Sei sulla pagina 1di 953

Informazioni su questo libro

Si tratta della copia digitale di un libro che per generazioni è stato conservata negli scaffali di una biblioteca prima di essere digitalizzato da Google
nell’ambito del progetto volto a rendere disponibili online i libri di tutto il mondo.
Ha sopravvissuto abbastanza per non essere più protetto dai diritti di copyright e diventare di pubblico dominio. Un libro di pubblico dominio è
un libro che non è mai stato protetto dal copyright o i cui termini legali di copyright sono scaduti. La classificazione di un libro come di pubblico
dominio può variare da paese a paese. I libri di pubblico dominio sono l’anello di congiunzione con il passato, rappresentano un patrimonio storico,
culturale e di conoscenza spesso difficile da scoprire.
Commenti, note e altre annotazioni a margine presenti nel volume originale compariranno in questo file, come testimonianza del lungo viaggio
percorso dal libro, dall’editore originale alla biblioteca, per giungere fino a te.

Linee guide per l’utilizzo

Google è orgoglioso di essere il partner delle biblioteche per digitalizzare i materiali di pubblico dominio e renderli universalmente disponibili.
I libri di pubblico dominio appartengono al pubblico e noi ne siamo solamente i custodi. Tuttavia questo lavoro è oneroso, pertanto, per poter
continuare ad offrire questo servizio abbiamo preso alcune iniziative per impedire l’utilizzo illecito da parte di soggetti commerciali, compresa
l’imposizione di restrizioni sull’invio di query automatizzate.
Inoltre ti chiediamo di:

+ Non fare un uso commerciale di questi file Abbiamo concepito Google Ricerca Libri per l’uso da parte dei singoli utenti privati e ti chiediamo
di utilizzare questi file per uso personale e non a fini commerciali.
+ Non inviare query automatizzate Non inviare a Google query automatizzate di alcun tipo. Se stai effettuando delle ricerche nel campo della
traduzione automatica, del riconoscimento ottico dei caratteri (OCR) o in altri campi dove necessiti di utilizzare grandi quantità di testo, ti
invitiamo a contattarci. Incoraggiamo l’uso dei materiali di pubblico dominio per questi scopi e potremmo esserti di aiuto.
+ Conserva la filigrana La "filigrana" (watermark) di Google che compare in ciascun file è essenziale per informare gli utenti su questo progetto
e aiutarli a trovare materiali aggiuntivi tramite Google Ricerca Libri. Non rimuoverla.
+ Fanne un uso legale Indipendentemente dall’utilizzo che ne farai, ricordati che è tua responsabilità accertati di farne un uso legale. Non
dare per scontato che, poiché un libro è di pubblico dominio per gli utenti degli Stati Uniti, sia di pubblico dominio anche per gli utenti di
altri paesi. I criteri che stabiliscono se un libro è protetto da copyright variano da Paese a Paese e non possiamo offrire indicazioni se un
determinato uso del libro è consentito. Non dare per scontato che poiché un libro compare in Google Ricerca Libri ciò significhi che può
essere utilizzato in qualsiasi modo e in qualsiasi Paese del mondo. Le sanzioni per le violazioni del copyright possono essere molto severe.

Informazioni su Google Ricerca Libri

La missione di Google è organizzare le informazioni a livello mondiale e renderle universalmente accessibili e fruibili. Google Ricerca Libri aiuta
i lettori a scoprire i libri di tutto il mondo e consente ad autori ed editori di raggiungere un pubblico più ampio. Puoi effettuare una ricerca sul Web
nell’intero testo di questo libro da http://books.google.com
c550. 4

HARVARD COLLEGE
LIBRARY

VEJRI

Bought from the Fund for


CurrentModern Poetry
given by
MORRIS GRAY
CLASS OF 1877
PATROLOGIÆ
CURSUS COMPLETUS ,
SEU
BIBLIOTHECA UNIVERSALIS , INTEGRA , UNIFORMIS , COMMODA , OECONOMICA
OMNIUM SS. PATRUM . DOCTORUM , SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM .
siye LATINORUM , SIVE GRÆCORUM ,
001 AB BVO APOSTOLICO AD ÆTATEM INNOCENTII III (ANN . 1216 ) PRO LATINIS
ET AD PHOTII TEMPORA (ANN . 863) PRO GRÆCIS FLORUERUNT :
RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUM QUÆ EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICÆ TRADITIONIS PER DUODECIM PRIORA
ECCLESIÆ SÆCULA ET AMPLIUS ,
IUXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS, INTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS,
PERQUAM DILIGENTER CASTIGATA ;
DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS , VARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA ;
OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUÆ TRIBUS NOVISSIMIS SÆCULIS DEBENTUR ARSOLUTAS
DETECTIS AUCTA ;
INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS , SINGULOS SIVE TOMOS SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI
SUBSEQUENTIBUS , DONATA ;
CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS , NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOR EN
DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAN SIGNIFICANTIBUS , ADORNATA ;
OPERIBUS CUM DUBIIS, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM
ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS , AMPLIFICATA ;
DUCENTIS ET AMPLIUS INDICIBUS LOCUPLETATA ; SED PRÆSERTIM DUOBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS , ALTERO
SCILICET RERUM , QUO CONSULTO , QUIDQUID NON SOLUM TALIS TALISVE PATER , VERUM ETIAM UNUSQUISQUE
PATRUM , ARSQUE ULLA EXCEPTIONE , IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT , UNO INTUITU CONSPICIATUR ;
ALTERO SCRIPTURÆ SACRÆ , EX QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET
IN QUIBUS OPERUM SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM SCRIPTURE VERSUS ,
A PRIMO GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS , COMMENTATI SINT.
EDITIO ACCURATISSIMA, CÆTERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA , SI PERPENDANTUR CHARACTERUM NITIDITAS,
CHARTE QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS , OPERUM RECUSORUM TUY VÁRJETAS
TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGI.£ DECURSU CONSTANTER
SIMILIS, PRETU EXIGUITAS, PRÆSERTIMQUE ISTA COLLECTIO , UNA , METHODICA ET CHRONOLOGICA ,
SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM ,
PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET MSS . AD OMNES ETATES ,
LOCOS , LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS , COADUXATORUM .

· SERIES GRÆCA
IN QUA PRODEUNT PATRES , DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESIÆ GRÆCÆ
A S . BARNABA AD PHOTIUM ,
ACCURANTEJ. - P . MIGNE ,
Bibliothecæ Cleri universæ ,
SIVE
CURSOUN COMPLÉTORUM IN SINGULOS SCIENTIÆ ECCLESIASTICÆ RAMOS EDITORE

PATROLOGIA , AD INSTAR IPSIUS ECCLESIÆ , IN DUAS PARTES DIVIDITUR , ALIA NEMPE LATINA, ALIA GRÆCO - LATINA ; LATINA .
JAM INTEGRE EXARATA , VIGINTI ET DUCENTIS VOLUMINIBUS MOLE SUA STAT, CENTUMQUE ET YILLE FRANCIS VENIT . GRÆCA
DUPLICI EDITIONE TYPIS MANDATA EST. PRIOR GRÆCUM TEXTUM CUM VERSIONE LATINA LATERALIS COMPLECTITUR , ET
FORSAN CENTUM VOLUMINUM EXCEDET NUMERUM . POSTERIOR AUTEM VERSIONEM LATINAM TANTUM EXHIBET IDEOQUE IN
TRA QUINQUAGINTA CIRCITER VOLUMINA RETINEBITUR . UNUMQUODQUE VOLUMEN GRÆCO -LATINUM OCTO , UNUMQUODQUE
NERE LATINUM QUINQUE FRANCIS SOLUMMODO EMITUR : UTROBIQUE VERO , UT PRETII HUJUS BENEFICIO FRUATUR EMPTOR ,
COLLECTIONEM INTEGRAM SIVE GRÆCAM SIVE LATINAM COMPARET NECESSE ERIT ; SECUS ENIM , CUJUSQUE VOLUMINIS AN .
PLITUDINEM NECNON ET DIFFICULTATES VARIA PRETIA AQUABUNT.

PATROLOGIÆ GRÆCÆ TOMUS XXXIX .

DIDYMUS ALEXANDRINUS, S. AMPHILOCHIUS ICONIENSIS, NECTARIUS CP.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J. - P . MIGNE EDITOB EM ,


IN VIA DICTA D 'AMBOISE . PROPE PORTAM LUTETIÆ PARISIORUM VULGO D 'ENFER NOMINATAM
SEU PETIT - MONTROUGE .

1858
‫?‬
‫‪ (2 -‬اس‬
SÆCULUM IT .

ΔΙΔΥ Μ Ο Υ
ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΩΣ

ΤΑ ΣΩΖΟΜΕΝΑ ΠΑΝΤΑ.

DIDYMI ALEXANDRINI

OPERA OMNIA .
ACCEDUNT

S . AMPAILOCHII ICONIENSIS EPISCOPI ET NECTARII CP. PATRIARCHA

SCRIPTA QUÆ SUPERSUNT,

ACCURANTE ET DENUO RECOGNOSCENTE J.- P . MIGNE ,


Bibliothecæ Clerſ universæ ,
SIVE

CURSUUN COUPLKTOROM IN SINGULOS SCIENTIA ECCLESIASTICÆ RAMOS EDITORE.

TOMUS UNICUS.

VENIT 11. FRANCIS GALLICIS .

C EXCUREBATUR ET VENIT APUD J.- P. MIGNE EDITOREM ,


UVIA DICTA D 'ANBOISE , PROPE PORTAM LUTETIÆ PARISIORUM VULGO D 'ENFER NOWINATAM ,
SEU PETIT- MONTROUGR .

1858
movie

1860. Lag28.
Gray Sund .
49. 87
ELENCHUS

AUCTORUM ET OPERUM QUÆ IN HOC TOMO XXXIX CONTINENTUR .

DIDYMUS ALEXANDRINUS.
De Trinitate libri tres , 270
De Spiritu sancto . 1034
Liber contra Manichæos, 1086
Fragmenta ex libris deperditis. 1110
ex Catenis . 1112
1731

NECTARIUS ARCHIEPISCOPUS CP .
1823

Ex Typis MIGNE , au Pelit-Montronge.


ANNO DOMINI CCCXCIV .

S . AMPHILOCHIUS
ICONIENSIS EPISCOPUS.
(Notitia ex Bibliotheca Gallandiana,lom . VI, Proleg . p. xl.
1. Cappadocem fuisse Ampbilochium , perinde A Lycaoniæ more apostolico composuisse traditur (1).
alque Basilium etGregorium Nazianzenum , diserle Anno autem , ut videtur (m ), 377 consullus ab alle
prodit fieronymus (a ) : quin et Cæsareæ , in ipsa rius provincide, fortasse Lycieusis (n ), episcopis qui
videlicel pri:naria Cappadociæ urbe, magnique Ba- circa Macedonii hæresim fluctuabant, concilium
silii patria , ortum habuisse, aperte salis leslalur coegit : in quo consultationi respondens, egregiam
idem Basilius (b ). Primum rhetor ac foro assuelus(c ), synodicam suo el aliorum episcoporum Lycaonien
in soliludinem secedens monachum egil. Deinceps sium nomine conscripsit ; quam sæculo superiore a
vero ineluctabilibus gratiæ relibus caplus, alque in Cotelerio editam , inter nostra Amphilochiana pro
mediam Pisidiam numine divino deducius, ut verbis tulimus. Anno deinceps 381 synodo generali Con
ular Basilii (d ), Iconii episcopus fuit ordinalus, slantinopolitanæ interfuil, atque a Patribus ad fidem
anno 573 exeunte , vel initio anni 374 ex viri docti catholicam per Asiæ provincias restituendam dele .
sententia (e ) quam sequimur. Basilio in primis fuit galus fuisse comperilur (0 ). Quo item anno primus
oninium charissimus, ut ex pluribus ejus epistolis ad subscripsit nosler Iconiensis episcopus testamento
ipsum datis coniperluin habemus ; quas inter emi. Gregorii Nazianzeni, Flavio Eucherio el Flavio
nent tres canonicæ (1), intra annos 574 et 375 per- Evagrio coss. lilleris consignalo (p). Biennio post
scriple : quo quidem tempore librum quoque De synodo viginti quinque episcoporum præfuit, Sidæ
Spiritu sancto Basilius eidem Ampbilocbio inscrie in Pamphylia contra Messalianos coactæ , leste Theo
psisse perhibelur (g). Eo itidem familiariter usus dorito (g ) : qui et alibi (r) : 1 Accuralius, inquit,
Gregorius Theologus, uiex ejus epistolis haud pau - bæresim (Messalianorum ) confodit longe optimus
cis ad ipsum datis constat. El jure sane oplimo no- Amphilochius, ipsa illorum verba actis a se con
sler Iconiensis antistes magnis illis viris in prelio fectis inserens, quæ doginatum differentiam aperte
habitus: qui nimirum egregiis cum mentis cum declarant. , Sed hujusmodi opus Amphilochianum ,
animidotibus præditus fuisse noscalur. llius enim ut ferme reliqua, intercidit. Exstat fragmentum ex
igneus charitatis fervor, morumque gravitas ac la. Ampbilochii epistola dogmatica ad Pancharium din
citurnitas celebratur (h ). Discendi sludium et hu- conum Sidensem (s), quod fortasse ad res in ea Si
militatem admirabalur in eo Basilius (i) ; quippe delana synodo gestas pertinere , haud immerilo quis
qui discere non gravarelur, cum docendi locum le - existimet. Utcunque fuerit, juvabit tamen adire Pho .
neret. Tantum denique amoris sibi apud omnes con - lium (1) , qui acla hujusce synodi Sidæ habilæ legit,
ciliabal, ul nullius præsentia magis expelereturquam pluraque de ea scitu digna posteris tradidit. Neque
Amphilochii (j) . Tillemontium hac de re prætereas velim (u ).
il. Jam vero, ut res in episcopatu ab eo præclare III. Porro ad hunc ipsum annum 583 , ut post Bi
gestas summatim recenseamus, Isaurorum Eccle - roniuin (v ) censent Valesius (x ) ac Tillemonlius (y )
siain sanctus Pater prudenter curasse (k ), resque spectat egregium illud Amphilochii facinus, memo

(a) llieron. epist. 70, al. 84, § vv. (0) Socrat, Dist. eccl. lib . v, cap. 8 ; Sozom , lib .
(6 ) Basil. epist. 461, al. 393, $ 1. vii, cap . 9 .
(c ) Id . episi. 150 , al. 392, ss 11 el iv. (p ) Greg . Naz . Opp . tom . I, sub init.
d ) Id . epist. 161, § 1. (9) Theodor. Hisi, eccl. lib . iv, cap. 11.
(e ) Maran . in Vit . Basil. cap . 30 , $ $ i el vi. (r ) Id. Hærel. fab . lib . iv , cap. 11.
5 ) Basil. epist. 188 , 199 , 217 . ( s) Infra sub num . 16 .
( Maran . in Vit. Basil. cap. 50 , § vi. ) Phot. Bibl. cod . llI .
(h ) Basil. lib. De Spir . sancio , cap. 30, $ LXXIX. îu ) Tillem . Mém . eccl. tom . Vill , pagg . 554 et 798 ,
(1) Id . epist. 190 , $ 1. not. 2 , Sur les Messaliens.
un ld . episi, 176 . (v ) Baron . ad ann . 383 , $ XXXI.
( ) Rasil. epist. 190 , $ 1 . (x ) Vales. ad Theodor. Hist. eccl. lib . v, cap. 16 ,
U ld . epist . 200 . noi. 2.
( m ) Maran . in Vit. Basil. cap . 38, $ 1. (y) Tillem . Mém . eccl, tom . VI, pag. 627 et 802,
(n ) Tillem . Mém . eccl . tom . IX , pag . 624 . not. 105 , Sur les Ariens.
PATROL. GR. XXXIX .
S . AMPHILOCHII ICONIENSIS EPISCOPI 12
ria scilicet dignissimum , quo a magno Theodosio , A cua : quæ lamen omnia ad nos non pervenisse do
invito licet, impetravit ut Arianorum conventicula lendum .
veta rentur. Rem fusius enarrat Theodorilus (a ), sed V . Neque aliter sane censendum , si specientur in
minus accurate Sozomenlis (6 ). Nimirum in pala - primis Amphilochiana fragmenta quæ veleres nobis
lium ingressus admirandus ille Amphilochius, Theo - servarunt : Cyrillus, inquam , Alexandrinus, Theodo
dosium quidem solito honore prosecutus est ; Arca - rilis, Anastasius Sinaita, Leontius Byzantinus, Fa
dium vero patri astantem , quem ille paulo ante Au - cundus Hermianensis, Joannes Damascenus, aliique
gustum renuntiaveral, insalulalum præleriit. Quod Ecclesiæ scriptores. Hæc autem magoam partem
quidem indigoe ferens imperalor, de filii contemplu collegil Combelisius : quibus alia neque piuca e!
quod in se ipsun recidat, cum episcopo expostulat. ipsi adjecimus ; eaque omnia primum congesta non
Tunc vero contenla voce Ampbilochius : « Vides, solum digessimus, sed etiam cum pridem ellilis denuo
iniquil, imperalor, le filii tui contumeliam ferre non contulimus.
posse ; sed succensere iis qui illi contumeliam fa - VI. Praler ejusmodi germana Amphilochii ope
ciunt. Crede igitur, Deum quoque hujus universi eos rum deperditorum fragmenta , ex vetustis ecclesia
aversari atque odio babere , qui Filium ipsius uni- slicis scriptoribus desumpla , exstant præterea ejus
gonilum blaspheniani. 1 Faclum dictumque admi- B dem sancti Pairis lambi ad Seleucum , quos cum
ralus imperalor, legem a bealo antistile postulatain metaphrasi Latina primum edidit Schleusinge 2nvo
extenplo lulil. Quod superest, idem Amphilochius 1609 Joachimus Zehnerus. Sunt aulem versus 333 ,
anno 394 desinente concilio Constantinopolitano sub eosque in fine adnumerat ipsemet auctor per ires
Nectario habito interfuil, in quo Agapii et Bagadii hecatontadas et decadas totidem ac monadas tres,
quide Bostrorum in Arabia episcopalu contende. ad SS . Trinitalem videlicet respiciens. De operis in
bant, causa definita est. Post bæc autem quo tem - legritate dissident eruditi. Billius primus omnium
pore supremum diem obieril sancius præsul, haud hos lambos Gregorio Nazianzeno asserere nilitur,
satis esi exploratum , ut videre est in primis apud ex antiquarii quo usus est. hujusmodi conjectura :
Tillemontium (c). Illud potius allendendum , ipsum Kai taūTG Ôuxei MOL TOŨ Okolóyou turX Velv opevos,
scilicet dum adhuc in vivis agerel, Gregorio Theo - us Tapa Apoioxiou ypaçevra• Hæc mihi videntur
logo teste (d), miraculis claruisse . Ejus vero memo- a Theologi mente profecia , lanquam sub Amphilo
ria die 23 Novembris ab utraque Ecclesia recoli- chii nomine scripla : ea nimirum ratione, qua Na
lir. zianzenus ad Nicobulum ex Nicebuli filii persona,
IV. Reliquum esi, ul de sancti Patris nostri litle - , el alia quædam ad Vitalianum parentem ăstoprov
rarum moniinentis verba faciamus. Et Hieronymus scripsit. , Sunt nihilominus, inquil Combelisius (h ),
quidem egregii unius libri De Spiritu sancio ab Am . bæc leviora , quam ut fidem codicum vindicantium
philochio conscripti, mentionem injicil (e ). Neque Amphilochio elevent. Primum enim minus qua
id sane mirum . Non enim , inquit ((), de his quce drant hic posita de libris canonicis cum iis que
non legi, nosse potui; el quod aliis forsitan sit no . label Theologus ( i ) , ubi absolute pronuntial de
lum , mihi in hoc terrarum angulo (Bethlehemitico) Panli Epistolis el seplem catholicis, nulla mentione
fuerit ignolum . Al vero idem doctor maximus ait libri Esther aul Apocalypsis. Tum quia videnlur bi
Magnum oratorem scribens anno circiler 397 , quin - lambi non ita accedere ad colhurnum Gregoria
que nimirum post annos ab edilo suo libro De viris nuni, potiusque referre facilem Amphilochii venam ,
illustribus, ex quo memoralum opus De Spirilu san- ac nonnihil licentius decurrere el sıylo solutæ ora
clo ab Amphilochio sií,i rectum testatur : eundem ijoni propinquiori... Ilem , quid velat ul Theologo
præstantissimum præsulem Iconiensem , ob specia - æqualis, isque ipse omni scientiarum genere excul
lam janı el diu cognitam ejus doctrinam , Basilio lus ac plane vir čloyijáratos, etiam nielro Seleu
magno etGregorio Theologo exæquat bis verbis (g) : cum instituerli, ad quem prosa semel et iterum
Exstant el Julii Aſricuni libri. . . . . Cappadocum - D eum scripsisse dogmatica probant quæ ejus produ
que Basilii, Gregorii, Ampbilochii : quiomnes in lan- cimus fragmenta ? Nec est simile in aliis allatis,
tum philosophorum doctrinis atque sententiis suos in quibus stalim palain est assumpla persona . Etiain)
refarciunt libros , ut nescias quid in illis primum Balsamon habet ut Amphilochii ( i), passimque Da
admirari debeas, eruditionem sæculi, an scientiam ascenus in Elementis emin . Rupifucaldii. , Hæc
Scripturarum . Es ipso ergo Hieronymo compertum porro eadem quæ hactenus Combeſisius, repelil al
habenus, complura fuisse ab Amphilochio perscri getque Tillemonlius (k ), licet operis auctorem Anu
pla, etmultiſormis quidem doctrinæ laude conspi- philochium libere astruere non audeal.
( a) Theodor . Hist. eccl. lib . v, cap. 16 . ( 9 ) Id. epist . 70 alias 84 , ad Magnim orat., f iv .
(b ) Sozom . lib . VI, cap . 6 . (1 ) Combef. not. ad Amphil. pag . 253.
(c ) Tillem . Mém . eccl. toni. IX , pag . 745 , not. 4 , ) Greg. Nisz . carm . Xxxii munc vul. O ; p .
Sur S . Amphil . 101 . II, pag . 98 (ed . nov . p . 1089 ).
(d ) Greg. N : z. carm . Li, [nunc 111), 242, Opp. (j) Baisain . Comment. pag. 656' cl 1082 edit. P :
iom . II , pag . 125 ( ed. 11oy. p . 10171. ris. 1620 .
( e) Hieron . lib . De vir. illustr . cap. 133 . (k ) Tillem . Memor. eccl. tom . IX , pag. 746, nul. 6 ,
Id . in prolog . ad lib . De vir . illustr . Sur S . Amphil .
VITA ANTIQUA . 14
Verum ad vindicandum carmen iambicum extra A qnam sæculo superiore desinente in lucem exlulit
omnem dubitationis aleam episcopo nostro lco - Colelerius, nemo est qui ambigat : Est enim , inquit
niensi, præter codices manu exaratos quos præ cie - cl. editor, lola Amphilochiana, Basiliana, Grego
leris escilal Montfauconius (a ), velerum quoque riana. De ea pluribus Tillemontius (í).
seriplorum accedit auclorilas, non solum Joannis Ex octo autem orationibus quas sub Amphilochii
Damasceni et Balsamonis , quoruin meminit Combe- nomine edidit Combefisius, quinque tanlum selegi
fisius , sed etiam Zonaræ (6) Balzainove antiquioris : mus, tribus reliquis , cum codem editore, alio ainan
quin el Cosmæ Indicopleuslæ , qui circa medium dalis (g). Porro de bis omnibus laudatus Tillemon
sæculi vi floruisse perhibetur (c). Quandoquidem lius pro more suo accurale satis disserit (h). Hoc
vero ejusdem Cosmæ locum hac de re nemo hacte - unum addimus, orationem videlicet il, De occursu
bus animadvertit, ne ipse quidem Fabricius Amphi. Domini, Amphilochio asseri ex codice bibliotheca
lochii scripla recensens, ipsum propierea huc af. Medicex apud Montfauconium (i) ; qui et alterum
ferrejuverit. Sic igiturille (d ) : 'A4.PL/6Xoş È TTLEXOTIOS bibliothecæ Sfortianæ codicem laudal (i), ex quo
YEVÓLLEVOS TOŪ 'Ixovlov, pidos xal XolvWVIXÒS toū Ma eidem Iconiensi antisliti astruitur oratio 11, in La .
xaplou Bachelou, xal ajuds tv cois após Élevxor zarum quatriduanum .
air ypapeisiv idućouç åuçu6a douévas aŭtas (tas B Vitam demum Amphilochii quam damus post
xaboixàs) e Eeitev. Id est : Amphilochius Iconii epi- Combelisium , descripsit editor ex regio codice
scopus, amicus el familiaris beati Basilii, in law . n . xcii ,qui et de illa hæc habet (k) ; Ipsa estantiqua
EIS SUIS AD SELEUCUM scriptis dubias illas (catholi- Amphilochii Vita, non quain Mel:pbrastes stylo or
cas Epistolas) pronuntiavil. Eo quidem loci minus navit ac Metappásel reddidit : quidquid mihi ju .
accurale loquitur iste monachus Ægyplius de se - niori, meque secuto Philippo Labbe obrepsil. » El
plein catholicis Epistolis, ut probe advertil vir do- alibi (1) : 1 Eamdem vitam habet Aloysius Lipoma
clissimus (e) : verum ad rem nostrain satis aple , nus lom . V, el ex eo Surius xxv11 Novembris ; ma
quippe qui lambos Amphilocbianos agnoscat (*). iori tamen verborum fluxit, quam habeat laudalus
Ex quibus ergo, mea quidem sententia , nullus dila codex regius : eoque fuit Latina versio Græcis com
bilandi locus relinquitur, quin carinen illud iambi- ponenda , seu potius nova adornanda : nonnullis
cuni tanquam sincerus Amphilochii ſetus sit ba- eliam re ipsa , quanquam minoris inoinenti , in
bendum . nostro el quo usus est Lipomani interpres, codice
VII. De synodicæ Amphilochii epistolæ yinsiótnt' diversis, 1
(a ) Monuſ. Bibl. bibl. tom . I, pag. 257 A , el tom . II , C in Tillem . Mem . eccl. tom . IX , pag. 624 seq .
pag. 1050 D), 1053 E , 1531 B . (9 ) Combeſ. Recens. auci, ad Bibl. cuncion . lom . l,
O Zonar, Commenl. pag . 415 edil. Paris . 1618 . pag. 5 .
(c ) Monf. Prefal. ad Cosm . Topogr. Christ. cap. 1 , (h ) Tillem . I. c . pag . 747, nol. 7 , Sur S . Amphil.
Montf. Bibl. bibl. pag . 258 G .
(d) Cosm . Indic . Christ. Topogr. lib . VII. ( j) Id . ibid . pag . 702 E .
le) Montfauc. Præful, ad Cosm . Christ. Topogr . (k ) Combeſ. 1. c .
cap. 5, § . (1) ld . in not. ad Amphil., p. 279.
(1) Alierius Cosmæ lestiinonium addi posset qui in Scholiis ad Gregorii Nazianzeni carmen Ad Olym
piada (ap. Mai Spicileg. Rom ., l. II, p . 197 , el apud nos in Gregorio Nazianzeno) lambicum ad Seleucum
Aanphilochio tribuit his verbis : Tauons o tñs 'Olulitiáõos ào àcôoūs Eéheuxos ñv, tapos öv try lajoixiv
CructoTV 'AuQuoylos Yey páxnxEV ... Cum vero Palres Benedictini lambicum iilud inter Opera Nazian
zeni relinuerint, ab eis discedere noluimus. Edit. Patr .

ΤΟΥ ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΑΜΦΙΛΟΧΙΟΥ


ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΙΚΟΝΙΟΥ
ΔΙΗΓΗΣΙΣ ΚΑΤΑ ΑΡΕΙΑΝΟΥ ΚΑΙ ΕΥΝΟΜΙΟΥ ΚΑΙ ΜΑΚΕΔΟΝΙΟΥ.

B . AMPHILOCHII
EPISCOPI ICONII
HISTORIA ADVERSUS ARIANUM EUNOMIUMQUE ETMACEDONIUM .
• NOTA . Voces non paucae in hoc opusculo occurrunt, usitato scribendi modo prorsus repugnantes ,
Quargın tamen scripturam mutare nobis religio fuit, siquidein ad Ægypliacani dialectum pertinere
videantur. Ignoscat igitur nobis lector, siculi Iegerit διλειάσης pro δειλιάσης, ποιμένων pro ποιμαίνων ,
cæteraque id genus. Edit. PATROL .
A'. 'Hy tis uovayos avno ovómati Auguhóxtos : I. Eratmonachus quidam nominc Amphilochins;
xa! Qútoş õixa:95 nv xal 0 :07 6ńs, Otto; èyondolo fuitque vir ille justus et pius. Is annos quadraginta
15 S. AMPHILOCHII ICONIENSIS EPISCOPI 56
vixerat in spelunca, quos sicco panis et aquæ epulo A étroingev Érnle' oñiye oệ 5n6opariav äptou xal
Transegeral; vinum autem et oleum nunquam sum - Côatos. oſvou o xal thalou ouốéTOOTS ustedáu havev .
psit. Accidit autem ul eo tempore decederet episco - 'Eyéveto ÔÈ Èv tois xalpois èxeivois , teasutñoal odv
pus civitatis Iconii; angelus vero Domini astitit ÊTELSXOTOV 'Ixovlou , xol Štesotn ó öyredos Kupiou
Amphilochio dicens : Amphilocli, vade in civila - to 'Auçãoxío Néywy• 'Augenóxle , őtte 0€ els thu
lem , pasce oves Christi. At ille non acquiescebal. nóv, toluave od nepoata toŨ XPLOTOū . 'U ôè oux.
Rursumque aslans angelus Domini ait illi : Eliam ŚTelOeto : zal ÉTELOTNS táhev ó ãyyelos Kupiou éYEL
nunc dico , vade, fac quod fuit præceplum . Nle au ajtó · Kal fön éYW COL• Ilopeúou, td xE2EUGOÉV go!
tem nec sic parebal ; dicebat enim apud se , ipsum Tolncov. 'O é oùôt outws ¿Tel0sto • Edeye yèo Šv
etiam Salanam in angelum lucis se transfigurare ”. Šautó , őti xal aútos Š Eatavās uetasynuariçetal
Faclumque est nocte tertia , ut ei rursus aslans an - eis ãyyehov qwtós. Kai žyéveto tñ spity vuxtl,
gelus diceret: Surge a lno islo stralo , et vade in Šttlstàs Táhly autó ó öyrenos héyel• 'Eyelpou à rid
civilalem , ac pasce oves Christi. Surgensque ille tñs otpwgvñs cou taúens, xal topeúou els the tró
tenuit eum dicens : Si angelus Dei es, stemus in aev , xal tolyave tà apóbata Xp:6toû. Kai &vastas
oratione. Mosque angelus Domini, demisso capite xortésxev autòv Néywy• El dyreos ei toŨ QoŨ ,
clamavit , dicens : Sanclus, sanctus, sanctus Dominus B GTÛLEV Eis rootsuyor xai sůl éws xivel Tiv XEQQ
Deus Sabaoth : plenum est cælum elterra gloria ejus . Any ở öyralos Kupiou , xal È6ónse aéywv: "Arios ,
Apprehensaque Amphilochii dextera , duxit eum in ärlos , ärioç Kópios Labato allons o ovparos
ecclesiam , quæ ultro eis aperta est ; atque ingressi mal di gen oñs doens autoū . Ką! ŠTIMAbóusvos tñs
viderunt magna lumina, perinde atque in ſesto Do- eftãs 'Appeaoylou, Kyayev aütdy eis Thyėxxanolav .
mini(a ). Erantque viri singulari eximioque ami- xal attólatos nvoiyn aútoic : xal elõov sūra le
clu (6 ), quorum non erat numerus. li acceplum ráda , os Éti loptñs Kupiou. Kalavopes uováSovtes,
eum , duxerunt ad aram sanctam : ac præ manibus Uv oux tv å p !Ojos . xai ėmtlla66Levou aŭtov , Krayov
Evangelium habentes, tradiderunt ei, dicentes : Do- Šed to Outlast poyº xalelyov èv tais xepolv aútūv
minus tecum . Unus autem ex sanctis angelis qui Euayyéalov, xal åttéôwzav autó aérovtes: 'O Kú
etiam erat in eis primus, dicit ad eos : Precemini, p!OS MEtà coð . Eis & Topūtos aütāv heyet noods
omnes. Capitque dicere : Divina gratia præficit or- autoús : ECE250€ trávies. Kai Eato léyely : 'H
dinalque (c ) fratrem nostrum Amphilochium epi- Oslo zápis topoyeepiCeToL toy doen pdv twv 'Auple
? JI Cor. xi, 4 . • Isa . vi, 3.
(a ) Perinde algue in ſesto Domini. 'Os Šri toptñs C gniſicarelur traditio talis vel talis potestatis a legi
Kupiou , velul die Dominico , velforte, Dominica ipsa limo ministro : quomodo etiam constat, aliter or
Resurrectionis, a qua reliqui per annum habent ut dipatos primos diaconos , quam modo ordinentur ,
sint Christianis solemnes et Dominici, lætique om - porrectione libri Evangeliorum , Maltheo qui pri
nino ; quam eorum lætitiam et galopótnta , yeyára mus scripsit Evangelium , aliquot postmoilum an
illa el vere spatopá , in ecclesiis lumina cereique ut. nis , primuun scribenle . Sed de his pluribus, eccle
cunque repræsentent. siasticarum rerum diligens scrulator Parisiensis
(b ) Eranique viri singulari eximioque amiciu , Ha Ecclesiæ theologus, D . Isacius Hubertus in 'Apyle
buit nosler codex Mová COUTES , nec novimus, quan . patino , el Jacobus Gvar in Euchologio . Quod porro
quam utminus congruum non reddidimus. Elsi enim spectat ad miraculosam istain , et præter legein , or
plerique episcopi Græci jam olim assumpli fuerint dinationem ; constantissimum est, poluisse eam
e cælu monachorum , eoque poluerint angeli conve . fieri, fuisseque omnino credendum sanclis angelis,
nisse monachoram specie, ad consecrandum in epi- de ea testantibus, juxta doctrinam D . Thomæ mi p . , q .
scopum confratrein monachum : aplius tamen vide 64 , a . 7 . Neque enim id illi allentarent, nisi Christo
tur ut culliori et sacro habitu apparuerint, ac quali jubente, qui potest quo maluerit ministro uili in sa
deceret lantum ministerium ; idque auctor signifi . cramentis : quanquain secundum legem ulatur solis
care voluerit. Quare reddidimus velul esset Movó- hominibus, ut quibuscum ipse, sacramentorum au
(wvoi, quomodo habuit sine dubio codex Lipomani, clor, communicat in natura : neque non l'actum ,
apud quem legimus : Viri præclara veste induli, et Spiritus veritatis , mendacio astruerent. Vix autem
cincli singulari cingulo . Ubique Hieronymus eam fuerit aliquis , de quo majori specie probabilitatis ,
vocem reddit, latrunculos. Videlur sonare, eximie privilegiuin tantum credi pie possel, sive insignem
el singulariler cinclum , eoque ornalu reliquis mili Amphilochii sanclitalem el contemplationis excel
libus praelalum et honoratiorem , ul Suidas : quo lentiam speclemus ; sive malitiam temporis , quando
sensu optime hic quadral. ad petulantissimos hæreticos coercendos ,major viro
(c ) Divina gratia præficil ordinalque. Il poyelpics . qui velul princeps catholicorum episcoporumque
tal. Sic etiam apud Lipomanum , cui tamen alteram esset futurus, Aihanasio Basilioque e vivis exem
vocem addidimus, explicationis causa, el quia pri- ptis , jacialogue, ac tandem exauctoralo Gregorio
mum , præficere , usu Lalino videalur minus deler . Theologo, auctoritas concilianda fuit.
minatuin ad ipsam consecrationem promoti ai la - Est in Vitis Patrum Rosweydi, lit monachus sit
Jem gradum significandam , quam Græcis to , topoye ! . redactus ad ordinem a Patribus, qui sibi videbatur
picec0al . quod sit Xelpotovciv el ys!poOstsiv, iion sic miraculose ordinalus in presbyterum , Magna
ianlum cærimoniale ; quidquid multis, lollis male cerle in rebus tanti Imomenti opus cautione. Nul
dictis infercilus, in Arcudium aliosque ainulos, Ca lum apud antiquiores occurrit hujusce lain singula
loncyrilus; sed vere Sacramentale el substantiale ris ordinationis Amphilochii nostri monumentami :
sacre ordinationi; illa manuum impositione, acce . nisi forte Gregorius carm . paranelico ad Olympia
deule verborum forma salis exprimenle tradendam dem ad eam respexeril û 102 , transmissione illa
eo actu poleslalemi, idemque pra:stante , alque apud ad Deum , Dexañ ve Guy dyvñ . cum virgine Thecla ;
Laliuos præstant alize cærimonix , Christo lantuin nam cum non possit intelligi de transmissione ad
institue le, ut siguo aliquo sensibili sullicienler si Deum per excessun a vita , ut salis bene Baronius
17 VITA ANTIQUA . 16
aóxlov ÈTIGXoTOV 'Ixoviou , 4 now xal xuvõuvą fuõv A scopum civitatis Iconii, nostro qui adfuimus el suf
Teapayevouévoy. EuEvusha oův , iva €2on È T' aŭtý fragio et periculo (a). Precemur ergo, ut gratia
zápis toŨ Kuplou nuwv 'Incoû Xp!0toū . KalMeta Domini nostri Jesu Christi super eum venial. Per
cò sugaslat aútūv , Eowxav auto chv eipävyº xal actisque precibus, dederunt ei pacein , el disparue
αφανείς εγένοντο απ' αυτού. runt ab ejus oculis.
B .Kal looù È T 'OXOT.O ! S' TÒv å p !Oudy, ÈXTIELLÇOÉVtes II. Ecce aulem sepiem numero episcopi, millente
und toù arlou Ilveúuatos , étor,pótwy tespl aútoŨ TOŨ Spiritu sancio , percontabantur de ipso Amphilo
'Auçãoylou , àÉYOVTES auto Eu el 'Auquaoxlos chio, dicentes : Tune es Amphilochius monachus ?
Loveyós ; '0 ©è heyet · lãv yeūbos Šx toŨ troVN,COū Qui ait : Mendacium omne a malo est (6 ), sive quis
ÉStiv, xàv ¿al deváhou supaypatos yivetai, xãV ÉTT mentiatur in re magna, sive in parva. Respondit
Hox.pou . Kai sittey • 'Eyú eiu ! 'Aucabylos uovo.yós. que : Ego sum Amphilochius monachus. Tunc acci
Και λαβόντες αυτόν οι επίσκοπου εισήγαγον εις την pientes ipsum episcopi, duxerunt in ecclesiam. Ait
¿xyanislav. Kal déyel aútois éxečvos: 'Axoutate, vero illis : Audite , fratres et patres , utvobis dicam
cbeapol xal tratépes , us tov å Oslav ûuiv aéyw . veritalem . Hac enim nocle angeli Dei me civitalis
'Ev yio tñ vuxtl taúty őkyeol Osoj ėyelpotóvr - Iconii ordinaverunt episcopuin , lis illi auditis, ste .
Giv je Šte!CXOTOV Toćews 'Ixovlou. Kai ixouoavtes lerunt muli, in se invicem aspicientes, dicentesque :
tauta ol ÈTOXOTIO !, Éotnjav Švveol, ču6XÉTOVtes eis Quem Deus per sanclos angelos suos ordinavit, non
còv Eva, xal héYOVTES: "Ov ó Oeds ėXELpotóvnge ôcde possumus ipsi ordinare aut afficere contumelia , sed
sūv aylwv autoū dyreaww, nusis xelpotovñoa: erit benediclus in sæcula sæculorum ; eique Domi
Tapu pisal ou ouváuela år ? ÉGTA : EÚloynuevos eis nus gratiam omuem el quierem dederit : nec filii
sous aluvas tūv alvóvwy• xal olon auto Kúpios iniquitatis nocebunt ei 8. Dala ergo ei pace, reces.
Tisay xáguv xal avá TEQVOLV• xal viol dvouias ou serunt ab eo ; cumque in suam quisque civitatem
xaxúcousiv ajtó . Kai ôóvres autó thv eipävny , reversi esseni, narraverunt quæ circa Amphilo
èveye proxy on ' autoū• zal årñjabov Exactos Eis Thychium gesla erant. Ipse porro Ampbilochius Christi .
Lizy rówv, xai örnynoavto tdk Tepi 'Auopuoxlou . gregem pascebat in omnibus sanctitate el justi
και αυτός ήν ποιμένων το ποίμνιον Χριστού , έν tia.
πάσι οσιότητα και δικαιοσύνη.
I'. Metà ôš spia Étn , ávésencav oi aúxoc tñs 'Apo - III. Post tres autem annos, insurrexerunt lupi
6 :25 , Eivóu !os xal 'Apelavos val Maxeoóvcos, xal Arabiæ (c), Eunomius, inquam , Arianus, et Mace
OUGH TT,TUV ŠTO OŪVTO Tepi tñs alotems tñs eis Kú- c donius, quæstionemque moverunt de fide in Domi
plov quãy 'Incoūv Xp:otiv xal ojdels isyuev äv- pum Jesum Christum : nec quisquam eorum ser
Tisti,va! to doyo aitwy . xa! ŠYÉVEto oúvoôos TTL moni poterat resistere (d ) : factaque est Constanti
* Psal. LXXXVII, 23 .
an . 394, quidquid levius scholiastes Germanus car . Ynow xal xivõuvw fuāv tapayavouévwv. Loquun
minis ad Seleucum : el evidenler colligitur ex Hiero . lur angeli more liominum , quibus sufragantibus et
symo De scriploribus ecclesiasticis, loquente post imponentibus manus, non leve est periculum . Quam
Gregorii obilom de Ampbilochio út de superslile. obrem Paulus Timotheu charissimo : Nemini cilo
esque Menologio longissimain ei ælalem tribuente : manus imposueris, elc . , I Tim . v , 22. Angeli autem ,
cum jlem transmissio spiritualis ob solam devolio cum divinæ tantum voluntatis exsecutores, et jaın
nem in Theclam minus sufficiens videatur intento beali, id muneris obierint, extra aleam ſuerunt. Vel
Gregorii, qui tolus mysteria loquitur , vixque ha . fuerit nonnullum eorum periculum , ne non satis
boel syllabam aut vocem , cui non sit adjecius sub digne sacerdotio fungeretur, velut adhuc ad malum
limis aliquis divinusque sensus (ut egregie prosequi vertibilis el vialor, quem ipsi et consecrassent el a
lus ejus studiosissimus et ipse nervosissimus Maxi Deo, sedis illius, cum Thecla, episcopum impelrasseni.
mus, ad primam quæst. in oral. De amore paupe- Nescii enim futurorum , cum aliquid a Deo , quod ad
tum ejusdem Gregorii, propediem cum reliquis ip - Dei gloriam pulant, re minus siiccedente, quanquain
sius ali amicissimo regio interprele Alberto, jam ex nulla eorum culpa , velut peccare videntur, et in
Cyrilli magoi editione non parum claro , in jus pu - D se ipsos id accersere periculi : quod omnino pecu
blicum ; nonnibil etiam nobis vel conferentibus vel liarissima cura precibusque ad Deum conantur amo
apnitentibus celerando operi, el promplius fodien - Jiri, velut quibus maximi sil, illa Dei laliter intenta
libus jouluis , eruendo thesauro, iransferendus) , non gloria . Legenda apud Danielem pugna angelorum
absonum videri possil, lil eo dicat, ad Deum irans - prepositorum Hebræis elPersis , el in eam expositores.
misisse cum virgine Thecla , quia sibi illa ipsuni (b ) Mendacium omne a malo est. Ilãv teŪãos è X
ascivisset, el suæ illi Ecclesiæ miraculose præfectum TOù trovnpaū Šoti. Io hoc sanius, inullis præsertim
et ordinalum antistitem , velut jam non terrenum Græcis ; in quoruni parles magnus concessit Hiero
hoininem , et pro vilæ hujus sialu Ecclesiæ przesi nymus ; qua de re pluribus Aug. lib . Contra menda
dem , sed tanquam ccelesiem virum , et jam in cælo cium ,
el cum cælitibus Deoque peculiarissime versaillem , (c) Insurrexerunt lupi Arabiæ . 'Avotnsav ol
et ſere status beatifici cum ipsa consorlem videri lúxol tñs 'Apallas. Incertus auctor inter Amphilo
lecissel ; eoque vere sibi amicum , quod dicebatur ; chii opera orat. In circumc., Gregorius quoque orat .
omnibus jam quodaminodo elmystice communibus, 34 , ubi Billius n . 3 , alludunt omnes ad illud Habac .
ostendissel. Eamdem Nicephorus historiam er com 1 juxta LXX : Velociores lupis Arabiæ : ubi Vulg .
muni fama refert; sed is junior est, nec furie ab lupis vespertinis . Sola punciorum diversitas discre
alio accepit quain a Metaphrasle , penes quem , cum pantiam facit . Videri potest Cornel. eo loci.
quxstio facti sil, slet rei ianlæ fides. (d ) Nec quisquam eorum sermoni polerat resistere,
(a ) Nostro qui adfuimus et suffragio el vericulo . Maxime Eunomii disertissimi, cujus cum Theodu
S. AMPHILOCHII ICONIENSIS EPISCOPI 20
μορoli al inquirendum de ea re, centum quinqua- Α σκόπων ρνγ' εν Κωνσταντινουπόλει περί του ζητή
ginta trium (a) episcoporumsynodus. Cumque Am- ματος τούτου. Και αναμνησθείς , προς τον βασιλέα
plhilochius in niemoriam venisset, dixerunt episcopi είπον οι επίσκοποι · Κύριε βασιλεύ , κέλευσον ούν
al imperatorem : Domine imperator, julie igitur ελθείν τον επίσκοπος Ικονίου και εάν εκείνος ,
episcopumIconii venire; et si quidem fuerit ille vi- ηττήθημεν πάντες. Κελευσθέντος δε του βασιλέως .
clus, ipsi omnes victi fuerimus. Imperatore autem ήλθεν ο 'Αμφιλόχιος, ώς μη ανθιστάμενος βασιλικούς
jubente venit Amphilochius, ut qui non resisterel προστάγμασιν , έχων μετ' αυτού και Θεόδουλον τον
imperialibus mandalis, Theodulo ejus archidiacono αρχιδιάκονον αυτού . Τούτου δε εξερχομένου εκ του
comile . Porro, cum Iconio egrederetur, tulit ex Ικονίου, ήρεν εκ της ανθρακιάς καρβούνην μεμε
Strue plenum igne carbonen (0), tradiditque archi- στωμένην πυρός , και έδωκεν τώ αρχιδιακόνο αυτού

«lixero. Conscensoque pullo asini, pergebat Constan- σοι. Και καθεσθείς επί πόλου όνου, επορεύετο εν
inopolium : ac neque commedit neque bibit, donec Κωνσταντινουπόλει " και ουκ έφαγεν, ουδε έπιεν, έως
urbem ingrederetur. Quam ingressus liora nona , αν εισήλθεν εν Κωνσταντινουπόλει. Και εισήλθεν ώρα
divertit apud quamdam mulierem viduam : ac con- θ', κατέλυσε παρά τινι γυναικί χήρα " και ευθέως
festim, Deum benedicens, al ecclesiam est profe- Β εξώρμησεν επί την εκκλησίαν ευλογών τον Θεόν . Α !
clus. Erant autem porte omnes obserate; al, ipso δε θύραι πάσαι ήσφαλισμέναι ήσαν. Θείς δε γόνατα
positis genibus precante, stalian apertie eum intus προσηύξατο , και αι θύραι ανεώχθησαν παραχρήμα,
Susceperunt. lle vero sic orare cepit : Domine και εισέλαβον αυτόν έσω. 'Aρχόμενος δε έλεγεν ού

nec novi quid dicam Ioguarve coram imperatore. έμος λόγος σοφίας , και τι είπω ή τι λαλήσω έμπρο
Πec cum dixisset, asticit Christus, qui per prophe- σθεν του βασιλέως ουκ οίδα. Και ευθέως παρέστη
tis locutus est, dicens : Prope est Dominus invocan- αυτώ ο Χριστός, ο δια των προφητών λαλήσας , λέ
tibus eum in veritate , aitque illi : Amphilochi, γων: Εγγύς Κύριος τους επικαλουμένοις αυτόν
noli timere , neque trepidaveris : sum ego tecum, ut εν αληθεία" και λέγει αυτώ: 'Αμφιλόχιε , μη φοβού,
per le loquar, quæ te oportet loqui coram semalli. μηδε διλειάδης: μετά σου ( 4) ώσπερ δεί σε ενώπιον
suun se hospilium contulit. του · και εξελθών ο ανήρ, επορεύετο εν τω καταλύ
ματι αυτού .
IV. Cuπι audivissent autem Iupi Arabian, invase - , Δ'. " Ήκουσαν δε οι λύκοι της Αραβίας, και επέστη
runt hospilium, moxque tanquam feri luctus ad " σαν εν τα καταλύματι» και ευθέως προσέρρηξαν τη
petram allisi, ut spuma soluti sunt. Erat enimAmplii- πέτρα , ώς άγρια κύματα, και ως αφρός εξελύθησαν.
Jochius file in pelram duratus. Aii vero Eunomius : Πεπετρωμένος γάρ τη πίστει υπήρχεν ο 'Αμφιλόχιος .
Tune es ille Amphilochius , Dei servus ? Qui ait : Και λέγει ο Ευνόμιος• Συ εί ο 'Αμφιλόχιος, ο δού
Ego sum Amphilochius peccator. Euroιnius dixit : λος του Θεού; Ο δε λέγει : Εγώ είμι ο 'Αμφιλόχιος
Quid vero subvertis Israel8 ? Aniphilochius dixit : αμαρτωλός . Ευνόμιος είπε · Και τι διαστρέφεις τον
Non ego sulverie, εed tu9. Ευησηrrms ait : Qui Ισραήλ ; 'Αμφιλόχιος είπεν : Ουκ εγώ διαστρέφω,
ergo habet prima vox Evangelii : In principio αλλά σύ. Ευνόμος λέγει : Πώς oύν η πρώτη φωνή του
erat Verbum : et Verbum eral apud Deum, et Deus Ευαγγελίου λέγει: “Εν αρχή ην ο Λόγος , και ο Λό
εται Verbum1 ? Nuum ante principium erat, nec- γος ήν προς τον Θεόν» και Θεός ην ο Λόγος. Πρό
ne Amphilochius dixit : Νon sicut τα existinas, της αρχής ήν, ή ουκ ήν; 'Αμφιλόχιος είπεν: Ούχ, ώς
creatura est Dei Verbum; sed est factum cre: - σύ υπολαμβάνεις , κτίσμα εστίν ο του Θεού Λόγος :
tura , ut ejus divinilas voluit (c). Eunomius ait : Qui αλλ' ως ηθέλησεν ή αυτού θεότης, μετεποιήθη. Εύ
• Psal. CXLIV, 18. * III Reg. Χν11 , 17. . •ibid. 18. 1 Joan. 1, 1 .
sio congressioneni verita Placilla contendit Baro- D (c ) Sed est facium creatura , ut ejus divinilas vo
nius an. 383 dictam Flacillum ex veteri numismile) tuit . Αλλ' ώς ήθέλησεν ή αυτού θεότης, μετεποιήθη .
quantum poluil , prohibuit, ut Sozom . I. vii , c . 6 . Sic visum esi el interpuigere et reddere, ut siel
Ul merito poluerint orthodoxi, magna jani apud sensus catholicus, quo certum est , non solum Ami
oirnes opinione , ct Basilii nuper del'uncii amicitia philochinin esse olim loculum , sed el Metaphrasten
el studiorum societale Caruso Amplilochium re- scripsisse. Significal ergo Verbum non esse crealu
quirere , atque in eo plurimuin präsidii ponere . ram ), sed faction creaturam , ea phrasi qua dicitur,
( a ) Cenium quinquagini Trium . pvyi. Alii lane facium caro, Joan . 1, 14 , seu sibi ascivisse ralio .
tuun , centum quinquaginta ; sed poti:ii facile omilli nem illam creaturæ ; quæ est propria et Irita illius
ninor numerus, uil lil passim in aliis . Apud Lipo - verbi significatio : idque ut voluii ejus divinitas ;
manum non exprimitur numerus. modo plane nobis incomperto , el in quo lola fach
(6) Tulil ex sirue plenum igne carbonem . K20604. ratio , voluntas sit ſacientis. Interpres Lipomani sic
νην μεμεστωμένην πυρός . See titionem, Iolum igni reddebat : Sed ut voluit , ejus divinitas transmulata
lum : vox communi jam usu Griecis recepia . Non est ; cujus propositionis non occurrit sensus calho
habet vita a Lipomano edita hoc miraculum , vere licus, clamante Jacobo : Apud quem non est trans.
bilud grande, elsi non sine exemplo . Sæpius enim mulario , elc ., Jac. 1, 7 . Plane cohibenda in rebus
se divina virtus eo modo prodidit in illo elemento ; tam arduis calani lestinatio ; nec tam sancta , nog
ut in fornace Babylonica, in Brictio , in Francisco initiatis ac solum grammaticulis , permitienda .
de Paula , elc . ( 4) Μετά σου. Deest hic aliquid.
VITA ANTIQUA . 90
νομιος λέγει : Πώς oύν και εν Παλαιά Διαθήκη λέ- A ergo etiam in Veteri Testamento , dicit : Βιιο
γει : Δύο και δύο, εν κατέναντι του ενός ; 'Αμφι- el duo , el unum contra unum 8 ( α) ? Amphilochius
λόχιος είπεν: "Ακουσον, ώ ταλαίπωρε και δυσωδέ- dixit : Audi , miser et pulentissinie : duo et duo,
στατε · δύο και δύο τέσσαρά εισιν . Μάρκος , Ματθαίος , quatuor sunt. Marcus, Matthaeus, Lucas et Joati
Λουκάς και Ιωάννης • οι τέσσαρες ευαγγελισται , nes ; quatuor evangelista, qui terrae univers : Sa
οι ευαγγελισάμενοι την υφήλιον πάσαν την σωτη - Iutem nostra Christianorum annuntiaverunt. Ρ::
ρίαν ημών των Χριστιανών. Ο δε άγιος Πατήρ 1er autem Sanctus, misso Unigenito, ejusdemque
αποστείλας τον Μονογενή και ομόθρονον, και ομοού- throni consorte et consubstantiali atque alerio
σιοι και αίδιον αυτού Λόγου, του σαρκωθήναι, έφη: Verbo Suo, ut carnem sumeret, dixit : Postula α
Αίτησαι παρ' εμού, και δώσω σοι έθνη την κλη- me, et dabo tibi gentes hereditatemtuam, el posses
ρονομίαν σου , και την κατάσχεσίν σου τα πέ- sionem tuam terminos Terre 9, et que sequuntur.
ματα της γης, και τα εξής. Ευνομιος είπε : Πώς Eunomius dixit : Qui ergo ait per Proplietain : Non
ούν διά του Προφήτου λέγει· Ουκ εκρύβη το οστούν est occultatum os meum, quod fecisti in occullo10 ?
μου και εποίησας εν κρυφή ; 'Αμφιλόχιος λέγει• Μή Aarphilochius ait : Quasi vero hoc dicat de Chri
γάρ περί του Χριστού τούτο λέγει ; ουχί • αλλά περί sto : non de Adam, quando Deus, accepto de terra
του 'Αδάμ , ηνίκα χούν λαβών από της γης ο Θεός , Β pulvere, formavit liominem, et dixit : Νon est bo
έπλασε τον άνθρωπον, και είπεν: Ού καλόν είναι ηum hominem esse solum; faciamus ei adjutorium
τον άνθρωπος μόνον · ποιήσωμεν αυτώ βοηθόν secundumipsum. Εt immisit Deus ecstasimin Adana, .
κατ' αυτόν και επέβαλεν ο Θεός έκστασιν επί el dormirit. Ει accepit unam costarum ejus, et αdi
τον 'Αδάμ , και ύπνωσε και έλαβε μίαν των cauit in mulieren , quam dedit illi 11. dcirco
πλευρων αυτού , και ανέπλασεν αυτώ εις γυ- proplieta velut ex persona Ale dixit : Νon est
ναίκα, και έδωκεν αυτώ. Διά τούτο ο Προφήτης ώς occullalum os meum a le, quod decisti in occulto.
εκ του 'Αδάμ είπεν : Ουκ εκρύβη το οστούν μου Suscipiens vero Eunomius dicit : Dominus creatil
από σου , και εποίησας εν κρυφή. Υπολαβών δε me ( 6) initium viarum suarum 11 : quomodo hoc
Ευνόμιος λέγει Κύριος έκτισε με αρχήν οδών: dicit Propheta ? Vides uι Filius creatura sil, non
αυτού · πώς τούτο λέγει ο Προφήτης ; Οράς ότι ejusclemsubstantie. Amplilochius dixit : Νum vers
ποίημά έστιν ο Υιός , και ουχί ομοούσιος. 'Αμφιλό- elim hoc dicit de Clhristo ? minine: sed quando
χιος είπε : Mή γάρ και τούτο περί του Χριστού λέ- occurrit mulieribus, dico autem Marie et Martlie,
γει ; ουχί · αλλ' ότε συνήντησε ταϊς γυναιξί, λέγω δή dicunt ille, cum eum non cognovissent, Donline, οι
Μαριάμ και Μάρθαν , λέγουσιν αυτώ εκείναι μη , otis ubi posuerunt eum, dicito nobis. Jesus autena
γνωρίσασαι αυτόν · Κύριε , ει είδας που έθηκαν 6 dicit : Maria, noli me tangere : vade autem ad fra
αυτόν , είπε ημϊν · και ο Κύριος έφη: Μαρία, μη ιres meos el dic illis 18, etc. Cum Eunomius illa all
μου άπτου · πορεύoυ δε προς τους αδελφούς μου, disset, dixit : Disputabimus crastina die coram im .
και είπε αυτοίς , και τα εξής. Ταύτα ακούσας ο Ευ- peratore et senalu; discessitque ab illo. Tota porra
νόμιος έφη : Αύριον επί του βασιλέως και της συγ- civitas reverentia qualain et metu tenebatur (c),
κλήτου διαλεγόμεθα · και ανεχώρησαν απ' αυτού. adAmphilochii Eunomiique auditam disputationem.
Και ήν πάσα ή πόλις αιδουμένη εις ακρόασιν 'Αμ- Dicebant enim ad invicem hesitantes : Uter porr )
φιλοχίου και Ευνομίου » έλεγον γάρ αμφιβάλλοντες victor futurus est ? Hicne an ille ? AIAmphilochius
προς αλλήλους , και λέγοντες · " Αρα ποιος νικά και ου- ιοιam nocleno precabatur licens : Domine Jest!
και Eccli. ΣΧνΙ, 15. 9 Psal. 1, 8 . 10 Psal. CΧΧΧVΙΙ, 15. 11 Gen. JI, 18-02. 12 Proν. VΙΙ, 12.
18 Juli. ΧΧ, 15-17.
( α) Duo et duo, et unumcontra unum. Δύο και δύο ,έν, στος έν με μερισμένοις θεότης : ηι Gregorius Ioqui.
κατέναντι του ενός . Εst Eccli . XXXI, 15 , vixque ap- tur , et citavimus in Superioribus.
paret, quid eo loco vellet Eunominis conficere : nisi (6 ) Dominus creavil me. Ita juxta LXX , nisi in illis
Αιοιιeorum ipse corypheus ac velut pater conten- est mendunυ , nempe έκτισεν, αντί του, εκτήσατο ·
debat, non tantum in creatis , quod significat Scri. D Possedit, quomodo reddit Hieronymus ex Hebrico.
plura, ut bene ibi Jansenius, sed in divinis , esse Porro est responsio obscurior : in hoc tamen vide
diversa paria , quorum unum alieri esset velut luir cousistere, ut Dominus, alio modo sibi el nobis ,
contrariuin , nec per omnia siinile ; eoque non esse Deum et Patrem esse significaverit , eoque non
personas divinas ouoouslouç• ejusdem per omnia accensendum creatis . Vel eriam , et forle melius, ut
substantiæ , et summe unas. Responsio Amphilochii, illis verbis, Noli me langere : ad aliquid altius de
etsi non ita lilleralis , non omnino tamen Nebel vi. ipso sapiendum quain pric se ferrel, vereque divi
deri insufficiens. Salis enim fuit ut perversæ expo . num , humilius cogitantem , quanquam amantem Mit
sitioni, nec ulla fullæ veritalis specie, suain non -- riam , evexerit, quo Eunomius blasphemiam casti
nihil verisimilem , nec ullo modo sanis dogmatis gel, et Deum agnoscat, quanquam specie lanlum
adversam , opponeret. Cæterum occurrit posi hæc hominem . Lapsu meinoriæ , apparitionem soli Maria
scripta , nondum lainen edita , excerplum Ampbilo - factam , communem Marthe, Amphilochius facil :
chianum es codice einin , card . Rupifucaldii , quod et duasque etiam in unam confundit,
aliis ejusdeni excerplis adjunximus, quo vir sanctus (c ) Reverentia quadam el melu tenebatur. Ajdou
rem melius explicat, docens non esse in divinis, dévn . interpres Lipom . Mirabanlur. Sequentia
unum et unum , duo et duo, sed unitatem in Trini anxios significant de pugnæ exilu , el cujusnain par
lale , el Trinitatem in unilale : quibus nimirum lium esset futura victoria ; ut fere in similibus ac
significetur distincta subsistentia trium personarum , cidit.
in individua summeque una substantia , et Quépi
23 S . AMPHILOCHJI ICONIENSIS EPISCOPI -
Christe , praesta que milii es pollicitus, ut glorift - Α τος και εκείνος και Δι' όλης δε της νυκτός προσηύχετο και
cetur sanctissimum nomen ιuum Patris et Filii et 'Αμφιλόχιος, λέγων · Κύριε Ιησού Χριστέ, & έπηγ
Spiritus sancti ( a). Hoc autem eo precante et di- γείλω μοι , ποίησον, ίνα δοξασθή σου το πανάγιον
cenle , nox pereilluxit. όνομα, του Πατρός και του Υιού και του αγίου Πνεύ
ματος. Και ταύτα αυτού προσευχομένου και λέγον
τος, παρήλθεν ή νύξ.
V . Mane autem facto, apprehenso manu diacono, Ε'. Πρωτας δε γενομένης, επιλαβόμενος της χειρός
dicit el : Theodule Trealer , nobis hodie Ymors et vita του διακόνου λέγει αυτώ · 'Αδελφέ Θεόδουλε , σήμε
proposita est. Dixitque diaconus : Ecquid vero sibi ρον θάνατος και ζωή ημίν πρόκειται . Και ο διάκο
vull sermo iste, paler ? Amphilochius dixit : Quo νος έφη : Και τις έστιν ο λόγος ούτος , πάτερ; 'Αμ
niam mos est, ut nobis ad imperatorem ingredienti. φιλόχιος είπεν: Επειδή [ ουκ έστιν έθος εν τω
bus (b), dicalur : Recii omnes. Tu igitur,bli mi, in εισιέναι ημάς εις τον βασιλέα ειπείν το, Ορθοί
gredientibus nobis , in introito palatii clama voce πάντες. Συ ούν, τέκνον μου , εν τώ εισιέναι η μάς
magna : Recli omnes, sive vita, sive nnors. Respondit εν τη εισόδου του παλατίου , κράξον μεγάλη τη φωνή .
diaconus : Plane Vero, si ita dixero, me iniperator Ορθοι πάντες, είτε ζωή είτε θάνατος. Ο διάκονος
occidei. Air Amplilochius : Νe, fili, imperatorem Β έφη • Και πάντως, εάν είπω ούτως, αποκτενεί με ο
istum timueris, qui potest corpus, non item animam βασιλεύς. Και ο 'Αμφιλόχιος έφη: Μη φοβού, τέκνον ,
occidere, potius auten illum line, φιιί corpus et τον βασιλέα τούτον τον δυνάμενον σώμα αποκτείναι,
animam in gelienna occidit 14 . Dixit diaconus : Ita, και την ψυχήν μή αποκτεϊναι • αλλά μάλλον φοβήθητι
pater, faciam ut divisti, sive vita , sive mors : pro- εκείνον τον αποκτείνονται την ψυχήν και το σώμα
posita est. Ιnter eos sermones con prope accessis- έν γεέννη. Ο διάκονος έφη : Ναι , πάτερ » καθώς
sent ad palatii atrium , nuntiantibus cursoribus ad
έφησας, ούτω ποιήσω, είτε ζωή, είτε θάνατος. Ταύτα
λέγοντες , ήγγισαν τη είσοδο του παλατίου. Και
ventum Amphilochii, jussus est ingredi : aitque ar
chidiacono suo : Slolam meam , lua commuta (c). μηνύσασι ταχυδρόμους την παρουσίαν Αμφιλοχίου,
Quo facto dicit : Redde quod dum nostra urbe egre εκελεύσθη του εισιέναι» και λέγει το αρχιδιακόνο
deremur, fuit depositum : solaroque stroplaiolo ( 4), αυτού : "Αλλαξόν μου την στολήν της εαυτού . Και
tradidit eque ordentes prunas ac acceperat initio. τούτου γενομένου λέγει αυτό : 'Απόδος μοι την πα
Quo visu, diaconus factus est fidentior : adolensque ρακαταθήκην ήν παρεθέμην σοι εν τω εξιέναι ημάς
thymniama (e), voce magna clamavit : Recli omnes. εκ του ημετέρου τόπου. Και λύσας αυτού το εγχεί
Universa porro regia mola est, omnesque stupue- ριον, έδωκε την ανθρακιάν ζώσαν ώσπερ ήν το προ
runt ( ). Cum autem Amphilochius appropinquas- α τερον. Και τούτο ειδών και διάκονος , εθαρσωποιήθη.
16 Luc . Χμ , 4 .

(a ) Sanctissimum nomen luum , Patris, el Filii, etc . Sive mors, sive vila . Velul caput ad pedes ipsius
Unum nomen est superadorandum , quod Christus deponerel , lubensque vita aleam subirel.
subsiantive et absolute dicitur et est, id ipsum Pa - · (c ) Stolam meam , lua commula . Forle ut ornatior
tris , et Spiritus sancti nomen , ut est una tribus appareret coram imperatore. Non enim spernil gra
matura el esse : quod subtilissime Amphilochius jis tia isthæc et humana media , ut in ejus operibus
verbis innuit . Virum vero unum nomen Christi dis aliquid etiam sit nostre industriæ , quod passim :
tincle invocatum , sufficiens sit Trinitatis in vocalio , prosequitur Chrysostomus, el observat in Christi
aut saltem fuerit aliquando ex quadam indulgentia, ad in apostolos dispensatione. Sic Esther, Judit que
valorem baptismi; controversia est, in qua ).Ambro adhibuerunt munium mulielirem : sic cavit Raphael
sius, et eum seculus Nicolaus, velut ex ejus sententia ne quid sordidius in Tobiæ afllicta domo, nova in
approbans baptisinum a Judeo collaluin in nomine sponsam offenderel : cavitque Paulus ne vilior tri
Tantum Christi, a parte aflirmante videntur stare. bino factus flagellatione , nieci iradereliir, etc .
Sed quidquid sit de Ambrosio qui aliter forie po - (d ) Solutoque strophiolo. Aúcas aútoŨ to èyyel
lueril exponi, quod spectat ad Nicolauni, constans prov . Lipleo quo carbonem accensum deposuerat,
est errasse, qui sua etiam ætate, quando constat sic dicho quod habealur ad manus. S . Germanus
dispensationem cessasse , si qua unquam fuit, ejus . D manutergium exponit, quod primo dalur subdiaco
modi baptismum ralum habuerit. no, el pendet sacris ministris , a sinistro lemore :
(b ) Quoniam mos esl, ut nobis ... ingredientibus. de quo in Euchologicis .
Significatur fuisse id moris in aula, ut omnes assur- ( e) Adolensque illumiamα. Και βαλών θυμίαμα.
gerent ingredientibus episcopis ob reverentiam or - Simili phrasi , atque Barov Metávolav . quod Da
dinis : quo facit incendium illud divinitus excita masceno , Joanni Hierosolymitano in ejus Vita , aliis
lum apud Sulpicium , quo Valentinianus, renuens que medii aevi scriptoribus creberrimum est : velut,
in honoris deferre Martino , cella delurbatus est. Sulliens el incensum offerens, eadem forle cærimo
Facit etiam , quæ in Euchologio babetur oralio su nia , qua nos etiam , personis in alliori gradu posi
per imperatorem , patriarcha ingrediente palatium , lis, maxime sacris , seu in quibus Deum peculiarius
cui is proinde ut benedicendus humililer assurgens, agnoscamus, et in signum devoli atleclis cum re
reverentiam haberet. Porro illud, Recli omnes, seu, verentia , thus el lliymiama otlerimus. Modus tamen
Slent omnes el assurgant; non episcopi erat ingre ille Amphilochii singularis fuit, ipso a prunis illa
dientis , sed suscipientis imperatoris . Amphilochius so : quod plane vel unui omnibus percellendis
vero suum fecit, ad ipsius lotiusque aulæ animos, erul.
in magni alicujus exspecialionem ex rei novitale (0) Omnesque stupuerunt. 'Egotnoav. Diela maxi
erigendos, conciliandamque dicendis auctorilalem , me jain ratione. Sic Marc. v, 42 'EEéosnov ÈXOTÓ
pro quibus tanta fiducia nolæ sanctitatis episcopus Ost ueráin . Suupueru :il stupore magno.
imperatorem adiret : adjectis maxime illis verbis :
25 VITA ANTIQUA . 26
Και βαλών θυμίαμα ανέκραξε μεγάλη τη φωνή ο A set imperatori, ait : Pas imperatori : puerum au
δ:άχος: ' Ορθοι πάντες. Και εσαλεύθη το παλά - lem przeleriii . Tum imperator : Amphilochi , cur
τιον όλον, και εξέστησαν άπαντες. Πλησίον δε γενό - etiam imperium meum contumelia afecisii ? meque
μενος του βασιλέως, έφη: Ειρήνη τώ βασιλεί• το salutans, pacemimperitivisti, filiumautem meum prae
δε παιδίον παρέδραμε. Και ο βασιλεύς : 'Αμφιλόχιε · teristi. Nescis fore post me regnaturum ? Αι Am
ναι, φησί, διά τί ενύβρισας το βασίλειόν μου , και pliloclaius respondens ait : Audi me, οριime impe
έμοι μεν απέδωκας την ειρήνην, τον δε υιόν μου rator . Si tu, conservus neus, qui es Iodie, cras
παρέλθες ; Ουκ οίδας ότι και ούτος μετ' εμου βασι- vero non es, egre tulisli affectum contumelia tuum
ιεύσει ; Και ο 'Αμφιλόχιος αποκριθείς είπεν : "Ακου- filium : Deusne coli non egre feret , cum Filius
τον μου, βασιλεύ αγαθώτατε · ει συ , ο σύνδουλός μου, ejus contumelia aficiatur ? Aitqueimperator : Senex
ο σήμερον ών και αύριον μή υπάρχων, ήγανάκτησας impudentissime et canis ( a), cur agre ferei ? Αι
υβριζομένου του υιού σου, ο δε Θεός ο ουράνιος ουκ Amphilochius : Optime imperator, audi, rogo, pue
αγανακτήσει υβριζομένου του Υιού αυτού ; Και ο rum fuum : senex quidem sum, propter tempus :
βασιλεύς έφη : 'Αναιδέστατε γέρων και κύων , διά impudens autem, propter insolentes : canis denique,
τι αγανακτήσει; Και ο 'Αμφιλόχιος έφη: Βασιλεύ quod tres latrones videns, nempe Eunomium, Aria
αγαθώτατε , άκουσον του παιδός σου · το μεν γήρας , Β um el Macedonium, latrare non desinan. Eos
διά των χρόνων · η δε αναιδία , διά τους ατάκτους : Dominus exscindet ex populo isto, quod ejus divi
χύων δε , ότι τρεις ληστές θεωρών, ου παύομαι υλα. nitatem affecerint contumelia . Imperator autem in
κτών: λέγω δή Ευνόμιον , 'Αρειανών και Μακεδόνιον» se reversus, dixit : Vere Iocutus est iste selex. Si

σαν αυτού την θεότητα. Και ο βασιλεύς εν εαυτώ ficeretur : Deus celi non agre feret, cum ejus Fi
γενόμενος , είπεν · 'Αληθώς είρηκεν ο γέρων ούτος. lius contumelia aficiatur ? Plane potiori jure adver
Ει γάρ εγώ ήγανάκτησα υβριζομένου του υιού μου : sum nos succensuerit. Aitque aslantibus, ut illos
ο ουράνιος Θεός ουκ αγανακτήσει, υβριζομένου του sedibus delurbarent . Assidebant enim tres illi per
Υιού αυτού ; Πολλώ μάλλον αγανακτήσει καθ' ημών. ditionis magistri. Clarmavit autem populus dicens :
Και λέγει ο βασιλεύς τους παρεστώσιν αυτώ • Κατα- Gladio animadverlantur. Αι Amphilochius dixit :
σπάσατε αυτούς από τον θρόνων αυτών. " Ησαν γάρ Domine imperator, ne hoc jusseris fieri : sed rogo
παρακαθήμενοι οι διδάσκαλοι της απωλείας οι τρείς . Iuam potentiam, ut unusquisque relegelur in Slam

των αποτμηθήτωσαν ξίφει. “Ο δε Αμφιλόχιος είπε ο admodum pater noster Amphilochius statuerat.
Κύριε βασιλεύ, μη κελεύσης τούτο γενέσθαι, αλλά Porro populus clanmavit dicens : Abeant in iguein
δέομαί σου του κράτους, εξορισθήναι αυτούς έκαστον exteriorem. Cumque apprehendissent, et imposuis
εν τη ιδία πατρίδι. Και προσέταξεν ο βασιλεύς, γε - sent plagas, Triumpho circumegerunt per civitatem
νέσθαι καθώς έταξεν ο πατήρ ημών 'Αμφιλόχιος . Ο dicenles : Hi Christi hostes sunt, et Cliristianorum :
δε δήμος έκραζον λέγων · Εις το εξώτερον πυρ απελ- imposilosque in vehiculum( 0 ), expulerunt cum di
θέτωσαν. Και παραλαβόντες αυτούς , και πληγάς scipulis in suas ipsorum provincias. Jimperator au
επιθέντες , έθριάμβευσαν αυτούς εν τη πόλει λέγον - term Theodosius Servum Dei Amphilochium mul
τες: Ούτοι εισιν οι εχθροί του Θεού , και των Χρι- tis pecuniis donatum in proprian dimisil civitatem :
στιανών και επιβάντες αυτούς εις την επτάλοφον, benedictionem cum toto senatu ab eo conseculus.
εξεδίωξαν αυτούς μετά των μαθητών αυτών εις τας Similiter etiam episcopi omnes reversi sunt in suas
χώρας αυτών. Τον δε δούλον του Θεού 'Αμφιλόχιον, civitates . Cum autem Amphiloclius, tres ab itinere
χρήματα πολλά δούς αυτώ ο βασιλεύς Θεοδόσιος , annos ( c) in vivis egissel , est et ipse peregrinatus
απέλυσεν αυτόν εν τη ιδία πόλει , ευλογηθείς υπ' ad Doninum : glorificans Palre » el Filium et Spi
αυτού, και πάσα η σύγκλητος. Ομοίως και πάντες οι ritum sanctum, nunc el semper , et in secula secli
επίσκοποι απήλθον εις τας πόλεις αυτών. Ο δε Αμ- D Iorum. Anen.
φιλόχιος , μετά το απολύσαι από της οδού , έζησεν έτη γ', και ούτω προς Κύριον επεδήμησε · δοξάζων
τον Πατέρα και Υιόν και άγιον Πνεύμα, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.
(a ) Senex impudentissime el canis . 'AvacoésTATE viliosa scriptio , divinare non possumus. Dicitur
γέρων και κύων. Ρrocacius quam pro imperatoris Ron: επτάλοφος apud Ρlutarchum in Probl. propter
Moderatione, el reverentia lanti senis. Adde fuisse seplem colles ; sed nibil ad propositum . — Els thu
Theodosium , quanquam virum allmirabilem , prom ÉTTów pov. Hic locus Cangium haud fugil in Ap
ptioris ire, quod præler cædem Thessalonicensium , pend . ad Glossarium Græcil, pag . 73 , nosque re
etiam indicta ab Ambrosio illius occasione pena, pillil ad suan Constantinopolim Christ. lib . 1 , seci.
Tanuil. Sozomenus ait tantum jussum foras extur vili, lanetsi nihil ad hunc locum faciai.
bari cum contumelia . (c ) Tres ab ilinere annos. Plures annos vixisse ,
(b ) Impositosque in vehiculum . 'ET :6ávtes Eis Thy docet Baronius ann . 394, qui potest consuli ; ul et
értálw cov. Non habuimus quo eam vocem melius quæ diximus initio . Nihil facilius quam ul numeri
reddereinus : à To toj woāv . Onere levor. Num sit mulentur vilio scriptorum .
97
VETERUM TESTIMONIA 98

VETERUM TESTIMONIA
DE S . AMPHILOCHIO ICONIENSI EPISCOPO .

S . Basilius, lib . De Spiritu sancio , cap. 1, pag . 1, com . III noviss. edir. BB . Paris. 1730.
Collaudavi plane in noribus luis discendi slu- Α 'Επήνεσα το φιλομαθές σου και φιλόπονον του
dium atque industriam; suprague τηodum delecla- τρόπου, και ήσθην γε υπερφυώς το επιστατικό και
tus sun. 10:e mentis perspicacitate atque prudentia , νηφαλίω της διανοίας, δι' ής ουδεμίαν αδιερεύνητον
qui arbitreris nullam vocem, ex his que secundum oίει χρήναι καταλιμπάνειν φωνήν, των όσαι περί
quemcunque sermonis uslim de leo predicantur, Θεού κατά πάσαν χρείαν του λόγου προφέρονται , ώ
oportere indiscussam relinquere, o charum midi φίλη κεφαλή, και τιμιωτάτη μοι πασών, αδελφέ 'Αμ
capul, frater Amphilochi , quem ego præ cunctis senóxis.
maximi facio .

Idem, Epist. CLXXXVIII , quæ est Canonica I, ibid ., pag. 268.


Sapientis percontatio , etiam stullum sapienleur Σοφού επερώτημα, και τον ανόητον σοφίζει » όπερ
facit : quod nobis Dei gralia accidit , quoties labo- τη του Θεού χάριτι συμβαίνει ημίν , οσάκις άν σου
riosae tue anime litteras accipinus. Nobis enim δεξώμεθα της φιλοπόνου ψυχής τα γράμματα : επι
ipsis perspicaciores prudentioresque ab ipsa inler - στατικώτεροι γάρ έαυτών και εμφρονέστεροι γινό
rogatione reddimur ; ac multa discimus , que ne - μεθα απ' αυτής της ερωτήσεως, πολλά ών ουκ επι
sciebamus ; fitque nobis doctrina, responsionis slu . στάμεθα , διδασκόμενοι και γίνεται ημών διδάσκα.
diuin . λος, η περί το αποκρίνεσθαι μέριμνα,
Idem, Epist. cxcix , quæ est Canonica II, ibid., pag. 290.
Almirati sumus, tum discendi tuam illiam cu- Β Εθαυμάσαμέν σου την φιλομάθειαν ομού και την
piditalem, tum hunmilitatem ; φuod velis discere , ταπεινοφροσύνην · ότι και μαθείν καταδέχη την του
cui sit creditus locus docendi ; idque a nobis , qui- διδάσκειν τάξιν πεπιστευμένος , και μανθάνειν παρ'
bus nihil magni ad scientiam adest. ημών, οίς ουδέν μέγα πρόσεστι προς γνώσιν.
11 .
$ . Gregorius Nazianzenus, in Paränetico ad Olympiadem virginem , vers . 100 - 104, Opp . tom . II, pag. 13 .
A palre susceptam quæ le formavit honestis " Η σ' εκ πατρός έδεκτο , και έπλασεν ήθεσι κεδνοις,
Moribus, Amphilochi soror omui labe carentis , Αυτοκασιγνήτη μέγ ' αμύμονος αρχιεργος
Quem cælis misi Domino cumi virgine Thecla , 'Αμφιλόχου, τον έπεμψα Θεώ, Θέκλη γε συν αγνή,
Priconem veri celebreni , ιnilii dulce decusque . "Αγγελον άτρεκίης έριηχέα, κυδος έμείο.
III .
S. Hieronymus, Epist. Lxx, al.LXXXIV, ad Magnum oralorem , § 4,Opp. lom . I,pag. 427 , edil. Veron .
Exstant libri : Cappadocumque Basilii , Gregorii et Amphilochii, qui omnes in ta :lum philosopliorum
doctrinis atque sententiis suos refarciunt libros , ut nescias quid in illis primum admirari debeas, erui
ditionem sæculi, an scientiam Scripturarum .
Idem , lib. De Vir. illustr., cap. cxxxIII.
Amphilochius Iconii episcopus , nuper mihi libruin legii De Spiritu sancio , quod Deus et quod
adorandus, quodque el omnipotens sil.
IV .
TIEopORIτυs , Hist, eccl., lib. ιν, cap. 11.
Simili modo Amphiloclaius ille celeberrimus , qui C Ωσαύτως δε και ο πανεύφημος Αμφιλόχιος, την
metropolim Lycaouie pastorali cura regendarm sus- Λυκαονων μητρόπολιν νέμειν πεπιστευμένος , και
ceperat , et universan provinciam gubernabat , cum άπαν ιθύνων το έθνος , επισκήψασαν αυτόσε την λύ
hanc pestem illuc pervasisse didicissel, cursus eam μην ταύτην μαθών , εξανέστησε πάλιν , και τα υπ'
lepulit , el gregem sibi commissuin ea labe libera- αυτού νεμόμενα της λώβης εκείνης ήλευθέρωσε ποί
vil. μνια.
IDEM, ibid., cap. 30.
In Pisidia Οριianus , et Amphiloclius in Lycaolia, Εν Πισιδία "Όπτιμος , και 'Αμφιλόχιος εν Λυ
s
pro fide a majoribus tralita fortiter propugnante , καονία , γενναίως υπέρ της προγονικής παραταττο
adversariorum impetus relundebaut. μενοι πίστεως, τας εναντίας απεκρούοντο προσβολές.
39 Ι)Ε S. ΑΜΡΗΙLΟ(ΣΙΙΙΟ. ",0'

ΙDΕΜ, ibid., lib. v, cab. 8.


