis mortuus, atque magis :
saculisfiueus opacis tenebris sepeliat ejus in me amorem, hunc ego vobis prœdicabo :
at vos, quaeso, innumeris deinde mUlibus prirdicate, et efficite ut ha?c charta oHm
annosa hunc celebret. * * * * Et magis ac magis post mortem

unde Seal. qua me AlUusin re, improbautibus Marcil. et aliis : edd. antiquiss.
et plusquam triginta Sant. codd. quoque exhibent quam, quod ille reposuit.
Lect. nostram servant ambo Saib. cum Venet. an. 1500. Aid. Junt. Colin.
Gryph. Mur. Stat. Graev. Delph. Voss. Vulp. ed. anon. Bip. aliae.—43 Nec
in Venett. Marcil. membranis et septemdecim Sant. codd. quod, ex Hand.
sententia, restitui debet : Ne in Venet. an. 1500. Aid. Junt. Gryph. Mur.
Stat. Seal. Graev. Delph. Voss. Vulp. ed. anon. Bip. aliis.—44 Ita in omni
bus codd. Marcil. conj. nocte teget studium.—46 In omnibus Stat. et pluribus
codd. hœc certa; unde ille conj. cera; Maff. 1. habet etiam certa, sed super-
scriptum ' vel charta:' sed charta est in opt. Vall. et confirmatur imitatione
Martial. xn. 4. Frut. conj. Et facite hoc fama loquatur anus.—47 In Statianis
et plerisque codd. antiquiss. hie est lactma, quae in Marcil. membranis, Dat.
et octodecim aliis codd. ap. Sant. expleta est sic, Omnibus in triviis vulgetur
fabula passim; in Seal. cod. a m. sec. Muscosi repetat rada remigiis Acherontis ;
in Seal. 1. penes editorem MiUibus et multis fratris hinc fata legantur : in edd.
vett. cum Venet. an. 1500. Aid. Junt. Gryph. Mur. et octo codd. ap. Sant.
Omnibus inque Incis celebretur fama sepulti. In uno cod. Stat. anuotatum erat
in marg. ' Deficiebat hoc carmen in exemplo : itaque quicumque legitur ver
sus hoc loco, nothus is est.' Hinc lacuna in Stat. Seal. Graev. et quae dein-
ceps secutae sunt edd. Nobis probabilius videtur, versum 46. Catullianum
non esse, sed centunculum a veteramentario quodam cousarcinatum, et asci-
tum baud dubie ex h. 1. Carm. lxxviii. 10. ' et, qui sis, fama loquetur anus,'
utrobique enim legitur fama; quo remoto, locus non amplius languet, sed
optime cohaeret, ita, Sed dicam vobis. Vos porro dicite multis ; Notescatque
magis, Ifc.—48 Innotescatque in Gud. Omittitque in Leid. Clarescatque Mur.
NOTiE
Musas invocat Poeta, quippe quarum 46 Charta loquatur anus] Aunales
proprium munus est praestantium vi- loqui dixit etiam et Macrob. Satura.
rorum famam ab oblivione et injuria lib. i. ' Sed et multus exercitus, op-
mortalitatis asserere. Unde Horat. pidaque hostium, Gallorum, Hispa-
' Dignum laude virum Musa vetat norum, Afrorum, Maurorum, alia-
mori.' Sic etiam TibuU. ' Quem re rumque gentium, quas prisci loquun-
ferent Musae, vivet, dum robora tel- tur Anuales.' Item et Virgil. in Ciri :
lus, Dum Ccelum stellas, dum vehet ' Sternum sophiae conjunctum car-
amnn aquas.' mine nomeu Nostra tuum senibus
43 Sœclis obliviscentibus] Ne bene loqueretur pagina saeclis.' Dixit
ficia a Maulio in me profecta ulla Virgilius, ' senibus saeclis,' quomodo
unquam aetas possit oblivioni man dixit Catullus, ' cana sapcula,' ut in
dare. fra dicet, ' fama loquetur anus/ i. e.
CARMEN LXVin. 259
Ne tenuem texens sublimis aranea telam,
Deserto in Manli nomine opus faciat. 50
Nam, mihi quam dederit duplex Amathusia curam,
Scitis, et in quo me corruerit genere :
Cum tantum arderem, quantum Trinacria rupes,
Lymphaque in (Etaeis Malia Thermopylis ;
per ora hominumferatur, et ne unquam pendula aranea stamina sua subtilia dedu-
ceus laborem exerceat in nomine Maulii projecto. Vos enim, о Musae, scitis quam
mihi solicitudinem fecerit utraque Amathuntia, et quomodo me sibi subjecerit ; ita
ut tantum inflammarer, quantum Trinacria rupes, et aqua Malieusis in Œtais