"Ησαν δε άνδρες αξιάγαστοι, και ζήλου και σοφίας Α Εranι aulem viri admirabiles , et zelo divino ac
ανάπλεοι Αμφιλόχιος Λυκαόνων, κ. τ. λ. sapientia sitιgulari praediti: Αmphilochius Lycaonia
anlistes etc.
ΙDΕΜ, ibid., cap. 16.
Μετά δε την εκείθεν επάνοδον, αφίκετο μεν Αμφι- Ρosι (Τheodosii) illine rediιum, Αmphilochius ille
λόχιος ο θαυμάσιος, ού πολλάκις εμνήσθην, αντιβο- admirabilis cujus sapius a me jam facta esι mentio,
λών τους των Αρειανών εκ των πόλεων εξελαθήναι accessiι oraιurus imperaιωrem, uti ex urbibus Αria
συλλόγους. Ο δε βασιλεύς απηνεστέραν υπολαβών norum convenιus ejiciaι. Αι imperator, posιuiatio
την αίτησιν, ουκ εδέξατο. Ο δε σοφώτατος Αμφι- nem illam nimis severam eι inhumanam arbitraιus,
λόχιος παραυτίκα σιγήσας, μνήμης αξίαν εξεύρε μη- rejiciι. Sapientissimus igiιur Αmphilochius re ad
χανήν. Είσω γαρ αύθις των βασιλείων γενόμενος, ιειnpus ιacita, aliam rationen ad id quod volebaι
και παρεστώτα τώ βασιλεί τον υιόν Αρκάδιoν θεασά- obtinendum, eamque plane memorabilem excogita
μενος (νεωστί δε ούτος κεχειροτόνητο βασιλεύς), αυ- viι. Ingressus enim denuo in palatium, cum videreι
τον μεν ήσπάσατο συνήθως τον βασιλέα, αγέραστον astanlem imperatori filium suum Αrcadium , gui
δε κατέλιπε τον υιόν. Ο δε βασιλεύς, επιλησθήναι νο- nuper Αugustus renuntiaιus fueral, ipsum imper:ι
μισας τον Αμφιλόχιον, προσελθείν και φιλήσαι προσ- ιοrem Τheodosium soliιο more salutaviι ille φuidem,
έταξε τον υιόν. Ο δε αποχρήναι έφη την αυτώ παρ' sed filium sine honore dimisiι. Ιmperator auιem, ra
αυτού προσενεχθείσαν τιμήν. Ο δε δυσχεράνας, οι- ιus Αιmphilochium obliιιιιιι oflicii, jubeι ad filiuιιι
χείαν εκάλει παρoινίαν την του παιδός ατιμίαν. Β accedere, eumque osculari. Αι Αιuphilochius re
Τηνικαύτα λοιπόν ο σοφώτατος Αμφιλόχιος εκκα- spoudit : Satis esse quod ei honorem habueriι. Ιιa
λύπτει τον του γεγενημένου σκοπόν, και βοών έφη φue Τheodosius rem acerbe et graviter ferens,
Όράς, ώ βασιλεύ, όπως ου φέρεις την του παιδός ατι- probrum filio objecιum injuriae loco sibi ipsi illaια.
μίαν, αλλά τοίς εις τούτον παροινούσι χαλεπαίνεις numeraviι. Τum sapientissimus Αιuphilochius, de
πικρώς; Πίστευσον δή ούν, και των όλων Θεόν τους clarans imperatori, φuod animo instituebat, coιι
τον Υίον αυτού τον μονογενή βλασφημούντας βδελύτ- 1enta voce : Vides, inquiι, o imperator, φuam agre
τεσθαι, και ώς άχαρίστους περί τον Σωτήρα και ignominiam filii ιui feras : imo vero illis qui iιι
ευεργέτην γεγενημένους μισείν. Ούτω συνεις ο βα- eum insultant, vehemenιer succenses. Credas ig:ιur
πλεύς, και τά τε πεπραγμένα, τά τε ειρημένα θαυ- mihi velim, hujus universitatis rectorem Deum, eos
μάσας, νόμον ευθύς έγραψε τους των αιρετικών συλ- qui contra Filium suum unigeniιum loquuntur blas
λόγους κωλύοντα. C phenias, iίidem delestari, eι 1anquan ingratos
erga Servatoren eι bene de se meritun, odio prosequi. Cujus institutum cum hoc pacto inιellexisseι
κκperator, facta ejus dictaque simul admiratus, legem protinus conscripsit, guae velabaι coιινeΙιιιι"
ab hacreticis agi.
V.
FΔουΝουs ΗΕRΜΙΑΝΕΝsts, lib. xι, cap. 5, pag. 760, ιom. ΙΙ, Οpp. SΙRuoND. edit. Paris 1690.
Ετ dictis beati Αmphilochii Iconiensis episcopi preciperenι, sicuι libro ιν ιuemoravimus (c"Ρ. 3.
2liquo proteremus, φuem eι sapientissimus Joan- pag. 521), illos solos ecclesias habere, Φuί εx pr" -
res Αntiochenus cum orientali concilio probatissi- dicti sancti Αιuphilochii e! Diodori alque alioruιιι
mum doctοrem pronuntiavit, et imperatores Gra- similium coιιιιιιunione catholici prοbarenίur.
ιianus eι major Τheodosius 1alem judicaverunι, uι
VΙ. -

Co.κλs Ιsoιoorιευsτεs, Τopograph. Chrisι., lib. νιι, pag. 292, ιom. Il Collecι. ΡΡ. Gr"o. Μοιιιιιιιιο,
Αμφιλόχιος, επίσκοπος γενόμενος του Ικονίου, Αιuphilochius Iconii episcopus, amicus eι fani
φίλος και κοινωνικός του μακαρίου Βασιλείου, και liaris beali Βasilii, in lambis suis ad Seleucun scri
αυτός εν τοις προς Σέλευκον αυτώ γραφείσιν Ιάμ- pίis, είυ,
όας, κ. τ. λ. -

VΙΙ.
Coxcιιιυκ Νιc εκσκ ΙΙ, Αct. ν, pag. 1015, ιom. VIll Concil. edit. Veneto-Lαθύ,
Ταράσιος ο αγιώτατος πατριάρχης είπεν. Ο πατήρ D Τarasius sanctissimus patriarcha dixiι : Palet
ημών ο άγιος Αμφιλόχιος μέγας εστι, και τα εξής. ιιosιer sauctus Αιuphilochius magnus esί , elC.
VΙΙΙ.
ΡΙΙοτιUs, Biblioth. εod. Lιι.
Ανεγνώσθη σύνοδος γενομένη εν Σίδη, κατά της Lecta synodus Sidae habita adversus haeresim
αιρέσεως των Μεσσαλιανών, ήγουν Ευχιτών ήτοι Μessalianorum, hoc esί Εuchitarum seu Αdelphia
Αδελφιανών. Εξήρχε δε της συνόδου Αμφιλόχιος ο norum. Praeluit synodo Αmphilochius Iconii epi
του Ικονίου, συνεδρεύοντων αυτώ και ετέρων επισκό- scopus, cousideutibus et aliis vigiuti φuinque "Ρι
Τijν χτ". Sc0plS.
VETERUM TESTIMONIA 52
IX .
Joannes Zonaras ad canonem XXVII Concilii Carthag.
Apud Beveregium in Pandecle canonum , lom . II, pag. 549.
Quos libros legere in ecclesia oporteat, et postre- Α Περί του τίνα δεί αναγινώσκεσθαι βιβλία επ'
mus Apostolorum canon statuit, -- el magnus Atla- εκκλησία , και ο τελευταίος των αποστολικών κα
nasius , qui libri legendi sint , omnes enumerat , el νόνων διαλαμβάνει , - και ο μέγας Αθανάσιος ας
magnus Gregorius Theologus , et sanctus Amphi- αριθμείται, όσα χρή αναγινώσκεσθαι βιβλία , και ο
Iochius. μέγας Γρηγόριος ο Θεολόγος, και ο άγιος 'Αμφιλό
χιος.
Eadem fermie habet I. c. Theodorus Balsamon .
Χ.
MARTYROLOGIUM Romanum, d . xxm Novembris.
Iconii in Lycaonia sancti Amphilocbii episcopi, cerlamina pro catholica fide suscepla , sanclilale et
qui sanctorum Basilii magni et Gregorii Nazianzeni doctrina clarus cujevit in pace .
jn eremo socius, et in episcopatu collega, postmulla
ΧΙ.
MENOLOGIUM GRÆCORUM jussu Basilij imp, conſectum sub die xix Octobris.
Part. I, pag. 197 edit. Urbin. 1797.
Commemoratio sancti patris nostri Amphilochii B Μνήμη του εν αγίοις πατρός ημών 'Αμφιλοχίου
episcopi Iconii. επισκόπου Ικονίου.
Ηic non mortalis cujuspiam, sanctorum angelo - Ούτος προχειρίζεται επίσκοπος Ικονίου υφ' αγίων
rum manibus ordinatus episcopus : commilito san- αγγέλων, ουκ ανθρωπίνης χειρός συναγωνιστής δε
clorum Patrum, Basilii magni , Gregorii Theologi et γενόμενος των αγίων Πατέρων, Βασιλείου του μεγά
(Gregorii Nysseni , adversus Arium , Eunomium et λου , Γρηγορίου του Θεολόγου , και Γρηγορίου του
liorum similes hereticos in acie sletit. Qui cum ad Νύσσης, κατά των αιρετικών παρετάξατο 'Αρείου
Theodosii magi tempora vixisset , atque ab eo uι και Ευνομίου και των ομοίων. Παρετάθη δε η ζωή
coerceret Arianorum Synaxes postulasset ; tunc αυτού μέχρι Θεοδοσίου του μεγάλου όν και ήξίωσε
quidem supersedit ,imperator, veritus ne ea res κωλύσαι των 'Αρειανών τας εν ταις πόλεσι συνάξεις.
anagnos excitarei tumultus. Sed postea cum quadam Βαρύ δε νομίσαντος τούτο του βασιλέως, διά την τα
de causa imperatorem Theodosium convenissel , ραχήν , τότε μεν ησύχασεν. "Ύστερον δε κατά τινα
illumque solum , Arcadio filio qui prope assidebat χρείαν εισελθών προς τον βασιλέα, και τον υιόν αυτού
pretermisso , adorasset ; rogalus quam ob rem id 'Αρκάδιον ιδών τώ πατρί συγκαθήμενον , τον μεν
faceret , respondit : Quemadmodum tu , imperator, , Θεοδόσιον προσεκύνησε, τον δε υιον παρήλθε. Του δε
indigne fers, si non idem filio , qui libi , honor ha- " βασιλέως ειπόντος : "Ινα τι τον υιόν μου παρέδραμες;
beatur , sic et Deo Patri injurianm fieri scito , si quis έφη: Γνώθι, βασιλεύ, ότι ώσπερ συ ηγανάκτησης του
Filium et Verbum contumelia aficit. Quibus verbis υιού παραβλεπομένου, ούτω και ο Θεός και Πατήρ,
permotus imperator, juxta viri sancti sententiam ac του Υιού και Λόγου υβριζομένου. "Οθεν πεισθείς και
voluntatem, rerum confecit . Hunc autem in modum βασιλεύς, εποίησε το του αγίου θέλημα. Ούτω δε ζή
transacta cum pietale vita , ad Dorminum migravit. σας ευσεβώς, προς Κύριον εξεδήμησεν.
XII.
MENOLOGIUM d . xxn1 Novembris .
Memoria sancti μαtris nostri Amphilochii episcopi Μνήμη του εν αγίοις πατρός ημών Αμφιλοχίου
Iconii . επισκόπου Ικονίου.
Ηic gradu omni ecclesiastico a juvenili elale , Ούτος εκ νεαράς ηλικίας, πάντα βαθμόν εκκλη
alterna mutatione provectus , monasticaque exerci- σιαστικών παραλλάξας , και ασκήσει και θεία γνώσει
1atione et divina scientia clarus , communi suffragio λάμπων, ψήφο του κοινού προχειρίζεται επίσκοπος
urbis Iconii episcopus creatur : temporibus Valen- της Ικονιέων πόλεως, εν τοις χρόνους Ουαλεντινιανού
tiniani et Valentis imperatorum, vita ad Τheodo- D και Ουάλεντος των βασιλέων » παρατείνας την ζωήν
sium usque magnum imperatorem ejusque filios μέχρι Θεοδοσίου του μεγάλου βασιλέως, και των υιών
producta; faciusque fidei orthodoxe doctor, contra αυτού• ος και διδάσκαλος της ορθοδόξου πίστεως γε
Arianam Iuem ceu acie instructa firmiter consistens, γονώς, και κατά της 'Αρείου λύμης στεφρώς αντι
nullas ab impiis persecutiones tribulationesque ταξάμενος , πολλούς διωγμούς και θλίψεις υπομείνας
Sustinuit, una cum beatis Patribus certamen'adver - παρά των ασεβών , συναγωνιστής γεγονώς των μα
sus blasphemias Eunonii habens. Hic itein , unus καρίων Πατέρων κατά της Ευνομίου βλασφημίας
centuin illorum quinquaginta Patrum secundæ sy . ούτος και των εν τη δευτέρα συνόδο των εκατόν πεν
podi, plurimum adversus Spiritus sancti hostem τηκοντα Πατέρων είς υπάρχων , τα πλείστα διηγω
Macedonium Ariique discipulos depugnavit. Porro, νίσατο κατά Μακεδονίου του πνευματομάχου , και
poliente rerum magno Theodosio , reversoque Va- των φοιτητών 'Αρείου » κατά δε το κρατήσαι της βα.
DE S . AMPHILOCHIO .
σιλείας Θεοδόσιον τον μέγαν, και τον νέον Ουαλεντι - A lentiniano juniore , cum victor ipse rediisset , sup
τον κατατρέψαι , και νικήσαντα επανελθείν, ήντι- plicabal magnus Amphilochius ut Theodosius im
τέλει ο μέγας Αμφιλόχιος τον βασιλέα Θεοδόσιον perator, pulsis Arianis , ecclesias orthodoxis per
απώσασθαι τους 'Αρειανούς, και τους ορθοδόξοις milleret. Ceterum eo renuente, vir admirabilis
ανείναι τάς εκκλησίας. Επεί ούν ο βασιλεύς παρ- subtile quid adinvenit. Accedens itaque ad regiam,
ττειτο, εξευρε μηχανήν ο θαυμάσιος και παρελθών Tlieodosium quidem imperatorem salutavit; ejus
εις τα βασίλεια , τον μέν βασιλέα Θεοδόσιον ήσπά- vero filium Arcadium, cessim relinquens , non slu
σατο , τον δε υιόν αυτού 'Αρκάδιον, καταλιπών ύφει - lavit. Eam rem moleste ferens imperator, negatum
μένως, ουκ ησπάσατο· και τούτο ο βασιλεύς δυσχε- filio honorein , suam ipsius vocabal injuriain . Tum
κάνας , οικείαν ύβριν εκάλει την του παιδός παρ' αυ- ille Sapientissime delegit fabulam, aitque : Viden',
του ατιμίαν· ο δε σοφώτατα εκκαλύπτει το δράμα, imperator , ut ipse filii inhonorationem non feras,
και φησιν: Οράς, ώ βασιλεύ, πώς ου φέρεις σύ την sed indigneris ? Habeas ergo persuasum eadem
του παιδός ατιμίαν, αλλά χαλεπαίνεις ; Πίστευσον Deum ratione blasphemos in Dei Filium aversari
ών, ότι και τους τον Υιόν του Θεού βλασφημούντας, el odisse. Tunc imperator, rem intelligens , leges
ομοίως και ο Θεός αποστρέφεται και μισεί. Τότε συν- conscripsit , quibus haereticorum conventus velaret.
εις ο βασιλεύς , νόμους έγραψε τους των αιρετικών Β Ηic vir praeclarus ubi alinos multos Christi gregem
συλλόγους κωλύοντας. Ούτος ο αοίδιμος ανήρ, επί pavisset, librosque orthodoxe doctrine composuis
πλείστους χρόνους ποιμάνας το του Χριστού ποίμνιον, set, alla senectute quievit in pace.
και λόγους ορθοδόξους συντάξας, και εις βαθύ γήρας
ελάσας , εν ειρήνη ανεπαύσατο.
XIII .
MENOLOGIUM GRÆCORUM sub eadem die , ex interpretatione cardinalis Sirleri.
Ex Thesauro Canisiano lom . III, part.1, pug. 490 .
Natalis S. P . N . Amphilochii episcopi Iconii , amicitia el testimonio commendalus. Ilic libros or
sub Theodosio imperalore magno , vir divinarum lhodoxam fidem continentes conscripsit, et ad sumn
literarum peritia et sanctitale vila , ac rectæ et mam senectutem proveclus in pace quievit.
catholicæ fidei sinceritate insignis , Basilii magni
XIV .
Ex ANTHOLOGIO GRÆCORUM , xxi Novembris, edit. Græc. 1736 (Romana), pag . ovo'.
Το εν αγίοις πατρός ημών Αμφιλοχίου επισκό- C Sancti patris nostri Amplifilochii episcopi Ico
που Ικονίου. niensis.
Κοντάκιον. Hymnus parvus.
Η θεία βροντή : η σάλπιγξ του Πνεύματος • πι - O divinum tonilru ; ο ιuba Spiritus; fidelium
στών φυτουργέ » και πέλεκυς των αιρέσεων· ιεράρχα plantator ; et securis hereticorum; pontifex Amphi
'Αμφιλόχιο • της Τριάδος θεράπων ο μέγιστος συν Ιochi ; Trinitatis minister nmaxime ; cum angelis
αγγέλοις πέλων αεί · πρεσβεύων μη παύση υπέρ exsistens semper ; intercessor ne cesses esse pro
πάντων ημών. omnibus nobis .

IBIDEM.
Στίχοι. Versus.
Σταλείς, 'Αμφιλόχιε , νεκρών αμφίοις, Indulus, Amphilochi, mortuorum linteis,
Λόχους σκεδάζεις, και νεκρός νοούμενος. Insidiantum agmina dissipas, velmortuus reputatus .
Εϊκάδι έν τριτάτη θάνατος λάβεν 'Αμφιλόχιον. Die vicesima tertia mors cepit Amphilochium .
S. AMPHILOCHII ICONIENSIS EPISCOPI
-

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ

ΑΜΦΙΛΟΧΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΙΚΟΝΙΟΥ


ΛΟΓΟΙ ΚΑΙ ΟΜΙΛΙΑΙ.

S . P . N . AMPHILOCHII
EPISCOPI ICONII
ORATIONES ET HOMILIÆ .

ORATIO I. ΛΟΓΟΣ Α '.


In natalilia magni Dei et Salvatoris nostri
Jesu Christi 18 .
Είς τα γενέθλημών Ιημεγάλου
Εις τα γενέθλια του σού Θεού και Σωτή
1. Videtur plane pralum Ιιος spirituale et splendi- Α'. Ο μέν τινευματικός ούτος κκαι λαμπρό λειμών,
αιλαμπρός
dum, celestium florum venustale varium illud, apo- ο τω των ουρανίων ανθών κάλλει πεποικιλμένος ,
stolicisque ac incorruptis Suaveolens odoribus, di- και ταϊς αποστολικαίς και αχράντοις ευοδιάζων
: ni paradisi preferre Cypum. Quemadmodum enim αποφοραίς, τυπον έχειν του θείου παραδείσου μου
tripudji ovansque ille Sensui subjeclus atque mala φαίνεται. "Ον γάρ τρόπον ο αισθητός εκείνος και ακή
φmi aura vacuus locus ; arboribus incorruptis, in• ρατος χορός (1 ) , δενδρεσιν άφθαρτοις , και καρπούς
mortalibusque fructibus, ac innumerabilibus aliis αθανάτους , και μυρίοις άλλοις υπερλάμπρους φαιδρύ
perquam magnificis decoratur ornamentis : ita sane νεται κάλλεσιν · ούτω δή και ούτος ο θεοειδέστατος
el divinissianus sacralissiusque Ecclesiae conveil-. της ιεροπρεπεστάτης Εκκλησίας θίασος , νοητοίς
Tus, spiritualibus arcanisque illustrius splendescit και άρρήτοις καταλαμπρύνεται μυστηρίοις, ών κρη
Sacramentis : quorum nobis sacrorum holie Christi πις ημϊν αρραγής, και θεμέλιος αστεμφής , και αρχή
veri Dei nostri nataliliorum festa dies , solida crepido σωτήριος, και κορυφή πανσεβάσμιος , η σήμερον των
est fundamentumque inimoιum, et salubre initium B αγίων Χριστού του αληθινού Θεού ημών γενεθλίων
21c plane augustus vertex : propter quam et velera εστιν εορτή » δι' ήν και τα παλαιά πεπροφήτευτα:
figurale prophetata sunt, et nova in todo terrarum τυπικώς, και τα νέα διαρρήδην εις πάσαν την οικου
orbe palam praedicala : per quam celum apertula μένην κεκήρυκται · δι' ήν φθοράς δύναμις πεπάτη
est , terraque ad divinam elala celsitudinem : per ται, και διαβόλου σέβας ολέθριον πέπαυται • δι' ήν
quam paradisus concessus est hominibus, mortisque ανθρώπινα πάθη τεθανάτωται, αγγελικής δεσποτείας
potestas abolita : per quam vis corruptionis est con- βίος ανακεκαίνισται (9)· δι' ήν ουρανός ήνέωκται ,
culcala , perniciosusque diaboli cultuus sublatus: per και γή εις θείον ύψος μετεώρισται • δι' ήν παράδει
quam humana vitia mortilicata sunt , angelicique σος ανθρώπους αποδέδοται, και θανάτου κράτος κατ
locninii desiguala vite ratio : per quain fugalus est ήργηται · δι' ήν πλάνη δαιμόνων δεδίωκται, Θεού
error deinouum, Deique sapientia ac Castissimus σοφία και πάναγνος παρουσία με μήνυται. Ουκ ά ..
annuntialus adventus. Non enim angelus, inquit, γελος γάρ, φησίν, ουδε πρέσβυς, αλλ' αυτός ο
neque legalus, sed ipse Dominus veniet et saluabit Κύριος ήξει και σώσει αυτούς. " Ω θείων ευαγγε
εος 16. Ο Γaustorum nuntiorum iuuensee divitie ! ο λίων πλούτος αμύθητος! ώ πανσόφων μυστηρίων γνώ
sapientissimorum sacramentorum scientia inenar- σις ανεκδιήγητος ! ώ θείων αφράστων δωρεών θη
rabilis ! o divinorum ineffabilium donorum iude- C σαυρός ανεξάλειπτος ! ώ προνοητικής φιλανθρωπίας
fectibilis thesaurus ! o provide clemenlie gratia χάρις αναρίθμητος ! Αυτός γάρ, φησίν, ο Κύριος
innumerabilis ! Ipse enim, inquit, Dominus venier, ήξει, και σώσει ημάς. " Ηξειν προς ημάς τινα τρό
ει εaluabit nos. Quo, propheta divine, modo ad noς πoν, ώ θείε προφήτα, κηρύττεις τον Κύριον; Παρ.
15 Tit . 11, 13. 16 Isa . LXIII, 9.
(1) Και ακήρατος χορός. Placeret magίς χώρος · Velut prima illa libertate , qua similes angelis, mero
relinuimus tamen propier sequens, Olasos , il signi- jmperio appetitui doininabamur, sin plene restituia ,
licelur paradisus ei hörlus ille , ad modum loci cho - at velut inchoala ; abundantiori illa gratia et sani
reis destinati, et loci Iripudii : qualiz vere ſuit crea tale toū vreuovexoū , redundante in corpus subje
fus innocenti homini. clum , ejusque vires .
(2) 'Αγγελικής δεσποτείας βίος ανακεκαίνισται.
ORATIO IN CHRISTI NATALEM .
δησιάσομαι γαρ εν τούτο το μέρει πρός σε τό των A venturum Dominum praedicas? Ad te enim hac in
παλαιών ανδρών πρόσωπον αναδεδεγμένος, των ταύ- parte libere loquar , persona velerum assumpta , qui
την (εις) την πανύμνητόν μοι εορτασάντων πανήγυ- hancce mihi laudatissimam celebritatem coluerunt,
ριν, μήτε δε του καινού και πανάγνου τοκετού της nec novum tamen el castissimum inlemerate Virgi
αχράντου Παρθένου πεπειραμένων, μήτε τα των αγ- nis partum, experimento cognoverunt, nec sanclo
γέλων έωρακότων σκιρτήματα, μήτε τας θείας ακη- rum angelorum viderunt tripulia, nec divinas al
κοότων φωνάς, ας προς τους ιερείς ποιμένας άνευ dierunt voces, quibys illi, sacris pastoribus fausle
φημούντες τον γεγεννημένον Σωτήρα, γεγηθότες acclaimantes, natum Salvatoren gaudio nuntiarunt :
απήγγελλον » μήτε μήν των μάγων τα δώρα συνιέν - sed neque magorum munera , divinanique perspe
των, και την προσκύνησιν την θεϊκήν εκείνων ανα- xerunt adorationem : eorum, inquam, persona as
δεξάμενος το πρόσωπον, έρωτήσαιμί σε τόν τρόπον Surmpia, ex le adventus modum quasierian . Perculit
της παρουσίας. Κατέπληττε γάρ αυτούς είκότως enim eos perquant merito oraculumn, parumque all
λίαν το λόγιον , και μικρού δείν τώ πλήθει του δέους fuit, ne pre ingenli melu sensibus defurbarel. Non
εξίστασθαι παρεσκεύασεν των φρενών. Ου γάρ είχον enim polerant intellectu assequi, venturum Deum
νοείν, ότι ο αθάνατος Θεός πρός ανθρώπους γεωδεστά- immort:leim ad crassissimos homines ; palpari ne
τους ήξει• ο αψηλάφητος, προς τους αισθητούς ο υ scium, ad sensibiles ; invisibilem, ad visibiles.Nm
αθεώρητος , προς τους ορατούς. Πώς γαρ αν ήξειν quomodo venturum, quoque modo videndum existi
τον θεόν οήθησαν, και πως οφθήσεσθαι ; Ένίοις μεν narent ? Quidam enim putabant, sicut prius Abraha:
εδέχει πρότερον ως ώφθη το 'Αβραάμ δι' αγγέλων, apparuit per angelos 11 : aut rursum ut per igner
ή δ' αυ πάλιν, ώς ώφθη το Μωϋσή διά πυρός εν Moysi in rubo 18 : aut quomodo Isaiae visus est per
τη βάτω, ή καθ' όν τρόπον ώφθη το Ησαΐα διά τών Seraphim 1» : aut Ezeclieli per cherubim 10 . His
σεραφίμ, ή τώ Ιεζεκιήλ διά των χερουβίμ. Ούτω enim alterulris modis, Deum omnes vidisse festati
γάρ πάντες Θεόν έωρακέναι διαμφοτέρους τρόπους sunt . Quis ergo illorum dignus, ut se Deus ex viden
με μαρτυρήκασι. Ποιος τοίνυν τούτων τρόπων εις dum przelierel ? Planum est ne ullum esse.
θεωρίαν Θεού έστιν άξιος και δηλον ότι ουδέ εις.
Πόθεν δε μάλιστα τούτο πιστούμεθα ; Εκ της ετέ- . Unde id confirmamus ? Ex alia prophet:e voce ,
ας του προφήτου φωνής λεγούσης : Μετά ταύτα dicentis : Post huc in terra visus est, el cum homi
επί της γης ώφθη, και τους ανθρώποις συναν- nibus ,conversalus est 11. lla guideur visionis fuerunt,
εστράφη. 'Οπτασίας μέν γάρ εκείνα, και ου συνανα - μon conversationis argumenta : ista conversationis
στροφής υπήρχε τεκμήρια : ταύτα συναναστροφής, C sunt, non visionis praeconia . Quoιodo igitur ail :
και ούκ οπτασίας τυγχάνει κηρύγματα. Πώς oύν 1pse Dominus veniel, el saluabil nos ? Dixeris nobis,
φτσίν: Αυτός ο Κύριος ήξει, και σώσει ημάς , ο Deale : quomodo figuratur, in quem non cadia
Αέγης αν ημίν, ώ μακάριε. Πώς ο άσχημάτιστος figura ? immobilisque ob celestibus sedibus , dere .
σχηματίζεται; ο ακίνητος , από τον ουρανίων θρό- licia rursum statione, in terram transfertur ? dis
νων επί της γης πάλιν αντιμεθίσταται και είπη δ' άν vero vir divinos occurrerit, diceus : Alio oraculo
προς αυτούς απαντών ο θείος ούτος ανήρ " Οτι δι' ετέ- traditum audivistis adventus modum. Quid hic su -
ρων λογίων τον τρόπον ηκούσατε της παρουσίας, τι pervacanea curiositale exquiritis oraculum ? Fugit
περισσως πολυπραγμονείτε ενταύθα το λόγιον; " Η vos dictum illud : Ecce virgo habebit in ulero , el
λέληθεν υμάς το ειρημένον, ότι Η. παρθένος εν pariel filium , el vocabunt nomen ejus Emmanuela':
γαστρί έξει, και τέξεται υιόν, και καλέσουσι το quod interpreleris, Nobiscum Deus ? Nonne audistis
όνομα αυτού 'Εμμανουήλ, και εστι μεθερμηνευό quod scriplum est, quia Parvulus natus est nobis,
μενον , Μεθ' ημών ο Θεός ; ή ουκ ακηκόατε το γε- hlius et datus est nobis, cujus principalus super hu
γραμμένον , ότι Παιδίον εγεννήθη ημίν , υιός και merum ejus, et vocatur nomen ejus, magni consilii
εδόθη ημίν , ου η αρχή επί του ώμου αυτού, και αηgelus : admirabilis, consiliarius, Deus fortis, po
καλείται το όνομα αυτού, μεγάλης βουλής άγγε- D tens, princeps pacis , paler futuri seculi 21 ? Εx iis
λος , θαυμαστός, σύμβουλος, Θεός ισχυρός , εξου- sermonibus cognitunm habetis modum presentice .
σιαστής, άρχων ειρήνης, πατήρ του μέλλοντος Virgo enim incorrupla nesciam illam corruptionis
αιώνος ; Εκ τούτων των λόγων τον τρόπον της παρ. lucernan corporali ratione concipien. Oportet
ουσίας επέγνωτε. Παρθένος γάρ άφθαρτος απο- enim ut se Dei Verum augustissimum ad carnem
κυήσει σωματικώς τον λύχνον τον άφθαρτον (3). usque nobis inclinet ; ut quos incorporea divinitate
1 Gen. XVII, 1 . 18 Εxod. II, 2. 19 Isa . VI, 2 . 20 Εzecli. X , etc . 11 Baruch 1, 38. 12 Iss. VII, 14.
1 Isa . Ix , 6 .
(5 ) Tór dúyror Tör üyouptor . Solet crebro in cerna Doininus Jesus , qui lux de luce ælernum a
Scriptura per lucernain designari proles el semnen ; Patre prodit ; humanumque el suum dignatione ge
in qua igniculus Pairis et Pater velut vival. Sic nus, carnali ex ea nativitale , ad divinæ lucis com
Jansen , illod psal. cxxxi, Paravi lucernam Christo merciuin , deilicatione admirabili evehit : ut tantum
meo, paraphrasticos : Paravi enim unclo meo David faciat homines deos , quantum factus est ipse ,
posterilatem , quæ sua claritate el gloria , quasi lule hoino : ut ingens illa theologiæ lucerna Gregorius
cerna quædam illustrabit Davidis nomen : vbi plura audentius prolulit exponique D . Maximus dub .
in cani reu . Præ omnibus autem fuit Marine line ad Thoinani, etc.
S . AMPHILOCHII ICONIENSIS 'EPISCOPI
creaverat, peccato veleratos, carnis assumptione in - Α μέχρι γάρ σαρκός δεί συγκαταβήναι προς ημάς ( 4 )
novel, et immunes a corruptione, similitudine ad τον πανσεβάσμιον του Θεού Λόγον, ένα δή τους ασω
corruptionem , ellicial. μάτα θεότητε παρ' αυτού δεδημιουργημένους ανα
καινίση διά σαρκώσεως, παλαιωθέντας διά την αμαρτίαν, και άφθάρτους κατασκευάση διά της ομοιότητος
της προς την φθοράν.
III. His ad eos per Prophetam dictis , etiam ipsi Γ'. Ταύτα του Προφήτου προς αυτούς είρηκότος ,
interrogabiimus. O puerule colo antiquior ! Ο filius έρούμεν και ημείς. " Ω παιδίον ουρανού παλαιότερον! “ Ω
1er beatus, qui venit ferens principatum suum, non τρισόλβιος υιός, όστις επ' ώμων ήκει την εαυτού
vero quereus με ab alio accipiat. Est enim Verbo βαστάζων άρχήν ( 5), και ου παρ' ετέρου ζητών αυτήν
a natura, tanquam Filio, ut omnibus president, κομίσασθαι. "Έμφυτον γάρ τώ Λόγω των πάντων
nec aliquid adscilitium ut creatura habeat . Princi - άρχειν ως Υιο, και ουκ επείσακτον ώς ποιήματι .
palus enim, inquit, super humerum ejus. O proles Η αρχή γάρ, φησίν, επί του ώμου αυτού. " Ω με
magni nominis ! Magni enim consilii, inquit , ange - γαλώνυμον γέννημα! Μεγάλης γάρ βουλής, φησίν,
lus vocatur, et Deus fortis. Ο potestas omnipolens ! άγγελος , και Θεός ισχυρός ονομάζεται. " Ω παντο
Admirabilis enim consiliarius est, et princeps pacis. Η δύναμος εξουσία ! Θαυμαστός γάρ σύμβουλος, και
• Qui ergo celebraverimus hodiernan festivituleim ? ° άρχων ειρήνης εστί. Πώς τοίνυν δοξάσωμεν την
Qui maxime spiritualein in presenti celebritatem σήμερον εορτήν ; Πώς μακαρίσωμεν την επί του
beatam predicaverimus ? Quis enim hujusce diei παρόντος μυστικωτάτην πανήγυριν ; Τίς γάρ εξ
immortales divilias investigabit ? Quibus insigniso- ιχνιάσει τον ταύτης της ημέρας πλούτον αθάνατον ;
nis elatissimisque verbis, omnibus canticis prose- Ποίοις μεγαλήχους και υψηλοτάτοις ρήμασιν ανακη
quendum, ac Iropeale sacramentum hoc procla - ρύξομεν το πανύμνητον τούτο και τροπαιούχος της
nabimus ? Ο dies innumerabilibus celebranda αφθαρσίας μυστήριον; Ω ημέρα μυρίων ύμνων
Canticis, in qua nobis orta est stella ex Jacob 2%, αξία , εν ή ανέτειλεν ημίν το άστρον εξ Ιακώβ, και
celestisque homo ex Israel apparuit, ac nos Deus ο άνθρωπος ο ουράνιος , ος ώφθη εξ Ισραήλ, και
fortis aliit : Solgue justitia obumbravit, et virtu-. επεδήμησεν ημίν ο ισχυρός Θεός, και ο της δικαιο
ιum divinarum liesaurus paluit, ac vitae elerun σύνης έπεσκίασεν ήλιος, και ο των θείων αρετών
planta hominibus geraninavit, Oriensque de allo ήνέφεται θησαυρός, και το της αιωνίου ζωής φυτών
illuxit et celestium, terrestrium infernoruinque ανθρώποις έβλάστησε, και η ανατολή εκ του ύψους
Dominus ex virgineo progressus ulero, pro mundi επέλαμψε, και ο των ουρανίων και επιγείων Δεσπό
redemptione , in mundum corruptibilem venit. Nας της εκ παρθενικών λαγόνων, υπέρ κόσμου λυτρώ
tus enim est nobis hodie Salvalor Christus Domi- σεως, εις κόσμον φθαρτον ελήλυθεν . 'Εγεννήθη γάρ
nus 25, qui lumen est gentium26, et salus domus ημίν σήμερον Σωτήρ, ός έστι Χριστός Κύριος,
Israel. O miraculum! Qui non definitur cαlis, in όστις φως υπάρχει εθνών , και σωτηρία οίκου
presepi demoriatus est ut parvulus : quique breri Ισραήλ. “ Ω του θαύματος ! Επί φάτνης ως παι
perinone universa constituit , mulielbribus fovebatur δίον ηυλίζετο, ο υπο των ουρανών μή περιγραφόμε
Tunis; ac qui supercelestibus omnibus virtutibus νος και γυναικείαις αγκάλαις έθάλπετο, ο λόγω βραχεί
donavit ut essent , impollutis lactabatur Virginis Sa - τα πάντα συστησάμενος και εγαλουχείτο υπό των
cre uberibus. Faclum enim est, inquit, ut Evange- αμιάντων της αγίας Παρθένου μαστών, ο πάσαις ταις
lium testatur, cum essent ibi, impleti sunt dies ut υπερκοσμίαις δυνάμεσι το είναι κεχαρισμένος . Εγέ
pareret. Ει peperit filium suum primogenitum, et νετο γάρ, φησί, καθώς μαρτυρεί το Ευαγγέλιον, εν
pannis eum involvit, et reclinavit eum in presepίο : τω είναι αυτούς εκεί, επλήσθησαν αι ημέραι του
quia non erat eis locus in diversorio 27. τεκειν αυτήν, και έτεκε τον υιόν αυτης τον πρω
τότοκον , και εσπαργάνωσεν αυτόν, και ανέκλινεν αυτόν εν τη φάτνη, διότι ουκ ήν αυτοίς τόπος
δεν τα καταλύματι.
1V. Quae nova llec et mirabilis doctrina ? Que D Δ'. Τις η καινή και παράδοξος αύτη μυσταγωγία ;
omnipolens, et faciens mortalein , divine Providen- Τίς ή παντοδύναμος και φθαρτοποιός ( 6) της θείας
ie benevolentia ? Quod grande astutissimumque Προνοίας ευμένεια ; Τί το δεινόν και πάνσοφον κατά
Stratigema adversus diabolain ? Mundus assertus του διαβόλου στρατήγημα ; Ηλευθέρωται κόσμος διά
* Num. XXIV, 17. 26 Luc. 11, 11 . 18 ibid . 52. 1" ibid. 6, 7.
( 4) Μέχρι γάρ σαρκός δεί συγκαταβηναι προς capere potest.
ημάς, velut condescendat : sed ea vox durior est ; ( 5 ) ' Επ' ώμων βαστάζων την έαυτού αρχήν .
quanquam habet Bernardus , sive quisquis auctor Pulchra illius loci exposilio : quam eamdem baber
est sermonis in Evangelium infra oct . Epiphan , Imi. Theodotus Ancyranus auctor alterius orationis in
tali sumusmagnum Leonem in illo , Se nobis incli- Annam et Symeoniem , Amphilochii nomine vulg : læ .
nel. Passim utitur Chrysostomus ea voce eliain in ( 6 ) Τίς ή παντοδύναμος και φθαρτοποιός. Pul
materia visionis , ubi etiam quædam est Dei in nos chra anlilliesis : vere enim nusquam magis eluxit
inclinatio , compositioque ad nostrum modum , qui divina polentia ; tametsi impotentiæ videtur, für
se videndum propbeat , non quantus est ipse , sed cere mortalem . Sic Maria : Fecil potentiam , etc.
quantum ejus lumine perſusus intellectus crealus,
ORATIO IN CHRISTI NATALEM .
παρθένου, ο δια ταύτης το πρίν υπό την αμαρτίαν Α est in libertatem per Virginem, qui per virginem
πεσών. Διά παρθενικού τοκετου τεταρτάρωται δαι- olim sub peccatum corruerat. Virginali partu, ιοι
μόνων αοράτων τα τοσαύτα και τηλικαύτα συστή- 1anteque invisibilium daemonuτη copie in tartarum
ματα. Σύμμορφος τους δούλους ο Δεσπότης γέγονεν, precipites date sunt. Factus est Dominus conformis
ένα οι δούλοι γένωνται σύμμορφοι πάλιν Θεού . " Ω servis , ut servi iterum conformes Deo fierent. Ο
Βηθλεέμ πόλις ηγιασμένης και τους ανθρώποις συγ- Bethlehem urbs sanctificata, et communis heredi
χτκληρωμένη ( 7 ). “ Ω φάτνη, ώ φάτνη συμμέτοχε las hominibus facia ! O presepe, o presepe compar
των Χερουβίμ, και ομότιμε των Σεραφίμ ! Ο γάρ ticeps cherubim, eodemque seraphim honore! Qui
αιωνίως υπ' εκείνων των θρόνων εποχούμενος θεϊκώς, enim iis eternum sedibus 28 divine inequitat, ηuic
νυν εν σοι σωματικώς πάλιν αυλίζεται. " Ω Μαρία, in le rursum corporaliter degit. Ο Maria, o Maria,
ώ Μαρία! ή τον απάντων Δημιουργόν πρωτότοκον que universorum Creatorem habuisti primogeni
κεκτημένη . Ω ανθρωπότης, και τον του Θεού Λόγον ιum ! Ο humanitas Dei Verbo corporaliter facta
σωματικώς ουσιώσασα( 8), και των επουρανίων και substantia, eoque titulo celestibus spiritalibusque
νοερών δυνάμεων εν τούτω τώ μέρει προτετιμημένη ! virtutibus honore praelata ! Noluit enim Christus
0 ; yżo nisiwse Xplotos Mopowiñvai tapos tas tūv formam archangelorum induere , sed neque princi
αρχαγγέλων μορφάς, ούτε μήν προς τας των αρχών, Β paluum et virtutum potestalumque immutabiles
και δυνάμεων, και εξουσιών ατρέπτους εικόνας ( 9), imagines, tuam vero in mutationem prolapsam in

αλόγους ζώοις παρασυμβεβλημένην. Οι μεν γάρ quidem non est opus medicus 81 : at que multis mor
υγιαίνοντες ου χρείαν έχουσιν ιατρού ή δε νόσο συχνή bis delinebatur, talem tantumque consecula est
κατασχεθείσα, τηλικούτου και τοιούτου τετύχηκεν melicum, ut fugalo morbo, majori quam sana for
ιατρού , ώς μείζονος της υγείας ευτυχής έστι σωτη- ιunata sit salute. Ubi vero nunc infensus ille et im
ρίας (10), του νοσήματος δραπετεύσαντος. Αλλά πού perculgus : ille exiliosus, prorsusque exsecrabilis
νύν ο δυσμενής και αβρόντητος (11 ): ο άλάστωρ και draco , qui edixerat fore ut thronum suuin in sub
παμμίαρος δράκων, ο μετεωρίζειν εις ύψος τον εαυ- lime extolleret 31 ?
του θρόνον επαγγειλάμενος;
Ε'.Διό , αδελφοί, μακαρίας κλήσεως επουρανίου μέτ - V . Ιdeo, fratres , beate celestis vocationis parti
σχοι, προς υιοθεσίαν Θεού και αδελφότητα κεκλημέ- cipes 88, ad divinam vocati adoptionem et fraterni
νοι, ευχαριστείν οφείλομεν τώ καλέσαντι ημάς , και talem, debemus agere gratias ei qui nos vocavit ;
παρέχειν εαυτούς αξίους είναι του παρέχοντος ημίν eoque nos ipsos dignos ei exhibere , qui se nobis
την αδελφότητα, και δεξαμένου ημάς εις υιοθεσίαν, « fratrem exhibuit ; ac velut filii, illo digni esse, qui

μοι όντες προς πάσαν δικαιοσύνης κατόρθωσιν· άγνεία bentes ergo et ex charitate ei serviamus, expediti ,
κοσμούμενοι , ακτημοσύνην διώκοντες, λόγοις Θεού ad omnem gerendam justitiam , castitate ornati,
προσκαρτερούντες, ευχαίς αγίαις και ύμνοις Θεού conseclantes paupertalem, divinis sermonibus in
ιερούς ανακείμενου • μετασχηματίζοντες εαυτούς από stantes, precibus sanctis sacrisque Dei dediti can
του αιώνος τούτου , επιλανθανόμενοι των γηίνων και ticis, nos ipsos transformanles ab isto seculo, obliti
θνητων επιθυμιών, νικώντες εν τω αγαθό το κακόν, terrenas et mortales concupiscentias; vincentes in
μηδενι κακόν αντί κακού αποδιδόντες· μη λογιζό- bono, malum; nemini malum pro malo reddenles 36 :
μενου εαυτούς διατρίβειν εν τη γή, αλλ' εν ουρανώ πon reputantes in terra incolatum nostrum, sed con
πολιτεύεσθαι· μετ ' αγγέλων αναστρέφεσθαι, το θρόνο versationemincelo35 : cum angelis agere, celestis
της ουρανίου βασιλείας παραστήναι. Ταύτα των que Regis throno aslare. Sunt haec sacrorum apo
ιερών αποστόλων τα διδάγματα· εν τούτοις Χριστός stolorum doctrina tradita. In his Christus bealum
ημίν την μακαρίαν και αιώνιον διαθήκην διέθετο. nobis eternumque testamentum condidit. Demirelur
θαυμασάτω την αρετήν ημών ο κόσμος αισχυνθή- mundus vestram virtutem. Confundantur Judaei con
28 Psal. LΧΧΙΧ, 2. 19 Ηebr. 1, 16. 30 Psal. XLV111, 15 . 31 Μatth . IX, 12 . 12 Isa . XIV, 15 . 33 Ηebr. ΠΙ, 1 .
* Rom. χι, 21 et 17. 35 Philipp. 11, 20.
(7) Ανθρώποις συγκεκληρωμένη. Quam velut D tione , quodammodo etiam. Quod enim non absolute,
communem metropoliin homines sortiti sint , ex arguil Lucifer ille , mutatus in lenebras , ut bene
ignobili vico, facta Christi editione , regina urbium , colligit Gregorius Theologus , orai. in Natal, et 2
juxta prophetiam Michæ .e : El iu , etc . in sanctum Pascha .
( 8) Τόν του Θεού Λόγον σωματικώς ουσιώ (10) Μείζονος της υγείας ευτυχής έστι σωτη
caca . Quæ Dei Verbum vere substantia induisti : piac. Sic passim Palres et theologi, inmensas
ut το, σωματικώς, sil emphalicum, quale illud Pauli : illas divine bonitatis divilias in humanum genus
In quo habilal pleniludo divinitatis owuaTeXūs , vel merilo celebrantes.
corporaliler, quia ipsa corporalis, substantia dona. . (11) 'A6pórtntus. Forle Šubpóvtrtos, velut
vit Verbum , eo vere factum corpus , MetaTrOLOÚje - qui volo frustratum se videat , quod alionilos per
VSS touto. Hoc sibi adsciscens , ul el esse carnem , culsosque habet facere. Forle vero voluit significare
atque adeo creaturam , non mutatione aliqua , sed inagnam illius audaciam et infractam pervicacila
assumptione et appropriatione. lem , qualis describitur Job xl sub nomine Bebe
( 9) 'Ατρέπτους εικόνας. Modo quidem tales moth.
absolute, propier gloriam : antea vero et a condi.
PATROL , GR. XXXIX .
S . AMPHILOC }} {I ICONIENSIS EPISCOPI
ιuentes quanto novus et electus populus, spirituali Aτωσαν Ιουδαίοι τον νέον και εκλεκτον λαόν θεωρούν
decore excultus sit, quandoque munduum splendore τες, όσο κάλλει κεκοσμηται πνευματικώ, όση λαμ
illustret. Ιdcirco enim dimisil nos gentibus com- πρότητι καταυγάζει τον κόσμον. Διά τούτο γαρ ημάς

ut sinus salutis selinen 37 omnibus qui nobiscum ως φωστήρες εν κόσμω ένα σπέρμα σωτηρίας ώμεν,
versantur, et nos adeunt ; ipsis facti ad conversio - εις επιστροφήν θεωρούμενοι πάσι τοις συνουσι και
nem spectaculum. Videle ne quis propter vos gen- συντυγχάνουσιν. “Οράτε μή τις δι' υμάς των εθνι
tilium blasphemei Deum. Laudetur vero in nobis qui κών βλασφημήσει Θεόν. Ευφημείσθω δε εν ημίν και
vocavit et sanctificavit, et salvos fecit. Ferox et καλέσας, και αγιάσας και σώσας. Ο βίαιος και θρα
audax, Suspicial nostram mansuetudinem et mo- συς θαυμασάτω την επιείκειαν ημών και μετριότη
lestiam. Qui conviciatur, reportans bona verba, τα · ο λοιδορών, αντευφημούμενος εντρεπέσθω· ο περί
confusus abscelat. Qui pro peculiis contendit et χρημάτων φιλονικών και δικάζεσθαι βουλόμενος
νult judicio agere, circa divitias imperturbatos in - αταράχους ημάς εύρισκέτω περί χρήματα, μη νομί
venial, non reputantes habere nos terrenam posses- ζοντες εαυτούς έχειν κτησιν επίγειον , αλλά κρατούν
sionem, sed celestem tenere. Qui nos adit, ut τες την επουράνιον: ο διά παρακλήσεως φιλικής
3nica consolatione in mundanas voluptates inducal 38, Β προσιέμενος ημάς εις ηδονάς κοσμικές ευρισκέτω
invenial graves, immobiles , temperauliae amantes, σεμνούς, αμετακινήτους, σωφροσύνην ποθούντας , ουχ
non capίος voluptate ; mortificaules naturam carnis, ηδονή δελεαζομένους· ένα είδωσι πόσον ισχύει Πνεύ
ιι Roverint quantumn Spiritus sancti coinsmoratio ματος αγίου συνοίκησις, φύσιν σαρκός εκνεκρώσαν-
valeat. Qui praeceps est ad perjurium, invenial nος τες. Ο πρόχειρος εις επιορκίαν ευρισκέτω μηδε
qui neque sustineamus jurare, sed Dei nomen, ubi ομνύειν ανεχομένους ημάς, αλλά δεδoικότας το του
«le rebus abjectis et terrenis agitur, verearmur pro - Θεού προφέρειν όνομα περί ταπεινών και γηίνων
ferre. Sic enim doeebimus omnes, qui in quoνis πραγμάτων. Ούτω γαρ εσόμεθα πάντες διδάσκαλοι
negotio nos conveniunt. Sic vero institutis vitae ra» των εντυγχανόντων ημίν εν οιδήποτε πράγματι .
tionibus, vere efficienmur sacrum fermentum, nostra- Ούτω δε πολιτευσάμενοι γενησόμεθα ζύμη αγία , και
que opera fermentalbitur mundus ad salutein, Mul. δι' ημών ζυμωθήσεται ο κόσμος εις σωτηρίαν, και
tusque ex nobis fructus invenietur repositus Do- πολύς εξ ημών καρπός ευρεθήσεται τώ Κυρίες πε
niino, et in nobis glorificabitur Deus, juxta Dominum φυλαγμένος , και δοξασθήσεται ο Θεός εν ημίν, κατά
dicentem : In hoc clarificatus est Paler, ut fructum τον λέγοντα Κύριον · 'Εν τούτω εδοξάσθη ο Πα .
plurimum afferatis , el efficiamini miei discipuli 13. τήρ, ίνα ύμείς καρπόν πολύν φέρητε, και γέ
Porro clarificalus a nobis Dominus, nos clarilale & νησθέ μοι μαθηταί. Δοξασθείς δε υφ' ημών ο Κύ
alerna clarificabit, in Christo Jesu Domino nostro, ριος δοξάσει ημάς τη αιωνίω δόξη, εν Χριστώ Ιησού
cui gloria in sæcula seculorum . Ainen . τω Κυρίω ημών, ώ ή δόξα εις τους αιώνας. 'Αμήν.
ORATIO II. ΛΟΓΟΣ Β'
De occursu Domini nostri Jesu Christi : degue Εις την ύπαπαντής του Κυρίου ημών Ιησού
Deipara , el de Anna el Simeone. Χριστού και εις την Θεοτόκον, και εις την
"Αγναν , και εις τον Συμεώνα .

Stanles, qui virginilatein admirentur et depredicent. θαυμάζουσιν· και γάρ έστι θαυμαστή, ώς των αγγέ
Ει sane est mirabilis, velut angelis cognala, velut λων σύμφυτος, ώς τών άνω δυνάμεων συνομιλος ,. ώς
sodalis supernarum virtuluin, velut comes incorpo» των ασωμάτων φύσεων σύνδρομος, ώς της αγίας
rearum naturdain , ut quae faceam Sancte Ecclesiae 'Εκκλησίας λαμπαδούχος , ώς τον κόσμον νικώσα, ως
preferat, ut que vincal mundum, ut quae affectio- τα πάθη πατούσα, ώς τάς ορέξεις χαλινούσα, ως τη
nes conculcet, refrenel appetilus, cum Eva commu- Εύα μή κοινωνούσα , ως λύπης απηλλαγμένη, ώς
nionem non habeat, sed doloris expers,immunis 2 στεναγμών λελυτρωμένη , ως την καταδεδικασμένην
gemilibus , decrelam condemnalionis sententiam D απόφασιν μή προσδεχομένη (12), την φάσκουσαν •
non exspeciet, qua dicitur : Multiplicans multiplica- Πληθύνων πληθυνώ τας λύπας σου, και τον
to tristilias tuas, el gemilumfuum: in tristitiis pα- στεναγμόν σου· εν λύπαις τέξη τέκνα, και προς
ries ilios, et ad virum fuum conversio tuα. Ει ipse τον άνδρα σου η αποστροφή σου (13)· και αυτός
dominabitur tui 60. Est igitur virginilas admirabilis , σου κυριεύσει θαυμαστή τοιγαρούν ή παρθενία, ως
velut res invicta , velut gernien corrumpi nescium, αδούλωτον κτημα, ως αμάραντον φυτών, ως ελεύθε
velut mansio libera , ut ascetici ordinis et exercita- ρον ενδιαίτημα, ώς άσκητικών εγκαλλώπισμα (14),
18 Philipp. 11, 15 . 27 Isa.1, 9; Rom1x, 29. 38 Ηebr. Χ, 14. 15 John. xv, 8. 60 Gen.111, 16.
(12) Προσδ. ΑΙ. υποδεχομένη. virum quum eril desiderium luum .
(13) Και προς τον άνδρα σου και αποστροφή (44) Ως άσκητικών εγκαλλώπισμα. Velui mo
oov . Minus bene Sifamus : El ad virum tuum te nachorum et peculiarius Deo addictorum hominum
averles : vix enim fuerit Lalinis to averles et aversio , gloria , quorum angelico in terris institulo ila co
ipsum , converles el conversio , quod vull TD à To - gnala esi angelica virtus virginitas, seu saliem con
otpoon , et habent Syxlina ubi, jeste Hieronymo, iinentia , ab illo semel arrepio , utnulla indulgentia ,
Aquila Societalem : Symmachus, appelitum vel im . ipso integro, possil violari, ac vel ad horam , in ro
pelum transtulerunt : quoinúde eliam Tigur. Et ad
45 ORATIO IN OCCURSU DOMINI. 46
M
us tris & vo pw tivns ZEEUŞ ávwtepa , as tūv È travay- A lorum decus, ut superior humano habilu et quali
22:0Tahūy èdeu épa (15 ), US GUVELGENOOūsa to vullo tale, ul necessariis affectionibus libera, ut cum
ciu Xpisto els tdv Oddajov tñs ou pavõv Baoideias. Christo sponso in regni cælorum penetrans thala
Kal cà uży tis tapoevlas xén , taūta , xal ta ta - mum . Et hæc quidem sunt virginitatis insignia, et
ραπλήσια τούτων· ο δε τίμιος γάμος υπέρκειται si qua iis fuerint proxima : honorabile autem con
navios ôc pou ynivou , ús fyxaprov 6évopov, us nubium " , donum omne terrenum superat, lan
asoslov qurdy, is pica tñs ita plevias, us yowpros quam arbor frugifera , ul planta elegans, velut ra
Tüv Loyizūv xal èutuxwv xàãowv, us euloyla tñs dix virginitatis, ut quod rationales vilaque poliori
SI XOSILOU QUEńcows, us Taphropos toū yévous, us auctos ramos, excolat, veluti mundi cremento dala
Orgeloupyös tñs åv pw Toótntos, os tñs Osixñs elxó benedictio , ul solatium generis , ul naluræ conditor,
vos Gwypácos, 'se sòv AESTIÓTTV EůloyOūvta xextué- ut picior divinæ imaginis, ut cui Dominus bene
Vos,ústávta odv xoguov sépelv dexóuevos, üç Èxei- disit, ut quod universum mundum portare susti .
VW TOATEUÓUsVos ( 16 ) 8v xal Évavopw tījoal touc- neal, ul cujus rationes illi instituantur, quem etiam
6 . 7;sev, ús ouvápevoç léyelv ustd trapenolaç. 'Idoù , ut homo fieret inflexit : quod lola libertate dicere
erre xai tà naidia , å you wner Qers. Iepiens possit : Ecce ego, et parvuli, quos dedit mihi Domi
còn cirlov yárov, xal ToŨ EÚ PÝsels od tñs trapbevlas B nus * . Auſer honorabile conjugium , nec usquam
άνθος : ένθεν γάρ και ουκ άλλοθεν, το της παρθενίας virginitalis floreminveneris. Inde enim, non ex alio ,
ávhos dvacystat. Taūta o déyovteç, ayamntol, ou colligitur flos virginitatis. Cum vero hæc dicimus,
μάχην παρεισβάλλομεν μεταξύ παρθενίας και γά - dilecli ; haudquaquam inter virgiuitatem malrino
uou cà éxáteog od ús äraoyosa bavulátouey. Diumque pugnam inducimus : sed utrumque, ut
Επειδή των εκατέρων ο Δεσπότης και προνοητής quod alterum alieri officium priestet, vicissinque
ουκ αντιταλαντεύει έτερον τώ ετέρω προς γάρ τα indigeal altero, suspicimus : siquidem amborum
Èxitsoz tis 0c05e6sias Éyeta! (17). " Aveu yòp tñs Dominus provisorque,non alterum alteri opponi: .
truiaş zal deoseboūş Eugebelas (18) OÚTS tiaplevia in utroque enim religionem amplectitur Nam abs
σεμνή , ούτε γάμος τίμιος. que religiosa pietate , neque virginitas venerabilis
est, neque matrimonium honorabile.
B . Tauta oéMOL ÉV TO Tta póval abyw tepohxon ,ôca od II. Hæc a me priesenti oratione prolala eunt ,
iv có vóuo ypaçev, xai èv sñ xáplti þebalwhèv , xal propter id quod est scriplum in lege, el in gralia
2296200 àsyllèv , xal xulóhou mein cupsOev, xal ły to confirmalum : quod universim dictum , nec univer.
Kupio jóvo Tehr,pw0év (19) • Trepl toū ya quexoū enje? sim inventum est, sed in solo Domino implelum
"1 Heb . sili, 4. " Isa. viii, 18.
eliam , pon servari, solaque præparatione animi et c operis : de quo Hieronymus contra Vigilantium .
prompta voluntate ; quomodo el obedientia et pau - (18) Evcebelaç Edili male , eûanyias.
pertalis vola , servala , non raro sufficiunt, vel defi - (19) Kal ér tỘ Kvpio uovo) a incwhér . Ul ni
ciente qui præcipial, vel usu rerum interim libero , mirum ipse aperirel vulvam , nullo semine prævio
ac qualis fere est domini. Qua de re lum canonistæ ad ejus apertionem : quam etiam rationem Meiho
ad Decret, extra. Cum ad monasterium , et Theologi dius habel, necnon Ambrosius : solus tamen Am
2- 2, ubi de volo . Sifanus : Uipote virtutis studii et philochius ea de re elmovel dubium et solvit : Am
mentis exercilalionis ornamentum . Plane jejune, nec brosio etiam velut dissimulante, et ad Ecclesiæ spi
quidquam ad meulem Amphilocbji. ritalem vulvam , quam ille vere Sanctus esset aper
(15 ) Os Tār ļauragnaionalôr # devēépa . Al. lurus, remillente : Sed ille Sanctus , inquit, quem
à Toulsisa . Velut gnæ superior videatur humanis in figura ſuturi myslerii, pia legis divinæ præscripla
passionibus necessi - libusque , ac quemdam jain signabant ; eo quod solus sanctie Ecclesiæ virginis ,
angelicum et incorruptionis statum præferal. Erat ad generandos populos Dei, immaculatæ fecunditatis
testus mendosus omnino el mutilus ós tõy È Táv- aperiret genitale secretum . Hic eryo solus sibi aperuit
eynes 200ŪGY Tô vuulo ), X . T . 5 . Siſanus :Ut quæ vulvam . Nec mirum : hic enim dixeral ad prophelam :
necessario sponso Christo veniat in thalamum regni ni Priusquam le formarem , , etc . Qui ergo vulvam san
cælorum : cujus dicti aut non video sensum , aut pon clificavit alienam , ul nascerelur prophela , hic est qui
salis sanum . aperuit matris suæ vulvam ut immaculatus exirel .
( 16 ) OC Éneiro NORITEVÕueroç. Velut quod illi vi- Bene id quidem : Al instal ille noster Ampbilo
valur et mililet. Re vera enim etiam nuptive Deo mili- chius ; cujus se to Š TILSTATIXū xal vapaaew tñs
tapt ; quanquam majori quam virginitas dillicoliale, otavolas Úte popuūs nooival , ait Basilius , procelli.
et lerrenorum solliciludine. Sifanus : Cum ab illo lib . De Spirilu sancto ad ipsum : perspicacitate illa
regalar el administratur, minus aple : ut enim vir el prudentia , seu ôlopatixõ illo Chrysostomi, quod
ginitatis , ita nuptiarum ubique Amphilochius pro• ipsum in sacerdote jungil to yngaalw , qua diffici
Arquitur zatopoóuata , non formaliter divina xao lia quæque in Scriptura pervideret et feliciler sol
flouata , quid illa bomini conferant , et quo veret; vel cerle , modestiæ causa , ad solvendum , ! ?
obsequantur Deo ; non quid Deus illis conferal. . quos ul magistros venerabalur, puta Basilium , etc .,
( 17 ) Ilpos rào rà éxátepa rñs 0eooebelas ēze - ipsa interrogatione ŚTILITATIXWté pous faciens , ut
tai. Nempe Dominus ille el provisor, velut ea afli idem Basilius epist. I can . ad ipsum , impelleret.
cilur eique insistit : ut sit ratio cur oux avtitahavo Instat, inquam : Lex isia ad Mariam refertur ; fuit
TELE: tepov tõ ÉTÉOW , non unum contra aliud velut ergo aperta ejus vulva ; non ergo Virgo virginitatem
trutinal el appendil : quasi ipsa præcise , ac nisi ut servavit . Solval ipse qui lam digeste addubitavil :
media ad pietatem religionemque , pluris fiant ab Ilpos użytny staplavixiy súoly , X . t. E . Quod qui
ipso : quod tamen non prohibel , ut ne virginitas dem , inquit , special ad naluram virginitatis , nullo
sil melior et acceptior Deo ex ipsa etiam ratione modo sunt apertæ virgineve portre : id est , re ipsa , et
I
LOCHI NSIS OPI
47 S . AMPAI ICONIE EPISC
Ιοquor de primo edito matrimonii fructu . Quonam A πρωτοβόλου καρπού. Ποίου τουτου ; ήκουες αρτίως του
Ιιοc ? modo audisti evangelistam licenlein : Ει Γα- ευαγγελιστού λέγοντος· Και εγένετο ότε επλήσθη
clum est postquam consummati sunt dies octo, ut cir - σαν αι ημέραι οκτώ του περιτεμεΐν το παιδίον ,
cumcideretur puer : et vocatumest nomen ejus Jesus : και εκλήθη το όνομα αυτού Ιησούς, το κληθέν
φuod vocatum est ab ακgelo, priusquam conciperetur. υπό του αγγέλου, προ του συλληφθήναι αυτόν .
Ει postquamimpleti sunt dies purgationis, adduce- Και ότε επλήσθησαν αι ημέραι του καθαρισμού,
runt eumin templum, et exhibuerunt Domino, sicut ανήγαγον εις το ιερόν αυτόν, και παρέστησαν αυ
scriptum est in lege Donlini : Quia omne masculinum τον τώ Κυρίω, καθώς έστι γεγραμμένον εν νόμω
adaperiens fulvam, sanctum Domino vocabitur 43. Κυρίου, ότι Πάν άρσεν διανοίγον μήτραν, άγιον
Vidistin' matrimonii benedictionem , et il quodin τω Κυρίω κ.ληθήσεται . Είδες του γάμου την ευλο
commune dictum est, in Domino solo esse reper - γίαν , και το κατά κοινού λεχθέν, επί του Κυρίου μό
tum ? Id siguidem, Omne masculinum adaperiens νου ευρεθέν ; " Όπερ, Πάν άρσεν διανοίγον μήτραν ,
υulsam, sanctum Domino vocabitur : solumn Domi - άγιον τω Κυρίω κληθήσεται , εις τον Κύριον μόνον
num, non ullam alium refert, tameisi universian την αναφοράς κέκτηται, ουχί και εις άλλον τινά, ει
dicium sit. Εtenim id omnis virgo natura liabet, αι και ότι και καθολικώς είρηται. Και γάρ πάσα φύσις
primum ex viri consuetudine aperiatur vulva , sic- Β παρθένου , πρώτον εκ συνουσίας ανδρός διανοίγειται η
que deinde parial. Αι non ila in Salvatore nostro μήτρα, και είθ' ούτως τίκτει. Έπί δε του Σωτήρος
2ccidit : sed ipse, aperia sine coitu Vulva, inexpli- ημών ούχ ούτως· αλλά χωρίς συνουσίας αυτός διανοί
cabili ratione prodiit. Quare illud, Omne masculinum ξας την μήτραν της παρθένου, αφράστως (20) προ.
adoperiens vulvam, sanctum Domino vocabitur, ad ήλθεν· ώστε το , Παν άρσεν διανοίγον μήτραν,
ominum refertur. Nunquid vero Cain san - άγιον τω Κυρίω κληθήσεται, εις τον Κύριον ανα
clus, vila profane abrupta , quod materna valva φέρεται μόνον . Μή άρα ο Κάϊν άγιος , ο εν βεβηλότη
anle omnes princeps prolierit ? Nanquid sanctus τι το ζην απορρήξας (21), επειδάν προ πάντων ού
Esau, hostis ille el gladii Hieres 58, quoniam et is τος της μητρικής μήτρας έξαρχος γέγονεν ; Μή άρα
primus ex utero malerno excidit ? Nuoquid Ruben ο Ησαύ άγιος , ο πολέμιος και μαχαίρας κληρονόμος,
sanctus , culsili palermo violato, maledictionisque επειδή και ούτος της μητρικής νηδύος πρώτος εξέπε
provocata sententia **, quoniam et ipse ex fecundo σεν; Μή άρα ο Ρουβήμ άγιος , και την πατρικήν κοίτην
Lia: ulero primus exivil ? Nullus istorum Sanctus ; υβρίσας, και κατάρας απόφασιν αναζεσας, επειδή
omnes enimpenas dederunt. Ex quibus ostenditur, και αυτός της πολυγόνου κοιλίας της Λίας πρώτος
referri ad soluti Domini , Ιegis scillum illud : . εξήλθεν ; Ουδείς τούτων άγιος πάντες γάρ ούτοι εν
Omne masculinum adaperiens fulvan, sanctum Do. " επιτιμίοις ( 22 ). Εξ ών δείκνυται, ότι εις τον Κύριον
mino vocabitur: juxta quod Gabriel dixit ad Virgi. μόνον την αναφοράν έχει το, Πάν άρσεν διανοίγον
nem : Spiritus sanctus supervenies in le, et virtus μήτραν, άγιον τω Κυρίω κληθήσεται, κατά τον
Allissimi obumbrabit tibi : 1deo et quod nascetur ex Γαβριήλ τον είρηκότα προς την Παρθένον· Πνεύμα
le sancium , Filius Dei vocabitur * 7. άγιον επελεύσεται επί σε, και δύναμις Υψίστου
επισκιάσει σοι · διό και το γεννώμενον εκ σου
άγιον, Υιός Υψίστου κληθήσεται.
III. Plane vero fuerit qui contradicens dical : Si Γ'. "Έστι δε τπάντως ειπείν τινα των αντιλεγόντων,
ergo ad Douminumrefertur quod scriptum est : Οmne ότι, Εί τοίνυν εις τον Κύριον τηναναφοοάνέχει το, Πάν
40 Luc. II , 21-23; Exol. χι, 2. * Gen. IW , 8 . 65 Gen. XVI, 12. 66 Gen. XLIX , 4 . " Luc. 1, 55.
quod requiritur nl salva sint virginea claustra, nulla (22) Πάντες γάρ ούτοι εν επιτιμίοις. Sola im
fait apertio : προς δε την δύναμιν του τεχθέντος Δε- pressa hic mutila, necessaria isla continuande or:
exivit virlule illa sua divina , claustris integris, ac D ipsas in singulis velul subindical, In Caiino ergo to,
si illa reserata essent , qui supra naturam nalura & Toočneas To Giv, etiam Caini ipsius vitam signiti
utilur, el ad nutum sibi omnia subjicit, Exivit ergo caverit , quam profane abrupit : eo modo mortuus,
vulva non aperta , quam sibi ipse ad iminaculalum qilo vixit : Profugus a facie Domini ; Genes. lv.
partum aperuil. Est bæc quæstio , ceu binc accepia Forle etiam occisus el ipse a Lamec , juxta Hebræn
grandi fragmento, inter collectanea Maximi, dubio . rum traditionem , ut sit vir ille , quein is ait , Se
ruin in scripluram codicis Thuani. occidisse in vulnus suum : Genes. itern iv, cujus
(20) Αφράστως. ΑΙ. άφθάρτως. necis melus, non lam ſuit divina indulgentia depre
(21) Ο εν βεβηλότητι το ζην απορρήξας . canti abstersus , quam castigatus, adjecia inferenti
Nempe vila fratris quam abrumpendo , to 5pv et graviori pæna , quam ipse a c .ede fraterna retulissel.
vitam absolute abrupil ; prima morte , fratricidio lo Esau , crimini respoilet poena, to troculw , hosti
invecla inundo . Sicut enim in aliis proprium cujus omnium el lacessenli omnes, gladius quem ei hostes
que crimen refert , cujus causa , etsi primogenitus omnes inferant , juxta illud : Manus ejus contra
non sil vere sanctus, ita debuit referre Caini : quod omnes el manus omnium contra eum , Genes . Xvi, quod
constal esse fralernam cædem , non quod sit nalus dictum in Isınaelem , referre videtur Amphilochius in
in peccato originali, quo nibil differt a sanctissimis . Esau , lapsu memoriæ . Male vero Sif. : Et ille belli
Iale ergo Silanus : Qui in stalu impuro atque pro- el yladii hæres : ac in margine is. Tonéyou, egregia
fano in vitam prorupit. Relinuimus tó , EQpxo , quasi plane correctio . De Ruben nihil addendum , claris
princeps primogenitorum : quanquam to , 5 doxis in eo, ex Scriptura , criinine et pæna : oflunsa pao
Non sil incongruum . lerno cubili pollulo , el maledictioue.
ORATIO IN OCCURSUM DOMINI. 50
ápcer olaroizor untpar, äzucre to kvpio uinon - A masculinum udaperiens vulvam , sanctum Domino vo
σεται, ουκέμεινεν η παρθένος, παρθένος. Εφώνησε cabitur, Virgo virginilalenυ Ποn servavit. Clamavi
γάρ ή Γραφή, " Οτι πάν άρσεν διανοίγον μήτραν• enian Scritura : Omne masculinum adaperiens υul
νέωκται η παρθενική μήτρα , ει εις τον Κύριον την νam : fait uίque aperta Virginis valvo, si id 4
αναφοράν κέκτηται· αλλ' άκουε συνετώς (23) · προς eum referri habuit. Enimvero cordate audi et in
μεν την παρθενικήν φύσιν , ουδ' όλως αι παρθενικαι telligenter : Quod quidem altinet ad naturam vir
πύλαι ήνεώχθησαν, βουλήσει του αρτίως κυοφορηθέν. giueam, nullo onlino nmodo virginee porte fuerunt,
τος , κατά το φάσκον περί αυτού ρητόν : Αύτη ή πύ- aperie, volenle eo qui nuper ulero gestabatur, juxta
λη του Κυρίου, και εισελεύσεται και εξελεύσε- illud de ipso Oraculum : Ηαε porta Domini : et in
ται, και έσται η πύλη κεκλεισμένη. Ως προς την gredietur et egredietur : et porta erit clausa 68. Quod
παρθενικήν τοίνυν φύσιν, ουδ' όλως ήνεώχθησαν αι itaque special ad naturam virgineam, nullo prorsus
παρθενικαι πύλαι ώς δε προς την δύναμιν του τε- modo apertae sunt virgiuee porte : sed quod allinet
χθέντος Δεσπότου, ουδέν κέκλεισται τω Κυρίω, αλλά ad potentian Domini qui est natus, nihil Domino
πάντα ήνέωκται. Ουδέν το παρεμποδίζον • ουδέν το clausum est, sed omnia sunt illi aperta . Nihil est
παρενοχλούν. Πάντα γάρ τω Κυρίω ήνέωκται. "Οθεν φuod impedial ; nihil quod officiat et obstet. Omnia
και αι άνω υπέρταται δυνάμεις (24), ταις κάτω παρ- B Domino sunt aperla. Unde etiam supreme in excel
εγγυώσαι, κεκράγασι λέγοντες · "Άρατε πύλας, οι sis virtutes , inferis virtutibus clamore precipiunt ,
άρχοντες, υμών , και επάρθητε, πύλαι αιώνιοι, dicenles, Tollile porlas, principes, vestras : et eleva
και εισελεύσεται ο βασιλεύς της δόξης. Θαυμαστή mini, porte eternales , et introibit res gloriα 49. Est
τοίνυν η παρθενία, ή όντως αληθής παρθενία, επειδή ergo virginitas admirabilis , vera , inquam, virgini
εστι και εν παρθενία διαφορά. Αν μέν νυστάξα- las ; quando etiam in virginitale discrimien est. Alice
σαι (25) , αι δε γρηγορήσασαι. Θαυμαστός και ο γά- siguidem virgines dormitaverunt , alie fuerunt vigi
μος , ο αληθής, και τίμιος πολλοί γάρ εφύλαξαν , Ies. Sed el matrimonium est admirabile , verum, i
και πολλοί παρεσάλευσαν. Θαυμαστή δε και η χηρο- quam, illud el honorabile . Multi enim servaverunt,
σύνη. Καλόν γάρ των τριών ταγμάτων απομνημονεύ. multique labefactarunt. Αdmirabilis nihilominus
σαι . etiam viduitas. Haud enim alienum a reclo , ut
trium ordinuni mentionem faciamus.
Δ'. Και , ως προείπον, θαυμαστή και η χηροσύνη , η IV. Atque, αι prius dicebam, ctiam viduilas ad
όντως χτροσύνη : ή των αμιάντων άθλων αγώνα νι - mirabilis est, vera illa viduilas : que in certantine
κήσασα , η τιμία και καθαρά και ακίβδηλος • ή άνευ iΉ maculatorum prieniorum exstitit victrix 80 ; que
του ιδίου συζύγου, ρύπου ανεπίμικτος. Οία γέγονε " Ιιonorabilis et pura est , nec ementila : quae excepta
και η αρτίως ημίν παραγνωσθείσα, "Αννα η προφή- conjugis consuetudine , turpis rei inquinamenta
τις, ή καλώς γηράσασα , και ως αετός ανακαινισθεί- nescit. Talis fuit, que nobis modo, lectionis decursa
σα. " Ήκουες γάρ αρτίως του ευαγγελιστού Λουκά λέ- inducta est, Anna prophetissa , bono provecta senio,
γοντος · Και ήν "Άννα προφήτις , θυγάτηρ Φα- ac tanquam aquila renovata 51. Audisti enim Ion ita
νουήλ, εκ φυλής 'Ασήρ, αύτη προβεβηκυία εν pridemLucarm evangelistam dicentem : Ει erat Anna
ημέραις πολλαίς , ζήσασα μετά του ανδρός έτη prophetisεα , flia Phanuel, de tribu Aser : hac pro
επτά από της παρθενίας αυτής και αύτη χήρα cesserat in diebus multis, et vigerat cum viro suo
ως ετων όγδοήκοντα τεσσάρων ή ουκ αφίστατο αnnis septem a virginitale suα. Ει hac υidua usque
από του ιερού, νηστείαις (26) και δεήσεσι λατρεύ- ad annos ocloginta quatuor : que non discedebaι α
ουσα νύκτα και ημέραν. Είδες εν τίσι, και οία tempίο, jejuniis et obsecrationibus serviens nocte ac
ή χήρα " Αννα εν τοις θείοις Ευαγγελίοις έγκεκαλ- die 85 . Vidistia’ quibus , et qualis exsistens Anna
λόπισται ; " Όντως "Αννα, η "Αννα (27)· συνέδραμεν vidua,in sacris Evangeliis honestelar ? Anna, vere
τη των τρόπων ευδοξία ή του ονόματος προσηγορία : Anna. Specialis moribus, comes accessit nominis
άκουέτωσαν αι γυναίκες, και ζηλούτωσαν την ένδοξον η appellatio. Audiant mulieres , el clarain illam Annam
"Ανναν, και τον όμοιον δρόμον τρεχέτωσαν, ίνα των emulentur, parenique confciani cursum, ut pares
ίσων στεφάνων απολαύσωσι. Μηδείς αποστασίαν προ- quoque coronas consequantur. Ne qua se causetur
φασίσηται , ίνα μή την αγνείαν της μονογαμίας απο- desticularm patrono, ut ne unici matrimonii caslita
σείσηται . lein el sanctimoniam excutial.