in aliis codd. Notescatque.—49 Nec reposuit Sant. ex auctoritate multorum


codd. et edd. antiquiss. Doeringio ne postulare videtur oratio. Vide ad
vs. 43.—50 In omnibus Stat. codd. In diserto ali omine ; in Seal. cod. In de
serto Ali nomine ; in Marcii. membr. In deserto aliis nomine ; et sie conj. Sta
tius : Seal. dedit, In deserto Allii nomine; Marcil. vult, In deserto Auli nomine,
quod amplexus est Vulp. Lect. nostram servant Venet. an. 1500. Aid.
Junt. Gryph. Mur. Graev. Voss. ed. anuon. Bip. aliae : sed vide Sant.—
51 Amathusia in Stat. et Seal. codd. et edd. recent. probante Heius. Ama-
tutia in Saib. Vall. et Venet. 2. Amatuntia in Medic. 1. et edd. antiquiss.
Amathuntia in Aid. Gryph. Mur. et aliis.—52 In omnibus Stat. Mur. et
viginti sex Sant. codd. cum Venett. Brix. Vicent. Rbeg. Aid. Junt. Colin.
Gryph. Mur. aliis corruerit, active pro ' prostraverit ;' in quodam vet. cod.
exhorruerit, unde exercuerit vult Lambinus ; torruerit in Palat. m. et Commel.
probantibus Stat. Turn. Seal. Vulp. Ed. anon. aliis : Stat. conj. etin quo mi
corruerit; Markl. corpuerit pro 'corripuerit ;' Heius. torruerit cinere; Schrad.
in qua me torruerit venere, ingeniose, modo in versu majori Amathusia non
praecederet, inquit Doer. qui verba sic trauspoui vult, Scitis et in me quo cor
ruerit genere.— 54 Undaque in uno Vat. pro Œtais varia in variis libb. offe-
runtur lectionum moustra ; vide Sant. Pro Malia, quod servant Brix. Mur.
NOTjE
quae din et per multa saecula durabit. loro, et Lilybaeo : аKра enim Grœce,
51 Duplex Amathusia [Amathuntia] Latine summilas dici tur : unde in Fas-
' Duplex ' dicitur Venus, quia dolosa tis Ovid. • Terra tribus scopulis vas-
et versuta, ut apud Horat. ' Nec cur- tum prorumpit in aequor, Trinacria
sus duplicis per mare Ulyssis.' Vel appositi nomen adepta loci.' Trina-
potius ' duplex ' dicitur, quia duas cria autem rupes hic est mous Etua,'
Veneres putabant esse Veteres ; al- perpetuo ardeos, et perpetuas eruc-
teram obpavlav sen cœlestem dictam, taus flammas, de quo Plin. lib. ii.
quae honestos excitare amores, alte- cap. 109. et lib. in. cap. 7. Strabo
ram rЛуЬгцшv, seu vulgarem, quae in.. lib. vi. et alii.
libidinem impeliere putabatur. Ama- 54 In Œtais Malia Thermopylis]
thuntia autem dicitur, ut vidimus su- CEta mous est Thessaliae, nt jam su
pra, ab urbe CypriAmathunte, in qua pra vidimus, qui ad sinum Maliacum
praecipue colebatur. vergeus ad radices habet vallem ad
53 Trinacria rupes] Trinacria dicta mare latam non amplius quam sexa-
est, scilicet a tribus summitatibus seu ginta passus, in qua sunt aquae cali-
promontoriis, Pachyno, scilicet, Pe. dae, Herculi quondam cousecratae.
2(;o С. VALEK1I CATULL1
Mœsta ncque assiduo tabescere lumina fletu 55
Cessarent, tristique imbre madere genœ.
Qualis in aërii pellucens vertice montis
Rivus muscoso prosilit e lapide :
Qui cum de prona praeceps est valle volutus,
Per medium densi transit iter populi, 60
Dulce viatori lasso in sudore levamen,
Cum gravis exustos asstus hiulcat agros :
Ac veluti nigro jactatis turbine nautis
Lenius aspirans aura secunda venit.
Jam prece Pollucis, jam Castorfs implorata : 65
Tale fuit nobis Manlius auxilium.
Thermopylis, nec cessarent tristes oculi mei languescere confinais lacrymis, et gena
mœsto fletu semper irrigarentur. Non secus ac fous limpidus in cacumine montis
excelsi scaturit e saxo muscoso, qui quando fugieus per vollem declivem defluxit per
medium frequentis plebis viam ; estque viatori fesso jucundum solatium in irstu,
cum nimius calor terram exsiccatam scindit. Et ut renius secundus mullius
spiraus post inrocatam Pollucis et Castoris opem nautis aira tempestate agitatis

Graev. Seal. ed. anon. Bip. et Sant. in quibutdam vett. Manila, probante Tur-
nebo ; in Stat. et aliis Mallia; Jac. Taurellus conj. Lamia, a Lamiaco sinu ;
Voss. Dauliu, improbante Hemst. ad Lucian. T. i, p. 112. sed Marcil. con-
tendit Maulie, tyx*""** Pro ' Mauli,' esse legendum.—55 Mœsta nec in tri-
b,is Sant. codd. et ed. Graev.—56 Cessarent, neque tristi Graev.—58 In Dat.
alapide; sed nemo non praefert e lapide.—59 Sant. oiim suspicabatur, de prono
prœceps est colle.—61 In Maff. 1. suprascriptum 'vel viatorum;' in omnibus
Stat. codd. Basso pro lasso, probante Voss. Stat. conj. Dulce viatorum lasso in
sudore levamen.—63 Hic veluti nigro in uno Stat. et omnibus fere Sant. codd.
Hic veluti nigri in aliis Stat. Hœc veluti nigro in tribus Sant. ' sed res ipsa
flagitat Ac,' inquit Doer.—64 Leniter in Rice. et in Dat. a m. pr.—65 In
Stat. codd. implorata, quod mutari vult in imploróte, i. e. implorante; bine

почт
Ad bas autem fauces extructus est non latius quam sexaginta passus.
olim murus contra Thessalorum in Hœe una militaris via est qua traduri
cursiones a Phoceusibus, postquam exercitus, si non prohibeantur, pos-
Solidem incoluerunt. Portae autem sint : ideo Pylae, et ab aliis, quia ca
ibidem extruotív sunt, quae Graece lidae aquae in ipsis faucîbus sunt,
m,\al dicuntur, et ab aquis calidis lo Thermopylae locus appellator.' Vide
cus ille dietus est Thermopylae. De etiam Strab. lib. ix. et Herod. lib. vi.
Tbermopylis audi Livium de bello Lympha porro Malin dicitur a loci vi-
Macedonico : ' Extremos, [Thesaali,] cinitate ; Thermopylae enim sunt ad
ad Orientem montes Œtam vocant, sinum Maliacum.
quorum quod altissimum est Calli- 65 Jam prece Pollucis, jam Castoris]
dromum appellatur, in cujus valle ad Quod nempe in extremo pericalo
Maliacum sinum vergente iter est nautae cum nulla. tuperest spes sain
CARMEN LXVlll. 261
Is clausuni lato patefecit limite campum,
Isque domum nobis, isque dedit dominam :
Ad quam communes exerceremus amores,
Quo mea se molli candida Diva pede 70
Intulit, et trito fulgentem in limine plantam
Innixa, arguta constitit in solea :
Conjugis ut quondam flagrans advenit amore,
Protesilaëam Laodamia domum
subvenit, ita mihi fuit Maulius auxilium. Ille agros augustos mihi spatiosisfinibus
dilatant ; ipse mihi domum, ipse mihi amicam habere dedit, quam communibus
studiis coleremus; ipse, inquam, domum dedit, quam Dea mea placido gressu
adiit, et iusistais in timine sibi noto collocavit pedts arguto calceo splendentes ;
tient olim Laadamia ardeus amore spousi sui adiit domum Protesilaëam perperam

Jam prece Polluces, jam Castoras implorante refinxit Vossius ; Jam face Pottucis,
jam Castoris implorata Anonymus ap. Sant. Jamqueope Eldickius : ' implorata
sc. aura secunda, in casu primo. Turbae, quas in b. I. excitaverunt Inter
pretes, natae sunt ex male intellecta voce implorata, quam perperam in casu
sexto ad prece retulerunt. Nec vidit hanc fraudem Santenius.' Doer.—
67 Is laxum ex cod. suo Seal. quem seeutus est nemo : nostram lect. testan-
tur Marcil. et alii codd.—69 In Stat. codd. communes exercemus ; vel, com
munes nos exercemus: nostram lect. exhibet Marl. 1.—72 In Lips. cod.
angusta pro arguta: in omnibus fere codd. cum Venett. Brix. Vicent.
et Rheg. coustituit solea, quod revocarunt Stat. Seal. Delph. Bip. alii,
probante Marcil. coustituit in solea in Aid. Junt. Colin. Gryph. Mur.
Graev. Voss. Vulp. ed. anon. et aliquot codd. ap. Sant.—73 In decem
codd. ap. Sant. amorem, improbante Doer.—75 Inccpta in Stat. et Seal.