* Εzech. Χειν , 2. 9 Psal. XXu, 7, 9. 60 Sap. 1v, 2. 31 Psal.C1, 5. 32 Luc. 1, 36, 37.
( 23) Συνετώς.Impressa συνεχώς . præcipit , ut et desipere, dormitare.
( 24) Υπέρταται δυνάμεις . Aplius forte υπέρτε (26) Νηστείαις, κ. τ. εξ. ΑΙ. ήτις εν νηστείαις
ραι , οι habent alii codices ; ut lanlun significentur και δεήσεσι ελάτρευσεν εν τώ ιερώ. Μox vero pro
angeli superiores demonibus , el Christo comites. ευδοξία al. ευεξία.
Υπέρτεραι τούτων δυνάμεις , sin nature conditione, (27) "Αννα όντως "Αννα. Sic simpliciter reduli
al dono gratiæ . mus ; non explicala voce Anna , ul nec auctor ex
(25) Αί μέν νυστάξασαι , Dicit, non verba , sed plicavit : ut enim nobis, Gralia , ita illi fuissel ex
sensum parabolæ : vere epini, sapere, vigilare est, et ponenda , rápis . Aliter impressa distinguunt, sed
quomodo Dominus in parabolis aliis vigilandum minori gratia .
31 S . AMPHILOCHII ICONIENSIS EPISCOPI 59
V . Est Anna, corona mulierum viduarum, condi- Α Ε '. Στέφανος των χηρών ή "Αννα, γυνή το σχήμα,
tione el sexu mulier, ordine prophetissa, in vidai- προφήτις το τάγμα • εν χηροσύνη διάγουσα, εν βασι
tale degens, in regno agens, corpore languido et λεία διαστρεφομένη κεχαλασμένη το σώμα, νενευ
laccescenti, robusto animo, cujus faciem ruge con- ρωμένη την ψυχήν εδρυτιδωμένη την όψιν, διατε.
tralierent, prudentia extenderet, senectute incurva, ταμένη την φρόνησιν· τω γήρα (28) συγκύπτουσα ,
recta incedens scientia,Ionga annositate velerata , ορθοβατούσα τη γνώσει την πολυετία πεπαλαιωμένη ,
scientia Dei νigens, jejunans, non se cibo ingurgi- σφριγώσα τη θεογνωσία · νηστεύουσα, και μη άδη
Ians: Orans, non meule vaga ; in templo vacans, φαγούσα: δεομένη , και μη ρεμβομένη: το ιερό
Yon per alienas overrans domos ; psalmis intenta, σχολάζουσα , και άλλοτρίους οίκους μή περιτρέχουσα :
on nugis : prophetans, non fabulas Ioquens.: di- ψάλλουσα, και μη φλυαρούσα προφητεύουσα, και μη
vina meditans, non inlhonesla procurans. Supera - μυθολογουσα · θεία μελετωσα, και τα άσεμνα μή
vit Anna , quam Apostolus beatam depredicat προξενούσα· υπερέβαλεν η 'Αννα την παρά του
viduam. Quam illam ? Audi Paulum dicentem: 'Αποστόλου μακαριζομένην χήραν · ποίαν ταύτην ;
Τ'iduα eligatur , non ναuciores annos sexaginta nata ; "Ακουε Παύλου λέγοντος • Χήρα καταλεγέσθω μή
si ilios educavit ; ειsanctorum pedes Iαυit ; si egenis έλαττον ετών εξήκοντα γεγονυΐα, ει έτεκνοτρό
subministravit ; si omne opus bonum asseclata est 53. Β φησεν · ει αγίων πόδας ένιψεν · ει δεομένοις (29)
Superavit haec, quam Apostolus bealam predicavit, επήρκεσεν · ει παντί έργω αγαθώ επηκολούθησεν.
et ,annositate et vite institutis. Que enim prophe- Υπερέβαλεν αύτη την υπό του Αποστόλου μακαρι
tiam consecula est, et Spiritus sancti receptaculum σθείσαν, και τοις έτεσι, και τους πολιτεύμασιν. Η
fuit, omnibusque Christi in carne adventum exspe- γάρ προφητείας αξιωθείσα, και Πνεύματος αγίου δο
clantibus, signa adventus indicavit, qui non viduas χείoν υπάρξασα, και πάσι τοις προσδεχομένοις την
Omnes superaveril ? de qua nimirum dixerit evan- του Κυρίου ενσαρκον παρουσίαν, τα σύμβολα της
gelista, ut modo audisti : Ει hac, inquit, ipsa hora παρουσίας μηνύσασα, πώς ουχ υπερηκόντισε πάσας ;
superveniens, υicissim confiebatur Domino, et Iogue- του ευαγγελιστού περί αυτής είρηκότος, καθώς αρ
batur omnibus qui erspectabant redemptionem in τίως ήκουες: Και αύτη, φησίν, ή "Αννα, αυτή τη
Hierusalem 84. Vidistin'Anne magnificentiam ? Do- ώρα επιστασα, ανθομολογείτο τω Κυρίω, και
Inino patronam agebat, coram presenle res eius ελάλει πάσι τοις προσδεχομένοις λύτρωσιν εν
loquens. O res novas et inauditas ! Vidua erat : 3 Ιερουσαλήμ. Είδες της 'Αννης την μεγαλειότητα ;
Sacerdotes el scribas mordebat , mordensque et Υπέρ του Κυρίου συνηγόρει, επί αυτού τα αυτού
oftendens, populum universum oblectabat, futuram κατενώπιον λαλούσα . Ω των παραδόξων πραγμάτων !
Domini adventu Hierosolymis redemptionemannun. Χήρα, αλλά τους ιερείς και γραμματείς εδρίμυττε ,
tians ; ad eos Ioquens qui aderant et Domini και δριμύττουσα, πάντα τον λαόν εψυχαγώγει, μη
Symbola significans. Videbat Anna infantem Donmi νύουσα την μέλλουσαν έσεσθαι λύτρωσιν εν Ιερουσα.
Dum ; videbat que pro ipso et cumipso offerebantur λήμ , τή του Κυρίου επιστασία · λέγουσα προς τους
munera, et expialorie hostie, nec elatis parvitale παρόντας, και τα σύμβολα του Κυρίου μηνύουσα .
offensa est. Deum Anna confessa est infantem , Βρέφος εώρα η "Αννα τον Κύριον· δώρα και καθάρσια
medicum et redemplorem validum , peccatorunique υπέρ αυτού και μετ' αυτού προσφερόμενα , και ου
exterminatorem , προσέκοψε τη ελαχόντητι της ηλικίας• Θεόν ώμολόγη
σε το βρέφος η "Αννα, ιατρών και λυτρωτήν ισχυρών,
και αμαρτιών αναιρέτην.
VI. Ne vageris, charissime, simpliciter przeler- σ . Μή απλώς παραδράμης, αγαπητέ , της "Αννης
iens Annie verba. Omnibus qui aderant, insinua- τα βήματα . Πάσι τοις παρουσιμηνύουσα ήν την του
bat Dominicam virtutem,in hac verba congregalos Κυρίου ενέργειαν, λέγουσα προς τους συνηθροισμέ
alloquens : Huncne videtis parvulum , tralientem . νους: Ούχ οράτε τούτο το παιδίον, το μάζoν έλκον ;
mammam? papillam ceu fenori accipientem ? το θήλυν δανειζόμενον και το μητρώους κόλπους προσ
acquiescentem in sinu materno ? terram adhuc ° αναπαυόμενον ; το ποσί την γην τέως βηματίσαι μη
pedibus metiri non valenlerm ? octavo circumcisum καταδεχόμενον; το οκταήμερον περιτεμνόμενον ; Ούχ
die a nativitate? Huncne, inquam, videtis parvu. οράτε ; Το παιδίον τούτο τους αιώνας έθεμελίω
Jum? Ηic secula fundavit 58 : Ηic caelos testudinari o σε (30): τούτο τους ουρανούς έκαμάρωσε (31 ) : του:
opere inflexit : fic terram dilatavit et extendit 66 : το την γην επλάτυνε • τούτο την θάλασσαν εχαράκω
Ηic mare arena circumvallavit 87 : Parvulus isle σε ψάμμω. Τούτο το παιδίον εκβάλλει ανέμους εκ θη
ventos profert de cliesauris suis 88 : Ηic parvulus σαυρών αυτού τούτο το παιδίον επί του Νώε τους

83 I Tim.v, 9, 10. ** Luc. 11, 58. 55 Ηeb . 1, 2 . 56 1sa . XL , 29 , 31 Jer, V , 29 . ' Psal. CΧΧΧιν, 8.
(28) Το γήρα. ΑΙ. Το γήρας. Μox vero, al. γνώμη dique visu , aere luminoso ac velut paulatim subsi
pro γνώσει. denle , ex distantia. Sifanus. Hie crelis cameram ac
(29) Δεομένοις, Αpud Ρaulum Θλιβομένοις . Tesludinem superinducit : est salterm obscurius : S0
(30) Εθεμελίωσε. Α !. εποίησε. naut enim illa verba, non cælos ipsos in testudi.
(31) 'Exaudpwce. Fecil in modinn fopnicis et nem formatos ; sed inductam super ipsos alterius
arcuatos, quod nosiris parent oculis terminalo un - corporis testudinem .
ORATIO IN OCCURSUM DOMINI
καταράκτας ανέωξεν του ουρανού · τούτο το παιδίον Α tempore Noe cell cataracias aperuit 89 : hic parvu
βροχής στήμονας κατεργάζεται και τούτο το παιδίον ως lus pluvie stamina et stillulas conficit 60 : hic par
έρον χιόνα τινάσσει· τούτο το παιδίον τους προπάτο- νulus nivein sicut Ianam excutii 61 : puellus hic

ρίας ελευθέρωσε τούτο το παιδίον την Ερυθράν θά- liberavil 68 : hic puellus mare Rubrum secuit 68 , et
λασσαν έτεμε, και ως διά χλοηφόρου πεδίου τον λαόν tanquam per virentem campum populum traduxit ;
διήγαγεν και εν τη ερήμω επομβρίσας το μάννα , cumque manna in deserto pluisset6 %, terram Iacle
την δέουσαν γάλα και μέλι έκληροδότησε • τούτο το et melle mana !em pro patrimonio dedit 68 ; hic
παιδίον τον ναόν τούτον εις ύψος επαρθήναι διά των puellus effecit, ut hoc templum per najores nostros
πατέρων παρεσκεύασε τούτο το παιδίον όρκους in alium assurgerei 66 ; hic puellus jusjarandum ad
προς 'Αβραάμ προτιθέμενον, έλεγε : Πληθύνων πλη- Albraliam statuens dicebat : Multiplicums multipli
θυνω το σπέρμα σου, ως τα άστρα του ουρανού, cabo semen tuum sicut stellas coli, et tanquam are
και ως την άμμον την παρά το χείλος της θαλάσ- nam que est jurla labium maris 67 . Pro puello hoc
σης . Περί τούτου του παιδιου ο προφητικός χορός preces oferens propheticus chorus, dicebat : Excita
παράκλησιν προφέρων, έλεγεν: Εξέγειρον την δυ- potentiam tuam, et veni , ut salvos facias nos 68 .
γαστείαν σου, και ελθε εις το σώσαι ημάς. Μή, Β Nolite , quia puellus est , in puello offendi.
ότι παιδίον, τα παιδία προσκόψετε. Το αυτο και Ιdem et est puellus, et uno cum Paire principii
παιδίον, και το Πατρί συνάναρχον. Το αυτό και χρό . expers 63. Ιdem ipse el annis nunieratur, nec gene
νους αριθμούμενον, και αγενεαλόγητον. Το αυτό και ris ejus ratio reddi potest et enarrari 70. Ιdem et
παιδίον ψελλίζον, το αυτό και σοφίαν και στόμα χα- puer Dalbutiens , Sapientiamque el os ac facundian
ριζόμενον το μεν, διά τηνέκ Παρθένου γέννησιν (52 ), largiens : alterum, propter nativitatem ex Virgine ;
το δέ , διά το ακατάληπτον της υπάρξεως · έπει - alterum, propter incomprehensibilitatem substan
δη και τούτο παρέστησεν Ησαΐας φάσκων : Παιδίον tie . Hoc enim et Isaias significavit, dicens: Parυu
εγεννήθη ημίν , υιός και εδόθη ημίν . Το μεν, Ius natus est nobis, filius et datus est nobis 71. llud,
εγεννήθη το δε, εδόθη. Το μεν, διά τό δρώμενον · Πatus est : hoc, dalus. Illud, eo quod est oculis
το δέ, διά το νοούμενον. subjecium : hoc, eo quod mente percipitur.
Ζ'. Ταύτα της "Αννης τα προφητεύματα ταύτα της VII. Hec Anne vaticinia: haec mulieris verba
γυναικός τα αριστολογήματα • ταύτα της χώρας τα optima; hee preclara vidue gesta ; ejus , inquam,
κατορθώματα, της όντως χήρας, της καλώς τον βίον que vere vidua fuit, que vitam bene commutavit :
ανταλλαξάσης ( 33 ): της τον άνδρα προπεμψάσης, και c que virum premisit , et Dominum suscepit : Una
τον Κύριον υποδεξαμένης. Επτά έτη το ανδρί συν. cum viro annos septem 71,impleta annorum heb
έζησεν από της παρθενίας αυτής, ετών εβδομάδα domala , a sua virginitate vixit ; septimogue anno
πληρώσασα, και εν τώ εβδόμη έτει την ανδρικήν a viri consuetudine cessavit. Egregie septima nam
ομιλίαν καταπαύσασα. Καλώς εβδοματίσθη · καλώς exegit, egregie celebravit Sabbatum, egregie Domi
έσαββάτισε· καλώς την Κυριακήν της χάριτος κατ- Dicam gratise apprehendit . Exhibuit Anna partes
έλαβε (34) : τρυγόνoς τάξιν ή "Αννα μετήλθεν. Ουκ ιurturis, non oblivioni tradidit conjugein : primam
εποιήσατο λήθην του συζύγου · ουκ ήθέτησε την πρώ- fidem haudquaquam irritain fecit ; non induxit in
την πίστιν ουκ ανήγαγεν υβριστήν τη κλίνη: ουκ cubile , qui injurius violaret ; nulli alteri, singula
επέθηκεν άλλα τό της μονογαμίας ξύλον. Είχεν εν ris matrimonii ignum imposuit ; in memoria, ceu
τη κλίνη, τη μνήμη, ως ζώντα τον τεθνεώτα · ουκ leclo, defunclum, tanquain viveret, habuit ; spou
ερύπωσε την νυμφικήν σινδόνα. Ούχ ήψατο αυτή ο salem sindonem non polluit. Non earm perstrinxit
έλεγχος Παύλου λέγοντος : "Όταν δε καταστρηνιά- Pauli reprehensio : Cum autem luxuriate fuerint
σωσι του Χριστού, γαμεϊν θέλουσι, έχουσαι κρί- in Christo, nubere volunt ; habentes damnationem,
μα, ότι την πρώτην πίστιν ήθέτησαν. " Οντως φuia primam idem irritam fecerunι 73. vere digna
κρίματος αξία, ή την μνήμην συνθάψασα τω θεοζεύ- D condemnatione, que una cum juncto sibi a Deo con
κτω συζύγω, και μάλιστα τέκνου, ή τέκνων παρόν- juge memoriam sepelivit ; cum maxime adest
των, διο και ο νόμος του γάμου πεφυτούργηται · ει ilius, aut filii : quorum suscipiendorum gratia, ma
* Cen. ην , . 6ο Job , 28. 61 Psil. CYLVI , 16. 62 Εxod. VI , 17. 63 Εxod. XIV , 21 . 6 % Εxod.
XTI, 13. 63 Deut . VI , 3 . 66 Jos. V , 6 ; | Esd. ΙΙ, , ele. 67 Gen. XXII , 17. 68 Psal. LΧΧΙΧ , 3 . 68 Joan.
1, 1, 14 . 70 Isa.LI, 8 . 71 Isa. IX , 6. 7. Luc. 11, 36. 73 I Tiin. V, 11.
( 52 ) Το μεν, δια την εκ παρθένου γέννησιν. ad vidualein : el subrogato Christo in locum pre
Nempe humana illa , quæ plura relulit : to ô , ô la missi sponsi.
το ακατάληπτον υπάρξεως, propter incomprehensibi - (34 ) Την Κυριακήν της χάριτος κατέλαβε. Que
litalem substantiæ : nempe divina illa , el omnipo - nimirum succedit Sabbalo ; scilicet, translala ad
lentiæ . Mut lam vitiosamique lilleram nactus Siſa Evangelium a lege. Sif. : Dominicam graliam delibre
nus nibil inde probali, quanquain conalus, poluit vit ; suspicatus legendum κατέλειβε , pro, κατέλαβε .
elicere. Sic vero restilula ex fide codicum , ipsaque Quod vitiosum in ejus codice eral : conjecuira certe
serie exigente , clara omnino decurril. infelici ; infideliusque est το, η Κυριακή της χάρι
( 55 ) Της καλώς τον βίον ανταλλαξάσης. Α !. τος, Dominica gratia ; το , κατέλειβε etiam, potius
Xata2Eágns. Nimirum , transitu a maritali slalu fuerit, distillavii .
13 S . AMPHILOCHII ICONIENSIS EPISCOPI 55
trimonii lex insita est. Quod si junior vidna filio A δε μή πρόσεστι τη νέα χήρα τέκνον, εικός αυτήν έπι
careal, Aquum fuerit, αι stimulante prolis deside- δεύτερον γάμον ορμάν, το έρωτα της φιλοτεχνίας
rio ad secundas nuptias prosiliat ; nam et Ρaulus νυττομένην. Επειδάν και τούτο παραινών και μακά
hoc admoneus dicebat : Volo juniores νiduas mu- ριος Παύλος έλεγεν (55) : Βούλομαι νεωτέρας χή
bere 74 : tumque ostendens quid secundi matrimonii ρας γαμείν• είτα δεικνύς τι το συμβάλλον της
accessio conferat, adjunxit dicens : Yolo juniores προκοπής του δευτέρου γάμου, προσέθηκε λέγων :
viduas nubere, filios procreare , malresfamilias esse. Boúlomal rewrépac anpas raueir , texrororeir ,
Est itaque adjectio secundarum nuptiarum ad filios οικοδεσποτείν. "Ωστε περί της τεκνογονίας και προσ
procreandos . Cum allein prosilienti ad secundas θήκη του δευτέρου γάμου όταν δε πρόσεστι τη ορμη
nuptias vidue filii sunt, supervacanea deinceps ejus- σάση χήρα προς γάμον τέκνα, περιττός λοιπόν και
modi sementis est , rationalibus spicis ex advers0 τοιούτος σπόρος, των λογικών ασταχύων (36) αντερι
pugnantibus. ζόντων (57).
VIII. Rursum ergo ad prius argumentum sermone Η'. Πάλιν ούν τώ λόγωεπανέλθωμεν προς την προτε
redeamus. Quid igitur deinceps evangelista ? pre- ραν υπόθεσιν . Τί ούν λοιπόν ο ευαγγελιστής ; καλόν
stat enim ut inlizereamus presenti commentationi. γάρ της παρούσης πραγματείας επιλαβέσθαι. "Ήκουες
Audisti modo Lucaτη evangelistam dicentem, quein- Β αρτίως του ευαγγελιστού Λουκά λέγοντος, πως ο
admodum Simeon dixerit ad Virginem : Ecce hic Συμεών προς την παρθένον έφη : Ιδού ούτος κεί
positus est in ruinam et resurrectionem multorum ται εις πτώσιν και ανάστασιν πολλών εν τω Ισ
in Israel, et in signum cui contradicatur : el tuam ραήλ, και εις σημείον αντιλεγόμενον και σου δε
ipsius animam pertransibil gladius. Quid hoc vero : αυτής την ψυχήν διελεύσεται ρομφαία. Τί δε
Ει ιuam ipsius animam pertransihil gladius 78 ? Audi έστι, Και σου δε αυτης την ψυχήν διελεύσεται
cordate et intelligenter : cum Simeon clare ad ρομφαία ; "Ακουε συνετώς του Συμεώνος είρηκότος .
Virginis locutus aures , positumn dixisset in rui- περί του Κυρίου εις εξάκουστον των Παρθενικών
nam et resurrectionem multorum in Israel, et in ακοών το , Ιδού ούτος κείται εις πτώσιν και ανά
signum cui contradiceretur; moleste forsan tulit στασιν πολλών εν τώ Ισραήλ, και εις σημείου
Virgo ut Domini mater , molaque in Simeonem, αντιλεγόμενον, ήγανάκτησεν είκός ή Παρθένος ως
sic eum afata est : Nescis, homo, quid predices. μήτηρ του Κυρίου κατά του Συμεώνος, λέγουσα προς
Ergere Iristia de Christs annuntias ? Ignoras pueri αυτόν • Ουκ οίδας τί διαγορεύεις, άνθρωπε. Επί τον
conceptionem, el tanquam communis partus, con- Χριστόν σκυθρωπά καταγγέλλεις ; Ούκ οίδας την σύλ.
tradictionis signum significas.? Nulla est in eo rui- . ληψιν του παιδίου , και ως κοινού τόκου σημείον αντι
na ; sed multa exaltatio, multaque in eorum usumλογίας μηνύεις ; Ουδεμία πτώσις εν αυτώ· ύψωσις
qui beneficium consequuntur, demissio . Quidoi ergo δε πολλή και συγκατάβασις τοις ευεργετουμένοις. Τι
benedicis, sed ais : Ecce hic positus est in ruinam σύν ουκ ευλογείς, αλλά φάσκεις , Ιδού ούτος κείται
el in resurrectionem multorum in Israel, et in si- εις πτώσιν και ανάστασιν πολλών εν τω Ισραή,1 ,
gnum cui contradicatur ? Simeon porro ad Virgi- και εις σημείον αντιλεγόμενον ; Ο δε Συμεών
nem : Sat tibi est, Virgo, quod voceris mater. πρός την Παρθένον · 'Αρκεί σου, Παρθένε, το, μητέ
Abunde est, ut ejus inventa sis nutrix , qui mun- ρα σε κληθήναι: ικανόν σου το, τροφών ευρεθήναι του
dum universum nutrit. Magnum, υι eum carne τρέφοντας τον κόσμον. Μέγα σου το, σαρκι βαστάσαι
portaveris , qui universa portal. Qui jam in te do- τόν τα πάντα βαστάζοντα. Ο εν σοί Χριστός νυν
micilium Christus habuit, ipse idem ut hoc inpre- κατοικήσας , και εν εμοί (38) νυν και αυτός περί αυτού
sentiarum de ipso Ioquerer, disposuit : Ecce hic λαληθήναι παρεσκεύασεν, ότι ούτος κείται εις πτω
positus est in ruinam et in resurrectionem multorunυ σιν και ανάστασιν πολλών εν τώ Ισραήλ : είς
in Israel. In ruinam quidem infidelium Judaeorum : πτώσιν μεν των απίστων Ιουδαίων, ανάστασιν δε
in resurrectionem autem fidelium gentium. Ecce hic των πιστευόντων εθνών. Ιδού ούτος κείται εις

14 ΙΤim. , 11. 75 Luc. 1, 34, 35.

(35 ) " E .lerer . Al. xéxoaye. Paulo post pro texvo - D mali specie, faciliorein illum transilum , el velut
γονίας al . παιδοποιΐας. prioris conjugis negleciam memoriam , crimen vo
(36) Των λογικών ασταχύων αντεριζόντων . Vel - Carit. Sicgue Grecis invidiosae sunt ille saepius re
ut secundæ nuptiae cedant in damnum illoruin : petitæ nuptiæ , ut non modo non benedicant secuin
quod plerumque accidit . Εdita , ετεριζόντων, ubi das, sed abhorreant tertias, quarlasque penis Sull
Siſanus : Quippe ralione præditis spicis , naluram jiciant.
atque conditionem sortientibus diversam : quod con - (37) ’Artepicórtwr. Cotelerius ad Constil , apost.
stat minus aplum . Quod enim præcipue nocel prio lib , ni, cap . 2 , in hujusmodi locum hæc adnotal :
ris lori prolibus, aliud est ; ipsa scilicet inducti con - Pro à VTEC SÓvtwv edil. Combeſ, stat quidem Regiæ ,
jugis inaffectio, in quam plerumque etiam aller, et bibliotbec: codex 205 ; pro ŠTEPISÓVtwy vero Biblio
verus parens declinal, studio illius, Repugnantibus ihecce PP. Paris. tom . XIII, pag . 841, codes 1045 .
ergo , ex hoc aliisque incommodis , primis prolibus, Sed longe rectius ambobus, meo quidem judicio ,
non facile convolandum habenti supers!jles proles codices 106 et 143 habent štaipCovtov, hoc est,
ad secundas nuptias. Quanquani nec sic copvolare adulterinarum spicarum rationalium . ,
sil proprie crimen : etsi Amphilochius, ex quadam (38 ) Εν έμοί. ΑΙ. εμέ. Ει mox, περί αυτού λαλεί.
ORATIO IN OCCURSUM DOMINI.
πτώσιν και ανάστ ασιν πολλώ εν τώ Ισραήλ, A positus est in ruinam el resurrectionein multorum in
ν
και εις σημείο αντιλεγόμενον · σημείον αντιλεγό- 1srael; et in signum cui contradicatur : signum curi
μενον τον σταυρόν προσαγορεύσας . Διά τί ; Επειδή contradicitur , crucem appellans. Quamobrem? Quia
εν αυτό το σταυρώ πολλοί των απίστων αντιλογίας multi infideles in ipsa cruce contradixerunt Do
προσήνεγκαν τω Κυρίω, και λόγους και έργοις κω- mino, et verbis et factis traducentes, polantes aceto,
μωδούντες , όξος ποτίζοντες , χολήν προσάγοντες, fel admoventes, imponentes coronam spineam, lan
ακάνθινον στέφανον περιθέντες, λόγχη την πλευράν cea fodientes latus, manibus danles alapas , probro
κύττοντες, χερσί ραπίζοντες , ονειδιστικούς βοώντες sis clamoribus sugillantes : Alios salvos fecit, se
λόγους : " Αλλους έσωσεν , εαυτόν ου δύναται σω- ipsum non potest salvum facere 76. Hoc ergo expo
σαι. Τούτο ούν ερμηνεύων ο Συμεών έλεγε • Και εις mens Simeon , dicebat : Ει in signum cui contradi
σημείον αντιλεγόμενον . Πολλοί γάρ αντείπον · ό τε catur. Multi siguidem contradixerunt, quando Petrus
Πέτρος ηρνήσατο , και πάντες οι απόστολοι ως αποί- negavit ; quando omnes apostoli velut oves pasto
μαντα πρόβατα διεσκορπίζοντο • εν τω ούν σταυρικό rem non habenles , fuerunt dispersi . Fuit ergo ipsius
σημείο , και αυτής της Παρθένου επεπλήρωτο η καρ- etiam Virginis cor tristitia impletum , in crucis
δία λύπης · διό και έλεγε : Διά τι μή προετελεύτησα ; signo. Οuare etiam dicebat : Uιφuid non prior vi
Δια τί δε την ημέραν ταύτην κατέλαβον ; Παρθένος Β vis excessi ? quid ad liane diem perveni ? Virgo
μεμέντεκα, και μείζονα μητρώους τοίς σπλάγχνοις δά- mansi, et ita manens , majores maternis visceribus
χνομαι. Τούτους τους απείρους λογισμούς της Παρ- dolores sentio . Hasce innumeras Virginis cogitatio
θένου, ρομφαίαν ο Συμεών προσηγόρευσεν , ως νύττον- Res Simeon appellavit gladium , velut quae scandala
τας τα ενδόσθια , ως σκάνδαλα προσοίσοντας , καθώς alfalure , viscera vulnerarent : quemadmodum etiam
και ο Κύριος προείπε : Πάντες εν εμοί σκανδαλι- pradixit Dominus : Omnes in me scandalum patie
σθήσεσθε εν τη νυκτί ταύτη· όθεν και επήγαγεν ο mini in nocle ista 11. Unde etiam adjecit Simeon
Συμεών φάσκων : Και σου δε αυτης την ψυχήν in haec verba : Ει tuam ipsius animum doloris gla
διελεύσεται ρομφαία, όπως αν αποκαλυφθώσιν εκ dius pertransibit , ut revelentur et multis cordibus
πολλών καρδιών διαλογισμοί. "Ορα πως τους εogilationes 78. Vide at Simeon innumeras cogita
απείρους διαλογισμούς ρομφαίαν προσηγόρευσεν ο εισnes gladium vocaverit ; velut quae ferirent visce
Συμεών, ως νύττοντας τα ενδόσθια , ως απτομένους ra ; velut que renes medullasque contingerent. In
νεφρών και μυελών. Τούτοις δε περιέπεσεν η Παρθέ- has autem incidit Virgo Maria , quod nondum sciret
νος Μαρία (59), μηδέπω την δύναμιν της αναστάσεως vim resurrectionis , quod etiamnum resurrectionein
είδια και ότι εκ γειτόνων η ανάστασις , ουδέπω εγί- in propinquo esse ignorarel . Unde post resurrectio
Φωσκεν . " Οθεν μετά την ανάστασιν, ουκέτι ρομφαία neim, non jam amplius gladius anceps, sed lesia
δίστομος · αλλ' ευφροσύνη και αγαλλίασις. Σημείον atque exsultatio est. Signum igitur contradictionis ,
τοίνυν αντιλογίας , το σταυρικών σημείον ο Συμεών crucis signum Simeon appellavit, quo tempore co
προσηγόρευσεν, εν ω καιρώ ρομφαία λογισμών την gitationum gladius Virginem pervasil . Sed prorsus
Παρθένον (40) διήλθεν. "Έστι δε πάντως ειπείν τινα» aliquis dical : Unde vero haec demonstraveris ? Ex
Και πόθεν ημίν η απόδειξις ; Εξ αυτών των του Κυ- ipsa Donini doctrina. Audi illum dicentem : Gene
ίσο διδαγμάτων. "Ακουε αυτου λέγοντος · Η γενεά ratio hac, generatio nequam est : signum querit, et
αύτη, γενεά πονηρά εστι· σημείον επιζητεί, και signum non dabitur ei, nisi signum Jone prophet .
σημείον ου δοθήσεται αυτή, ει μη το σημείον Sicut enim fuit Jonas in ventre ceti : Sic erit Filius
Ιωνά του προφήτου . " Ωσπερ γάρ ήν Ιωνάς εν τη hominis in corde terra, tribus diebus et tribus nocti
κοιλία του κήτους , ούτως έσται και ο Υιός του bus 19. Vicles oι crucis supplicium dictum fuerit
ανθρώπου εν τη καρδία της γης, τρείς ημέρας και signum, non solum in Novo Testamento, sed etiam
τρεις νύκτας . "Οράς πως το σταυρικόν πάθος ση- in Veleri ? Admodum enim consonant velera Novo
μείον προσηγορεύθη , ου μόνον εν τή Καινή Διαθήκη, Testamento. Quamobrem? Quia unus et idem Deus
αλλά και εν τη Παλαιά ; Σφόδρα γάρ τα παλαιά συμ- D est, qui illa Sanxit , et hic ordinavit. Quis vero his
φωνεί τη Νέα. Διά τί; Επειδή είς και ο αυτός Θεός testis fuerit ? Ipse Dominus. Audi enim eum dicen
ο κακείνα νομοθετήσας, και ώδε βραβεύσας. Και τις 1em in propheta Ezechiele ad angelos messores ,
τούτοις μάρτυς ; Αυτός ο Κύριος. "Ακουε αυτου λέ- dum universalem consummationen annuntians ail :
γοντος εν τω προφήτη Ιεζεκιήλ, προς τους θεριστές Ne parcite oculis vestris, et ne miseremini senen,
αγγέλους , την καθολικήν συντέλειαν μηνύοντος , ού - neque juvenem, neque virginem, et puerum et mulie
τω λέγων : Μή φείσησθε τοίς οφθαλμοίς υμών , res interficile adinternecionem. Eos autemqui signum

76 Matth. ΧΧVΙΙ, 42. 71 Matili . XXVI, 51. 16 Luc. 1 , 55. 10 Luc. XI, 29, 30 ; Matili . XII, 39, 40.
(59) Τούτοις δε περιέπεσεν η Παρθένος Μαρία. 1η maternis visceribus, dira illa Filii passione intime
has autem incidil Virgo Maria :nempe , cogitationes , cruciari ; ut eliain ex zelo divinæ gloriæ , quam lanty
gladii instar animam pervadentes , quod nondum in Jesum parricidio Judæorum videbat immaniler
sciret rim resurrectionis . Et hæc ab Origene accepta conculcari ; ut ne scandalum dicam in cruce lutu
bom . 17 in Luc . non probanda seulentia , in qua rum , ad quod præcipue Simeon respicere videtur .
etiam fuit Cyrillus et alii. Poluit sane, nulla iali Videndus Beda , etc.
iguorantia laborans Maria , compassionis affectu et (40) Την Παρθένον . ΑΙ. Την ψυχήν της Παρθένου .
Ε9 S. AMPHILOCHII ICONIENSIS EPISCOPI 60
gestant in frontibus, ne teligeritis 80. Vide signum et A και μη ελεήσητε πρεσβύτην, μηδέ νεανίσκου
Veteris et Novi Testamenti ; est enim ipsa crux και παρθένον· και παιδίον, και γυναίκας θανατώ
que salvat mundum, per Jesun CluristumDominum σατε εις εξάλειψιν . Τοις δε επιφερομένοις επί
nostrum : cui gloria etimperium, nunc et semper,των μετώπων το σημείον , μή άψησθε. "Ιδε το ση
et in sæcula sæculorum . Amen . μείον της Παλαιάς και της Νέας. Αυτός γάρ έστιν
ο σταυρός και τον κόσμον σώζων · διά Ιησού του Χριστού του Κυρίου ημών, ώ ή δόξα και το κρά
τος, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων . Αμήν.
ORATIO III. ΛΟΓΟΣ Γ'.
In Lazarum quatriduanum 61. Εις τον τετραήμερον Λάζαρον.
I. Profer rursum in medium Joannem evange Λ'. Φέρε πάλιν εις μέσον τονευαγγελιστής Ιωάννης
listam. Bonum est ut considerenus resurrectio - καλόν γάρ την απαρχήν της αναστάσεως σκοπήσαι.
nis primitias. Aulisti enim nuper dicentem : Αnte "Ήκουες γάρ αυτού αρτίως λέγοντος · Προ εξ ημε
ser dies Pasche venit Jesus Bellhaniam, ubi erαι ρων του Πάσχα, ήλθεν ο Ιησούς εις Βηθανίαν,
Lazarus quem suscitavit a mortuis 81. Vidistin' όπου ην Λάζαρος , όν ήγειρεν εκ νεκρών . "Ιδες την
resurrectionis primitias, precedenli typo in Lazaro B απαρχήν της αναστάσεως εν Λαζάρω προτυπωθείσαν,
designalas, quas cognovit fidelis populus ? Agnove » ήν ο πιστός όχλος εγνώρισεν; Οι όχλοι εγνώρισαν,
runι ιurbe, et pontifices miraculum transferentes και οι αρχιερείς ελοιδόρησαν, την θαυματουργίαν εις
inviderunt suscitato Lazaro, cum post ejus resur - ανάστασιν Λαζάρου, ότι μετά την ανάστασιν αυτού,
rectionem guam audisti, consilium inierint ut eum ής ήκουες , συνεβουλεύσαντο αυτόν αποκτείναι. "Ιδες
interficerent. Vidistin' exsuperantem invidiam ? Co- βασκανίας υπερβολήν ; "Ον ο Κύριος ήγειρεν, αυτοί
gitaverunt ipsi interficere, quem Dominus suscita - αποκτείναι διενοήθησαν, μή συνειδότες, ότι κάν αυτοί
veral 83 ; Που conscii fore, ut quanovis inter fecerint, αποκτείνουσι, πάλιν κουφον τω Κυρίω αναστήσαι τον
facile sit Domino ut iterum amicum resuscilet . φίλοι . Συνεβουλεύσαντο τον Λάζαρον αποκτείναι .
Consilium inuerunt αι Lazarum interficerent. Nihil Ουδέν ούτως έδρίμυττε τους Ιουδαίους, ώς η ανά .
ita mordebat Judeos sical resurrectio Lazari. Ηuic στασις του Λαζάρου . Τούτο μόνον το θαύμα ουκ ίσχυ
uni nmiraculo nequiverant calumniani inferre. Ceci σαν συκοφαντήσαι. Την ανάβλεψιν του εκ γεννητής
a nativitale illuminationem fuerant calumniati, di- τυφλού εσυκοφάντησαν λέγοντες · Ούτός έστιν ουχ
centes : Ηic est : non est hic, similis ei est 86. Fuerant , ούτός έστιν · όμοιος αυτού έστιν . Την έγερσιν της
calumniati suscitationem ilian Jairi, dicentes gra- θυγατρός Ιατρου εσυκοφάντησαν (41), λέγοντες, ώς
viori depressam somno, non consummalo morbo κατηνέχθη, και ου τελείω θανάτω παρεδόθη . Την
fuisse traditam 88. Suscitationem filii vidue unige- ανάστασιν του υιού της χήρας του μονογενούς εσυ
niti fuerant calumniati, dicentes simulasse mortem, κοφάντησαν λέγοντες, ώς τον θάνατον εσχηματίσατο,
non mortis absorpίum tyrannide 86. Essiccatam fi- και ουχ υπό της τυραννίδος του θανάτου κατεπάθη .
cum calumniati erant, dicentes aruisse velut acci- Την ξηρανθεϊσαν συκήν έσυκοφάντησαν λέγοντες, ως
Sam, non siccalarm sermone Dominico 87 . Aquae in τρυγωνισθείσαν, και ουχ ως Δεσποτικό δήματι ξη
vinum mutationi intulerant calumniam , dicentes ρανθείσαν. Την του ύδατος εις οίνον μεταβολήν εσυ
jam in cena lemulentorum rem esse , nec irrisionerm κοφάντησαν λέγοντες, ώς ήδη των εν τω δείπνο με
percipientium 88 : soli suscitationi Lazari non potue- θυσθέντων, και μη ειδότων τηνχλεύης. Την ανάστα
rant inferre. Viderant ipsum L :1Zarum: vir insignis σιν μόνην του Λαζάρου ουκ ίσχυσαν συκοφαντήσαι.
eral : pompe funebri fuerant comiles ; viderant "Ιδον αυτόν Λάζαρον επίσημος ην ο ανήρ ήκολού
signalum sepulcrum, fuerant pro more consolati θησαν τη κηδία · ίδoν τον τάφον σφραγιζόμενον παρ
velut in parentalibus et demortui epulo. Fuerant εμυθήσαντο κατά το ειωθός, ώς εν περιδείπνο θανά

rant tres dies habere, accurate depositum in monu- φάς του Λαζάρου • έγνωσαν ότι τέσσαρας ημέρας εί
nmento, esseque quatriduanum mortuum ; undequa - χεν, ακριβώς εν τω μνημεία κατατεθείς, και ότι τε
que dissolutis artubus, minutis carnibus, nervorum τραήμερος νεκρός, πάντοθεν έξαρθρος, των σαρκών
colligatione divulsa, dissipalis visceribus, ventre de- μειωθέντων, της νευροστασίας διασπασθείσης, των
fluente. Cum essent horum conscii, ac repente vi- ενδοσθίων διασκορπισθέντων, της γαστρος εκχυθεί
dissent resist :latum Lazarum incolarnem, novam σης. Ταύτα συνειδότες, ώς ίδoν αθρόον την ανάστα
velut ex torno, Iolam juveneim vegetamque ac reni- σιν Λαζάρου σώαν, αρτίαν ώς άπό τόρνου στίλβου
denleni speciem, turbali fuerunt; parum abest ut σαν την παννεωσίαν, εταράχθησαν. Μικρού δεν
ne exspirarent , non invenientes quibus pretextis απέψυξαν, μή ευρίσκοντες λόγους προφασιλογίας, το

80 Εzech . IX, 5 , 6 . 81 Joan. ΧΙ, 17 sqq. 81 Joan. ΧΙΙ , 1 . 83 Joan. 1 , 10. 84 Joan, 1x , 8 . 88 Marc. V ,
59 ; Luc. νιι , 52 . 86 Luc. νιι , 11 . 87 Matth. ΧΧι, 19; Marc . XI, 13. 88 Joan. 11, 9 . sqq.
(41) Εσυκοφάντησαν. Saltem potuerunt aliqua legiunus passam calumniam : το, κατηνέχθη signif
specie calumniari; quomo lo reliqua accipi detent : cantissimum est.
solam euim expresse cæri illuminationem Joan . 19
ANUM
61 ORATIO IN LAZARUM QUATRIDU . G2
πως συκοφαντήσουσι την ανάστασιν Λαζάρου , της A verbis Lazari resurrectionem calumniarentur ,
του Χριστού πραγματείας τούτο κατασκευασάσης. Christi arte molita.
Β'. Τί έστι, της του Κυρίου πραγματείας τούτο πα- ΙΙ. Quenan porro sit illa Domini sic moliti ars ,
ρασκευασάσης ; "Ακουε διά βραχέων. Ηνίκα Λάζαρος paucis accipe. Quando Lazarus natura exuit presen
την παρούσαν ζωήν απεδύσατο φυσικώς, ουκ ήν ο tem vitam, non eral Dominus in Belhania presens
Κύριος Βηθανία παρών τοίς σωματικούς οφθαλ- corporeis oculis : qui tamen est ubique deitate prie
μούς (42)· τη δε θεότητι πανταχού παρών, και τα Sens, et omnia replet . Post quatuor dies sepulli La
πάντα πληρών. Μετά γάρ τέσσαρας ημέρας του τα- zari venit Jesus Bethaniam,amici resurrectionemin
φήναι τον Λάζαρον, ήλθεν ο Ιησούς εις Βηθανίαν, lieatrum acturus. Unde etiam cum eo advenisset :
την ανάστασιν του φίλου κωμωδήσαι. "Οθεν και του ut audivil Martha soror Lazari, cucurrit, properavit,
παραγενομένου εν Βηθανία , ως ήκουσε Μάρθα και accidit, Ιegationem sua voluntale assumptain Sup:
αδελφή Λαζάρου, έδραμεν, έσπευσε, προέπεσεν εν plex obivit. Precipilantius enim allocula Dominum,
παρακλήσει, αιρετικής πρεσβείας προσφέρουσα (43). dixit : Domine, si fuisses hic, frater meus non [ uts-
Προπετώς γαρ έφασκε τω Κυρίω λέγουσα · Κύριε , ει sel mortuus : sed et nunc scio quia quacunque po
ής ώδε , ουκ αν απέθανεν ο αδελφός μου. Και posceris a Deo, dabit libi Deus . Dominus autem,
rir oila , öri ova är aitníon tór Bedr , ócel coi B ipse longanimitatis pelagus, respondit dicens: Quid
ο Θεός. Ο δε Κύριος αυτός , πέλαγος ών μακροθυ- dicis, Martha ? Vocas Dominum, nec Domninum co
μίας, απεκρίνατο λέγων: Τί λέγεις, Μάρθα ; Κύριον gil:ns ? Non hic eram? Modicum sustine : cito enian
καλείς , και Κύριον αγνοείς ; Ουκ ήμην ώδε : Μικρόν noveris ex tuo fratre : Resurget enim frater tuus.
καρτέρτσον · εν τάχει γάρ παρά του αδελφού σου μα- Ignosco, Martha : pras tristitia enim ebria es. Ac
θηση. Αναστήσεται γιρό αδελφός σου. Συγγινώσκω si ei diceret : Errat 3 bonis qui est ebrius. Cum
σοι, Μάρθα. Μεθύεις γάρ τη λύπη (44). " Ωσπερ αυτή emerserit, tunc sapueris. Resurgel enim frater tuus.
είπεν: Καλών μεθύων σφάλλεται » ότε εκνήψεις , τότε Martha vero, si quoque verbis humanis obsecula ,
σοφρωνισθήση. 'Λναστήσεται γάρ ο αδελφός σου. ex adverso intulit, dicens Domino : Scio quia re
Η δε Μάρθα, και ούτως συμπεριενεχθείσα (45) ανθρω- Burger in πουissimo die . Αι Dominus ad illam: Quid,
πίνους ρήμασιν, ανθυπένεγκε τω Κυρίω λέγουσα · Marilia trepidas ? Quidin longam spem resurrectio
Οίδα ότι αναστήσεται εν τη εσχάτη ημέρα. Ο δε nein revocas ? Tecum resurrectio disserit, et de
Κύριος προς αυτήν : Τι θαμβεύεις , ώ Μάρθα ; Τι εις resurrectione disceptas ? Ego sum resurrectio
μακράς ελπίδας την ανάστασιν αναδύη; Η ανάστα- vita : qui credit in me, etiaesi mortuus fueri,
σίς σοι διαλέγεται , και περί αναστάσεως διαλέγη και υιvet.
Εγώ είμι η ανάστασις και η ζωή · ο πιστεύων G
είς εμέ , κάν αποθάνη, ζήσεται.
Γ'. Ταύτα του Κυρίου διαλεγομένου, μικρού δείν πάσα III. Ηos Domino conferente sermones, parum
ή πόλις Βηθανία κατέδραμεν εις την παρουσίας του abfuit ne Iola urbs Bettbania ad adventum ejus ac
Κυρίου, ου θαυμάσαι, αλλά γελάσαι. Ουκ είχον γάρ curreret, non admirationis causa , sed irrisionis .
ελπίδα, τετραήμερον νεκρόν αναστήσαι. Τί ούν και non enim sperabant fore, ut quatriduanus resur
Κύριος ; Ως είδε τοσούτον πλήθος καταδραμόν, και geret. Quid igitur Dominus ? Uι vidit accurrisse
ότι άξιοί είσι, και ικανούσι προς μαρτυρίαν του μέλ lanlam multitudinem , ac dignos esse quibus ha
λοντος παρ' αυτού ανεγείρεσθαι, αποκριθείς προς αυ- beretur fides , idoneosque ut suscitando ab ipso le
τους έφη : Πού τεθείκατε τον Λάζαρον ; "Αρ' ουκ stimonium deferrent , respondens ad illos ait :
δει τον τόπον και του τόπου Δεσπότης : " Ήδει τον τό- Ubi posuistis Lazarum ? Nunquid non sciebat Io
πον, αλλ' έπραγματεύσατο τον τρόπον, όπως πάντες cum, Ioci Dominus ? Plane noverat , sed modum
αύθις αναγκασθέντες επακολουθήσωσι τω Ιησού , ένα negotiatur, ut omnes subinde coacti sequantur Je
αυτοψί θεασάμενοι την ανάστασιν αναμφίβολοι κήρυ- Sum, quo ipsis oculis conspecta resurrectione , prae
κες γένωνται . Πού τεθείκατε αυτόν ; Οι δε επερω- D cones ferent omni majores exceptione . Ubi posui
τηθέντες είπον προς αυτόν· "Ερχου, και ίδε . Του stis eum? Qui autem fuerant interrogati dixerunt
δε Ιησου βαδίζοντος , και επί τον τάφον σπεύδοντος , ei : Yeni et vide. Porro ambulante Jesu et ad se
και ακολουθών όπισθεν όχλος αντέλαβε προς εαυτόν, pulcrum properanle, qui pone sequebatur populus,
λέγων: Τι θέλει ούτος τον τάφον Λαζάρου θεάσασθαι ; . apud se conferebat , dicens : Quid hic sepulcrum

(42 ) Ουκ ήν παρών τους σωματικούς οφθαλμοίς. tione et morte obversante animo, cui deprecatalie
Est Bic Biodus praesentiae in terininis D . Tο. Ίp. sic Festina Domino occurrissel .
Opseque, quo Deus dicitur in omnibus esse per pre - ( 44) Μεθύεις τη λύπη. Dicitur το μεθύειν meta .
sentiam ; eo modo quo rex omnibus coram positis phorice de quocunque immoderalo affectu , quo
et in prospectu , adest præsens : vixque fuerit us - quis velut sensibus moveatur. Dionys. Halicar. I. di:
quam scholae theologia sic Patribus expressa. Μεθύετε τω μεγέθει της εξουσίας. S . Chrys. de
(43) ' Εν παρακλήσει , αιρετικής πρεσβείαν Abraham Io . I Fronton. ubi is videri potest .
προσφέρουσα. Forte προφέρουσα : ipsa supplica- (45) Συμπεριενεχθείσα. Velut adblandiens, et
lione, uliro se legationem assumpsisse ostendit; vel- graliose quasi acquiescendo respondens, alio lamen
ut quodam calore, inconsideratiusque Dominum detortis verbis Dominicis ; ad aliam sciticel resur
allocula , TopTETŪS, sola nimirum fralris suscita . rectionem , quam pro quia supplex Dominum rogarela
€5 S . AMPHI ICONIE EPISC 64
L OCHI NSIS OPI
Lazari νull videre? Si esi Dei Filius, suscitabit eum. Α Ε Υιός έστι του Θεού , τούτον αναστήσει. Των γάρ
Quot enim ad eos spectat quos recens niorlos - προσφάτως τελευτησάντων, ών ήγειρεν, ουκ επιστά.
citavit, nescimus. Unde ergo sciverimus ? Si erant μεθα. Πόθεν ούν ίσμεν ; Εί τελείω θανάτω παρεδόθη
perfecle mortui, hunc suscitaluit, eoque cognosci- σαν, τούτον αναστήσει, και γνώσιν λαμβάνομεν ότι
nus esse re vera Dei Filium. Unde et Martha la - αληθώς Θεού Υιός εστιν. " Οθεν και η Μάρθα τους
libus se sermonibusfacileim prebens, accessit et ipsa λόγοις τοιούτοις συμπεριενεχθείσα, προσήλθε τω Κυ
ad Dominum, dicens : Quo pergis, Domine? Quid ρίω και αυτή λέγουσα· Που πορεύη, Δέσποτα ; Τι θέ
vis videre sepulcrum Lazari ? Quid refricas dolo- λεις τον τάφον ιδείν Λαζάρου; Τί την οδύνην ημών
rem nostruin ? Quid luctum exsuscitas? Quid vis αναξέεις ; Τι το πένθος επεγείρεις ; Τι θέλεις τον τά
videre sepulcrunn? Nihil enim, Domine, inde retule- φον ιδείν; Ουδέν γάρ ώνήση, Δέσποτα : "Ηδη όζει,
ris cominodi : jamfeter, quαιriduanus est enim. Do- τετραήμερος γάρ έστιν . Ο δε Κύριος προς την
minus auleim ad Mariliam: Nonne diai tibi, quoniam Μάρθαν: Ουκ είπόν σοι , ότι εάν πιστεύσης, όψη
si credideris, videbis glorian Dei ? Mihine dicis , Jam την δόξαν του Θεού ; Εμοί λέγεις , "Ήδη όζει ; Η
felet ? Soror lua ungit unguento , ipsaque in infideli- αδελφή σου μυρίζει, και συ καπνίζη εν τη απιστία ;
Lale denigraris ? Volo videre sepulcrun amici mei. Θέλω τον τάφον ιδείν του φίλου μου .
V. His Dominus dictis, ad sepulcrum proces- Β Δ'. Ταύτα ειπών οΚύριος, επί τον τάφον επορεύετο:
sit , janque illi propinquus, ut lantum vidit monu- και πλησιάσας τώ τάφω, μόνον είδε το μνημείον, ευ
mentum, statium lacrymatus est. Quid vero ei θέως εδάκρυσε. Τις ή χρεία δακρύειν, όν ήμελλεν
quem eral suscitaturus, opus lacrymis ? Utique la - εγείρειν; Εδάκρυσε (47), διό συνετώς πάντα ο Κύ
cryinatus est Dominus, ut qui sapienter omnia ριος σοφώς έπραγματεύσατο. Εδάκρυσε γάρ επι τον
gereret. Est enim lacrymatus ad tumulum, ut quid τάφον, όπως των ακολουθησάντων την γνώμην δημο
ii qui comites adhesissent de ipso suspicionis ha - σιεύση, οίαν έχουσι περί αυτού υποψίαν. Διό και ως
Derent animo repositum proleret. Unde etiam ut είδον αυτόν δακρύσαντα, ανθρώπινα πάλιν παθόντες
viderunt lacrymanterm, humanum denuo aliquid οι ακολουθούντες όχλοι, ήρξαντο προς εαυτούς αντι
passia Turbie, cererunt conferre invicem, ac di- βάλλειν και λέγειν· Είδες πως έφίλει αυτόν; Ο νε
cere : Ecce φuomodo amabat eum. Non polerat, qui κρούς εγείρας, και τυφλούς όμματώσας, ουκ ήδύνατο
80sritori mortuos 2o cecis restituit visum, facere ποιήσαι ίνα και ούτος μη αποθάνη, ει άρα ούτες
οι ne hic moreretur, siquidem eum sic amabat ? έφίλει αυτόν; Ο δε Κύριος, ως είδεν αυτούς έτι
Doninus autem ut eos adhuc laumana vidit loquen- ανθρώπινα λαλούντας, απεκρίνατο προς αυτούς: Κού
les, illis respondii ; Erat mihi non grave, ut Lazari φον μεν ήν μοι παρακατασχεϊν την ζωήν Λαζάρου,
vitam, queinadmodum etiain Eliae et Enocli, reli- ώς και του Ηλία και του Ενώχ , αλλ' ουδείς υμών
nerein : nemo tamen vestrum , mea illam voluntate εγίνωσκεν, ότι τη εμή θελήσει η ζωή Λαζάρου πα
relineri cognovisset. Ιdcirco permisi ut morte ab- ρακατέχεται . Διά τούτο συνεχώρησα υπό του θανάτου
Sorberetur, quo accuratius vitae et nioritis habere αυτόν καταποθήναι, όπως ακριβώς μάθητε , ότι ζωής
ie polestatem docerem. Mosque ad eos Dominus, και θανάτου την εξουσίαν έχω. Και ευθύς προς αυ
ut oιnnes clare nostis : Revoluile Iαγιdem. Judais τους ο Κύριος, καθώς ίστε πάντες σαφώς: 'Αποκυ.
injunxit αι revolverent lapidem (46). Vide ut om- Δίσατε τον λίθον. Βλέπε πως πάντα σοφώς έπρα
nia prudenter gesserit , Lesles probatissimos re- γματεύσατο, μάρτυρας ακριβείς της αναστάσεως Λα.
surrectionis Lazari faciens. Revoluile Lapidem. ζάρου καθιστών. Αποκυλίσατε τον λίθον. Τοις
Concessit discipulis ut sermone montes transfer- μαθηταίς επέτρεπεν όρη μεταγαγείν λόγω, και αυτός
rent 88, et ipse non revolvit lapidem? Verum , λίθον ουκ απεκύλισεν ; Αλλά πάντα σοφώς , καθώς
ut dixi , omnia sapienter ad utilitatem gereus , προείπον, πραγματευόμενος προς λυσιτέλειαν , έλεγε
dixit Judais : Revoluile Ιαpidem , ut ex ipso fe - τοίς Ιουδαίοις , Αποκυλίσατε τον λίθον, όπως εξ
retri fetore, putruisse defunclum, non furio fuisse αυτής της νεκροφόρου αποφοράς μάθωσιν ότι εσάπη
sublatum discerent. Revoluile Ιαpidem. Οι autem , και ουκ εκλάπη. 'Αποκυλίσατε τον λίθον. Των δε
illi murmurantes revolverunt ( mordebat enim ef- ' αποκυλισάντων μετά γογγυσμού (έδρίμυττεν γάρ αυ
frenata capuli olentia) : cum itaque qui aderan και τους ή νεκροφόρου δυσίνιος αποφορά)· αποκυλισάντων
revolvissent lapidem, confestim clamavit Dominus , ' δε των παρόντωντον λίθον, ευθέως εβόησεν ο Κύριος
dicens : Lazare, veni foras. Herus est qui vocal : λέγων· Αάζαρε, δεύρο έξω. Δεσπότης και καλών, ου
ne quis contradixerit. Lazare , veni foras ; certam δεις και αντιλέγων. Λάζαρε, δεύρο έξω' πληροφόρησον
filem sororitue Martha facito ut jubeam, non ut Μάρθαν την αδελφήν σου, ώς κελεύω, και ουχ εκε
supplicem. Lazare, teni foras. Priusquam descen» τεύω. Λάζαρε, δεύρο έξω. Προ του κατέλθω, εξελ.
dero, percurre, el ellissere in te arrillabonem : in θε (48): εν σοι τον αρραβώνα, εν εμοί το τέλειον.
me auteur, guod perfectum est. Lazare, teni foras. Λάζαρε , δεύρο έξω.

89 Μatth. Χν11, 19.


(46) Judæis injunxil ut revolverent lapidem . Haec cus in suavi illa proposilionis solius commutatione.
desunt in Græcis, sed sensus constat. Til ergo , priusquam morte inferna pelam , esto ho
(47) 'Εδάκρυσε. Littera viliosa. minibus præco ; tuæmel resurrectionis, ut primilia
(48 ) Ipo toở xuTÉNOW EFE10€. Peril lepos Græ - rum : mexque illius, ut perſecti ; nempe ut ejus,
ORATIO IN MULIEREM PECCATRICEM. , 66
Ε'. Μή οίου τον Κύριον πολλές φωνές βεβληκέναι . A V . Tu vero, amice , cum audis , Lazare, veni fo
"Απαξ ελάλησε , και όν έπλασεν , ήγειρεν. Ούτε γάρ ras, ne palaveris plures Dominum jaclasse voces.
ως 'Ηλίας έκλαυσεν · ούτε ως Ελισαίος απόρησε . Semel Iocutus est, eumque suscitavit quem plas
Μονοφθόγγω φωνή (49) διύπνισε τον παρ' αυτώ maverat. Νeque enim deploravit sicut Elias 90 :
καθεύδοντα, είπών, Λάζαρε , δεύρο έξω είς ο λόγος, neque sicut Elisseus 91 dubitavit. Unius Soni voce
και διάφορα τα θαύματα. Μόνον ο Κύριος έφώνησε , excitavit a somno dorimienlein apud ipsum, dicens :
Λάζαρε , δερο έξω, και ευθέως αι σάρκες απεπλη- Lazare, veni foras. Sermo unicus, el miracula di
ρούντο αι τρίχες αντεφύτοντο (sic): αι αρμονίαι συν- versa. Solum voce protulit Dριminus : Lazare, veni
εδραμούντο αι φλέβες καθαρό αίματι αντεγεμί- foras, confestimque replelae sunt carnes , pili suis
ζοντο ο άδης κάτωθεν κοπτόμενος τον Λάζαρον Iocis plantati, coupages conserte, vene puro pro
προέπεμψεν η ψυχή Λαζάρου παρακρατουμένη (50), putri replete sanguine , inferne percussus infernus
και υπό των αγγέλων παρακαλουμένη, το ίδιον Lazarum emisit . Conβrmala anima Lazari, atque
εις το ίδιον μετεχωνεύετο και το πάντων ενδο- ab angelis sanctis evocals, proprium in proprium
ξότερον (51) ήν, ότι πανταχόθεν δεδεμένος ήν τους transmutando conBabat. Οιnnibus vero clarius et
πόδας και την όψιν κηρίαις , και ανεμποδίστως εβά- illustrius erat, ut undequaque pedes et faciem in
διζε . Διό και ο Κύριος δραστικώτερον προς τους B stilis vinclus, libere anibularet. Ιdeo etiam Domi
παρόντας όχλους παρεκελεύσατο , λέγων: Λύσατε ηus presentibus furbis efficacius majorique aucto
αυτόν , και άφετε υπάγειν, Βλέπε την του Κυρίου ritale praecepίt dicens : Soleile eum, el sinite abire.
πραγματείαν, και πως τα πάντα σοφώς οικονομεϊ. Vide Dominicamin agendis solentiam , et ut omnia
Προς πληροφορίας των παρόντων έλεγε: Λύσατε αυ - sapienter geral . Uι certam fidem aslantibus face
τόν , και αφετε υπάγειν , ώς τον λίθον απεκυλίσατε, ret, disil : Soluile eum, et sinite abire, quemad
και τον τάφον υπεδείξατε, και της οσφρήσεως μετ modum revolvistis lapidem , et sepulcruin ostendi
σχετε , και τα νεκροτάφια ελύσατε το μεν, εύλο stis , percepistisque olenljam , ac sepulcralia solvi
γιαν τηρούντες (52 ): το δε, ως μάρτυρες φυλάττον - stis : qua Servantes ut benedictionem : qua velut
τες . Εάν απιστήσωσιν οι αρχιερείς και οι Φαρισαίοι testes custodientes. Si pontifces Pharisteique in
ως ουκ ανέστη Λάζαρος , δείξατε τα νεκροτάφια : έμ- creduli, quasi Lazarus non surrexerit, inficias ie
φανίσατε σουδάρια ως ο παραλυτικός τον κράβατον . rint, exhibete sepulcralia, palam proferte sudaria ,
Ημείς δε τα βατα των φοινίκων βαστάζοντες (53) quemadmodum paralyticus grabalum 91. Nos vero
είπωμεν· Ωσαννά εν τοις υψίστοις ευλογημένος ferentes ranios palinarum, dicanus : Hosanna in
ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου. Αυτή η δόξα και ο εαcelsis : Benedictus qui venit in nomine Domini 2.
το κράτος, συν τω παναγία και ζωοποιώ Πνεύματι, Ipsi gloria et imperium, cum sanctissimo el vivifico
νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Spiritu , nunc el semper , in sæcula sæculorum .
'Αμήν. Amen .
ΛΟΓΟΣ Δ'. ORATIO IV.
Ομιλία (54 ) εις την γυναίκα την αμαρτωλόν , Homilia in mulierem peccatricem, que until Domi .
την αλείψασαν τον Κύριον μύρω, και εις Φαρι- ηum unguento, et in Pharistum 84 . Magna quarta
σαίον . Τη μ . δ' ( 53 ). feria .
Ικανώς (56) ημάς πρώην εψυχαγώγησεν ο Χριστός 1. Abunde nuper, apud Zachseum convivans Cliri
10 II Reg. Χνιι, 20. 91 1V Reg. IV, 27. 11 Marc. 11 , 12, 13 Joan. V , 9 ; Matth. ΧΧΙ, 9. * Luc.
ΤΙΙ, 36 sqq .
cui mors gustala tantum , omnino morlua sit ; qui in eum olim Dormilantius ille Hieronymi, nostrique
resurgens ex mortuis , jam non moriar, sed æleriæ sectarii, deblalerent , etiamnum utrique Ecclesiæ
vilæ mortalibus universis aditum pandam . sanctus merito perseveral, perseverabitque, ut et
(49 ) Morogoórym powrn. Velul recta una sim - reliqua apostolica , usuque universali , christiana
plici oratione , qualem refert evangelista , forte vere pietate recepta .
etiam breviori , pro Hebraece et Syriacae linguae (53) Τα βαΐα των φοινίκων βαστάζοντες. Αlu
contractione , qua Dominus locutus est, Poluit dit ad futurum statim insequenti Dominica Christi
eliam velut interjectione loqui, eaque excitare a Triumphum , quo velut redeunteni a Bethania Domi
monumento dormientem sibi Lazaruin : uovo óy - num , ubi pridie cum suscitalo Lazaro, ungurile eliain
γω φωνή , quasi voce monosyllaba, evocare. ipsius sorore Maria , celebri convivio exceplus esset,
(50) Παρακρατουμένη. Νονο robote aucta, Do continuala festivitate Græci suscipiunt, qua de re,
minica voce : το ίδιον εις το ίδιον μετεχωνεύε elegantissime nec paucis prælaliis Andreas : Am
to , Corpus proprium , quo vixissel, in proprium philochius leviter tantum innuit.
Iransmulando conflabat : aplando ad pristinos usus , (54) Ομιλ. Ηanc liomilian ex apograplio Sirmon
ac doles resliluendo , quibus olim suum continebat. diano evulgavit Combelisius. Eamdem ediderant
(51) To zártur ÅT OFOtepor . Sic Andreas Cre- Savilius el Morellus inter opera Chrysostomo sup .
lensis, aliique, eam circumstantiam merito suspi. posita . Neque illam prætermisit Montfauconius in
ciunt ; eratque ad stuporem vere maximum , ut ho- sea ejusdem Chrysostomi edilione : exotalyne in
mo landiu sepulcro depositus, LOLUS viniclus el in vo Appendice ad 10m . X , pag . 799 -806 , absque nomine
lulus, ceu membris liber, procederet , seque aspe auctoris : quam tamen Amphilochio tribuii doctis
clandum turbæ loui ipse redivivus daret. Sinus editor του. XII, in indice, ν . Ικανώς.
(52) Το μέν , ευλογίαν τηρούντες. Respici per . (53) Τη μ . δ'. Αριά Montfauc . τη αγία και με
aniiquum morem fideliuni servandl ut quid sacruia , yáan ', in sancta el magna ferin iv .
quæ sacro alicui vel adbæsissent, vel fuissent usui; (56) Ικανως, κ . τ . λ. Sigilical buic se afineth
ac ceu benedictionem ab eo relictam : qui rilus, etsi orationem in Zachium babuisse , sed ea desiderajur.
S . AMPHILOCHII ICONIENSIS EPISCOPI - 63
stus, nos recreavit. Ubi enim is convivalur, el sitoul A παρά Ζακχαίοεστιώμενος. " Όπου γάρ Χριστός εστιά

fruitur, in letum omnia sermonem transferuntur. και τραπέζης απολαύει της ημετέρας, προς τον της
Quis enim, dum celi ac terre auctorem in publi- ευφροσύνης μετάγεται λόγον. Τίς γάρ τελωνών, ή
canorum meretricumque, seu illorum qui nefanda πορνών, και των τα άρρητα εργασαμένων δεινά, τον
perpetraverant publicanam videt subintrantem do- ουρανού ή και γής Ποιητήν, στέγην υπελθόντα τελω
mum : eumve qui fruges prebet , humanum mani- νικήν βλέπων: ή τον των άσταχύων δοτήρα, άρτον
bus accipientem panem; seu uvarum largitorem, ανθρώπινον μετά χείρας λαμβάνοντα, ή τον των βο
potus communione forcularia benedicentem : που τρύων χορηγόν,τη κοινωνία του ποτού τάς ληνούς (57)
eam rem festo leteque celebritati, merito deputa- ευλογούνται μή εορτήν και πανήγυριν θέσθαι το
verit ? Fuerit plane haec festivitas, Itec letitia con- πράγμα δικαιώσειεν; Αύτη αληθώς εορτή» αύτη αλη -
vivii angelici : ut Dominus cum servis, Deus cum θώς αγγελικής εστιάσεως ευφροσύνη , το τον Δεσπό
hominibus; communi judex politus mensa videalur την, μετά δούλων: τον Θεόν, μετά ανθρώπων τον
cum reis. Idcirco enim, celo non deserto , in ter - δικαστής, μετά τωνυπευθύνων οράν κοινής απολαύον
ram venit : estque factus homo, divinitate haud- τα τραπέζης. Διά γάρ τούτο επί γης ήλθεν, ουκ
quaquam deposita ; ut etiam Imare navigans , mundli B έρημον καταλιπών τον ουρανόν · και άνθρωπος
hujus pelago tempestate jaclatos, de peccati fuido γέγονεν, ουκ αποδυς το είναι Θεός· ένα και την θά
extraheret : vicosque et urbes circumiens, angi- λασσαν πλέων , τους εις το βιωτικόν χειμαζομένους
priusque et semilas atque aditus circumcursans , πέλαγος , εκ του βυθού ανασύρη της αμαρτίας και
errantes in triviis ceu 15 oves non habentes μαslo- κώμας και πόλεις περιϊών , στενοπούς και ατραπούς,
rem ad proprium ovile reduceret. Ipse namque est, και επιδρόμους περιτρέχων , τους εν ταις τριόδοις
qui ovem errantem querit, quίque nonaginta n0- πλάνωμένους ως αποίμαντα πρόβατα, επί τηνιδίαν
Quippe querebat unanm ; nec speranens multas , nec πρόβατον επιζητών, τα εννενήκοντα εννέα καταλιπών,
unam multitudini prefereus. Νihilouminus tamen και περί τήν του ενός παραγενόμενος ζήτησιν . Έζή
reliquid nonaginta novein : par enim erat ut tuto in τει γάρ το έν (58), ούτε των πολλών καταφρονών,
caula morarentur; unam autem illam progressus ούτε του πλήθους το εν προκρίνων. Αλλά τα μεν εν
querebat, ut ne diabolo przeda cederet. Νam ovis νενήκοντα εννέα κατελίμπανεν· έδει γάρ ασφαλώς
absque pastore prompta feris parataque cena : αυτά εν τη μάνδρα αυλίζεσθαι» το δε έν προϊών εζήτει ,
animaque signaculo carens , insidiis demonum ex- , ίνα μή θήνη (59) το διαβόλο γένηται . Πρόβατον γάρ
posita. Propterea nuper Zaccheunι ", velut ovem “ αποίμαντον, θηρσίν έτοιμον δείπνον. Και ψυχή α .
ex lupi ore abripuit, commiscuitque caule, el si- σφράγιστος , δαίμοσιν ευεπιβούλευτος. "Οθεν πρώην
gnaculo donavit. Sicut enim pastor errantis ovis τον Ζακχαίον ως πρόβατον εκ στόματος λύκου άφηρ.
capturain meditans , sinil cicuratum animal , ut πασε ,και τη μάνδρα συνέμιξε , και σφραγίδος ήξίω
libero pastu resilientem ventilum tralial : ita el σεν (60) · ώς γαρ ποιμήν πρόβατον αποπλανηθέν θη
98 III Reg. ΧΧΙΙ, 17. 98 Matili. ΧVΙΙ, 12 ; Luc. xv, 4 . 97 Luc. ΧΙx, 9.
nt et pleraque tanti viri opuscula , et prasertim pov, absque alia consecratione. De quo Thessal.
docti illi tractatus in Joan ., quorum fragmenta plura (58) E¢ntel ràp to ër . Ubique alii sensus : ubi
damus sub finem . que το επιστατικόν Αην philochii nostri , et acule
(57) Τη κοινωνία του ποτού τας ληνούς ευλο- movel dubia, et feliciter resolvit . Nonnihil ergo ab
goûrta . Eral Christi usus laclusque, ceu consecra- sonum illud , ut bonus pastor, unius causa , lot oves
ijo quædam , pro ejusdem usus ratione : ut quibus relictas spreveril ; unamque nonaginta illis novem
ceu sacris et sacro rila nsus est, lotam ad sacra - anteposuerit ; recte hic deprecalur : hujusque in
Inenta necessariamil antecedentem consecrationem quisitionem , necessariæ saluti ; derelictionem illa
contulerit ; Ecclesia tantum adhibente ceremonias rum, securitiali, ascribil : nullis re ipsa sprelis ,
aliquas ad solemnitalem ; ut in baptismo el Encha - paulve errante prælata cæleris : nisi forle eam ve
ristia , ubi nova antecedens consecratio maleriæ , eo limus prælationem , quod majori subsidio egens,
titulo , accidentalis est , ul theologi cum D . Thomà quanquam indignior , Pastore humeris in caulain
III p. Eodem itaque modo philosophat ur de cibu et reportante, consecula sit : nimirum sacramento
polu , pieque admodum , vere pius Amphilochius. incarnationis Dominicæ ; quo re vera , Scripturæ
Eadem etiamnum Græci pia religione, fulura usui, pbrasi, nonnulla vereque magna fuerit prælalio et
sacro ministerio el incruenly sacrificio , linteamina prærogativa ovis errantis ; non tamen quam Amphi
Sacra, pontificem, αφιερούντα την Εκκλησίαν, conse lochius non agnoscit , el qua vere non errantium
crantem Ecclesiam ; quo aclu peculiarissime gerit sprelio ac injuria sit.
personam Christi Ecclesian sibi in sponsa ) ad- (59) Προϊών ... θήκη. Μonf. περιϊών, circumiens,
jungenlis , induunt ; ut is lolus asaca owuévos, rectius ut videtur. Mox ibid . Ooivn , ubi conjiciebat
seu instar Lazari iis involulus, id peragal sacri Combef. Onpa .
officii : usu lacluque sic adhibita consecralurus : (60) Kai o sparidos nelwoer. Videtur loqui de si
quam cæremoniam , quanquam Euchologiu m non gnaculo , non quod character est , sive in baptismo,
habel , communi tamen probalam usu , lum ab aliis sive in adjuncta contirmatione, quæ peculiarissime
didici, lam nuper did ywvñs el viva voce illustris dicitur oppayis, velut consignatione in Christi mi.
simimetropolitæ tñs dyias Maupās Parisiis hospi. lites subnotans insigniensque ; sed de signaculo ,
Lantis, audivi : quo eodem titulo , mas am lolam ex quod est gratia et cbaritas, que sola distinguit inter
qua sumplus est ó öylos aptos , el confectum filios regui el gehennæ , facilque ul ne anima eủeTIL
Dominicum corpus , sanctam habent el ävtiów - hoúheutos sil diabolu : Deo peculiarius prolegende
ORATIO IN MULIEREM PECCATRICEM . 70
βάσαι θέλων, χειρόηθες ζώον εα, ένα απολύτως νεμό- A Dei Verbum, quam de Virgine carnerm accepit, ceu
μενον, το αποπηδήσαν ελκύση θήραμα : ούτω και o ovem in pascua, in mensa Zacchei diuisit, ut
του Θεού Λόγος τηνσάρκα, ήν εκ της Παρθένου ανέ- communi lege convivii in suam trahens familiari
λαβεν, ώς πρόβατον εν νομή , ένα τραπέζη Ζακχαίου talem clanculum suo ovili adjungeret.
αφήκεν: ένα το κοινό της εστιάσεως νόμω ελκύσας αυτού προς συνουσίαν, λανθανόντως τη οικεία συζευ

Β. Αλλά τούτο μή συνιέντες οι Φαρισαίοι εγόγγυ : II. Celeram, qui id nescirent Pharisaei, mur
ζου, ορώντες αυτόν μετά τελωνών εσθίοντα· αλλ'εκείνοι murabant videntes manducantem cum publicanis 98.
μεν ως ασκός παλαιός διαρρηγνύσθωσαν. Ου γαρ Enimvero rumpantur illi ceu utres veteres 99 :
δύνανται τον νέον της διδασκαλίας δέξασθαι λόγον. haud enim novum doctrine sermonem capere pos
Ημείς δε κατόπιν του φιλανθρώπου βαδίσωμεν ποι- sunt. Nos porro, sequamur benignum pastorem.
μένος: ο γάρ Ζακχαίον τον τελώνην τη λογική των Νam qui publicanum Zaccheum, rationali aplavit
αποστόλων συνάψας ποίμνη, αυτός και την πόρνην apostoloruin ovili ; ipse nihilominus meretricem
την αμαρτωλόν , την μυρίων κακώνεργάτιν, εκ του illam peccatricem, post innumera patrata mala ,
φάρυγγος του διαβόλου ως αμνάδα ελκύσας, τη αν- B a diaboli faucibus ceu agnain abstractam, inviola.
επηρεάστω απέδωκε μάνδρα . "Ινα δε γνώτε και του bai caulae reddidit. Uι autem et Christi humanita
Χριστού την φιλανθρωπίαν, και των Φαρισαίων την tem noverilis, et a ratione alienam Phariseorum
αλογίαν, και της αμαρτωλού την παλινοδίαν (61), mentem, aversumque peccatricis iter, ipsas vobis
αυτάς υμίν τας ευαγγελικές παραθήσομαι ρήσεις : evangelicas voces proponam. Μox enim ut lectionis
εάν γάρ του ύφους του αναγνώσματος επακούσητε, contextum obaudieritis , facile etiam expositionis
ραδίως και της ερμηνείας την έννοιαν αναμάξεσθε . sensum exprimelis : Rogavit, inquit, Jesum qui

ίνα φάγη μετ ' αυτού και εισελθών εις τον οίκον gressus domum Pharisti, discubuit. Ο ineffabilem
του Φαρισαίου, ανεκλίθη. " Ω χάριτος αφράστου ! gratiam! Ο inexplicabilem humanitatem! Ει convi
ώ φιλανθρωπίας άρρήτου ! και Φαρισαίοις συνεστιά- valur cum Phariseis , nec publicanos repellit. Εε
ται , και τελώνας ουκ αποσείεται και πόρνας προσ- suscipit merelrices ; disserifque cum Samaritana 1 ;
δέχεται, και Σαμαρείτιδι διαλέγεται και Χαναναίαν el Chananeam allocutione dignatur 1 ; atque im
λόγου αξιοϊ και τη αιμορροούση το κράσπεδον παρα- briam haemorrhoissae cedit , nec erubescit . Νain
χωρεί, και ουκ επαισχύνεται. Ιατρός γάρ έστι, πάν- , Medicus est, omnes contreclans morbos, ut juvet
των των παθών εφαπτόμενος , ίνα πάντας ωφελήση. « omnes ; malos bornosque, ingralosque et gratos ac
ποντρούς και αγαθούς, άχαρίστους και ευγνώμονας: benevolos. Unde et modo a Pharisto vocatus do
όθεν και νυν υπό του Φαρισαίου κληθείς , εισέρχεται mum ingreditur, velut malorum plenam. Ubi quip
εις οικίαν ώστε μεστήν κακών. "Όπου γάρ Φαρισαίος , pe Phariseus ; illic malitie domicilium, diver
έχει πονηρίας oικητήριον» αμαρτίας καταγώγιον: sorium peccati, arrogantia fastusque receptaculum.
υπεροψίας υποδοχή. Αλλά και ούτως αυτου διακειμέ- Verum, neque sic affecta Como, dedignatur Domi
νης της οικίας, ουκ απαξιοί παραγενέσθαι ο Κύριος . ηus accedere : idque merito. Queinadmodum enim
Και είκότως ώσπερ γάρ ο ήλιο ; ου καταβλάπτεται, nihil sol damni, missis in cenum radiis propriis,
βορβορω τας οικείας ακτίνας επιβάλλων· αλλά του- accipit : quin potius, nulla sui injuria et lesione,
ναντίον, και την ενούσαν αηδίαν περιμάσσεται, μηδέν etiam illi insilam turpitudinem abstergit • ita et
αυτός υβριζόμενος· ούτω και ο Χριστός , ώς ήλιος Christus velut justitia sol, exsecrabilem omnem
δικαιοσύνης, πάντα έναγή και βέβηλον τόπον κατα- profanumque locum occupat, ac grave olens pec
λαμβάνει , και την δυσώδη αμαρτίαν, ταις ακτίσιν αυ- calum, bonitatis sue radiis absumit , nihil ipse
του της αγαθότητος αναλίσκει. Ούχ ύβριν, ου μείωσιν, dedecoris, nihil minutionis, nihil sordium susti
ου μολυσμών υπομένων κατά τον της θεότητος λό : p nens contrahensque, ratione deilatis.
γον (62 ).
Γ' ."Οθεν επένευσεν ευθέως τη Φαρισαίω καλούντι • 10. Ηinc statim Pliariseo vocanti annuit, ac
ήρεμών, σιωπών, ανεξέλεγκτον αυτού τον βίον αφείς. quiescens,tacens, ejus vivendi rationem irreprehen
Πρώτον μεν, ίνα αγιάση τους κληθέντας, τον καλέ - Sam dimitlens. Primum quidem, ut vocatos saucli
σαντα, της οικίας τα συστήματα, της πολιτείας τα ficaret ; ut vocantem, familie celus, usibus hurna
8 Luc. xix , 7. 99 Matth. IX , 17; Marc. 1 , 22 ; Luc. ν, 37. 1 Joan. IV, 7. * Μatth. XV, 24. 3 Malib.
18, 20.
quem ut filium ea agnoscit . de quo et Paulus præ - mali perpessus sit, quomodo verum babet de omni
cipue signaculo , Il Cor. 1, 22 : Qui et signavit nos, et omnino malo , quod elian vocant defeclus naturalis.
dedit pignus Spirilus in cordibus nostris, velutnimic Si vero etiam ad humanilalem extendatur oratio ,
rum aliero alterum explicante . restringenda erit ad malum culpe, quo prorsus , uit
(61) Παλινοδ. Mostr. cum Combef. παλινω. etiam bomo, quanquam versuis cum peccatoribus, xa
δίαν. τα τον της θεότητος λόγον, juxta quod petit ratio di
(62) Κατά τον της θεότητος λόγον . deitatemi,
Videntur rinitatis, el ul illi consentaneum est , mansit in
Greca sonare , ut quod special ad ipsam munis : quod secundum videtur iragis consequens.
el qua Deus est, nihil ex malorun , communione ipse
S . AMPHİLOCHIL ICONIENSIS EPISCOPI
iis comparatos cibos : tum vero, ut ex accubitu, Αβρώματα· έπειτα δεικνύς , ώς oύ φάσμα ήν ή έναν
ex esu poluque, ac ciborumsumptu, non phanlastna θρώπησις, εκ της ανακλίσεως , της βρώσεως , της
esse, quod sit faclus homo, ostenderel ; preterea πόσεως, της των σιτίων δαπάνης. "Αλλως δε, επειδή
aulena , quod meretrix essel accessura, atque fer - έμελλεν η πόρνη προσιέναι, και τον θερμόν εκείνον
ventem illum accensumque illic exhibitura peni- και διάπυρον της μετανοίας δεικνύναι τρόπον διά
lentiæ modum . Propterea annuit confestim vocanti τούτο καλούνται το Φαρισαίων επινεύει ταχέως, ένα
Pliaristo, ut coram Scribis et Pharisis sua ipsius επ' όψεσι Γραμματέων και Φαρισαίων τα οικεία εκ
Jugubriler depromens mala , qui debeant peccato- τραγωδήσουσα κακά, διδάξη αυτούς, πως δεί τους
res, tristitia pro peccalis plac: Γe Deum, ipsos do αμαρτωλούς επί ταϊς αμαρτίαις στυγνάζοντας ,εξευ
ceret. Νam ecce, inquit, mulier in civitate, que erat μενίζεσθαι Θεόν. Ιδού γάρ, φησί, γυνή εν τη πό
peccatrix. Malier, natura fragilis : prinιurn illud λει, ή τις ήν αμαρτωλός. Γυνή ή ευόλισθος φύσις,
diaboli rele, erroris initialio, doctrix praevaricatio - το πρώτον δίκτυον του διαβόλου , ή της πλάνης εισ
nis ; facta illa quidem in adjatorium, sed que ho- αγωγή, ή της παραβάσεως διδάσκαλος: η βοηθός μεν
stern sese exhibuit ; facta guod speclat ad naturam, γενομένη, πολεμία δε αναδειχθείσα ή γενομένη κατά
boa; sed que malarm , voluntatis proposito, se ip : φύσιν καλή, εκ προαιρέσεως δε αποδειχθείσα κακή:
Sam fecit : que ostendit ligni pulchritudinein , et Ρ ή το κάλλος του ξύλου δείξασα, και τον παράδεισον
paradisum amisil. Ει ecce, inquit, mulier in civi- απολέσασα. Και ιδού γυνή, φησίν, εν τη πόλει ,
Iate, que erat peccatris, que portaret Evo Onera , ήτις ήν αμαρτωλός, τα της Εύας φέρουσα βάρη,
quæ multis malis esset onusta . Porro , priorum πολλοίς κακοίς βριθομένη. Έρώ δε αυτης των προ
ejusmorum largitatem dico, ut noveritis ipsius pe τέρων τρόπων ( 65 ) την δαψίλειαν, ίνα γνώτε αυτής
nitentiæ magnificentiam . της μετανοίας την πολυτέλειαν.
IV . Assump!o Deus osse de Adami latere , eo Δ'. Ο Θεός εκ της πλευράς του 'Αδάμ οστέον λαβών,
que carne auclo , Evam fecit, quam et mulierem και τούτο σαρκώσας , την Εύαν ειργάσατο, ήν και
vocatam, Ade adjutricem dedit. Post vero pecca- γυναίκα καλέσας, έδωκε βοηθόν τώ 'Αδάμ. Αλλά
lum legisque transgressionem , postque ejectum e μετά το αμαρτείν (64), και παραβηναι τον νόμον ,
paradiso , divinaque ultione adscitam mortem ; ut και εκβληθήναι του παραδείσου, και θάνατον το επι
nemorte funditus absumplum depereat bumanum τίμιον λαβείν ίνα μή των θανάτω δαπανώμενον άρδην
genus, militant nupliæ adversus mortem : ul illæ το γένος απώληται, γάμος επιστρατεύει τη θανάτω.
quidem serant, haec auterm metal; cedal 1sta , illit "Ινα ο μεν σπείρη, ο δε θερίζης ο μεν τέμνη, ο δε
germinent . Quod porro post morti subjectum ho- . βλαστάνη. Και ότι μετά το υποβληθήναι θανάτω, ή
iwinein , conjugii gratia concessa sil : inde liquet, " COÛ youõu 2660
αυod Adam, postquam exieral de paradiso, Eva sit τά την έξοδος του παραδείσου συναφθήναι τή Εύα.
copulatus : scriριωτη est enim quod post egressum Γέγραπται γάρ ότι, μετά το εξελθείν εκ του παρα
ex paradiso, tunc cognovit Adam urorent suam ° δείσου, τότε έγνω 'Αδάμ την γυναίκα αυτού προ
Ante ergo peccatum , virginitas eral: quæ naturæ τηςαμαρτίας ούν, παρθενία ήν αμόλυντον τηρούσα
Tunicam absque sorde servarel. Post autem trans τον χιτώνα της φύσεως. Μετά δε την παράβασιν, με
gressionem , post mortis sententiam est induclum τά την του θανάτου απόφασιν , ο γάμος αντεισήχθη,
conjugium , ut scalurigine vinceret haurienlem ένα αντλούντα τον θάνατον νικήση βρύων, και τρυ
μοrlem , genituraque vindemianlem superaret. γωντα ηττήση φύων. Επεί ούν επί τη συνοχή του γέ .
Quia igitur ad generis conservationein natureque νους , και επί αυξήσει της φύσεως, και του γάμου εδόθη
crementυτη data fuit conjugii lex, inseruit Deus, νόμος· τω μεν ανθρώπω ηδονήν ενέσπειρε το δε θή
masculo quidem voluptatem ; feminaim autem ceu λυ , θωπευτικών εποίησεν· ουχ ίνα εταιρικώς προς
lenocinio quolam et philiro adulante , donavit ; non μιξεις ερεθίζωνται· αλλ' ίνα εννόμως πρός γάμος
prolectandis more meretricio ad coitum , sed legi- συνάπτωνται. " Οθεν η μεν ένθεσμος του γάμου μίξις
time copalandis in matrimonium. Quare honorabi- Ρ τιμία παρά τω Θεώ. Η δε προς χάριν των ηδονών
lis apud Deum legitima conjugii mistio, que autein εκτελουμένη, θανάτω υποβεβληται ( 65 ). Τίμιος γάρ
• Cen. 11, 21. * Gen. 19, 1 .
(63) Tpóawr . Moniſ. xaxūv,malorum ; quod utique nisi a peccato Evain cognoverit, non eo fuit, quia
rectius esse insinuare videtur vox subsequeus keta nisi peccassel non esset cogniturus, sed quia intra
νοίας. modicum illud tempus vix sex horarum a conditione
(64) 'Al.là uetà tò duapteir . Idem pluribus, et ad lapsum , congruum non ſuit : cum a Dei polius
induciuni occasione peccali ac ex ejus prævisione cullu et perficiendo usu scientiæ animo, inperiisque
matrimoniuin , Nysseus, 1. 1 De opificio hominis , Da in subjecta quæque animalia exsecutione, adeoque
masc . lib . iv , et alii : majori forle pietate quam a spiritalibus inchoandum esset, eisque nonnihil
veritale . Quanquam enim propagatio quæ est car- temporis stalim a creatione impendendum : qua eliam
nali generatione ex legitima copula, nonnihil crassa ratione, neque legimus id temporis comedisse quid
sit et humilis , digniusque videretur ut Deus ipse quam , excepto ligno scientiæ .
nobis corpora sicul Adamo aplaret, haud lamen ( 65) Θανάτω υποβεβληται . Quando nimirum ita
lalis videri debet, iis sublatis quæ accesserunt ex est voluptatis solius causa, ut legitimni matrimonii
peccato , ut minus deceat hoininem , pro illo etiam fines exeat, ut satis se auctor ipse declarat ; alioqui
stalli, qni nec ipse ompino a conditionibus vile enim concedit Paulus nuplias in remedium concu
animalis absolu !us esset. Quod autem Adam non piscentie I Cor . vii, 9 : Quod si non se coplinent,
ORATIO IN MULIEREM PECCATRICEM .
ο γάμος εν πάσι, και η κοίτη αμίαντος" πόρνους A consummatur ad voluptalun gratiam, vindictee mor
δε και μοιχους κρινει ο Θεός. Αί ούν χάριν παιδο- tis obnoxia est. Honorabile enim connubium in om
γονίας εννόμως τοις ανδράσι μιγνύμεναι, ανέγκλητοί nibus, el torus immaculatus : fornicatores vero et
εισιν ώσπερ η Σάρρα , και η Ρεβέκκα, και η Ρα - adulteros judicabit Deus 8. Que ergo mulieres sus
." χίλ: και εί τις άλλη απ' αυτής: αι δε λόγω ηδυπα- cipiende prolis gratia legitime commiscentur viris,
Ο θείας τους νέους προς ακολασίαν διεγείρουσαι, ως sine crimine sunt : quemadmoduin Sarra el Re
1 φθείρουσαι τον ναόν του Θεού, παραδίδονται φθορά. becca ei Rachel, et si que alia sequitur. Que ad
Εί τις γάρ, φησί, φθείρειτών ναών του Θεού, φθε- 1em ratione voluptalis adolescentes ad libidinem
: εί τούτων ο Θεός ών και αύτη μία ήν, η μετά provocant ; veluι que violent Dei templum, in inter
χείρας αμαρτωλός. Τήν γάρ φύσιν καπηλεύσασα, και stunt traduntur. Si quis enim ,inquit , templum Dει 10
Η ταις έξωθεν βαφαις τας παρειάς φοινίσσουσα, και ιαverit, disperdet illum Deus 7 : equibus et lec erit,
τέχνη βιαζομένη φανήναι καλή , τους νέους προς ακο- quam pre manibus peccatricem habemus. Velut
λασίαν υπέσυρεν, απροόπτως (66) αυτούς εις το της enim Sordide venum exponens caupoonsque natu
πορνείας αποκλίνουσα (67) βάραθρον. rain , genasque ascititiis pigmentis purpurans, ac
arte contendens videri pulchra , adolescentes incaule declinans depellensque in fornicationis barathrum ,
in luxuriam subtrahebat.
Ε'.Ταυταδε λέγω, ούκωμωδών αυτήν εφ' οίς έδρασε Β Y . Dico autem haec, non ul traducam ob prius
πρίν· αλλ ' επαινών αυτήν, αφ' οίων, οία γέγονεν gesta , sed laudans, ul talis ex tali sit facto. Dico
άφνω. λέγω γάρ τις ήν πρώην, ίνα δείξω τις γέγονε siquidem, quae essel olium, ut que modo evaserie,
νύν λέγω αυτής της αμαρτίας τα πταίσματα , ίνα ostenlarm . Dico peccali ipsius errata , ut exhilleam
δείξω της μετανοίας τα κατορθώματα. 'Αλλ' αύτη, penitentiae merita . Veruin, cui non absque crimina
ή τω σώματι ουκ αμέμπτως χρησαμένη το πρίν : constituerat usus corporis ; que alios quidem cin
τους μεν διά βοστρύχων σαγηνεύουσα , τους δε διά ciniis caperet, alios oculorum lenocinio fallerel ;
δακρύων φαρμάττουσα , τους δε διά λήμματος γοητεύ- consilio alios seduceret, omnes undequaque in luxu .
ουσα , πάντας δε πανταχόθεν εις τον βάραθρον της rice barathrum provocaret , suum illun turpen mol
ακολασίας προσκαλουμένη , τον αισχρόν αυτής και lenmque anorein , in divinum) celesteue philtrum
ηδυπαθή έρωτα εις θείον και επουράνιον μεταβάλλει transtulit. Οι enim Jesum cognovit , modo quidem
φίλτρον. " Ως είδε γάρ τον Ιησούν , ποτέ μεν αδέως libere cum Samaritana miscentem sermonem ; mo
τη Σαμαρείτιδι διαλεγόμενον , ποτέ δε την Χανα- do Chananean recipientem; alio ilem loco , san
ναίαν προσιέμενον, άλλοτε της αιμορροούσης ανακη- guine Πuentis furlu predicanlem ; atque hic qui
ρύττοντα την κλοπήν, και τη μεν τελώναις συν- dem cum publicanis manducaulem ; hic Paristo
εσθίοντα, τη δε των Φαρισαίων τους οίκους καταλαμ- G rum adeinlein dormos ; sic secum cogitavit : Cumis
βάνοντα, ελογίσατο ότι : Εί πόρνας και αμαρτωλούς meretrices ci peccatores publicanosque recipiat,
και τελώνας πρoσίεται , μέχρι πότε ακαθέκτως οι - quandia impotenti stro percita , peccati pelagus
στρώσα, το της αμαρτίας πέλαγος αντλώ ; Ου μένω havrio ? Non manet juventus ; non pulcliritudo : nam
νέα, ου μένω καλή • πάντα γάρ ταρέρχεται , πάντα praetereunt omnia ; cuncla marcescunt, floresque
μαραίνεται , και άνθη , και κρίνα , και των προσώπων et lilia el vuluum species. Quid nmihi ergo accidel
τα κάλλη . Τί ούν πάθω εφ' οίς έδρασα ; " Ηδη γάρ το pro his que feci ? Jan enim gelhenna igitem cogi
της γεέννης πυρ εννοώ , ήδη μου την ψυχήν μετά- ιο; jam penitudo animum corripit, quod in perni
γνωσις λαμβάνει , ότι επ' ολέθρο των νέων βιαζο- ciern adolescentum studens parere pulchra , per vi
μένη φανήναι καλή , εν ταϊς άγυιαίς της πόλεως, εν cos civitalis perque plateas et bivia currens, peles
ταις αγοραίς , εν αμφόδους έτρεχον, δίκτυον μεν τους quidem, rele; linguam autein , sagenam habuerim.
πίδας έχουσα, και σαγήνην την γλώτταν. "Ω πόσους O quam multos demulsi juvenes, pleriumimpudentia
νεανίσκους κατέθελξα, μεστον αναιδείας βλέμμα πε- circumquaque versans oculum! Splendide enim Or
ριφέρουσα ! Έπί λύμη γάρ των θεατών ωραϊζομένη, nata in perniciem spectatorum; qua situosis resti
πη μεν πολυπλόκους σειραϊς την κεφαλήν έπύργουν, culis plexuque vario caput fastigiabam, φua vagos ab
πη δε νομάδας πλοκάμων εκ κορυφής είων κατά μετ- vertice crines a fronte laxabam. Quandoque autem
ύπου χαλάσθαι. " Αλλοτε δε τάς παρειάς έφοίνισσον, rubrica ban genas , oculosque stibio sublinellarm.
και τους οφθαλμούς κατέγραφον . Και άλλοτε δακρύων Quandoque etiam lacrymarum lalices n :ittens, ani
λιβάδας ήoίoυν, τη κολακεία εκτραχηλίζουσα την ψυ- uum adulatrix principίten dabam. Quae igitur in his
χήν. Τίς ούν επί τούτοις γένωμαι ; Τίνα ιατρόν εύρω fuero ? Queminnumerabilium isthec morborum in
• Ηebr. ΧΙΙ, 3. 1 Cor. 11, 17.
mabant. Acceditque ratio , quia nusquam ratio præ el sola causa voluplalis , nullo inde gravi damno
repli, seu actus concessi, cadit sub præcepto , nisi alicujus, - Id vero culte legas velim .
forle cui illa substantialis est. Quanquam ergo coeat (66 ) 'AapoóntwÇ. Deest hæc vox apud Montf.,
marilus non fine generationis , silque in eo actu quæ tamen apposila salis esse videtur.
Ποιulla leordinatio , quia larmen nilbil facit velitum, ( 67) Απροόπτως αυτούς αποκλίνουσα. Velut
directe salien , et sub rigorosa obligatione, nec inprovisos, quomodo Davidem in adulterium impu
presumit actum non concessum , non peccai salien lit, nihil ejusmodi cogitantem improvisumque, con
graviter : Il neque qui comedit nulla necessitale , specta temere Beth:sabe ( 1 ) Reg. x1, 2 sq .).
PATROL , Gr . XXXIX .
15 S. AMPHILOCHII ICONIENSIS EPISCOPI 76
veniam medicum? I res meas hominibus dixero, A των απείρων τούτων παθών; Εάν ανθρώποις τα
inutilis mihi fuerit hujuscemodi publicatio. Sed nuαι κατ' εμαυτήν είπω , ανωφελής μου γίνεται της εξ
mala occultavero ? Αι nequeo latere. Quem enim αγορεύσεως ο τρόπος. Αλλά καλύψω τα κακά ; Αλλ'
latuero , Deum lalere non valens ? Quo ergo fugiam, ου δύναμαι λαθείν. Τίνα γάρ λάθω, Θεόν λαθείν μή
cui omni loco judex occurrat ? Ille quidem non ma - δυναμένη ; Πού ούν φύγω, πανταχού τον δικαστής
nifestus; sed qui mala mea ubique redargual. Una ευρίσκουσα ; Τον μή φαινόμενον μεν, πανταχού δε
mihi spes salutis reliqua est; unus vitæ proposilus διελέγχοντά μου τα κακά. Μία μοι σωτηρίας απολεί
commeatus, ut nimirum Jesun noverin, et adillunι πεται ελπίς , έν μου εφόδιον πρόκειται ζωής: το,
accurram. Qui enim publicanos suscipit , non repu- τον Ιησούν επιγνώναι, και αυτό προσδραμείν. Ο
diabit merelricein ; qui communi cum Pliariseis γάρ τελώνας προσδεχόμενος, ουκ άπαναίνεται πόρ
epulo comedit, peccatricis lacrymas non repellet. νην. Ο Φαρισαίοις συνεσθίων , ου παραιτείται τις
Οι ergo cognovi divertisse apud Simonem Ρhari - αμαρτωλού τα δάκρυα. Επεί ούν έγνων, ως παρά
seum, ad illum accedan . Quit vero accedens pe- Σιμώνι Φαρισαίω κατάγεται, τούτω προσέλθω. Αλλά
1am? Num oculoruto Sanitatem? Αι est temporanea τι αιτήσω προσελθούσα; Οφθαλμών υγίειαν; Αλλά
gratia. Num a morbo liberari ? Verum, parum est πρόσκαιρος η χάρις. Νόσου απαλλαγήν; Αλλά μι
quod eo conticitur : mors enim eterna , presenti B κρόν το κατόρθωμα : ο γάρ αιώνιος θάνατος του
gravior est. Cuncia oιnitiam quae sunt corporis; παρόντος εστί βαρύτερος. Πάντα παρήσω τα του
solam anime sanitatem requiram. Unam enimin- σώματος . Το δε της ψυχής επιζητήσω ίαμα. Μίαν
pendentium malorum consolationem inveniam ; dum γάρ εύρήσω λύσιν των επηρτημένων κακών, εάν τον
vilero judicem : dum preoccupavero tempus puni- δικαστην ίδω , εάν προλάβω της κολάσεως τον και
tionis. Emulabor Rahab meretricem 8 : persequar ρόν. Μιμήσομαι Ραάβ την πόρνην, της γυναικός τον
nulieris illius mores studiosos . Nihil quippe Deus ενάρετον μεταδιώξω τρόπον' ουδέν γάρ παρ' ημών
a nobis aliud requirit , quam mutationem propositi. άλλο βούλεται Θεός , ή γνώμης εναλλαγήν (68).
VI. Cum haec pie dispexisset , animumque ad - G '.Ταύτα ευσεβώς διασκεψαμένη (69), και την διά.
dein inunxisset : superingressa est ubi accubuerat νοιαν προς πίστιν επαλείψασα, επεισέρχεται το 1η
Jesus , assumpta in occasionerm libertalis priori jim- σου όπου ανέκειτο, την προτέραν αναίδειαν εις υπο
pudentia . Et illi quidem nihil loquitur , nam non θεσιν παρρησίας λαβούσα. Και λέγει μεν αυτώ ου
audebat: uoveral enim, non opus esse serimonuin δεν · ου γαρ ετόλμα · ήδει γάρ ώς και των λογισμών
inspectanti cogitationes. Quid enim omnia scienti έφορος ου δείται λόγων . Τί γάρ ειπείν είχε τη
polerat dicere ? Quoll peccaveral ? Quod multa per - , πάντα ειδότι ; "Οτι ήμαρτεν ; "Οτι πολλών κακών έρ
peirarat mala ? Quod deperiens , et deperitione 8 γάτης γέγονεν; "Οτι έρωσα και ερωμένη την πάνδη
anata, populi Iolius voluptatem foveral ? Erani haec μον ηδονήν εθεράπευσε ; Ταύτα Θεώ δηλα ήν, ου
Deo nola , non tantum cum fierent, sed et cuin in πραττόμενα μόνον, αλλά και εν τω αφάνα της ψυχής
occullo animi conclavi iudarentur. Sciens itaque βουλευτηρίω γυμνούμενα . Ειδυλα ούν ως πάντα οίδε ,
quod cuncla nosset, nec eum quidquam posset la- και λαθείν αυτόν δύναται ουδέν , θυροί μεν την
1ere : linguam quidem velut foribus munit ,Ioquitur γλώσσαν , λαλεί δε τοίς δάκρυσι. Στάσα γάρ, φησι ,
vero lacrymis. Stans, enim, inquit, secus pedes ejus, παρά τους πόδας του Ιησού , κλαίουσα ήρξατο
flens, cæpil rigare lacrymis pedes ejus. Cæterun , βρέχειν τους πόδας αυτού τοίς δάκρυσιν. 'Αλλ'
quanquam non loquebatur lingua ; atinenarrabi- ει και με τη γλώσση ελάλει, αλλά στεναγμούς αλα
liler 9 mutoque todo loquebatur gemitibus; cor λήτους (70) έφθέγγετο , τον συντριμμών της καρδίας
contritum infleclens, peccalorain triumplians Πυ - έκκάμπτουσα , το πλήθος των αμαρτιών θριαμβεύ
merosani multitudinem; absonas turpesque cogita- ουσα τους ατόπους λογισμούς , τας εναγείς ενθυ
tiones , exsecrandas cupiditates, actiones profanas, μήσεις , τας βεβήλους πράξεις, τάς παρανόμους
colloquia iliqua traduceus. Nullum siquidem patra- ομιλίας εκπομπεύουσα · ουδέν γάρήν των πεπραγμέ
rat malum, quod non lacrymis dire lamenlaretur. D νων αυτή κακών, ο μή δάκρυσιν εξετραγώδει. Ήδει
Sciebat enim que confideretur, oblivioni tradenda : γάρ ότι ών ώμολόγει , την αμνηστίαν ελάμβανεν:
Diai enim, inquit, Proferam adversum me injustitiam Είπα γάρ, φησίν, Εξαγορεύσω κατ' εμού την άνο
meam Domino : et tu remisisti impietatem peccati μίαν μου τώ Κυρίω, και συ αφήκας την ασέβειαν
mei 10. Nec sic tantum inenarrabiliter Ioquebatur της καρδίας μου. Και ου μόνον αλαλήτως έφθέγ
Jos. 11, 1 . 9 Rom. νιιι, 26. 10 Psal. XXXI, 5.
(68) "Hywuns Érallarur . lia ex vi nominis so - rissimum vitæ genuis arripuit , vixilque
nat το μετάνοια: el quod multis nostralillus crebrum (69) Διασκεψ . Edit. Montf. επισκεψ.
est, kesipiscentia : cujus lamen loco ubique fere Pa . (70) Αλαλήτοις. Velut passive, juxta quod exponi
tribus est, Poenitentia . Alline est quod Paulus (Rom . tur Rom . vIII, 26 , quo el videtur alludere : quanquam
et Gal.) pradical de fide, velut una sine operibus ad posset active sumi, ul esset velutmute ac sine voce :
salutem sufficiat : quasi nimirum radix , ad quam quo etiam niodo forte aplius essent in sequenti : CŮ
si est perfecta , debeant illa consequi pro loco el lem μόνον αλαλήτως έφθέγγετο, ubi Lanιen ob consecu
pore. Sic cerle nostra peccatrix , non tantum mu - tionem locutionis reduidimus, inenarrabiliter , ad
iavil propositum ; verum etia 'n adhibuit lacrymas, juncta particula , Sic : ad quamdam determina
el pedes dominicos obsequio lovit : landemque du tionem ,
17 ORATIO IN MULIEREM PECCATRICEM. 78
γετο, τους στεναγμούς της καρδίας δυσωπούσα τον A cordis gemilibusque exOrans Dominum : sell et ia
ne περι
Κύριον· αλλά και σχήματι το της μετανοίας sora bitu pænitentiæ pulchritudinem adumbrabat. Luge
έγραφε κάλλος. 'Εδάκρυσε μεν , ώς πολλά γελάσασα •
τους καλούς δάκρυσι τον κακόν έκπλύνουσα γέλωτα· CryDIS Cluelis malum risin και oculorum
ταις δε ρανίτι των οφθαλμών τον των παρειών εκ abluebat genarum sordes : ut in quibus peccaveral,
τύνουσα ουπον• ίνα εν οίς ήμαρτεν , εν τούτοις και 10 s quoque defensionem haberet : in quibus egis
απολογήσηται · εν οίς ή νόμησεν, εν τούτοις τον νο- Set inique, in is legislatorem placaret . Sicut enian
μοθέτην εξιλεώσηται. " Ωσπερ γάρ την κοίτην ήν David pollulum iniqua copula lectum lacrymis elue .
Dovev
εκθέσμως έμόλυνε συμπλοκή , δάκρυσιν απέπλυ νεν οo bat : Lavabo enim , inquil, per singulas noctes le
Δαβίδ : Λούσω γάρ, φησί, καθ' εκάστην νύκτα clum meum : lacrymis meis stratum meum rigabo " ,
την κοίτην μου · εν δάκρυσι μου την στρωμνήν jta el hæc: quibus oculis mullos adolescentes in
μου βρέξω ' ούτω και αύτη· δι' ών οφθαλμών πολ luxuriam subtraxeral , iis lacrymarum fontes emil
λους των νέων εις ακολασίαν υπέσυρε, δακρύων lens, peccati sordes non faciles elui, diluebat, si
αφείσα πηγάς, τον δύσπλυτον της αμαρτίας απέπλυνε bi ipsa pænitentiæ lavacrum proponens lacrymas.
ρύπον, αύτη έαυτή λούτρον μετανοίας προβαλλομένη Ipsa quidem , ceu aquam , lacrymas præbebat :
τα δάκρυα. Τα μεν γάρ δάκρυα ως ύδωρ αυτά παρ' B invisibili aulem ratione remissionem a Christo
είχε την δε άφεσιν αοράτως παρά του Χριστού con suscipiebat. Enimvero non etiam imitala lanlum
υπεδέχετο. Αλλά μήν και τον Αβραάμ , ου μιμου Abra ham , sed et superans, Christi abluit pedes.
μένη μόνον, αλλά και νικώσα, τους πόδας απέπλυνε Ille quidem pelvi posila , abluebat aqua et linteo
του Χριστού. Ο μέν γάρ νιπτήρα Θείς, ύδατι απ- exlergebat ; haec vero, aqua non hausta , sed mit
έπλυνε , και λεντίω κατέμασσες : αύτη δε ουχ ύδωρ tens Iacryinarum Ionles, abluebal Jesu pedes : ac
αντλήσασα, αλλά κρήνας δακρύων αφεΐσα , τους πό cavens, ne lacrymis peccatricibus pedibus castis in
Σας α -έπλυνε του Ιησού . οεισαμένη δε , μή δάκρυ - juriam faceret, Compacios crines velut !inleum sub
σιν αμαρτωλοίς άγνούς ενυβρίση πόδας, το των τρι- mittens, pedes extergebal : eratque videre mulier
γώ , κάλλος ως λεντίον υποβαλούσα , απέμασε τους culam, totam prorsus ad Jesu obsequium inbexam.
πίδας και ήν ιδείν όλον δι' όλου το γύναιον προς Oculi quidem desuper, ceu fontes, lacrymarum imit.
θεράπειαν του Ιησού καμπτόμενον, οι μεν γάρ tebant rivos ; animus autein cen pelvis Supposita,
οφθαλμοί άνωθεν, ώς κρήναι, δακρύων έπεμπον οχε- distillantes e pedibus guitas excipiebat ; cincinni