NOM
tis, ad vota confugiunt. Castor au- 74 Protesilaëam Laodamia domum]
tem et Pollux nautis in tempestate Hac comparatione vult amicae suae
apparentes dieuntur esse signa felicia significare magnitudinem amoris, qui
et fausta ; sicut Helena dicitur esse tantus in ipsa fuit, quantus in Lao
navigantibus pessimum signum. Cur damia, quae cum Protesilao despeusa
autem gemini Castor et Pollux feli- esset, amoris impatieus ad ipsum ivit
cem dicantur praebere navigationem antequam sacra essent Dis facta, un-
docet Diodor. Sicul. lib. v. cap. 2. de mulctata est, quia brevi postea
atque etiam Plin. lib. v. cap. 37. Protesilaus cum Trojam adiret, pe
68 Isque domum nobis] Puellam rmit. Cum autem Laodamia uxor ejus
quandam Maulius, quae ipsi erat in mortem accepisset, umbram saltem
deliciis, tradidit Catullo, simulque mortui videre optavit, quam com
dedit ipsi domum in quahabitaret, et plexa statim expiravit. Fuit autem
agri partem, quae vicina erat agro Protesilaus Iphicli filius qui inter du
Catulli, ea tamen lege, ut et Maulius ces Graecos ad bellum Trojanum pro-
etiam puella uti posset. fectus, omnium primus ab Hectore
72 Argüia solea] Resonanti et cre interfectas est.
pitant!, vel arcta et brevi.
262 С. VALERII CATULLI
Inceptam frustra, nondum cum sanguine sacrô 75
Hostia cœlestes pacificasset heros.
Nil mihi tam valde placeat, Rhamnúsia virgo,
Quod temere invitis suscipiatnr heris.
Quam jejuna pium desideret ara cruorem,
Docta est amisso Laodamia viro ; 80
Conjugis ante coacta novi dimittere collum,
Quam veniens una atque altera rursus hyems
Noctibus in longis avidum saturasset amorem,
Posset ut abrupto vivere conjugio :
Quod Seibant Parcae non longo tempore abesse, 85
Si miles muros isset ad Iliacos.
susceptam, cum nondum victima destinata cruore suo placasset Dеos superos. О
Rhamnusia virgo, nihil tantopere mihi sit cordi quod perperum Dis invitis suseipi-
atur. Quantum altaria victimis vacua expetant devotum hostiarum sanguinem
didicit ademto sibi conjuge suo Laodamia, qua compulsa est prius amplexum nnvi
sui spousi desercre, quam dua hyemes sequentes per suas longas noctes ejus arden.
tem satiassent amorem, ut facilius postea valeret vitam ducere connubio dissoluto:
cum maxime non ignorarent Pareœ non diu fore absentem Protesilaum, si is Iliaca

codd. et edd. antiquiss. Incepta ut, vel Incepla et, vel Accepta et, in
Sant. codd. Inceptum in uno Voss. тЬ Incepta Stat. interpr. ' non ac
cepta:' in Delph. Acceptam: Eld. conj. Iusessam. Lect. nostra debeturTur-
nebo, eamque probat Seal.—76 In omnibus Stat. Seal. et plurimis codd. ut
et in Venett. Brix. et Vicent. cœlestis pacificasset, quod revocarunt Seal. et
qui deinceps secuti sunt editores ; in Aid. Gryph. Stat. et nonuullis codd.
conciliasset.—77 In Exc. Perr. jam pro tam: in nonuullis codd. valide pro
valde.—78 Quam temere Seal. ex cod. suo, quod testantur multi codd. ap.
Sant.—79 Quod pro Quam in pluribus codd. ap. Santonium ; in Marcii. mem-
branis, duobus Stat. et a marg. Seal. cod. deficeret ; in altero Stat. disgeret ;
in Rheg. et uno Voss. defideret ; in nounullis desugeret : Stat. conj. defecerit ;
Marcil. defigeret. Lect. nostram servant edd. vett. Aid. Junt. Gryph. Mur.
Stat. Seal. Graev. Delph. Voss. Vulp. aliae, cum nounullis codd. ap. Sant.—
81 In Stat. codd. novit, \el vovit, vel voluit ; in edd. vett. et tredeeim codd.
ap. Sant. novum: Stat. conj. novi.—84 Posset et in Dat. Posset ab innupto ex
nuo cod. protulit et probavit Voss.—85 In Venett. Vicent. duobus Stat. et
NOTE
7S Inceptam frustra] Quia nempe quam duos aunos cum spouso traus-
temere Laodamia domum adiit spon egisset. Solent enim Poëtae per hye
si, antequam sacrum pro conjugii fe mes, vel etiam autumnos, aut alias
licitate fieii solitum peractum esset, auni tem pestates, aunos ipsos inte
Dique nondum essent propitiati. gros significare.
77 Rhamnusia] Nemesis, Dea ul- 83 Noctibus in longis] Utpote hye-
trix scelerum et malefactorum. mali tempore, quo dies sunt brevio-
79 Jejuna ara] In qua non fuit res, noctes vero longiores.
mactata victima. 85 Quod seibant Pareœ] Quia nem
82 Una atque altera hyems] Ante pe in fatis erat, ut qui primus Grœ
CARMEN LXVIII.
Nam tum Helenas raptu primores Argivorum
Cœperat ad sesc Troja ciere viros :
Troja nefas, commune sepulcrum Europas Asiaeque,
Troja virum et virtutum omnium acerba cinis ; 90
Quas nempe et nostro letum miserabile fratri
Attulit : hei misero frater ademte mihi !
Hei misero fratri jucundum lumen ademtum :
Tecum una tota est nostra sepulta domus :
Omnia tecum una perierunt gaudia nostra, 95
Quae tuus in vita dulcis alebat amor.