των ποδών αποσταζούσας εδέχετο σανίδας . Οι δε πλό- C alabastriunguento, divinos umgebant pedes; unguen
καμοιήπέμασσον, το λεντίου πληρούντες σχήμα. Αι tum unguento honorantes : Unguentum enim in
δε χείρες το αλάβαστρον του μύρου καταχέουσαι , φuit , evacuatum, nomen tibi 11.
τους θείους ήλειφον πόδας , μύρω το μύρον τιμώσαι :
Μύρον γάρ, φησί, κενωθέν ( 71 ) όνομά σοι.
Ζ'. Είδες πώς ενίκησε την αχάριστον των Ιουδαίων VII. Vidistin ', ut mulier peccarrix , expers illa
γνώμην γυνή αμαρτωλός , η θείων άμοιρος νόμων; divinarum legum, ingralam Vicerit Judeorum men
Οι μεν γάρ λίθοις αυτόν έβαλλον, ή δέ τούς της ευ - 1em ? Illi quidem appetiere lapidibus : hoc vero
ωδίας ύφραινε μύροις · αλλά Ιουδαίοι μεν ως αχά- unguentis suaveolentibus recreavit. At quidem Ju
ριστοι, ώς ασύνετοι και αγνώμονες, κακοίς ήμείβοντο dei, ceu ingrati, ceu insipientes atqueimprobi,
τον ευεργέτην, λίθοις τον ακρογωνιαίον φιλοφρονού- benefico malis rependebant , lapidem angularem 15 ,
μένοι λίθον· η δε μύρω ήλειφε τους πόδας του anica excipientes lapidatione : haec autem illius
μέλλοντος δι' αυτήν πανημέριον επί του ικρίoυ pedes unguento ungebat 14, qui diem totam in crucis
ιστάσθαι του σταυρού. Και τί λέγω , ότι τον patilbulo, ipsius causa , Staturus erat. Οuid vero, in
αχάριστον των Ιουδαίων ενίκησε δημoν , όπου γε gratum Judaicum populum, dico vicisse , quando
όλων των αγίων υπερηκόντισε τον χορόν ; "Έλαβε γάρ oninium sanctorun superavit chorum? Οuam enim
χάριν, ήν ουκ έλαβον βασιλείς, ής ουκ έτυχον δυνά- gratiam reges non acceperunt, quam potentes et
σται. Βασιλείς γάρ Θαρσείς και νήσοι δώρα προσ - principes non obtinuerunt, accepit ipsa : Reges enim
οίσουσι , και προσκυνήσουσιν αυτώ πάντες οι Tharsis, et insula munera offerent : el adorabunt eum
βασιλείς της γης. Και δή κατά τον προφήτην, και 3 omnes reges terre 18. Sane vero juxta prophelan
έδωκαν τα δώρα, και προσεκύνησαν πόρρωθεν · αλλ ' et dederunt dona , el eminus adoraverunt : at nullus
ουδείς αυτών του Ιησού τους πόδας έφίλησε. Πώς coram osculatus est pedes Jesu. Οui enim ? Vene.
γάρ; " Ηλθον μάγοι λαβόντες αστέρα της ικεσίας runt magi, accepta stella supplicationis socia : eni.
σύμμαχον · αλλά πόρρωθεν έδωροφόρουν, της οικείας ηus tamen offerebant doua , modum sui status nor»
τάξεως το μέτρον γινώσκοντες : Ο ουρανός γάρ ignorantes : Celum enim mihi sedes est ; terra αυ .

11 Psal. νι, 7 . 15 Can. 1, 2 . 13 Psal. cxy1, 92. 14 Joan. x , 31. 15 Psal. LXXI, 10
(71 ) Kerwér . Montf. ¿xxsvwDév , ut apud LXX . ſert quoque codex Alex . Infra lamen xi, ubi locus
Blux ovoue jou . Sed lectionem Combefisianain præ - bic iterum excitalur, legimus ėXXEYWOÉv.
HII CONIENSIS PISCOPI
79 S. AMPHILOC I E SO
tem, scabellum pedum mcorum 16. Laudetur itaque A μοι θρόνος , η δε γη, υποπόδιον των ποδών μου.
alier, velut que totius terre glorium susceperit; 'Επαινέσθω τοίνυν ή γυνή , ώς όλης της γης την τι
velut qui sit amplexala immaculatos pedes, cujus μήν υποδεξαμένη » ώς άψαμένη ποδών αχράντων , ών
pulverem lingent gentes cognationesque, juxta quod τον χούν έθνη και πατριαι λίξουσι, κατά το ειρημέ
dictum est : Ει nimici ejus terram lingenu 11. Ain - νον · Και οι εχθροί αυτού χούν λίξουσιν . " Ήφατο
plexi est inteneralos pedes : Christi corpus cum ποδων αχράντων: έμερίσατο προς Ιωάννης του
Joanne partita est. lle equidem recubuit supra Χριστού το σώμα. Ο μεν γάρ επί στήθους ανέπεσε:
pectus 18, ut inde expressurus divinarm doctrinam: θείανγάρ αυτόθενέμελλε διδασκαλίαν απομάσσεσθαι:
at ista pedes unxit gradientes nostri causa . Porro ή δε τους υπέρ ημών βαδίζοντας πόδας υπηλειφεν.
Christus qui non judical peccatum, sed peniten- 'Αλλ' ο Χριστός μεν, ο μή την αμαρτίαν κρίνων,
tiamlaudal: qui praeterila non punit , sed probat αλλά την μετάνοιαν επαινών : ο μή τα παρελθόντα
futura , traditis oblivioni malis ejus prioribus, nu - κολάζων, αλλά τα μέλλοντα δοκιμάζων, αμνηστία
lieri bonorem habel, et laudat pænitentiam . Justi παρελθών τα προλαβόντα αυτής κακά, τιμά την γυ
ficat lacrymas, el propositum coronal. ναίκα, και επαινεί την μετάνοιαν δικαιοί τα δά

VIII. Videus autem Pliariseus miraculum, animo B Η '. " Ο γε φαρισαίος ορών το θαύμα , πλήττεται την
obstupescit : ictusque invidia, τιulieris penitentiam διάνοιαν, και φθόνω βαλλόμενος, oυ παραδέχεται της
non admittit . Quid Vero, quae sic Dominum honora- γυναικός την μετάνοιαν. Αλλά και την ούτω τιμή
verat, contumelia ceu in faciem cedit : ejusque cui σασαν τον Κύριον , επιρραπίζει τη λοιδορία και του
delatus essei honos, ignorantia calculo tributa , di- τιμηθέντος ελαττοί το αξίωμα , άγνοιαν αυτό κατα
gnitatem minuit. Videns enim, inquit , Pharisus ψηφιζόμενος. Ιδών γάρ, φησίν, ο Φαρισαίος ο κα
qui vocateral eum, αιι intra se : Hic , si essel pro- λέσας αυτών ,είπεν εν εαυτώ ούτος, ει ήν προςή
γhela , scirel utique que el qualis est mulier que της, έγνωκεν· άι· τίς και ποταπή ή γυνή, ή τις
tangit eum : quia peccatrir est . O stulle et insipiens, άπτεται αυτού , ότι αμαρτωλός εστιν . Ω άφρον
prorsusque Pliarisee ! Duoista dicis, non mulieris και ασύνετε , και τα όλα Φαρισαίε ! Ταύτα λέγων, ου
arguis mores ; sed tuum ipse animum reprehendis , της γυναικός διελέγχεις τον τρόπον · αλλά της ιδίας
qui dicas , nescire illum quaenanm essel mulier . Νοι κατηγορείς προαιρέσεως , αγνοείν αυτόν λέγων , τις
ergo ut Deum qui nossel onia , vocando honorasli. ποτε υπηρχεν ή γυνή . Ουκούν ούχ ως Θεόν πάντα
Non igitur pudel , o magnifice calumnialor el syc0 - γινώσκοντα τη κλήσει ετίμησας · ουκ αιδή ούν, ώ λαμ
plhania, quod quidem ut Deum voces, et qui bene- πρε κατηγορε και συκοφάντα, ότι καλείς μεν αυτόν
dicere possit : proclanes vero at hominem ac velut ως Θεόν και ευλογήσαι δυνάμενον, καταβοάς δε αυτού
eum , qui nihil scial prae nobis. Hic, inquit , si essel ως ανθρώπου , και μηδέν υπέρ ημάς ειδότος . Ούτος ,
propiela. O quam te melior, Pharisee, oulier illa φησιν , ει ήν προφήτης. Και πόσον σου βελτίων , ώ
in Sichimis, que prophetam nesciens, ex primo Φαρισαίε, ή εν Σική μoις γυνή , ή μή προφή την ει
Statim visu confessa est Salvatores! Domine enim, δυία , και εκ πρώτης όψεως τον Σωτήρα ομολογή

hæc peccatrix , præ le digna admiratione , cujus σύ. Πόσον δε σου θαυμαστοτέρα και αύτη ή αμαρ
quidem vides peccatum, sed μαnitentiain non cer- τωλός, ής την μεν αμαρτίαν ορας, την δε μετάνοιαν
nis! Quin et condemnas, quam judex justifical : re - ου βλέπεις ! Αλλά και κατακρίνεις, ήν ο κριτής δι
preliendisque el vioperis , qualm Deus suscipiens καιοι · και μέμφη και ψέγεις, ήν ο Θεός αποδεξαμε .
coronat: quod visun apud de Deumin forma homi- νος στεφανου ότι ιδούσα παρά σοι Θεόν εν ανθρώ
nis recumbentem, agnovit, eique honorem liabuit : που μορφή κατακείμενον , επέγνω και ετίμησε και
atque anime relectis vulneribus, misericordiam, et τα της ψυχής εκκαλύψασα τραύματα , έλεον ήτησε
anterioris vitae commissorum obliterationem petiii. και των βεβιωμένων την αμνηστίαν. Συ δε τιμή σας
Tu autein qui honorasti vocando, contumelia in - και τη κλήσει, ατιμάζεις τη λοιδορία , λέγων· Ει η
honoras, dicens : Si essel propheta, scirel utique προφήτης, εγίνωσκεν άν τίς και ποταπή ή γυνή,
qμα et qualis est mulier quαι τακgit eunt. Miser! . ή τις άπτεται αυτού. "Αθλιε ! επειδή τα σα ουκ
propterea quia non arguit tua Inala, ignoraitise ήλεγξε κακά, άγνοιαν αυτού καταψηφίζη; Επειδή
dannas ? Propterea quia lectumtuarm pluribus gra » την πολλοίς κακοίς βεβαρημένην σου στέγην υπηλθεν,
valum malis subiit, scientiam adimis ? Ita ne, quod αναιρείς αυτού την γνώσιν; 'Αλλ' επειδή ήξίωσας
rogaveris ulintrarel sub lectum tuum , ut tecum ac αυτόν την σην υπελθείν στέγην , ανακλιθήναι μετά
cumberet , ut eduliis Iuis adjiceret manum, nec rogatuς σου , και χείρα επιβάλλειν τοις εδέσμασί σου , έπ
abnuerit, unum aliquem de multis arbitraris ? Num ένευσε και ουκαπηξίωσεν, ένα αυτών των πολλών νο
vero dignus eras, ut hospitio Deu exciperes, aut μίζεις ; "Άξιος δε ήσθα ξενοδοχήσαι Θεόν, η τράπε
ei parares mensam, qui melisam paravit in deser- ζαν παραθήναι το ετοιμάζονται τράπεζαν εν ερήμων ;
1ο 20 ! Verum cum propensiori in homines essel 'Αλλά φιλάνθρωπος ών, ου παρητήσατο και παρ' αυ
alectu, μοι deirectavit αι a suis ipse famulis ρο- τών των οικετών πόμα και σιτίον υποδέξασθαι. Τι

16 Isa. LXVI, 1 . 7 Psal. LΧΧΙ, 9. 18 Joan. ΧΙΙ, 25. 19 Joan. 19 , 19, 20 Εxod. Σνι, 15.
8! ORATIO IN MULIEREM PECCATRICEM . 82
σών αιτιάσαι φιλάνθρωπον Δεσπότην, ώ Φαρισαίε , A Lum escasque susciperet. Quid ergo Denignum bo
ομοίως εις πάντας τον της χρηστότητος ζυγόν ταλαν- minum postulas, o Pharisee, qui in omnes pariler
τεύοντα; Τι δε τον κύνωπα της γυναικός διυλίζων, Donilalis slateram librel 11 ? Quid vero excolaus
την κάμηλον των οικείων κακών καταπίνεις ; Και mulieris culicem, tuorumipse malorum carmelan
επί σοι μέν μακρόθυμον τον Θεόν είναι βούλη , επί deglutis 21 ? Et quidem, vis in te DeumIonganimem;
ταύτη δε απότομον ; Τι επ' αλλοτρίοις εγκλήμασι in hanc autein promptum ad irarm ? Quid Dominum
παροξύνεις τον δικαστών, επί τους οικείους συγγνώμην exasperas in alienis criminibus, qui in propriis ve
αιτών ; Τί συνεφωνήσατε ( 72 ) συ και Ιούδας πει- niam pelas ? Quid ιu Judasque convenistis, al ten
ρiσαι τον Κύριον; Συ μεν γαρ ως καθαρός από ρύ - taretis Dominum? Tu quidem, velut mundus a sorde,
που , επί τοις αμαρτήμασι διασύρων τον άνθρωπον , deirahens homini pro peccatis, Deum ignorantise
άγνοιαν καταψηφίζη Θεου · ο δε , ως φιλόπτωχος αγαν- damnas : ille anle ) , ceu pauperum ainans indigna
ακτεί , λέγων: Τίς ή απώλεια του μύρου τού- tur, dicens : Uι quid perditio ista unguenti ? Polerat
του; εδύνατο γάρ τραθήναι πολλού, και δοθήναι εnim venundari mulio , et dari pauperibus 23. Ο in•
πτωχοίς . " Ο της αγνώμονος γνώμης! " Ω των αχα- probum animum! Ο ingralos mores ! Aslimas, ο
ρίστων τρόπων! 'Απώλειαν τίθης , Ιούδα, την θερά- Juda, perditionem, obsequium Christi ? νοcasque
πειαν του Χριστού και και μάταιον ανάλωμα καλείς, το Binanem sumptum, quod in honorean Dei procedit ?
εις τιμήν προχωρήσαι Θεού ;
Θ . Πότον εδώκαμεν ών ελάβομεν ; Λογισώμεθα , αφ' ΙΧ . Quantum dedius ex iis que accepιmus .
ούπερο κόσμος ανεδείχθη , πόσοι παρά της αυτού Cogitelous ex quo mundus conditus est , quanta
φύσεως ελέους δέουσι ποταμοί, και ου λογίζεται ο Muuut ab ejus natura misericordie flumina, nec
Θεός ζημίαν την αφθονίαν. Πόσας ή γή ευωδίας βλα- Deus largitatem detrimento ducit. Qιμοι terra sua-
στάνει ; δίδον , και κρίνον, και στύρακα , νάρδον και Yes odores producit ? rosam, lilium et styracem,
στακτήν, και τα άλλα , αφ' ών το καλόν κατασκευά- nardum el staclem, aliaque ex quilius unguentum
ζεται μύρον· και ου λογίζεται ( 75 ) Θεός εις απ- probum conficitur ; nec Deus ista reputat perditio
ώλειαν ταύτα και ένα μικρόν αλάβαστρον μύρου τοίς nerm ; et lu obmurmuras quod modicum alabastrum
ποσί του Χριστού επιχεθή, γογγύζεις ; Μή ούν προίκα unguenti Christi pedibus affusum sit ? Νατη vero
αυτό έλαβεν , ίνα γογγύζεις ; "Έλαβε μύρον, και illud gratis accepίt, ut urinaraveris ? Accepit un
έδειξε μετανοίας τρόπον. "Έλαβε δάκρυα, και έστησε guentum, et exhibuit penitentiae modum. Accepit
πηγήν αμαρτημάτων. Ποία ούν έστιν απώλεια , ει lacryonas, el colibuit Schluriginem peccatorunι .
εσώθη γυνή , δι' ήν ο παράδεισος απεκλείσθη (74) ; Que ergo perditio, salv: effecta muliere, ob quam
'Αλλά λυπεί σε τούτο, Ιούδα ; Είκότως και γάρ & paradisus clausus Γuit ? Verum te hoc, Juda, coi
τον διάβολον έλύπησεν αυτής ή σωτηρία . Οίδε γάρ tristal ? Merito : 11am et ejus salus diabolat contri
δι' αυτής λοιπόν το γένος προς μετάνοιαν μεταβαλ- stavit. Noverat enim deinceps per illam conver
λόμενον · και δάκνεται και ανιάται · ουκ έχων λοι - tendum sexum ad penitentiam ; ac mordetur , et
πόν δίκτυον δι' όν θηράση τον άνθρωπον. "Οθεν και est anxius, quod jam desit rete al ioninem ve
σε εις το γογγύσαι παρώρμησεν. Εις τί, φησίν, ή pandum, eaque te causa in murmur propellit. Οι
απώλεια αύτη ; Εδύνατο γάρ πρωθήναι πολλού. quid , inquit , perditio hec? Polerat enim venun
"Ήδη πράσσεις, Ιούδα • ήδη προδοσίας μελετάς " dari multo. Jan Venundas , Juda; jam proditio
κακών αινιγμάτων (75) αρχή. 'Αλλ' ο Ιησούς ουκ nes meditaris : malorum enigmatum inclinatio. Je
ελέγχει αυτού την νόσον· ου γυμνοί το φιλάργυρον , Stus tamen non arguit ejus πιorbum : non delegit
ένα μή την μέλλουσαν προδοσίαν ανακρούσηται · αλλ' avoritism, ut ne futurom proditionem depellat. Sed
επί πάντας λέγει · Τί κόπους παρέχετε τη γυναικί ; all in omnes : Οuid molesti estis huic mulieri 24 ?
Τι προς τους προλαβούσι κακοίς κακίζετε την άν- Quid pro malis preteritis feuinam objurgatis ? SA-
21 Sap. V1, 8. 11 Matth.Χιι, 24. 23 Mitili.XXVI, 9 ; Marc. Χιν, 4 ; Joan. ΧΙΙ, 5 . 2* Μatth. ΧΧνι, 10; Marc .
Σιν , 6.
172) Ti avregorioare. Videtur innuere unam D Joannes narrat, accumbente Lazaro suscitalo , in
unctionem , cujus causa Judas murmuravit, el quie ipsa , ut viilelur , Lazari et sororum domo, ipsa fue .
in domo Simonis (Luc. VII, 39 ) lacta legitur, mur - rii , quæ apud Malih , el Marcuit legitur in domo
murante el ipso contra Dominum suscipientem : Simonis leprosi : quanquam mulla consonantia
nisi oratorie , duas unctiones, velut in unam , una eamdem probabilius suadeant. Habet Amphilochio
orationis serie cogit. Eamde:1 illam mulierem , et proxima præfatus Chrysust. hom , in prodir. Judie
quam tres evangelistæ habenl, existimal Chrysost. com . V Ducæi. Videri potest Jansenius Concord .
hom .81 in xxv: Malth ., sed aliam a mirabili illa Maria c. 48 .
sorore Lazari : qua de re nihil Ainphilochius : ob - (73) Aorit . Monll. xal où doriteta ! O MEOS
είnelque Augustini , Gregorii Magi, etc. , Sententia , απώλειαν· και ένα.
ut et ipsa una eademque sit; coliique Ecclesia 106 (74) 'Adenleioun . Addit. Monif . Ô :' y 'Aožu
unamn , oflicio ex variis locis Scripturæ , quibus et GUVECECanon , per quum Adam simul ejecius fueral.
sororis Lazari et mulieris quain evangelistæ alii Ει Statio) : αλλά έλύπησε τούτο Ιούδαν· εικό
habent, mentio est, devolissime instructo . Unain Twę. Sed illud Judæ dolori fuit : jure quidem . Re
ego Mariam dixerim , tres unctiones : vel certe duas. ctius, ut videtur. Sed Šéyw ob ea quæ inox sequun
Videtur enim illa Luc . VΙΙ, 38 , Ionge antiquior ea tur , όθεν και σε, κ . τ . λ .
quam Matthæus el Marcus factam babent, sub ipsum (75) Αίνιγμάτων . Deest apud Monif.
ferme lempus passionis Dominicæ : ac nec quain
S . AMPHILOCHII ICONIENSIS EPISCOPI 84

tis male habuit femineus sexus : ne quis prohilleat , Aθρωπον ; Αυτάρκως έκαμε το των γυναικών γένος :
quo minus salve fiant : ne quis illi molestus sit, μηδείς αυτών την σωτηρίαν εμποδιζέτω μηδείς
que lessos propter ipsam ab itinere super terram κοπούτω την λούσασαν μύρω τους πόδας τους υπέρ
peles lavit. Νam semper γαινεres habetis vobis • αυτής βαδίσαντας επί της γης. Τους πτωχούς γάρ
cum 18. Etiam cum pauperibus me accipile. Propter πάντοτε έχετε μεθ' εαυτών . Λάβετε κάμε και μετά
vos enim, cum dives essem, factus sum pauper, uι πτωχών. Δι' υμάς γάρ επτώχευσα πλούσιος ών , ένα
vos mea paupertale dilaremini 16. Me occiditis , ne- υμείς τη έμή πτωχεία πλουτήσητε. Αναιρείτε με,
ratis ? Millens enim hac unguentumin corpus meum, ζετε ; Βαλούσα γαρ αύτη το μύρον επί του σώμα
ad sepeliendum me fecit 31. Non pudore , Juda , suf- τος μου, προς το ενταφιάσαι με πεποίηκεν. Ούκ
funderis, quod haec , cum sit peccatrix , ηue un- αιδή ούν, Ιούδα , ότι αύτη μεν, αμαρτωλός ούσα ,
guentis honorel ; tu vero, qui sis apostolus, ven- μύροις με τιμά · συ δε , απόστολος ών, πράσει με
ditione injurius fis ? Ει mulier quidem, para que καθυβρίζεις ; Και η μεν γυνή τα πρός τάφον ετοι
spectant ad sepulturam ; discipulus autem morti μάζει, ο δε μαθητής του θανάτω παραδίδωσιν. Αμαρ
tradit. Peccatrix est mulier , novi : ceterum, nilil τωλός εστιν ή γυνή, οίδα· αλλ' ουδεν είχε μοι χα
fuit preter lacrymarum fontem, quod donaret : Βρίσασθαι, ή πηγήν δακρύων πηγή την πηγήν ευμε
fontem fonte benevolumfaciens. Sed et unguentum, νίζουσα. Αλλά και δοκιμάζεις , άθλιε , το μύρον,
infelix, probas; qui dicas trecentorum denario- τριακοσίων δηναρίων λέγων· δοκιμάζεις δε , ουχ
rum 28 : probas autem, non ul laudes illius magni- ένα αυτής της μεγαλοψυχίαν επαινέσης · ότι όλον
ficentiam, quae Ioluum quod peccando diviliarum τον έκ κακών συναχθέντα πλούτον είς τιμήν μύρου
collegerat,in unguenti pretium. insumpserit : sed ut κατανάλωσεν· αλλ' ίνα γογγύζων δείξης , ως απεύκτω
murmurando ostendas, in quam dirum malum, lan- περιέπεσας κακώ, τοσούτον ζημιωθείς. 'Αλλ' ου
tum danini passus, incideris . Verum nihil magni μέγα ει τριακοσίων δηναρίων στέρησιν δυσχεραίνεις ,
fuerit, quod moleste feras amissos Crecentos dena- όπου γε τριάκοντα λαβών, απέδου με τον Κύριον.
rios , cum acceptis triginta me Doτoinum tuum Ira - Τί γάρ, φησί, θέλετε μοι δούναι, καγώ υμίν πα
dideris. Quid enim, inquit, υullis mihi dare, et ego ραδώσω αυτόν. "Αθλιε ! Δούλος Δεσπότην πωλεί ;
εumvobis tradam 29 ? Miser ! Servus Dominum ven- 'Αντετραπται η τάξις και εγώ μεν σε της αμαρτίας
dit ? Inversus est ordo. Εt quidem ego proprio te το οικείο ονούμαι αίματι , συ δε με τριάκοντα
sanguine a peccato redimo : tu autem ad haec ven- επεμπωλείς οβολών ; Είτα δε ( 76) άνθρωπος Θεόν
«lis , triginta obolis ? Praeterea vero , homo Deum - πωλεί ; Δεδέσθω δε , ότι πωλεί · τίς και ωνούμενος ;
vendit ? Demus vero quod vendat : quis emptor ? πόσου δε τις αγοράσει Θεόν και τι δε και εύωνον ποιείς
Quanti vero quis Deum emerit ? Quid autem etiam το πράγμα ; τριάκοντά τις αργυρίων Θεόν πωλεί εν
rem facis vilis prelii ? Sic ne, triginta quis argenteis ανθρώπου μορφή, ως οικέτην, ώς βάρβαρον ; κάν
Deum in forma humana, ut servum , ut Darliarunυ, διάκρινον , πόσου μεν τον ενοικούντα Θεόν, πόσου δε
vendit ? Saltem discernas, quanti Deum inlhabitan- τον φαινόμενον άνθρωπος· Τί μοι, φησί , θέλετε δου
1em; quanti hominem qui paret, facis. Quid mihi, ναι. Συ τι θέλεις λαβείν • εκείνοι γάρ ουδέν έχουσι
inquit, υultis dare ? Γu quid vis accipere ? Νam illi δούναι αντάξιον Θεού. Και έστησαν αυτώ, φησί,
nihil habent dare , quod digne Deo responderit. τριάκοντα αργύρια . Τριάκοντα βολών άμισθόν τις
Ει constituerunt illi, inquit, triginta argenteos 30. ιατρον πωλεί ; ιατρών τυφλούς όμματούντα , χωλούς
An quis medicum gratis curanlem triginta obolis προς δρόμον εγείροντα . Ταύτα λέγω, ίνα σου κατ
vendit ? Medicum, inquam, qui cecis dal visum : ηχήσω την διάνοιαν, ότι κόπους παρέχεις τη γυναικι·
qui ad cursum claudos erigit ? Ηaec dico, ut te ότι τον έν νεκρούς ελεύθερος, και προ του θανάτου
erudiam, qui molestus es mulieri, quod eum quί ως νεκρόν ετίμησεν · ότι διά του μύρου, της ταφής,
est inter mortuos Tiler 31, etiam ante mortem, velut και της αναστάσεως τήν χάριν προεσήμανεν. Αλλά
mortuum, honore affecerit ; quod sepulture, resur - D συ μεν καρπόν της προδοσίας του σχοϊνον έξεις :
rectionisque gratiam unguento prenuntiaverit. Ce- ταύτης δε η μνήμη, όπου αν κηρυχθήτοΕυαγγέλιον,
1erum, ibi quidem proditionis fruclus, restis man- ανεξάλειπτός εστιν. Είπε , και εγένετο έργον ούτως.
serit 31 : istius autem memoria, ubicunque fuerit " Οτι το του 'Ααρών, το του Ελεάζαρ πέπαυται μύ
radicalum Evangelium 33, indeficieus erit. Dixit : ρον, και το κέρας ήργησε . Το δε αλάβαστρον ταύ
sicque facium fuerit. Νam cessavit Aaron et Elea- της παντί τω αιώνι συνεπεκτείνεται, ακένωτον έχον
Zari unguentum , cornogue desiil : at hujus alaba- της μνήμης την ευωδίαν.
strum , loli ævo coextentum , inexhauslæ memoriæ
fragrantiam habel.
Χ. Ει ita quidem Judam; murmuranterm autem I'. 'Αλλά πρός μεν τον Ιούδαν ούτω , τρός δε τον
Pliariseum hoc pacto Christus affatus est : Simon, Φαρισαίον γογγύζοντα Χριστός ούτως έλεγε . Σίμων ,

25 Μatth. ΧΧνι, 11 . 16 II Cor. VΙΙΙ, 9 . 27 Μatth. ΧΧVΙ, 12. 28 Marc. χυν, 5. 20 Μatth. ΧΧVΙ, 15. 30 ibid.

(76) Είτα δέ. Montf. ει δέ.


ORATIO IN MULIEREM PECCATRICEM 86
έχω σοι τι ειπείν . " Ω χάριτος αφάτου ! "Ώ φιλανθρω- A habeo tibi aliquid dicere. O ineffabilem gratiam! Ο
τις αρρήτου ! Θεός και άνθρωπος κοινολογούνται, inexplicabilem humanitalem! Communeno Deus
και προτίθησι πρόβλημα , κανόνα φιλανθρωπίας , cum homine sermonem miscet : probleinaque et
εκλύων αυτού την πονηρίαν. Σίμων, γάρ , φησίν, questionem, regulann humanitatis proponens, illius
έχω σοι τι ειπείν• μηδενί των παλαιών είπον, ου malitiam dissolvit. Simon enim, inquit, habeo tibi
τατριάρχη, ου προφήτη, ου νομοθέτη. Τότε μεν γάρ, aliquid dicere ; quod nulli veterum dixi : non pa
φθαλμών αντί οφθαλμού, και οδόντα αντί οδόντος triarche , non prophete , non legislatori. Tunc
εζήτουν, το δίκαιον απαιτών· αλλ' επειδή ου δύνασθε φuidem, quaerebam oculum pro oculo, dentem pro
φέρειν το δίκαιον, χάριν αντεισάγω τω νόμω, και dente 3* : quod justum est , exigens. Quia vero
αλάλητόν σοι μυστήριον έρω. Ο δέ φησι: Διδά- non potestis ferre quod est justum; Ioco legis gra
σκαλε, είπε . Δύο χρεωφειλέται ήσαν ενί ανδρί. tiam induco, tibique inenarrabile sacramentum
" θρα Θεού σοφίαν. 'Αποσιωπά την γυναίκα , ίνα μή dico. At ille ail : Magister, dic . Duo erant debitores
κακουργήση περί την απόκρισιν. O είς, φησίν, obstricti uni viro. Vide Dei sapientiam. Relicel mu
ώφειλε δηνάρια πεντακόσια· ο δε έτερος, πεντή- liereum, ut ne ad responsionem subdole cavilletur.
κοντα. Φοβερο : του διηγήματος και τρόπος. Γραμμα- Unus, inquit, debebat denarios quingentos, et alius
τεϊόν έστιν ο ημέτερος βίος , αοράτως γράφων και Β quinquaginta. Terribilis narrationis species, Est
λογισμούς , και πράξεις , και οφθαλμών ρεμβασμούς, libellus humana vita, inaspectabili ratione et co
και ψυχής κινήματα αλλά λύει τον φόβον ο φιλάν- gitatus et actiones et oculorum vagos ictus mo
θρωπος δανειστής, και τα χειρόγραφα διαρρήσεων της tusqueanimi perscribens. Solvit nihilominus melum
αμαρτίας και ου μόνον διαρρήσσων, αλλά και λεαί- benignus creditor , is, inquam, qui disrumpίι chiro
νων (77) τοις ύδασι του βαπτίσματος , ίνα μή έχνος grapha peccati : nec disrumpit solum, verum etiam
στοιχείου ή συλλαβής υπομείναν, υπόμνημα γένηται delet aquis baptismi, ut ne elementi aut syllabae
των παρωχηκότων κακών . Μή εχόντων ούν, φησίν , supersles vestigiam, Dialorum preteritorum monu
αυτών αποδούναι, αμφοτέροις έχαρίσατο. Είδες mentum fiat. Non habentibus ergo, inquit, illis
φιλάνθρωπον δανειστήν; Πώς δανείζει μεν , ουκ απο - unde redderent , donavit utrisque . Vidistin' credito
λαμβάνει δε ; Πώς δε αγνωμονούμενος ου ναρκά : reim laumannin ? Uι αμidem feneretur, sed non reci
αλλ' ήπλωται αυτού τοίς αιτούσιν ή χείρ ; Μή εχόν - piat? Uι etiam erga ingratos non torpeat, sed ha
των , φησίν, αποδούναι , αμφοτέροις έχαρίσατο. beat rogantibus apertam manum ? Non habentibus,
'Αφηκε μη εχόντων (78) · ουχί μή θελόντων. "Ετερον inquit, unde redderent, utrisque donavit. Dimisit iis
γάρ μή έχειν, και έτερον μή θέλειν. Οϊόν τι λέγω: . qui non haberent : non ita , φui nolleut. Νam est
Θεός ουδέν παρ' ημών ζητεί, ή μετάνοιαν. "Οθεν " aliud non habere, et aliud nolle. Οι pula : Nihil
βούλεται ημάς αεί χαίρειν, και προστρέχειν τη Deus a nobis , praeter poenitentiam exigit . Quare
μετανοία. Εάν μεν θελόντων ημών μετανοήσαι, vult ut semper gaudeamus, et curramus ad pæni
το πλήθος των αμαρτιών άτονον την μετάνοια , tentiam. Si ergo, dum volumus penitentiam agere,
ημών δείξη : ου παρά το μή θέλειν, αλλά παρά peccatorum ingens numerus viribus infirmam et
το μή έχειν, ουκ εκτίνομεν το χρέος. Διά τούτο ούν ineflicacem pænitentiain fecerit ; non solvimus
λέγει , Μή εχόντων αυτών · ένα δείξη ότι ιδών αυτούς debitum , non quia noliinus, sed quia non habemus.
βουλομένους μεν διά μετανοίας αποδούναι το χρέος , Propterea igitur dicit, Non habentibus illis : ut
μή δυναμένους δε διά το πλήθος των αμαρτιών, ώς ostendam , quod videns, velle debitum per peniten
φιλάνθρωπος , αυτοίς συνεχώρησε, ουκ από πράξεως, tiam reddere, nec peccatorum multitudine velut
αλλ' από προαιρέσεως ελευθερώσαι της οφειλής το obrulos, posse ; concesserit ipse ut misericors, ut
υπόχρεον. Μη εχόντων ούν αυτών αποδούναι· μή ab hujus se debili reall, non ab actione, sed a pro
μαστίζας, μή υβρίσας , μη στρεβλώσας, αμφοτέροις posito animi eximerent . Non habentibus ergo illis
έχαρίσατο unde redderent : non flagellis adbibilis, non conlu
meliam irrogans, non subjiciens tormentis , donavit
ulrisque.
ΙΑ'.Τίς ούν αυτόν οφείλει πλέον αγαπήσαι ; 'Απο- XI Quιs ergo plus eum debet aligere ? Respon
κριθείς δε ο Σίμων είπεν: Υπολαμβάνω, ότι ώ dens Simon diril : Astimo quia is cui plus donαυίν.
το πλείον έχαρίσατο. Βλέπε του Φαρισαίου το δει- Vide Pharisei genium atque solerliam. Uι jam se
νόν. Ως οίδεν εαυτόν το λόγο ήδη της αληθείας vidit serimone veritatis exclusum, illud Estimo,
αποκλειόμενον, το Υπολαμβάνωτέθεικε , φοβούμενος posuit ; veritus dare absolutam responsionem. Porro
* Εxod . XXI, 24 .

(77) Aeairwr. Monil. labaivwv. Unde Boisius lectio . Hic vero respexisse videtur sanctus Pater ad
in novis Savilii legendum putabat äcpavicoy vel locum Coloss . II, 14 .
á TITREICWv. Ipse autem Montfauconius, quid , in - (78) 'Ayñne din sy . Dimisil iis qui non haberent;
quit , si dicamus hanc vocem medii ævi a Græculo non ita , qui nollent. Accedenle libero consensu prom
Usurpalam , ex Lalino verbo lavo factam , inde às plaque voluntate satisfaciendi, que Deo accepta
Gzivov , lavans efformaluu ? Sed utriusque viri docti est secundum quod habet, nunquam illi pauper , mo
conjecturam elidil exemplaris Combelisiani proba do se divitem semper velit, ut ipsi donel.
87 S. AMPHILOCHII ICONIENSIS EPISCOPI 88
Dominus non est scrutatus menfein : sed respon- και τελείαν την απόκρισιν δούναι. Ο δε Κύριος, ου την
Sun rapiens, ail illi : Recle judicasti. Ει conversus " γνώμην αυτου εξήτασεν, αλλά τηναπόκρισιν άρπάσας,
ad mulierem, diait Simoni : Vides hanc mulierem? λέγει αυτώ: Ορθώς απεκρίθης. Και στραφείς προς
peccatricem illarm , tibi quidem desperatam, sed την γυναίκα, τη Σίμωνι έρη: Βλέπεις ταύτην
mihi faclam salvam ? Intraui in domum tuam. Tua την γυναίκα την αμαρτωλόν ; τήν σοι μεν απηγο
enim domus est, non mea ; que est plena confu- ρευμένην, εμοί δε σωζομένην; Εισήλθον εις τον
nelia. Aquam pedibus meis non dedisti : pedibus, oικόν σου. Σός γάρ ο οίκος , και ουκ έμός: ο λοι
inquam, tui causa pulvere conspersis ; pedibuς δορίας μεστός . Ύδωρ επί τους πόδας μου ουκ έδω
laliore fatigatis, ut eos qui laborant et sunt onerati, κας • πόδας, τους διά σε κονισθέντας τους τον κό
laboribus et molestia liberarem 28. Dimiliatum πoν υπομείναντας, ένα κόπων τους κοπιώντας και
honorem oblulisti : qui superiora quidem sis admi τε φορτισμένους ελευθερώσω». Εξ ημισείας την τιμήν
ratus, inferiora autem non foveris. Αι ιu quidem, προσήνεγκας, τα μεν άνωθεν θαυμάσας, τα δε κά.
aquam pedibus meis non dedisti ; nec autem lacry- τωθεν μη θεραπεύσας (79). 'Αλλά συ μεν ύδωρ εις
marum fonies ab oculis mittens, peccati sui macu- τους πόδας μου ουκ έδωκας: αύτη δε πηγάς δα
lam alustersit. Mihi tu osculum on dedisti ; algue κρύων εκ των βλεφάρων αφείσα, της αμαρτίας αυτής
ulinam nec Judas, qui osculo proditionem palravil : Β τον τύπον απέσμηξε. Συ μοι φίλημα ουκ έδωκας :
Ηac autem ex quo intravit, non cessati Osculari ως είθε μή τε Ιούδας , ο φιλήματι την προδοσίαν
pedes meos. - Oleo caput meum non unzisti ; Oleum εργασάμενος . Αύτη δε αφ' ής εισήλθεν (80) , ου
eni peccatoris non impinguel capul meum 36. Quo- διέ.1ειπε καταφιλήσαι μου τους πόδας. Ελαίω
modo enim poteral capiti habere honore , qui την κεφαλήν μου ουκ ή.λειψάς : " Έλαιον γάρ
pedes Beglexeral ? Hec autem etiam redes unrit αμαρτωλού μη λιπανάτω την κεφαλήν μου. Πώς
unguento. - Oleum enim, inquit, evacualum nomen γάρ (81) είχε την κεφαλήν τιμήσαι, ο ποδών αμε
tibi 81. Evacuatum el exhaustum; non effusum. λήσας ; Αύτη δε και τους πόδας ήλειψε μύρω.
Νam quia vas Judaici animi supputre erat, idcirco Μύρον γάρ, φησίν, εκκενωθέν όνομά σοι. Έκκε -
ex alabastrile vestra in pedes neos fuit evacualum νωθέν, ουκ εκχυθέν. Επειδή γάρ το σκεύος της
unguentum, ut per me fragrantia gratise deriva- Ιουδαϊκής γνώμης υπόσαθρον ήν, διά τούτο εκ της
returin gentes. Propter quod dico tibi : Remittuntur αλαβαστροθήκης υμών , εν τοις ποσί μου εξεκενώθη
ei peccaια multa : quod tu quidem, eodem lecto το μύρον • ένα δι' εμού εις τα έθνη μετοχετεύθη της
susceptum, neque osculo honoraveris, neque un- ευωδίας ή χάρις. Ού χάριν λέγω σοι · 'Αφέωνται
guento foveris : haec autem, multis ejus inalis obli- αυτής αι αμαρτίαι αι πολλαί · ότι συ μεν ομορρό
νιoni traditis , honoraverit : velut duplici cratere C φιόν με δεξάμενος , ουδε φιλήματι ετίμησας , ουδε
Temperalo , ex lacrymis et unguentis . αλείμματί με εθεράπευσας , αύτη δε πολλών κακών
αμνηστίαν λαβούσα , ετίμησέ με, εκ δακρύων και
μύρων, οιονεί δυφυή κερασαμένη.
mala Eve obtegit : peccatricem illam, illam mere- καλύψασαν κακά , την αμαρτωλόν, την πόρνην, την
tricem, illam bonorum conciliatricem, cui jalex πρόξενος των αγαθών, την αυτόν τον κριτην συν
ipse advocatus fuit : que lacrymis vicit judicii ήγορον εσχηκυίαν, την δάκρυσι νικήσασαν τον
luctum. Quotquot alestis , que audistis emulamini ; της κρίσεως οδυρμόν. Οσοι πάρεστε, ζηλώσατε
atque meretricis non voluptatem imitamini, sell άτερ ηκούσατε · και της πόρνης μή την ηδονήν,
armentum. Voluptas quidem parens lamenti et αλλά τον θρήνον μιμήσασθε. Η ηδονή μέν γάρ
luctus fuit; luctus autem nmalis exitum conciliavit. τον θρήνον εγέννησεν · ο θρήνος δε , των κακών
Corpus itaque vestrum non aqua abluite , sed lacry- την λύσιν προεξένησε. Λούσατε ούν υμών μή ύδασιν ,
miς· πιembra ungite , non unguentis, sed castilale, αλλά δάκρυσι το σώμα αλείψατε μή μύροις , αλλ'

38 Matili. XI, 28. 36 Psal. CXL 5. 37 Cant. 1, 2.

(79) Τα μέν άνωθεν θαυμάσας τά δέ κάτωθεν D que velut propheta , prius quam se cibo corruptibili
un neparatoaç. Qui superiora quidem sis admiralus, pascendum composuissel, multis ipse verbis sacris
inferiora autem non foveris. Qui ut prophetam qui- cælestique epulo hospitem suum paverii. Fuerit ergo
dem et sapientem hovorilice exceperis convivio , et credibilius, interpretem nostrum correctiorem nactum
honesie habueris : pedes altem meos el infima cor - codice ) , el qualis Amphilochio fuit, in quem to eig
poris , non obsequio foveris ; nihil enim aliud tà 20ov loco coő elsñalev facili permulatione ac mala
άνωθεν, και κάτωθεν lioc loco voluerint. lectione irrepserit : quani ul Lalinus aliquis offen
(80 ) ' A ' ' na sio n10er . Babent modo Græca sus dicti diflicullale, to , Intrari, mulalum voluerit
Elotoov• quomodo Jansenius pulat legendum , et in intraril , quare illud merito Syxlina retinuerunt.
ait babere multos antiguos codices, prima persona : (81) lôs rip , % . T. . . Quomodo poleral capili ho
Ex quo intravi. Sensus tamen incommodus est ; non norem habere, qui, elc. Acule perstringit, et indicat
enim tam festine videtur mulier illa secula Domi- in pedibus Jesu sprelos pauperes et fratres , quos
num , ut slalim atque ingressus est, poluerit ejus qui spernil, capili Jesu ejusque divinitati, elsi ja
pedes abluere , maximequia non abluit nisi recum - arbitretur, lionorem non tribuit . Sic Joannes de di .
bentis : est autem verisimile , ut ingressus exceplus- lectionearguit.
89 90
αγνεία τα μέλη . Ένδύσασθε ου τα Σηρών υφάσματα, A Induimini, non vestes serieas, sed incorruptibile
αλλά το άφθαρτον της σωφροσύνης ιμάτιον, ίνα της 1emperantie indumentum, ut parem gloriam conse
αυτής τύχητε δόξης δόξαν αναπέμποντες το 'Αμνώ quannini, glorian submittentes Agno illi Dei, qαι
του Θεού , το αίροντι την αμαρτίαν του κόσμου · ω εοllit peccatum mundi 38 : cui gloria honorque el ado
ή άξα , και η τιμή, και η προσκύνησις , συν τω ratio, cum Patre et Spiritu sancto, nunc et semper,
laτρί και το αγίω Πνεύματι, νυν και αει , και εις el in secula seculorum. Amen.
τους αιώνας των αιώνων . Αμήν.
ΛΟΓΟΣ Ε'. ORATIO V .
Εις την ημέραν του αγίου Σαββάτου ( 82 ). In diem Sabbuli sancti.
Α'. Επιτάφιον εορτής του Σωτήρος ημών εορτάζο- I. Sepulcrale festum Servatoris nostri hodie
μεν σήμερον. Και ο μεν, παρά τους νεκρούς κάτω του frequenlamus . Ει ipse φuidem apud inferos mortis
θανάτου τα δεσμά διαλύων, και φωτός τον άδην πλη - vincula dissolvit, Iuce sua infernum implet, et dor
ρων, και αφυπνίζων τους κεκοιμημένους · ημείς δε mientes a sOmno excitat ; nos vero leti exsultamus
χορεύομεν υπέρ γην, την ανάστασιν φανταζόμενοι , super terrain , resurrectionem ipsius nobis cogita
και ου δεδοίκαμεν την φθοράν, μή κατισχύση της εiοne of oculos statuentes, neque corruptionein
αφθαρσίας. Ου δώσεις γάρ, φησί, τον όσιόν σου Β jam meluimus ; ne ea , quam incorruptibilitas , plus
κείν διαφθοράν. Και ίσως ημών την φιλοσοφίαν possit. Non dabis enim, inquit Scriptura, sancluυ
γελώσιν Ιουδαίοι και "Έλληνες οι μεν έτερον Χρι - tuum videre corruptionem 22. Ει fortassis philoso
στον προσδεχόμενοι , οι δε τάφους εναποκλείσαντες phiam hanc nostram Judaei et Graeci irrident ; illi
αυτών τας ελπίδας , περί ών εικότως ο προφήτης quidem aliam Christumn exspectantes : hi vero
φτσίν• Οι τάφοι αυτών οικίαι αυτών εις τον sepulcris spes suas includentes , de quibus apposite
αιώνα . Αλλ' ο μεν γελώντες στενάξουσι ( στενάξουσι proplhela ait : Sepulcra eorum , domus ipsorum in
γάρ ύστερον, ορώντες εις ον εξηκόντισαν και εν- saculum 60 . Caelerum isti Πυρc corridentes , ge
ύβρισαν ) : ημείς δε δακρύοντες , ηδονή το πάθος ment aliquando ( genient , inquain , aspicientes in
κεράσωμεν. "Ήρπασεν ο θάνατος τον Δεσπότην quem confixerunt , et injuriis affecerunt) ; nos
Χριστόν ; αλλ' ου καθέξει παρ' εαυτώ την ζωήν . vero lacrymantes, passionem hanc laetitia tempera
Κατέπιε ; κατέπιεν αγνοήσας , αλλ' εξέμεσε (85) bimus . Rapuit mors Dominum nostrum Christum ;
πολλούς συν αυτώ. Έκών κατέχεται νύν, μετά ταύ- sed non retinebit apud se vitam. Devoravit ipsum
την την ημέραν σκυλεύσας τον άδην άνίσταται. Χθες inscia, sed evormuιι multos cum ipso. Volens nunc
έμαύρωσε τον ήλιον σταυρωθείς, και μεσούσης ημέ- delinetur : sed crastino die, spoliato inferno, resur
ρας έπεισήλθε νύξ- σήμερον ο θάνατος παραλύεται , C get. Heri crucifixus solem obscuravit, et die adhuc
ξένον νεκρόν εισδεξάμενος · χθες επένθησεν η κτίσις τηedia now incubuit ; hodie more vim suam amittit,
την των Ιουδαίων μανίαν ορώσα, και στολήν πενθι- novum quendam mortuum in se suscipiens. Heri
χήν το σκότος ενεδύσατο· σήμερον λαός ο καθήμενος rerum fabrica Iuxil, Judaeorum furoreio videns, et
εν σκότει φως είδε μέγα. Χθες εδονήθη η γη, και mestitiae vestituentum sibi tenebras induit : holio
περί φυγής έβουλεύετο , και διαστήναι τοίς ενοικού - populus in tenebris sedens vidit lucem magnam 1.
σιν ήπείλει, και τα μεν όρη εκόπτοντο, εσχίζοντο δε Heri terra commola, velut de fuga consilium iniil ;
debiscere inbabitantibus comminala ; montes ab
το ιμάτιον διαρρήξας, δι' ών έπαθε δεικνύς ως έβε- scissi , petrae scissae , nudum templum conspeclum,
βηλώθη τα άγια. Τα άψυχα του τολμήματος ήσθετο, quod perinde ac si vivum esset, vestem dirupίι :
οι δε ταύτα τολμώντες αναισθητους είχον ψυχάς. per ea que sibi accidebant , sacra temerata esse
'Ηγανάκτει τα στοιχεία , και μικρού την τάξιν απ.. contendens. Ει anima quidem vitaque expertia
έλιπε , και σύγχυσιν ειργάσατο του παντός , ει μή του tantum facinus senserunt : at qui id ausi , animas
Δημιουργού της βουλήσεως ήσθετο, ότι μή άκων οιnni sensu carentes habuerunt . Doleball elementa,
υβρίζετο . et parum aberat, quin , ordinem slalionemque dese
rentia, confusionem inducerent universi, nisi voluntalem conditoris percepissent, videlicet ipsum non
invitum pati.
Β'."Ωκαινών και παραδόξων πραγμάτων ! Ξύλω τεί - D I . O res novas atque inspinatas! Ligno exten
νεται ο λόγω τείνας τον ουρανόν · και δεσμοίς περι- ditur, qui verbo celumtelenderat ; vinculis circum.
βάλλεται, ο δήσας ψάμμω την θάλασσαν ποτίζεται ditur, qui inare arenis alligaverat ; felle potatur ,
χολήν, και τας πηγάς μέλιτος χαρισάμενος " και στε - qui mellis fontes fuerat largitus; spinis coronatur,
φανούται ακάνθαις , και την γην στεφανώσας τοις qui terram floribus coronaverat ; catamo caput
ανθεσι • και τύπτεται μεν καλάμω την κεφαλήν, verberatur, qui Egypturn olim decem plagis per
28 Joan. 1 . 29. 2» Psal. XV 10. 60 Psal. ΧLVΙΙ. 12. 11 Tach. x1, 10. 1 Isa. IX , 2 .
(82) Exscripsimus editam a Pantino ex bibliothe- malissimi ingenii monumentum . Pantini versionem
ca Thuana, ut est lola usibus publicis devota : ut suis numeris absolutam , vix uno aut alio nævulo ,
nactique Regium codicem , nibil pæne diversum aut retinuimus.
mulaluin , exacla collatione occurrit. Est oratio (83 ) ’EEÉJECE. Ms. ¿ECUÉTEL.
quo brevior, eo cultior, vere nobilissimum consuni
S . AMPHILOCHII ICONIENSIS EPISCOPI 02
cusserat , caputque Pharaonis undis operuerat; Ao πατάξας την Αίγυπτον ταϊς δέκα πληγαίς , και
conspuitur ejus vultus, quem cherubimintueri non την κεφαλήν του Φαραώ καλύψας τοίς ύδασιν.
Sustinent. Αtque llec talia cum paleretur, pro se Εμπτύεται το πρόσωπον και ιδείν ου φέρει τα Χερου
crucifigentibus comprecabatur, dicens : Paler, βίμ. Ταύτα δε πάσχων, υπέρ των σταυρούντων προσ .
dimilio illis ; non enim sciunt quid faciunt 1. Boni- ηύχετο, λέγων • Πάτερ, άφες αυτοίς, ου γαρ οί
tale malitiam vincit. Defensionem instituit Christus δασι τί ποιούσιν . 'Αγαθότητι την κακίαν νικά.
pro Christi homicidis , salutem eorum studiose 'Απολογείται υπέρ των χριστοκτόνων, εις σωτηρίαν
caplans. Diluit crimen, ignorantiam causalus. Non αυτούς σαγινεύων . Λύει το έγκλημα , την άγνοιαν
acerbe fert, vesaniae ipsorum Iudibrium faclus. αιτιώμενος. Ου χαλεπαίνει της εκείνων παροικίας
Tolerat 1emulentiam, suaque in genus humanum γινόμενος παίγνιον . Δέχεται την μέθην, και φιλαν
propensione , eosdem ad resipiscendum vocal . Quid θρωπία καλεί προς μετάνοιαν. Τι δεί λέγειν τα
pluribus? Nullo e bonitale ipsius fructu percepίο , se - πλείω ; Ουδέν της αγαθότητος απωνάμενοι ,εγκλείουσι
pulcroincludunt , quemnulla rerum universarum quae τάφω όν ουδέν των όντων χωρεί και σήμανθρα
exsistunt,in se continere queat. Signacula apponunt, επιτιθέασιν, ήμών την σωτηρίαν φυλάττοντες και
nostram liberationem custodientes : et resurrectio- δεδιότες την ανάστασιν, στρατιώτας φύλακας έφ
nem meluentes ad sepulcrum milites custodes sla - Β ιστώσι τω μνή ματι . Τις είδε νεκρόν φυλαττόμα .
tuunt. Quis unquam vidit mortuum custoditum? νον και μάλλον δε τις είδε νεκρόν πολεμούμενον ; τίς
Αυι potius, quis vidit mortuum bello impelitum ? ήκουσε τελευτην αμφιβαλλομένην (84), και δέος
quis audivil vile exitum cuipiam inducium, et ti- εμποιούσαν τους εργασαμένους και τις ουκ επαύσατο
more auctores aficienlern ? quis non de inimico προς εχθρόν την ψυχήν αφειλάμενος ; τίς ου κατ
sollicitus esse desiit, postquam animaim ipsius abs• έλυσεν έχθραν αρκεσθείς θανάτω του δυσμενούς; ΤΙ
ιιι ? quis non inimicitiam dissolvit, morte ad- όν ανήλωσας δειλειάς, ώ Ιουδαίε ; τί φοβή αν απ
versarii saliatus ? Quid quein de nuedio sustulisi, έκτεινας; τρέμεις τον μεταστάντα ; τί δέδοικας τον
adhuc horres, Julse ? quid metuis quem occidisti ? αναιρεθέντα; τι δν έσταύρωσας αγωνιάς ; "Έχεις από
quid formidas e vivis egressium? quid times ene- της σφαγής ασφάλειαν. Θάρδει. Ει ψιλός άνθρωπος
ctum? quid te discrucial quem crucifixisti ? Celes o τεθνηκός, ουκ άνίσταται· ει ψιλός άνθρωπος ,
ipsa ilbi securitatem promittit. Bono animo esto. Si καλώς έπηξας τον σταυρόν ει ψιλός άνθρωπος , ουκ

Inomo, non verum restal quod dixit : Solvile tem- το θανάτω κατέχεται · ει ψιλός άνθρωπος, τι τον
plumn hoc, et in tribus diebus etcitabo illud 4. Si " τάφον σφραγίζεις , ανόητε ; Περίμεινον την τρίτην
Dudlus hono, oιorte delinelar ; si nudus hormo, quid ήμέραν, και όψει της σεαυτού μανίας τον έλεγχον.
sepulcrum consignas ? Exspecta diem tertium, et Παυσαι περιεργαζόμενος , και θεάση των πραγμάτων
videbis ilusanie use confutationem. Desine frustra την έκβασιν. Παύσαι λύττων κατά της αληθείας. Παυ
laborare, el videbis rerum eventum. Desine contra σαι Θεώ πολεμών, και το πολεμείν κατατιτρώσκων
veritatem furere. Desiae Deo belluminferre, infe- σαυτόν. Παύσαι τον ήλιον της δικαιοσύνης υβρίζων,
rensφue le ipsum valuerare. Desine solem justitia και νομίζων τας ακτίνας εκείνου σβεννύειν. Παυσα:
injuriis afficere, existimans te ejus radios exstin - την πηγήν της ζωής προσχώσαι φιλονεικών. Παυσαν
guere . Desine, inquam; nec fontem vitae obstruere άρχουσιν ενοχλών, και περί φρουράς διαλεγόμενος.
contendas. Desine prefectos fatigare. Desine de cu- Παυσαι το ψεύδος ωνούμενος, και τους οπλίτας κι
stolia verba facere. Desine mendaciuin tibi com- κών. Μή κάμης ανόνητα · μή εις ασέβειαν αναλώ
mercari , el armatos commovere . Ne frustra nila - σης τα σα, και κατά Θεου φαντάζου την νίκην. Μη
ris ne ad impietatem impensatn facias, ne contra δως μισθών στρατιώταις έτερα ανθ' ετέρων ειπείν.
Deum tibi victoriam fingas. Ne militibus , ut alia Mή παρακοιμίσης τον όχλον τω μνή ματι. Μή θα ρ·
pro aliis referant, mercedem tribuas. Ne turbam D ρήσης τους όπλοις . " Οπλοις ανάστασις ου κωλύεται :
ad sepulcrum excubare facias . Ne in armis tuis f - ουκ εμποδίζεται ταϊς σφραγίσιν, ουκ είργεται στρα
ducian habeas . Armis resurrectio non prolliletur, τιώταις , ου κλέπτεται χρήμασιν, αλλά πιστει. Μη
non impeditur signaculis, non coercelur militibus, ουκ είδες τον Λάζαρον πάλιν καθάπερ ύπνον τον
non surripitur pecuniis, sed fide obtinelur. Non θάνατον αποσεισάμενον ; Είδες πώς συν αυταίς κη
vidisti Lazarum nuper mortem instar somni ex- ρίαις εβάδιζε , το Δειρο ακούσας; Είδες πως ήκο
cutientem ? Non vidisti quomodo cum fasciis ipsis λούθησε το προστάγματι ο νεκρός, και ο δεσμός ουν
gradiebatur, vocem, Veni foras 8, simul audivisset? εκώλυσεν; Είδες πως ήρμοσεν η φωνή του τον δια
Non vidisti quomodo mortuus vocantis jussum fue- λυθέντα θανάτω ; Ο εκείνα δυνηθείς , και ταυτα
rit secutus, vinculorum nexu minime ipsum colhi. δυνήσεται · ό τον δούλον αναστήσας , αυτός πονώ
benle ? Non vidisti quomodo norte jam solutam μάλλον εγείρεται. Ο ζωογονήσας τον σεσηπότα, ευκαι

63Luc.ΧΙΙ, 34. **Jan. 1, 0 , 0 0an, XI, 43.

(31) Forie αναμφιβό.


EPISTOLA SYNODICA .
εάσει νεκρών εαυτόν. Αλλά γάρ ή τυφλότης των A vox restauravit ? Qui illa potuit, et haec poterit.
Ιουδαίων πολλή , και ορώσα τα θαύματα , ουχ ορά. Qui servum suscitavit, ipse multo magis suscita
'Ορθαλμούς έχoυσι, και ου βλέπουσιν · ώτα ιur. Qui in vitam restituit jam putrefactum, nequa
έχoυσι, και ουκ ακούουσιν. Ο Θεός γάρ του quam se ipsum mortuum sinet. Ceterum Judeo
αίωνος τούτου ετύφλωσε τας καρδίας αυτών , rum cecilas immensa , que videns miracula, nti
προς το μή καταυγάσαι αυτούς το Ευαγγέλιον της nime villet : Oculos enim habent, et non vident ,
δικαιοσύνης. 'Αλλ' εκείνους μεν τέως εάσωμεν τη αures habent, et non audiunt 66 . Deus enim hujus
απιστία: ημείς δε λέγωμεν μετά των περί Μαριάμ seculi corda eorum eccacauit, ut non illucescat illis
την πιστών, κατά διάνοιαν αναπλάττοντες εαυτούς Ευαngelium justitie 67. Sed miseros illos deinceps
του Σωτήρος τον τάφον· “ Ηραν τον Κύριον ημών, sue incredulitali relinquamus ; nos vero cum
και ουκ οίδαμεν τι εποίησαν αυτόν. Αυτή η δόξα, ideli Maria , in animo nobis Servatoris nostri se
συν τω αχράντω Πατρί , και το αγίω Πνεύματι, νυν pulcrum eftingentes , dicamus : Tulerunt Domi
και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν. ηum nostrum, et nescimus quid eo fecerunt *.
Ipsi gloria, cum intemerato Patre , et sancto Spirilu , nunc et semper, el in sæcula sæculorum .
Amen .

* Psal.C1, 5, 11 Cor.IV, 4. 18 Joan. ΧΧ, 15.

ΑΜΦΙΛΟΧΙΟΥ (85) ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΙΚΟΝΙΟΥ


ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΣΥΝΟΔΙΚΗ.

AMPHILOCHI EPISCOPI ICONII EPISTOLA SYNODICA .

Και πριν κομίζεσθαι τα παρά της αγάπης υμών Β Antequam litere a charitate vestra misse affer
γράμματα, περιήγγειλεν εις ημάς η φήμη , και το rentur, frequens fama ad nos perduxeral vestram
της πίστεως υμών ακραιφνές , και προς τους κινδύ- in file sinceritalenm, et ad pericula constantin,
νους παρατεταμένον, και προς τα παθήματα τα υπέρ nec non ad patiendum pro Christo fortitudinein,

και το της μελλούσης ελπίδος εν υμίν βέβαιον. spei firmitatem. Postquam autem litteras quoque
'Επει δε και τους γράμμασι της ευλαβείας υμών pietatis vestre accepimus, agnovimus re vera Ec
εντετυχήκαμεν, είδομεν όντως 'Εκκλησίας αποστο- clesia apostolice clharacterem, bonorum pistorum
λικής χαρακτήρα , και ποιμένων αγαθών ζήλον, και zelum, et impigrum studium quod veros Christia
σπουδήν άοκνον αληθινούς Χριστιανούς πρέπουσαν. nos deceat. Νam quod nec vie Iongitudinem repu
Το γάρ μήτε της οδού μήκος υπολογίσασθαι , μήτε taverilis, nec separatim deluleritis questiones, sed
διεσπασμένως τάς πεύσεις προσαγαγείν , αλλά κοινή communiler per litteras interrogaveritis , id 5ος
διά των γραμμάτων ποιήσασθαι την ερώτησιν, λίαν bona Spe replevit, futurum ut qui una voce scripsi
ημάς ευέλπιδας πεποίηκεν, ότι συμφώνως επιστεί- stis, unanimi etiam consensu responsionem no
λαντες , συμφώνως και τις αποκρίσεις παρ' ημών stram sitis recepluri ; ac velut exordium perfectio
δέξασθε (87) και οιόν τι προοίμιον της τελειοτέρας C ris concordie, vestram in literis consensionen
όμονοίας την εν τοις γράμμασιν υμών ομόνοιαν έδε - Suscepimus. Ει optibamus quidem, maxime adini
ξάμεθα. Και δι' ευχής μεν ην ημίν, και τον θαυμα- randum omnique cum reverentia nominandum epi
σιώτατον και μετά πάσης αιδούς ονομαζόμενον επί- scopum Basilium, presentem excipere in nostra
σκοπος Βασίλειον, και παρόντα δέξασθαι τη συνόδω, synodo, el socium; seu potius principem habere in
και κοινωνόν, μάλλον δε έξαρχον τών προς υμάς dandis ad vos lileris. Verum quia gravis eum nor
γραμμάτων (88) έχειν. Επει δε εκείνον άρρωστία bus delinuit, ne advenirel, vestre est perfecte
σώματος υπερβάλλουσα, προς τηνάφιξιν διεκώλυσεν , dilectionis, nostre mediocritatis epistolam nequa-
τελείας μέν έστιν αγάπης υμών, μήτε τα της ημε- quam despicere. Neque vero sanctamvestram Eccle

(83) 'Αμφιλοχίου . ΑΙ. 'Αμφιλοχίω Βασίλειος . Doctrina autem tota est Amphilochiana, Basiliana ,
Insignis ista epistola non potest esse Basilii, ul le - Gregoriana.
genti patebit ; sed est synodica Ampbilocbii, qua , (86 ) Videluir deesse aliquid .
meo qoidem judicio , respondet synodicæ episcopo
rum alterius provinciæ , qui circa Macedonii hare (88) Γραμμάτων'. ΑΙ. πραγμάτων.
sim de Spiritu sancto fluctuabant et dissentiebant
92 S . AMPHILOCHII ICONIENSIS EPISCOPI 96
sian passi summus etiam illius voce carere ; sed ha- Α τέρας βραχύτητος παριδεϊν γράμματα. Ου μέν του
bentes librum ipsius, quem de hoc peculiariler την αγίαν υμών Εκκλησίαν άμοιρον και της εκεί
argumento elaboravit, ipsum pariter nobiscum in νου φωνής περιείδομεν · αλλ' έχοντες αυτού σύγ
scriplo loquentem obtinemus. γραμμα περί ταύτης (89) ιδικώς αυτό της υποθέ
σεως πεπονημένον, κακείνον διά του γράμματος
έχομεν ημίν συμφθεγγόμενον.
Quoddam igitur est ad interrogationem respon. Τίς ούν ή προς την πεύσιν απόκρισις ; Την αγίαν
sum? Sanctum conciliato Nicenorum Patrum, pro σύνοδον των Πατέρων των εν Νικαία, σύνοδον όντως
vere callholico el apostolico concilio agnoscimus, καθολικήν και αποστολικήν γνωρίζομεν, και πίστιν
fidemque eam, que tunc temporis exposita fuit και την εκτεθείσαν υπό των Πατέρων τηνικαύτα , φυλάτ
Patribus servamus inimotam, atque ut in perpe- τομεν ακίνητος (90) , και προς το διηνεκές ασπά
tuum maneal inconvulsa exoptanius. Porro fuit ρακτον μένειν εύχομαι (91). Γέγονε δε τότε τοις Πα
tunc Patribus necessarium, enarrare fusius de Uni- τράσιν αναγκαιότερον, πλατύτερον εξηγήσασθαι περί
geniti dogmale ; quandoquidem Arii heresim ea της δόξης του Μονογενούς · επειδή τότε νέωστί φυο
tempestate recens exortam exscindere niteliantur, μένην την αίρεσιν του Αρείου δια σπουδης έσχον
prima illius semina statim abolerido, antequam ad Β εκκόψαι, τα πρώτα αυτής προαναιρούντες σπέρματα,
Summam asperitalein pervenirel spina : cutique eo πρίν τελέως εκτραχυνθήναι την άκανθαν. Σεσιγη
tempore de questione circa Spiritum sanctum lace- μένου δε τηνικαύτα του κατά το Πνεύμα ζητήματος ,
retur, ideo nihil amplius addiderunt. Verum iis διά τούτο πλατύτερον μεν ουδέν προσέθεσαν · τοις
qui prudenler legerint, sufficiens videlbitur doctrina μέντοι γε συνετώς αναγινώσκουσιν, αυτάρκης και
de Spiritu, que es in fide continetur. Docuerunt ή περί του Πνεύματος εν εκείνη τη πίστει διδασκα
enim, sicut credi debet in Patre el Filium, ila λία. " Ωσπερ (92) εις Πατέρα και Υιον πιστεύειν ,
etiam credendum esse in Spiritur : nec aliam ούτω και εις το Πνεύμα πιστεύειν έδογμάτισαν :
quapiam inducentes in divina beataque Trinitate μήτε ετέραν τινά φύσιν έπεισάγοντες τη θεία και
naturam ; neque quidquan de Trinitate resecantes, μακαρία Τριάδι • μήτε τι τών έκ τής Τριάδος απο
in illa fidei expositione, sed quia nuper Ecclesias τέμνοντες, εις την της πίστεως έκθεσιν. Επει δε
concuere aggressus Satanas, inimisit quibusdam πρόσφατον ο Σατανάς διασαλεύειν τας Εκκλησίας
dubitationem de Spiritu, necesse est ut ad fidei επιχειρών, ενέβαλέ τισι περί του Πνεύματος διστα
fonterm recurranus ; e quo cum Nicae congregati γμών, αναγκαίον επί την πηγήν ανατρέχειν της
Patres etiam lhausissent, fidei expositionem, confe- πίστεως , έξ ής και οι κατά Νίκαιαν Πατέρες ανα
cerunt. Quenam ergo est nostrie idei perfectio ? “ ρυσάμενοι, την έκθεσιν της πίστεως εποίησαν. Τις
Domini traditio, quam, postquam resurrexisset a oύν ήμών ή της πίστεως τελειότης ; Ή του Κυρίου
mortuis, mandavit sanctis suis discipulis, preci- παράδοσις, ήν μετά την εκ νεκρών ανάστασιν τους
piens : Entes , docete omnes gentes, baptizantes eos αγίοις αυτου μαθηταίς ενετείλατο, προστάξας : Πο
in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti 49 . Con- ρευθέντες μαθητεύσατε (95) πάντα τα έθνη. βα
stat accepisse nos mandalum, non solumn locrodo πτίζοντες αυτούς εις το όνομα του Πατρός, και του
baptizandi, verum etiam pari modo locendi. Adeo Yίου, και του αγίου Πνεύματος Δηλον ότι την εν
υι per hoc preceptum, tum Sabellii interclulatur τολήν εδεξάμεθα , ου μόνον εις το βαπτίζειν ούτως ,
morbus, per tres liypostases pure nobis traditas ; αλλά και εις το μαθητεύειν ούτως. Ως δια ταύτης
tum Anonorum Arianorumque el Pueunnatoma της εντολής , και την Σαβελλίου νόσoν αποκλεισθή
chorum obturentur Ora ; tribus quidem personis ac ναι , των τριών υποστάσεων καθαρώς ήμίν παραδοθει

tale confessa . Quamobrem oportet eo nos modo των Πνευματoμάχων έμφραγήναι (95) τα στόματα των
baptizare, quo edocli sumus , atque e0 credere, quo προσώπων και των υποστάσεων τριών δηλουμένων,
fuimus baptizati , eo autem glorificare, quo credidi- D της δε φύσεως και της θεότητος μιάς ομολογηθείσης.
mus. Multis siquidem mente volulatis , et in om- ' Ανάγκη τοίνυν ούτως ήμάς βαπτίζειν, ώς εδιδάχθη
nes parles cogitationibus conversi, nihil possuinus μεν και ούτω πιστεύειν , ως εβαπτίσθημεν , και
medium advertere Creatorem inter el creaturam. ούτω δοξάζειν, ώς έπιστεύσαμεν . Πολλά γάρ τη δια
Quocirca si a divinitate Spiritum sejunxerimus, ne- νοία περισκοπούντες , και πανταχού στραφέντες τους
cessario illum cum creaturis debenus annumerare. λογισμούς, ουδέν επινοήσαι δυνάμεθα μεταξύ του
Quod si ausi fuerimus creaturam dicere, qui fieri Kτίστου και της κτίσεως· ώστε εί της θεότητος το

* Μatth. ΧΧVΙΙ, 19.