momia miles adiret. Tunc enim Troja inceperat, rapta Helena, contra seipsam exci
tare Argivorum Principes ; infunda, inquam, illa Troja, communis tumulus
Europa et Asia, crudele sepulcrum illustrium hominum et virtutum omnium. Qua
nimirum etiam intulit luctuosam fratri meo mortem. О care frater, mihi fratri
tuo heu infelici duro fato erepte. Eheu ! О grata lux mihi, fratri tuo erepla.
Tecum simal omnis nostra domus eversaest ; omnes tecum simul deliciœ nostrœ in-

sexdecim Sant. codd. abisse : in altero Stat. abiisse : in aliis codd. cum Venet.
an. 1500. Aid. Junt. Colin. Gryph. Mur. Stat. Seal. Graev. Delph. Voss.
Vulp. aliis abesse : Sant. putat adesse, pro * adfuturum,' aequo paene jure legi
posse: non longe tempus abesse conj. Sehrad.—89 Asiœ Europaque praetulit
Sant. plurimorum codd. auctoritat'e commotus; et sie est in Seal. 1. et
Delph. sed in novem codd. ap. eund. Sant. et omnibus fere edd. antiquiss.
est Europa Asiaque.—91 In omnibus Stat. codd. Quœ veteri id nostro ; in Seal.
cod. Qua vetet nostro ; in Maral. membranis, Quœ vectet id nostro: Passer.
conj. Quœ nuper nostro ; Slat. Qua veteri nostro, !rc. vel Qua veteri domino l.
m. nostro,Ut Priamus intelligatur; in Seal. 1. Qua ve ter nostro; in Seal. 2.
Quœ (ve te), nostro ; improbante Marcii. qui vult Qua nunc et nostra ; et certe
in codd. non multum interest inter vectet et nunc ; Raphel. Qua, vœ, va, et
nostro, quod recepit Graevius ; Voss. Quamet et id nostro ; quod arripuerunt
Vulp. et Ed. anon. Va mihi, qua et, vel Quœne etiam id Heius. cui adbaeret
Sant. quem vide. Lect. nostram servant Aid. Junt. Gryph. Mur. Delph. et
Bip.—94 Tecum una nostra est tota in uno cod. Voss. unde ille, Tecum cuto

ыотж
corum in terram Trojanorum deseen» rit. Unde Propert. ' Olim mirabar
disset, occideretur ; quod Protesilao quod tanti ad Pergama belli Europa;
contigit. Unde Ovid. ' Hectorea atque Asiae causa puella fuit.'
primus fataliter hasta Protesilaë ca 89 Commune sepulcrum Europœ A-
dis.' siœque] Europae, propter Graecos ;
87 Helena raptu] Raptus Helenae Asiae, propter Trojanos, qui in bello
historia notior est et tritior quam quae Trojano perierunt.
pluribus a nobis referri debeat. Mi- 90 Acerba cinis] Cinis hic fœminino
rum sane est, quod tam perditae fa- genere ponitur, ut apud Lucr. lib. ir.
mae mulier, et infamis adultera, Asiae ' In membris cinere ut multa latet
atque Europae exitii pene causa fue- obrntus ignis.'
2ß4 С. VALBRIl CATULL1
Quem nunc íam longe non inter nota sepulcia,
Nec prope cognatos compositum cineres,
Sed Troja obscœna, Troja infelice sepultum
Detinet extremo terra aliena solo. 100
Ad quam tum properans fertur simul undique pubes
Graeca penetrales deseruisse focos :
Ne Paris abducta gavisus libera mœcha
Otia pacato degeret in thalamo.
Quo tibi tum casu, pulcberrima Laodamia, 105
Ereptum est vita dulcius atque anima
Conjugium ; tanto te absorbens vortice amoris
.¿Estus in abruptum detulerat barathrum ;
terierunt, quas suavis amor tuus, dum viveres, fovebat. O frater, quem modo sepultum
itii procul, non inter monumento nobis cognita, neque juxta cousanguineas propin-
quorum reliquias, sed in infami Troja, misera Troja tumulatum tegit extremis in
oris regio peregrina. Ad quam festinan*Juventus Grœca patrios lares reliquisse
dicitur, ut Paris exultous, rapta Helena adultera, vitam securam in tranquillo
toro non ageret. Qua <fune belli Trojani occasione evenit, o formosissima Laoda
mia, ut tuum tibi vita et anima ipsa jucundius connubium abruptum sit. Tanto
impetu amoris ardor obruens te conjecerat in profundam miseriarum voraginem ;

nostra est tota sepulta domus.—97 Quœ in Stat. eodd. Que in plerisque ap.
Sant.—98 Non in uno Voss.—99 In quibusdam Sant. codd. sepulcrum ;
Avant. legi jussit infelice sepulchrum, quod reposuerunt nounulli : sepultum
exhibent omnes Statiani.—100 In Marcil. membranis, omnibus Stat. «t pluri-
bus Sant. codd. cum edd. Stat. Seal. Delph. Voss. Vulp. anon. Sant. Bip. aliis,
Detinet extremo, quod probat Marcil. externo conj. Statius : Detinet a nostro
in Aid. Junt. Gryph. Mur. et Graev.—101 In Aid. Junt. Gryph. Mur. aliis,
cum properausfertur simul undique pubes ; in duobus Stat. codd. tum properans
fertur undique pubes ; in uno, tum properaus ferretur undique pubes: verbum simul
nt addititium atque alienam damnant Stat. et Marcil. atmultorum codd. auc-
toritate simul undique tuetur Santenius : in Marcil. codd. tum properaus fer
tur undique pubes ; ex quo fecit, Ad quam tuncfertur propera undique
et undique pubes, addeus, ' haec Valerii manus ipsissima ;' Raphel. ex conj.
Lipsii, ut putat Sant. dedit, fertur unde undique pubes, quod reeeperunt Graev.
Delph. Bip. alii ; in ed. anon. tum properaus ferventior undique pubes ; Eld. ten-
tat,/eríur lecta undique pubes.—102 In Stat. codd. penetralis àpxaÏKSis' in non-
nullis edd. vett. deos, probantibus Voss. et Davis. ad Cic. N. D. ii. 27. sed
focos testantur plurimi codd.—103 Nec in tredeeim codd. Sant. improbante
Doer. Neu in Commel. et Baluz. quod ferri potest.—105 Quod in omnibus
Stat. codd.—108 Heius. conj. depulerat, ingeniose, inquit Doer.—109 In plu-

NOTjE
108 Barathrum] Hic ponitur pro in Ceadan. Barathrum autem ex
voragine : sed proprie locus erat A- Festo locus praeeeps dicitur, unde
thenis, in quem scelerati et flagitiosi emergi non possit.
dejiciebantur, ut apud Lacedaemonios
CARMEN LXVtll.
Quale ferunt Graii Pheneum prope Cylleneum
Siccare emulsa pingue palude solum ; 110
Quod quondam caesis montis fodisse medullis
Audit falsiparens Amphitryoniades :
Tempore quo certa Stymphalia monstra sagitta
Perculit, imperio deterioris heri :
Pluribus ut cœli tereretur janua Divis, 115
Hebe nee longa virginitate foret.
quulis est illa pinguis terra, quam Graii dicunt exhaustis aquis prope Peneum Cyl-
lenœum exsiecari, quam excavare aggressus est olim abscissis viscerilms montis
Amphytrioniades falsipareus, ea tempestate, quajussu usperioris domini telis indevi-
talis confixit Stymphalia portento, ut porta cœli majori Deorum numero calcaretur,

rimis codd. sine aspiratione Peneium, vel Peneum; Avaut. legi jussit Pheneum
prope Cylleneum ; Partb. Peneum propter amcenum : codd. fere omnes habent
Cyllenœum.—110 Siccari in omnibus codd. et edd. Siccare, Sehraderi emen-
dationem, in textum recepit Doer. pro pingue idem Sebrad. malebat paire.—
111 In nonnullis Stat. codd. Leid. et uno Saib. fudisse.—112 Audet in omni
bus fere codd. et edd. vett. quod explicant ' audebat,' 'aususest;' ausus
exhibent edd. Gryph. Mur. et aliae. Audit, ex conj. Palmer. in Spicil. p.
716. Anonymi cujusdam in exempl. Gronov. et Santenii, reposuit Doer.—

109 Graii Pheneum [Peneum] prope discessit Olympo Hercalea gravis


Cylleneum] Cum ad Stymphalias aves Ossa manu, subitaeque ruinam Seusit
interficiendas Eurysthei jussu profec- aquae Nereus.'
tus Hercules in Thessaliam venisset, 113 Stymphalia moustra] Stympha-
paludem quandam, quae ex aquis Pe- lus urbs est Arcadiae ; ubi etiam et
nei fluminis collectis efficiebatur, sic- palus fuit ejusdem nominis, circa
cavit,separatis prius ab invicem Ossa quam Stymphaliae aves hominibus,
et Olympo montibus, qui antea con- brutis animantibus, fructibusque ter-
tigui erant : et cum ita dedisset exi- rae infeusissimae, quas dicitur Hercu-
tum fluvio in mare,' hominibus illius les jussu Eurysthei aut fugasse aera-
regionis campi ad Peneum feracis- mentorum sonitu, aut juxta Catullum
simi et pinguissimi copiam fecit. De sagittis interfecisse.
hoc Diodor. lib. v. Cylleneus porro 114 Imperio deterioris herí] Jussu
dicitur Peneus a Cyllene, juxta illud Eurysthei, qui Herculi labores et
Strabonis lib. vin. ' In medio Chelo- moustra domanda proponebat, agente
natae et Cyllenae spatio Peneus ef- Junone, licet fortitudine Herculi lon-
funditur.' Peneus autem etiam flu- ge inferior esset.
vius Arcadiae, ubi et mous Cyllene. 115 Pluribus ut cœli] Hercules ideo
112 Falsipareus Amphitryoniades] parebat Eurystheo, ut ipse quoque
Hercules qui falso habebatur Amphi- per labores Deus fieret.
tryonis filius, cum revera a Jove esset 116 Hebe nec longa virginitate] Hebe,
ex Alcmena progenitus, Ossam ab juventutis Dea, filia Junonis, inter
Olympo separavit, et sic exitum de- Deos relato Herculi, et Junoni re
dit aquis. Unde Lucan. ' Postquam conciliato, nupsit.
266 С. VALERII CATULLI
Sed tuus altus amor barathro fuit altior illo,
Qui tune indomitam ferre jugum docuit.
Nam neque tam carum confecto aetate parenti
Una caput seri gnata nepotis alit : 120
Qui, cum divitiis vix tandem inventus avitis
Nomen testatas intulit in tabulas,
Impia derisi gentilis gaudia tollens,
Suscitat a cano vulturium capite.

et ne diutius Hebe virginitatem servaret. At vero tuus profundus erga Protesi-


laum amor, o Laodamia, fuit ista longe profundior abysso, quœ Divum Herculem
docuit subire Eurysthei imperium. Nec enim ulla uuica filia educat patri decre
pito tam dilectum caput nepotis tarde geniti, qui cum vix demum succeda,s opibus
avitis scriptus est hœres in testamento testious obsignate, quique removeus iniquam
latitiam propinqui delusi, depeltit vulturem ab ato sao sene. Neque ulla columba

114 Pertulit in plurimis codd.—118 In Seal. et pluribus codd. ap. Sant. Qui
divum domitum; in Vat. Qui divum dominœ; in Rheg. septemdecim codd. Sant.
et duobus Stat. Qui tuum domitum ; in uno Stat. Qui tuum dominum ; in altero
Sant. Quique tuum dominum; in Vicent. Brix. Corv. et Lamb. Qui divum
dominum ; in Bodl. et Hamb. Qui tum ; in Commel. et Baluz. Quique di
vum; in Leid. Quin; in Aid. Quo divum dominum; in Mur. et aliis, Quod
divum dominum ; in Seal. 1. et 2. Raphel. Grav. Vulp. et edd. anon. Quod
divum domitum ; explicant nimirum divum de Hercule, qui Eurysthei amore
irretitus atque ita domitus sit : Qui te non domitum exhibent Guar. et Exc.
Rohuk. Quod domini dominum in Lat. Lat. Qui tunc te indomitum in marg.
Dat. Qui dirum tentabat Fucc. Qui tantum indomitam Stat. Qui nondum
domitam Frut. Qui in vita indomitum Voss. Qui te adeo dominum Heius.
Qui invitam dominam Anonymus quidam, quem D'Orvillium esse suspicatur.
Sant. Qui tauri indomitam Sehrad. Qui vivam in domini te ire rogum docuit
Eld. pro docuit in Mediol. decuit ; in Voss. domuit ; in Baluz. et Palat. potuit.
Lect. nostra, jam in Gott. et Bip. exhibita, Corrad. debetur.—119 Nam nec
causa earum confecto atate in Maff. 1. cä in uno Stat. pro causa, e quo, inquit,
facile fit verbum alterum tam; in aliis ejusdem Nam neque tam causa earum:
Marcil. autem ex priscœ scripturœ vestigio dedit, Nam neque tam sacrum.—
121 Qui tum in edd. vett. in omnibus Stat. codd. Qui cum; Seal. conj. Qui
quum in, improbante Doer.—122 Pro testatas Schrad. vult ceratas ; pro intu
lit Partii. edidit detulit.—123 Irrita derisi Heius. improbante Doer.—124 In
nonOullisStat. codd. Subcitata cano voluntarium capiti ; in aliis ejusdem Suscitata
NOTjE
117 Sed tuus altus amor] Rursum ad culi ut tot labores aggrederetur.
Laodamiam redit, aitque amorem ip- 122 In tabulas] Intelligit testamen-
sius erga virum suum, qui ipsam in tum in quacumque materia scriptum.
profundum et abruptum barathrum 123 Gentilis] ' Gentilis ' anctore
detruserat, fuisse profundiorem illo Festo dicitur, qui eodem ex genere
paludis ad Peneum barathro, quod natus, et is qui simili nomine appel
Divum, hoc est, Herculem, docuit lator. Vide Cic. in Topic.
ferre jugum Eurysthei heri seu do 124 Suscitat a cano vulturium capite]
mini; qui nempe prœcipiebat Her- De parvo nepote loquitur, qui avo
CARMEN LXVIir. 2G7
Nec tantum niveo gavisa est ulla columbo 125
Compar : quae multo dicitur improbius
Oscula mordenti semper decerpere rostro ;
Quanquam praecipue multivola est mulier.
Sed tu horum magnos vicisti sola furores,
Ut semel es flavo conciliata viro : 130
Aut nihil, aut paulo quoi tum concedere digna,
Lux mea se nostrum contulit in gremium.