(89) Id est, de Spiritu sancto . Euntes nunc docele .
(90) ΑΙ. Αld . τε και ασάλευτον .
( 9 ) Εύχομαι . Forte ευχόμεθα . (94 ) 'Arouoiwr. Eunomiani ila vulgo dicti sunt
(92 ) ΑΙ. ins. γάρ. propter το ανόμοιον, et 'Ανομοιoυσιασται Basilio, ο
ανομοιούσιον , vel, ut loquitur Severus, Anomeousiam.
(93) Πορευθέντες μαθητεύσατε. Ιta multi Μatth . id est , dissimilem substantiam. .
ΧΧνΙΙ , 19. Αlii inserunι, ούν, alii , νυν, αι Hil:arius
inilio libri i De Trinilale , el ad Psal. LXV , 7 . ( 95) 'Εμφραγήναι, ΑΙ. αποφραγήναι .
\

97 SΕΝΤΕΝΤΙΑΕ ΕΤ ΕΧCΕRΡΤΑ. 98

ίνεύμαχωρίζομεν,ανάγκης (96) μετά των κτισμάτων Α polerit, ut in baptismo conjungaιur ? r.o pacιο
αυτό καταριθμείν. Ει δε κτίσμα τολμήσοιμεν ειπείν, deorum multitudinem redarguimus, una cum ne
πώς δυνατόν εν τώ βαπτίσματι μιχθήναι; Την πο gatione divinitatis : et neque ιria principia, neque
λυθείαν ούτως ώς και την αθεϊαν κακίζομεν και ιres deos, neque ιres diversas praedicamus naturas :
ούτε τρεις αρχάς, ούτε τρείς θεούς, ούτε τρείς δια sed Ρatrem pro universοrum principio agnoscenιes,
φόρους καταγγέλλομεν φύσεις αλλά αρχήν των όλων ιιullam trium hypostasum inficiamur, sacrarum Scri
τον Πατέρα γινώσκοντες, ούτε τινα των τριών (97) pturarum majestatem, ac singulis probandis ιρsti
υποπάσεων αθετούμεν, και το σεμνόν των τριών monia proferentes. Sed quoniam epistolae modum
Γραφών, και τας εφ' έκαστον μαρτυρίας προσάγοντες. - superaι accurala de istis disputatio, credimusque
Αλλ' επειδή και μέτρον επιστολής εκφεύγει το περί charitatem vestram contenlam fore expositionis
τούτων λεπτολογείν, και την υμετέραν αγάπην επι nostrae summa , ac reliqua de se additurain: Da
πεύσαμεν αρκεσθήσεσθαι τώ κεφαλαίω της ημετέ cnim , inquit, sapienti occasionem , et sapientior
ρις εκθέσεως, και τα λοιπά προσθήσειν οίκοθεν eriι " : hacc sufficienter scripsisse nos arbitramur.
Δίδαυγάρ, φησί, σοφώ αφορμήν, και σοφώτερος Ωuibus satis est adjicere brevem adhorιationen.
έστα και ταύτα αποχρώντως γεγραφέναι νομίζο Ηortamur namque vos, uι maneatis pncis filii, φuo
με 0:ς αρκεί βραχείαν προσθείναι παράκλησιν. apostolicum mandatum impleatis, unanimes, id ip
lliρακαλούμεν γαρ μένειν υμάς υιούς ειρήνης ίνα psun senlienles ", et communicanιes passionibus
τηρώσητε την αποστολικήν εντολήν, σύμψυχοι, το pre Christo. Νolile illud dare malo, uι disjungaι
ένgρονούντες, και των παθημάτων των υπέρ Χρι φuae pulchre connexa sunt, neque vos lupis eflicialis
που χεκοινωνηκότες. Μη δώτε τώ πονηρώ διαζεύξαι captu faciliores per dissensionem, ijlorum νοιa con .
τα καλώς συνημμένα, μήτε τοίς λύκοις εαυτούς firmando. Didicimus quippe quanta cerιamina pro
ευαλωτoτέρους ποιήσητε τη διχοστασία, τας εκείνων recta (ide sustinueritis. Οuωcirca minis el aerumnis,
βεβαιούντες ευχάς. Εμάθομεν γαρ όσους άθλους φuae per adversarios intenlabantur, devictis, nul
υπέρ της ορθοδοξίας υπέστητε. Τάς ούν απειλάς και lam prabele dissidio occasionem : ne forιe paula
τις ανάγκας τάς παρά τών υπεναντίων νικήσαντες, ιin illapsum odium, si locum invenerit, magna
μηδένα δώτε διαστάσει καιρόν , μήποτε κατά βραχύ vobis supponat praecipitia. Sed et oporιet in doxolo
παρεισρυόμενον μίσος, εάν σχή τόπον, μεγάλους υμίν giis Spiritum una cum Patre eι Filio glorificare,
χρημνους υποθήσει. Αλλά και εν ταις δοξολογίαις aιque hoc inιelligere, quod ii qui irremissibile pec
"Πνεύμα Πατρί και Υιώ (98)συνδοξάζειν, και ειδέναι catum, per blasphemiam in Spiritum admiιιιιιιι "",
τωτο, ότι οι την ασυγχώρητον άμαρτίαν, διά της εις frustra repudiant communionem cum Αrianis,
το Πνευμα βλασφημίας εξαμαρτάνοντες, εική παρ quia scilicet cum iis condemnabuntur. Precamur
αιτούνται την προς τους Αρειανούς κοινωνίαν. aulem el optamus, uι νοs corpus Εcclesiae indi
Μετά γαρ εκείνων κατακριθήσονται. Ευχόμεθα δε visum citra conιentionem servantes, pacifice qui
μiς άτμητον το σώμα της Εκκλησίας αφιλονείκως dem in praesenti saeculo reliquum vitae ιempus trans
τυλάξαντας, ειρηνικώς μεν εν τώ νύν αιώνι τον igatis, gloriose vero in die judicii assistatis tribu
επόμενο διάγειν χρόνον, ενδόξως δε εν ημέρα της nali Christi.
κρίκως παραστήναι τώ τού Χριστού βήματι.
"Prov. ΙΧ, 9. " Ρhilipp. ιι, 2. " Μatth. xιι, 51
") Ανάγκης. Αl. ανάγκη. (98) Αl. ins. χρή.
θi) Τριών. Forιe θείων.

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ

ΑΜΦΙΛΟΧΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΙΚΟΝΙΟΥ


ΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΚΛΟΓΑΙ.

S. Ρ. Ν. ΑΜΡΗ ΙΙ, Ο Ο Η ΙΙ
ΕΡΙSCΟΡΙ ΙCΟΝΙΙ

SΕΝΤΕΝΤΙΑΕ ΕΤΕΧΟΕRΡΤΑ.

Ι.
Αpud Τheodoritum Dial. ΙΙΙ, 0pp. ιom. IV, pag. 166.
Ιδι ήτίου Αμφιλοχίου επισκόπου Ικονίου εκ D Sancti Amphilochii episconi Iconii, ea oratione
του Περί Υιου λόγου. Ι)e Filio.
Ειπών γαρ ο Πέτρος ότι, Και Κύριον και Χριστόν Cum dixisseι Ρetrus, Ει Dominum el Chrisίιιηι
S . AMPHILOCHII ICONIENSIS EPISCOPI 100
eum fecit Deus 33 : subjunxit , Hunc Jesum, quem A αυτόν εποίησεν ο Θεός , επήγαγε • Τούτον τον
νος crucifixistis, hunc Deus suscitavit et mortuis 84. 'Ιησούν , όν υμείς εσταυρώσατε , τούτον ο Θεός
Morlua autem est , non divinilas , sed liorno. Qui ήγειρεν εκ νεκρών. "Ένεκρώθη δε , ουχ ή θεότης ,
vero ipsum suscitavit , Verbum est , Dei virtus; is αλλ' ο άνθρωπος. Και ο εγείρας αυτόν, εστίν ο Λό
qui dixit in Evangelio : Solvite templum hoc , et in γος , η δύναμις του Θεού , ο ειπών εν τω Ευαγγε
tribus diebus ercitabo illud 85. Quare cum dicitur : λίω' Λύσατε τον ναόν τούτον , και εν τρισί ήμέ
Ει Dominumeum et Christum fecit Deus , qui morte ραις έγερό αυτόν. " Ωστε εάν λέγηται, Και Κύριον
affectus est, et a mortuis resurrexit ; carnem dicit, αυτόν και Χριστόν εποίησεν ο Θεός , τον νεκρω
el non divinitatem Filii. θέντα, και εκ νεκρών αναστάντα, την σάρκα λέγει ,
και ου την θεότητα του Υιού. .
1.
Apud eumdem Theoaorilum , ibid .
Ejusdem et oratione adversus Arianos. Β Τού αυτού, έκ τού κατά 'Αρειανών λόγου .
Ac ne longa ular oratione , paucis le rogo, Iiere- Και ίνα μή μακρόν (98 ) αποτείνω τον λόγον, συν
tice. Qui ex Deo est ante secula genitus, passus est, τόμως έρωτώ σε, αιρετικέ. Ο εκ του Θεού προ των
an qui ex David in novissimis temporibus natus est αιώνων γεννηθείς έπαθεν, ή ο εκ του Δαβίδ εν υστέ
Jesus ? Si ergo divinitas passa est, blaspheinian ρους καιρούς τεχθείς Ιησούς; Ει μεν ούν θεότης
dixisti : sin liomo , ut veritas habet cur holini έπαθεν, είπας το βλάσφημον· ει δε ο άνθρωπος , ως
massionem non ascribis ? έχει η αλήθεια, τίνος ούν ένεκεν μή προσάπτεις το
ανθρώπω το πάθος και
III.
Apud Cyrillum Alex . lib . De recta fide, Opp. lom . V , part. l., sub fin . pag. 50 el concil. Ephes. pari . I
tom . II , Concilior . p . m . 683.
Amphilochii episcopi Iconii ex libro De generatione 'Αμφιλοχίου επισκόπου Ικονίου, εκ του Περι της
Domini secundum carnem .
Veritas cognita est , gratia venit , vita apparuut, Η αλήθεια εγνώσθη , η χάρις ήλθε , και η ζωή
Dei Verbum, Deique Filius propter nos incarna- εφάνη · του Θεού Υιός ών, ο εκ Θεού Λόγος, σαρξ
tus est , quo nimirum mortales ad vitam eternam εγένετο δι' ημάς, ίνα θνητούς εις ζωήν αιώνιον ανα
revocarel et a mortuis excitaret. Universorum opi- C στήση , και εκ των νεκρών ανεγείρη : ο ποιητής των
fex, qui ante omnem creaturaln la visibilem quam όλων, ο προ πάσης κτίσεως ορατών τε και αοράτων,
invisibilem, soli Patri et Spiritui sancto coexsiste - μόνω Πατρί και Πνεύματι συνυπάρχων αθάνατος,
at immortalis ; ecce is extra ullum peccatum, σήμερον ιδού εκ Παρθένου γεννώμενος, χωρίς πάσης
ullaunque cujuspiam hominis aut viri operam, hodie αμαρτίας, άνευ ανθρώπου , ήτοι ανδρός.
nobis ex Virgine nascitur.

Ex concilio Ephesino pari. II, act. 1, com . Ili concilior. pag. 1063.
Item ex concilio Chalced . part. II, act. I, lom . IV Concil. pag.1145.
Amphilochii episcopi Iconii. 'Αμφιλοχίου επισκόπου Ικονίου.
Quoniam enim idem Rex et Deus est , el mortem Επειδή γάρ ο αυτός βασιλεύς και Θεός , και νεκρώ
ob passionis dispensationem gustavit, manera my- σεως διά την του πάθους οικονομίαν γευσάμενος, τα
steriorum sunt indicia. Offerunt magi aurum co δώρα των μυστηρίων εστίν αινίγματα . Προσφέρουσιν
gnoscentes ipsum esse regem ; ofterunt thus, no οι μάγοι χρυσίον, γνωρίζοντες αυτόν είναι βασιλέα.
runt enim se Deo offerre ; offerunt myrrham, propter Προσφέρoυσι λίβανον : Θεώ γάρ ίσασι προσφέροντες.
morlein in mysterio passionis. Προσφέρουσι σμύρναν, διά τήν εν τω μυστηρίων του
πάθους νέκρωσιν.
Ex concil. Chalced . pari. II, acl. 1 com . IV , p. 1145.
Item ex eodem . “Ομοίως του αυτού.
Nisi enim ille natus fuissel secundum carnem, Ει μη γάρ εκείνος εγεννήθη σαρκικώς, ουκ αν συ
non renascereris tu spiritualiter. Nisi ille dignalus ανεγεννήθης πνευματικώς. Ει δε μή εκείνος ήνέσχετο
fuisset forunant servi suscipere , nequaquam tu glo- της του δούλου μορφής , ουκ αν συ την δόξαν της
Yiamadoptionis lucratus esses. Propterea enim ce- υιοθεσίας εκέρδανας . Διά τούτο γάρ επί της γης και
lestis in terram descendit, uι ια σui in terra es , επουράνιος , ένα σύ ο επί γης εις ουρανόν αναχθής.
53 Act. 11 , 26. 66 ibid. 32 . 55 Joan. 11 19.
(986) Kal ira un uaxo. Recitat hunc locum Fa- passa esi, dixisti blasphemiam : si aulem homo, sicut
cundus Hermianensis lib . XI, cap . 3 , pag. 761, enm . veritas habet, quare non applicas homini passionem ,
que ila reddilum refert : El ut non longuni extendam aut humilia non consuis verba ? Hæc Facundus. Po
sermonem , breviler te requiro . Qui nalus est ex Deo strema onnisil Theodorilus. Videsis que infra ad
anle sæcula, passus esi, an qui ex David in ultimis Fragm . xi adnotantur.
temporibus generalus est Jesus ? Si quidem divinitas
101 SENTENTIAE ET EXCERPTA .
Διά τούτο Χριστόςεαυτόν έκένωσεν, ένα ημείς πάντες A in celum exiollaris. Ideo Christus semetipsum es
έα του πληρώματος αυτού λάβωμεν. Εκείνου θανόν- inanivit , ut nos omnes de pleitudine ejus accipere
της γέγονέ σοι αθανασία . Το του Δεσπότου πάθος mus. Illius mors facta est tibi immortalitas, passio
γέγονε του δούλου ύψωμα. Συ δε την ευεργεσίαν Domini facta est servo exaltatio. Tu autem benefi
λαμβάνεις βλασφημίας εφόδιον. cium vertis in occasionem blasphemiæ .
IV .
Ex Elementis Damasceni Rupeſucald .
Του μακαρίου: 'Αμφιλοχίου · εκ τού, εις το, Κύριος Beati Amphilochii , et tractatu in illud , Dominu
έκτισε με αρχή, " Ο δ' λόγος. creavit nie 56. Incipit : Quaria ralio .
Το άχρονον άκτιστον: το δε άκτιστον άναρχον το Quod sine tempore et ab elerno est , increatum
δε άναρχον αΐδιον· αΐδιος δε μόνος ο Θεός . Και μεθ' est ; quod autem est increatum, etiam est alernunt :
έτερα: Ω Τριάς ( 99 ) αγία εν εν ονόματι αριθμου- Deus autem solus eternus est. Ει post alia : 0 Tri
μένη: ου γάρ λέγεται μονάς και δυάς , ουδέ μονάς nitas in uno accensila nomine . Νain non dicitur,
και μονάς · αλλά Τριάς εν Μονάδι , και Μονάς εν unitas ei Dinarius; neque υnitas el unitas ; se : Tri
Τριάδι • μονοειδώς (1) μονωνύμως. Είς Θεός , Πατήρ B Dilas in Unitale; et Unitas in Trinitate ; uniforini
εν Υιο, Υιός εν Πατρί συν αγίω Πνεύματι(2). Ημείς ter, uno nomine. Unus Deus , Paler in Filio, Filius
οίδαμεν Πατέρα , Πατέρα: Υιον, Υιόν άγιον Πνεύμα, in Ρatre cum sancto Spiritu . Scimusipsi , Pauren,
άγιον Πνεύμα : Τριάδα ενότητα : μία γάρ έστιν ενό- Palrerm ; Filium, Filium ; Spiritum sanctum, Spri
της Πατρός, και Υιού , και αγίου Πνεύματος : μία tum sancturn : Trinitatem unitale. Una enim est
ουσία , μία κυριότης, εν θέλημα : μία Εκκλησία, εν unilas Patris et Filii et Spiritus sancti , una sub
βάπτισμα, μία πίστις . slantia , una dominatio , una voluntas, una Ecclesia
unum baptisma, una fides.
Ex sacris Parallelis Damasceni, tom . II, pag . 299.
Τού αυτού. Ejusdem .
Μία δόξα Πατρός και Υιού και αγίου Πνεύματος . Una est gloria Patris el Filii et Spiritus sancti.
Την δόξαν γάρ μου , φησίν, ετέρω ου δώσω. Ου Gloriam enim meam,inquit , alieri non dabo 87. Non
γάρ έστι δεύτερος Θεός ο Υιός , αλλά Λόγος του ενός enim secundus Deus est Filius , sed Verbum unίus
και μόνου Θεού , θεολογούμενος εν Πατρί , ως και , et solius Dei, qui in Palre Deus esse predicatur,
Πατήρ εν Υιω θεολογείται. Καθώς και Ησαΐας λέγει, " quemadmodum ei Paler in Filio. Velut eliana Isaias
θεωργών Υιόν συν Πατρί • Προσκυνήσουσι σοι , και ait , dun Filium una cum Patre profilelur: Adora
έν σοι προσεύξονται ότι εν σοι ο Θεός του bunt le, et in te orabunt : quoniamin le Deus Israel,
Ισραήλ, Σωτήρ. Αίσχυνθήσονται και έντραπή- Salvator. Confundentur el erubescent omnes 38 , qui
σονται πάντες οι αντικείμενοι αυτώ, οι μη ομολο - ipsi alversantur, nec ipsum confidentur, nec Spiri
γούπες αυτώ , και το Πνεύμα αυτού , της αυτής τώ ιωm ipsius ejusdem ac Filius essentiae esse , ac pra
Υιώ ουσίας, και πλήν αυτού [ μή) είναι Θεόν. ler eum , alium Deum esse.
Ουκ έστιν ούτω · μη γένοιτο ! Ουκ έστι γεννητη η Νequaquam ita est : absit ! Non est procreata Tri.
Τριάς , αλλ' αΐδιος : και μία θεότης εν Τριάδι , και nitas, sed sermpiterna ; et una est in Trinilale deitas
μία δόξα της αγίας Τριάδος . Και σχίζειν αυτήν εις el una sancte Trinitatis gloria . Ει vos eo audacia
διαφόρους φύσεις το μάτε ; Μόνω Θεώ αρμόττει λέ- protrumpitis , ut eam in diversas naturas scindatis ?
γειν το εμόν. Αυτού γάρ μόνου όντως κτημα τα Uni Deo meum dicere convenil ; nam ipse solus om
πάντα. nia vere possidel.
. V.
Ex Elementis Damasceni Rupefuc.
Τού αυτού εις τον Ησαΐαν. D Ejusdem in Isaiam .
Ο επί πάντων Θεός ουκ άπαξιoί διακύπτειν εκ Qui est super omnia Deus 89, non dedignatur de
του ουρανού : ουδε αι λειτουργικαί δυνάμεις , την celo in terram aspicere ; neque virtutes illae ad
διακονίαν υπέρ ευεργεσίας των ανθρώπων αρνούν- ministratorie obsequium negant 60, ad beneficium
ται. hominum .

* Ρτον. VΙΙΙ, 22. 57 Isa. XLII , 8 . 88 Isa , XLV, 14-16. 89 Rom. 18, 5 : 60 Hebr . I , 14.

(99) Ο Τριάς , κ . τ . λ. Πec item exstantin elitis tur : μονοειδώς μονωνύμως είς Θεός. Πατ . Οuod ima
sacris Parallelis Damascenicis , tom . II, pag. 299, gis placel. Aliter lanien interpres , qui el vocem
ubi minus recie doctissimus editor scribit eadem Deus omisil.
legi apud Epiplianium Ancoral. 8 x . Celerum hic ( 2 ) Συν αγίω Πνεύματι. Ηιc desinil fragmentum
apud Damasc . jla legimus : * 1 Toiás áyla å p :ouou- apud Damasc ., aliunque subjicitur quod ejusdem All
μένη, Τριάς εν εν ονόματι αριθμουμένη. Ο Trinitas philochii esse , ex Rupefucald. exemplaris inscriptio
sancia que numeraris ; Trinitas uno nomine nu ne, pulat cl. Lequien . Sic autem incipit : Mia ocea ,
metala .
% . T . A ., ut propierea illud alieri Combelisiano ada
(1) Mor . In edito Damasc, locus sic interpungi- dendum existimavimu.com
103 S . AMPHILOCHII ICONIENSIS EPISCOPI
VI.
Ex collectione Barlahami reg . cod . ms. emend . ex cod. Sirmondi.
Amphilochii episcopi leonii , et sermone primo in A 'Αμφιλοχίου επισκόπου Ικονίου , εκ του Περί της
illud , De die illa el hora 61 : duos enim in illud ημέρας και ώρας, λόγου α'. Δύο γάρ αυτώ περί
Tractalus composuil . τούτου πεποίηνται συντάγματα.
Cum autem dicit , Neque Filius , nisi Paler 61 "Οταν δε είπη, Ουδε ο Υιός, ει μή ο Πατήρ, ουκ
Πon Fili ignorantiam emenditur, sed exponit cu- άγνοιαν του Υιού καταψεύδεται• αλλά την αιτίαν της
Sani scientice : Νam quia omnia quacunque habet γνώσεως ερμηνεύει. Επειδή γάρ πάντα όσα έχει ο
Paler, palam Filii sunt 63 ; neque Filius , nisi Palre Πατήρ, του Υιού προδήλως εισίν , ουδ' αν ο Υιός είχε
habente , eorum notitiam haberet. Αι quia Paler την τούτων γνώσιν , ει μή ο Πατήρ είχε την γνώσιν.
In abel : confessum ergo est habere etiam Filium. 'Αλλά μήν ο Πατήρ έχει, και ο Υιός τοίνυν ομολο
Particulam enim, nisi, consuevit Scriptura ponere , γουμένως έχει. Το γάρ ει μη, ποτέ μεν επί του στε
quandoque quidem negative ; cujusmodi est illud : ρητικού τάττειν είωθεν η Γραφή : ώς το , Ουδείς
Nemo scil quα sunt hominis , nisi spirilus hominis είδε τα του ανθρώπου , ει μη το πνεύμα του
qui est in ipso : iια el qια Dei sunt nemo cognovit , ανθρώπου , το εν αυτώ ούτω και τα του Θεού
nisi Spiritus qui est es Deo 66 ; quandoque vero po- ' ουδείς οίδεν , ει μη το Πνεύμα το εκ του Θεού
it, ad eorum que futura quidem exspectabantur, ποτέ δε το, ει μή, τίθησι, της των προσδοκηθέντων
nequaquamtamen evenerunt, rationem reddendlain, R μεν, μηκέτι δε γενομένων αιτίας την απόδοσιν παρ
ut cum ait : Nisi Dominus Sabaoth reliquisset nobis ιστώσα · οίον, όταν λέγη: Ει μη Κύριος Σαβαώθ
semen, sicut Sodoma facii essemus , et sicut Connor - εγκατέλιπεν ημίν σπέρμα, ως Σόδομα αν εγενή
γha similes fuissemus 68. Quia igitur reliquia nobis θημεν , και ως Γόμορρα αν ώμοιώθημεν. Ουκούν
semen ; haudquaquam facii sunus sicut Sodomi, επειδή περ εγκατέλιπεν ημίν σπέρμα , ουκέτι γεγό
nec vero Gomorrhae similes evasinus . Ει iterum: ναμεν ως Σόδομα, ούτε μήν ως Γόμορρα ώμοιώθη
Nisi quia Dominus adjuvit me ; paulo minus habi- μεν. Και πάλιν : Ει μη ότι Κύριος εβοήθησέ μοι ,
tassel in inferno anima mea 66. Quandoquidem ergo παραβραχύ παρώκησε το άδη η ψυχή μου. Ούκούν
we adjuvit Dominus , nequaquam habitavit in inferno επειδήπερ εβοήθησέ μοι ο Κύριος , ουκέτι παρώκησε
anima mea . Nec illud longe abest : Nisi quia Domi- τω άδη η ψυχή μου . Παραπλησίον δε κακείνο : Ει μη
nus erat in nobis , cum ecsurgerent homines in ηος , ότι Κύριος εν ημίν , εν το επαναστήναι ανθρώ
forte sivos deglulissent κος 67. Quia igitur Dorminus πους εφ' ημάς , άρα ζωντας άν κατέπιον ημάς.
in nobis est, palam fit , quod non deglulierint ιος . Ουκούν επειδή περ Κύριός έστιν εν ημίν, εύδηλον ως
Sic itaque etiam hoc loco , Neque Filius nouil , nisi ουχ ώς ζώντας κατέπιον ημάς. Κανταύθα τοίνυν
Paler. Quia ergo novit Paler, confessum est , quod ούτως, Ουδε ο Υιός οίδεν, ει μή ο Γιατήρ. Ουκούν
el Filius. Dixit ergo causain scientia , non falso C επειδή οίδεν ο Πατήρ , ομολογουμένως και ο Υιός.
affinxit ignorantiam . Τήν ούν αιτίαν είπε της γνώσεως , ουχί την άγνοιαν
κατεψεύσατο.
VII.
Apud Theodoritum Dial. Ini Tom . IV, pag . 166.
Ejusdemet oratione - illud : Paler, si possibile est, Τού αυτού , εκ του λόγου του εις το, Ει δυνατόν
Transeal a me calix isle 68. παρελθέτω απ' εμου το ποτήριον τούτο.
Ne ergo passiones cirnis in Verbum impatibile Mή τα πάθη ούν της σαρκός τα απαθεί προσρίψης
conjeceris. Deus enim sum el homo , ligeretice : Λόγω Θεός γάρ είμι και άνθρωπος , αιρετικέ• Θεός,
Deus , οι leslantur miracula; borno , ut declarant ως εγγυάται τα θαύματα : άνθρωπος , ως μαρτυρεί
passiones . Cum ergo sini Deus el liomo , die quis τα παθήματα. Επεί ούν Θεός (3 ) είμι και άνθρω
passus est ? Si Deum passum dixeris, fueris Iocutus πος, είπε, τίς ο παθών ; Ει ο Θεός έπαθεν, είπας το
blasplieliano ; sin autein carnem, cur ei passionem βλάσφημον · ει δε η σάρξ έπαθε, τί μή το πάθος προσ
non tribuis , cui nelum ascrilbis? Alio enim pa- άπτεις, ή την δειλίαν επάγεις ; "Αλλου γάρ πάσχον
tiente, alius non pertinescit ; et dum homo crucili- τος , άλλες ου δειλιά και ανθρώπου σταυρουμένου ,
gilur, Deus non perturbatur. D Θεός ου ταράττεται.

61 Matth. XXIV , 36. 62 Μarc.Χι,52. 63 Joan. XVI, 15. 6% 1 Cor . 1 , 11 . 65 Rom, 1x , 29. 66 Psal. XC11,
13. 67 Psal. CΧΧιιι , 2 . 68 Mith. ΧΧV , 36.
( 3 ) 'Ezel oùr , x . c. à . Hæc item recitat Facun - Si fieri polesi, Iranseal calix iste ? , Omnino autem
dus lib . xi, cap . 3 , pag. 762. Quibus tamen ex ea - si pati nolebas, quid dicebas, ( Transeal calix iste ? ,
dein Ampbilochii oratione sequentia præmittit : Non ego qui cælum ſeci, qui fundavi lerram , sed se
« Rursus ( din philochius) de eo quod dictum est, cundum te homo dicit , declinans mortem . Hæc au
Paler, si fieri potest, transeat calix isle , cujus ini- lem , et quæcunque demum ex Amphilochianis re
lium est , Tunc sicut miles legitimus, ita dicit : Si cilat Facundus I. c . præterierunt Combelisium .
enim oporiel Filium hominis liadi ; quomodo dicis,
SENTENTIÆ ET EXCERPTA . 106
VIII.
Ex regio cod . laudata collect. Barlahami.
Εκ του , Και Ιησούς προέκοπτε σοφία και ηλικία Α Ε . illo : Jesus autem proficiebat sapientia et elale
και χάριτι παρά Θεό και ανθρώπους. et gratia apud Deum et homines 69 .
Προέκοπτε κατά την ηλικίαν · ανδρουμένου κατά Proficiebat secundum etatem: corpore ad firmata
φύσιν του σώματος . Σοφία · διά τους παρ' αυτού σο- elatein juxta naturam perduelo ; sapientia , propter
φιζομένους. Χάριτι • εφ' ή ευφραινόμενοι προκόπτο- eos quos ad sapientiam componebat ; gralia , qua
covereöre İstal temeiwgis tois ÚT aútou recreante proficimus , fide cerli , fore ut consum
λελαλημένους, περί της εν ημίν ελπίδος . Παρά Θεώ : Imentur dicta alb ipso , de spe nostra ; apud Deum :
ότι το έργον του Πατρός τετελείωκε σαρκωθείς , και cousummavit enim opus Patris, assumpta carne, et
ημάς λυτρωσάμενος. Και παρά ανθρώποις · διά την redemptis nobis ; apud etiam homines, quos ab ido
αυτών εξ ειδωλολατρείας επί τριαδικήν θεογνωσίαν Ιolatria , ad divinam Trinilalis notiliam transtulit.
μετάστασιν · κατά τούτους ούν τρόπους προέκοπτε , Juxta hos ergo modos proficiebat, habesque verum.
και αληθεύει. Ου γαρ κατά τους άφρονας , από του Νου enim juxta quod insipientes existimant , ab eo
χείρονος επί το κρείττον . quod est delerius, in melius promovebat.
IX .
Ex eodem regio codice.
Του αυτού , εις το, Λύσατε τον ναόν τούτον. . Β Ejusdemin illud 10 : Solvile templum Iloc. .
Και λέλυται του σώματος ναός κατά τον του πά- Solutumque est templum corporis sub tempus
τους καιρον , εν τη τριημέρω ταφή βουλομένου και Passionis, triduo Sepulture ips0 volenle : rursumque
πάλιν ανέστησεν αυτόν και ηνώθη αυτώ, άρρήτη και illud excitavit , et est ei unilus ratione inelabili :
άφράστω λόγω : ου κεκραμμένος εν αυτώ ή αποσε- ηοιι commistionem in ipso passus, aut carne abiecta:
σαρκωμένος · αλλ' απoσώζων εν αυτώ των δύο φύ- sed duplicis secundum essentiam diverse nature .
σεων των ετερουσίων ασύγχυτον την ιδιότητα. inconfusa proprietate servala .
Χ.
Apud Theodorilum , Dial. I, com . IV , pag. 43.
Του αυτού, εκ του λόγου του εις το, Ου δύναται ο Ejusdem et sermone in illud: Non potest Filius ex
Yίος ποιείν αφ' εαυτού ουδέν. se ſacere quidquam " .
Ποίος δε παρήκουσεν εν ουρανοίς 'Αδάμ ; Ποίος δε Quis porro Adarm in celis inobediens fait ? Ουίς
εξ ουρανίου σώματος επλάσθη παρά την ( 4) πρώ . vero ex celesti corpore primum fictus est prote -
την πρωτόπλαστος; Αλλ' έπλάσθη εξ αρχής, και εκ plastus ? Sed est fcius initio , qui ex terra : fuit in
της γης " παρήκουσεν ο εκ της γης : ανελήφθη ο εκ obediens, qui ex terra ; assumptus est, qui ex terra .
της γης. Διό και εσώθη ο εκ της γης , ίν ' ούτως Ideo etiam servatus est qui ex terra , ut its ginal
αληθής άμα και αναγκαίος φανή και της οικονομίας Vera el necessaria videatur incarnationis ratio.
λόγος .
Apud Theodoritum , Dial. 11, ibid ., pag. 100 .
Toù ixiov 'Auomoylov ¿ALONÓAOV 'Ixoriov . &x C Sancti Amphilochii episcopi Iconii ex Oratione in
του λόγου εις το, Ου δύναται ο Υιός ποιεϊν αφ' illud : Non potest Filius ex se facere guid .
εαυτού ουδέν. quam 18 .

Μετά γάρ την ανάστασιν ο Κύριος τα συναμφότερα Post. Resurrectionen Dominus utrumque osten.
δείκνυσι , και ότι ου τοιούτον το σώμα, και ότι dit , tum quod non si ejusmodi corpus , tum quo !
τούτο ανιστάμενον. 'Αναμνήσθητι της ιστορίας. ipsum resurrexerit. Repele memoria historiam.
" Ησαν οι μαθηται συνειλεγμένοι μετά το πάθος και Εrant discipuli post passionein et resurrectionen
την ανάστασιν και των θυρών κεκλεισμένων έστη congregati ; clausis vero januis sletit Dominus in
μέσος αυτών ο Κύριος. Ουδέποτε τούτο προ του niedio eorum 73. Hoc ante passionem nunquam fe .
πάθους εποίησε. Μή γάρ ουκ ήδύνατο ο Χριστός cerat. Νamquid vero non et olim id Christus fa
και πάλαι τούτο ποιήσαι ; Πάντα γάρ τώ Θεώ δυ cere potuissel ? Sunt enim omnia Deo possibilia.
νατά. Αλλ' ουκ εποίησε προ του πάθους, ίνα μή Non tarmen fecit ante passionem, ne inani specia
νομίσης φαντασίαν την οικονομίαν, ή δόκησιν" μηδέ et opinione existimaveris incarnationem consistere :
πνευματικήν οιηθής του Χριστού την σάρκα, μηδέ neve Christi carnem putaveris spiritualem; aut de
εξ ουρανών κατελθούσαν, μηδε ετεροούσιον τη ημετέ- scendisse e celis , aut alterius quam nostre sub
ρα σαρκί. Ταύτα γάρ πάντα τινές φαντασθέντες, η slantie. Hec enim omnia sibi quidam animo fin
και σεμνύνειν νομίζοντες διά τούτων τον Κύριον, λε- " gentes , ac se Dominum per haec honorare arbi .
λήθασι σφάς αυτούς διά της ευχαριστίας βλασφη- trantes , non intelligunt, se blasphemos esse pra
μούντες, και ψεύδος κατηγορούντες της αληθείας . textu gratiarum actionis , falsique crimen veritati
Ηράς το , και παντάπασιν άλογον το ψεύδος τυγχά- inferre. Preterquam quod mendacium est, a ratione
*Luc. 1. 52. 70 Joan. 11,19. 1 Joan. V, 19. 72 ibid. 73 Joan. Xx, 19 sqq.
(4) Παρά την πρώτην. Forte παρά τον πρώτον, vel solum πρώτον, ut legio Hervelus. CoMBEFIS. -
Sirmondus vertil præler primçm "formalionem .
PATROL . GR. XXXIX .
107 S . AMPHILOCHII ICONIENSIS EPISCOPI 108

φuid lioc ad meum attinet, quod salute indiget ? Si εμόν το της σωτηρίας δεόμενον; Εί εξ ουρανών
carnem e celis devexit , quid ad meam carnem, κατήγαγε σάρκα, τι προς την εμήν σάρκα την εκ
quæ de lerra sumpla fuit ? της γης ειλημμένηνκαι
Ibid ., pag. 101.
Ejusdem , ex eadem oratione. . Τού αυτού, εκ του αυτού λόγου.
Propterea igitur non ante passionern , sed post Δια ταύτα μεν ούν, ου προ του πάθους , αλλά μετά
passionem , januis clausis sletit Dominus in medio το πάθος , των θυρών κεκλεισμένων έστη των μαθη
fiscipulorum , quo fore noveris, ut etiam animale των μέσος ο Κύριος, ίνα γνώς, ότι και σου το ψυ
corpus Inum seminatum resurgat spirituale 14. χικόν σώμα σπαρεν, εγείρεται σωμα πνευματικόν:
Ne autem rursus aliud esse putaveris quod resur- ίνα δε μή πάλιν άλλο νομίσης είναι το ανιστάμενον ,
gil , Tlioma resurrectionem non credente , osten- του Θωμά προς την ανάστασιν απιστήσαντος , δεί
dit ei figuras clavorum, ostendit ei νulnerum ve- κνυσιν αυτώ τους τύπους των ήλων, δείκνυσιν αυτώ
sligia 18. An vero seipsum sanare non poterat, των τραυμάτων τα ίχνη. Αρ' ουχ ίσχυεν εαυτον
maxime post resurrectionem, qui omnes etiam ante Β ιάσασθαι , και ταύτα μετά ανάστασιν , ο πάντας και
resurrectionem sanaveral ? Sed per hoc quidein , προ της αναστάσεως ιασάμενος; Αλλά δι' ών μεν
quod clavorum 6xuras ostendit , ipsummel esse pro- τους τύπους των ήλων δείκνυσι, παραδίδωσιν ότι
lal : per hoc autem, quod januis clausis ingreditur, τούτο δι' ών δε κεκλεισμένων των θυρών είσεισι,
Ostendit non esse ejusmodi. Ipsum quideum , ut dis- δείκνυσιν ότι ου τοιούτο· τούτο μεν , ίνα πληρώση
pensationis impleret modum, corpus mortuurn re- τον τρόπον της οικονομίας, εγείρας το νενεκρωμένον·
suscilando : non autem ejusmodi , ut ne rursus ob- ου τοιούτο δε , ίνα μη πάλιν υποπέση φθορά, μηδε
Hoxium essel corruptioni , neve iterum morti suc- πάλιν υποστή θάνατον.
cumberet.
Apud Theodoritum , Dial. 111, ibid., pag.166 .
Ejusdem et oratione in illud , Non polest Filius ex Τού αυτού εκ του λόγου του εις το, Ου δύναται και
se facere quidquam 78 . Yίος ποιείν αφ' εαυτού ουδέν.
Non enim fieri poterat ut Vita a corruptione de- Ουδέ γάρ είχε φύσιν υπό φθοράς κατέχεσθαι την

ten pertracta est. Quonam enim id modo ? Sed ° Πώς γάρ ; ' Αλλ' η ανθρωπότης εις αφθαρσίαν άν
humanitas ad incorruptionem renovala est. Opor » εκαινίσθη. Δεί γάρ, φησί, το θνητόν τούτο ενδύσα
tet enim, inquit , mortale hoc induere immortalita- σθαι αφθαρσίαν. "Οράς την ακρίβειαν; Το θνητόν
tem : el corruptibile hoc induere incorruptionem11. τούτο , έδειξε δεικτικώς, ίνα μή άλλης νομίσης σαρκός
Vides, quam accurale Ioquatur ? Mortale hoc , quasi ανάστασιν .
digilo monstravit , ut ne putares alius carpis esse
1esurrectionem.
Ex cod . ms. R . P . Sirmondi.
Amphilochii , et tractatu in illud : Non potest Filius 'Αμφιλοχίου, έκ τού εις το, Ου δύναται ο Υιός αφ'
a se facere quidquam 78. εαυτού ποιείν ουδέν.
Nam si is qui semel aut iterum in presenti se· Ει γάρ ο εν τω αιώνι τούτω αμαρτάνων άπαξ ή
culo peccasset , ad annos triginta ei octo morbo δεύτερον, επί οκτώ και τριάκοντα έτη παρεδέδοτο
Araditus est 19 : quis eternum puniendos dubitave- τη νόσο τις αμφιβάλη ότι αθάνατα ου κολάζονται,
rit eos, qui vitam totam genio indulgentes ac volu - οι ολόκληρον αυτών βίον εν ταις ηδοναίς αναλώ
platibus insumpsere ? σαντες ;
XI.
Apud Theodorilum , Dial. 111, ibid ., pag. 165.
Sancti Amphilochii episcopi Iconii , et oratione in D Του αγίου 'Αμφιλοχίου επισκόπου Ικονίου, εκ
illud : Anen almen dico vobis , qui audit sermo- του λόγου του εις το, Αμήν αμήν λέγω υμίν,
nem meum , el credit ei qui nisit me , habet vi - και τον λόγον μου ακούων, και πιστεύων το πέμ
tam æternam 80. ψαντί με, έχει ζωήν αιώνιον.
Cujus ergo sunt passiones ? Carnis . Ergo si assi - Τίνος ούν τα πάθη ; Της σαρκός. Ουκούν ει δί
gnas carni passiones, assigna eidem etiam humiles δως ( 5) σαρκί τα πάθη, δος αυτή και τους ταπει
sermones : cui vero ascribis miracula , sublimes νους λόγους. Και ώ τα θαύματα επιγράφεις , τους
tribue serimones. Nam Deus miracula edens , jure ανηγμένους ανάθες λόγους: ο γάρ θαυματουργών
1nerito sublimia loquitur, et operibus congrua. Qui Θεός είκότως υψηλά λαλεί, και των έργων επάξια
vero patitur homo, recle huunilia sonal, el passiouli- ο δε πάσχων άνθρωπος καλώς ταπεινά φθέγγεται, και
bus convenientia . των παθών κατάλληλα .

• 1 Cor. Χν, 44. 78 Joan. Xx , 27. 16 Joan. ν , 19. 771 Cor . XV , 55. 18 Joan. ν , 19. 79 ibid. 5.
80 ibid . 24 .
(5 ) El diows. Habes bunc locum apud Facundum Hermianensem , lib. xi, cap. 3 , pag. 761.
SENTENTIÆ ET EXCERPTA . 110
XII .
Apud Theodoritum , Dial, i et 11, ibid., pagg.:43, 100 .
'Αμφιλοχίου επισκόπου Ικονίου, εκ του λόγου A Amphilochii episcopi Iconii , ea oratione in illud ,
του εις το, Πατήρ μου μείζων μου εστίν . Paler major me ust® .
Διάκρινόν μοι (6) λοιπόν τας φύσεις, την τε του Discerne mihi deinceps nalaras , Dei et hominis.
Θεού , τήν τε του ανθρώπου ούτε γάρ κατ' έκπτωσιν Νeque enim excidens ex Deo factus est homo , ne
εκ Θεού γέγονεν άνθρωπος ούτε κατά προκοπήν εξ que proficiens ex homine Deus. Deum enim dico
ανθρώπου Θεός. Θεόν γάρ και άνθρωπον λέγω. et hominem. Cum autem passiones carni , Deoque
"Οταν δε τα παθήματα ( 7) τη σαρκι, και τα θαύματα miracula dederis , necessario quamvis nolens tri
τω Θεώ δως , ανάγκη και μη θέλων δίδως, τους μέν buis , humiles quidem sermones homini ex Maria
ταπεινούς λόγους τω εκ Μαρίας ανθρώπω, τους δε nalo , sublimiores vero et Deo congruentes Verbo,
ανηγμένους και θεοπρεπείς, τώ εν αρχή όντι λόγω φuod erat in principio 82 . Ρropterea eim, modo
διά τούτο γάρ, πη μεν ανηγμένους, πη δε ταπεινούς humili , nonnunquam subliniiori oratione utor : ut
φέγγομαι λόγους : ένα διά μέν των υψηλών, του per sublimnem , Verbi inhabitantis cognationen
ενοικούντος Λόγου δείξω την συγγένειαν ( 8)· διά δε . ostendam : per humileim vero , carnis infirmitaleia
των ταπεινών, της ταπεινής σαρκός γνωρίσω την aperiam. Unde alio loco, nieipsum Patri equalen '
ασθένειαν. " Οθεν πή μεν εαυτόν ίσον λέγω του Πα- dico 83 : alio , Palrem majorem 86 : non mecum
τρός , πτ δε μείζονα τον Πατέρα : ου μαχόμενος εαυ- Β pugnans, sed quo me Deum et hominem ostenda :
τω, αλλά δεικνύς ως θεός είμι και άνθρωπος: Θεός Deum quidem ex sublimibus : hominem vero ex
μενεκ των υψηλών , άνθρωπος δε εκ των ταπεινών. humilibus. Si autem νοllis scire, quomodo Paler
E: δε θέλετε γνώναι πως ο Πατήρ μου μείζων μου meus major me sit , ex carnis id dixi , et non ei
έστιν, εκ της σαρκός (9) είπον, και ουκ εκ προσώπου persona divinitatis.
θεότητος.
XIII.
Es collectione Barlahami reg . cod. Erat consequenter ad epist. ad Seleucuir de Trinilate, velut
ejusdein .
Ερμηνεία εις το, Έκ του εμού λήψεται , και αναγ- Espositio in illud : De men accipiei , et annuntiabit
γελεί υμίν . : vobis 88.
Πάλιν εν είδει φαίνεται πυροφλόγω ίσως το πυρ Apparet rursus in specie lingue igner : forsan
εκείνο το κόσμο φέρων, όπερ βαλείν έφησας ελθών inferens mundo ignem illum 86, ad quem mitten
ες χθόνα. Και τούτο γάρ προείπας, ως εκ σού λάβοι, dum in terram , dixisti venisse. Nano el hoc prae
και τους μαθηταίς εκφράσου σαφεστάτως των σων , dixisti, fore ut de tuo accipiat , planissimeque tuo
απασών εντολών τας εκδόσεις. Και του Παρακλήτου " rum omnium mandatorum doctrinam discipulis
τε και ζωαρχίου, χάρις το Πνεύμα της αληθείας, exponal. Sane Paracleti , et vitae auctoris est gra
όπερ εκ του Πατρός την εκπόρευσιν άχρόνως φέρειν lia ; ille ,inquam , Spiritus veritatis , querm a Patra
έφτσας : αυτό αψευδεστάτως , σου Πνεύμα θείον, την sine tempore dixisti procedere. Ipsum verissimo
πανάχραντον χάριν αιτώ, πόρευμα Πατρός ευλογημέ Spiritum luum divinum , gratiam illam intemera
ν ' άκτιστον , ευκτον, και συνάναρχον πάλιν Υιώ τε Ι: ΙΟ , pelo , benedictata Patris processionem, increa
και Θεό Πατρί , τοίς αιωνίοις . tam , desiderabilem , simulque Filio et Deo Patri
ælernis coælernam .

8: Joan. Σιν , 28. 82 Joan. 1, 1 , 2. 82 Joan. V, 18. 8: Joan. Σιν, 28. 88 Joan. Χν, 14. 86 Luc. Χι, 41.
(6) Διάκρινόν μοι. Εxslat Ibie Iocus inter acta que Theodoritus, Dial. et I cilaral εκ του λόγου
Concilii Clhalcelon. part. 11, cap. 1 , 1on. IV Concil., εις το, ο Πατήρ μου μείζων μου έστι , citat ipse
pag. 1 :69, edil. Ven . Labb . Præstat avlem huc af- D (116 . I conira Nesior. el Eulych .) ÈX TOū apos ' A
ferre quæ ex hac Amphilochiana oratione recitat pelavous lórov . Ex quibus liquel, duplicem huic
Facundus Herinianensis , lib . xi, cap. 3 , pag . 761 ; Amphilochii libro litulnm fuisse . — Hinc porro , col
quæque apud alios antiquiores nuspiam reperias : ligas hujusmodi fragmentuin jungendum cum ii Su
Amphiloebius itaque, inquit, de eo quod dictum perius adducto : utrumque enim ex eodem opere
esi, Qui misit me Paler, major me est , cum sermo iesuinplum esse nos docet Facundus.
Dem laceret, cujus est principium , Laborare nos fe (7) " Οταν δε, κ . τ . λ . lec et Sequentia repetit
cil certamen hæreticorum , sic ail : Vides quod major Theodoriliis Dial. iii, pag . 165 seq .
est Pater dicente ( Malih . Irvi, 46 ) , 1 Eamus, , non ( 8 ) Συγγένειαν. Sirmondus, qui hanc vocern
dicenie ill Cor. vi, 16 ), « Inhabitabo in eis ei inam . Dial. 1, pag . 43, verterat cognationem , deinceps vero
balabo. i Vides quod major est Paler dicente , (Joan . Dial. li, pag . 166 reddidit nobilitatem . Rectius
IV, 1) « Ego sum vilis , * non dicente (Jerem . 11, 21), fortasse : id enim antithesis postulare videtur.
itgo plantavi vilem veram . ) El ul non longum er (9 ) 'Ex rñs capnós. Ex carnis id dixi, et non
lendam sermonem , » et reliqua quæ habes superius ex persona divinilalis. Ita quidem hunc locum vorlit
Fragm . 11 ex Oratione adversus Arianos. Hinc Sir - cum Combelisio Sirmondus Dial. III , pag . 166 . Seal
mondus ad Facunduin l. r . Theodoritus, inquit, coustigatins forie idein Sirinondus Dial, i , pag . 43 ,
Dial. 111, membrum illud , Kallra una parpór , cilai sic reddideral : De carne dixi, el non de persona din.
έκ τού κατά 'Αρειανών λόγου. Leontus vicissinι υimitatis.
terba hujus loci , Διάκρινον λοιπόν τας φύσεις,
S. AMPHİLOCHII ICONIENSIS EPISCOPI
XIV .
Apud Facundum Hermianensem , lib . xi, cap. 3, pag. 761.
In quodam Sermone, ail Facundus, cujus princi- A Deus est secundum carnem . Ipse enim eam forme
pium est, Affer, hodie (10 )d cerlativos
m allingamus m u s irgine.;ipse eam unxil in Jordane, ipse ea
vivill inin VVirgine,
e u m c 9
l dee eop quod c t u
i eest
"o ddictum t c o
s ,, AAscendo
s
sermones ; loquens prædicavil , ipse eam glorificavit in Passione, ipa

meuni el Deum vestrum 87, Communis est , inquit, dexlera sede dignam faciens. Hæc enim omni
Paler ; Paler ipsius quidem propler naturam , noster qui ascendit ad Patrem sumens habel , non qui
aulem propter gratiam . Communiter autem et Deus est in Palre . El in hoc loco accusetur, quod no
dicitur (11) : sed noster quidem Deus est , quia ex eum qui est in Paire , dicit esse qui ascendi
non exstantibus nos ut essemus fecit : ejus autem ad Patrem ,
Xy .
Ex collectione Barlahami reg. cod. ms.
, Ad Seleucum Trajani pretoris nepolem. B Πρός Σέλευκον τον έκγονον Τραϊανού του
στρατηλάτου.
Credo in unum Deum , in tribus personis cogni. Πιστεύω εις ένα Θεόν εν τρισί γνωριζόμενον προσ
Iuin : universorum causain et opificenm : ingeni- ώποις · αίτιον και δημιουργός των απάντων , αγένης
Ium : incomprehensibilerm : invisibileum : superall- τον, ακατάληπτον, αόρατον, ανεπινόητον, απερίγρα
lean cogitalunι : incircunscripίum : imimutabilean : φον , άτρεπτον, αναλλοίωτον, αθάνατον, απαθη : μίαν
invariabilena : immortalem, passioni non obnoxium: αρχήν άναρχον ούτε εν ετέρω τινι πάθους είναι δε
principium unum absque principio ; ac nec in alio κτικήν φημί• πάντη γάρ απαθής τυγχάνει η θεία φύ
quoquam passionis susceptivum dico : est enin Ba - σις. "Ένα γάρ Θεόν λέγω, τον όντως όντα Θεόν , πολυ
tura divina prorsus a passione immunis. Unum si- θεΐαν ελληνισμού φεύγων. Εν τρισι δε προσώπους
quidem Deuin dico , qui est vere Deus , gentilisini γνωρίζεσθαι τον ένα, Ιουδαϊσμού έστιν ανατροπή.
deos multos fugiens. Quod vero unus cognoscatur Πατήρ γαρ εν Υιό, και Υιός εν Πατρί, και Πνεύμα
in tribus personis, Judaismi est eversio . Nam Paler εν Υιώ και Πατρί ομολογώ. Προσκυνώ δε Ιησουν
En Filio est ; el Filius in Patre : Spiritum ilerm in Χριστόν , συναΐδιον τω Πατρί κατά την θεότητα : ουκ
Filio et Ρatre confideor . Porro Jesum Cliristurn ουσίας, ουχ υπάρξεως τρόπον, νεότερον του Πατρός
Adoro . Patri secundum divinitatem coelernum ; nec C κατά τήν θεότητα . Ωσαύτως δε και το Πνεύμα το
substantia , nec exsistentive modo juniorem Ρatre, άγιον. Τον μέν γάρ Yίον φημι γεγεννημένον άχρόνως
turn sanctumn. Equidem Filium genitum dico sine θεότητα. Το δε Πνεύμα το άγιον εκπορευόμενον εκ
tempore el principio , semper Patri qua Deus est, του Θεού και Πατρός αϊδίως πιστεύω. Και την εκπό
c0exsisteulem. Αι Spiritum sanctum ex Den el Pa- ρευσιν του Πνεύματος, ου φημι γέννησιν. Και την
Ire elernum procedenlein credo. Nec Spiritus pro. γέννησιν του Υιού , ου λέγω εκπόρευσιν. "Οταν δε των
cessionem, generationem dico : nec Filii generatio- λεγομένων και ακολουθία απαιτήση, ένα Θεόν λέγω, ου
Heim , processionem dico. Cum porro series Oralio - τάς υποστάσεις αρνούμενος · αλλά τα του Θεού ονό
nis postulaverit , dico unum Deum, non negans ματι, το κοινόν της ουσίας σημαίνων. "Όταν δε το
hypostases , sed Dei nomine significans substantic ομοούσιον λέγω, ουχ ενός προσώπου ομοουσιότητα,
communitalem. Cum autem dico consulbstantiale, αλλά τριών, φημί • Πατρός, Υιού και αγίου Πνεύμα
non unius persona , sed trium dico consubstantiali. τος έν γάρ πρόσωπον ομοούσιον εαυτώ ου λέγεται

enim persona non dicitur sibi consubstantialis ; sed προσώποις, ουκ εν τη ουσία το γάρ, Πατήρ, Υιός
Paler, Filius et Spiritus. Ceterum distinctio penes P και Πνεύμα το άγιον, τρόπου υπάρξεως ήτουν σχέ
personas attenditur, non penes substantiain. Hec σεως ονόματα, αλλ' ουκ ουσίας απλώς. Δηλώσει,και το
eniam, Paler , Filius et Spiritus sanctus, nomina sunt oύν είναι του Πατρός, το, Θεός. Το δε τινος είναι,
" modi exsistentiae seu habitudinis , non substantiae το, ο Πατήρ και το δέ τινός είναι του Θεού, το,
absolute. Quod igitur est Patris declarabit nomen Θεός. Του δέ τινός είναι τού, Υιός. Ωσαύτως και το
Deus ; quod vero est alicujus, nomen Paler. Esse Πνεύμα το άγιον. "Ων δε το είναι ταυτόν, τούτων ή
porro alicujus Dei , Deus est : quod vero hic alicu- ουσία μία. Ταύτα μεν περί της ομοουσίου Τριάδος
jus sit , Filius : similiter elian Spiritus Sanclus. κατά την εμήν δύναμιν ειρείσθω.
Quorum autem est idem esse , horum una substantia est. Et hæc hacienus de consubslantiali Trinitale,
quod mearum est virium .

87 Joan. ΧΧ , 17 ,

(10) Afer hodie . Φέρε , σήμερον, etc. Vertendum alios exstare non memini. SIRMOND .
fuerat, Age, non Affer. Sed cujusmodi Græcoruin (11) Deus dicitur. Codex Veron . ex coilatioae
versionibus iiti soleal Facundus , jam nonui . Hujus Blanchiniana Venel. edit. Deus Deus ; sed,
porro Amphilochiana orationis mentionem apud
: 115 SENTENTIÆ ET EXCERPTA .
Ex eadem Barlahami collect. reg. cod . habel eriam Anastasius Sinaita in Hodego.
Αμφιλοχίου επισκόπου Ικονίου, εκ της προς Σέ- A Amphilochii episcopi Iconii , et epistola ad Se
λευκον επιστολής. leucum .
Η ληφθείσα (12) πάσχει φύσις · η δε λαβούσα, Patitur assumpla natura : que autem assumpsit,
απαθής μένει. Οικειούται δε ο Θεός Λόγος απα- manet impatibilis. Celerum Deus Verbum humanas
βώς (15) τα του ιδίου ναού ανθρώπινα πάθη: σταυ sibi passiones, lemplo proprias , nulla passione
ρων φτμι και θάνατον, και τα άλλα , όσα περί αυτόν asciscil : sibi, inquam, crucem et morlein , el que
οικονομικώς θεωρείται , οικειούται αυτός ο Θεός , cunque alia circa ipsum dispensatione gesta consi
αυτές πάσχων ουδέν (14). derantur, Deus ipse , nihil ipse patiens , appropriat
el sua facit.
'Αμφιλοχίου, εκ της προς Σέλευκον επιστολής. Amphilochii , ex epistola ad Seleucum .
'Αλλ' επειδή εις ένα πρόσωπον συντελoύσιν αι φύ Quia vero naturæ in unam personam coeunt: ven
σες (33): η απαθής τα της παθητού οικειούται. dicit a passioreimmunis , quespectant ad naturam
passioni obnoxiam .
Apud S . Joannem Damascenum , lib. contra Jacobilas, tom . I, pagg, 423, 424 , edit. Paris. 1712.
του αγίου 'Αμφιλοχίου επισκόπου Ικονίου, εκ Β Sancti Amphilochii episcopi Iconii , er epistola ad
της πρός Σέλευκον επιστολής. Seleucum .
Ούτω Θεόν (16) και άνθρωπον τον Χριστόν ομολο- Sic Christum Deum et hominem confiteor, Dei
γώ, τον Υιόν του Θεού , ένα Yέον, δύο φύσεων, παθη- Filium, Filium unum, duarum naturarum, passibilis
της τε και απαθούς, θνητής τε και αθανάτου . scilicet et impossibilis , mortalis et immortalis .
Και μετ' ολίγα. "Ένα Υιον, δύο φύσεών φημι, Ει φαucis interjectis. Unum Filium, duarum in
εσυγχύτως , ατρέπτως, αδιαιρέτως . Πάσχει τοίνυν ο quam naturarum , siue confusione , conversione,
Χριστός, ο Υιός του Θεού , ου θεότητι, αλλ' άνθρω- separatione . Patitur itaque Christus , Dei Filius,
τότητι (17). Τουτέστιν, ο Θεός έπαθε σαρκί • αλλ' ουχ non deilale, sed humanitate. Hoc est , Deus pas
η θεότης σαρκι έπαθεν. "Απαγε το δυσμενές και βλάσ- Sns est carne : haudquaquam vero passa est carne
τημον, δείλαιε . deilas. Facessat , miser , inimica blasphemaque
isthæc opinatio .
Ex eadem Barlahamicollect. ms.
'Ayçilozlov ¿ALOXÓAOV 'Ixorlov , ex oñs após C Amphilochii episcopi Iconii , ex epistola ad Se
Σέλευκον . leucum ,
Εάν είπωσι ως μιάς ουσίας είναι, ερωτήσατε αυ- Cum tibi dixerint esse unius substantia, percun
τους • Πώς oύν κατά μέν τήν θεότητα απαθή λέγετε clare illos : Qui ergo Christum dicitis impatibilem
Χριστόν · κατά δε την σάρκα, παθητόν; Το γάρ μιάς secundum divinitatem ; secundum vero humanita
υπάρχον ουσίας , όλον όμοιον• ή γάρ απαθές όλον, ή tem , patibilem ? Quod enim unius substantiae est,
παθττόν. lolum simile est : nam vel jmpatibile tolum , vel
patibile.
Ex Elementis Damasceni Rupefucaldinis.
Του μακαρίου Αμφιλοχίου εκ της προς Σέλευκος Β. Amphilochii et epistola ad Seleucum.
επιστολής.
Λόγος ήν περί της ενώσεως και ότι αναθεματι- Erat sermo de unione : quodque si sint anathe
σθήναι χρή τους την εκ μήτρας ένωσιν των φύσεων male percellendi , qui unionem naturarum ex utero
λύοντας · έτι μήν και κατά σύγχυσιν ή τροπήν νοούν- solvunt ; ad haec vero, ii etiam qui ineffabilem illa
τας την άρρητον ένωσιν. " Ωσπερ γαρ το την ένωσιν D et arcanam unionem confusione intelligunt et mula
χωρίζειν , της ορθοδοξίας (18) αλλότριον, και έξω της ιίone. Νam sicut unionis divisio alienum facit a rect:
αληθείας και της ζωής · ούτω και το συγχέειν τας fide , extraque veritaterm et fidem constituit : ita
φύσεις , της θεότητος και της ανθρωπότητος , αλλό- el naturarum confusio, divine inquain et humane,
τριον χριστιανισμού . alienum a christianismo facit.
XVI .
Ex mss. codice R . P . Sirmondi.
'Αμφιλοχίου Ικονίου, εκ της προς Παγχάριον Amphilochii Iconiensis episcopi , et epistola dogma
(12) Ή ληφθ. Hunc et proxime sequentem locum (16) Ούτω, κ . τ . λ . Ηec desunt apud Combefi
recital Joannes Damascenus lib . contra Jacobilas, siuin .'
ιοο. 1, pag. 424 . (17) Πάσχει - αλλ' ανθρωπότητι. Ηuc usque
(13 ) 'Azadós. Hæc vox deest apud Damascenum . Damascenus. Hinc autem rursus ad finem usque
(14) Οικειούται – ουδέν . Sic Darmascenus : οι • Compelisius ex laudala Barlahanii collectione
κειούται αυτός πάσχων ουδέν . Intermedia librario ms.
excidisse videntur ob repetitain αυτός . (18) Της Ορθοδοξίας . Πis addenda vox ποιεί, οι
(15 ) Αί φύσεις. Damasc. αι διτται φύσεις . Reli- advertit Combelisius.
qua desunt ibid .
15 S. AMPHILOCUH ICONIENSIS EPISCOPI
ικα ad Pancharium dioconum Sidensem. Incipit : A διάκονον Σίδης δογματικής επιστολής : ης η
Gavisus sum de le , vir probalissime. αρχή: " Ησθην επί σοι , δοκιμώτατε.
Plane iropius est et alienus a veritate , qui non 'Ασεβής όντως έστι, και της αληθείας αλλότριος ,
dicit, Christum omnium Salvatorem creatoremque, ο μη λέγων τον Χριστόν (20) τον Σωτήρα των όλων
secundumambas naturas quibus consistit, facultale και ποιητήν, κατ' άμφω των εξ ών εστι κατά φύσιν,
arbitrii preditum, efficaceinque , atque ab Onlini αυτεξούσιον, και ενεργή, και πάσης ανάγκης ελεύ
necessilale liberum . θερον.
XVII.
Ex Elementis Damasceni Rupeſucaldinis.
Ejusdem, et epistola quam scripsit ad Suadrenses, de Toυ αυτού, εκ της γραφείσης υπ' αυτού επιστο
sancia Trinitale . λής προς τους εν Συέδραν περί της αγίας
Τριάδος .
Una polissimum in Moyse annuntiatur divinitas : Θεότης μία εν Μωϋσει μάλιστα καταγγέλλεται :
in proplielis autem binarius plurimum predicatur ; δυάς δε εν προφήταις σφόδρα κηρύσσεται • Τριάς δε
sed in Evangeliis inanifeslatur Trinilas : magis se- Β εν Ευαγγελίοις φανερούται • πλείον κατά καιρούς και
cundum leinpornm generationumque successionem, γενεάς αρμόζουσα το δικαίω εις γνώσιν και πίστις •
justo congruens ad scientiam et fidem. Ejus porro γνώσις δε αυτης αθανασία. Εκ πίστεως δέ αυτής
scientia , immortalitas est. Orilur autem adopιίο υιοθεσία γίνεται. Αλλά πρώτον δικαιώματα σαρκός
ex ejus Ade . Primum niliominus justitias carniς εκφράζει, ως περιβόλαιον ναού τον έξω διεγείρουσα
edicit , velut exteriorem templi ornatum in Moyse εν Μωϋσεί• δεύτερα δε δικαιώματα ψυχής εκδιηγεί
exsuscitet : post haec autem secundas enarrat ani . ται , ώς τα " Αγια κοσμούσα, εν λoιπαίς προφητείαις "
1ne justificationes , velut Sancta exornel in aliis τρίτον δε δικαιώματα πνεύματος, ως το ιλαστήριον ,
proglieliis : 1ertio denique spiritus justificationes, και τα "Άγια των αγίων ρυθμίζουσα, εν Ευαγγελίοις
velut propitiatoriuin , Sanctaque sanctorum , domi- κατοίκησιν εαυτης σκηνήν δε αγίαν, ναόν άγιον , τον
cilium suum , in Evangeliis rite componal. Pοrrο δίκαιον έχει νόμον, τον συνόντα τούτοις κατοικεί
habel labernaculuin sanclum , templum sanctum , έτι δε εν αυτώ μία θεότης άπειρος : μία θεότης άφρα.
legem juslam illis comitem. Habital vero in illo στος • απερινότητος • ακατάληπτος : ανεκδιήγητος"
divinilas una immensa : una divinilas ineffabilis , αόρατος • εαυτήν γινώσκουσα μόνη και εαυτήν έμ
inconceptibilis , incomprehensibilis , inuenarrabilis , φανίζουσα οίς βούλεται , μάρτυρας εαυτή διεγείρουσα,
invisibilis ; que sola se ipsa cognoscat ; seque qui- C προορίζουσα: ενωποιούσα και πάλιν προς την έαυτής
bus velit, testes sibi suscitans, manifestam prolat; δόξαν και πίστιν . Τα τρία ταύτα επουράνια ,επί
predestinans et praefiniens : ad suam rursum glo- γεια, και καταχθόνια .
riam fidemque ,uum faciens. Sunt tria hæc, ce
leslia , lerrestria el inferna 88.
Ex iisdem Elementis.
Ex eadem epistola . 'Εκ της αυτής.
Qui non confielar tres liypostases et personas, “Ο μη ομολογων τρεις υποστάσεις εν μιά ουσία :
in una substantia . Porro , hand aliain substantiain ουχ ετέραν δε λέγω ουσίαν παρά την θεότητα: ουχ
dico preter deilalein ; haud alian deitatem praeter ετέραν δε θεότητα παρά την ουσίαν. Αλλά διά το
substantiam : sed quia sic eracle rein exquirimus, ούτως ακριβούν, ουσίαν καλούμεν · ίνα μή άλλο και
substantiarn vocamus ; ut ne aliud et aliud ejusinodi 720 Ó TOLOŪTOS Prolou prei.
vaſer obtendala
XVIII.
Ex concilio Nicæno 11, Aci. v, pag. 1014, tom . VJII Concilior. edil. Ven . Labb.
Sancti Amphilochii episcopi Iconii , de falsis super - D Του αγίου Αμφιλοχίου επισκόπου Ικονίου Περί
scriptionibus hæreticorum . των ψευδεπιγράφων των παρά αιρετικούς.
Justum autem arbitrati sumus omnem eorum de- Δίκαιον δε ήγησάμεθα πάσαν αυτών γυμνώσαι την
nudareimpietatem, et publicare palenler errorem; ασέβειαν, και δημοσιεύσαι αυτών την πλάνην. Έπει
quoniam et libros quosdam proponunt superscriptio• δάν και βιβλία τινά προβάλλονται επιγραφές έχοντα
nes habentes apostolorum , per quos simpliciores των αποστόλων, δι' ών απλουστέρους εξαπατώσι.( Και
quosque decipiunt. [ Ει post pauca (19) : Ostendenmus μετ ' ολίγα: Δείξομεν γάρ τα βιβλία ταύτα , και προ
enim hos libros , quos nobis is proferunt qui ab φέρoυσι ημίν οι αποστάται της Εκκλησίας , ουχί των
Ecclesia desciverunt , non apostolorum Acta esse , αποστόλων Πράξεις , αλλά δαιμόνων συγγράμματα.]
sed demonum scripla.] Ει post alia : Hec quidem Και μεθ' έτερα : Ταύτα μεν ο απόστολος Ιωάννης
88 Philipp. 1 , 10,
(19) El post pauca. Desunt clausa in Latina Con quo hujusmodi excerptum accepit Combeſisius . Et
ciliorum editione . COMBEFIS. enim vir ille doctissimus integrum nunc locum , pro
( 20) Tór Xplotór . Hæc desunt in edito Combe- ut illuin edidimus, recitat ad Facundum fermian ,
lisiano . Ea vero restituimus ex ipso Sirmoudo , a lib . xi, cap . 3 , pag. 760 .
17 SENTENTIAE ET EXCERPTA. 118
ουκ είπεν, ο γράψας εν τω Ευαγγελίω, ότι ο Κύριος A Joannes apostolus nequaquam diceret , scribens in
άτο του σταυρού λέγει, Ιδού ο υιός σου• ως και Evangelio, quia Dominus in cruce dicit : Ecce Flius
από της ημέρας εκείνης λαβείν τον άγιον Ιωάννην ιuus 89 : ita ut a die illa acciperet Joannes Mariam
την Μαρίαν εις τα ίδια. Πώς ενταύθα λέγει μη παρ- in Sua. Quomodo ergo hic dicit non adfuisse ?
είναι ; Αλλ' ουδέν ξένον. "Ωσπερ γαρ ο Κύριος αλή- Sed nihil extraneum. Sicut enim Dominus veritas
θειά έστιν, ούτως ο διάβολος ψεύστης τυγχάνει. est , ita diabolus mendax est. 1lle enim mendac est,
Εκείνος γάρ ψεύστης έστι , και πατήρ αυτού• et paler ejus : et cum Ioquitur mendacium , ea suo
και όταν μαλή το ψεύδος , εκ των ιδίων λαλεί. Ιoquitur 90. Sed haec quidem de mendacio.
Και ταύτα μεν περί του ψεύδους.
XIX .
Reliqua Amphilochiana excerpla quæ superant.
Ex calena in Joannem .
'Αμφιλοχίου. Β Amphilochii.
Ουκ επειδή ο Υιός του ανθρώπου κατήλθεν εκ των Non quia Filius hominis descendit de celo ; sed
ουρανών, αλλ' επειδή ο κατελθών Υιός Θεού , αυτός quia qui descendit Dei Filius, is ipse ascendit fa
ανήλθε γενόμενος Υιός ανθρώπου , ασφαλιζόμενος clus Filius hominis, asseverans dixit : Nemo ascen
ελεγεν: Ουδείς ανέβη εις τον ουρανόν, ει μή ο dit in celum, nisi qui descendit de colo , Filius ho
εκ του ουρανού καταβάς ο Υιός του ανθρώπου, minis qui est in cαlo 1. Christi enim caro post Re
ο ών εν τω ουρανό. Απαθής γάρ και αθάνατος surrectionem , immunis a passione et immortalis,

Θεόν κοινωνίαν · αδιαιρέτως γάρ έστιν αυτώ της αυ- ipso , indivise , sessione honorata est. Quapropter
της εξιωμένη καθέδρας · διό και Παύλος έλεγεν: Ο etiam Paulus ait : Qui descendit, ipse est et φuι
καταβάς , αυτός έστι και ο αναβάς υπεράνω των αεcendit super cαlos, μι impleret omnia 1.
ουρανών , ίνα πληρώση τα πάντα.
Apud Anastasium in Hodego, cap. 10.
'Αμφιλοχίου. Amphilochii.
Εις έν γάρ πρόσωπον, καθώς και υμετέρα διδά - Jn unam enim personam, sicut et vestra sanctitas
σχει αγιοσύνη, συνέδραμον αι δύο φύσεις: άσπερ και docet, convenerunt due nature ; quas et in Christo
είναι, και σώζεσθαι ατρέπτως και αδιαιρέτως εν Χρι- esse et conservari immutabiliter et indivisibililer ,
στο ομολογούμεν. confitemur .
XX.
Ex-Elementis Damasceni Rupefucaldinis.
'Αμφιλοχίου. Amphilochii.
"Ωσπερ τινάς παιδαγωγούς και παιδονόμους επιτε- Curn Apostolus angelos ceu pedagogos quosdam
ταγμένους τους ανθρώπους τους αγγέλους ιδών ο 'Από- et institutores hominibus prefectos consideraret,
στολος , εις μαρτυρίαν εκάλεσεν. vocavit in testes » .
Χ.ΧΙ.
Ex iisdem Elementis .
Του αγίου 'Αμφιλοχίου επισκόπου Ικονίου. Sancti Amphilochii episcopi Iconii.
Θεός λέγεται (21), διά το τεθεικέναι τα πάντα τη Dicitur Θεός , hoc est , Deus ; quod omnia con
εαυτού εξουσία και ασφαλείας και διά το θέειν, όπερ stituerit in sua potestate , et constituta , protectio
εστί τρέχειν και κινείν και κυβερνάν, και ζωογονεϊν ne custodiat : vel Θεός, διά το θέειν , φuod est car
τα πάντα . rere , omniaque movere , et gubernare , et vivifi
care.
XXII .
Ex Euphemio Antiocheno, ap. Phorium , Biblioth . cod. ccxxix , p. 790.
Και ο εν αγίοις δε του Ικονίου πρόεδρος Αμ- D Sanctus quoque Amphilochius Iconii episcopus Για
φιλόχιος ούτω φησίν • Οράται τοιγαρούν όπως και αίt : Apparet certe divinos Patres nostros consub
οι θεσπέσιοι Πατέρες ομοούσιον ειρήκασι τον Υιόν το stantialem asserere Patri Filium secundum divini
Πατρί κατά την θεότητα, και ομοούσιον τη Μητρί 1alem, et consubstantialem Matri secunduin huma
κατά την ανθρωπότητα, διπλούν την ουσίαν ήτοι nilalem; duplicenm quoad essentiain sive naturam,
κατά την φύσιν· ου διπλούν δε την υπόστασιν. non duplicem quoad personam.
θ® Joan. ΣΙΣ , 6. 90 Joan. νιι , 44, 1 Joan. III, 13. 91 Ephes. IV, 10. 90 Ηebr .1 , 14.
(21) Deus Neretai. Hujusmodi excerplum exstat talis idem occurrit apud Theophiluin Antiochenum
quidem in Parallelis Damascenicis ex ms. cod . Ru. lib . I ad Autolycum , $ 4 , unde sua forle liauserit Am
pelucaldino vulgalis , tom . II, pag. 785 , ubi eribuitur philochius. Adisis nostre Biblioth . PP. tom . !I,
Amphilochio Iconiensi episcopo. Sed pauculis immu- pag. 79 , not. 6 .
19 S . AMPHILOCHII ICONIENSIS EPISCOPI. 121)
- - -

ΑΜΦΙΛΟΧΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΙΚΟΝΙΟΥ


ΕΙΣ ΤΗΝ ΜΕΣΟΠΕΝΤΗΚΟΣΤΗΝ

Και εις τον παράλυτον , και εις το, • Μή κρίνετε κατ' όψιν . »

AMPHILOCHII EPISCOPI ICONII


IN MESOPENTECOSTEN (22 ),
In paralyticum " , et in illud : « Nolite judicare secundum faciem * . »
(Edit. Christ. Frid . Malihæi cum Gregorii Thessalonicensis Orat. X , Mosqux , 1776 , in -8°, ex codice
membran . sæc . XI , qui est bibliothecæ synodalis num . CCXXI.)

' n Sabbato dixit Dominus ad paralyticum : Sur - Α Εν Σαββάτω προς τον παράλυτος ο Κύριος έλε
gens, tolle grabatumtuum, et υade in domum tuam; γεν· 'Εγερθείς άρον τον κράββατόν σου, και
et propterea dicebat Judeis : Mea doctrina non est ύπαγε εις τον οίκόν σου και τούτου χάριν προς
mea, sed ejus φui misit me, Patris 96. Quod autem τους Ιουδαίους έλεγεν, ' Η εμή διδαχή ουκ έστιν
Jesus, propter paralytici curationem vi omnipolen- έμή, αλλά του πέμψαντός με Πατρός. Και ότι
tis voluntatis sue effectam, nec verba Jadeis dixe- διά την προς τον παράλυτον αυτεξούσιον θεραπείας και
rit, ex iis que nuperlecta sunt, demonstratio peten- Kύριος προς τους Ιουδαίους τούτους είπεν τους λόγους ,
da est. Inde enim prolavit Dominus suam cum Patre εκ των αρτίως αναγνωσθέντων λάμβανε την από
consubstantialitatem. Si enim dixissel Dominus : Mea δειξιν. "Ένθεν γάρ ο Κύριος φανερώτερον εμήνυσεν
«loctrina non est Patris, sed nea est, se a Palre se · το απαράλλακτον εαυτού και του Πατρός . Ει ήν γάρ
parasset, ab ipsius substantia se alienum fecisset, ο Κύριος είρηκώς , " Η εμή διδαχή ουκ έστι του
salutis humane abjecisset economiam. Cum autem Πατρός , αλλ' έμή εστιν · εχώριζεν εαυτόν του Πα
dixerit : Mea doctrina non est mea , sed ejus qui τρός, ξένον επoίει της ουσίας , ηλλοτρίου της οικο
misit me, Patris, ostendit se Pairi esse consulbstan- νομίας. Ειρηκώς δε , Η εμή διδαχή ούκ έστιν
tialem, unamque et eamdem esse doctrinam Patris, εμή, αλλά του πέμψαντός με Πατρός, έδειξε το
Filii et Spiritus sancti. Enimvero unus est Filius B απαράλλακτον της ουσίας, και ότι μία διδαχή Πα
Patris Verbum; et unus Spiritus Patris , Spiritus τρός και Υιού και αγίου Πνεύματος. Είς γάρ ο Λό
sanctus (23). Num igitur fieri possit, alia docere γος Υιός του Πατρός, και Πνεύμα του Πατρός, το
Verbum, alia Spiritum sanctum? Minime, minime ; άγιον Πνεύμα. Πώς έτερα διδάξει ο Λόγος, και πως
dicit enim beatus Apostolus : Nemo scil φuα sunt έτερα κατηχήσει το άγιον Πνεύμα ; Ουκ έστι τούτο,
hominis, nisi spiritus hominis qui in ipso est : ita et ουκ έστι, κατά τον μακάριον Παύλον τον λέγοντα :
que Dei sunt nemo cognovit, nisi Spiritus Dei 17. Ουδείς οίδεν τα του ανθρώπου, ει μή το πνεύμα
Rursus autem Jesum, propter paralytici curationem του ανθρώπου το κατοικούν εν αυτώ ούτω και
vi omnipotentis voluntalis suae effeclam, sic Judeis τα τού Θεού ουδείς οίδεν , ει μή το Πνεύμα του
fuisse Iocutum, ex illo etiam probatur , guod Do- Θεού το εν αυτό. Και ότι διά τήν προς τον παρά
minum τηolo audieris dicentem : Unum opus feci, λυτον αυτεξούσιον θεραπείας, καθώς προείπον, και
el omnes miramini. Propterea Moyses dedit vobis Κύριος προσή κατο τούτους τους λόγους, ήκουες αρ
circumcisionem (non φuia et Moyse est, sed et patri- τίως του Κυρίου λέγοντος · "Εν έργον εποίησα,
bus), et in Sabbato circumciditis hominem. Si cir- και πάντες θαυμάζετε· διά τούτο Μωϋσής υμίν
cumcisionem accipit homo in Sabbato, ut non solva- έδωκε την περιτομήν ( ούχ ότι εκ του Μωϋσέως
Our ler Moysi, mihiindignamini, quia totum hominem έστιν , αλλ' εκ των πατέρων) , και εν Σαββάτω
saluum feci in Sabbato ? Nolite judicare secundum περιτέμνετε άνθρωπον . Ει περιτομήν λαμβάνει
faciem, sed justum judicium judicale. Quoniam au- άνθρωπος εν Σαββάτω, ίνα μη λυθή ο νόμος
term siclocutus est Dominus propter curatiοnein para - Μωϋσέως, εμοί χολάτε, ότι όλον άνθρωπον υγιή
* Joan. VΙΙ,16. 18 1 Cor. 1, 11. 28 Joan. VI, 16. 9" | Cor. 1, 11 .
( 22) Mesopentecosle solemnitas est, quæ per dies (23) Forle hoc comma, quod to Filioque proce.
orto celebratur, el incipit ab hebdomadæ quartæ post dil prima facie adversari videtur, editori Mosquensi

quinta hebdomadæ . SUICEKUS. non juimerilo jacebal, erueret. Edit .


19 ORATIO IN MESOPENTECOSTEN . 122
εποίησα εν Σαββάτω; Μή κρίνετε κατ ' όψιν , A lyrici, Judeos ex ipsa lege legis Irangressionis ar
αλλά την δικαίαν κρίσιν κρίνατε. "Ότι δε διά την guens, dicit illis, sicut audivisti ; Si circumcisionem
του παραλύτου θεραπείαν ο κύριος τους λόγους τούτους αccipίi hono in Sabbato, et in Sabbalo circumcidi-.
προσήκατο, εκ του νόμου δεικνύς αυτούς παρανό- ιur infans , ne lex octavi diei antiquelor, vos, le
μους, λέγει προς αυτούς, καθώς ήκουες: Ει περι- germ unam altera lege subvertentes, Iolam legein
τιμήν λαμβάνει άνθρωπος εν Σαββάτω, και εν subvertitis, et mihi indignamini, quia totum homi
Σαββάτω περιτέμνεται βρέφος , ίνα μή ακυρωθή ο nem salvum feci in Sabbato , non laborans, sed om
οκταήμερος νόμος , νόμω νόμον ανατρέποντες υμείς nipotentiam exercens! In Sabbado quidem nulli licet
ανατρέπετε τον νόμον, και εμοί χολάτε, ότι όλον operari, sed omnes oliosos esse mandatum est :
άνθρωπον υγιή εποίησα εν Σαββάτω, ουχ ιδρώ- quare igitur, etiam inter vos, o Judaei , mulier in
σας , αλλά θαυματουργήσας ! Έν Σαββάτω ου δεί Sabbalo parit, obstetrix estuat, pannosque excutiι,
εργάζεσθαι , αλλά πάντας άεργους είναι. Τίνος purgantur viscera , ad lactationem mamme pa
ένεκεν παρ' υμίν , Ιουδαίοι, γυνή εν Σαββάτο τίκτει, rantur! Parit in Sabbato mulier, Vincit natura le
και μαία θορυβείται, και σπάργανα τινάσσεται, και gem, Deus autem omnipotentiam suam exercere non
φύσις καθαίρεται, και θήλη πρός γαλακτοτροφίαν potest ! Dic milli ; in Sabbato circumciditur homo,
ευτρεπίζεται ; Γυνή τίκτει, και φύσις νόμου περι- Β ne solvatur lex, vosque mihi indignamini, quia 10
γίνεται, και Θεός ου θαυματουργεί ; Είπέ μοι , εν tum hominem salvum feci in Sabbato? Nolite ju
Σαββάτω περιτέμνεται άνθρωπος , ίνα μη λυθή ο dicare secundum faciem, sed justum judicium ju
νόμος , εμοί χολάτε ότι όλον άνθρωπον υγιή εποίησα dicate . A vobis iniunicis judicari gustineo, utin quo
έν Σαββάτο ; Μή κρίνετε κατ ' όψιν, αλλά την judicio judicatis, ipsi postea judicemini. Quis solvit
δικαίαν κρίσιν κρίνατε. Καταδέχομαι υφ' υμών Sabbatum, vos, qui in Sabbato circumciditis, gla
των εχθρών δικάζεσθαι, όπως , ενώ κρίματι κρί- dium acuentes , sectionem facientes , membrum ab
νετε, κριθήσεσθε. Τις λύει το Σάββατον ' υμείς οι sciudenles, sanguinis effusionem provocantes ; vel
εν τω Σαββάτω περιτέμνοντες, και ξίφος οξύνοντες , ego, qui voce tantum usus, dixi : Tolle lectumfuum,
και τομής επάγοντες , και μέλος χωρίζοντες , και οι υade in donmum tuam? Si sermo effects caruit,
τον τόπον αιμάττειν παρασκευάζοντες , και εγώ και solvi Sabbalum, vaniloquentiae reus : si auters
ειρτικώς λόγω, Εγερθείς άρον τον κράββατόν σου, verbo precucurrit opus, ut quid Sabbatum quasi
και ύπαγε εις τον οίκόν σου ; Ει μη ενήργησεν ο violatum ulciscimini, et Creatorem spernitis ? Nonne
λόγος , έλυσα ούν το Σάββατον ματαιολογήσας · ει salis vobis fuit per triginta octo annos videre pa
δε προέδραμε τον λόγον το έργον, τί το Σάββατον ralyticum lecto affixum, ipsumque lectum powdere
εκδικείτε, και τον Δημιουργόν άθετείτε ; Ούκ έκο- laborantem , dun paralytici corpus, diurnum no
ρέσθητε , ώ Ιουδαίων παίδες , επί τριακονταοκτώ έτη cturnumque onus, sustinet ? Hoc spectaculum nul
ορώντες τον παράλυτον τη κλίνη προσηλωμένον , και Iam vobis indignationem, nullaum compassionein mo
την κλίνην κάμνουσαν, και τον παράλυτον, νυχθή- vit : nunc autem paralyticum vel unam horan Ie
μερον φoρτίoν, βαστάζουσαν ; Ουκ ήγανακτήσατε ; ου clum suum bajulanlem, dignumque beneficio opus
συνεπαθήσατε; και ένα μίαν ώραν και παράλυτος κλίνην praestantem, non sine indignatione videre Susline
βαστάση, και την αντιμισθίαν παράσχη, αγανακτείτε ; tis ? Nonne et ille clamare debuil : Versasti stratum
Ουκ έδει και τούτω βοήσαι, "Έστρεψας την κλίνην meum in infirmitate mea 18 ? Equidem novi, o Pha
μου εν τη αρρωστία μου; Οίδα, ώ Φαρισαίοι, τίνος risei, quam ob causam indignamini : non ideo an

διαπρίεσθε , αλλ' ότι ουκ ισχύσατε την κλίνην κρύψαι : lectum ejus occultare non possibile vobis fuit,
διά τούτο, την γνώμην υμών επιστάμενος, εκέλευσα propterea ego, cogitationem vestram perspiciens,
βαστάζειν αυτόν την κλίνην, ίνα, κάν υμείς σιωπή. illi lectum suum 1ollere precepi, υι, etiam vobis la
σητε , η κλίνη το θαύμα βοήση. Τι διστάζετε , ώ centibus, ipse lectus miraculum proclamaret. Quare
Φαρισαίοι ; Ούκ έστιν ο παράλυτος παρείσακτος , dubitatis, o Pharisei ? Non fraudulenler huc addu
ουκ έστιν ολιγοχρόνιος , γνωρίζετε αυτόν άπαντες· Ρ ctus est paralyticus, non recens inβrmitas; nostis
τριακονταοκτώ έτη τη κολυμβήθρα τη παρ' υμίν eum omnes, triginta octo abbiuc annis, prope pisci
παρεσίτευσεν. Ουκ έχετε λέγειν, ως επί του εκ nam vestram ex erogata stipe viventem. De hoc non
γενετής τυφλού, ούτός έστιν, "Ομοιος αυτό έστιν, polestis, sicut de cecoa nativitate, in varias sententias
ουκ έστιν ούτος. Ει μη ήττησεν υμάς ο τυφλός , abire, dicentes : Ηic est, Est aliquis illi similis, Non
και τούτον κρατήσατε , και εις δικαστήριον ελκύ- est .lic 90 . Quod si a ceco illo non victa est audacia
σατε , όπως δια πάντων αισχύνης πληρωθήσεσθε . vestra, el hunc paralyticum tenete , ad tribunal tra
Μή κρίνετε κατ' όψιν , αλλά την δικαίαν κρίσιν hite , ut in omnibus abundet ignominia vestra. No
κρίνατε. lile judicare secundum faciem , sed juslum judicium
judicale .
Και, ει δοκεί, διά βραχέων επ' αυτήν την περι- Sed paucis, si placer , paralytici historiam retra
Οχήν του παραλύτου αναδράμωμεν, διά τό και τον clenius, siquidem ipse Dominus illain memoriae tra

* Psal. XL, 4. 99 Joan. Ix, 8, 9.