conjuncta albo sao columba, qua longe intemperantius fertur carpere baña roitro
mordaci, tarn delectata est, quam tu, o Laodamia, etsi maxime fœmina incoustaus
est. Equidem tu, о Laodamia, longe superasti ingentes omnes, quicumque olim
fuerint, amores, ubi primum conjuncta es formoso conjugi too Protesilao ; cиг vel
minime vel pauxUlulum cedere digna arnica mea sese in meum sinum conjecit ; circà

cano voluntarium capiti ; in Maff. 1. Suscitata cano voluntarium capiti : unde Staf.
conj. Se citât a cano vulturium capite ; vel, Se citat incano vulturium capiti : in
Marcil. membranis, Suscitat a caro volturium capiti, qui versuum seriem sic
disposât, Nam n. t. sacrum c. œ. parenti, Una c. s. gn.n. alit: Impia d. g. g. tolleus,
Suscitat et carà v. capiti, Qui tum d. ». t. i. avitis Nomen, Ife. Seal. dedit, Sus
citat ah cano volturium capiti, improbaute Doer. capiti ex codd. et edd. pr.
revoçavit Sant. ut sit antiqua ablativi forma in quam rem laudat ille Sanctii
Minerv. i. 2. c. 7. p. 197. et ibi Perizon. n. 4.—125 Pro ulla Voss. in libro suo
invenerat vulla, unde fecit pulla, improbante Doer. hanc emend. amplectitur
et confirmat Vulp. laudaus Ovid. Her. xv. 37. eosque secutus est Ed. anon.
—126 In Stat. codd. qui multo; in Seal. cod. Maff. 1. et aliis, ut legi jussit
Avant. qua multo : in edd. vett. seu quidquid dicitur.—128 Quantum in Venet.
an. 1500. Aid. Gryph. et Mur. Quam qua Voss. ex conjectura, accedentibus
Mark1. et Sehrad. sed nostram lect. tuentur Marcil. membr. cum codd. Stat.
Seal. et optt. Sant. vulgivola conj. Heius.—129 Sed tu harum Mur. et Ra-
phel. Sed tu olim, jungeus olim magnos (robs iráAoi /ieyiXovs), primus ex cod.
suo dedit Seal. sed in nullo cod. ap. Sant. comparet haec lect. immo in pluri-
mis deprehendit ille horum, quod dedimus, vel tuorum, quod aperte ex tu
et horum conflnxit. tu eorum in Commel. Sed tu Chaonios conj. Eid.—131 In
quibusdam paulum; in omnibus Sant. et Voss. codd. et nonuullis Stat. in pro
tum, quod non temere rejiciendum putat Voss. tum in uno ap. Stat, tu in
codd. legi possit tu vel tum: in Leid. Sant. invenit nunc: Stat. conj. plus.
Hunc versum ita rescribendum putat Doer. Sic, nihil aut, ¿fe. vel sequentem
corrigi hoc modo, Lux mea sic nostrum se tulit.—132 Cum tulit emend. Cerrad.

NOTjE
natus in extremo senio, post signatas nis. At nepos natus, ubi tabulis avi
tabulas, et iustitutum haeredem ali- nomen in tulit, expuncto gentili, sus
quem in gentilibus, qui proximus citat vulturem, et amolitur a capite
erat, testamentum delet, sicque frus- senis. ' Vulturios '. enim et ' corvos '
tratur gaudium gentilis, qui jam эpe vocabant haereditatum captatores.
devoraverat haereditatem, et quasi 127 Oscula mordenti] Nihii tam im-
vultur imminebat capiti boni senis, probum in rapiendis osculis fingi po
mortemque ejus avide expectabat, test, quanj dicuntur ipsi columbi.
expetebatque, ut ipsius frueretur bo
268 С. VALERII CATULLI
Quam circumcursans hinc illinc saepe Cupido
Fulgebat crocina Candidus in tunica.
Quae tamen etsi uno non est contenta Catullo, 135
Rara verecundas furta feremus heras :
Ne nimium simus stultorum more molesti.
Saepe etiam Juno, maxima Cœlicohim,
Conjugis in culpa flagravit quotidiana,
Noscens omnivoli plurima furta Jovis. 140
Atqui nec Divis homines componier aequum est :
Ingratum tremuli tolle parentis onus.

quam frequenter hue illuc concursant Cupido aplendebat niteus, in veate crocea ; qua
quanquam interdum solo sao nоя est Catullo contenta, attamen moderala? pueUœ
rara adulterio tolerabimus, ne simus.nimis more stultorum incommodi. Frequenter
porro Juno, Oearum potentissima, scieus frequentia conjugis sui Jovis omnia volentis
adulterio, ira exarsit super ejus peccatis quotidianis. Sed Deis mortales comparan
nefas est ; remove igitur istud trepidi patria molestum onus. Neque enim ipsa arnica

■it habeat, quo referatur (urn.— 133 Qua circumcursaus in nounullis codd. Sant.
circumversaus in quibusdam ejusdem; hue illuc in edd. vett. et duodecim
Sant. codd. hinc atque hinc in Vat. hie illic in Leid. lect. nostram servant
omnee Stat. codd.—134 In Vat. et Gad. crocea, male ex sententia Santenii,
cum crocinus forma sit rarior.—135 De tamenetsi particulis conjunction scri-
bendis vide quos laudat Sant.—136 Rara verecunda f. f. heri profert Guar.
Rota in Graciana, errore forsan typothetarum.—138. 139 Hos et duos seqq.
versas, at interpolates, rejecit Hand. Ipsa etiam malebat Sebrad. vel totum
locum ita refingendum putabat, Passa e. J. m. C. C. in c. flagrantem : ex uno
Corv. Vall. marg., Vicent. et Brix. flagrabat reeepit Sant. flagrantem in Ve-
nett. Rheg. et plurimis codd. flagrante in Palat. flagrantis in Dat. a m. s.
lect. nostra, in Aid.t. primum edita, auetoritate Ralux. confirmatur. ' Aiiam
difficultatem movet nova metri ratio in voce quotidiana, quam praeter Catul-
lum nemo veterum secutus est ; succurrere quidem plerique student scribendtf
cuttidiana ; sed baud scio, an hoc modo res satis expedita sit, nam codd. Ca-
tulli, teste Santenio, servant quotidiana : nisi totus hie locus corruptus sit,
equidem in hujus vocis ratione metrica Catullum licentius potius quam recte
versatum esse, affirmare malim ; difficultatem removere studebant fortiori
remedio, quo indigere hie locus videbatur, Eld. et Sant.' Doer. flagrantem
continet iram proposuit Sant. flagrante reconciliata Eld. Stat. codd. habent vel
flagrantem, vel fragrantem.—140 Omnivoli ignosceus conj. Heius.—141 Atque
in nonuullis codd. Atque nec o divis in uno Sant. Atq. in uno Mediol. At
quia in altero Dat. cum Gud. et Rice. At qua in binis Saib. lect. nostram
testantur Stad. codd. componere justum est, vel componere fas est in edd. ante
Calpurnium.—142 Hie lacuna est in quibusdam codd. in aliis, ut et in omni
bus Sant. et edd. antiquiss. pentameter, quem dedimus, sine litura couspici-
tur: eum spurium putarunt Mar. et Broukh. queruli pro tremuli tentabat

NOT«
137 Stultorum more] Stultum enim ejus farta et fraudes possit deprehen-
multis videtur cruciari ad coercen- derc, aut cohibere. Unde Propert.
dam mulieris libidinem ; cum nemo ' Ta prius et fluetus poteris siccare
CARMEN LXVIII. 269
Nec tamen illa mihi dextra deducía paterna
Fragrantem Assyrio venit odore domum :
Sed furtiva dedit mira munuscula nocte, 145
Ipsius ex ipso demta viri gremio.
Quare illud satis est, si nobis is datur unus,
Quem lapide illa diem candidiore notat.
Hoc tibi, quod potui, confectum carmine munus
Pro multis, Manli, redditur officiis : 150
Ne vestrum scabra tangat robigine nomen
Hasc atque illa dies, atque alia, atque alia.
Huc addent Divi quam plurima, quae Themis olim
Antiquis solita est muncra ferre piis.
patria mihi manu dueta adiit domum meam Assyriis odoribus perfusam ; verum ab
ipso viri sui surgeus amplexu mihi dona Veneris clandestina obscura nocte largita
est. Itaque illud sujficit, si nobis tribuatur solis illud, propter quod illa signet
diem lapillo meliore. O Mauli, istud tibi munusculvm conflatum ex versiculis, quos
potui fingere, a me tibi exhibetur pro innumeris tuis erga me beneficiis. Ut
isthœc dies, et altera, atque alia non deleat vestri nominis memoriam squulenti ob-
livionis obscuritate. Sed praeterea ad hoc DU adjicient innumera dona, quœ

Schrad.—143 Voss. cum in Mediol. invenisset Veta taтen exseulpsit ¡nde et


edidit Vesta tamen.—144 Flagrantem in quibusdam ; Fragraus in Commel. et
BaLuz.—145 In edd. vett. nigra ; sed omnes Stat. Seal. Marcil. et plarimi
Sant. codd. testantur mira; Marcil. volebat rigua; Heius. prima ; Sehrad.
nivea.—147. 148 In Corv. ap. Sant. Q. i. s. est, si n. id d. unis, Quod l. illa
dies; in tribus Stat. codd. etiam, si n. id d. unis ; in Marcil. membranis, Q. i.
s. est, si n. is d. unis, Quem l. illa dies ; Maff. 1. quoque exhibet, si n. is d. unis :
Marcil. conj. st n. id. d. unis, Quum I. ilia dies; Seal. in ed. 1. si n. is d. unis,
probante Lipsio ; in ed. 2. nostram dedit lect. quam Dat. bini Mediol. Palat.
Commel. duo Gud. Rice. Exc. Anonymi et Lips. 1. confirmant : quis datur
wua legit Dukerus. Vide Sant. ad b. 1.—149 Ib Mar. quo potui; in Mediol.
quem.—150 Alii pro Mauli legit Seal. Auli legi jussit Marcil. vide ad vs. 50.
—151 Nec in quibusdam codd. nostrum in Aid. Mur. et plurimis codd.—
NOIVE
marinos, Aitaque mortali deligere experimento cujuslibet diei calculos
astra manu, Quam facere ut nostrae in urnam conderent, ac supremo vi
nolint peccare puellœ.' tae die separates dinumerare sole-
1 44 Fragrantem Assyrio odore] A- rent, ut ita de felicitatis ant miseriae
momo, et aliis odoiibus, qui plures ratione prounntiarent. Cupit autem
nascuntur in Syria, quae et Assyria. Poëta, ut amica sua eodem ritu feli
147 Illud satis est] Dicit Poëta sibi ces dies, et sibi fortunatos numeret.
satis esse, si det ipsi puella illud, quo 149 Hoc tibi, quod potui] Ad Man-
putet diem felicem, et aliis idem non lium tandem Tedit, eamque Carmen
faciat. concludeus optimis, qui bus potest,
148 Lapide candidiore] Alii Thraci- votis prosequitur.
bus, alii Creteusibus in more posi- 153 Hue addent Divi, qua Themis]
tum fuisse dicunt, ut distinctos pro Ultra hoc Carminum munus quod tibi
270 С. VALliRlI CATUJLLt
Sitis felices et tu simul et tua vita, 155
Et domus ipsa, in qua lusimus, et domina :
Et qui principio nobis te tradidit, a quo
Sunt primo nobis omnia nata bona :
Themis quondam cousuevit priscis hominibus juste viventibus conferre. Sitis vos
beati et forlunati, tu o Mauli, аc pariter lux tua, atque etiam domus, in qua nos
¡ocati sumus, atque etiam hera. Sed maxime sit felix, qui nobis te donavit, et a
quo primo nobis omnia commoda provenerunt. At valde pтœ ceteris aliis sit felix