123 S. AMPHILOCHI ICONIENSIS EPISCOPI. 12 .
didit. Quem enim memoravit Dominus, quomodo nos A Κύριον απομνημονεύσαι του παραλύτου · ει γαρ
silentio preterire possumus ? Αut quis mirelur nος ο Κύριος αυτού εμνημόνευσε , πώς ήμείς λήθης
mirabilia Domini enarrare ? Presens enim festi- ποιησώμεθα; Τότε τις θαυμάζει, ότε τα του Ku
vitas Donini est ; mediator est Dominus, media est ρίου θαύματα διηγείται; Του γάρ Κυρίου και η
festivitas : porro quod est medium, ab extreunitali- παρούσα εορτή μεσίτης ο Κύριος, μέση και η εορ
bus firmamentum accipit, ideoque presens festivi- τη · αει δε το μέσον τοις άκροις ήσφάλισται • διά
tas duplicem Resurrectionis gratiam obtinet : me- τούτο και η παρούσα εορτή διπλήν της Αναστάσεως
dium enim locum tenens inter Resurrectionem et την χάριν κέκτηται. Υπό γαρ της Αναστάσεως και
Pentecosten, Resurrectionem memoral , Pente- της Πεντηκοστής μεσολαβουμένη , την Ανάστασιν
costen iudigital, Ascensionein quasi tuba prenun- υπέδειξε , την Πεντηκοστήν δακτυλοδεικτεί , την
tiat. Qualia sint igitur que de paralytico exponun- 'Ανάληψιν σαλπίζει. Τίς ούν η παρούσα του παρα
tur, discile vos, verbi divini negotiatores, αι spiri- λύτου πραγματεία, γνωρίσατε , οι τού λόγου φιλέμ
tualium bonorum thesaurum lucrifacialis. Certe ποροι, όπως διά πάντων της πνευματικής ωφελείας
memoria lenes verba evangeliste dicentis : Post την ενθήκην καρπώσησθε. Φέρεις μνήμην πάντως
hac eral festus dies Judworum, et ascendit Jesus του ευαγγελιστού Ιωάννου βοώντος : Μετά ταύτα
Jerosolymam. Erat autem Jerosolymis piscina que B ήν η εορτή των Ιουδαίων , και ανέβη ο Ιησούς
cognominalur Hebraice Belhsaida , quinque porticus εις Ιεροσόλυμα. " Ην δε εν τοις Ιεροσολύμοις
Eabens. In his jacebαι multitudo magna languen- κολυμβήθρα ή επιλεγομένη Εβραϊστι Βηθεσδά,
tium, cocorum, claudorum, aridorum; eral autem πέντε στοάς έχουσα. 'Εν ταύταις κατέκειτο
φuidam homo ibi triginta ei octo annos habens in in- πλήθος πολύ των ασθενούντων», τυφλών , χω
firmilate suα. Ηunc cum vidissel Jesus (qui omnia Aών, ξηρών . Ην δε τις άνθρωπος εκεί τριά
novit priusquam fant ), et cognosisset φuia jam κοντα και οκτώ έτη έχων εν τη ασθενεία αυτού.
nullum tempus haberet, dicit ei : Vis sanus teri ? Τούτον ιδών ο Ιησούς, (και τα πάντα ειδώς πριν
Ο curationem Domini ab oroni vana gloria alienam! γενέσεως αυτών), και γνους, ότι πολύν ήδη χρό
Non exspectat invocationem egrolorum, sed senet- νον έχει , λέγει αυτώ, Θέλεις υγιής γενέσθαι ; " Ω
ipse laborantibus obvium praebere festinat : cum της του Κυρίου ακενοδόξου θεραπείας! Ούκ έκδέ
enim sol justitiae sit, radios beneficentiae sue su- χεται παρακληθήναι υπό των αρρώστων, αυτός
per omnes lale efundit. Erat, inquit, Jerosolymis, επείγει εαυτόν προς τους πάσχοντας: ήλιος γάρ ών
ad portam Probaticam, piscina quα cognominatur δικαιοσύνης , επί πάντας απλοί τάς ακτίνας της ευερ
Hebraice Belhsaida, quinque porticus habens. In this , γεσίας. " Ην δε εν τοίς Ιεροσολύμοις , επί τη
jacebat multitudo magna languentium, cocorum, Προβατική, κολυμβήθρα ή επιλεγομένη Εβραϊστι
claudorum, aridorum, Alluditur ad spiritualem Ju . Βηθεσδά, πέντε στοάς έχουσα· εν ταύταις κατ .
deοrum infirmitatem. Quinque sunt numero porti. έκειτο πλήθος πολύ των ασθενούντων , τυφλών,
cus multitudine infirmorum replete ; quinque enim χωλών, ξηρών. Σύμβολον τούτο της Ιουδαϊκής αρ
sensibus laboral populus Judaicus , visu, olfaclu , ρωστίας , αι πέντε στοαι , αίτινες επεπληρούντο αρ
gustu, auditu, lactu : hos omnes sensus infirimos δώστων. Και γάρ άρρωστεί και Ιουδαϊκός λαός διά
habebant Judaeorum alii . Non sanum habebant vi- των πέντε αισθήσεων, οράσεως , οσφρήσεως , γεύ
sum, siquidem miracula videntes , nihil curabant; σεως , ακοής, αφής, δι' απάντων ηρρώστουν οι Ιου
non beneficiorum memorem gustum, siquidem δαίων παίδες . Ουκ είχον καθαρών οφθαλμών, δρώντες
nanna manducantes cucumerum desiderio teneban- τα θαύματα και παρορώντες · ουκ είχον γευσιν ευ
tur 1 : Don sincerum olfaclarm , siquidem unguento χάριστον, μάννα τρώγοντες και συκεους επιζη
Dominico diabolicumfelorem preponebant; non pu. τούντες· ουκ είχον όσφρησιν ειλικρινή, του Δεσπο
rum auditum, siquidem draconis inferni sibilis po - τικού μύρου την διαβολικήν δυσωδίαν προκρίναντες :
tius quam gloriosis prophetarum vocibus se dociles ουκ είχον ακοήν καθαράν, των δρακοντιαίων συ
prebuerunt ; non utilem facium, siquidem idola D ρισμάτων, και ου προφητικών καυχημάτων, πειθό
quasi deos colentes, Deum viventem contempsere . μενοι · ουκ είχον την αφήν συνεργητικήν, είδωλα
Verumtamen Christus, sensuum fabricator, et crea . θεολογούντες , και του ζώντος Θεού καταφρονούντες.
turarum conditor, corporearum simul et voluntaria- 'Αλλ' όμως επιδημήσας τη ενσάρκω αυτού παρουσία
rum intramitatum sanationem prestitit . Ille enim ο Δεσπότης Χριστός , ο και των αισθήσεων ποιητής
paralyticus duplici lagello vapulabat, corpus ha- και των κτισμάτων δημιουργός , εν ταυτώ και των
bens morbo solutum, animamque peccatis mutila - σωματικών παθών και των προαιρετικών πται
tam; ideoque . Dominus, qui corporis et anime me- σμάτων την διόρθωσιν εποιήσατο. Ούτος γάρ ο προ
dicus exsistebat, corpus firmat, spiritumilluminat; κείμενος παράλυτος διπλήν έπεφέρετο την μάστιγα :
corpori lectum, anime jugum virtutis Iollere pre- τω μεν σώματι, νόσω διελύετο , την δε ψυχήν ταις
cipit. Quid enim ? Videns Donlinus illum paralyti- αμαρτίαις εξήρθρωτο. Διό και ο Κύριος , ώς των
cum, dicit illi , quod scitis omnes : Vis sanus teri ? εκατέρων ιατρός , και το σώμα συσφίγγει, και το
Ηic auten Juliorum filii Domino obloquuntur, πνεύμα φωτίζει, και τα μεν σώματι την κλίνην

* Num. XI , 3 .
395 ORATIO IN MESOPENTECOSTEN . 126
φέρειν εκέλευσε , τη δε ψυχή την αρετήν βαστάζειν A dicentes : Si Deus esset Christus, num interroga
επέτρεπε. Τί γάρ; ιδών ο Κύριος τούτον τον παρά - rei paralyticum, Vis sanus fieri ? Morto tenebatur
λυτον, έφη προς αυτόν, καθώς οίδατε πάντες , Θέ- ille, triginta et octo annos habebat in infirmilale
λεις υγιής γενέσθαι ; Αλλ' ενταύθα επιλαμβάνον- sua, ad piscinam permanens, ut curationem accipe
ται οι Ιουδαίων παίδες τω Κυρίω λέγοντες • Ει ret; et interrogatillum, Vis sanus teri ? Qualis est Deus
Θεός ην ο Χριστός , πώς επηρώτα τον παράλυτον, iste interrogalor ? Non quasi aliquid nesciens para
θέλεις υγιής γενέσθαι ; Τη νόσω συνείχετο, τριά- lyricuminterrogat Dominus ; ideo auteminterrogat,
κοντα και οκτώ έτη είχεν εν τη αρρωστία, τη κο- quod omnimodam illi sanationem largiri volebat.
λυμβήθρα παρέμενεν , ίνα το πάθος απορρίψηται, Si corporis tantum curanda esset infirinikas, non di
και επερωτά τούτον, Θέλεις υγιής γενέσθαι ; ceret paralytico Dorminus : Vis sanus teri ? Scit
Ποίος θεός ο έρωτών ; Ενταύθα ο Κύριος ουχ ώς enim eum velle, quod reipsa vuli. Sed quia a lapse
αγνοών επερωτά, αλλ' ώς διά πάντων την διόρθωσιν spirituali sanandus erat, propterea dicit : Vis sanus
χαρίσασθαι βουλόμενος . Εί του σώματος μόνου ή teri ? hoc est, A peccando deinceps cavebis ? Vis
ασθένεια ήν, ουκ αν έλεγεν ο Κύριος προς τον πα- εαnus fieri ? da assensum, et sanitatem recipe: nihil
ράλυτον, Θέλεις υγιής γενέσθαι; ειδώς, ότι θέλει, enim nisi a libera voluntate requiro. Ego enim sum
και θέλει αλλ' επειδή ψυχικών πταισμάτων ήν ολί- Β qui olim per prophetam clamavi : Si volueritis, et
σθημα, τούτου ένεκεν επερωτά τον παράλυτον λέ- αudieritis me, bona terra comedetis. Quod si nolueri
γων· θέλεις υγιής γενέσθαι ; τουτέστι , Παραφυ- tis et non audieritis me, gladius devorabil υοε 2. Οuo
λάττη από του λοιπού μή αμαρτάνειν ; Θέλεις υγιής iain igitur Animal liberum est homo, el spiritua
γενέσθαι , δός την συγκατάθεσιν, και λάβε την lem paralysim patiebatur paralyticus, idcirco Do
ίασιν , επειδή ουδέν ανάγκη μετέρχομαι · εγώ γάρ minus, ne illum absque ipsius merito curaret, illius
είμι ο διά του προφήτου βοήσας εκ πολλών των assensum tali interrogatione postulavit : Vis sanus
χρόνων: Εάν θέλετε και εισακούσητέ μου, τα feri ? Dicens autem Dominus, Vis sanus teri ? ne
αγαθά της γης φάγεσθε · εάν δε μη θέλητε, quaquam de corporis passionibusinterrogabal para
μηδέ εισακούσητέ μου, μάχαιρα υμάς κατέδε- lyricum, sicut nec heanorrhoissam, nec lepresum,
ται. Έπει ούν αυτεξούσιον ζώον ο άνθρωπος , και nec duos cecos de carnali infirmilale interrogavit.
ψυχικώς και παράλυτος ήν διαλελυμένος, τούτου ένε Tum enim interrogal, cuin spiritualem esse morbuin
κεν ο Κύριος , ένα μή άμισθον αυτή την θεραπείαν cognoscil, assensurn videlicet requirens, nec prius
παράσχη, επηρώτα τούτον λέγων, αιτών την συγκα- Sanationem collaturus, quamasseusus confessionean
τάθεσιν, θέλεις υγιής γενέσθαι ; Επί των σωμα- exceperit.
τικών παθών ουδ' όλως επηρώτα ο Κύριος λέγων, Θέλεις υγιής γενέσθαι ; ώς ούτε την αιμορροού
σαν, ούτε τον λεπρών, ούτε τους δύο τυφλούς επηρώτησεν. "Όπου γάρ ψυχικόν ήδει πάθος , επερωτά ,
συγκατάθεσιν βουλόμενος δέξασθαι · ει μη δέξηται συγκατάθεσιν, ίασιν ου παρέχει.
Έστι δε πάντως ειπείν τινα · Τί ούν, και οι δύο C Erit sane qui dicat : Quid igitur ? in ipsis duobus
τυφλοί αμαρτιών έφερον γνώρισμα , ότι κακείνους cecis peccati deprehenditindicium, siquidem et illos
επηρώτησε λέγων ο Κύριος, Τι θέλετε, ίνα ποιήσω interrogavit Doninus, dicens : Quid Bullis wι faciam
υμίν ; Μή κακείνοι οι αναγεγραμμένοι εν τοις θείοις υobis ? ? Num illi duo ceci, qui in disinis Evangeliis
Ευαγγελίοις δύο τυφλοί συνετυφλούντο τοίς σωματι- meinorantur , praeter communern carnalium oculorum
κούς οφθαλμοίς , και το ψυχικόν βλέμμα ουκ οξυ- cacilalem, spiritualis etiam visus infirmilalem pa
δόρχουν περί τον Κύριον ; Ουκ είχον τελείαν την liebantur , non plane quæ ad Dominum pertinebant
γνώσιν , αμφέβαλλον περί την ομολογίαν· διό και perspicientes ? Perfectam cognitionem non habue
ο Κύριος υπερτίθεται την ίασιν , ίνα κρατύνη την runt , ambiguamque edidere cofessionerm ; quam
πίστιν. "Έστι δε πάντως ειπείν τινα : Καταψηφίζει obrem curationem differi Dominus, ut illorum fidem
των τυφλών, πιστοί ήσαν οι άνδρες . Ουχί, αλλά roboret. Sed dicet aliquis : Caluinniatur cecoς ;
μόνον ήκουσαν [ότι] Ο Κύριος παροδεύει , [ και ] viri enim erant fideles. Minime : sed tantummodo
έβόησαν λέγοντες : Ελέησον ημάς, Κύριε , υιέ audietules quia Dominus transiret , clamaverunt di
Δαβίδ. Πώς τοίνυν αμαρτωλοί, οι ταύτην την φω- cenles : Miserere nostri, Domine, Fli David *. Quis
νην βοήσαντες, άκουε ο αντιλέγων. Δια ταύτην την quis igitur contradicis , audi quomodo peccatores
φωνήν, την πρώτην έρρηξαν, και την υπέρθεσιν της D sint, qui hanc vocem emisere. Iec ipsa precatio ,
ιάσεως εποιήσατο, επειδή παρακαλούντες έλεγον · quam primum edidere , causa differende curationis
Ελέησον ημάς, υιέ Δαβίδ . Ποίος υιός Δαβίδ το- erstitit , quoniam Dominum invocantes dixerunt :
σαύτην δύναμιν παρέχει, ή τοσαύτας θαυματουργίας Miserere nostri, ili David. Ecquis filius David tal .
εποίησεν; Ωραίος ο 'Αβεσσαλώμ, αλλά πατροκτόνος tam exserit potentiain, tantaque edere potuit proli
εφάνη ποθητός ο 'Αμνών, αλλά την ιδίαν αδελφήν gia ? Pulcherrimus Absalon, sed particida; amabilis
διέφθειρε · σοφός ο Σολομών, αλλ' εις το τέλος ωλί- Amnon, sed proprie sororis corruptor ; sapiens Sa.
σθησεν. Επεί ούν ως υιώ Δαβίδ προσήλθον, και Ionion, sed in fine lapsus est. Quoniam ergo Jesun)
ούς Θεόν, κραταιόν δοκούντες αυτόν και επιστήμονα convenerunt duo ceci, οι ilium David, minime vero

* Isa . 1, 19, 20, 2 3Matil ΧΑ , 32. ibid . 31.


Σε7 S . AMPHILOCHII ICONIENSIS EPISCOPI 12s
υι Deum, illuno scilicet pro potentissimo perilissi- Α ιατρον, ουχί δέ ένδοξον Θεόν, βοώντων των τυφλών,

sino ; ideo clamantibus illis , Miserere nostri, fili απόκρισιν, ίνα την πίστιν αυτών προκόψαι παρα
David , non dedit responsum, ut fidei illorum pro- σκευάση. Διό την υπέρθεσιν οι τυφλοί δεξάμενοι,
ficiendi locum daret. Curalione igitur paulisper di- κατά ψυχήν εφωτίσθησαν, και μετ' ολίγον, ως είδεν
lala, caecorurn anima illuminata est ; et paulo post, ο Κύριος, ότι κατά ψυχήν εφωτίσθησαν, και εδέ
ubi illos, spiritualiter illuminatos fidei lucem acce ξαντο τον φωστήρα της πίστεως, επηρώτα ο Κύριος
pisse novii Dominus, interrogavit eos dicens : Cre- λέγων αυτοϊς : Πιστεύετε , ότι δύναμαι τούτο
ditis quia hoc possumfacere 8 ? Quid respondent ceci, ποιήσαι ; Τί ούν οι τυφλοί, προκόψαντες, φασίν ;
quorumjam fides profecerat ? Etiam, Domine 6. Jam Ναι , Κύριε. Ουκέτι είπον, Ναι , υιέ Δαβίδ » αλλά,
non dicunt, Eliam, ali David, sed, Eliam, Domine. Ναι , Κύριε. Υπεμνήσθησαν της αναβολής, διο
Ex curationis dilatione sapientioresfacti, perfectam παραυτά την ομολογίαν ποιούνται λέγοντες· Ναι ,
confessionem edere festinant, dicentes : Eliam, Do- Κύριε , πιστεύομεν, ότι δύνασαι τούτο ποιήσαι. Ρίτα
mine ; credimus quia hoc poles facere. Tunc fidei δεικνύς ο Κύριος , ότι τη πίστει προέκοψαν, απεκρί
illorum profectum indicans Douninus, respondit : νατο λέγων · Κατά την πίστιν υμών γενηθήτω
Secundum fidem vestram fαι υobis : innuens scili- Β υμίν , ώς , ει μή προέκοψαν τη πίστει , το βλέπον
cel , eos , nisi fide profecissent , non fuisse visum ουκ εδέχοντο. Διά τούτο και ενταύθα ο Κύριος ,
recuperaturos. Propterea Dominus , quia non tam επειδή ο παράλυτος μάλλον ψυχικώς ήν εξηρθρω
corpore quam anima debilitatus jacebat paralyticus, μένος , τη των αμαρτημάτων καταφθορά , επηρώτα
propter peccatorun corruptionen, interrogavit eum τούτον ο Κύριος λέγων · Θέλεις υγιής γενέσθαι ;
δίcens : Vis sanus feri ? Paralyticus autem, ignorans “ Ο δε παράλυτος, μή ειδώς έτι, τις έστιν ο λαλών,
quis euin alloqueretur, respondit Domino dicens : απεκρίνατο προς τον Κύριον λέγων· Θέλω υγιής
Volo sanus fieri. [ Sed quid dici, Volo ?] Βe- γενέσθαι καλώς επηρώτησας [ ει ] θέλω ' ουκέτι
ne interrogas num velim ; jam enim velle de - γάρ θέλω πολλοστον γάρ θελήσας , ουδέν ήνυσα :
sino , siguidern jam diu est quod volo , el nihil τί λοιπόν θέλω, και ου λαμβάνω ; Θέλω υγιής γενέ .
sum consecutus; quare id velle perseverem quod σθαι, κατεγήρασα τη κλίνη, τάφος ειμι πολύλαλος ,
non apprehendo ? Volo sanus fieri ; in lecio con- τέθνηκα ζων, ουδέν καινότερον υπομένειν μέλλω,
senui , sepulcro Ioquaci assiunilatus sum , mor - όρκον με πάντες λαμβάνουσιν· τριάκοντα και οκτώ
tuus sum vivens , nihil mihi pejus accidere po- έτη έχω παραμένων τη κολυμβήθρα , και ουδείς
test ; thema juramenti omnibus factus sum ; triginta συμπαθεί. Πιπράσκεται το δώρον, καπηλεύουσιν
el ocio efluxere anni , ex quo huic piscine assideo, C αυτώ Φαρισαίων παίδες · είς το ενιαυτό καθαίρε
el nemo compatitur. Venditur donum Dei , nego- ται, και, δέον τον πρώτον προτιμάσθαι, ο ευπορώ
tiantur illud Pharisei; unus singulis annis sanatur, el τερoς τοίνυν προκρίνεται · άκριτος ή κολυμβήθρα,
cuum primus ordine celeris preferri deberet, prae- άδικα τα παρόντα : άρα έσται επισκοπή τις δικαία ,
fertur divilior. Abest a piscina justitia, obtinel ini- ένα μή το ύδωρ καπηλεύηται, αλλά πάσιν άφθόνως
quitas. Numjusta aliquando superveniet administra- δίδωται; Ο δε Κύριος προς τον παράλυτον: Τι εν
tio , ut aqua tandem mercimonium esse desinat , ένα τόπο κατακείμενος πελάζει το λογισμό ; Ως
el omnibus liberaliter donelar ? Dominus autem ad αγνοούντί μοι διαλέγει. Της κολυμβήθρας δεσπόζω,
paralyticum : Quomodo homo uni eidemque loco και ουκ οίδα τα γινόμενα; "Έγνων την Ιουδαίων
::fixus le his disserere valeat ? Εη me ut ignoran- πραγματείαν ; Διά τούτο παρεγενόμην ανταλλάξει
tem alloquitur ! Egone, piscinæ Dominus , quæ ad την κολυμβήθραν, και νύν ταύτην παύω, και την
illam spectant nesciverian ? Bene novi Judeorum ne- του βαπτίσματος ανοίγω. Εν ταύτη είς κατ' έτος
gotiationem; quamobrem veni piscinam commula- καθαίρεται, εκεί αναρίθμητοι καθ' εκάστην αναγεν
turus. Ecce ego illam aboleo , ipsique baptismatis νηθήσονται • εν ταύτη άγγελον απέστειλα, εν εκείνη
lavacrum substituo. In illa unus quotannis sana- η εγώ και των αγγέλων ποιητής κατήλθον. Διο προς την
Tur ; in lioc innumeri quotidie regenerabuntur ; in ερώτησιν αποκρίθητι . Θέλεις υγιής γενέσθαι;
illant angelum descendere jussi , in hoc ego ipse , τουτέστι , Πιστεύεις, ότι εν τούτοις δυνατός ειμι ο
angelorum creator, descendi. Responde igitur inter- λαλών σου ; Ο δε παράλυτος, μικρόν ανανεύσας, και
roganti : Vis sanus teri ? id est , Credisne quod 13- την δεσποτείαν του Κυρίου γνωρίσας, τη συνηθεία
lia facere possim ego qui loquor lecum ? Paralyticus έτι συνεχόμενος, απεκρίνατο λέγων, άπερ ίστε σα
autem , caput aliquantulum sublevans , supremam φως γινώσκοντες : Ναι , Κύριε , άνθρωπον ουκ
φuidem Domini polestatein confessus est ; sed ve- έχω, ίνα, όταν ταραχθή το ύδωρ, βάλη με εις την
1erem consuetudinem seculus, respondit : Eliam, κολυμβήθραν• εν ώ δέ έρχομαι εγώ, άλλος πρό
Donine; Hominem non habeo, κι cumturbata fuerit εμού καταβαίνει. Ο δε Κύριος προς τον παράλυ
αφμα, milial me in piscinam; dum venio enim ego , τον : Τι βαμβαίνεις (24) , παράλυτε ; Αρκεί σοι το

* Μatth. IX , 28. 6 31 :. ibid. 29.


(24) Βαμβαινεις. Lexicon. inedit . : Βαμβαίνει• δι - φθέγγεται, υπο τρόμου ηχεί τους οδόντας. Από με:
στάζει , τρέμει τοϊς ποσί , και τη γλώσση ασήμως ταφοράς των ποδών των μη εδραίαν την φυγήν εχόν
199 ORATIO IN MESOPENTECOSTEN . 130
γνωρίσαι με Κύριον · μή φαντάζου περί πολλά, μή A alius ante me descendit. Dominus autem dixit para
εις την ταραχήν της κολυμβήθρας αφόρα τετά- Dytico : Quid balbulis , o paralytice ? Suflicit tili
ρακται τα Ιουδαϊκά , της έμής πηγής την όγδοάδα quod me confessus sis Dominum. Noli plura exce
έχε: & επιζητείς, οίδα . Ει γάρ και άνθρωπον ουκ gilare ; non jam de piscine turbatione sollicitus esto :
έχεις , αλλά παρέστηκά σου και ενανθρωπήσας Θεός. turbata sunt Judaica , accipe fontis inei ogdoadein.
Διό άκουσόν μου, και εγερθείς άρον τον κράββα- Quid exspectas, ηονί ; hominem non habes, sed ad
τον σου, και ύπαγε εις τον οίκον σου. Δρίμυξον sum tibi ego liomo- Deus. Audi ergo me : Surgens
Ιουδαίους, θάμβησον δαίμονας, κάπνισαν τους αν- ιοlle grabatum tuum et υade in domum tuam. Punge
τιλέγοντας, πληροφόρησον τους κακόφρονας, λύσον Judeos, Terre demones , sufoca contradicentes,
την του Σαββάτου αργίαν , αντί δικολόγου την κλί- extorque fidem incredulis , Solve Sabbati otium ;
νην φέρε. Ταύτα ακούσας και παράλυτος, και το πά- Iolle grabatum, hunc causidicum habe. His auditis,
θος παραχρήμα αποθέμενος τώ του Κυρίου λόγω, paralyticus, verbo Domini sanatam infirmilatein
το πρόσταγμα απεπλήρου, και την κλίνην εβάστα- sentiens, quod jussus eral facil ; lectum bajalat ,
ζεν, και τους Ιουδαίους, κωλύσαι θέλοντας διά το Judeosque obnitentes propter Sabbalum , dicen
Σάββατον και λέγοντας , Ουκ έξεστιν σοι άραι τον tesque : Sabbatum est , non licet tibi rollere graba
κράββατον , ότι Σάββατον έστιν, απεσόβει , ως Β ιum fuum, repellit , illis oljicieus auctoritatem ju
πρόσταγμα πληρών του κελεύσαντος , λέγων προς bentis: Qui me , inquit, sanum fecit, ille mihi dixit :
αυτούς : O ποιήσας με υγιή , εκείνος μου είπεν, Tolle grabatum fuum, el ambula. Cum autemimpii
Αρον τον κράββατών σου, και περιπάτει. Τών δε Judaei , accusantes Dominum , interrogarent paraly
ανόμων Ιουδαίων αιτιωμένων τον Κύριον και έρω- ticum, quis essel qui eum sanum fecerat el graba
τώντων, τις έστιν ο ιασάμενός σε και προστάξας ιum tollere preceperat, adversusque sanalionis au
άραι τον κράββατών σου ; και δίκην κυνών υλα- clorern more canum latrarent , perseveravit qui
χτούντων κατά του τεθεραπευκότος , ενέμεινεν ο Sanalus fuerat, martyrem agens, homicidis illis ob
λαθείς μαρτυρικώς αγωνισάμενος κατά των μιαι- luctari. Postea occurrens ei Dominus , ipsi dixit :
φόνων. Ευρίσκει αυτόν μετά ταύτα πάλιν ο Κύριος, Ecce sanus [actus es ,jam noli peccare, ne delerius
και λέγει αυτώ, Ιδε υγιής γέγονας, μηκέτι αμάρ- aliquid tibi contingal. Viden ’, dilecle, quod in pec
τανε, ίνα μη χειρόν τί σοι γένηται. “Οράς, αγα- catis causa sit cur larm diaturna infirmitate labora
πητέ, ότι διά τας αμαρτίας τοσούτον χρόνον τη verit ? Convertamur ergo et nos , ut et illius vindi
ασθενεία κατείχετο ; Επιστρέψωμεν τοίνυν και cle 1emporalis immunes simus, el selernam gehen
ημείς , όπως της προσκαίρου ταύτης κολάσεως δυ - , nam effugianus , per Christum Jesun, Dominuun
σθώμεν, και της αιωνίου γεέννης εκφύγωμεν, έν + nostrum, cui gloria el polestas in secula seculorum.
Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, ώ ή δόξα και το Anien.
κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.
των. Έστιν ούν βαίνω, και κατά διπλασιασμόν βα cujus apographum est apud me. Banbalrei. OLOTG
βαίνω, και πλεονασμού του μ , βαμβαίνω. Εodern ζει, τρέμει τοις ποσί , και τη γλώττη ασήμως φθέγ
euam modo explicaiur in Lexico inedito Cyrilli , yetari
ULTRA

DIDYMUS AL
UMAEXAANDRINIS .

NOTITIA .
(Bibliotheca Græca Fabricii, ed . Harles., lom . IX, pag. 269.)

Didymus, Alexandrinus, Didymo, Alexandrino A eliam magis vilæ exemplo el morum sanctitate cele
grammatico chalcenlero annis prope quadringentis bratum . Vivebat adhuc , catechelæ , hoc est proſes
junior, nec cum monacho Ægyptio (a) Didymo (de soris theologiæ , Alexandrini fungensmunere , cum
quo Socrates iv, 33 ) confundendus, parva alale Hieronymus a . C . 392 librum suum De scriptoribus
quadrimulus, cum adhuc etiam prima lillerarum ecclesiasticis componeret, quo tempore annum ocio
ignoraret elementa , oculorum usum amisit ; sed gesimum tertium ælatis testalur eum excessisse ,
majore inde desiderio scientiæ verique luminis quod ego atligisse interpretor. Nam quinque et
indammalus, precibus et audiendi meditandique ocloginta cum excessit annos, (c) obiit a. 396 , de
impigro sludio tantum profecit , ut non inodo (6 ) cennio postquam eum frequentarant Hieronymus
grammaticæ , rhetoricæ , dialecticæ , geometriæ , et Rufinus : ne de Palladio el Ambrosio , Alexandro ,
arithmelicæ , musicæ et astronomiæ , cæleræque Evagrio , Isidoro innumerisque aliis , qui ejus
philosophiæ adyta penetraverit, sed et sacrarum audiendi causa concurrerunt , jam memorem .
lillerarum insigni peritia instructus, doctorem Ec- DIDYMI SCRIPTA QUÆ EXSTANT (d ) .
clesiæ præstiterit tanto magis eximium , quanto 1. Liber insignis de Spirilu S. Græce quidem

(a ) De aliis Didymis Jonsins III , 2 . [Add. Lam - B Vivit usque, inquit, hodie , et octogesimum Tertinent
bec . Comm . de bibl. Cæsar. VII, p . 39. ) aralis exiessil annum . 1 Alque Schroeckh . in Hist .
(6 ) Vide Socratem iv , 25 ; Sozom . , 15 ; eccl. Christ. part. VII , pag . 74 sqq., qui inter alia
Ruilin . X1, 7 , Hisl ., Theodoricum iv , 29 ; Tripar observat, Didymum ab Hieronymo, illius discipulo ,
cilam viii, 8 , Cassiodorum c. 5. Inst. divin . lit . ; quidem laudari, sed tamen in Apol. advers. Rufin .
Nicephorum ix , 17 , el e recentioribus Tillemontimi lib , 1, pag. 135 , tom . II Opp ., lib . II, pag. 147,
101 . X , p . 387 seq . Porro illustre Didymus exem - 148, culpari, quod Origenis fuerit in quibusdam
plum est ex iis qui, oculorum luce orbati, magnam placitis sectator atque admiralor. HARL .
doctrinæ laudem obtinuere : quales commemoran . (c ) lla Sigebertus Gemblacensis , cum quo non
Ilir alii nonnulli a Jacobo Gutherio in Tiresia sive dificile fuerit conciliare Palladium , ex cujus sen
Diarriba de cæcitatis et sapienlice conjunctione. lentia ad annum 399 Didymi obitum referendum
FABR . — Conf. G . Cave Hist, lit. SS. ecci. tom . I, colligit Tillemontius lom . X Memor. pag. 392 -796 .
p . 253 ; L . Ell. du Pin Nouv. Biblioth . !1, p . 129 ; Annos 85 ælatis Didymo tribuit Palladius cap. 4
J . Basnagii Animadvers. in Didymum et ejus Opera , Lausiacre historiæ . .
in Canisii Leclion . antiquielom . , p . 197 sqq. (d ) In variis codd. occurrunt libri aut fragmenta
Disputat præcipue contra Baronium , qui ex uno Opp. Didymi. In bibl. Bodleiana secund . Cai. cod .
Didymo duos finxeral . G . Stolle Nachricht von den Angliæ , etc., in cod . Barocc. CLIV, in calena in
Kirchenvälern , pag. 288 ; R . Ceillier Hist . gen. des i priores psalmos ( verum quod in pluribus cale
Ad. ecclés ., lom . VII, p . 727 ; J . G . Walch . Hist. narum edili . el codd . Anglicis, Venetis , Vindob .,
eccl. N . T ., pag. 1364 . Jac. Bruckeri Hist. crii. C Gallicis, etc . , servala sunt illius loca , istarum mentio
philos., 100 l , periodi il pag 471 sqq., et innen facere desinam ) n . 277. In eod . Oliv . Cromwell.
appendice s. vol. Vi, pag. 549 sog. Hambergeri 2 . (pariler in codd . Coislin . LXXXillet CCLXXXII sec.
N . part. 11, pag. 899 sqq . - Veterum lestimonia Montfauc . Bibl, Coisl. , p . 139 et 399 ). in Palladii
de Didymo A szandrino cæco : ex quibus tres libri Hislor. Lausiaca, n . 58 , Vila, elc ., Didymii. - N . 1242,
De Trinitale , nuper delecli, eidem asseruntur. Fer in cod . Laudi, VII, epp. canonicæ , cum glossis Be
dinandus Mingarellus, Theologus Camaldulensis , col. da , Didymi el Clementis. – Oxoniæ in cod . XII
legil, atque animadverss . adjecit. Romæ , 1764, 40 collegii Jesu , s . n . calal. 2031 , Didyinus De Spi
( qui in secunda animadversione probabiliter rilu S . - Idem opusc . Cantabrigiæ in cod. collegii
Albanasio , calechetü munus obtinuisse, el in ani CXCVIII Perubroch ., sive n . 2126 calal. - Idem in
madv. III, contra Tillemontium disputans, annum cod . eccl. Dunelmens. CXLVI, s . n . 261 ' cal.,
mortis releri ad ann . C . 395 ) . Saxium in Onom . I, lom . II. - 10 cod . XI eccl. Hereford . $. II. 1603
pag. 398 sqq ., qui, . Obiit Didymus, ait , circa ann. cal. - Inter codd. Vossiani. ibid . n . 2145, et n.
C . 395 . Hieronymus saltem librum suum De scri . 2290, Did . Ilspi aut uétpo uopuapwv xal travtoiwv
floribus eccies, ann . 393 scribens, sic deeo , cap. 109, xúłwy. lu bibl. Jacobza, n . 7883, Didymi opuscula
153 DIDYMUS ALEXANDRINUS . - NOTITIA . 134
intercidit, sed ab Hieronymo circa a . 386 Latine e A nisse, quoniam in eo non reperiuntur hæc verba,
Græco versus exslat ex illius versione inter Hiero. quæ ex Didymo adversus Manichæos laudat Dama.
nyini Opera, in Joan . Martianæi editione, lom . IV , scenus in Parallelis , pag . 507 : Ølhoūsi cá đuapo
præter aucloris et interpretis (a ) mentem discerplus tñuata Èx tanoous Exawy xal eủOnvlaç tùy & vaya
in libros tres. Meminit Augustinus, lib . 11 Quæsi. Xalwy tlxteclat. Quantum vero illius libri habemus,
in Exod ., cap. 25 ; Niceph . ix , 17 . Prodiit separa- e Græco vertit Franciscus Turrianus, e cujus ver
lim primum Coloniæ ann . 1531, 8 , deinde libriu sione dedit Latine primus Antonius Possevinus in
quatuor exemplarium collatione a niultis mendis Apparatu S ., ad calcem lilleræ D , Venet. 1603 ,
epurgati, Joanne a Fuchte curante , Helmstadii Colon . 1608 , fol. ; deinde Heur. Canisius tomo V
1614 , 8. Occurrit et in quibusdam Bibliotheca. Pa Lectionum antiquarum , Ingolstad . 1604 , 4 , pag. 17.
Irum editionibus, Paris. 1589, 1654. Plura hujus Hinc in Bibliothecis Patrum Colon . et Lugd ., lomo
scripli loca illustrat Caspar Barthius in Adversariis. IV . Græce porro primus exhibuit cum nova versione
Analysin ejus summaque capita vide, si lubel, apud Franciscus Combeſis. in parte secunda Auctarii
Abrahamnum Scultelum , tom . IV Medullæ Patrum , novissimi, pag. 21-32, Paris., 1672 , fol. id ). Dona
pag. 428. FABR . — Leidæ inter codd. Scaliger. verat ipsi Græcum apographum suum ex Ilalia
vid. Car. bibl. Leid . , p . 339, 2 . HARL . - Excerpla B redux Emericus Bigoljus. Antequam Græce prod
er hoc libro vernaculo sermone leguntur in Roesler. iret, initium ex illo produxit Pelrus Possinus ad
Bibl. der Kirchenv., VI, p . 384 seq. S. Nili epistolas, pag. 342.
2 . Com eodem libro De Spiritu S . lucem vide- . 4 . De Trinitale libri tres. Fabricius inter scripta
ront primum , sed itidem Latine tantum , Didymi deperdita retulerat Iepl Tpiáðos, De S . Trinitate
Breves enarrationes in Epistolas canonicas, Coloniæ , libros vi, et de jis ea quæ sequuntur scripserat :
1531, 8 ; fallitur enim Caveus, qui a Canisio pri. Incertum an jidem cum libris duobus Contra Aria
mum editas scribit. Exstant et in editionibus Pa- nos, alque simul cum illis compulalo libro De Spi
trumomnibus, Paris. ann. 1575 , tom . VI,ann. 1589, ritu S. vel Sectarum volumine (e). Meminit So
1644, 1654, tom . IX ; Colon. 1618, et Lugd. 1677, crales iv, 25, qui uéYLOTOV ouvhiyopov tñs oixelas
tom . IV . Illas Enarrationes ex Græco Latine vere Totews habitum ab Ecclesia suæ ælalis Didymui ,
lendas curavit Cassiodorus ab Epiphanio scholasti endein loco lestalur. ) Sed detexit eos Joan . Aloy
co, ut ipse narrat cap. 8 De institut. divinarum sius Mingarelli in cod, quodam Græco Patris cujus
lillerarum : Sed cum de reliquis canonicis Epistolis dam incerti, atque de eorum librorum origine opusc .,
magna nos cogitatio fatigaret , subilo nobis codes , sermone Ilalico , et separatin et lom . XI Calogeræ ,
Didymi, Græco stylo conscriptus, in exposilionem Nuova racolla d'opuscoli scient., etc., editum compo
seplem canonicarum Epistolarum , Domino largienie , suit. Illius vestigia seculus est fraler Ferdinandus
concessus est, qui ab Epiphanio, viro diserlissimo, Mingarellus in opere supra jam citalo , Velerum
Divinilale jurante, translatus est. Labbeus (6) tesla - testimonia de Didymo Alexandrino, elc . In prima
lur, se hasce Didymi Enarrationes (c) vidisse mss. animadv. docet, hunc Didymum Cæcum Alexandria
in quodam codice antiquo cænobii S . Mariæ Montis monachum fuisse ; in aniinadv. I operam dat
Dei, una cum Clementis Alexandrini Adumbralio - denionstrare Didyni libros 11 De Trinitale, ex
nibus in easdem Epistolas, quarum et ibidem Cas- aliorum opinione deperditos , eosdem esse quos
siodorus mentionem facit. frater ipsius ab umbris revocassel, et verisimilli
3. Liber adversus Manichæos, sive major cerle mum esse existimat, Didymum libros duos contra
libri pars, nam integer non videtur ad nos perve- Arianos Eunomio , et tres De Trinitate Lucio oppo
quædam . - Vindobonæ in codd. Cæsar . Didymi (6 ) Tom . 1 De scriptoribus eccles ., pag. 230.
lib . vel potius fragmentum libri Contra Manichæos FABR . - In cod . Coisliu , CCXXIV , fol. 112 , Epistolce
in cod . CV . Fragmenta quædam miscell, in cod. catholicæ , cum commentariis Chrysostomi, Ori
CLXIV, n . 6 ; alia fraginenla in cod . CLXVII el D genis , Didymi el aliorum . V . Montlauc. Bibl. Cois
CLXVIII. V . Lainbec. Comment. vol. IV , pag . 50, lin . , p . 275 . HARL .
ibique Kollar. ; ibid . pag. 564 sqq ., pag. 392 segg . (c ) Opusculum hocce cum fragmentis Græcis
el 395 . — Monacbij in cod. CCXXXVIII, Did . Ilep exhibent. Quæstiones ac vindiciæ Didymianæ , sive
TÜV jaguáowy xal raviolwy Euawv petpÝgews, ex Didymi Alex . enarralio in Epistolas catholicas La
Analalio , v . Cat, codd . gr. Bauar., p . 82, et in lina , Græco exeniplari magnam partem e Græcis
cod. Parisin . MMCDLXXV, n . 2 , et in Cal. codd . scholiis restitutu , ed . Lücke. Gollingüe , 1829-32, in
bibl. Paris. publ., II, p . 508 , dicitur opus inedilum : 4°. EDIT.
sed alius Didymus Alexandr. videlur ſuisse auctor. ( d ) Græce ex Combelisii Auctario, et Lal. inler
- Venetjis in Naniano cod . XXIII , s . calena in prelé Turriano , in H . Canisii Lecit. antiq . , ed . J.
Psalmos insunt plura Didymi loca , quæ omnia Basnagii , lom . I, p . 197 sqq . ; Gallandius in Bibl.
Mingarellius exscripsit in Codd . gr. mss. apud Na PP., Tom . VI, p . 309 sqq . Conf. Lambec. Comm .
nios, pag. 19 sqq., et in animadv. quinta veterum de bibl. Cæsar. IV , p. 50 sqq. de cod. CV, ibique
teslimon, de Didymo supra laudatorupi. Harl . molas Kollarii. HARL .
(a) Cave credas Eliæ du Pin , qui ab Hieronymo (e ) Hoc ullimum conlendi: Mingarell. in Vete
in tres libros distincluin scribit; nam unum librum rum lestimoniis citatis , animadv. iv, quoniam omnes
agnoscit Hieronymus in Catalogo, c . 109, el lib . 1 in illo libro De Trinitale ante Macedonjanam bare
in Rufin ., et, qui Hieronymi versionem legit, Ra - ses orlü memorentur.
tramnus lib . il contra Grucos , cap . 5 .
135 DIDYMUS ALEXANDRINUS . 136
suisse . In animadv. v reliqua DidymiAlex. scripta , A dymus, cujus amicitiis nuper usi sumus, ab eo loco
partim eilila, partim inedita adhuc perlustrat. In ubi scriptum esi (XXXIX , 13) : Consolamini, conso
additamento respondet anonymo cuidam Roma- lamini populum meuin , sacerdotes, loquimini ad cor
nensi, qui in : Gazelle littéraire de l'Europe, ann . Jerusalem , usque ad finem voluminis, decem et oclo
1764, evincere studuit, librum istum haud profe - edidit lomus. Meminit et capile 109 Calalogi et Ni
clum esse a Didymo Cæco . Conf, longas censuras in cephorus ix , 17. Citat Damascenus pluribus locis
Novis acl. erudilor., Lips. men . Jun. 1768 ,pag. 248 Sacr . parallel. pag. 307, 311, 677, 721, 781.
sqq.; et (Schroeck li.) in Nova bibl. ireol., tom . VII, In Jeremiam cilat calena Ghisleriana tom . I,
Lips.1766, 8, part. iv, p . 303-312; alque Schroeckli. pag. 39 ; lom . II, pag. 704 , 753.
in Hist, eccl. Christ., VII, p . 85 . — Lucem viderunt in Oseam libri III, ad Hieronymum scripti, tesie
Didymi libri tres de Trinitale, a Joan . Aloysio ipso Hieronymo cap. 109 De S . E . et Apologia ul.
Mingarello , Gr. et Lat. Bonon ., 1769, fol. V . Mauri tima in Rufin . p . 164, et Procem . in Oseam et Za .
Boni Degli aulori classici, Bibliol. portatile, elc., chariam . Citat Damascenus in Parallelis, pag. 778.
parl, 1, Venei. 1793, pag. 287. Harl. Hieronymi verba ex Proæmio in Oseam ascribere
SCRIPTA DIDYMI DEPERDITA. placet: Ante annos circiter viginti duos , cum essem
Eurypawéa et sacrorum expositorem scriptorum , B Alexandriæ , vidi Didymum el eum frequenter audivi,
qui multos S. Scripturæ libros explicaverit, laudat virum suitemporis eruditissimum ,rogavique eum , ul,
Palladius in Lausiaca ( pag. 15 edil. Meursii ), et in quod Origenes non fecerat, ipse compleret, el scribe
Vilis Patrum Rosweidi, pag. 751. Quin in Heraclio rel in Osee commentarios : qui tres libros me pe
dis Paradiso ( in iisdem Vilis , pag. 710 ) legas Te- lente diclavit, quinque alios in Zachariam .
siamenlum Vetus ac Novum ad verbum interpreta - In Zachariam libri V , Hieronymo roganle scripti.
tum esse , sectas autem omnes lam subtiliter firmi. Id. Proæmio in Zachariam : Didymus quinque expla
lerque, exposita super ipsas ratione disseruisse , ut nalionum libros me rogante diclavit, quos cum aliis
omnium scientiam velerum peritiamque transiret. tribus in Osee et mihi zapogeçuvngev. Sed lola eorum
Hujus aliquanti dicta , inquit Rulinus lib . xi Hisi. ¿Enynous allegorica ſuil, et historiæ vix pauca leti
eccles., cap. 7 , vel communiter disputata vel propo- gerunt.
nentibus responsa , adhibilis notariis descripsere , Eliam in Michæam scripsisse Didymum tres libros,
quæ etiam nunc in magna admiratione habentur. nolat Tillemontius tom . X Memor ., pag . 393 ; sed
Nos tamen , qui el vivre vocis ejus ex parle aliqua decepit eum corruplus Proæmii Hieronymiani in
fuimus audilores, el ea , quæ a nonnullis dicente eo , Zachariam locus : quos cum tribus aliis in Osee el
descripla , legimus; longemajorem gralium et divi- Michæa reposequvngev , pro, el mihi teposeçúvajosv,
num nescio quid , ac supra humanam vocem sonans, ut e mss . cod. recte Martianæus restituit.
in illis magis sermonibus, qui de ore ipsius profere - In Evangelium Mallhæi.Meminit Hieron. cap. 109
bantur, cognovimus. Catalogi et Proæm . in Mallhæum ;Nicephorus ix , 17.
Els tór Aùt xal tor Aabid . Cilat Joan . Dama. Cilat Damascenus pag. 676 Parallel. In catena
scenus in Sacris Parallelis, pag. 789,lom . Jl Opp. edila ad Matthæum , nusquam , quod miralus sum ,
In Jobum commentarii. Hieron . cap. 109 Cala- Didyminomen occurrit .
logi. Fragmenta plurima in calena Patrum Græco- In Evangelium Joannis. Hieron. c . 109 Catalogi ;
rum ad Jobi librum . Nicephorus ix , 17 . Cilat Damascenus pag. 754, el
Abros eis tór '166. Damascenus in Parallel., sæpius auctor calenæ Patrum Græcoruin editie in
pag. 789. Joannem .
Commentarii in Psalmos omnes. Hieron. cap. 109 [ In Acta apostolorum . V . J. Christoph . Wolfii
Catalogi,et epist.89 ad Augustin . ; Nicephorus ix,17. Anecdola Gr., lom . IV , pag. 1 sqq., ubi inter ex
Fragmenta bene multa in calena ad Psalmos Cor . cerpla ex catena ms. in Acta apost, el Epp. cathol.
deriana ; et in codd. calenar, in Psalmos. D mullas Didymi interpretationes , ex ejus comment.
In Proverbia . Cassiodorus cap. 5 Institut. divin. in Acta apost. sumptas , Gr. allulit, Laline vertit,
lil., in quo libro Didymum expositorem in Græca el hinc inde explicuil. – In cod. Coislin , XXV,
lingua reperimus , qui ab amico nostro viru diserlis- qui complectitur Acla apostolorum et Epp. catholicas
simo Epiphanio in Latinum sermonem diligentissime, cum commentariis ex Cbrysostomo, Ammonio pre
Domino juvante, translatus est. Ex boc commentario sbylero , Didymno , aliisque Patribus et auctoribus col
fragmenta in catena Patrum ad Proverbia , quam lectis et in ordinem digestis ab Andrea presbytero .
Laline Theodorus Pellarius edidit, et in calena Cor. Vid . Montfauc. Bibl. Coislin ., p. 75 sq. et p . 263, de
leriana ad Luce vill, 5. cod. CCII, qui continet Acta apostolor. cum Chry
In Ecclesiastem . Joan. Damascenus in Sacris pa sosiomi, Didyni aliorumque commentariis , el pag.
rallelis, pag. 685. 264, in cod. CCIV , s . catena in Epistolas Pauli. –
In Canticum canticor. Catena a Meursio edita Leidæ inter codd . Yossian . Didymus ad cap. III
pag. 19 . Actorum apostol. , vers . 19 el 21 , Gr. V. Cat.
In Isaiæ postrema a quadragesimo usque capita , bibl. Leid ., pag. 401, n . 4 . — Vindobonæ in cod .
tomi XVIII. Hieronymus Prologo in Isaiam . Din Cies. CCLI, qui continel anonymilocos communes
137 NOTITIA . 138 ,
asceticos de interpretationibus divinorum præceplo . A logia ullima ad Rufin ., pag. 161 : Exslal liber Die
rum Domini ex varior. Patrum opp. collectos , fol. dyni ad le, quo sciscilanti tibi respondil, non eos
187 exstat Didymi fragmentum expositionis in Acla multa peccasse, et ideo corporum carceres tantum eis
apostolorum .V .Larabec.Comment. V ,p .324sqq.Harl.] tetigisse sufficere. Magister meus el tuus eo tempore
In Epistolam ad Galalas (vel certe in illum locum quo lu ab eo isla quærebas.
ubi Petri a Paulo reprehensi fitmentio ). Hieron . De impari numero , sive seplenario . Hieron. Apo
epist. 89, ad Augustin . logia pro libris adversus'Jovinianum .
In Epistolam ad Ephesios commentarioli. Hieron. lep dowuátou . Damascen ., pag. 780 Parallel.
I in Rufin. et Proæm . in Epist. ad Ephes. 'Trouvnuata eis tá llepl åpzār 'Qp yévous, In
In Epistolam ad Corinthios . Hieron . epist. 31, ad libros Origenis De principiis commentaria apologe
Pammachium : Origenes , Dionysius, Pierius, Euse - lica, adversus ejus adversarios, quos calumuiari,
bius Cæsariensis, Didymus, Apollinaris, larissime quæ non intelligerent, arguil, leste Socrale, iv, 25 .
hanc Epistolam interprelali suni. Cilat Damascenus His pra :cipue in se odium multorum et invectivas
in Parallelis, pag. 721. contraxit bonus Didymus : atque propter hos com
Sectarum volumen (a ). Didymus ipse libro De Spi- mentarios factum est, ut etiain post fala sit cum
ritu S., lom . IX Opp.Hieron., pag. 323 : Quod autem B Origene et Evagrio proscriplus non uno in concilio .
ab aliis capiatur Spiriius S . et non alia capiai, et Vide cardinalis H . Norisii Diss. de synodo quinta ,
nunc et in Seclarum volumine, prout poluimus, ex - capite 7 , ubi contra Halloisium docel, a quinta sy
pressimus. Et pag. 328 : Hoc ipsum , quod subsistit nodo generali ulique fuisse damnatos Evagrium
Spiritus, sapientiæ est, el natura ejus nihil est aliud, Didymumque a . 553, neque in hoc errasse conci
nisi Spiritus veritatis et Spiritus Dei, de quibus jam lium Lateranense sub Marlino papa, a . 619, syno
abundanler in Seclarum volumine dispulavimus. dumque sextam in Trullo a . 680, el seplimam 787
Memoral et Didymi adversus seclas opus Heraclides Nicænam , quæ exemplum illud concilii quinti sunt
in Paradiso , c. 1 , p . 710. Ab hoc non distinguenl- secutæ . Argumenta Norisii laheſactare non potuit
dum dogmatum volumen , cujusmeminit, p. 332. Ex Joan . Garnerius in Diss. de eadem quinta synodo
quibus ostenditur, esse Spirilum S . creatorem , ul jum quam Liberali Breviario subjunxit. llieronymus lib .
in Dogmalum volunine breriler ostendimus. Hic est in in Rufin ., pag. 148 : Quid respondebis pro Didy
Liber de dogmatibus, cujus et Hieronymus, cap . 109 mo, qui cerie in Trinitale catholicus est, cujus etiam
Catalogi mentionem facil. El Theodorilus iv , 29 , nos De Spiritu S . librum in Latinam linguam verti
Hisl. lestalur, eodem tempore Ephraimum Edessä , mus ? Cerlehic in his quæ ab hæreticis in Origenis
et Alexandria Didyinum xată tūv dytettav tñs operibus (ex Rulini scilicet opinione) addila sunt,
arbeias õoyuátwy scripla composuisse . Sed quæ el in ipsos lleol åpxūv, quos iu interpretalus es, li
Slobæus Eclog . elhic., pag. 15, ex Didyino llepl bros breves dictavil commentariolos, quibus non ne
aicéceoç affert, petita sunt ex Didymi alterius (b), garel, ab Origene scripta , quæ scripla sunt, sed nos
ethnici scriptoris, libro Nepi silocopias Ivda- simplices homines non posse intelligere , quæ dicun
rocurns, quem laudat Clemens Alex. 1 Strom ., pag. tur, el quo sensu in bonam parlem accipi debeanı,
309, et cujus llepl tor Illátwrı åpeczórtwr, lau . persuadere conatur, hoc duntaxal de Filio et Spi
dal Eusebius xi, 23, Præparal., Epilomen , Stobæus rilu S . Cæierum in aliis dogmatibus et Eusebius et
Florileg., serm . 101, pag . 557. Vide Joan . Christo - Didymus apertissime in Origenis scila concedunt,
phori Wollii dissertationem , qua Philosophumena, el quod omnes Ecclesiæ reprobanı, catholice el pie
quæ sub Origenis feruntur nomine, pro illo Didywi dictum esse defendunt. Idein Apologia postrema ,
men Dogmalum Didymi Alex . a Seclarum volumine per Trinitale , fidei puritatem . Sed in cæleris, que
diversum esse disputat adversus Christophorum Oriyeni male credidit, nos ab eo relrahimus. Nagi
Augustum Heumannum . Prodiit illa dissertatio una D sirorum enim non vitia imilanda sunt, sed virtutes .
cum secundis laudati Wolfii ad "Ilocoyovjérur Adde pag. 159.
scriptorem curis Hamburgi 1714 , 8. Fabr. De providentia et judicio Dei in hac vita, ne er
Contra Arianos libri II . Hieron., cap. 109, De remus, jussit Didymus (c) observare diligenter va
S. E . ; Nicephorus ix , 17, Hist. Videtur respicere rielalem corporum rerumque, quibus mundi decus
Didymus ipse sub extremum explanat. in 1 Joannis, constat, et rationes, quibus Deusper aspera nos ad vir .
Arianos perstringens, Horum , inquit, singula exa lulem ducit ac sapientiam . Tous Iepl tporoias xat
minarionem , ut fuit possibile , in aliis habuerunt. κρίσεως κατά σαυτόν αεί γύμναζε λόγους, φησίν και
llors çabsoqov. Damascenus, pag. 643 Parallel. Méyaş xai YvwsTixòs 8:6áoxalos Aiouuos, xal toj
Liber ad Rufinum , quare moriantur infantes, cum twv tàs ühas õed uvñuns vépeLV telpáOnth. Kal tous
propter peccaια corpora acceperint. Hieronymus Apo- μεν Περί κρίσεως λόγους εν τη διαφορά των σωμά

(a) V . supra ad n . 4 . Harl. Tôr Aplotocerelwr 78 xal Ilvdaropelwr , usi Pio


(b ) Inceriuin , silne hic Didymus Heraclidæ filius, lemæus et Porpliyrius, ut dixi supra , lib . ii, cap
grainmalicus el musicus, Nerone claros imperante , 13 .
Suidæ memoralus, cujus libro ſlepi rñs diagopār. (c) Apud Socralem iv Aisl., c . 23, pag. 237.
Patrol, GR . XXXIX .
139 DE DIDYMO 140
CWv xal xatá zdv xborov cúpngels. Tous cè llepi A porum el in partibus mundireperies . Sermones aulem
Aporoias, ¿v Tois tPÓTOLS TOTS ÅTÒ xaxlaç xaldyvw - Deprovidentia , inmodis illis, quibus a vilio el ignoran

ayouor. Sermones De providentia el de judicio Dei, Siyli simplicitatem signiſicare , non vitium repre
assidua meditatione lecum ipse recole, ait magnus hendere voluit Hieronymus, quando Præf. ad li
doctor el spiritali scientia instructus, Didymus, eo - brum Didymi De Spirilu S . scripsit : Imperilus ser
rumque sermonum materias fac in memoria circum mone est, sed non scientia , apostolicum virum ex
ſeras, Omnes enim fere in his labuntur. Et sermo- ipso stylo exprimens, lam sensus lumine quam sim
nes quidem ac rationes de judicio , in differentia cor

DIDYMI ALEXANDRINI
DE TRINITATE
LIBRI TRES
PRIMUM EX PASSIONEIANO CODICE GRÆCE EDITI,
LATINE CONVERSI, AC NOTIS ILLUSTRATI

A D . JOANNE ALOYSIO MINGARELLIO


CANONICO REGULARI ORDINIS S . AUGUSTINI CONGREGAT. RHENANE S . SALVATORIS , SACRÆ THEOL . LECT . EMERITO , SACRE
CONGR . INDICIS CONSULTORE, ET IN BONONIENSI ARCHIGYMNASIO GRÆCARUM LITTERARUM LECTORE PUBLICO .

(Bononiæ , typis Lelii a Vulpe . 1769, in - fol)

DE DIDYMO COMMENTARIUS
Ad nobilissimum præsulem D . Franciscum Carafam Minturnensium ducis filium , Patrensium
rum ac Regularium negotiis præpositæ a secretis.

LIBER PRIMUS .
DE AUCTORE TRIUM , QUOS NUNC EDIMUS, LIBRORUM DIDYMO.

[I- X * ]Cum veleres omnes Passioneianæ bibliothecæ B men hosce libros, elsi initio mutilos, mihi pot.s
membranas, librosve calamo exaratos seu Græcos seu simum excolendos esse duxi : cupido enim me
Latinos humaniler mibi a præclarissimo cardinali slalim incessit illos, Deo Opt. Mas, opem ferente,
Dominico Passioneio traditos , imo domum ad me aliquando evulgandi. Sed quanti id laboris fulurum
paulatim missos , anno 1768 , accurate recensuis - esset, jam tum animo prospiciebam . Nam Græcum
sem , ac recensionem ipsain , indicemque a me ela - aliud opus postquam descripsissem , quod mulilum
boratum evolverem , plura quidem in iis reperiri et ipsum initio est, evulgatum postea fuisse com
luce digna opuscula deprehendi, nullum tamen tri- peri. Investigandum igitur erat primum , an hi
bus De Trinitate libris, quos nunc edo , anteponen editi unquam furent, ne bis ad eumdem lapidem ,
dum existimavi. Itaque cum illorum nonnulla , do quod veteri proverbio prohibemur, offenderem . Ex.
ain : non permissu modo, sed pene etiam jussii scribi deiode illos a me ipso oportebat, quod nullus
aut manu mea exscripserim , quæ Græca erant, mihi idoneus præsto esset amanuensis ; Latine in
aut exscribenda curaverim , quæ Latina : tres la - super vertendi, ac præterea adnotationibus illu
" His numeris repræsentantur paginæ editionis Mingarelli.
COMMENTARIUS. – LIB. I. 142
strandi erant. Verum illud pre omnibus sollicilum A et in multis sectator : ulerque cerla Scripturæ loca
me tenebal, quod cujusnam auctoris essent, igno- eodem modo legit ; uterque eosdem Scripluræ li
rabam . Pigebat enim sine auctoris nomine evul- bros, de quorum olim auctoritate a multis dubita
gare , sed pigcbat inulio magis ejus auctoris no- balur , ut canonicos habuil ; eædem utriusque omis
men inscribere, a quo scriptos esse certum mibi siones , ezedem Scripturarum interpretationes, ex
beloum viderelur ; elsi enim multis ducerer con dem frigiditates', idem stylus, eadem argumentandi
jecluris, ut illos huic potius, quam alteri (ribuerem melhodus, eadem dubilanter loquendi ratio , eadem
auctor, bisce tamen conjecturis nimis lidendum ab utroquedogmata inculcala, eædem utriusque sæ
non arbitrabar, quod et nonnulla opinioni meæ pius formulz , eædem Scriplurarum lexluum muta
aliquantulum officere lunc viderentur, et nullum tiones , eadem Scripturas citandi raljo , jidem mo
lolo in opere locum invenire possem , qui inviclum res , eædem opiniones , eædem parum accuratæ
mihi solus argumentum ad delegendum scriptoris locutiones : innumerabilia demum in hoc opere
nomen suppeditaret : si quid enim occurrebat , sull, quæ elsi aliis convenire queant , Didynio la
quod hujusmodi videretur, id re malurius exami- men potissimum consentanea sunt ; nihil contra in
nala probabilitatis lines non excedere deprehende. tolo opere legitur, quod ab eo di: sonum sit. Quid
bam . Fateor ilaque tandiu me de operis auctore B ergo superest , nisi ut Didymum hujus operis au
dubitasse, quandiu scholia , sive adnotationes in clorem esse pro certo habeamus? Possem hic equi
lolum opus non absolvi. His vero ad exiliim per dem finem loquendi facere ; horum enim pleraque
ductis , ac singulis auctoris verbis diligenter per - in adnotationibus ostendi : verum cum plures sint,
pensis, in ea tandem sententia acquiescendum duxi, qui adnotationes legere negligunt, cumque labor
ut genuinus operis auctor sit Didymus Alexandri- lectori mjnuendus sil, hæc ipsa veluti lotidem lje
pus. Argumentum , quo innilor , multiplex quidem neamenta ac notas simul colligens, sic ea per
vi letur, sed reipsa unicum est : lantamque mibi sequar, ne nimis longus sim , ut nec omnia recen .
vim habere visum fuil , ut luto jam Didymi nomen seam , el leclorem identidem ad nolas ipsas aman
in operis fronte inscribere me posse staluerim : dem . Incipio autem ab eo loco , quo primum motus
illud tamen profilcor, huic me sententiæ tunc dun - sum , ut Didymo opus hoc tribuerem , etsi postea
tarat firmiter adbæsurum , cum ea doctis sapien compereriin rationem inde ductam non esse in

Europa, probabilur, quorum et doctrinam , et in - Cap. I. Theologus noster bis cilat librum suum De
genium summopere miror, quosque ul magistros Spiritu sancio .
suspicio . Argumentum porro, quod dixi , fusius niox G Suum ergo librum De Spiritu sancio bis citat au
in hoc libro persequar ; quamvis enim unum sil , clor noster :primum scilicetpagina 574*, ubi sic lo
tam mulla sunt tamen , ex quibus veluti coalescit , quitur : 1 Animæ et angeli sunt. .. mortales, quate
ut longiorem desideret orationem . Cæterum huc dus menle aliquando corrumpuntur : nam ex mu.
lolum redigilur, ut fieri omnino non possit , ut Di- talione esl quando labunlur in peccatum , ex quo
dyrsus ille non sil, cui omnia cum Didymo paria supervenit mors. Juxta quem modum Paulus scri
sinl. Librum De Spirilu sancto edidit Didymus, bil : El in deliciis vivens vidua, morlua esi ! : etsi
edidit el isle auctor : imo sæpius in liis libris ita ea nondum ex hac vita migraverit, sicut jam expli
loquitur, ut ea supplere videalur, quæ ibi minus caium est in Soylu (id est, libro , ant sermone) De
fuse persecutus est. Sæculo quarto ulerque floruil ; Spiritu sancto ... ) Deinde pagina 425 , ubi hæc legi
ulerque Alexandrinus fuit ; uterque calechista ; mus : ac insuper aliis eliam oraculis qua aſſeruntur
uterque Gilios genuil ; ulerque tres De Trinitate li- in abro De Spiritu sancto , etc . Quæ autem citat,
bros scripsit; vlerque in Trinitale catholicus ſuit ; exstant in Didymi libro De Spiritu sancto , quem
uterque strenue contra Arianos ac Macedonia - Hieronymus Latine verlit, ut monui in notis ad ea
nos semper decertavil : ulerque loyous, seu li- loca.
bros contra Arianos edidit ; neuler satis carile de Confecla ergo res est, inquies : nec dubitandum
gratia loquitur; vterque in poelis versalus ; uler - jam , quin tres hi libri a Didymo diciali sint. Ita et
que Deum vocal àpayéon , id est magnitudinis , ego olim , faleor, ratiocinabar ; sed postquam omnia
nempe (XI quantitatis expertein : uterque de malurius expendi, argumentum hoc non mediocri

Ambrosius ac Hieronymus; uterque de hæreticorun rum secundus liber operis, quod nunc edo, De Spi..
sectis scripsisse videlur ; uterque de se demisse ritu sancio et ipse inscribitur. Itaque existimare
sentit ; uterque memoria singulari præditus fuit ; quis polest, primo quidem in loco , nempe pagina
eadem tamen utriusque spánjata dvojovexá , sive 574 , respici segm . 67 : in allero autem respici ca
iidem lapsus memoriæ vilio : uterque nonnulla put 15 secundi libri, aut aliud , si quod est, caput in
citat apocrypha ; eosdem uterque hæreticos obiter quo lextus Biblici a Macedonianis catholicæ Eccle
conſulal ; Origenis uterque studiosus, el imitalor six objecti afferanlur . Huc accedit quod secundus
1 Tim . v, 6.
* Paginas intellige editionis Mingarelli quas typis grandioribus in lexlu expressimus.
143 DE DIDYMO 14:
liber iribus in locis mutilus est, nimirum pag. 225 , A hæc alia lestimonia in secundo hujus operis libro
285 el 292. Quidni ergo quis putet, ea auctorem lo - allata ? Si excipias illud : Nisi quis, etc., quod cap.
ca respicere secundi libri, quæ modo desideran - 13 affertur, vix ullum aliud in secundo libro inve
lur ? nies : id enim potissimum in secondo aucior spe.
Diu hæc, ut verum fatear, sollicitum me habue- cial, ut argumenta ac testimonia alerat, quibus
re . Verum in eam tandem descendi sententiam , ut Spiritus sancti divinitas ostenditur, quemadmodum
putarem cilari utrobique non secundum hujus ope- in tertio id potissimum speclat, ut ea Scripturæ lo .
ris librum ; sed librum De Spiritu sancto ab Hiero. ca afferat, quibus perperam explicatis catholicie
nymo Latine versum . Tribus autem rationibus id Ecclesiæ dogma hæretici impugnabant. Al contra
confirmo.
Nam primo dubium valde est, an secundi libri li- loca jis similia, quæ pag. 425 allulit in hoc opere,
tulus ab auctore ipso sil inscriplus, an vero a libra. ul ostendi in notis.
riis. Equidem non eum modo litulum , sed et indi- Tertio librum suum De Spiritu sancto dum citas
cem capitum , qui proxime post titulum sequitur, et duobus in locis auctor noster, utrobique abyov euro
singulorum capilun argumenta ab his, non ab illo vocat, non Bubalov. Inde aulem colligo spectari ab eo
addita esse existimo; auctoris vero mentem hanc B non secundum hujus operis librum , sed librum De
ſuisse , ut tres hi libri hoc vel alio affini modo in - Spiritu sancto ab Hieronymo Laline conversum ;
scriberentur : Περί θεολογίας (vel Περί της Τριά- nec enim ita promiscue duo ea nomina accipiun
dos) B -62lov a'. Nepl rñs Tpiados 8.6lloy ß'. Iepi tur, ut nullum inter ipsa discrimen sit. Nomen qui
rns Tpiádos Be6alov Y , id est , De Trinilale liber 1 ; dem aóvos optimelibro De Spirilu sancio con veni
( XII ] De Trinitale liber 11 ; De Trinitale liber j . re, jam ostendi pag . 374 . Al secundus De Trinilate
Quod enim speciat ad argumenta initio capitum liber magis proprie B :6).lov , quam hóyos nuncupa.
inscripta, ea auctoris non esse, sed sludiosi ama lur. Nam tres hi libri sulla , non abyol vocantur
nuensis, colligi videlur cum ex iis, quæ dixi pag. 1 , in codice Passioneiano : qua de causa merilo a So
not. 3 ; tum ex eo quod is qui illa apposuit initio crate quoque eosdem , ut equidem opinor, indicante
operis, idem quasi defatigatus ea omisit a capi. Biblia denominantur. Quin imo ancor ipse libro
te 15 usque ad postremum libri primi, ac loto libro III, pag . 345, lógov secernil a 8:6219 , cum sic lo
lertio : ium demum ex argumento capitis 18 libri quitur : in primo aóry cap. 10, el in hoc 3:6219 cap .
primi: ibi enim legilur, óvóuata déroutal. auctor 14. Videtur ergo vocabulo nóros opusculum designa
vero non aéyovia : diclassel, sed déyeral. sic enim , re aliud a primo hujus operis libro . Quod ul clarius
semper loqui consuevil. Quod vero attinet ad argu - adhuc appareat, animadvertendum est, lerdecies in

nuntur libro secundo , ac lertio , ii adeo oscilanter, octies aulem primum , aut secunduin 8 :6lov. Quæ .
ac male concinnati sunt, ut auctori tribuinon pos- cunque vero cilat ex primo, aut secundo 3 :6).lop, ea
sint, quin injuria ipsi inferatur. Quæ cum ila sint, omnia , aut fere omnia in primo, vel altero ex tri
ne tilulum quidem , qui exstat pag. 107, auctori tri bus hisce libris inveniri, si pauca excipias, quæ in
buerim , sed librario , cum præsertim non libro se - capitibus deperditis exşlabant. At contra tredecim
cundo, sed indici capilum secundi libri, proxime in - ea loca, quæ cital ex primo loro , in primo hujus
scribalur. Cæterum sive hic titulus ab auctore di operis libro non reperiri, nisi forle unum , aut duo,
clalus fuerit, sive a librario adjeclus, non ita acci- de quibus dubitare licel, ulrum in primo libro inve
piendus est, ut sil genuinus secundi libri litulus, niantur. Quis autem credal, tredecim ea loca om
sed ita ut sit ejus veluti argumentum : nenipe ve- nia , aut fere omnia in paucis illis primi libri ca
rus, ul dixi, titulus est : De Trinilale liber secundus. pitibus exstitisse quæ interierunt ? Apparel ergo
Ilaque verba illa , Liber secundus, de Spiritu sancto, non temere distingui a theologo nostro aérov a ßu
hoc tantum indicant, in secundo libro sermonem es- D 620 , ut proinde cum cilat primum aórov, aut cum
se de Spiritu sancio , sicut in primo sern:o fuit citat aóyov De Spiritu sancio, non primum , (XIII] aut
de Filio. Alioquin scribendum fuisset : lepl toũ secunduin liujus operis librum allegare pulandus sit,
dylov Ilvevyatos : B16llor p', non vero : Biblior sed alia opuscula .
β' : Περί του αγίου Πνεύματος. Cap. II. Cilat aucior noster Nórous , quos scripsit
Secundo concedamus, ea quæ pag. 374 label an . contra Arianos.
clor, referri forsitan posse cum ad secundum hujlis Duos Didymum lóyous, id est, sermones contra
operis librum , tum ad librum De Spirilu sancio . At Arianos edidisse lestantur vetusti scriptores , quo
illud cerle, quod ait pag. 425 , vix ac ne vix qui- rum lestimonia simul congesta in Appendice leciori
dem ad secundum bujus operis librum referre licet. exhibui. Id aulem in tbeologum nostrum quadrare
Nam poslquani tria ibi altulit Scripturæ loca, qui- liquet cum ex iis, quæ dixi pag. 435, alque alibi,
bus hæretici ad deprimendam Spiritus sancti nalu - lum elian: ex his quæ mox dicain .
ram abutebantur , subdit , eos aliis eliam hujusmodi Cap. II . Se contra Arianos semper pugnasse affirmat
testimoniis abusos esse , hæc vero se in libro De theologus noster .
Spiriiu sancto altulisse . At quænam , quæso , sunt Prælerea auctor noster pay. 202, se Arianis ac
145 COMMENTARIUS. — LIB. I. 146
Macedonianis pro virili parle semper obstilisse ail, ac A pendlice allatis. Hajusmodi vero ' opus respicere vi
pro catbolica de Trinitale doctrina in medium sem delur et Hieronymus in libro De script , eccles. cap.
per prodiisse ad lilent aut intentandam , aut susli 120 , cum ail : Responderunt ei (neinpe Eunomio )
nendam . At quisnam est post Athanasii ætatem Græ - Apollinarius, Didymus, etc. Id autem quam belle
cus sæculi quarti scriptor , ad quem aplius hæc auctori nostro convenial, me vel tacente omnes vi
referre possimus , quam Didymus Alexandrinus ? dent. Itaque ad alia stalim progredior.
quem Rufinus, Socrales , Sozomenus, Hieronymus, [XIV / Cap. V . De impari numero scripsit ut Didy
Theodorelus ut catholicæ de Trinitale doctrina mus.
strenuum propugnatorem prædicant; quique el in
libro De Spiritu sancio , el iu sermonibus contra Undecim scilicet scriptores , qui de impari nu
Arianos, et in libro , seu libris De sectis, el De do mero scripserant, numerat Hieronymus in epistola
gmatibus contra eos hæreticos ex professo scripsit : ad Pammachium , ut dixi pag. 268, not. 5 , quoruin
qai denique in enarrationibus in Epistolas catholi. sextus est Didymus. Ego vero rationem hinc duco
cas,atque in commentariis sacræ Scripturæ , quo
rum fragmenta in calenis exstant, nullam elabi sinit bros esse Didymi. Fuse enim de impari nuinero, il
est de seplenario , agit theologus noster lib. II, cap .
occasionem , quin catholica de 'Trinitale dogmala B 14. Ilaque cum illa Hieronymi epistola posi editos
inculcet, aut Arianos , Macedonianos, aliosque bæ
hosce libros scripta fuerit, valde probabile est, eos
reticos perperam de illa sentientes refellat ? Rem ita
dem ab ipso respici ; mullo enim fusius de impari
se habere , observabil diligens leclor in calena in
numero hic agit auctor noster, quain plerique ex
Psalmos ad psalmum cii, vers. 20 , el alibi, in ca
lena in Acta lom . IV Anecdot. Wolfii, pag. 6, 9 , 14 , aliis Patribus, quos Hieronymus nominal : nimirum
19, alque in aliis calenis que jaml impressae sunt. undecim illi sunt Clemens, llippolyills, Origenes,
Dionysius, Eusebius, Didymus , Tertullianus, Cy.
Ego enim de nullum ex innumerabilibus exemplis prianus, Victorinus, Lactantius, Vilarins : quorum
quae afferri queunt, prolulisse videar , onlissis iis
nullus mea quidem sententia opus edidit, quod
qur edila jam sunt, unum duntaxat exscribo ex
de impari numero inscripserit, sed obiter omnes de
caleoa ms. in libros Regum , quæ exstat in codice
Græco svi biblioibeo æ Venelæ S . Marci. Ibi enim
eodem in suis operibus locuti sunt. Nullius vero
opis citat Hieronymus nisi Cypriani ; ait eniin :
ad versiculuin 22 capitis xxl Jibri Il Regum , qui
Quorum Cyprianus de septenario , id est de impari
incipii, "Ott épühaga tås oôous Kuplov , hæc legune numero disserens que el quunta dixerit, ad Fortuna
lur pag. 129 : Atõújou. "Ori èsúlaga, onol, tas C lum liber illius testimonio est. Jam vero quæ Cy
οδούς Κυρίου. Ταύτα ουκ αλαζονικώς φησιν, ώς " prianus in libro, sive epistola ad Fortunalum de
τινες οίονται · αλλ' ανατιθείς τω Θεω την αιτίαν των
septenario scripsit pag. 522 editionis Venetæ anni
κατορθωμάτων. Φυλάσσει δέ τάς οδούς Κυρίου ταίς
1728, multo minus copiosa sunt, quam quæ de eo
έντλαίς αυτού πορευόμενος και ουκ ασεβεί από
dem numero dispulat auctor noster. Quod si reli
του Θεού αυτού , και ορθώς περί των της αληθείας
quorum opera quæ exstant evolveris, invenies Ter
δογμάτων διειληφώς· αμέμπτως περί Θεού εννοών Tullianum quoque, Clementem Alexandrinum , atque
και αγίως περί Χριστού διαλαμβάνων και ευσεβώς Origenem variis in locis, Hilarium Tractatu in psal
περί του αγίου Πνεύματος ενθυμούμενος και περί mum cxvill, tom . I, pag. 409, et Lactantium lib . vui
των άλλων δογμάτων όν δεί τρόπον δοξάζων. Que Instit. cap. 14 ,minus fuse de hac re loculos esse,
sic verlo : « Didymj. Quia custodivi, inquil, vias Do quam tbeologum nostrum . De Hippolylo aulem ,
mini '. Hæc non arrogabler dicit, ut quidam pu
tant; sed Deum agnoscens uit causam eorum quæ a Dionysio , Eusebio , Victorino nibil dico , quod duo
se gesia sunt, ac ea illi tribuens. Custodit autem
supersunt operibus aut parum , aut nihil de impari
vias Domini is qui io mandatis ejus ambulat : el
numero disserant, si Eusebium Ciesariensem exci
impie non agit a Deo suo ' is qui recie de veritanis D
pias, qui ubinam de illo sermonem habeai, ignoro,
dogmatibus disserit, irreprehense de Deo sentieris , sed locuni is facile, opinor, inveniet qui ejus com
el sancle de Christo disserens, et pie de Spiritu mentarios in Psalmos, alque in Isaiam a Montlau
Sancto cogitans, el de aliis dogmatibus ita ut opor conio editos , aut alia ejusdem inodi opera Eusebii
lel sentieos. » Quis hominem vel paucis hisce in percurrerit. Mihi enim illud in præsens sullicit , ut
verbis non agnoscil catholicam de Trinitale do
valde verisimile sit bosce auctoris nostri libros ob
trinam inculcandi percupidum ? At quanto magis in Hieronymo indicari.
ceteris quæ exstant ejusdem operibus atque frag
mentis ? Cap . VI. Perbelle auctori nostro congruunt qure de
Didymo lestantur veleres, eum nempe et de seclis,
Cap . IV . Tres de Trinilatelibrosdictavil auctornosler, el contra Munichæos scripsisse, el primam ad Co.
ut Didymus . rinthios Pauli Epistolam latissime interpretatum
Quin tres a Didymo libros De Trinitale dictalus esse , et plures alios e sucris libris commentariis,
aul commentariolis illustrasse .
esse testantur aperie Socrates, Cassiodorus, et An
Hactenus rationes satis efficaces altulimus, mox
* Psal. xvii, 22. ' ibid .
147 DE DIDYMO 143

has veniamus, nonnullas hic addere conjecturas lariolis Didymus explanaveril, ill constal cum ex
placet. Suum Seclarum voluinen bis memorar Din Hieronymo, lum ex calenis aut impressis , aut ca
dymus in libro De Sp. S., inni. 5 el 21. Opinali lamo exaraiis : si Indicem locorum sacræ Scriplure
autem sunt aliqui, id magna saltem ex parte adhuc tribus hisce in libris allegaloruin expenderis, iria
erstare, idem nempe esse cum eo quod Philoso - hæc vera esse comperies : primo, ex iis libris , quos
phumena inscribitur. Nonnulli etiam diversum ab commentariis Didymus interpretalus est, cujus
illo non esse censuerant, quod Dogmalum volumen modi sunt Epistola prima ad Corinthios, Isaias ,
Didymus ipse vocat in libro De Sp. S., num . 32. Psalmi , etc ., plurimos ab'auctore nostro textus af
Quarum opinionum primam gravibus obnoxiam esse ferri ; secundo, ex iis libris , quos brevibus commen
difficultatibus nulti ostenderuni, altera levibus con - lariolis illustravit, pauciores : ex iis demum quos
jecturis duntaxal innititur. Quod si talibus ego ra - nullo modo interpretalus est, aut nullum lextuin aut
tionibus acquiescerem , contendere forsitan el ipse paurissimos allegari. Qua de causa mullum in eo in
possem , hos De Trinitale libros nihilaliud esse, quam dice locum reperies es Machabaeorum libris desum
Sectarum volumen : hujusmodi enim suspicio ex ptum , nullum ex libro Judith , nullum ex libro Esther ,
duobus postremis terlii libri capitibus oriri possel. B nullum ex libro Ruth ; vix unum aut alterum , aut
Nam capile quidem 41 repente auctor nosier ad saltem perpauca ex libris Josue, Judicum , Parali
Montanistarum hæresim orationem convertil, ac non pomenon, Esdræ , ac, utde aliis taceamn , plerorum
modo ea refellit, que contra catholicani de Trini. que ex prophetis, quos minores vocant.
late doctrinam docebant, sed el’alia eorum delira Demuin , ne in singulis immorer, illud quoque
menta : lum subdil : Ita adversus alias hæreses mo animadvertas velim , tribus hisce libris Scriptura
deste ac sapienler, ut possumus, pugnamus. Ac sta - rum loca quæ afferuntur, ila passion explicari, ut
tim postea Manichæos conſulare aggreditur cap.42, facile auciorem agnoscas in Scripturarum campo
cujus ulinam postremam partem nobis ætas non in summopere exercitatum : cujusmodi profecto fuit
vidisset. Hujusmodi tamen ego suspicione non mo Didymus ; lalem enim se prodit non modo in com
veor, sed tres hosce De Trinilale libros a Seclarum mentariis in Scripluram , sed vel in ipso libro De
volumine omnino alios esse existimo : lum quia quze Spiritu sancio .
de Monta nistarum , Manichæorum , aliorumque bie Cap. VII. Auctorem nostrum itern ut Didymum
reticoruin sectis dicit auctor, obiter duntaxat,ac imitali sunt Ambrosius , Hieronymus , aliique
(XV ) veluti appendicis loco dici videntur : lum fortasse nonnulli.
etiam quia Sectarum volumen ante librum De Spiritu Sed jam ad potiores Didymi Alexandrini notas
sancio , ires vero bi libri post eumdem meo quidein transeamus. Harum postrema profecto ea non est ,
judicio diclali sunt. lllud ilaque tantum aio , ei qui quod sancti Ecclesiæ Patres Ambrosius ac Hiero
De hæresibus vel seclis, scripserit, optime convenire, nymus haud pauca ex ejus libris muluali sint, aut
lit postrema illa duo capita dictaverit. Id enim Di- imilati. Nam quod allinet quidem ail Ambrosium ,
dymo in more positum esse animadverti, ut ad ea - id aperie ſalelur Rufinus Aquileiensis , cujus verba
dein sæpius sirut in uno eodemque opere, ita eliam proluli pag. 51, not. 5 . Id ipsum vero probant mo.
in diversis redeat. Quod vere a me dici is fatebitur, nacbi S . Mauri tom . Il operum Ambrosii pag. 597
qui allente singula quæ exstant illius opera aut in Admonitione in ejusdem Ambrosii libros De
fragmenta expenderit, atque inter se conlulerit. Spiritu sancio inscriplos. Ibi enim loca ipsa indi.
Adversus Manichiros sane peculiare opus ipse cant quæ Ambrosius ex Didymi libro De Spirilu

etiamnum exstal. Sed adversus eosdem passim dis - nymum , fatetur ipsemet sæpius, mulla se ex Didy
pulat etiam in Enarrationibus in Epistolas catholi- mo, quem suum magistrum vocat, desumpsisse . Il
cas. Eosdemque lit reſellat, a proposito parumper D ita esse comperiet lector, si Hieronymi loca in
aberrat in libro De Spiritu sancto , num . 45 , occa - Velerum Teslimoniis a me allata percurral. Id sci
sione arrepia ex illis Isaia verbis : Inferens nobis licet praestitit llieronymus in coinmentariis potissi.
jumla misericordiam suam * . Cuinam ergo magis , mum in Epistolam ad Galulas, in Epistolam ad
quam Didynio convenire arbitrabimur quod in Ephesios, in Malthæum , in Osee, in Zachariam ,
trium horum librorum auctore observamus, ul Man in Isaiam , elc .
nichæos non modo obiter, paucisque vcrbis refellat Itaque si ex auctore etiam nostro plura mulualos
paginis 383 , 388, el 396 ; verum etiam capile 42 esse Ambrosiuin , ac Hieronymum constel, nonne
lerlii libri fusius, utmodo dicebamus , contra eos id quoque indicio erit, tres hosce libros a Didymo
scribat, atque a proposilo argumento ad illos con dictalos esse ? Atqui plura hinc mutualum , aut imi
fulandos digredialur ? latum esse Ambrosiuin ostendi jam in notis. Lege,
Quoniam vero conjecturis nunc indulgemus, illud quæso , quæ dixi pag. 275 , 101. 9 : videbis enim
eliam animadversione diguin reor, quod cum plu - totum fere Ambrosii librum De mysteriis , anno

* Isa . LXIII , 7 .
119 COMMENTARIUS. – LIB . I. 150
(XVA! Christi 387 scriplum , e capile 14 secundi A adhibitis, et Alexandrino scriptori magnopere con :
ex his libris expressum esse. Lege etiam , si libel, gruentibus; nihil de studio , quod in poelas eum
quæ dicta a me sunt pag. 51, nol. 5, pag. 233, not. impendisse apparet : nibil demum de dialecticis
1, pag. 246, nol. 4 , el p:ig. 357, not. 5 . quibusdam ejus subtilitatibus, quas Alexandriæ po
Quod si quas prælerea locorum Scripturæ inter- tissimum viguisse Didymi ætate , nemo ignorat :
pretationes in auctore nostro inveniamus jis persi . bæc enim omnia quantam vim habeant, facile per
miles, quas in memoratis flieronymi commentariis se intelligel lector erudilus. Al vocabula quoque
legimus, nonne id quoque argumento erit, ex illis ipsa, quibus theologis noster uliluc, Alexandrinum
tas esse, quas lacilo auctoris nomine, ut solebal, scriptorem subindicant sæpenumero . Alexandrina
es Didymo sæpius deprompsit ipse Hieronymus ? videtur vos neploốia , ab Athanasio quoque adhibita
non quod ex hoc opere eas hauserit, ut puro , sed ad curationem denolandam , ut dixi pag . 268, 1:00.
quod valde credibile sit, unum eumdemque Scri- 2 : eam certe apud nullum alium scriptorem hac
pluræ locuni eodem fere modo pleruinque a Didynio tenus ego ioveni, qui Alexandrinus non ſoret. lia
explicatum esse in boc opere, atque in commenta que landiu Alexandrinam esse opinabor, quandiu
riis in Scripluram . Ul vero perspicias, quain vere ea in aliis scriptoribus, iisque nec xEgyptiis, neque
dixerim , non parvam in Hieronymo, et auclore no- B Alexandrinæ scholæ alumnis , neque Alexandrive
stro interpretationum similitudinem observari, lege proximis reperiatur : quod fieri camen posse non
quæ adnotavi pag. 233, not. 3, pag. 177, nol. 4 , inficior. Alexandrina simili modo est, ul pulo, vox
pag . 98, nol. 9 , pag. 270 , not. 3 , pag. 271, nol. 3 , Queytons · hujusmodi enim epithelum haud sciu
el alibi. an Deo ullus alius tribuerit, quam Didymus, ac
Sed præter Ambrosium ac Hieronymum alii etiam post ipsum Cyrillus Alexandrinus, ut dixi pag. 39 ,
forlasse auclorem nostrum imitali sunt : ego tamen not. 2 . Alexandrina fortasse est vox avemeinola ,
unum duntaxat bic nominabo , cujus nomen pondus ab auctore nostro usurpata , atque ab eodem Cy
aiiquod addit sententiæ meæ , quod et Alexandrinus rillo in locis a Suicero allegatis. Alexandrinam esse
fuerit, ut Didymus, et haud multis post hujus obi verisimile est vocem oúpavol eo sensu acceptam ,
tum annis Alexandriæ scripserit, Cyrillum nempe quo occurrit pag. 201, ut ibidem indicavi. [XVII)
Alexandrinæ Ecclesiae patriarcham . Utrum is porro Alexandrinain itidem esse conjicio vocem åbeta ,
auctorem nostrum revera imitalus sit, judicel le- quae legitur pag. 32, quamque ab Athanasio in
clor. postquam ea legerit quæ dixi pag. 59. not. 2 . fragmentis commentariorum in Matthæum pag. 310
de voce a usytons, et pag. 301, not. 8, ac pag . 303, clom
C com . II Collectionis novæ Montfauconianæ adhibitam
in pluribus notis. Illa præterea, quae theologus no invenio . Denique, ne singula persequar, Alexandri
sler habet pag. 8 . lin . 1 , et sequentibus, cum iis nam quodammodo, paruin scilicet elegantem , dia
conferat quæ Cyrillus scripsit lib . 1 in Julianum lectum redolent plura ex vocabulis, quæ in Græca
pag. 31 edit. Lipsiensis anni 1696 , quæque ita se rum vocum Indice a me adnotata sunt, ca potissi
babent : Op0ws on uára : 66Ea ydo Kuolou xoÚTTEL nuum videlicet, quæ fastidiosæ aures, Atlicorum
λόγον, κατά το γεγραμμένον, και πάς περί αυτού elegantiorumque aliorum scriptorum stylo assuela
Loyos à obevat. xal tis ablas XatóTILY Épyetar • ŽOT! ferre vix possunt.
Tap árásnis įvyoias ÉTÉKELVA • Bàétojev OE éo Alexandrino præterea scriptori maxime con
όπτρου , και εν αινίγματι, τα περί αυτού, καθά φησιν gruunt quæ legimus pag. 201 : Nec eos piget, in
Ó Távso pos llaülos. Non parvam enim inter hujus - quil , ... pelagus ( téh ayos) trajicere, ac mullorum
modi loca similitudinem , qui ea contulerit, depre . deinceps dierum iter . .. perficere. Ut enim testatur
bendet. Strabo, lib . xvii, p. 545, TÉMQ7Os, seu pelagus vo
Cap. VIII. Auctor noster fuil Alexandrinus ul Di- cabatur cum Ægyptiacuin mare, lum palus Mareo
dymus. lis, quoruin illud a Seplenirione, hæc a meri
Videndum nunc, cujas fuerit theologus noster : D die Alexandrinam regionem alluil : qua de causa
si enim ipsum Alexandrinum fuisse compertuin eamdem regionem ibidem dicit å usixaustoy Quol
ſueril, multo eum fidentius poterimus hac de causa Teejayesi, id est , quæ duobus pelagis alluitur :
Didymum appellare. A : talem reipsa fuisse aucto - Alexandrinæ vero urbis to tra pácov uspos, id est
rem nostrum , satis mihi indicari videtur conjectu parlem in ora marilima sitam , lib . i contra Apio
ris, quas subjicio ; vix enim fieri potest, ul simul nem , segm . 4, Josephus memorat. Qnin etiam optime
Oinnes alleri congruant, quam scriptori Alexandrino. in Alexandrinum theologum quadrant cum ea, que
Ac primum quidem auctoris loquela manifestum pag. 398 docet auctor noster de quotidiana corporis
eum facit ". Nibil punc loquar de ejus stylo , quem el sanguinis Domini communione, ut ibi aduolavi ,
Alexandrini hominis esse censeo : nihil de allego- tum illa, quæ de quotidiana baptismi administra
ricis, quas identidem affert, Scripluræ interpreta• tione scribit, til videre licet, pag. 273, not. 4 ; lum
Lionibus, quibus Alexandrina maxime schola oble - eliam quæ de ambiciosorum dissidiis altingit, pag .
Clabatur ; nibil de Origenianis locutionibus ab eo 308, quæque de oratione Manassis sensit, quam ul

Maub. xxvi, 73.