155 Felices satis et in imo Sant. tuo virtus in Mediceo quarto.—156 Vox ipsa
deest in omnibus Stat. et sexdecim Sant. codd. unde Stat. conj. Atque domus
in qua ; in Nan. ipsi, ut legebat Octavius Pantagathus ; Et domus, in qua nos
lusimus, et domina correctum erat in Vail. ipsi in qua lusimus in domina conj.
Sehrad. ipsa est in multis codd. ap. Sant.—157. 158 In quibusdam Sant.
codd. prœcipue, improbante Doer. pro vulg. te tradidit in omnibus Sant.
codd. terram dedit, quod referunt Interpp. ad vs. 67. terram dedit, aufert in
Stat. et Seal. codd. Stat. conj. teneram dedit, ac fert; vel ieneram dedit, ac
fere ; vel teneram dedit, Afer, ut sit nomen proprium ; Seal. te trandedit Ufeus ;
sed aufert in triginta Sant. codd. Venett. 1. 2. Rheg. etaliis vett. atque conj.
Partb. margo Leid. exhibet tres glossas autore, augure, auspice, quarum pri
mam cum Voss. arripuit Vulpius ; sed Lips. inde volebat te trandedit auspex ;
Wetsten. terram dedit ubertim A quo sunt primo ; versus minor in omnibus fere
codd. incipit A quo sunt primo ; in duobus Saib. Vall. Med. Venett. 1. 2. et
Rheg. A quo sunt primo jam ; lect. a quo Sunt primo nobis sola anctoritate
Corv. nititur : dominum dedit, a quo Sunt primo nobis in Aid. Gryph. Mur. aliis ;
A quo primo sunt dedit Seal. ex cod. nota pro nata inBodl. etnounullis Stat.
bono in omnibus Stat. duobus et viginti Sant. codd. Venet. 2. et Rheg. In
NOTjE
pro tuis in me meritis mitto, etiam quam illud votum, ' Sis felix.' Virg.
opto, ut Dii addant ea omnia quae Eel. v. ' Ipsa sonant arbusta, Deus,
Justitia dabat hominibus piis in sae- Deus ille, Menalca, Sis bonus, o fe-
culo aureo, quo omni bonorum ge- lixque tuis.' Et Mп. i. Venerem JE-
nere abundabant. Ad mentem fere neas ita precatur : ' Sis felix nos-
Catulli Virg. ' Di tibi si qua pios re- trumque leves quaecumque laborem.'
spectant Numina, si quid Usquam Ti bull. lib. m. Eleg. ult. ' Sis felix
justitiae est, et meus sibi couscia recti, et sint candida fata tua.'
Praemia digna ferant.' Themis porro 157 Et qui principio] Hic Poëta
ex Hesiodo in Theog. filia fuit Cœli significare videtur eum, a quo fuerit
et Terrae, et una de uxoribus Jovis, primum Maulio commendatus, et per
de qua Justitiam, Bonas leges, et quem in ejus notitiam venerit, et qui
Pacem florentem natas esse dicit. fuerit in causa cur ipsi Maulius tot
De Themide sic Festus. Themin beneficia contulerit, apud quem eti-
Deam putabant esse, quae praeciperet am se gratum et memorem, ut apud
hominibus id a Diis petere, et ab ho- Maulium, praestare velle videtur.
minibus, quod fas esset. Quid sit autem ' tradere ' nemo nescit,
155 Sitis felices] Formula preca- qui commendatitias literas, maxime
tionis notatione digna. Nihil enim lib. xni. Epist. Cic. legerit.
frequentius apud Poetas invenitur,
ÇARMEN LX1X. . 271
Et longe ante omnes mihi quae me carior ipso est,
Lux mea; qua viva vivere dulce mihi est. 1G0
mea amica, mea vita, qua mihi memetipso carior est, et qua sola salva et incolumi
vita mihi suavis est. •

uno Voss. et Mediol. totus versus abest.—159 Sed longe Lat. Lat. pro ipso
offerunt Dat. et Rice. ipse; tres Saib. Medic. Vall. Corv. et edd. ante Ai-
dum ipsa.—160 ' Est in Dat. et Rice. deest. Nobis olim totus locus, mirum
in modum impeditus, hoc modo expediri fortasse et coustitui posse yidebatur,
si pro et tu in vs. 155. ut tu, et vs. 157. Det qui pro Et qui legeretur ; ulti
mum autem distiebon antecedenti praeponeretur sie, Sitis felices ut tu, Ifc.
Et domus ipsa, Ifc. Et longe, Ife. Lux mea, I¡c. Det, qui principio, i¡c. Sunt
primo, Ifc. Sed nunc vix dubito, quin totum distichon vs. 157. 158. a sciolo
quodam appictum sit.' Doer.

CARMEN LXIX.
AD RUFUM.

Noli admirari, quare tibi fcemina nulla,


Rufe, velit tenerum supposuisse femur :
Non ullam гагзз labefactes muncre vestis,
Aut pelluciduli deliciis lapidis.
Ne demvreris, о Rufe, * * *. aut cur nullam puellam corrumpas dono
pretiosa vestis, aut illecebris gemma pellucentis. Tibi nocet malus quidam vulgi

3 In Seal. et nonuullis Stat. codd. Nos Ша rarœ; in aliis Stat. Nos illa
arœ ; in Aid. Mur. Stat. Graev. ed. anon. aliis, Non, si Wam rarœ ; in Seal. 1.
Non illam rarœ, quod reposait Voss. Lect. nostra, quam ex Gryph. 2. гe-
vocavit Doer. est ex conj. Avantii. labefactas in Brix. improbante Doer.—
NOTjE
1 JVoK admirari, Rufe] Hoc Epi- hortatur Poëta, ut e duobus alterum
grammate exagitat Catullus quen- faciat, vel quod tetrum ¡llum caprum
dam Rufum divitem, et male olentem, occidat,malumque hoc pacto suffocet
qui licet munera donaret mulieribus, odorem, vel admirari desinat cur non
ab illis tamen non amabatur : cujus ametur.
rei causam asserit fuisse teterrimum 2 Tenerum femur] Ut cum ipsa co-
alarum odorem, quem Grreci rpdyov, ëas, scilicet.
Latiui caprum aut bircum vocant ; cu 4 Deliciis lapidis] Gemmae namque
jus odoris fœditate praeter ceteros ad ornatum, ostentationem, et deli
insignia erat Шe Rufus ; unde ipsum cias tantum expetuntur.
272 С. VALERII CATULLI
Ledit te quaedam mala fabula, qua tibi fertur 5
Valle sub alarum trux habitare caper.
Hunc metuunt omnes : neque mirum ; nam mala valde est
Bestia, nee quicum bella puella cubet.
Quare aut crudelem nasorum interfice pestem :
< . Aut admirari desine, cur fugiunt. 10
гeтто, quo dicitur naribus crudelis hircus tibi stabulari subter axillarum tuarum
recessu. Hircum istum tinœnt omnes, nec hoc est mirandum. Pessima enim est
bellua, neque ea est cum qua fm musa puella dormire velit. Quamobrem vel occide
savam iliam narium pesteт, vel cessa demirari quare te omnes refugiunt.

4