151 DE DIDYMO 152
sacræ Scripturæ partem citat pag. 399 ; lum de- A vium et Alexandrum , sequitur lectionem codicis
mum , quod pag. 184 cosmographum vocet Moysem , Alexandrini. Nam cum in Epistola I ad Cor . cap.
librum scilicet Geneseos, ut puto , respiciens, qui Xv, vers . 51, Græca Biblia babeant : Omnes qui
in codice Alexandrino, et a Philone, alque Cle - dem non dormiemus, sed omnes immutabimur; co
Inenle Alexandrinis inscribilur YÉVEGLS xóguou, id dex vero Alexandrinus, cui consentit vulgata Lali
esi, origo mundi, ut monel vir clariss. Mazochius na translatio , habeal : Omnes quidem dormiemus,
initio Spicilegii. sed non omnes immutabimur : Didymus vtramque
Omnibus hisce conjecturis illud insuper adjun - ibi quidem lectionem memorat, sed secundam alteri
genduin est, quod a theologo nostro ita passim anteponit, ac sequitur. Cum itaque nosler eliain
Scripturas allegari observaveriin , ulAlexandrinum theologus Scripturæ loca ila alleget, ut in illius
se prodat. Id autem pluribus modis ostendo . Nam allegationibus et additamenta occurrant aliquando,
primo ubi leclio Græcæ editionis alia est a lectioneel passim Alexandrivarum membranarum lectiones
vulgalæ Latinæ translationis, sæpissime auctor no- sequatur, Alexandrinum hac etiam in re scrip :orem
sler eain sequitur lectionem , quam seculus est agnoscimus.
vulgalus interprcs . Al vero Alexandrinum codicem Et quod special quidem ad aduilamenta , de iis
sæpissime cum vulgalo concordare , iestatur Simo- B cum in nolis , lum in rerum Indice ad vocem Addi
nius in Dissertatione de manuscriptis Novi Tesla - lamenia , lectorem monui. Quod vero ad codicis Ale
menti codicibus, pag. 61 . Deinde Alexandrina sa - xandrini lectiones allinel, pluribus exemplis quod
crorum Bibliorum exemplaria non omnino emen - dixi confirmandum est : si cui vero id molestuin
dala , sed additamentis quibusdam aucla fuisse con . fulurum sit, is eadem præteriens, ad cælera, quæ
stat ex Hieronymi libro xvi in Isaiam , lom . IV, subjiciam , transilial. llaque primo, in Epist. ad
pag. 696 editionis Veronensis . Ibi enim postquam Philipp . 11, 8, Græca Biblia habent, Xp!StoŨ 'IT
versiculum undecimum capitis Lviil sic attulit, ut COū toŨ Kupiou you codex Alexandrinus pro hou
in emendatis LXX Interprelum exemplaribus lege habel nuãy · poster vero theologus bunc sequitur,
balur, hæc subjicit : « Quod in Alexandrinis exem - pag. 5. Secundo, in Ep. ad Gal. 11, 16 , Biblia Græca
plaribus in principio hujus capiluli additum est : habent, Ô£ÓTI Où ôlxa .WOŚCetat Alexandrinæ vero
E : adhuc in le eril laus mea semper ; et in line : El membranæ pro Ôcótc habent öti, ut legit auctor,
ossa lua quasi herba orienlur ... in Hebraico non ha. pag.4 . Tertio, in ead. Ep.11, 14 ,Græca Biblia habent
bentur, sed ne in Sepluaginta quidem emendatis, et IIétow , codex Alex, xnçą, ut auctor noster , pag.
veris exemplaribus. 1 . Nimiruin tres potissimum . 168 et 387. Quarto, in Ep . ad Hebr. 3J11, 9, Biblia
erant Didymi wlale versionis LXX Interprelum C Græca habent te pupépesle, auctor noster. pag . 6 ,
editiones , ut nos docet ipse Hieronymus Prologo in el codex Alexandrinus tapasépes0€. Quinlo , in
Paralipomena , seu libro ii in Rufinum , segin . 27, Ep. I ad Cor. vili, 2 , Græca Biblia babent, ouoltow
lom . II, pag. 521, ubi hæcscribit : Si LXX Inter - ogły Eyvwxa , auctor noster pag. 8, omissa voce
pretum pura , el ul ab eis in Græcum versa est editio oưdév , legit, oúrtw Éyvwxey • simili autem modo legi
permanerel, superflueme... impelleres, ullibi Hebræa tur in codice Alexandrino, nempe oŰ Eyvw . Sesto ,
volumina Lalino sermone Transſerrem ... Nunc vero in Ep. I Joan , 1, 3 , Biblia Græca habent, à rayré -
cum pro varietale regionun diversa ferantur exempla douey únir , auctor noster pag. 21, el. codex Ale
ria,... Alexandria , el Ægyplus in Septuaginta suis xandrinus, atrodyyNousy xal Quiv . Septinio, apud
Hesychium laudat auctorem , Constantinopolis usque Joannem ., 18, Græca Biblia habent, ó uovoyavis
ad Antiochiam Luciani martyris exemplaria probat. Yiós , auctor poster pag. 76 et alibi legit, o uovo
Mediæ inter hus provinciæ Palæstinos codices legunt, yevns Osos, quo modo legit Origenes Alexandrinus,
quos ab Origene elaboralos Eusebius, el Pamphilus ut monui pag . 76 , nol. 5 . Oclavo , in Ep . Jac. iv ,
vulgaverunt : Ilusque orbis hac inter se eriſuria 12 , Græca Biblia carent vocibus xal xpiths ; al no
varielale compugnal. Ila Hicronymus. Ac revera ster auctor illa legit pag. 27, ul et codex Alexandri
in codice Alexandrino , qui quarto , ut aliqui, aut nus. Nono , in Ep, ad Hebr. 1, 1 , Græca Biblia lia
sallem sexto sæculo exaralus est , ut alii volunt, bent ė Tt' Égyát uv , auctor vero noster pag . 33 , el
inveniri scholia in lexium introduciu , rara quidem cod . Alex . È TT' ÉOYátou . Decimo, in Ep . ad Epbes.
ρεα, lectusque vere εξηγητικά, lestatar Millius in 11 , 14, Biblia Greca liabent, Πατέρα του Κυρίου
Prolegomenis, p . 143 ; Didymum vero non semper fuõv ' Insoũ Xp!StoŰ , codex Alexandr. , et auctor
quidem , sed plerumque lamen Alexandrina eseme noster, pag. 49 , omillunt omnia hæc verba, toŨ Ku
plaria seculum esse non dubito . lla exempli gratia plou quãy 'Incoũ Xplotoũ . Undecimo, in Act. v ,
in Enarrationibus ad capul 1 Epistolæ primæ. Petri 32, Græca Biblia haberil autoū páptupes . auctor
cilat psalmum XXXVIII boc modo : Peregrinus ego noster pag. 55 Omillit vocem aútoū, ut cod. Ale
(mendosa enim est editionis lectio , ergo) in lerra . xandrinus. Duodecimo, in Ep. ad Philipp . III, 3 ,
Voces vero, in lerra , leguntur quidem in codice Biblia Græca habent, llveúuate Ocõ . auctor nosler
Alexandrino, sed desunt in Græca Bibliorum [XVIM hanc lectionem vitiosam esse contendit pag. 246, ac
editione. Simili modo ipse Didymus in fragmento, legit Ilveuuate OEOū , quo modo legitur et in co
quod affert Hieronyinus in epistola 119 ad Miner - dice Alexandrino. Hæc, oi Mallor, suficiunt, ut ap .
COMMENTARIUS . -- LIB . I. 154
pareat auctorein nostrum Alexandrinis Bibliorum A sler, quam sypaxes, id ex eo fieri videtur, quod
esemplaribus usum esse. hujusmodi denominatio iis cælibus maxime conve .
Demom , ut alias millam conjecluras, quæ leclori niat, quibus non episcopus, non presbyter præerat,
erudito opus hoc legenti facile in mentem venire sed calechista sacris ordinibus non initialus. Aliud
possunt, unum lantum ejus locum addam , quo ma- enim est docere in ecclesia , aliud vero docere in ca
gis magisque roboralur opinio mea de patria , aut techesibus, ut colligo ex hisce Joannis Jerosolymi
saltem domicilio auctoris nostri. Exstat is pag . 308, tani episcopi verbis apud llieronymum in libro ail
in qua cum nibil legalur, quod Alexandrino homini versus eumdem Joaonem , segm . 11, pag. 419 : Quæ . ..
non convenial, lum illud maxime Alexandrini est, in ecclesia docemus, et in calechesibus . Primum il
quod Deum Opt. Max. unum ac lrinum orat, ut lud in ecclesia Alexandrina post Arii leinpora epi
Nilifuenla sint plena , et maxima annonce uberlas. scopo reservalum eral, si fides habenda esl Sozo
Ne vero cogar ea repelere , quæ alibi dicta sunt, meno, qui lib . vii, cap . 19 , scribit, apud Alexandri
lege, quæso , nolas meas ad illum locum . Ego eniin nos solum civilatis Alexandrinæ episcopum èt' ÈX
ad alia statim progredior . xinolas (id est in ecclesia ) docere : quam consuelu
Cap. IX . Ecclesiæ Alexandrince catechista fuit au dinem , inquit, cum antea non fuissel, introductam
clor nosler ut Didymus. B esse ferunt, ex quo Arius presbyter de doctrina fide.
Alexandrinæ Ecclesiæ calechistam a S. Athana. disserens, nova dogmala invexil. Quæ verba etsi
sio factum fuisse Didymun , pauci ignorant, præfe- stricto sensu fortasse accipienda non sint, ex iis la
clum scilicet eum fuisse celebri scholæ a S . Marco men conjicere posse videmur, Didymum non in
evangelista , ut testatur Hieronymus, fundalæ , cui ecclesia , sed alibi, synaxiom diebus calecheses suas
scholæ viri nagoi Panlænus, Clemens Alexan - habuisse : ideoque hac etiam de causa eos conven
Urinus, Origenes, lleraclas, S . Dionysius, Atheno- tus magis proprie ouvouslas, quain synaxes nuncu .
durus, Pierius, S . Petrus Martyr, S. Macarius, aliin pari.
que præfuerant. Quodnam vero esset Alexandrini Sed alia adhuc sunt in auctore nostru Joca , quæ
calechislæ inunus, (XIX ) ex Eusebii Historia eccle- ipsum catechistam fuisse indicant.Sæpius enim is filios
siastica lib. vi, cap. 10 , discimus. Ad eum scilicet suos,ac filiorum suorum filiosmemorat,propter quos,
speciabal non modo rudiores primis fidei elemen - inquit, se vivenlem laborare; sæpius eliam de iis me
tis imbuere , ut domen ipsum calechisla sonat, ve- minil, qui una cum ipso conveniebant. De primis lo
rum etiam primo sacras lilleras interpretari ; eam quens ail : 01 ¢ ¢uoü , el tratola & Eowxév uge Osós.
enim scholam vocat ibidem Eusebius διδασκαλείον , de aliis autem sic Ioquitur : Οι συν ημίν, et οι συν έμοί.
cūv lepūv dóywy • deinde divinorum dogmatum the- ` Eişi vero primos illos non spiritales,sed caroales au
sauros, ut Eusebii verbis ular, parlim viva voce, cloris filios fuisse conjiciam , secundos lamen , quos
parlim scriptis exponere auditoribus : demuin hære- vocal tous oùy duoi, eos ipsos fuisse verisimile est,
licorum sophismala refellere : elsi enim hoc aperle qui una cum ipso in conventibus, aut ouvouglais ,
non memorel Eusebius, dubitandum tamen non est, quas dixi, ad eum audiendum confluebant.
quin unum ex præcipuis illius catechistæ muneri- Quod demum spectat ad catechislæ munia , quam
bus ſuerit. Id cerle a Didymo egregie præstitum præclare iis funclus fuerit theologus noster, dicere
esse couisial. supervacaneum est . Ex iis enim , quæ hactenus
Jam vero hæc omnia in theologum nostrum ap - dixi, apparet eum et in sacrarum . litterarum studio ,
prime quadrare quis non videt ? Illud in primis atque interpretatione quammaximeversatum ſuisse,
quadrat, quod is Alexandrinæ Ecclesiæ fuerit ca . et divina dogmala cum viva voce, lum scriptis stre
techista . Quid enim , quæso , aliud sunt illi allerno- nue propugnasse, eaque ab hæreticorum dicteriis,
"um dierum conventus, quos pag . 304 ipsemel comº objectisque vindicasse. In jis igitur formulis polius ,
memoral, nisi conventus, in quibus suas habebat quas modo menoravi, paulisper immoremur : ut
calecheses ? In jis enim conventibus se una cum o majus inde, si fierit polest , opinioni meæ robur ac
suis, id est cum discipulis , sanctæ Trinilalis com - cedat.
memorationem faclitare consuevisse ait , ac semper Cap. X . Filios genuit el auctor nosler el Didymus.
Trinilalem ipsam pro viribus celebrasse, nec ullo un - Nibil itaque crebrius in precationibus huic operi
quam lempore non prædicasse , eos valde in suam ip - inserlis memorat auctor noster, quam filios suos,
sorum perniciem peccare, qui præclarum aliquid ad ul jam dixi. [XX ] Evrum meminit pagg. 202, 203 ,
Catholicam de Trinitale fidem spectans vel discere 305 , 307 , 308 , ac demum 319 . Quæri ergo posset
negligant, vel docere . Aptissime sane bæc in cale - primo, utrum auctor noster, aut Didymus mova
cbislam Alexandrinum convenire, ostendi jam in chus fuerit : deinde ulrum de filiis spiritalibus, an
nolis ad eum locum . Cum enim Alexandriæ , non de carnalibus ea loca intelligenda sint. Verum prima
vero in reliqua Ægyplo , synaxes allernis diebus quæstio et a proposilo meo aliena est, neque ad
reipsa haberenlur, vix dubitandum videtur, quin solvendam alteram omnino necessaria . Fieri eniin
Didymus quoque alternis diebus suas ouvousias, id polest, ut liberis operam prius dederit Didymus, ac
est suos congressus, aut conventus habuerit. Quod deinde, uxore aut defuncta , aut consentiente, aut
vero istos cælus Guyovola , potius vocet auctor no eliam , ut Tbeonas fecit a Cassiano memoralus col
155 DE DIDYMO 156
latione XXI, cap. 1, eadem invila , in monasterium A Secundo, in citatis locis auctor noster non solum
se receperit. Sive ergo nionachus fuerit Didymus, nihil omnino habet, quod indicet cum loqui de fi
ul eum appellat Victor Tununensis, sive non fuerit, liis spiritalibus, sed ila e contrario loqcitur, ui,
solvenda adhuc restal altera ex propositis quæstio meo quidem judicio , carnales potius filios designel.
nibus. Verum haud scio an ea nobis supersint mo- Elsi enim filii spiritales, aut discipuli sæpius vo
numenta , quibus ila dilui possit, ut lectori omnino centur a Patribus trazola , vio !, aut téxva , nempe fi
satisfaciamus, qui probabilibus conjeciuris conlen - lii ; haud scio lamen an eorum ullus de discipulis
lus esse nolil . Duo lamen hæc slaluere posse mihi suis loquens hac locutione usus unquam fuerit :
videor : primum sive loca , quæ indicavi, de spiri- E tuoī , id est, ii, qui (sunt) ex me, nempe, qui orii
talibus filiis accipiantur , sive de carnalibus, optime sunt ex me. At auctor noster sæpius eam usurpal,
Didymo ea convenire : secundum , verisimilius esse ul videre licet in locis superius allegatis .
auctorem nostrum de carnalibus filiis loqui. Tertio , non filiorum duntaxat is meminit, in
Ut autem a primo exordiar, si ea loca de spirita - quiens eos esse ex ipso (nempe nalos ex ipso) ac
libus filiis per calechesim , ut Cyrillus Jerosolymita - sibi a Domino dalos, sed istorum quoque filios me
nus' loquitur, genitis intelligantur, quam bene ea , morat , eosque vocal alicubi quidem tous à Ti' aŭtūv
Didymo congruant, nemo non · videl ; fuit enim is ” svtas, id est, qui ab ipsis sunt, nempe, qui ab eis
Alexandrinæ Ecclesize catechista , ut vero ait Cle - geniti sunt ; alibi vero Tacôla TÙY TERLôlwy, id est,
mens initio primi Stromalis , latépas tous xatnyó - filios filiorum . Quin præterea pro nepotibus orat
orvtás sojuev. Sin autem de filiis carnalibus theo . nondum naris , sed in posterum orituris , (XXIlum
logi nostri verba interpretemur, cuinam , quæso, ex ait, tous à t' auroy toouévous. Deo in summa com

forel, nullis ordinibus sacris initialus esse poteral ? de filiis , ac nepotibus spiritalibus, sive de discipu
Eisi enim nonnulli lunc presbyteri, et episcopi lis, et de discipulorum discipulis , ac demum de
uxore non destiluli fuisse perhibeantur, ut Syne- iis , quos discipulorum discipuli edocturi erant, in
sius Ptolemaidis, ut S . Hilarius Pictaviensium , ut telligerentur, nimis continuata esset, meo judicio,
S . Pacianus Barcinonensium episcopi, pulli lamen sine ulla necessitale , allegoria . Ac sane quis alius
ex hisce tribui potest hoc opus ; nec ullum preler - scriplor unquam discipulorum suorum discipulos, f .
ea ex oinni antiquitale Patrem novi, aut presbyle . lios filiorum suorum nuncupavit, iis præsertim in lo
rum , aut episcopum , qui de filiis suis carnalibus c cis, ubioratio simplex sit,nec translationibus referta ?
tam sæpe mentionem feceril, ac eos veluti ostenta Quarlo,memorat theologus noster cum eos, quos
ril, ut auctor noster facit : dedecere scilicet existi- vocat tous §Ę šuoī, luni eos, quos appellat tous
mabant , ut opinor, ila se gerere eum , qui sacris oùv nuir , el tous oùy šuoi, nempe memoral cum
ordinibus initialus sit. Huc accedit quod non modo filios suos, lum eos, quos una cum se ipso esse ait.
filios suos commemorat auctor noster , verum etiam Videntur autem hæc satis commode explicari, si
pepoles, seu filiorum suorum filios . Al id quoque dixerimus, aut priore formula carnales Didymifi
adamussim quadrat in Didymum , quod el diutis , lios, secunda vero illos, qui una cum ipso ad cale
sime vixerit , el hos libros post tertium ac septua . cheses conveniebant, designari ; aut primos eos
gesimum circiler vitæ annum diclasse videatur, si dem esse cum secundis, quod scilicet Didymi filii
eos revera dictavit, ul pulo . una cum Didynio ipso vitam degerent.
Quod vero ea quæ numeravi, auctoris nostri loca Quinto , auctor noster pag . 319 ait : Simul cum
de carnalibus multo verisimilius, quam de spirila - filiis , quos dedit mihi (Deus) , el filiorum filiis,
libus,filiis accipiantur, mullis conjecturis confirmari propler quos etiam virenles laboramus. Pagina
potest, quæ non omnes lamen ejusdem sunt robo. vero 307 illud a sancia Trinitale petit, ut possini
ris . Afferam prius leviores, tum veniam ad gravio - D universi iis qui indigeni, largiri pro viribus, inci
res pientes a propinquis, et consanguineis, alque do
Nimiruin primo in commentariis in Psalmos ad mesticis. Hæc autem el aplissime ei tribuuntur
versic. 157. psalmicxvui, pay. 502 calenæ Corde- omnia , cui filii carnales sint, nec possunt cuncta
rianæ perinde loqui videtur Didymus, quasi uxor de discipulis probabiliter intelligi : si eniin de bis
ipsi fuerit, ac liberi: ita enim ait : Adversariæ po primo in loco loqueretur, filios duntaxat commemo
leslales per domesticos, per uxorem litigiosam , et rasset, non vero filiorum etiam filius : nam propter

Tżyap xputata Kupio tý oso huwvoed & gavepa non vero propter illos qui non erant ejus discipu
Muiv xal tois TÉXVOLS nuūv. Similique modo in li- li, sed discipulorum suorum discipuli, pro quibus
bro adversusManichæos, pag. 213 . Videmus, inquit, proinde non Didymus ipse laborabat, sed ipsi di
hæc semper in nobis ipsis accidere : quae enim filios scipuli.
docemus, cum volumus eos secundum disciplinam S exto , quemadmodum ex Isidori Pelusiotæ epi
inslituere, ut disciplina utantur, non sic lamen ulun - stolis unam , quæ Evagrio inscripla est, celebri Eva
lur, ut instiluli a nobis suint. grio Didymi discipulo scriptam vull Tillemontius
ί ΟΟΜΜΕΝΤΑRΙUS. - LΙΒ. 1. 158
157

ιρmυ Χ, in Εvagrio; eι epistolam 125 libri 1 Gre- Α non ignorarent, φuod ΑΕgyptius exstilerit, ηuod
gorio Nysseno missam idem arbitraιur tom. ΧV, doctrinae suae copiam aliis fecerit , φuod nocιu et
ιIή ηρίι de S. Isidoro Pelusioιa , ac demum epistola interdiu docueriι; φuod filium habueriι non pecu
109 libri 1, Μarathonio monacho inscripla, ad eum niosum. Itaque ιandiu de Didymo nostro sermonem
Μarathonium dala videιur φui episcopus Νicome a Libanio haberi credere licel, quandiu aut alius
dierus creatus fuit : ita cum lres etiam sinι ejusdem Didymus deprehensus sit, qui Libanii 3etate Αlexan
S. Isidori epistola, uι monui pag. 477, φuarum dude driae florueriι, ac Didymo nostro motior, vel saltem
iscribuntur Didym0, nempe 550 eι 551 libri pri aeque notus fuerit, aut ratio aliqua afleratur, ob
mi, ertia anιem Didymo scholastico, nempe 206 ψuam de Didymo nostro Libanius mequeat inιelligi.
libri sexti, vilenιur h3e quoque Didymo nostro scri Αι inquies, Didymum illum Libanius vocaι magi
μιε, Νam ηuod altiuet ad binas prιores, in ntraque strum, ac praeceptorem suum : id aulem Didymo
Jε ψiibusdam Davidis verbis agiι S. Isidorus, in nostro vix ac ne vix quidem congruit : nec enim
secunda vero Didymum, ad quem scribiι, ex eo Libanius Αlexandriam profectus unquam esse vide
hulal, φu0d, cum ει ingenii acumine polleαι, ει ιur, nec Didymum nostrum utpote caecum Αntio
Stripίμrarum sensum sagaciter perscruletur, nihil est chiam, auι Αιhenas, aut Νicomediam, aul Constan
ποd tum latεre possit : nam cum omnia, inquit, in Β ιinopolim, auι ΝicaeaΙιι perrexisse verisimile esι :
Jετεniti αίdle prαclare collegeris, reφuielem in sene quibus in urbibus moraturn esse constaι Libanium.
ιιιιε habes. Haec vero omnia Didymo nostro miri Ηuc autem accediι, φuod Didymi nostri aequalis fo
ftt couveniuml. Ωuidni ergo suspicemur ιertiam reι Ι.ibanius : hic enim anno Christi 514 natus
φu0que eidem Didym0 scriptam esse 2 Νοn ausim id est, Didymus aulem anno circiter 510 orιus fuiι.
εψuidem asseverare. Scholastici ιamen ιiιulus, de Sed ejusmodi h3ec non sunt, uι inanem reddant
φu0 legendum Cangii Glossarium, recte ei ιribui conjecturam meam. Libanius enim utpote paulo
Ιοιuil, ηui el schola: Αlexandrinae praeerat, eι pluri junior, Didyιni nostri discipulus esse poιuit, aιque
ksstientiis eruditus erat. Ωuod si ad ipsum epi Αlexandriae Iorsitan aliquando fuiι, cum in ora
είθla isllac missa est, fuerunι ei sine dubio liberi, ιione in eos φui moleslum ipsum appellabant, segm.
ίψue plures, ut allala eliam theologi nostri verba 7 sic loqualur: In ΑΕgψpίο φuampluribus, apud Αιfie
iiitanl. Sic enim incipit epistola : Filium tuum nas ίribμs metum injeci, a curia μιrobique adυoca
πurimum a natu minimo dissidere, ιeque ejus rei ιus. Ωuin imo si magna ciuilatis nomine Αlexan
ίται τonscium, βngere lamen φuasi nescias. Ωnae driam superius designavit Libanius, ut videιur, νίκ
minim in modum conveniunt auctori nostro : eum in dubium revocari potest, guin eadem in urbe
thin φuietis amantissimum fuisse, ac Ιnansuetum, ρoelis in Didymi gymnasio operam dederiι adole,
"jutal dusmodi conιentionibus alienum, plurima scens. Sed jam ad theologum nostrum redeamus,
ίψs Je Trinitale operis loca manifestanι. eι quo saeculo scripserit, investigemus.
Uειuum, Libanius in epistola 521 Sebastiano Μa CΑΡ. ΧΙ. Αuctor noster sarcuίο ιν /loruiί μι
"κίεθ, ΑΕgypti duci, Rhetorium commendat, φuem Didψmus.
" istipulum suum diciι, eι hominem non pecunio Ηos de Τrinitate libros post annurn Domini 579
"m, el in oratoribus ac poetis versatum, Didyιni scriplos fuisse aperιe palet ex pag. 406 : ibi enim
"m ilium : Duo, inquiι, in primis me ipsi (Rhe Βasilium Μagnum cilaι auctor uι jam defuncιum.
"ή) δεnευοίum reddunt. Cum enim meus siι discί Sed tempus ipsum, quo haec dictata sint, nusquam
κι", βίius prelerea esι διδασκάλου, id est doctoris, in hoc opere aperte designatur. Τam multae ιamen
" mogistri. Didgmum sane tu non ignoras, nisi et sunt conjecturae, quae illum guarιo saeculo vixisse
"Ψnam cirilalem ignores, in φιμα docίrinae suα co denoιant, ut dubilandum non videatur, φuiή φuarιo
" αίii ipse (eciι, noctu et interdiu fluens. Ει in saeculo reipsa scripserit uι Didymus; nam primo,
"Wia 520, Εhetorius iste nobiscum υersalus es! ; etsi de Filio ex professo agal, nusquam ιalnen aut
"τετο patris εjus disciplina μεμs sum, et mihi ΙΟ Νestorianam, aut Ειιιychianam hieresim memorat,
"η per illum poetas, illi vero per me rhetoras cum plerarumque ex antiquioribus haeresibus men
Μlijποιιε conligit... Ιlle nunc in ΑΕgyptum υenit tionem faciat. Secundo, Αrianis exprobrat, pag.
(indum Ραίεrnum non anplum occupalurus : patrenι
227, quod Μarathonium Νicomediensium episco
" "i kabει. Hactenus Libanius. υιrum vero is pum creandum curarinι : id autem cum quarιo sae
" Wilymo nostro sermonem Ιnabeat, penes lecιο culo contigerit, scriplorem indicat φuarti sasculi;
""άum sit. Eisane, de φuυ Libanius, omnia Μarathonii enim nomen haud mullos post ejus aeta
" "πιο nostro conveniun adamussim : in Di 1em annos vix cuiquam notum fuisse videtur. Τer
κ. "um enim nostrum perbelle quadrat, φuod voce 1io, 0rigenianis quibusdam locutionibus utiιur ,
"λιάσκαλος, id esι doctor; quod filium in oraιο quas post Didymi obiιum saeculo quinto circiter
"" Woelarum lectione versari, aιque erudiri ineunιe suspectas evasisse constat : iis aulem usus
"ήί, φu0d fuerit in poetis eι ipse summopere non esseι auctor nosιer, si tum scripsisset, cum ab
"; ψιθd Sebastiano noιus non esse nequi Hieronymo jam exagilatae fuerant, alque a Τheo
": " Αυ iis omnibus cognitus fueriι, φui philo Αlexandrino condemnatae; quod contigίι ipso
" Φέτρίi civitatem, videliceι Αlexandriam, φuinti saeculi initio. Ωuarto, de Vlacedonianis ubί
159 DE DIDYMO 160
que sic loquitur, ut eorum hæresim non ut velu - A lualum esse conjicere licet , cum et aliis in locis
slam , sed ut recentem confulare videalur, ac pri- Didymum ipsum imitalus esse videalur, ut superius
mos ejus defensores impugnare. Demum sive do suspicari me dixi. Et de hac quidem re salis : ad
gmala speclentur, quae is inculcat, sive peculiares, aliam itaque rationem transeamus.
quibus adhæsil, opiniones, sive disciplina ecclesia
slica , quam alicubi altingit, cujusmodi est discipli- Cap. XIII . In puelis bersalus erat auctor noster u !
na arcani, orantium conversio ad orientem , orato Didymus.
riorum usus atque constructin , ecclesiarum orna. Cum plurimiex Græcis Patribus Didymo vetustio
lus ex auro , argento , ebore ab Hieronymo eliam in ribus aut supparibus, profanos scriplores , ae præ
epist. 130 , segm . 14 , memoralus, coniinua bapli- sertim poetas citent, ut ex eorum operibus apparet,
smi administratio , creberrima Eucharistie sumptio , mirum non est , si auctores externos, id est profanos
el alia his aflinia , nihil in hoc opere invenielur, theologus quoque nosler haud raro allegat. Illud
quod auctori (XXIII] quarli sæculi non congruat. polius mirum videri debet, poluisse hinc nescio
Quæ cum ila sint, eadem ipsum ælate qua Didy- quem colligere , opus hocce Didymni alale mulio
mum floruisse non dubito . recentius esse : cui cum satis jam occurrerim in
CAP. XII. Auctor noster Deum vocal dueyo, ut Di. B nolis, mihi nunc vicissim videor ex hoc ipso con
dymus. trariam conjecturam ducere posse, ui operis aucto
Sed aliud bic argumentum addere placet , quod rem Didymum esse inagis magisque confirmem .
non parvi ponderis esse existimo.Mod autem ex eo Didymum eniin in poelarum niasinie , ac rheloruin
duco , quod auctor noster Deum sæpius in hoc opere quoque operibus versatum fuisse testantur Sozo .
dicat esse áqeyéon · quam vocem cum in epistola menus, Theodorelus, ac Nicephorus in Testimoniis,
ad clarissimum præsulem Joannem Archimlum Bo . quæ in Appendice alluli. Jpse vero Didymus in
noniæ tunc prolegalum commemorassem , ac ver commentariis in Acta apostolorum ad caput vii,
lissem , quantitate carentem , Gallicus quidam scri Lomo IV Anecdol. Wolfii, pag . 23, docel, doctrinam
plor ea de hoc vocabulo pronuntiavit , quæ mihi externam non omnino contemnendam esse ; in laude
probari nequeunt. Verum ei satis superque a me enim ponilur, quod Moses omni sapientia Ægyptio
jam responsum est pag. 39 , not. 2 , el pag. 112, rum fuerit instruclus, sicut et de Daniele, el sociis
nol. 1. Nunc itaque nihil aliud superest , nisi ut ejus Judæis prædicatur, quod omnes in Chaldæorumi
argumentum meum paucis exponam . Nimirum philosophia , affinibusque scientiis superarint. Quin
constal primo, Deo magniludinem a Patribus tribui, calechistas omnes Alexandrinos Didymi præcessores
ut citalis locis dixiinus : neque vero eam duntaxat C Panlæmum , Clementem , Origenem , Dionysium ,
magnitudinem , quæ Græce usyahwicúvn dicitur, aut Ammonium , aliosque externæ quoque sapientiæ
Mayadeeótns, sed eliam uéyellos . Ila Chrysostomus operam impendisse constat : inter quos Clemens
1om . I editionis Montfauconianr , pag. 457, ail : Toù atque Origenes quantum non modo in sacra, verum
μεγέθους και της ισχύος του πεποιηκότος αυτά · etiam in profana eruditione excelluerint , nemo
et Basilins Deum vocal åó p !STOV Ley Oos apud Fa . (XXIV ignoral , Nain Clementis quidem opera
bricium in Bibl. Græc. vol. VIII, pag. 100 ; a Josepho profanorum poetarum ac philosopborum allegatio
autem lib . ii contra Apionem , segm . 22, Deus ipse nibus ubique referla sunt. Alier vero non modo in
appellatur την μορφήν και μέγεθος ημίν αφανέσ- libris contra Celsun pro Christiana religione scri
Tatos , sive, ul alii legunt, ã gatos . Consial secundo, plis Euripidem , Homerum , aliosque cital, ut palet
in sacra Scriptura, Dei quidem ueyahwoúvny, aut ex lom . I pag. 349, 393, el 730, editionis Pari
jeyahe :ointa memorari, nusquam tamen, ni fallor, siensis anni 1733 ; verum etiam discipulum suum
Dei ubysoos aut uévalos nominari. Tertio , nullum S .Gregorium Thaumalurgum horlalur pag. 3 ejusdem
hacienus inveni Didymo velustiorem Patrem , a quo lomi, ul geometriæ , atque astronomiæ operam ma
Deus dictus sit aveytons. Constal denique Deum a , vel, quod bujusmodi scientiæ Christiano homini al
Didymo Alesandrino in commentariis in Psalmos intelligendas, esplicandasque sacras Scripluras con
dictum esse & ueréln, ul monui not. 1, pag. 112. Id ferre queant. Quæ cum ila sint, rationem hanc
autem ex eo fortasse lactum est, quod is, ulpole paucis ila concludimus. Theologus noster Pindarum ,
diligentissimus Scripturarum interpres, scrutator, Homerum , Sophoclem , Orpheum , Diagoram , Pla
alque indagator, observarit, uéyelos nusquam Deo tonem Comicum , Sibyllina carmina , aliorumque
iribui in Scripluris . His præmissis cum el auclor poetarum , quorum nomina relicel , versus sæpius
noster Deum sapius in hoc opere dicat esse &ue. cilat; Platonem quoque allegat, Aristotelem , Por
yéon , non immerito mibi videor hinc quoque colli. phyriuni, ac Mercuriuin Trisnjegislum , cujus no•
gere posse , ipsum unum , eumdemque esse cum mine inscripti libri ut genuini lunc habebantur.
Didymo Alexandrino. Faleor alium quoque Alexau- Aigui hoc ei maxime convenit, quem in poetis,
drinum scriptorem , nenipe S. Cyrillum , codem aliisque scriptoribus ethnicis versatum fuisse
modo de Deo locutum postea esse , utmonui nol. 2 , constat, cujusmodi fuil Didymus. Ergo tantum
pag. 39, cum Deum et ipse aperle dixerit &uerbon, obest, ut hoc opinioni nostræ quidquam official, ut
sed hujusmodi locutionem ex Didyino Cyrillum mu- poljus biec ratio non scorsum quidem sumpla , sed
ARIUS
161 COMMENT . - LIB . I.
aliis conjecturis , ac rationibus juncla sententiain a non raro utrumque, dum Scripluræ loca allegat,
Bostram probabiliorem reddat . menioriæ vitio lapsum esse . Et quod allinet qui
Cap. XIV . Origenianas locutiones kabel Theologus dem ad theologum nostrum , singula hujusmodi
noster ui Didymus. errata diligenter ipse in paginarum margine adno
Apertissimum Origenis propugnatorem vocat Didy. · lavi ; mulla eliam in rerum Indice ad vocem Men
mun Hieronymus. Quo autem sensu id accipien- moriæ indicala sunt.
dum sit, quæve sint, aut quales Origenis opiniones, Quod autem special ad Didymum , elsi pleraque,
quibus adhæserit Didymus , non inquiram modo . aut omnia , quae exstant, illius opera iribus hisce
Illud mihi in præsens sufficit, ut quemadmodum in de Trinitate libris breviora sint, hujusmodi lamen
Didymo, ila el in theologo nostro multæ occurrant lapsus in iis quoque deprehendi. lia, verbi gratia ,
ex iis locutionibus, quas in Rufino Aquileiensi, in in libro adv. Manichæos pag . 207 , postquam allu
Joanne episcopo Hierosolymitano, aliisque ut Ori- lit ex Paulo hec verba , Ut sil sancla , el cælera ,
genianas insectatus est Hieronymus ipse , Theophi- quæ exstant in Ep. I ad Corinthios, slatim sub
las Alexandrinus, et alii Patres. At hujusmodi jungit : Imo etiam in Epistola ad Corinthios, etc .
reipsa sunt primo quæ de imagine Dei ab homine Quin continuo post hæc verba rursus labitur ; ait
per peccalum anissa docet auctor noster pag. 255 ; B enim : Et paulo post eosdem (Corinthios) alloqui
deinde quæ sæpius scribit de apalheia , id est, Tur, elc . ; verba enim , quæ , is allegal, non paulo
imperturbatione, aut immunilale a perturbationibus posi, sed paulo ante, imo proxime superius exstant
animi, quas vulgo passiones dicunt ; ac demum apud Paulum . Simili modo in commentariis in
quod pagg . 32 el 151 allirmal, cum in illa quidem Acla apostolorum , quoruin cominentarioruin pauca
ail : Quicunque inilium dicere voluerint, finem etiam fragmenta Wolfius edidit, Petrus pro Paulo nomi.
confilentur : in bac vero : Nam revera quidquid ini. nalur pag . 23 lomi. IV Anecdolorum ejusilein
lium accepil , habebit eliam finem . Wollii. In libro elian De Sp. sancio plura ex hujus
Faleor tres hasce theologi nostri, aliasque hujus- modi erratis inveni, ac de iis lectorem nionui
modi locutiones recio sensu accipi posse, ac reipsa pag. 3, nol. 2, el pag . 62, nol. 2. Demum in Enar :
ab aliis Patribus esse adhibitas. Ai ne in Didymi rationibus in Epistolas catholicas plurima quidem
quidem operibus quae exstant , ulla fortasse est Scriptura lestimonia profert, sed vix duobus, tri
Origeniana locutio , quam catholice explicare ne- busve in locis libros nominal, ex quibus ea de
queamus : quas vero in tbeologo nostro reperimus sumpla sunt, quasi verealur ne in hujusmodi er
Origenismum redolenles , plerasque ut Origeniana rala incidal : veruin omnes memoriæ lapsus vilare
labe infectas ab Hieronymo , aliisve babilas luisse non potuit ; expomens enim quartum caput epi
ostendi in notis, ut proinde nihil nunc resiel aliud, stole I Petri, allegal octavum versiculum capi
nisi ut de sententia , quam pag. 32 et 151 exslare lis v Epistolie ad Romanos, luin hæc addit : « El
dixi , aliquid addam ; nihil enim de ipsa in notis mox ail : Pro inpiis . ) Quasi hæc verba , pro impiis,
dictum fuit. In Origenistis igitur hanc quoque re . posl octavuni versiculum sequantur, cum exslent
prehensam fuisse didici e S . Anastasio Sinaila , qui versiculo seilo ejusdem capilis .
in Bodego apud Grelserum tom . XIV , pag. 149 , Sed et aliane adjicere placet animadversionem ,
hæc scripsit : Ail sanctus Basilius sermone in quæ pluris adhuc facienda est ; aliqua enim ex
llezaemeron : Omne illud quod principium habet, luisce erratis non modo similia, sed eadem plane
habere iridem finem . . . . Quod diclum crebro nobis in utroque auctore esse comperi. lla , exempli
objiciunt vanissimi Origenistae , ut inde præexsisten . gratia , Pauli verba , Ul sit sancia corpore, el spiritu ,
liam animarum in cælis aute corpora extundant. , theologus quidem noster, pag . 160 , reperiri ail in
Ita Anastasius. Ego vero cum verba , quie is Basilio Epistola ad Hebreos
Epistola ad llebræus ,, cum
cum exstent
exstent inin prima ad
tribuit. in Basilii homiliis in Heraemeron non inve - Corinthios. Didymus vero in libro adversus Muni
Derim , utrum ea Basilii sint, ignoro . Sed eadem in D chæos eadem verba sic allerl, ul ea non in prima
tbeologo nostro exstare certum est. ad Corinthios exstare aflirmel, sed alio in loco , ut
Quod vero hactenus dixi de Origepianis locutio . monui pag . 160 , nol. 10. Simile quid pag . 388,
nibus, id ipsum de iis dictum volo , quæ post Di nol. 9, et alibiobservalum est.
dymi obilum Pelagianæ aut Semipelagianæ vocari Cap. XVI.Memoria tamen pollebulsingulari theologus
cæperunt, qnæque a theologo nostro item ut a Di nosler ul Didymus.
dymo usurpala , sunt : cujusmodi est illa , qua auctor Sed cum opere in longo fas sil obrepere sonnum ,
poster ail pag. 270 , fidem a nobis incipere . Nam ui Flaccus ait, mirum nemini videri debet, quod au
islæ quoque inter Origenianas recenseri possunt, clorem nostrum , dum innumerabilia cilat Scripluræ
quippe quas auctor noster ex Origene desumpsit, loca , memoria interdum felellerit : illud potius
almonui nol. 1 , pag . 270 . omnes mirabuntur, lanta eum memoria pollere, ut
[XXVI CAP . XV. lidem in theologo nostro, atque in lam mulia præslo semper babeat Bibliorum le.
Didymo occurruntmemoriæ lapsus. stimonia . Al id ipsum Didymo Alexandrino appri
Ne illud quidem parvi faciendum est, quod cum me congruil , quod illum memoria summopere
163 DE DIDYMO 151
ejiis opera confirment, maxime vero liber De Spi- A ejus in vobis ; Latina vero Billia , propter inhabitar
ritu sancio , Enarrationes in Epistolas catholicas, et lem , etc. ; theologus autem noster non solunu legii,
quæ supersunt fragmepla commentariorum ipsius in per inhabilantem , sed el alteram lectionem ut Ma
sacra Biblia : hujusmodi enim libros a cæco di. cedonianain improbal : at Didymus etiam in libr.
clari poluisse vix in animum induceremus , nisi ex De Spirilu sancio legit, per inhabilantem , ut dixi
indubitatis constaret monumentis eum non billc pag. 180, not. 5 . Terlio, auctor noster pag. 247,
modo , verum alia longe plura , imo, ut Hierony- bærelicos redarguil, quod in Bibliorum exempla
mus loquitur , innumerabilia opera diclasse. Novi ribus ex quodam Amos prophetæ loco vocem ego
equidem primis Ecclesiæ seculis plurimos fuisse abstulerint ; Didymus vero eumdem propbelæ
Christianos, qui divina voluniina nocturna diurna . textum afferens in libro De Spiritu sancio num .
que manu versanles memoriter ea ediscebant. 14 el 59, cavet ne omittil dictionem ego . Quarto ,
Quin plures etiam exstitisse non inficiabor, qui ine cum apud Joannem cap. 1, vers. 18 , omnes edilio .
legra Biblia fideliter sine scriplo recitare possent, nes law Græcæ , quam Latinæ , imo el Alexan .
ul vult auctor Antiquilalum Critices lom . I, ac Joan - drinus codex habeat, Unigenitus Filius, qui est in
nes Lyronus monachus S . Mauri tom . III Rerum sinu Patris ipse enarravit ; theologns lamen noster
singularium ad lilleras, historiamquespectantium , a B pag. 76, el alibi pro Unigenitus Filius legii Uni
viro clariss. Casio Innocente Ansaldio allegalus. genitus Deus : Didymum vero legisse Unigenitus
Al theologus noster non tantum sacros libros Deus, quaniviz cerlo probare nequeam , quod nul.
maxima saltem ex parte memoria lenuisse videlur, lus nunc succurral locus, in quo lexlum hunc
verum etiain omnia Scripluræ loca, quæ usui esse afferal, hoc tamen modo el eum legisse cpinor, cum
possent, quotiescunque usui (XXVI] futura erant,præ ejus quoque præcessor Origenes calechista Alexan
oculis habuil. Aliud autem est Psalmos, verbi drinus eadem ratione legerit, ut dixi pag. 76,
causa, aut integra Biblia ila memoria retinere , ut not. 5 . Denique, lectorem rogo , ut ea videal que
hæc in ecclesia vel dormitans snemoriler recitare pag. quidem 246 , nol. 1 , scripsi de Pauli verbis ,
valeas ; aliud vero ex innumerabilibus præterea Spirilui Dei servientes ; alibi vero de aliis lextibus :
Scripturarum lestimoniis ea semper in promplu ego enim cum verear ne longior sini, alia hujusmodi
habere atque afferre, quæ ad rem faciant. Illud ex - exempla hic afferre supersedev .
cellentis memoriæ est ; hoc vero , ut equidem arbi- Ac illud potius addo, ab auctore quidem nostro
tror, excellentissimæ : ac illud quidein Didymum Scripturæ loca sic sæpe afferri, ul sententie maris
facere poluisse satis probabile est; hoc vero theo - , adhæreal, quam verbis ; 11 eadem se ratione
logum nostrum , seu Didymum ipsum fecisse certum gessisse Didymum is comperiel qui Biblicos lestus
ac manifestum est. ab eo allegatos cum Græcis Bibliis contulerit.
Cap. XVII . Exilem in theologo nostro , atque in Din Allamen cum hoc ipsum non raro ab aliis etiain
dymo quorumdam Scripluræ lextuum lectiones. factum esse videamus , non polest pro nola qua
Magnam fuisse Didymi ælale in Græcis Biblio - dam haberi, qua Didymus a reliquis Patribus secer
rum exemplaribus aut lectionum , aut translationum nalur
varietatem , nemo nescius est, ul superius dicebam Cap. XVIII. Easdem ulerque aſſert cerlorum Scripluræ
cap. VIII . Videamus ergo , utrum theologus noster, lexiuum interpretaliones.
ac Didymus easdem Biblicorum lexluun lectiones Alexandrinos catechistas allegoriis , dum Scri
secuti sint ; si enini easilem apud utrumque de pluras interpretabantur, delectalos esse norunt
prehenderimus, erit hoc quoque pon leve indicium , theologi. De Didymo autem nostro equidem ea pre
quod opinioni nostræ suffrageur. Verum non omnes oculis babens, quæ in ipsius operibus, aut frag
parvi etiam momenti varietates allendendæ sunt ; nientis observare me memini, tria bæc slaluere
sæpe enim contingit ut unum eumdemque Scri - posse mihi videor. I. Eum ubi bæreticos refellii,
pluræ locuni nunc uno modo legant, nunc alio , vel p non allegorias sectari consuevisse . sed ex lillerali
quod memoriler citent, vel quod minimnas, minimi- Scripluræ sensu argumenta pelere ad eos [XXVIII
que prelii discrepantias negligant, vel demum confutandos . II. Dum Veteris Testamenti libros , aut
quod modo unam lectionem sequi malini, modo lexlus explicabat, allegoriis indulsisse : propierea ,
aliam . Allamen quædam lunc erant in Bibliorum ut opinor , quod omnia in figura contingebant
codicibus varielales, quas peculiari animadversione llebræis 6. III . In Novi Testainenti verbis raro cum
dignas censeo. lla , exempli gratia , Primo in allegorias expiscalum esse , sed lillerali sensui
Epist. II ad Thess., cap. ll, vers. 13 , Gra:ca quidem plerumque, aut fere semper adhæsisse.
editio habel, art ' ápxñs, id est ab initio ; Didymus At tria hæc ipsa in theologo etiam nostro cbser
vero in libro De Spirilu sancto legit åtta.PYÓv, id est vavi. Sicut enim Didymus in libro De Sp. sancio
primilias ; at auctor quoque noster legil primitias, Macedonianos validissimis confulat argumentis e
ut dixi pog. 123, nol. 4 . Secundo, in Epist. ad litterali Scripturæ sensu deductis, ita el noster
Romanos cap. vill, vers. 11, codex Alexandrinus, scriptor Arianos, Eunomianos , Macedonianos sic
et Græca edilio habent: per inhabitantem Spiritum refellit , ul fere omnia argumenta e Scripturis lit
• I Cor . x , 11.
165 COMMENTARIUS . - - LIB . 1. 166
teraliter explicatis derivei. Ac quemadmodum Di- A qui venturus es '1 ? quam habet pag. 21, haud scio
dymus quinque Explanationum libros in Zachariam an multis arridere queat. Quin etiam levicula com
ila dictavil , Hieronymo lesie , ut lota eorum - pluribus videbuntur quæ occurrunt pag. 345, de
trt 5 !5 allegorica ſueril , el historiæ vix pauca lelige- verbis Joannis Theologi : El Verbum erat apud
TIN !, ila theologus noster lib . II, cap. 14, plures si. Deum 19. Nonnulla vero alia ejusdem generis non
mul Zachariæ ipsius texlus allegans in quadam die indicamus, quod fieri facile possit, ut quæ a nobis
gressione, allegorice omnes interpretalur, ac ea levia , eadem ab aliquibus gravia habeantur. Illud
fortasse in compendium redigil, quæ in illis expla - vero diffiteri nemo potest, duos saltem ex apocryphis
nationibus fusius disseruerat : alibi vero sæpius alia Yeleris Testamenti libris ab ipso cilari, librum II
Veleris Testamenti loca allegorice exponit. Demum , Esdrx , p . 294 , etorationem Manassis , p . 399 el 434.
ut in Didymo, ita et in auctore nostro perpaura, At similia plane in Didymo etiam reperi. In libro
ni fallor, occurrunt Novi Testamenti loca allegorice quidem De Spiritu sanclo gravissimis Macedonianos
explanata . redarguit rationibus , alque ita Scriplura loca
Verum , quod magis notandum est, multæ in bis ubique fere exponit ut theologum decet. (XXVIII ]
De Trinitate libris occurrunt textuum Scripluræ in - Sed explicatio , quam num . 50 adhibet verbis Isaiæ ,
terprelationes, quas si cum jis comparemus quæ in B Congregans dextera Moysem 15, in quibus Mosis no
Didymo leguntur, easdem esse invenimus, ut pluri- mine intelligi etiam posse ait legem Mosaicam ,
mis in nolis monui. Nam 1, Joelis verba , exempli haud scio an ejusdem cum cæteris interpretationi
gratia , Effundam de Spiritu meo super omnein car- bus sit gravitatis . Ac illud quoque non satis fir
Rem ", eodem modo explicat Didymus lib . De Sp. S . mum videbitur cuipiam quod ait in commentariis
num . 11, ac theologus noster pag . 117. II. Psaltis ad cap . vui Actorum , tomo IV Anecdolorum Wollii,
verba , Signalum est super nos lumen vullus lui, Do . nempe verba Salomonis , quæ exstant in Græca
mine , auctor noster de Spiritu sancto exponit pag. Proverbiorum translatione cap. v , Ne mulius sis
278, eademque ratione illa accepit Didymus pluri- cum aliena , de uxore marilo juncla accipi non
bus in locis , ut dixi ibidem nol. 6 . III. Ubi Scripto - posse , sed de ethnicorum sapientia accipienda esse .
res Veteris Testamenti brachium Dei, aut dexteram Levicula cerle est explicatio illa verborum , Quis
Dei nominant, Didymus Filium Dei interpretatur, ostendit nobis bona "*? quam elsi ex alioruin senten
utdisi noi. 6 pag. 13; idem vero facit theol. noster tia afferat, non respuit tamen in fragmento quod
in eadem pagina. IV . Christi verba , Non veni pa . edidi pag. 278 , noi, 6 Leviusculum itidem videri
cem millere , sed gladium ' , sic intelligit auctore potest quod apud Nicetam Heracleensem in catena
noster pag . 147 , ul nomen gladii significet sapien - ms. in Jobum legi ad caput 1, vers. 2. Cum enim
tiam , qua Spirilus sanctus obdurata corda incidit. Jobo seplem filios, ac tres filias fuisse narrel ibi
Simili modo Didymus in Enarrationibus ad caput iv sacer scriptor, Didymus binis hisce numeris mystice
Epistolæ Jacobi : Veniens Jesus ( inquit ). . . . gla . acceptis septem Spiritus sancti dona , ac divinarum
dium misit in lerram . Sermo namque, el doctrina personarum Irinilalem designari ait, iva páowjev
illius dividit, et abjungit a lerrenis, alque materiali- thy Šv Toiáôl ziotly this £666uns rápitos elval on
bus rebus. V . Verba Pauli , Eleyit nos in ipso ante uloverov, id est, ul discamus, fidem qua in Trini
constilulionem mundi 10 , de Dei præscientia exponit lalem credimus, seplemplicis grative creatricem esse.
ibeologus noster pag. 341 ; eademque ratione illa Leviusculum denique, ut alia nonnulla præteream ,
intelligit Didymus in Enarrationibus, ut ibidenı in - id etiam , ni fallor, est, quod ex Enarrationibusmox
dicavi. Demum , ne singula afferam , legenda sunt afferemus.
quæ scripsi pag.50,nol. 2 ,pag. 28, nol. 3 , pag. 127, Quod vero apocrypha Veteris aut Novi Tesla
n . 3, pag. 177, nol. 2 ,pag.183, nol. 6 , p . 232,nol. 3 , menti opuscula a Didymo etiam cilata interdum fue
pag. 277 , nol. 6 , pag. 232, nol. 7 , el alibi passim . rini, tribus Ostendo exemplis. Nain I, apud Nice
Cap . XIX . Frigidiuscula quædam , aut cerle leviora | tam in Catena Græcorum Patrum in B . Job, Lond--
habel uterque auctor. dini anno 1637 edita , librum Pas!oris allegat pag.
Etsi auctor noster validis plerumque, imo fere 202 : qui tamen ab Athanasio quoque tom . I, pag.
semper argumentis bæreưicos refellere soleal , ac 895 , el alibi allegatus fueral. II. In Enarrationibus
ea scribere, quæ gravem theologumi decent, nihilo . ad cap. Ju Epistolæ I Joannis apocryphum libruin
minus pauca quædain in eo leguntur quæ , meo qui- cilat, qui NETTOYÉVEGLS , aut vix poyÉVEO 'S , id est,
dem judicio , frigidiuscula sunt, aut certe leviuscula . parva Genesis , nuncupabalur : hæc enim ibi legun
Hujusmodi esse opinor quod pag. 264 scribit de tur : Nam el in libro qui Leplogenesis appellatur,
nomine tepistepá , numeroque dccci, quem ex eo ila legitur, quia Cain lapide, aut ligno percusserit
bomine, ilein ui ex literis a, el w magnio , elici ob . Abel : unde depulandum non est, percussione dici80
serval. Frigida eliam videntur quæ pag. 18 exstant lummodo fieri vulnus, sed absolute omnem plagam ,
de Latinis vocabulis, Plus quam perfectus. Inter - quæ lacerationem facil in corpore , Ill. lo commenta
prelatio autem verborum Joannis Baptistæ , Tu es riis ad caput viii Actorum , lom . IV Anecdolorum
Jvél 11, 28 . & Psal. iv, 7. • Malih . x , 34. 10 Ephes. 1, 4. 11 Malth . x1, 3. 12 Joan . 1, 1 15 Isa•
Lill , 12. 15 Psal. iv , 6 .
167 DE DIDYMO 169
Wolfii pag. 35 : Quia rero , inquit, in canonicis li - A ac rhelorica facundin procul abesse. Demum illud et
bris non exprimitur, quo pervenerit ( Enochus ), in ipse petit ibidem num . 63, ut qui ejus volumen le
apocryphis in paradisum sublatus memoralur. gere voluerit, mundel se ab omni opere malo , el
CAP. XX . Plurima theologus noster loca habel atque cogitationibus pessimis . Polesine major hac etiam
argumenta iis persimilia , quæ in editis Didymi in re inter utrumque intercedere similitudo .
operibus reperiuntur. Cap. XXII. Utriusque stylus idem omnino est.
Quam plurima in theologo nostro loca esse alque Aliud nunc argumentum ex auctoris nostri, Di
argumenta iis valde affinia, quæ in Didymi opuscu- dymique stylo deduclurn adjiciendum est. Sed an
lis , maximeque in libro De Spiritu sancto occur. tequam id faciam , querere necesse est, utrum Di
runt, extra omnem controversiam posilum est. Id dymus eloquens ac diserlos dici queat. Qua in re
enim passim ostendi in notis. Ne vero quæ jam dicam ingenue quod sentio. Equidem illum doctis
scripsi, rursus dicere cogar, leclorem rogo, ut has simum fuisse, atque in Scripturæ præsertim studio,
percurral, ac eas præsertim quæ exstant a pagina et interpretatione tam versatum quam qui maxime,
160 ad 170 . Jam vero tantam quoque similitudinem libenter concedo ; quin multis, iisque gravibus ra
indicium esse opinor non contemnendum , quo nostri tionibus hæreticos ab eo refelli, jure nemo infi
operis auctor delegalur, ac unus idemque cum Di- B ciari potest. Sed si de ea eloquentia sermo sit quam
dyino esse indicelur. At potuit, inquies, theologus in Isocrate , in Demosthene, in Æschine, atque adeo
isle Didymum imitari. Non diffiteor. Sed primo non in Basilio, in Joanne Chrysostomo, in Gregorio Na
jilud nunc quæritur, quid fieri omnino poluerit, sed zianzeno suspicimus, ab hac longe ipsum abesse
quid probabilius sil. Deinde ila quædam theologi existimo. Quamvis enim Græcum exemplar libri De
nostri loca quibusdam Didymi locis similia sunt, ut Spiritu sancto alque Enarrationum interierit, la
sæpe eædem vtrobique lectiones deprehendantur, men ex Latina horum operum interprelatione, et
jidem Scripluræ lexius cum iisdem additamensis, ex Græcis quæ supersunt ejus opusculis , atque [ra
iidem memoriæ lapsus, idem denique stylus, ac ra - gmentis rem ita esse intelligimus. Talis scilicet Di
tiocinandi modus : quæ omnia ut in duobus auclo - dymi oratio videtur mihi, qualis auctoris nostri.
ribus tam similia sint, vix fieri posse videlur.
Cap. XXI. Viriusque seripia auctorem produnt campo mirum in modum exercitalus, strenue in
eisdem moribus prædilum . adversarios decerlat, gravissimisque ut plurimumo
Videndum nunc etiam , quibus moribus præditum argumentis eos conſulat, atque profligat. Sed fa
se prodal uterque auctor ; fieri enim polest ut ali- c cundus, disertus, eloquens meo quidem judicio dici
quod et isti nobis indicium subministrent. Quæ in nequit.
theologo quidem nostro notavi, hæc, potissimum Al emunctæ naris vir Hieronymus, inquies, in
sunt : 1. Summus pro catholica in Trinitatem fide Epistola 84 ad Pammachium et Oceanum , Quid
zelus in lolo opere elucet, maximeque pag. 202, prudentior, ait , doctior, eloquentior Eusebio ac
ubi paralum se esse profitetur omnem laborem stre- Didymo ? Socrales vero lib . iv, cap . 25 , troyluon
nue, ac periculum , si opus fueril, subire pro hac fide ipsum Didymum vocat , hoc est, ut verlit Valesius,
JI. De se ipso hæc fere scribit pag . 235 : Maxime diserlissimum .
nobis lolo vilæ decursu , ut nobis quidem videtur, curæ Faleor. Verum Rufinus quoque in Hist. eccles.
fuit , ut nihil. . . pronunliaremus XXIX ) ex odio hæc de Didymo lestalus est. Etiam nunc in magna
in quemquam , et convicium quodlibel, tametsi non admiratione habentur (Didymi opera). Nos lamen
injuslum , vilavimus. III. Demisse ac modeste de se qui el vivæ vocis ejus ex parte aliqua fuimus audi
ipse sentit, ac loquitur , dum se indisertum , ac pec - tores , el ea , quæ a nonnullis dicenle eo descripia ,
calorem vocat pag. 319, atque indignum pag . 104 . legimus longe majorem gratiam , el divinum nescio
IV . Qui de divinitale disserere velit, ei necessariam quid , ac supra humanam vocem sonans, in illisma

pietatem quoque, bona opera, ac meditationem . agnovimus. Cum itaque sæpe contingere videamus,
Didymum modo cum hujusmodi auctore , qualem ut aliqui ingenio præditi, dum loquuntur, facundi
descripsimus, comparemus. I.Maximo pro catholica videantur, iino interdum reipsa sint, iique ipsi
de Trinitale doctrina zelo eum inflammatum fuisse , cun calamum prehendunt, flaccida,aut etiam inepla
necesse non est ostendere : adeo manifesta res est scribant , ila fieri potest, ul Didymum dicentem
cum ex omnibus ejus operibus, tum ex velerum quidem vis ingenii atque animi sic incenderet, ut
testimoniis. II. A quovis convicio , quod probo viro eloquens videretur, et foret ; scribentem autem ,
indignum sit, ita abhorruit, ut in libro De Spiritu seu potius diclanlem ardor ille animi deficerel,
sancto Macedonium , ac Macedonianos, adversus eaque de causa ejus flaccesceret oratio .
quos ex professo scribit, ne semel quidem nominet, Cælerum quod speciat ad Hieronymi de Didymo
ul pag. 175 not. I animadverti. III. Demisse et judicium , is aut Eusebio duntaxal , non Didymo
ipsum de se sensisse ; ac locutum esse constat ex eloquentiam tribuere censendus est, aut dicendum
nilim . 38 el 63 ejusdem libri : utrobique enim se polius, eloquentem ab ipso vocari Didymuin , non
indiserlum esse falelur, atque ab eloquii venustale , quod ejus scripla cum scriptis disertorum virorum ,
:69 COMMENTARIUS . – LIB . I. 170
quos paulo ante disi, comparari possint, sed vel A gasse ait tous tanyluwtépous tŪV ÈTILEXÓTWY Num
propter allatani ex Rufino rationem , vel quia quod convocalos ab Athanasio putabimus eos episcopos
sibi proponit Didymus, id mulla doctrina, pluri. qui eloquentiores forent, an qui insigniores, aut
busque modis et argumentis , iisque rubustis et doctrina excellentiores ? Origenes quoque tom . I,
efficacibus ostendere consueverit , ac lectoribus pag. 30, inquit : 'EXoyluwy alpésewy, hoc est in .
IXX ) persuadere. Nam Hieronymus ipse in prie - signiorum sectarum : el apud ipsum Celsus pag. 358,
fatione libri De Spiritu sancto auctorem ejus ope. Noriuos&vopáci, id est doctis viris. Itaque émo.
ris Didymum appellat imperitum sermone, sed non riuos Suidæ quidem est tipulos, obloulos . aliclori
scientia. Quin ipse Didymus pro ea, qua præditus autem Lexici, quod ms. exstat in 140 Naniano co
erat, modestia candide id fatetur in extremo eodem dice, ελλόγιμος exponitur λόγιος, αξιόλογος.
libro , ubi impressa quidem exemplaria hæc babent : Hæc habui quæ dicerem de Didymi eloquentia .
Sicut enim pielaris sensum nobis audacter juxla no- Al si quis eum disertum esse contendat, equidem
stram conscientiam vindicamus; ila quantum de eo conlentionis vilandæ causa non repugnabo, modo
loqui pertinet , venustalem rhetoricam facundiamque, tamen mihi et ipse concedat , eam eloquentiain ,
julla consequenliam lexlumque sermonis , procul quam in libro De Spiritu sancto, in Enarrationibus, in
abesse simpliciter confilemur. Studii quippe nostri B libro adversus Manichæos admiratur, in theologi
fuit, de Scripturis sanctis differentibus pie intelli- etiam nostri opere elucere.
gere quæ scripta sunt, el imperitiam mensuramque His de utriusque stylo generatim dictis, enuclea
nostri non ignorare sermonis. Sed legendum pulo lius nunc de eadem re agendum est, ac nonnulla
El nostro codice ms. srpe in nolis a me laudalo : singillaliin consideranda , ut magis appareat ea
Sicut enim pietatis sensum nobis audacter juxta quam quærimus similitudo.
nostram conscientiam vindicamus ; ila quantum ad Primo itaque parum elegantem esse auctoris no
eloquii pertinet venustalem , el rheloricam facun - slri orationem , nemo inſiciabitur qui elegantiam , ut
diam , el consequentiane textumque sermonis , nos sic loquar, de facie norit. Quin loca quædam in eo
procul abesse simpliciler conflemur, et reliqua, ut valde perplexa, quædam eliam horrida vocabula ,
superius. quædam itidem solvca , aul UTOGÓÃOlxa. Inelegans
Quod si male nos mereri de Didymo quis existi- est, ut opinor, exempli gratia , verbum dylotPLO
met, dum imperitiam sermonis in ipso agnoscimus, coorñsai, aliaque haud pauca ex iis quæ in vocum
noril non modicam ei laudem a nobis tribui, cum Græcarum Indice recensui, ut paulo eriam superinis
inter eos illum numeramus , quos dicii Psalles dictum fuit. Solæcui vero est , oi Övetoo! , pro
erudilos corde in sapientia '8 : hæc enim ipse Didy- tà óveion , vel pro oi ēvelôiquol. Solocum est etiam
nius in catena Corderiana lom . II, pag. 865, expli- quod legitur pag. 30, Tpláða ÓVELÔLCouons, etc., pro
cat in hunc modum : « Porro corde eruditus est Óveloiçousav.
in sapientia qui secundum mentem ac rationem sa . At nonne similia in Didymo reperimus? Sole
piens evasit, lamelsi prolatilio sermone aberret ; cum est quod in libro adv. Manichæos legitur iniljo :
ita ut vere eliam dicere possit : Etsi imperilus ser- OUTO! Metabádderv [ XXXI ] oúvavtes. Solæcum
mone, non tamen scientia. · Norit præterea non itidem quod in eadem pagina legere licel : Yrd toŨ
modo Victorinum mariyrein imperilum sermone vo - Ewtñpos.... Néywv, pro, Néyoutos. His autem affinia
cari ab Hieronymo com . IV , pag. 6 , edit. Veronen- invenimus in Didymi fragmentis tom . IV Anecdo
sis, seu de prophela quoque sic eum loqui tom . Vi, lorum Wollii edilis , et apud Calenarum auctores.
pag. 222 : Ex hoc numero pastorum Anos prophela Quod si reponas, librariorum inscitiæ , aut in
fuil, imperilus sermone, sed non scientia . Quid curiæ tribui hæc posse , qui exaraverint aéywy
plura ? Paulus ipse in II ad Cor., cap. xi, vers. 6, pro Néyovtos, el dúvantes pro Ôúvavtal, et ita porro ;
imperitum sermone, sed non scientia semetipsum dicit, ea dices quæ æquitati consentanea sunt ; sed hæc
eo quod scilicet persuasibilibus humanæ sapienlive D eadein æquitas postulabit, ut solæcismi eliam in
verbis, ut ipsemet ait, oon ulerelur, Græcamque fa - theologo nostro occurrentes librario tribuantur,
cundiam contemneret, aliam vero quaindam mullo qui perperam scripserit , ex . gr. ol óvatoo: pro oi
sublimiorem sectaretur : qua de causa merito ipsum ονειδισμοί, et ονειδιζούσης pro ονειδίζουσαν .
Dionysius Longinus homo ethnicus inter illos nul- II. Ab illis quæ præ manibus habet , argumentis
merat qui sublimi dicendi genere excelluerunt. digreditur aliquando Didymus ad rem a proposito
Quod vero pertinet ad Socralem , nuncupat is plane alienam . lla in libro De Spiritu sancio, ne per
quidem Didymum £XXylov , sed vereor ul Vale - omnia ejus opera discurram , postquam num . 45
sios non recte ibi interprelalus sil diserlissimum ; Isaiæ locum valile longum allulii, in quo pauca tan
ea enim dictio non disertum modo denotat, sed in - lummodo ad propositum pertinentia reperiuntur ,
signem etiam , et doctum , ut reor. Theodoretus sane olim eum locum , oblitus veluti argumenti , am .
in Bist. eccles. lib. IV , cap . 2 , Athanasium Joviano plissinio commentario illustrat : nec eo contentus
imperalori espositionen fidei missurum congre- alteram repente inseri! num . 45 digressionem , in

19 Psal. lxxxix , 12 .
PATROL, GR. XXXIX ,
171 DE DIDYMO 172
qua Manichæos alium Deum bonum , alium justuni A rium lectioneminus versalo videri potest), nusqualli,
lingenles refellit. Hujusmodi vero digressiones in inquam , hæreticis objicil nec celebre Joannis ca
nostro eliain theologo inveniet lector. Nam p . 295 , pitulum , Tres sunt quilestimonium dant in cælo " ,
verbi gratia , Marci textum haud brevem ita inter - el reliqua, neque Nicæni concilii, neque Constanti
prelatur, ut ea etiam explanet quæ ad propositum nopolitani , multoque minus alterius cujusquam sp
argumentum nihil altinent. Ac simile quid occurrit nodi definitiones. Præterea argumentum ex tradi
pag. 260, el sequentibus, ubi Zachariæ locum sic tione pelitum allingil [XXXII] quidem alicubi, sed

tus sancti divinitale agentem legere le putes, sed probrare contenlus, novam esse eorum doctrinam ,
interprelem Scripturas explanantem . Quod paginam ipsosque ex inconcussa domo , ut ipse loquitur
quoque 345 , alia sque nonnullas legenti contingel. pag. 174, nempe ex Ecclesia , egressos esse . Insu
III. Dialectice ac subtiliter in libro De Spiritu per quamvis omnes fere Scripturæ libros cilet, li
sancio Didymus ratiocinatur, etsi ibi argumenta e bros tamen Machabæorum , librum Judith , ac li
Scripturis tanlum ducla proferal. Id ipsum facit brum Esther nunquam allegat. Sæpe eliam duin
el noster. loca e Scriptura , aliisve libris affert, auctorum ,
IV. Vocabulis uterque ulilur maxime propriis aut libroruin , unde desumpla sunt, nomina reticel.
ad explicanda , seu designanda potius quæ ad Tri- Quod vero majore videtur animadversione dignum ,
nilalis mysterium spectant. Arianos quidem , Macedonianos, ac Eunomianos
V . Ea Scripturæ loca, ex quibus hæreticorum nominat , sed Semiarianorum , Anomoeorum , aliis
blasphemias refellit, sensu accipit fere semper non que similibus nuncupationibus nunquam ulitur, etsi
mystico , sed litterali , non violento , sed naturali hujusmodi vocabula quarto eliam Ecclesiæ sæculo
cum theologus noster , lum Didymus.
VI. Nimium subtilis non est Diulymus, etsi sub)- bus. Postremo Aelii, Apollinarii, Marcelli Ancyrani
viliter ac dialectice argumentelur. Eademrue laus nominibus parcit ; etiamsi enim Aetium quidem
theologo nostro debelur . pag. 14 conſulet , imo ejus verba afferal; Apolli
VII. Se ipsum citat non raro theologus nosternarii vero hæresim memorel pagg. 393 et 396 ; ac
jtem ut Didymus. Uterque etiam scriptores citans , Marcellum refellat, ut verisimile est, libro 1,
aut alios aliquos nominans, breve ipsorum elogiurn cap. 31 : Aelii tamen , Apollinarii ac Marcelli no
passim adjungit. Uterque lectores interdum ad alia mina ne semel quidem commemorat.
præter illa, quæ affert, Scripture testimonia que - c lia quidem Theologus noster se gessit. Quio vero
renda excitat; noster quidem , v. gr., pag. 227 et Didymus ? Nonne simili his quoque modo ? Imo
344 ; Didymus vero in locis a me pag. 227 allega - eodem prorsus, ni fallor. Ne ipse quidem Joannis
tis. Testimonium , Tres sunt et cælera, unquam affert
VIII. Nonnulla iterum ac terlio inculcantur cum neque in Enarrationibus in primam ipsius Joannis
in libro De Spiritu sancio , lum in hoc opere. Epistolam ; neque in libro De Spirilu sancio, nec ali
JX . Salis longa exscribit interdum Didymus bi. Id autem ex co factum non dubito , quod in
Scripluræ loca , idque sine magna necessitate , ut Alexandrinis Bibliorum exemplaribus textus ille
monui pag. 347 . Id ipsum a nostro fieri palet desideraretur : cum Arianis ne ab Athanasio qui
cuin ex eadem pag. 347, lum ex pagg. 36 , 37 , 44 , dem unquam objectus sit, nec in Alexandrino, qui
53, 194, 238 el 383. superest, codice legatur. Nullius quoque synodi
Denique dubilanter loqui amat Didymus, ila sci- mentionem ullam facit Didymus ; salius, ut opinor,
licet ut non quid ipse sential, definire velit, sed esse ducens e Scripturis, quarum auctoritatem
aliqua lectori examinanda proponat. Hujus rei agroscebant hæretici, quam ex synodis,quas illi de.
exempla in Enarrationibus invenies pagg. 50, 54 , spiciebant, argumentari. Hanc item ob causam ,
55, 71 el 88, Bibliothecæ Patrum editionis Pari. D ni fallor , ne traditionem quidem magnopere us
siensis anni 1644 ; in libro aulem De Spiritu sancio quam urget, sed obiler tantum eam allingit : ut cum
pagg. 160, 161, 162, 164 editionis Veronensis. Si initio libri De Spiritu sancto sic loquitur : Hæc
wilia vero exempla in theologo nostro occurrunt de Spiritu sanclo jaclilani, quce neque in Scripturis
pagg. 198 , 261, 271, 344 el 417. lectă , neque a quoquam ecclesiasticorum velerum
Cap. XXII . Nolabiles quedam in utroque scriptore usurpala sunt. Veterum enim Patrum testinio
omissiones. nia illis objectare supervacaneum fuisset , quo
Salis mullas jam ex iis quæ scripsit auctor no alios præter Arium , Eunomium , ac Macedonium
ster, conjecturas rationesve deprompsimus. Quid - ne audire quidem volebant, ut ait Theologiis noster
pag. 260, quique cum suas opiniones fidei Parrum
cum hæc quoque non mediocriter juvent causam doctrin :eque contrarias esse non ignorarent , Ca
meam . Nusquam igitur in tribus hisce libris (quod Tholicos ad Scripturam solam provocabant , ut
mirum cuipiam in veterum Patrum Didymi suppa- mullis post sæculis nefarii apostatæ fecerunt Lu.
16 | Joan . v , 7 sqq.
173 COMMENTARIUS. -- LIB . I 174
therus atque Calvinus : nondum enim cuiquam A audirel. Eadem namque ex causa lactum est, ni fal
intoleranda illa alque absurdissima opinio in men - lor, vi Enarrationum quoque in Epistolas catholicas ,
lem venerat, ut Patres Nicæno concilio velustiores ac libri adversus Manichæos, quamvis orthodoxam
de Filii, aut Spiritus sancti divinitate non ita sen - doctrinam continentis, unicum exemplar ms. re
sissent, quemadmodum catholica sensit Ecclesia . perlum sit, ex quo imprimerentur ; Græcus vero
Libros vero Macha bæoru m , Judith , et Esther ne textus cum libri De Spiritu sancto , lum Enarratio
Didymus quidem in ullo ex editis operibus allegat, num omnino interierit, ut videlur. Adeo scilicet
quod sciam : sive quod nulla ipsi eos citandi oc - monachi, atque amanuenses ab jis abliorrebant,
casio ohlata sit, sive quod illos, utpote historicos, quide violata fide suspecti essent, aut damnati, ut
nec memorize mandasset, neque commentariis illu - ipsorum opera vel nullo errore infecta exscribere,
strassel. all exscribenda curare deirectarent. Hinc faclum
Quod demum pertinet ad reliquas omissiones , igitur pula , ut cum aliorum plurimorum , quos enu
Didymus quoque sæpius testimonia profert, quin merare necesse non esl, lum eliam Didymi opera
libros, aut auctores, unde desumpla sunt, nominet. aut interierint, aut plerisque ignota fuerint : adeo
Cumque edita hactenus illius opera aut legerim , ut Ægyplius scriptor Cosmas Indicopleustes, p . 483
olim , aut salleni percurrerim fere omnia, Semiaria - " a me allegatus, manifesto indicel sibi ignolasſuisse
sorum , Anomoeorumque denominationes , alque Ægyptii nostri theologi Enarrationes , cum ait,
Aetii, Apollinarii , ac Marcelli nornina nunquam in neminem ex iis, qui in divinas Scripturas commen
iis reperire me memini, etiamsi horum omnium laria ediderunt, catholicarum Epistolarum ullam ra
hæreses commemoret . Jure igitur ac merito con- rionem habuisse. Quinimo Photius ipse, elsi non
clydere jam licei, maximam esse vel in omissioni. minori esset eruditione quam improbitale , nullum
bus inter utrumque theologum similitudinem . in Bibliotheca ex tam multis Didymi operibus me
Fateor equidem , arguinentum ex ethnicorum moravit ; in libro autem primo adversus Manichieos
seriptis, maximeque ex jis quæ Orpheo , ac Mer - plures quidem enumerat qui contra cos hæreticos
curio Trismegisto tribuebantur, deductum objici scripserant, Didymum vero prælermililit
a theologo nostro adversariis , a Didymo auten in
libro De Spirilu sancio prorsus prætermilli. At Di. Cap. XXV. Conclusio.
dymus ibi non ethnicos confutat, sed hæreticos Atque hæc polissimum sunt quæ pro sententia
duntaxat, a quibus Orphei ac Mercurii auctoritas mea alterenda censui. Nihil itaque aliud nunc re
nihili fiebal . Theologus autem noster ethnicos etiam liquum est, nisi ut duo tandem ex his , quæ hacle
redarguere voluit, ut manifesto patet ex cap. 24ja nus dixi, colligam argumenta , quæ quantam vini
tertii libri. Hivero Orphei, Mercuriique opera lanti habeant, lectoris erit judicare . Primuin est hujus
faciebant,ut Theon Alexandrinus, qui Didymiætale modi, sicut initio diximus. Fieri non potest, ut
horuit Alexandriæ , ea publice interpretalus sit, alius a Didymo sit auctor ille , in quo summam cum
quemadmodum pag. 301 dictum est. Didymo quoad omnia similitudinem deprehendimus.
Talis autem est theologus noster, ut ostensum fuil .
(XXXIII.Cap.XXIV. Nihil in theologo nostro reperilur
quod Didymo non convenial. Non est igituralius a Didymo. Allerum sic se habet.
Postremo ne illud quidem exigui momenti est, Didymo tribuendum est hoc opus, si nullus omnino,
quod dle theologo nostro posi diuturnam conside præter Didymum , invenialur Ægyptius Theologus,
rationem vere allirmare posse mihi videor, nihil in quem ea, quæ superius recensui, conveniant uni
admodum in eo esse , quod in Didymum optime versa. Atqui nullum alium reperiet, ni fallor, qui
non quadret. Sic se res habet, benigne lector. Nul. rem hanc allenlius examinare voluerit, ac singulos
los in hoc opere auctor cilatur, aut nominatur re ex Ægyptiis, Alexandrinisve Patribus cum theologo
centior Didymo ; nulla commemoratur hæresis, quæ nostro conferre . Didymi ergo esse non immerilo
illam non præcesserit ; nullum ex catholicis dogma- D affirmamus tres hosce De Trinitate libros. Quod
uibusinculcatur, quod alii Patres aut vetustiores, erat ostendendum .
aul suppares non inculcarint; nullus liber laudatur CAPUT POSTREMUM. Nonnulla indicantur quæ objici
ul canonicus, quem alii ex Alexandrinis potissimum nobis possunt.
Patribus ut lalein anlea non allegassent ; nulla lail Libro itaque huic finem tandem imponam , hu
dem in eo reperitur dictio , nulla sententia , quæ manissime lecior. Quæcunque enim sententiæ meze
Didymiætati,moribus, stylo, doctrinæ perapposita objici posse suspicatus sum , quantumvis levia , uni
non sit.
versa aut in secundo libro ad trutinam revocaluri
Ac neillud quidem alienum a proposito nostro sumus, aut alibi jam diluimus : pagina nempe 18,
est,quod vix unum operis apographum supersit ; 94 , 124 , 238 et 356. Quæ tamen in Lilleraria
opus vero ipsum nullus ex Græcis medii ævi scri- ephemeride Parisina objecta fuerunt, seorsum com
ptoribus, iis præsertim qui post Justiniani tempora memoranda hicsunt, [ XXXIV ] non cum reliquis per
scripserunt, commemoraverit. Nec enim ullam hujus miscenda , ne adversarium videar parvi facere : sed
rei probabiliorem causam excogitare licet, nisi paucis verbis me expediam , quod et alias his quo
quod ejus auctor Didymus male ob Origenismum que occurrerim , et ad finem jam properet oratio .
DE DIDYMO 176
Sunt ergo hujusmodi. I.Didymus a Socrate tidófilos, A videtur esse monachus aliqnis medii ævi ; nec enim
id est eloquens dictus est ; theologus vero noster ja se gessisset ullus ex Patribus quarti sæculi. lla
non est ejusmodi. II. Deum vocatauctor isle åpeyeon, ille . Primum autem argumentum solutum est paulo
el avelôsov, hoc est magnitudinis experlem ac formæ . ante . Allerum infirmom esse palet : vocabulum enim
Al Petri Lonibardi est isthæc locutio , aut alterius Queytons alia quidem , imo contraria significatione
cujusdam theologi Lombardo supparis. III. Vocabu- a Longino in libro ſlepk Üyous adhibitum fuerat,
lum dvelkanoia, quod hic aucior adhibel, unum eodern aulem , quo in hisce De Trinitale libris, sensu
est ex iis, quæ multo post Didymiælalem cuderunt usurpatum fuisse etiain a Didymo jam ostendimus
scholastici; significat enim nonvoluntatem , seu no- superius cap. 12, itemque pag. 39, 84, 112. Ter.
lunialem . IV. Didymus èy taon TTaLOEÚGEL, id est in tium paulo superius diluimus cap. 8 , et pag . 131,
omni doctrina, versalns eral, leste Socrate ; theo - et rursus pag. 148 ; quarium , pag . 33 ; quintum
logus vero bicce ne geographiæ quidem elementa denique, pag. 69, alqiie in notis ad 27 caput se
norat: Golgotham enim montem terræ centrum vo- cundi libri. Lege, quæso , omnia hæcce quæ indi
cat. Denique cum Orpheum , Mercurium Trisniegi- cavi loca ; apparebit enim , ut couldo , rationibus
slum , Pindarum , aliosque elbnicos alleget, et qui- ab adversario allalis non inlirmari sententiam meam ,
dem de sacrosancio Trinitatis mysterio disputans, B sed confirmari.

LIBER SECUNDUS.
DE DIDYMI PLACITIS ATOUE OPINIONIBUS.

Quoniam trium , quos in lucem nunc primum edi. levioribus nunc breviter dicam , de gravioribus
mus, librorum auctorem fuisse Didymum , salis, nisi lusius in posterum .
mea me fallit opinio , superiore libro ostensum fuit; Primo igitur sic eum accusal. Nescio quos, in
de hujus viri placitis parumper nunc loqui operæquil, evangelistas carpil in 1 Joan. [XXXV quasi
preliuin esse existimo, Francisce Carafa præsul " antiquæ legi nimis addicti præcepla nova repu
amplissime, ac proposito meo summopere consen - diarenl. Sed equidem miror, ut dicam id quod res
taneum . Etsi enim plures de ipsius vita, scriptisque est Didymo lalia objici. Afferi ibi Didymus ipse bæc
egerint perdiligenter , nemo tamen hacienus , quem Epistolie , quam explanat, verba : Charissimi, non
norim , illius opiniones satis accurate persecutus est. novum mandalumn scribo vobis 17, etc . Tum ea sic
Itaque ipse priora illa omillens, de postremis hisce explicare aggreditur : Quia forle derogabaul aliqui
duntaxat agam , non quod arbitrer luto nos ubique evangelistæ tunc doctrinæ , lanquam heri el nuper
jam posse incedere, ac veluti pedem figere (plera . inceple, docel quia mandatum scribit non lunc pri
que enim alia theologi hujusce opera ex quibus milus hominibus dalum . Quis porro non videt, vo
major posset lux affulgere, interciderunt), sed quod cabulum , evangelistæ , non esse bic nominativum
nova afferre posse mihi videar, eaque tibi veritatis pluralem casum (pudelme, leclor, ad grammatica
amantissimo non omnino injucunda fore confidam . le revocare), seil esse genitivum singularem , quo
lia enim his de rebus scribere animus est, ut Di. Joannes ipse Epistolæ illius auctor designatur ?

versari, sed illa lantummodo, quæ vera mihi, aut n jam æterno damnalos supplicio pænitentiam olim
verisimiliora videbuntur, breviler proponere, atque acluros, ut et dæmonas, credidit... Quinimo de
amplecti ; que aulem obscuriora fuerint , atque in conversione diaboli, quasi jam ſacla , loqui videtur
cerla , in medio relinquere. Ac ne mullis le verbis (in Ep. Judæ , p . 88) : Ostenditur enim ex communi
inutiliter nuncdelineam , exordior statim in hunc sensu, quem habemusde cunctis animabus, quoniam
modum . cum sint liberi arbitrii, el conversio sit facla diaboli,
Cap. I. De levioribus Jacobi Basnagii in Didymum quod non sit , malus. ) . Sed bic quoque le miror,
accusationibus. Basnagi, nec vocabulum conversio intellexisse, et,
Plurima Didymum in Enarrationibus , atque in quod pejus est, Didymi verba tam infideliter pro
libro adv. Manichæos, veritali minus consentanea ferre. Ea sic se habent : Nec est diabolus lerrena
docuisse, afirmat homoheterodoxus Jacobus Basna. substantia ; habuil enim aliquando divinam gloriam ,
gius tomo I Lectionum antiquarum Canisii, pag . 199 , el sanciam Dei scientiam , licet conversus de magni
ubi ea omnia commemoral, ob quæ merito ipsum ludine tunta ceciderii. Ostenditur itaque ex conmr
redargui posse arbitratur. Cum autem hujusmodi ni sensu , quem hubemus de cunclis ralionalibus,
accusationum aliæ leviores sint, graviores aliæ ; de quoniam , cum sint liberi arbitrii, el conversio sit

11 1 Joan . 11, 7 .
177 COMMENTARIUS . – LIB . li. 178
fada diaboli, natura non malus est. Cur, quaso, A dymun non modo non inficior , sed et addo , bis id
addita vocula quod sententiam omnem perturbasti, al) en atfirmari in his etiam De Trinitate libris, pag.
atque in Latinam Didymearum Enarralionuni inter- 187, el segm . 67, seu pag. 181, nol. Tuum er
pretationem , que salis cæleroqui per se inelegans go erit ostendere , il falso dici : ego sane qua ralio
est, novum barbarismum invexisti ? Cur loco vocis ne probare hoc possis , non video . Sin autem Didy
rationalibus, quæ naluras ratione non destitutas mi non sententiam redarguis, sed ratiocinaționem ,
Jenolat, subrogas vocem animabus ? Cur denique id redarguis quod non intelligis. Nec enim argu
vocabulum , natura , quod nullo modo omillendum mentalur, ut tu putas, Didymus ad hunc modum .
eral, omisisti ? Falsum sine est, diabolum non esse Judas erat ovis Christi : ergo non erat malus. Sed
malum : sed verum est , diabolum non esse natura hoc pacto . Judas eral ovis Christi : ergo non erat
malum . Illud falso tribuis Didymo ; hoc vere dixit nalura malus, sensu Manichieo ; sed factus est posl
Didymus : eo enim sensu negaç diabolum esse na - ea malus ex mutatione liberæ voluntatis. Quæ ar
tura malum , quo natura malum eum dicebant Ma- gumenlalio ab eo tantum despici polest, qui Mani
nichæi, quos ibi refellit theologus noster : ila sci - chæorum syslenia ignorel. Id autem nunc exponere
licet volt ipsum esse malum , ut ex electione malus , meum non est.
factus sit, non ex necessilale naturæ suæ sit malus. B Quarto Didymum ita carpit Basnagius. Inter
Quod vero speclat ad diaboli conversionem , re- eas sententias, , quas nempe ex Didymno affert
clissime eam admisit Didymus cum in allato loco , S .Maximus , « legitur una vix admillenda, quam tamen
tum in opere, quod nunc edo, pag. 150 el seqùenti, Maximus sibi propriam facil : Peccala non ex vo
tum demum in libro De Spiritu sancio , num . 12 el luntale, les condonal, el Deus pene despicit, ut qui
alibi. Nec enim conversio , quam Græce toorthy dicit sit clemens ac misericors, nec vel eorum , quæ volun
Didymus, poenitentiam tantummodo significat, ut lu taria sunt, immitis ullor exsistal. , Hactenus Basna .
putas , quod veleres Patres aut non legeris , aut non gius. Ego vero antequam dico quid sentiam , Græca
intellexeris ; sed quamcunque animi, aut voluntatis Didymi verba profero e Maximi sermone 55 , pag .
mutationem , sive mala tiat ex bona, seu vicissim 660. Ta jév å xoúcia duapthuata , iuquil, xai vouos
bona efficialur ex mala. Nihil ergo aliud vult ibi guyxupei, xal Ocds Tra popấu gidáv@pw Itosüv xaloŮx
Didymus, nisi diabolum non esse conditum malum , åtenvns xal tūv txovolwv... . Reliqua desiderantur.
sed prius fuisse bonum , lum factum esse malum , Eamdem autem sententiam eodem modo affert ex
ideoque non necessario , sed libere. Didymo Joannes Damascenus in Parallelis, lit. 21 ,
Tertio Didymum reprehendit Basnagius hisce ver- c pag. 520 , nisi quod pro adjectivo éxouslwv legitur
bis : « Judam optimum fuisse cum eligeretur a Chri- ibi advcrbium exoublws, id esl voluntarie.
slo , sed postea a recto tramite deviasse probabat His præmissis , laleor equidem consuevisse Didy
ex eo , quod Christus miseril oves inter lupos. Ju - mum dixivani clementiam valde extollere, ut ex bis
dæi enim fuerunt illi rapaces Jupi; oves vero apo . eliam De Trinitale libris cognosci polest. Sed alla
stoli : Judas fuit ovis ; debuit igitur inter bonos lain a Maximo sententiam jure posse reprehendi
recenseri. ». lta Basnagius. Verum quo melius intel- inficias eo. Duas nempe ipsa habet parles. Prima
ligamus, si fieri potest, quid sit id quod ei non pro - quidem sic ad verbum convertenda est : Involun .
balur, Didymi verba exscribenda sunt. Is ergo libro laria quidem peccata , el let condonal, et Deus dissi
adr. Manichæos, cap. 11, sic loquitur : « Et de mulal, cum sil benignus, non crudelis. At quis ob
Juda scriptum est, quod esset filius perditionis. Sic hæc Didymum insimulet ? cum de peccatis loquatur,
enim Dominus de eo dixit : Nemo ex discipulis meis quæ sint simpliciter involuntaria , non de iis quæ
peräil, nisi filius perditionis 18. Eum vocavit filium theologi appellant voluntaria in causa . Quod vero
perditionis, quia fecit quæ digna interitu erant : non allinet ad alteram sententiæ parlem , quis eam aut
enim com erat unus ex apostolis, et una cum illis probare ausil, aut improbare, cum sit mutila el
ministrabat Salvatori, talis erat : sed cum factus D sensu carens ? Combetisius quidem , cujus transla
est prodilor Filii Dei, el Magistri, amans argentum tione ulilur Basnagius, ila senlenliani perfecit ut
perditionis. Et quia non erat natura malus, pariter ipsi placuit. Possem ego eodem jure aliter eam com
cum aliis discipulis omnibùs audivit : Ecce ego millo plere, ac legere, exempli gralia : Kal Tūv exovolwv
tos tanquam oves in medio luporum 19. Si lupos di- rijwpós ļoti, id est, el voluntariorum vindex esi, Sed
cil eos qui peccant ; oves vero eos, qui virtuli ope- quidquid sit id quod suppleri oporleal, illud pro
ram navant ; Judas aulem nalura malus erat, non certo habere posse mihi videor, cum hæc Didymi
erat ovis Christi, quia non est aptus ad vacaodum sententia Maximo ac Damasceno, quos integram
virtuti qui nalura malus est. ) Amabo le , Basnagi, legisse verisimile est, probala fuerit, baud magni
quid his in verbis reprehensione dignum pulas ? Si referre si non probalur Basnagio . Sed ab hisce jam
illud crimini vertis Didymo, quod dixerit, Judain tricis expediti ad graviora transeamus, reliquas
(XXX VI) fuisse bonum , cum erat unus ex aposto - Basnagii in Didymum accusationesmemoraturi suo
lis, et antequam Doininum proderet ; id dixisse Di. loco.
» 2020 . Ivu , 12. 19 Matth . x , 16 .
. 79 DE DIDYMO 430
Cap. II. De visibilitate Dei. A nis : sed ea potissimum quæ fuse ac locupletissime
Deum a beatis mentibus cum angelicis, tum hu- edisserit ad capul iv ejusdem Epistolæ exponens
manis, per lunien gloriæ intuitive conspici ; eorum Joannis verba : Deum nemo vidit unquam 3. Ego
vero animabus, qui purgatione non indigeant, hu- enim brevitalis causa hæc non affero .
jusmodi visionem anle extremum judicii diem con- Quod vero ad alteruny dogma pertinet, nullum
cedi : duo sunt catholicæ Ecclesiæ dogmata , de qui- , hactenus in Didymo locum me legere memini, ubi
bus quid tradiderit Didymus, videndum est. perspicue id confirmelur : elsi enim creatas intelli
Quod special ad primum , non ea nunc rursus gentias cum angelicas, lum humanas baud obscure
persequar, quæ copiose alias dixi in epis!ola ad admillai, quæ beatæ jam sint, quibusque proinde
clariss. præsulem Joann . Archintuin : sed quæcune beatificam visionem ab eo tribui credibile sit ; haud
que in Didymo nolavi, ad novem capita revocans, scio tamen an bealitatem hujusmodi re ipsa in
paucis rem expedio. I. Deum a nulla creata intel- , juluitiva Dei visione, qua jam fruantur, silam esse
ligentia comprehendi posse docet in Enarralioni. dilucide aflirmel ullo in loco . Illud tantum scio , nullum
bus in Ep. I Joan . cap. I, el libro i De Trin . pag. mihi ejus opera legenti usque adhuc Testimonium
26 , et alibi. Il. Sluluissimos Eunomianos fuse con - occurrisse ,quod catholico huic dogmati adversaretur.
fulat Enarratione in Ep. 1 Joan , cap. ii, quod se B Quocirca nihil aliud resial, nisi ut præcipua,
Deum perfecte cognoscere aflirmarent. III. Corpo - quæ in Didymo nolavi loca de justorum sta tu post
reis oculis videri Deum non posse Tradit Enarr. ad mortem , leclori exhibeam . I. Igitur Millenariorum
cap . iv Ep . I Joannis, et lib . ui De Trin . cap. 16 . opinionem aperte respuit in Enarr . ad cap . i Ep. I
IV . Deum ab Moyse , Abrabamo, Isaia visum non Peiri. Si ergo in cælis, inquit , fidelibus hæc servatur
esse in hac vita , multis verbis probat ad capul lv hæreditas, frivola quædam et lepida proferunt aliqui
Epistolæ 1 Joannis, argumento inde potissimum pulantes eam se percipere in terrena !rrusalem .
ducto , quod Deus sensibililer videri nequeat Mille annis existimant esse deliciarum præmia pro
oinnino. V. Juxta Didymum aliud est videre, aliud prielale recepturos, el reliqua. ll. Omnes qui
inspicere, elsi nonnunquam alierum sumatur pro secundum Christum finiuntur, in Abrahæ sinum pro
aliero ; el aliud est sensibiliter , aliud intellectuali- ficisci ail ibidem , et lib . De Trinitale pag. 423 .
ter (XXX VII ] Deum percipere. Sic enim loquitur III. Sinum hujusmodi vocare videtur locum æthe
ad caput 1 Ep. 1 Joannis : « Quia vero inspiciendi reum in fragmento quod exscripsi ex pagina 92 ms.
sermo intellectualem significat perceptionem , mani codicis 23 Græci bibliothecæ Venetæ S . Marci
festant etiam hoc illa verba : Beati mundo corde, tilulum hunc præ se ſerentis : 'Exoyat spune
quoniam ipsi inspicient Deum 20. Hecitaque differen- " νειών εις τας Παροιμίας Σολομώντος εκ διαφόρων
lia videndi et inspiciendi sic maneat, quomodo Ilatépwv, id est, Selectæ interprelationes in Para
utraque sunt simul. Nam aliquando intelligibilis bolas Salomonis ex diversis Patribus excerplæ .
inspectio visionis voce significatur ; ut est illud : Explicans enim ibi Didymus Salomonis locum , ÖTL
Quividel me, videt et Patrem ',, non quia Patrem củleis xataoxnvúrouge vñv, id est, quia recli tento
quis oculis carnis vidit ; quisquis enim est ex Deo , ria figeni in terra, quæ exstant vers. Al capitis ir
videt Deum ., VI. Deum et in Scripluris vocariåópa - Proverbiorum , el verba respiciens Christi apud
tov , id est invisibilem ?? , nec ab ulla creatura sive Matthæum inquientis, Beali miles , quoniam ipsi
angelica, sive huinana videri posse pluries ail : ut possidebunt Terranı , sic loquitur : Tūv tipaėws
lib . i De Trin . pag. 26 , lib . 11, pag. 191, et alibi. TÓTOS ailépios lóv . os topos ady ÚTrepxeiuevoy oupa
Hæc autem catholico sensu ab eo dici, mox appa - vóvº Yð tūv olxobvtwy Šotiv . 'Ey aúti toivuy ol
retit. VII. Manichæorum impiam opinionem re - Tepaeis xatasxnvúsoudly • sls aỦTÓv repogosyouevo:
fellii ad caput V Epistolae 1 Joannis , quod duoς τον ουρανόν εμφανισθήναι το προσώπων του Θεού .
coinminiscerentur deos , alterum Veleris Tesla - Móaw vào tūv ÈTraYYELWY TUYOVTES Oůx OLXOūJIV
menti visibilem , allerum Novi Testamenti invi- nähd xatasxTVOūOLU• id est, Milium locus cum sit
sibilem . VIII. Angelis Filium aule Incarnationein athereus, respeclu superioris cæli , leira esl illorum
fuisse invisibilem , æque ac Patrem ; post Incarna - qui ibi habitant. In ipsa ergo miles tenloria figent,
tionem vero ab ipsis visum esse docel lib . ; De exspectanles dun . in cælo ipso appareant ante faciem
Trin . pag. 84 , ex Pauli apostoli testimonio . Quæ ila Dei : cum enim necdum adepti sint repromissiones ,
accipienda existimo, ut vidisse dicantur a Didymo in ea non habilanı, sed lenloria habent. IV . Eleclos
angeli Filium incarnatum aut corporeis oculis , aut salu! em primum , deinde coronam gloriæ consequi
eo modo quem in cilala ad Archintum epistola ex - docel in libro De Spirilu suncto num . 8 . V . Eos,
plicavi. IX. Catholicum dogma lam clare tradit mul- qui jam nunc beati sint, admillil in Enarrationibus
iis in locis, Deum a beatis mentibus videri docens, ad cupul 1, vers. 12, Epist. I Petri, dum ad ea
ul nullus mihi superesse videalur dubitandi locus. verba , In quæ concupiscuni angeli prospicere , hec
Lege, quæso , que in hanc rem habet lib. i. De scribit : Non ab re est eliam intelligi de sanctis
Trin . pag. 174 el 216 , el ad caput in Ep. I Joa ! - angelis , et simpliciter cunciis ( XXXVIII ] beatis

30 Maith . v, 8. 21 Joan, siv , 9 . 22 | Tim . 1, 17. 23 Juani. I, 18. 9: Mailla, , 4 .


181 COMMENTARIUS . - LIB . II. 182
rationalibushoc dictum , cum omnes appelitum habeant A me fallit amor non Didymi, sed veritatis. Quis enim
prospicere ea quæ in fine sæculi sunt agenda. VI. Eos de limore servili perperam sensisse dixerit eum ,
qui Dei visione jam fruantur, ponere videtur in alio qui et bujusmodi linorem utilem esse agnoscil , et
fragmento , quod exscripsi ex pagina 99 codicis eum commendat, ac veluti pädagogum , quo ad
nuper memorati, ubi explanat hæc verba : Xonstol charitatem ducamur, ipsum habet ? qui prælerea

auti, id est, Boni erunt habitatores lerræ ; maliliæ rem , quo quis ab oficio deterrealur, explodit ? qui
vero erperles relinquentur in ea : quæ verba in La - demum charilalem timore servili perfectiorem , ac
linis Bibliis non leguntur, sed in Græca Francofur- præsiantiorem ducil ? All hiec tamen capita redi
lensi editione exstant cap. ii Proverb. vers. 20 . guntur, ni fallor, quæcunque de servili limore
Hre ergo ibi balet Didymus : Aid toũ Xenotoũ xal docuit Didymus, aut certe que ipse in Didymo

02097;F!XOŪ Tapis TauÉvou blou oi' củOuentos xal Nam primo ejus timoris utilitatem agnoscit in
és:6 -7,705. 00 Pátriv È step! TūV TOLOÚTWV TO ÚTO- libro AdversusManichæos cap. 17, ubi hæc habet :
27,707, 5021 aütoüç Šv tñ Oslą yñ spontal ou rào Quem enim peccasse pænitet, ideo ponilel, ul ab ira
LETOX!50r,sav å d ' aŭtñs ol te plexóuevo ! tūv dey0eb . B in peccanies ſulura ſugiai, non amplius peccando .
Gūv à petūv. 'Huwr yåp, sool, to nolltevja ér Eumdem commendat in illa Enarratione , quam
ciparois jaágyel. Iep! tñs eipnuévns yñs való carpit memoratus nolularum auctor . Nam ad cap.
Taluyols Edeyev • Ilioteuw toũ l8eir rà åyalà 4 , pag . 66, exponens hæc verba : Si aulem inilium a
Kupiov ir ri fórtwr, id est, Per bonum et mali- nobis, quis finis eorum , qui non credunt Dei Evan
tiæ experlem denotatur is qui practicain virtutem gelio ? Sic loquitur : Perhuc , certamen , mul
habel ; per rectiludinem vero el sanctitatem signiſi- cumque limorem fidelibus inferl , quatenus caule
calur vila contemplativa. Non frustra autem de discent judicem , ad quem habere polerunt sine dubic
hujusmodi hominibus dictum est, fore ul relinquan- ralionem . flos ergo excitans, ad timorem ejus invi.
lur in divina terra ; nec enim translati sunt ex ea tal, dicens, non credentes divinæ doctrinæ inevitabi.
Paulus ait : Conversalio nostra in cælis est 30. De quam finem eorum nominavit . Timorem [ XXXIX ]
prædicta lerra Psalles quoque disit : Credo videre vero huic quasi pedagoguin quemdam , quo ad Dei
bona Domini in terra viventium 26. VII. Beulorum amorem ducamur, describil in fragmento , quod
hæredilalem in infinitum permansuram ail ad cap. 1 olim exscripsi ex pag. 92 membranei codicis 23
Ep. 1 Petri. Denique nos cum Christo post resur- " bibliothecæ Venetæ S . Marci paulo ante commemo
reclionem regnaturos esse docet lib . i De Trinilale rali. Etenim Salomonis verba, yoboū o tov Kúplov ,
pag. 95 , et lib . u pag . 258. id est, lime autem Dominum , quæ exslant in Prov.
Ex his porro omnibus simul collectis atque colla - 111, 7, sic ibi interpretalur : Þóbou tes Kupiou xata
tis Iocis inferre posse videmur , hanc fuisse Didyani φρονών προ της τελείας αγάπης της έξω βαλλούσης
de proborum slalu post obilum sententiam . Eorum dy gobov , où xTÝJetal taúrny . ouốè yoásel Tv
scilicet animas, nisi purgatione indigeant, in cæ - Teletóinta den Teutôdywyngels tū vó64 xw .jovti toŨ
lesli quodam , sive æthereo loco delineri , ibique aul xaxoũ Thy Évépeslav, M€0' 8v ħ ayaan teposável to
Dei visione frui, aut cerle bealitate aliqua bealas Xoelttovi te xai dymov . Qui Dei timorem , inquit,
esse : easdem vero sive ante resurrectionem , sive contemnit, antequam perfectam charitalem haveal,
potius post illam in superius cælum ascensuras quæ ſoras millit timorem , hanc non assequelur ; neque
esse : postquam autem ipsa corporibus in resur - ad perfectionem perveniel, nisi timor quasi pædagogus
rectione rursus conjunclæ fuerint, fore ul nos quidam eum a perpetrando malo prohibeat; post
omnes, Elecli nempe, cum Christo in alernum limorem vero charitas ad id quod præslaniius est
regnemus, ac beatifica Dei visione perfruamur . [ vel, ad Deum ), et ad bonum adducit. Respicit
CAP. III. — De timore servili. autem hic Didymus versiculum 18 cap. iv epist. I
De timore servili non recle sensisse visus est Joannis : Perfecla charitas millil foras limorem .
Didymus auciori nolularum , quæ Enarralionibus Deinde ubi timorem servilem deprimit Didymus,
appositæ leguntur in margine Parisinæ , qua utor, ibi aut illi charitatem anleponit , ut in libro De
editionis Bibliothecæ Patrum anno 1644 evulgalie . Spirilu sancio , num . 42 , ubi hæc legimus : « Rur
Ad caput enim ji Epistolæ I Petri pag. 57 hæc adno- sum refocillans eos, el consolans, el provocans
tavil : Caule lege : nam videlur damnare limorem sperare meliora ; quibus loquebatur, ail : Non enim
pænæ , seu servilem , lanquam irrationabilem ; cum accepistis ilerum spiritum servitutis in limore , id
tamen er se bonus, el utilis sit, eo modo quo S . Tho - est, non similitudine servorum , melu et lerrore
mas exponit 2 -2 , q . 19, art. 4 . Vide concilium pænarum vos abstinelis a vitiis, quia babelis vobis
Trida sess. vi, c . 6 el canone 8. Ila Didymum accusat dalum a Patre Spiritum adoptionis, id est Spiri
nolularum auctor. Sed plane immerilo , nisi meus tum sanctum . , Aul de limore loquilur, qui injusle

ss Philipp . 111, 20. 96 Ps. .. uwi, 13 . 97 I Peir . iv , 17.


18. DE DIDYMO 184
ab hominibus injiciatur, ut nos ab officio. deler - & [XL ] duntaxat Didymus improbet passibilem , sive
rrant. Ila in eadem Enarratione, cui nolula illa Šumiz.0ñ , ac de illo timore tantummodo loquatur,
apposita est , cap. 3 , pag. 64, ubi Peiri verba : quo servi dominos juxta Apostolum liinere de
Cujus eslis filiæ , bene facientes, nec limenies ullam bent , aut non limere : revera enim non propter
perlurbationem 95, explanat in hunc modum : In verbera, sed propler Christum heros servi limere
vilat mulieres, per bona opera matrem habere $ a debent.
rain , el super omnia consistere , nec habere limorem Cap.IV . - De hominis spiritu ab anima diverso .
illum , quem rationabiliter perfecta charitas millit Dillymum redarguit Gennadius in libro De eccle
l'oras; quoniam pænæ magis est, non Dei. Hunc enim siasticis dogmatibus, quod lerlium in substantia ho
per omnia divinus interdicil sermo, alicubi quidem minis spiritum admiserit : sed spiritus, inquit, ipsa
dicens : « Quis est , ul limeas hominem mortalem * 9 ? est anima, pro spiritali natura, vel pro eo quod spirel
alicubi aulem : « Nolile limere eos qui occidunt cor- in corpore, spiritus appellatus. Reipsa vero el si cum
pus 30 ; ) el alia his vicina. El apud Joannem Da- in libro Adv.Manichæos, lum in libro De Spiritu sancto,
mascenun) in Parallelis pag. 507, ita loquitur idem num . 54 docuerit Didymus, vocabulo spiritus ani
Didymus : Fieri non polesl, ut qui vere timet Deum , mam interdum siguilicari; quin lamen tria ipse in
meticulosus sit, cum dictum fuerit : « Præler ipsum homine distinxerit , corpus, aniniam el spiritum ,
ne limeas alium , dubitari nequit. Ut enim libri ni De Trinitale , ca
Quæ cum ita sint, apparet jam , ut reor, rectis- put 31 prætermillam , ubi sententiam hujusniodi
sime Didymuin de timore servili locutum esse. Al jridical polius, quam amplectitur ; apertissimie pro ea
non ita loquitur, inquies, in loco, quem nolularuin pugnat in libro De Spirilu sancio, num .54 , 55 et 59,
aucior reprehendit. Antequam respondeam , ac lo - eandemque maniſeslo admillit apud Corderium in
cum ipsum afferam , duo animadverlere necesse Cilena ad vers. 14 psalmi I, pag . 1002 : elenim in
est : primo Enarrationes illas esse non modo in - Psaliis verbis, Spiritu principali confirma me, intel
eleganter conversas e Græco , verum etiam sive ligi posse ait nomine spiritusaut Spiritum sanctum ,
velusti amanuensis , sive typographorum incuria , aut ad toŨ å v púttou (itveŪua ) ed èv aŭtý štepov Öv
sive alia de causa, mendis reſerlas : banc itaque a rñs coũ åvo cú trou yuxñs, id est hominis spirilum ,
lectore veniam peto , ul eum locum a me non qui in ipso est, ab hominis anima distinctum .
ostentationis causa, sed quod ila necessitas ferat, Al sententia hujusmodi non Gennadio solum
emendalum afferri patialur. Deinde sæpe contine displicuit , sed et sancio doctori Thomæ , qui in
gere nolandum est, ut in velustis membranis voces c Explanatione Ei istolæ 1 Pauli ad Thessal. ad hac
Deus ac Dominus inter se confundantur, quemad - verba 33 : UI integer spiritus vesler, el anima, el cor
niodum norint qui in jis versali sunt ; imo sæpius pus . . . . servelur, sic loquitur : Occasione verborum
factuin esse , ut ubi membranæ habebant Dominus, is !orum dixerunt quidam , quod in homine aliud est
lypographi impresserint Deus, et viceversa : quod spiritus, el aliud anima; ponentes duas in homine
compendiarias utriusque vocis scripluras probe a se animas : unam quæ animal , aliam quæ raliocina .
invicem non secernerent. His adnotatis Didymi lo . Tur. Et hæc sunt reprobala in Ecclesiasticis dogma
cum exscribo. Propositis ilaque Peiri verbis : Servi libus. Unde sciendum quod hæc non diſerunt se
obedite cum omni limore dominis vestris 3 , elc ., ila cundum essentiam , sed secundum potentiam . In
loquitur theologus noster : Non passibilem limorem anima enim nostra sunt quædam vires, quæ sunt
servos habere pracipit apud dominos ; hic enim ir. aclus corporalium organorum , sicul sunt potentiæ
Talionabilis , et ad irrationabilia constitulus est ; sed sensitivæ parlis. Aliæ sunt que non sunt actus la
eum qui cum disciplina, el recla ratione consistil ; lium organorum , sed sunt abslracic ab eis, sicul
cujus proprium est reverentia . Qui enim propter sunt potentiæ intellectivæ partis : et hæ dicuntur
Cliristum el doctrinam ejus Deum (pro Deum pulo spirilus, quasi inimaleriales, el separalæ aliquo modo
scriplum fuisse in membranis dominum , id esi he- D a corpore, in quantum non sunt aclus corporis : el
rum ) limel , cum reverentia ei subjectus est : cum dicuntur eliam mens.. .. In quantum aulem animal,
ille qui per aut barbarus interpres, aut indoctus dicitur anima, quia hoc est ei vroprium . Hactenus
librarius posuit per pro propler) verbera, aliaque lor- S. Thomas.
menta limet Deum (hic quoque pro Deum legendum Jam vero quamvis huic opinioni Didymum ad.
pulo dominum ), passibilem limorem habere videl bæsisse concedamus, quod a nemine, qui sincere
( pro videi logo videtur). Hac significatione et hic , agal, negari potest ; æquilatis tamen amor ac ve
post alia , utilur ad feminas dicens : « Consideruntes ritatis id a nobis exposcit, ut nonnulla hic animad
restram in limore castam conversarionem 32. , Et verlere ne omillainus, quæ ipsum valeant ali.
ſrequenler Scriptura hæc de timore tali modo perlo - quanturam excusare . Primum enim longissime is
quitur. Ita se habet Didymi locus a censore repre- abfuil ab illa heresi, quam Apollinarjus eadem
hensus. Quid autem censoria virgula dignum insit fere opinione abusus excogitavit : qui cum in ho
in his verbis, non video : præsertim cum timorem mine iria et ipse distinguerel , corpu3, animain ,

18 Pelr. w ., 6 . 99 Isa . Li, 12. 20 Malih. x , 28. s1 Petr . 11, 18 . 9: 1 Petr. 1 ,16. 38 I Thess. V, 23.
185 COMMENTARIUS . – LIB . II. 186
et Abyov , id est mentem , seu rationem ; duo qui- A vel cerle spiritum , animam debenius accipere . El in
dem priora a Verbo assumpta fuisse fatebalur, Comment, in Epist. ad Eplies. lib . iii, cap. 4 , pag.
mente autem Christum caruisse contendebat , ejus. 632 : Signali autem sumus Spiritu Dei sancio, ul el
que animam dàoyov, id esi, ratione destitutam ap - spiritus noster et anima imprimantur siynaculo Dei.
pellabat. Alque hanc fortasse Apollinarii senten - El cap. 5 ejusdem libri pag. 618 : Necnon el illud
tiam spectabal Michael Glycas , cum in Quæslio - est disserendum , quomodo uni atque eidem dicatur
mbus Biblicis necdum editis quæstione 20 , pag. quasi vivenli, « Surge quidormis 38 , 3 et quasi mor
262 codicis Naniani scripsit : 'H aïpeois ch Èx tpv Tuo , « Exsurge a morluis 86. , Igitur quia et spiri
2 yusz GuyxEisai Edy & vo pWtov , búuatos on ius est hominis, quen semper in bonam parlem scri
acotti, yuxis álóyou, xal yuxñs vospãs, id est , plum meminimus, et anima, cujus et infirmitates,
hæresis quæ hominem ex tribus rebus coalescere et morles legimus peccatorum ; id quod nunc dicilur,
dicil, corpore videlicel , anima rationis experle el Surge qui dormis, , referatur ad spirilum : et
enima intelligente . quod sequitur, « E :csurge a morluis , » animæ co
Deinde sententiam suam clare nusquam explicalapletur. Anima enim quæ peccaverit, ipsa morie
Didymus. Nam spiritum quidem hominis a Scri- tur 37. 1 Spiritus autem morlem nunquam omnino
plura sæpins memorari ait , eum demque spiritum B legimus. Demum in epistola 120 , ad Hedibiam ,
kriium quiddam in homine, præler animam et · exponens Hieronymus ipse allala Pauli verba :
corpus, esse contendit, duobus potissimum Pauli vi integer , spiritus vester, et anima , el cor
lestimopiis innixus , quorum primum in Ep . I ad pus 38 , elc. , post explosam hæreticorum explica
Thessal. cap. v , vers. 23 , sic se habet : Ui integer tionem . quatuor alias affert interpretationes, atque
spirilus resler, el anima, el corpus..., servelur ; al- inter cæleras Didymi etiam opinionem . Illa qui
lerum vero in Ep. I ad Cor. cap. II, vers. 11, ex dem , quam Hieronymus ipse amplectitur, in eo
slal, el est hujusmodi : Quis enim scil hominum ea sila est, ut spiritus nomine Paulus non Spiritum
que sunt hominis, nisi spirilus hominis qui in eo sanctum , ut volebant härelici, sed Spiritus sancti
es ? Al quid hujusce spirilus vocabulo intelligen dona designet. Quam vero Didymus probavit, una
dum velit , non declarat. Quod si hoininem tribus est ex tribus, quas hisce verbis exponit sanctus do
substantiis, corpore, anima rationali , et spiriiu , clor : Mulii simpliciler hunc locum de resurrectio
cooslare (XLI] existimasset , rejicienda profecio ne intelligunt ; ut et spirilus, el anima, el corpus in

scio an lulo aflirmnari possit. Poluit enim spiritus loco triplicem in homine volunt affirmare substan
bomine animum ab anima rationis experie disko - iam : spirilus, quo sentimus ; animæ , qua vivimus ;
clum intelligere. Que si ſuit ejus opinio , non vi- corporis , quo incedimus. Sunt qui ex anima lantum ,
delur iam confidenter improbanda , ut eain in - en corpore subsislere hominem disserentes , spiritum
probat Gennadius. Lactantius sane in libro De in eo tertium non substantiam velint intelligi, sed
Opifcio Dei cap . 18 , non tam facilem solulu censuit efficientiam , per quam el mens in nobis, et sensus, et
quæstionem , qua quæritur, utrum animus idem sil cogitatio , et animus appellantur, el utique non sunt
cum anima. Sequitur, inquit, alia et ipsa inextri lol substantiæ , quol nomina. Cumque illud eis oppo
cabilis quoslio : idemne sit anima, et animus ; an situm fuerit 39, « Benedicite , spiritus el animæ ju
tero aliud sil illud , quo vivimus, aliud autem quo slorum Domino, , Scripturam non recipiunt, dicen
sentimus, et sapimus. Non desunt argumenta in les eam in Hebraico non haberi. Nos autem in
u!ramque parlem . Poluit etiam vocabulo spiritus præsenti loco , ut supra diximus, spiritum , qui cum
non lertian quamdam substantiam intelligere Di anima el corpore integer conservatur, non substan
dymus , sed do yov, id est mentem , aut aliud quid liam Spiritus sancti, qui non potest interire, sed gra
piam ab anima distinctum non ea distinctione, per lius ejus,donationesque accipimus, quæ nostra vel vir
quam substantia distinguitur a substantia , sed qua D tule , vel vitio el accenduntur, el exslinguuntur in nobis .
modus distinguitur a substantia , sen qua rei modus Cap. V . De processione Spirilus sancii.
distinguitur ab ipsa re, cujus est modus. Catholice Didymum de processione Spirilus san
Verum quæcunque fuerit theologi nostri senten - cli sensisse, quod hunc non a Palre solum , sed el
tia, eodem quo ipse modo ct Augustinus, et Hiero - a Filio procedere docueril, lain ceriuin est quanı
nymus locuti sunt. Nam ille quidem in tractatu quod maxime. Quid enim clarius, magisque Pho .
De Symbola tria in homine distinguil, spiritum , tianorum blasphemiæ contrarium , quain quæ in li.
animam , el corpus. Hic vero lib . is Comment, in bro De Spiritu sanclu hac de re legimus ? Numero
Amos cap. 5, pag. 279, sic loquitur : « Isle qui quidem 34 ejus libri Filiuin de Spiritu sanclo sic lo
I creat spirilum ; , quem in hoc loco non Spiritum quentem inducit : Ex Patre (XLII) el meest : hoc enim
sanctum , ut hæretici suspicantur ; sed ventum in - ipsum quod subsistit, el loquitur, a Patre , etme illi
telligimus, sive spiritum hominis ; quia « nemo scit est. Numero autem 37, sic loquitur : Neque enim
que sunt in homine ,nisi spiritus qui in eo est 34...; ) quid aliud est Filius, exceptis his quæ ei dantur a
* I Cor. 11, 11 . 35 Eplies . V , 14 . 36 ibil. 97 Ezech . aVIII, 20. 38 | Thess . v , 23. 39 Dan . in , 86.
137 DE DIDYMO 183
Palre; neque alia substantia est Spiritus sancti , A lem , sive initium fidei ? Ab eo sane, qui ante scri
præler id quod dalur ei a Filio . bebal, quam fidem incipientem Semipelagiani a fide
At in libris De Trinitate, inquies , sæpius ait Di- adulla , ut sic loquar, secernerent, et banc, non il
dyinus Spiritum sanctum a Patre quidem proce - lam divinæ gratiæ tribuerent, exigi jure non po
dere, in Filio aulem aut apud Filium manere . Ve- iest, ut apertis verbis dical, ex divina gratia esse
rum hæc item ut alia ejusdem modi, quæ regerere non incipientem modo, sed et prorectam fidem .
quis posset, salis jam tractata ac diluta sunt a me in Secundo docel, gratiam nobiscum cooperari.
epistola ad praeclarissimum præsulem Joannem Ar- Nam capile | Enarrationis in Epist. Jacobi : Qui
chintum . Nempe dum ait Didynius, Filium manere fruitur, inquit, corona deliciarum , et qui habet gra
apud Patrem , nihil aliud vult, nisi eam indicare, liam Dei cooperantein , coronan gratiarum percipii , ,
qu: m theologi vocant divinarum personarum cir . Similique modo in calena Corderiana ad vers . in
cuminsessionem . Idque ex eo etiam confirmare li- psalmi L , pag. 993 : Thv @ coŨ Juvépyelav, id est Dei
cet, quod libro 11, pag. 300, aperte dical, Spiritum cooperationem , seu gratiam cooperantem , ex qua vir
sanclum manere apud Patrem ; nec enim apud Pa- tus sit , agnoscit, ut patebil ex verbis mox afferendis .
trem ita manet profecio , ut ab ipso Patre non Tertio docet, non viribus nostris, sed divinæ gra
procedat. B liæ tribuendum esse, si non delinquamus. Nam in
Cap. VI. De divina gratia . cilalo calenæ Corderianæ loco sic loquillir : Ne, si
Cum ante exorlas, damnalasve Pelagianorum non delinquerent, propriis viribus, non vero Ocoû
ac Semipelagianoruin hæreses obierit Didymus, ouvepyeią , id est Dei cooperationi, virtutem ascribe
inirum nemini videri debet, si ita caule de divina rent. Et capile 5 Enarrationis in Ep . I Joannis ex
gratia loculus ubique non sit , ut ii qui post Pela - plicans hæc verba, Qui natus est ex Deo , serval se
giana tempora scripserunt. Nimirum nonnulla in melipsum , el malignus non langit eum *o, aperle ail,
eo reperiri candide fateor, quæ si quinto , aut sexto hominein non solis suis viribus, sed per gratiain
Ecclesiæ sæculo dictala forent, vix ac ne vix qui- servare se a peccalo ; nam ut custodiæ nostræ di
dem a Semipelagianismi labe immunia sincero vina (XLIII custodia adjungatur necessariuin csse
theologo videri possent. Verum sæpe contingit, ut afirmal ; sic enim loquilur : Si quis autem semel
una eademque loculio non eandem semper vim ipsum serval ,orat divinitus custodiri, ul inluctus per
habeat , ac sententiam , sed diversis temporibus di- maneat a maligno . Præceptum namque custodiæ ,
verso modo accipiatur. Quid ergo miremur, si de quæ studio nostro fil,-hoc est quod ail : « Gustodi
eo quidem maxime sollicitus semper fuerit Didy - luum cor "l; » el post pauca : ( Custodite vos ab ido
mus, ut arbitrii libertatem astrueret, eamque italis 12 . ) Custodiæ vero divinæ exemplum est quod

per expresse nominarit, sed lectori aliquando sub lud : 1 Sub umbra alarum tuarum prolege me* 3 . » El
intelligendam reliquerit ; cum ea floruerit lem - illud : « Paler sancle , custodi eos * . )
peslale, qua Manichæi quidem libertatem arbitrii Demum omnia omnino opera, quæ ad salutem
de medio tollentes Ecclesia in vexabant, Pelagius conferant, ideoque etiam initium fidei, ex divina
vero libertatem arbitrii nimis extollendo, divinæ gratia esse pluribus in locis asseverat. Ila in Corde
gratiæ ad bona ac salutaria opera perpetranda ne- riana calena ad vers. 20 psalmi xciii pag. 936 :
cessilalem nondum sustulerat ? Curam , inquil, nostri habes, Domine, Unde si quid
Quæ cum ita se habeant, nullus, ut reor, Didymi adest nobis boni, scimus id ipsum , quantumcunque est,
locus theologo æquitatis amanti talis videbitur, ut a le etiam exsistere. El lib . 1 De Trin . pag . 167 hac
persuadere valeat, Didymum erroribus, qui in Pela - babel : Quod nempe sine Spiritus sancti adreniul
gio aut in Semipelagianis poslea dampati sunt, ad - nulla nobis ad Deum sil vis aut spes. Et pag . 282
ha sisse. Ac in his quidem De Trinitate libris nihil aflirmat , nullum crealuram bonum habere sine Spi.
tale exstare , satis a me ostensum pulo cum in epi- D ritu sancio. Acdemum in libro De Spiritu sancto num .
stola, quam paulo ante memoravi, lum in adnota - 41, hæc dictavit : Dominus videlicel nosler, atque Sal
tionibus pag . 11 et 270 . Quod vero spectat ad alia valor inſert nobis secundum misericordiam suami
Didyni opera, id ipsum nunc breviter demonstran - omnia quæ nosprovenant ad salutem . Quis ergo inficie
dum est. Sed antequam hoc præstem , qualuor pro - lur jam recie Didymum de necessitate divinæ gra
ponere placet effata , sive dogmala, quæ ab eo po . tiæ sensisse ? Videndum tamen adhınc est quænam
lissimum inculcata animadverti. ipsi exprobrariposse videantur, aut exprobrala jam
Primo nempe docel, lidem esse ex divina gratia. ld fuerint ab aliquibus. Qualuor autem , ni fallor , hæc
aperle Tradit cum in libro De Spiritu sancto , num . 9 potissimum sunt.
his verbis : Fidei efectus est particeps, quæ ex Spirilu Primum exstat in catena in Joannem pag . 189,
sancio venil ; lum in loco , quem mox afferam ex ubi explicans Domini verba, Umnis qui audivil 6
pag. 189 calene in Joarinem . Al fidei nomine quis Palre , el didicil, venil ad me, quæ in Joanne exstant
neget designatam ab co fuisse etiam fidem incipien . cap. vi, vers. 45 , sic loquitur : Kat' elxóva xal

" I Joan. v, 18. " Prov. iv , 23. * * Ezech . xiv, 6. " Psal. xi, 8 . * Joan. XVII, 11 .
COMMENTARIUS. – LIB . II. 190

bu olwgry, xal qúod toūTO (legendum fortasse, xal A ipso *6. , Pelagianismum autem redolere videntur hæc
avru TOUTO ] NOY!xoŰ yevouÉVOU TOū åvopostou, Šv. Wollio . Ac revera sidenotarentposse hominem sine
Estapuévai siolv auto ÚTÓ Osoj al Trepi ŠITOLVETŪy graliæ auxilio mereri ut accipial Spiritum san
açacaux Evvolali, anda xal tñs yvusews ons åkne cliim , aut ullam gratiam , Pelagiana sine dubio fo
θείας. Ο τοίνυν κατά τις κοινές έννοίας ακούσας, rent. Sed banc esse Didymi verborum sententiam ,
και μαθών παρά του Πατρός, έρχεται διά πίστεως non concedo. Imo cum ab eo dictata sint, quem
modis cov Kúplov . Quæ sic verlit interpres : Ad ima constat sæpius docuisse , fidem esse ex gratia , nul
ginem ac similitudinem suam efforma!o , atque hoc lumque bonum , quo provehamur ad salutem , nobis
ipso ratione prædilo homini, quasi semina quædam , esse sine gratia ; et insuper ab eo qui illud perpetuo
ac rerum recle gerendarum dictamina indita sunt a spectavit, dum Scripturas explanabat,utManichæos
Deo, cognitionisque veritalis. Quisquis igilur commu- refelleret, ac nullam esse rationalem creaturam
nes illos instinclus audit, ac discil a Patre, per fidem natura, ac necessario malam , capla undecunque
ad Christum venit. lla interpres : qui vocem Évo possel occasione, demonstraret; idcirco nihil aliud
volal eur verteril primum dictamina , deinde instin- bic eum voluisse crediderim , nisi libertalem homi
cius, ignoro : ea enim notiones, sive, ut vulgo lo - nis Deo obtemperantis, divinamque gratiam non
quuntur philosophi, ideas designat. Ac ne illud B respuentis astruere : de eo autem nequaquam Di
quidem scio , cur voculam xatá , id est juxta , se- dymum cogitasse, ut gratiæ salutaria opera prave
condo loco omiserit in Latina interpretatione. Die nientis necessitatem excluderet.
dymi ergo locum ad verbum imprimi reddemus : Quid ? quod locus, de quo agimus, paulo per
nec enim æquum est, ui ea translatione ulamur, plexior videtur , ut dubitare non temere liceal, an
quæ Didymi mentem accurale non reſerat. Cum revera ila dictaverit Didymous, ut legit Wolfius.
jurla imaginem , el similitudinem facius sit homo, Græca enim sic legit : To rap TTE LOQ pxeiv Os
alquehoc ipso ra!ionalis faclus sil, inseriæ sunt ipsi petixov , ootep TO TELOTEÚELV, olis yatà åvaloriav
a Deo notiones de laudabilibus actionibus, imo el de ÉootAL TO IlveŪua , toiç tõv yap!guátwv aútoũ tuy
cognitione rerilalis. Qui ergo juxla communes nolio - rávouoi. Quæ ad verbum conversa sic sonant: Nam
nes ( audivil, el didicit a Paire, venit , per fidem ad obedire Deo, voluntarium est (seu , liberum est), sic
Dominum , , Jam vero in his verbis nibil esse con- ul el eredere, iis quibus juxla analogiam datus est
tendo, quod orthodoxum non sit : nec enim ait : Spirilus, qui dona ipsius cunsequuntur. Cum vero
Communes tantum recii bonique notiones sufficiunt pigeat me in grammatico vocum examine tempus
alquis veniat ad Dominum : sed ait, illos per lidem lerere, missum hoc faciens sic argumentor. Aut
venire ad Dominum , qui non modo juxta commu - lectio , quam Wolfius exhibet, mendosa est, aut ge
Des notiones audiverint, sed etiam didicerinta Pa- nuina. Si mendosam quis eain essė reponat, lan
tre: hisce autem verbis divinam gratiain cum a diu ergo incerta est Didymi hoc in loco sententia
Christo Domino in citalo loco , ut docet Augusti- ac mens, quandiu non constat, quomodo emendan
nus, lum a Didymo bic significari dubitanduin non dus sit iste locus. Sin autem genuinain esse dixe
est. Quod utmanifestius appareat, legenda sunt quæ ris , ea duntaxat Didymi verbis interpretatio adhi
scripsit in lib . De Spirilu sancto num . 31 ; ibi enim benda est, quam ferre possunt. Vocula ergo ols,
divinæ gratiæ tribuendum esse docet, quod quis id est iis quibus, referenda est ad dictionem pour
Gal docibilis Dei, id est, a Paire audiat, et discat. pstixóv, id est liberum ; nec enim referri potest ad
Quod vero allinet ad communes recli verique no verbum TTLOTEÚELV , id est credere : alioquin non de
Liones hominia Deo insertas , quas admittit Didy- fide theologica qua credimus in Deuin , loquerelur
mus, viderint alii, utrum innalæ dicendæ sint, Didymus, sed de fide quam habemus viris gratia
necne: ego illud tantum addo, eas cum ab aliis sanctificante donatis : quod est absurdum . At si
Patribus agnosci, tum etiam a Prospero divinæ vox ols referenda est ad vocem podipstixóv, quis
gralize propugnatore gravissimo, qui ait : Genitan non videt, Didymi verba a qualibet Pelagianismi
tobiscum agnoscile legem . suspicione immunia esse ? Loci enim sententia hæc
Aller theologi nostri locus exslal in fragmentis est : lis liberum esse Deo obedire, et credere, qui
à Christophoro Wollio evulgatis , ad cap. v vers. Spiritus sancti dona consequantur .
32. Exponit enim ibi hæc Aciorum verba , Et Supervacaneum vero foret in aliis bujus modi lo
spiritus sanctus , quem dedit Deus obedientibus cis explicandis immorari, in quibus ait Didymus,
sibi" , in hunc modum : Non solum in hoc , in - Spiritum sanctum illis conferri, aut in illis habi
quit, sed el aliis Scripturæ locis significalur, Spi- lare , qui digni adventu ejus exsliterint, ut loquitur
filum sanctum dari, si nos ipsi occasionem el causam dem . 28 libri De Spiritu sancio , quive se dignos
illud accipiendi suppedilemus . Obedire enim Deo est ejusmunere præparaverint, ut ait ibidem num . 37.
res arbitrii nostri, sicul et credere , quibus scili- His enim formulis , quas non raro etiam in libris
cel convenienler Spiritus sanclus datus est, lan. De Trinilale babel, perspicuum est dignos eos dici
quam donis (XLIV ) gratiæ ejus affectis. His affine adventu Spiritus sancti, qui præcedentes gratias non
Collud : « Dabil Spiritum sunclum pelentibus ab respuerint , sed divina adjuvanle gratia a riliis

" Aci. v , 32 . " Luc. x1, 13.


191 DE DIDYMO 192
liberali sint. His enim tantunimodo Spiritus sanctus A et operum salutarium . Ut enim Didymus ipse ail in
inseritur, inquit ipse num .49 ejusdem libri De Spiritu jisdem Enarrationibus ad capul iu Epist. 1 Joannis:
sancto , qui vitiisderelictis, virtulum secianturchorum , Filii Dei sumus jam a præsenti sæculo . . . . . dum
el juxta eas, et per eas in fide Christi victitant. constal in nobis, sicut possibile est, in præsenti vila
Tertius locus exstat libro i De Trin . pag . 51. filiorum adoplio .
Creatura , inquit, per participationem habet bonita Cap. VII. De apatheia .
tem , imilalione exprimens pro suis ipsius viribus, si Vocabulum à trácia , quod , speciala ejus origine.
ila loqui fas est, innalam , el perfectam Dei bonila - impatibililalem , sive immunilalem a passione signi.
len , et per hanc salva facta . Verum non casu , sed ficat, post Didymi obitum Catholicis valde suspe
consulto addit Didymus ; per hanc (Dei bonitatem ) ctum evasil, quod eo Pelagiani lurpiter abusi sint.
salva facta , et, si ita loqui fasest. Vires ergo humanæ Cum igitur Didymus ipse illud usurpaverit, videa
quas memorat, non sunt mere nalurales , sed cum mus nunc, utrum pravo an recto sensu id accepe
divina gratia cooperantes. Quo sensu in libro etiam rit. Quod priusquam perpendam , animadvertere
De Spiritu sancto num . 22, ait : Cum autem Filius opus est , iribus præcipue modis eain vocem olim
imago sit Dei invisibilis, el forma substantiæ ejus ; sumplam esse . Nam primo dicitur analns, sive
quicunque ad hanc imaginem , vel formam imaginan - B impassibilis absolute et simpliciter . Atque hoc sensu
iur atque formantur, adducentur in similitudinem Didymus lib . 11 De Trin . pag. 211, ait : Qui vero inn
Dei, juxla vires lamen humani profeclus, istiusmodi passibilis est, Deus est. In libro autem De Spiritu sancto
formam et imaginem consequentes. Cæterum verba num . 9 , vocat Spiritum sanctum impassibilem , Se
hæc, pro suis ipsius viribus ; et, juxta vires humani cundo &taons dicitur ille, qui, ut verbis utar Vie.
profectus, æque valere opinor , atque ista , quantum ronymi ad Ciesiphontem scribentis, ad vitlulum
homini possibile est. summilalem cum venerit meditatione , et assidua
Postremus locus exstat in Enarrationibus ad ipsarum virtulum exercitatione , passiones , seu per.
cap. 1 Epist. I Petri. Ibi verba Pelri , "7 Eleclis.... (urbaliones ila demenle exstirpaverit , ut nulla fibra
secundum præscientiam Dei Patris, sic explicat: radiæque viliorum in eo resideat : adeo ut ne in
« His concordant quæ a Paulo dicta sunt ita : Sicut nocte quidem ea patialur quæ hominum sunt, nec
{XLV ) elegit nos in ipso anle originem nundi esse cogitalione viliorum aliqua litilleiur . Iloc sensu quos
sanctos et immaculalos coram eo in dilectione, præ - dam sanctos homines evadere impassibiles , docue.
destinans nos in adoprionem filiorum 8. Licet eniin runt Pelagiani. Quo autem illoruin absurdiur Sorel
quidam dicant, quoniam semper, et ante mundum , c opinio , illud etiam aliquando sallem addiderunt,
rationabilium natura sit ; . verumtamen prævidens posse hominem solis naturæ viribus ad hujusmodi
Deus fidem , et actus hominum , qux [legendum slalum pervenire. His Augristinus in libro De dono
puto , qui] aguntur per evangelicam declrinam , perseverantiæ ,cap. 2, hoc Ecclesiæ dogma opponit:
præscienter elegit eos in Christo ante mundi origi- In quantacunque juslilia sine qualibuscunque peccatis
nem , jam lunc prædestinans eos filios esse partici- in hoc corruptibili corpore nemo vivil, Cum gratia
pio sanclos adoptionis. Præscientia enim mihil aliud nempe ordinaria , ut ego interprelor. Demum ata
est pulanda, quam contemplatio futurorum : quæ cela , sive impatibilitas sumilur etiam pro eo stalu ,
non est jam præscientia poslea , sed scientia , dum inquit Colelerius lomo ( Patrum apostolicorum ,
ea quæ primilus contemplata sunt, veniunt ad ef. pag . 548 , in quo posilus vir sancius , per gratian
fectum . Licet igitur secundum præscientiam electi Dei minus crebris , minoribusque tentationibus obno
erant quibus Petrus scribit : verumtamen exsisten - cius est , nec gravioribus pecialis succumbil. Ac sane
libus eis Petrus loquitur. Abjicit itaque fabulam årá elav sic delinit S . Maximus centuria i De
Manichæorum de naturis et intellectus præsens. , charilale , cap. 36 , ul sit pacalus animæ slalus,
Parum vero hæc arrident censori illi , qui in secundum quem difficulter movelur anima erga mall
Enarralionum margine breves notas apposuit; ar- D liam . Sanctusvero Isaacus Syrus, libro ji Sermonum ,
bitratur enim is, ut opinor, aut saltem suspicatur, sermone 34 , pag . 200 Nanjani codicis eosdem ser•
Didymium hic loqui de prædestinatione quæ subse - mones continentis : Tl Šotiv , inquit , ☆ à tráOsla ń
qualur naluralium meritorum prævisionem , aut &vOpw Tivn ; 'ATábela Oů to being alo070fvai tūv Tube
saltem de prædestinatione ad gloriam . At, nisi ego Oūv ÈOTLY . åìà tò un olbasla. Tak Teáor • ÉX. TOM
fallor, Didymus neque de predestinatione ad glo - λών γάρ και ποικίλων αρετών ών έκτήσαντο των
riam loquitur, neque de prædestinatione ad gratiam pavepây xai xpurttūv, holévngav aútois tá Tráin
ex previsis meritis naturalibus : nullam enim ne- και ου δύνανται ευχερώς επαναστήναι κατά της
que gloriæ , nec meritoruin naluralium mentionem fuxõs, i. e . Quid est humana impatibilitas ? Impali
facit ; nam sernionem habet de prædestinatione ad bilitas (XLVI) non in eo sita est, ut passiones non
gratiain adoptionis , sive sanctilicadlem , quæ præ sentialur, sed in eo ul passiones non recipiantur :
destinatio subsequatur præscientian meritorum nam ex mullis variisque rirluribus cum manifestis,
per gratiam acquisitorum , lidei nempe potissimum Tum occullis, quas acquisiverunt debiles ſaclarins

" I Pelli 1, 1, 2. 58 phes. I, 4, 5.


133 COMMENTARIUS . - LIB . II 194
eoruir passiones, nec possunt istæ contra animam A amicos Dei constituil. Nec enim dubito, quin édetra
facile insurgere . Hoc ferme sensu vulgo intelliguntur eis Græce dixerit Didymus quos Epiphanius Scho
Irenæi, Justini, Clementis Alexandrini, Basilii, et lasticus, seu quicunque illarum fuerit Enarratio - |
aliorum loca , in quibus Justorum åttáoela memora - num interpres , vocat passibiles ; id est passionibus
tur. Ego vero hanc explicationem non solum rejic succumbentes. III. Vox trá00%, id est passio , ita
cere non audeo, sed etiam libenter eam ampleclor , accipi videtur a Didymo lib . 11 De Trin . , pag. 129,
ac illud tantum adjicio , mihi quidem eorum Patrum ut peccatum valeat : vox vero èunaońs ita , ut eum
loca legenti visum esse , ipsos interdum apacheie significet, qui peccet. Miruin ilaque esse non debel,
nomine nihil aliud designare voluisse, quam slalum si etiam åtta Oñ eum interpreter , qui per Dei gra
illum , in quo aut per baptismum , aut per pæni- tiam sanctificantem a peccatis mundatus fuit. IV .
lentiam homo ab omni peccati sorde mundalus sit : Vocabulo àcapola , quod idem valet atque & tiá
adeo ut frá os non lam passionem , quam peccatum dela , virtutem aliquando denolari docel Didymus in
nonnunquam sonet ; ideoque åtaońs aliquando non calena in Psalmos, quæ exslat in codice Græco
tam is dicatur , qui passionis , aut passionum , quam xvii Bibliothecæ Venelæ S . Marci ; pagina enim 22
qui peccati aclualis expers fueril. explicans hæc psalminoni verba, Infixæ sunt genles
Sed jam lempus est, ut quid hac de re Didymus B in corruplione, quam ſecerunt, sic loquitur : Kæl uitiv
senserit, inquiramus. Loca igitur, in quibus huma- xal tñsapetñs de apslas aeyouévns év tõ•'H xápis
nam år.ábelav is commemorat, hæc potissimum uEtà tùy dyaTÚVTWV TÓvKúplov nuôy ¿v åçoapolą .
inseni. Primus occurrit lib . i De Trin . pag. 71, évavtlws Exouoa xaxla déyout' äv eixotwsOlaçoopo
ubi affirmat, qui Christi consorles sint, eos esse xalgoopá, id est, Alqui cum el virlus dicatur incor .
árabelas [sive impatibilitatis ] Christi ipsius parlici. ruplio in illo lexlu (Ephes. vi, 24) : « Gratia cum
pes. Aller exstat lib . ui De Trin ., pag.367, ubi sic iis qui diligunt Dominum nostrum in incorruptione;
loquitur theologus noster : Nos sibi conformes fa - merito contraria virluti nequilia dicitur corruptio .
ciens (Christus Dominus) , in apatheiam (sive impa- V . Humanam apatheiam stricto sensu acceptans
libilitatem ) Iranslulit. Tertius legitur in libro De rejectam fuisse a Didymo colligo ex lib . in De Trin .
Sp. S. num , 11 : Deus autem codex noster, Deus pag . 316 ; ab anima enirn (XLVII] quæ corpus sibi
enim ] largitor bonorum spem quam promisil, reddet subjectum teneat , el Dei cogitationibus impleatur,

sancti his, qui habent illum ; gaudio [ codex noster : reddere illud veluri &tallés. VI. Si singula ex allatis
el gaudio ), et pace complet eos, qui imperturbatam , antea Didymi locis expendamus, maniſeslo appare
el sedalam cogitationem possidentes , lælas habent C bit, summum illum virtutum et apalheiæ apicem ,
menies, el ab omni perturbationum tempestate Iran - quem ex Hieronymo descripsimus, neutiquam ab
quillas. ipso indicari; multoque minus posse hominem , Di
Verum neque bis , nec aliis hujusmodi, si qua dymi sententia , ad eum slaluin sine divina gratia
sunt in Didymo, ostenditur, eum pravo sensu hu- pervenire : ubique enim de iis omnibus loquitur,
inanam apatheiam admisisse. Nostræ vero æquitatis qui gratia sanctificante donati sint.
est, apalleiæ vocabulum recto sensu in Didymno, ut Denique omnem scrupulum lollit ipse Didyrnus,
in aliis Patribus facimus, interpretari, donec cerla dumn Pelagianam apalheiam aperte rejicit ; nam el
proferantur argumenta quæ illum perperam sensisse in loco , quem aliuli pag . 255 , docet , in
demonstren !. Nain I, S . llieronymus et in Epistola possibile esse homini vilam ad perſeclam legis nor
quidem ad Ciesiphonlem , et in Procemio libri quarii mam exigere ; et affinia scribit lib . Ji De Trin ., pag.
in Jeremiam plures nominal Pelagianæ apatheia 168 et 192.
defensores, Origenem , Rulinum , Evagrium , Jovi- Al Didymus, inquiet quis, libro ni De Trin., pag .
nianum , aliosque; Didymum tamen nusquam hac de 255, eos qui baptizanlur, ait fieri dvajaptýtous, id
Te objurgal, etsi multis aliis in locis, aliasob causas o est, impeccabiles. Sed quis non videt , vocem dve
eum accusando, illius nomini non pepercerit. II. Vox quápintos non sumi ibi eo sensu , quem reprehen
turadhis apud Didymum non bominem denolat dit Hieronymus in epistola ad Clesiphonlem , nec
passionibus obnoxium , sed passionibus succumben - aliud ibidem significari a Didymo, quam omnia in
lem .Dictione igitur contraria åtal™s non eum de- baptismo peccala deleri? Alioquin Pelagianam åv
signare putandus est, qui nullis passionibus obno) . Quaptnclav tribuisse dicendus essel omnibus bapti
rius sit, aut nunquam jis succuinbat, sed eum qui zalis : quod ne verisimile quidem esl .
passionibus succumbere non solel. Quod autein vox Quæ cum sic se habeant, immunem a Pelagiano
utaons ita sumatur a Didymo, ostensum a me fuit errore fuisse Didymum concludere jam liceret, nisi
not. ad pag . 129 , idque confirmare licet ex ejus quidam adhuc locus superesset, qui negotium ſa
Ferbis, quæ in Enarrationibus ad capul ji Epistolae cessere queal : de quo proinde pauca dicenda sunt.
Jacobi legimus. Pacem , inquit, quam dal (mundus), Exstat is lomo TV Anecdotorum Wolli, ubi ex
ad corporeos aclus invitat amalores concupiscentiæ , planans Didymus ista Actorum verba " , llæc erat
et passibiles eos facil : Jesus autem pacem præbens, plena operibus bonis et eleemosynis, sic loquitur :
** Act. Is , 36.
195 DE DIDYMO 196
Quoniam nonnu.vl, qui negligenter in studio per- A lionem , ostensum a mc fuit in not. ad pag. 257. Quis
fecla rirtutis versantur, fieri posse negant, uthomo vero non miretur, eum Didymo errorem tribui a
inculpabilem vilam agal ; præsenti loco Scripturæ Basnagio , quem aperle explodil ipse Didyinus cum
conſulari possunt, quo Dorcas plena fu 'sse dicilur in libro adv. Manichæos, ut monui pagina jam ci
bonis operibus omnibus, et erogatis in pauperes elee- lata , lum capire 5 , 19, Enarrationis in Epistolam
mosynis. Qui enim ila vilam instruil, eum sine sor primam Joannis , ubi explicat hæc verba : Tolus
dibus vivere consequens est, mundus in maligno posirus est. Horum enim inter
Al ne hæc quidem censuræ digna existimo. AD prelationem sic exorditur : « Mundus, id est, mundi
illo enim dicuntur, qui aperle docuil, nit jam mo - amatores maligno oriui sunt subjecti. Tolus , ait,
hui, non posse hominis vilam ad perfeclam legis nor : quod omnes sub peccato pascimur , quoniam ipse
mam exigi. Quapropier cum bominem inculpabilem ortus in vitio est. Quid amplius exigi ab co potesi ,
vitam agentem hic nominal , non eum intelligit , qui lum hæc dictabat, com peccaluni originale nec
opinor, qui in nullum unquam ne veniale quidem dum negaverant Pelagiani?
vel levissiinum peccalum labalur, sed qui graviter Sed argumenlum paulisper expendainus Basnagi ,
quidem nunquam , venialiter autem multo rarius quod is affert in hunc fere modum . Pauli verba ,
delinquat, quam cæleri vulgo homines. Quanquam B Eramus natura filii iræ 81, ita accipit Didyrnus in
posse hominem justum , cum gratia extraordinaria , libro adv. Manichæos, ut vocem natura significare
vilare omnia peccata etiam venialia , ne ipse qui- dicat vere. « Al quoe!, inquit, nequaquam significat
dem Augustinus negal. Qui dicunt, inquit libro 11 De vere, el Apostolus voluit, nos Dei vindictam ob pec
peccalorum merilis el remissione cap. 6 , segm . 7 ,esse catum originale mereri ; quod tamen ibi Didymus
posse in hac vila hominem sine pecculo , non est eis non commemoral, ideoque peccatum originale ne
continuo incaula temerilale obsislendum . Si enim gasse videtur. ;
posse negaverimus ; el hominis libero arbitrio , qui Sed Hieronymus quoque libro i Comment. In
hoc volendo appetil, et Dei virtuli vel misericordiæ , Epistolam ad Ephesios cap. 11, ea Pauli verba sic
qui hoc adjuvando efficil, derogabinus. . . . . . Si a exponit, ut neque peccati originalis mentionem fa
me quæralur, utrum homo sine peccato possil esse in cial, el vocabulum quoel ambiguum esse aflirmet,
hac vita , confitebor posse per Dei gratiam , el libe- ut verii etiam possil prorsus, sive omnino. Nunquid
rum ejus arbitrium . Imo aliquos reipsa fuisse, vel ergo Hieronymum quoque inter eos numerabimus,
esse homines justos sinc peccalo , præter Christum qui tam turpiter errarunt , ut peccalum originale
Dominum , ac B . Virginem , confiilenter negare non non agnoverint ?
auilet in libro de perfectione justitiæ , cap. 21, segm . C Cap. X . De animarum præersistenlia.
44. Scio enim , inquit, quibusdam esse visum : quo- Origeniano de animarum præexsistentia errore
rum de hac re sententium non audeo reprehendere , inſeclum fuisse Didymum , adeo clare leslalur mul
quunquam nec defendere valeam . lis in locis Hieronymus , ut dubitare omnino non
Cap. VIII. De cælis . liceal, quin ipse a sancio doctore, ut pravæ illius
Cælos anima intelligentiaque prædilos esse , adeo doctrinæ patronus habitus fuerit. Ut enim ea
aperte negat Didymus lib . i De Trin ., pag. 97, et preleream quæ de Didymo scripsit ille lib . i adr .
lib . II, pag. 192, ut jure slalui posse existimem , Rufinum , segm . 6, el lib . II, segm . 16, ac lib . ll,
ipsum Origenianis hac in re nequaquam suffraga- segm . 12, quid aperlius his quæ legimus segin . 28
Illin csse . Quid ergo sibi vult, inquies , cum ait libri Ierlii ? Rulinum ibi sic alloyuilur : Hinc est et
lib . II, pag . 114 , cælos a Spirilu sancio corrobora . illa lua arcana interrogalio , quare moriantur inſan
tos esse , alque sanctificalos ? Respicit ibi, atque les, cum propter peccala , corpora acceperint. Exstat
adeo explicat Psaliis illud : Verbo Domini cæli fir- liber Didymi ad te , quo sciscilanti libi respondil,non
muli suni 50 , etc . Eum vero locuin accipi posse cum eos mulia peccasse , el ideo corporum carceres 'anrum
de cælorum substantia , tum de angelis cælorum in - , eis leligisse sufficere . Quapropter Didymum ab Ori
colis , docel ipsemet lib . 11, pag. 174. Itaque cum genismi labe defendere nemo potest, quin probet
cælos quidem vocal res inanimalas, el crealuras ir aul Didymi scripta , ob quae ipsum Hieronymus ac
rationales , de colorum substantia loquitur ; cum cusal, ab Origenistis corrupla , vel ficta fuisse, idque
vero eos a Spiritu sanctilicalos dicil, alteram se llieronymum ignorasse : aut id Hieronymno propo
quitur interpretationem . Lege, quesó , quæ scripsi silum fuisse, ut Didymum calumniarelur : aut deni
not, ad pag. 87 el 114. que illum Didymimentem probe non assecutum , ea
[XLVII] Cap. IX . De peccato originali. Origeniano sensu dicta existimasse , quæ catholico
luier czeleros errores, quos Didymum in Enarra. dictaverat Didymus. Quorum primum ne verisimile
iionibus, atque in libro adv. Manichæos docuisse quidem videlur : allerum dici non potest quin
suspicatur Jacobus Basnagius , hunc etiam recen - maxima maximo doctori , sanctissimoque viro inju
set, quod peccatum originale negasse videalur. Sed ria lemere inferalur: tertium vero nulla omnino
injustam plane ac falsai esse hujusmodi accusa- ratione confirmare jam licet, quod et pleraque Di

50 Psal. xxxii, 6 . 51 Ephes. 11, 3.


197 COMMENTARIUS. – LIB . II. 198
dyni seripla interierint, et circa quintæ synodi A habitatores terræ : rapientes utique ea quæ terrena
temporu , ac post eam synodum quamplurimi , qui. sunt, el lerreni indulos imagine, 1 Ila Didymus.
bus fortasse ea legere datum erat, eamdem , quam Qui vero nolas in margine adjecit : Caule lege , in
Hieronymus, Didymo nolam inusserint. Quæ cum quit , nam subdole videtur insinuare hæresim Origenis
ita sint, in dubium revocari non potest, quin aliqua de proexsistencia animarum ante corpora, elmun .
saltem ex Didymi scriptis , quæ interciderunt, Ori- dum visibilem .
geniana labe inquinata fuerint : ac illud tantum no . Sed equidem , ut verum fatear, cur non possint
bis integrum est quærere , ulruin hujusmodi sint catholico hæc sensu accipi, non video . Nulla enim
etiam quæ supersunt. hic præessistentiæ , nulla præcedentium peccatorum
Ilaque, ut in præexsistentia animarum sistamus, mentio , sed lemporanec duntaxat animarum in
nullum ejus vestigium neque in libro adv. Mani- corporibus habitationis : nec aliud spectare mihi
chæos, neque in libro De Spiritu sancto , nec in videtur Didymus, nisi ut moneat, non esse ani
fragmentis , quæ Didymo in Catenis tribuuntur, mas ex lerrena substantia ; alioquin dicerentur
observare me memini. In libris vero De Trinilale non advenæ , sed habitatrices terre ; eas vero ani
nonnullae quidem occurruntlocutiones, quæ ad Ori- mas, quæ habent compassionem carnis , id est, quæ
genianum hunc errorem referri queant, cujusmodi B carnalia desideria , passionesque seclontur, indige
est illa quæ pag. 248 legitur : Pro terra rursus do- nis potius quam advenis assimilari.
nat cælum ; sed singulas catholico sensu commode Quid ? quod absurdam Origenis de præexsisten
accipi posse ostendi, ni fallor, in notis, ut viilere lia opinionem aperte ibidem post paucissima verba
licel pag. 87 el 114 , (XLIX ] 314 et 248, aliisque commemorans Didymus, ita quibusdam eam !ribuit,
locis ibi indicatis. Quin vel ipse Augustinus post ut indicare videatur sibi illam non arridere, aut
damnalum jam ab Ecclesia Origenismum , cum ila certe , ut illam ibi non amplectalur . Ut enim
quadam ex hujusmodi' locutionibus usus esset , paulo superius diximus, afferens Pauli verba , Sicut
eam in Relraclationibus lib . I , cap . 1 , sibi qui- elegit nos in ipso ante originem mundi esse sancios 65,
Jem non omnino arridere indicat , sed it absur- sic ea exponit : Licet enim quidam dicant, quoniam
raxn non respuit : sic enim eain retractal : 1 Alie semper et ante mundum rationabilium substantia sil ;
loco cum agerem de animo, dixi : Securior rediturus verumtamen prævidens Deus fidem , el aclus homi
in cælum . llurus autem , quam rediturus , dixissem num .. . præscienter elegit eos in Christo anle mundi
securius , propler eos qui putant animos humanos originem .
pro merilis peccatorum suorum de coelo lapsos sive At si hæc ita se habent, qui fit ergo, inquies , ut
deieclos , in corpora ista delrudi. Sed ego propler - Hieronymus Origenianum de præexsistentia erro
ea non dubitavi dicere , quia ila dixi , in cælum , rein Didymo tribual ? Nempe Hieronymus ea Didymi
tanquam dicerem , ad Deum . . . . . Et in libro Ec- scripta respicit quæ jam nulla sunt; nos vero ea
clesiasla scriptum est : Spiritus reverlalur ad Deum , duntaxat quæ adhuc exstant.
qui dedit illum 5 . )
Reliquum est ergo ut quæstionem banc omnem CAP. XI. De carnis resurrectione.
ad Enarra: iones contrahamus : in his eniin eum , . Transeamus modo ad carnis resurrectionem :
de quo loquimur, errorem nonnulli se detexisse ar- nam de ista quoque perperam senserunt Origenistæ .
bitrati sunt. Locuis autem , quem reprehendunt, ex- De Didymo autem sic staluo : nullum exstare, aut
slal initio Enarrationis in primam Pelri Epistolam , nullum cerle mihi nolum esse locum , in quo de
ubi explicatis lilleraliter bis verbis, advenis dispere resurrectione ea docuerit que docuisse dicitur Ori
sionis Ponti , in hunc modum pergit : « Si quid au - genes. Cuin enim in canonibus , sive anatbemali.

lendum est hoc de animæ ratione, quasi advenam lur ipse Origenes, aut sallem Origenjani, quod cor
eam velit agnosci. Unde etiam dictum videtur : Pe- D pus Domini post resurrectionem æthereum el sphæ
regrinus ergo [legendum , ego ] in Terra, et advena, ricum evasisse voluerint, ac nostra item corpora
sicut omnes patres mei 53. Et ilerum : Heu me ! post resurrectionem ætherea ſore, et [L ] sphærica ,
quoniam incolalus meus prolongatus est " . Advence mo tandem substantiam corporum in nihilum ab
siquidem fiunt hominum anime corporibus copu - iluram censuerint; nihil tale unquam in ullo Di
latz , dum in eis temporaliter esse constituuntur. dymi opere invenire potui : quin e contrario in mul
Nam si essent ex ea substantia , vera corpora es - ta incidi loca, quibus satis aperle se catholicæ Ec
sunt habitatrices terræ . Denique animæ habenles clesiæ doctrinam sequi indical. Unum exempli
compassionem carnis, essc in habitatione carnea causa profero ex Corderiana calena in Joannem .
nuncupantur, et velatione , quanquam ailvenæ sunt Exstal vero pag . 159, ubi exponitur versiculus 29
in terram (lego, in terra ), sed magis assimilantur quinti capitis, qui est hujusmodi : Omnes qui in mo

dymus versiculum 13 capitis viii Apocalypsis ) super tem verba Laline a Corderio sic versa sunt : Illud ,
199 ΙΟΕ DIDΥΜΟ 2ύθ

« ωmnes φuί in monumentis εμmι, , idem est ac εί Α modo deposlla, ac demum iterum assumpta in re

dicaι : 0mnes morιui. Αlioquin enim eorum qui α fe surrectione.


ris igneυe consumpti sunt, corpora non resurgerenί. Sed pergiι loqui Didymus in hunc modum : Si φuis
Verum φιιandoφuidem omniun morιalium (μιura siί υero hac er persona Daυidis dici opinatur, desina!
resurrectio, illi etiam eorum, φιιι in monumentis sese simpliciorunι senιentia de resurrectione opponeτε.
sunι, numero censendi. Ωuod sί conιenίiosius contra Ωuamυis enim hi demonstrare ad oculum non possin!
dicant, sciendum iis, sicμι φui bona malaque perpe φuod credunι; pie lamen se Jerunt, cum αίμπι car
trarunι, non sunt corpora, qua in monumenίis recon nem resurgere, uι ερirilale et incorruptibile corpus
dila sunt, sic neque Verbum prohibilurum ipsos φuo sit. Ricuι enim mortuus qui resurgit, post resurrectio
minus corpora sua igni aliαυe rαίione absumpία re nem υίυμs est, non υero morluus; iία αατο resuscitala
sumant. Ωuid clarius 2 Νοn a:therea, non sphaerica posι resurrectionem spiriιαle et incorruptιbile corpus
assumpιuros nos esse diciι corpora, sed τα πυρί ή est. Ηuic auleιιι loco non dissimilis esι alter, gui in
άλλως αναλωθέντα, id esι ea ipsa quae anιe obiιum extremis enarrationibus legiιur, el esι hujustuodi.
habebamus, etsi forte ab igne, aut alia Guacunυue « Scripιum namque de hujusmodi justis esι (Dan. xιιι,
ratione absumpta fuerint. 5) : Fulgebunι sicut claritas firmamenti, ει intelti
Superest itaque tanιum, ut potiora quaedam Didy Β genιes erunι sicuι αειra. Ρropιerea namque sancti
mi loca lectori exhibeam, ul judicare Cueat, uίrum resurgenιes a mortuis cum incorruptibili eι spi
orthodoxa sinι, necne. riιuali corpore, solis et lunae, eι siderum gloria
Ρrimum desumo ex Νicetae catena in Jobum, pag. comparanιur. » Ηisce autem in locis (LI] dum re
187, Graca ιamen verba omitιens brevitatis ergo surgentium corpora spirilalia el incorruptibuίia
ac ea Latine ιantum, sed fideliter, et ad verbum a νοcat, respiciι sine dubio Ρauli verba : Seminatur
nιe conversa afferens. Εxplicaι ibi Didymus monum corpus animale, resurge! corpus εpiritale". Ιιenique
decimumque versiculum septimi capitis, ubi Graeca illa : Ει morιui resurgent incorrupιι ".
ιranslatio haec habet : Si enim homo descenderiι in Suspicionem ιamen alicui, me quid dissimu.em,
infernum, mon amplius ascendet, neque reuertelur in movere potest quol carnem a corpore veluti distin
propriam domum, neque agnoscet eum amplius locus guere videaιur Didymus, dum aiι, εανηem resurgerε,
ejus. Ωuae dum exponiι, sic loquilur : Αliί υero di ιιι spirilale et incorruplibile corpus sit. Joannem
cunt : Νon μι negeι resurrectionem (Jobus), hac di enim Jerosolymitanum redarguiι Hieronymus, quod
cil : sed ila loquiιur primum quidenι μι homines ca de mortuorum resurrectione loquens, corporis, non
ducos esse ac debiles osιendaι : deinde φuiα φui semel oarnis vocabulo usus esseι : ex φuo inferι, euun de
morιuus est, in hanc corruptibllem υitam non reυerle Ο resurrectione idem cum 0rigene sensisse. Αlta,
tur, neφue φuisquam ipsum υidebit ea facientem φude inquiι , carnis, alia corporis definitio esι : omnis
facere consueuerat. Γιαque υerbis illis, « Νοn amplius εατο est corpus, non omne corpus est caro. Caro εει
ascendel er inferno, » conjungenda sunι υerba hac, proprie φϊια sanguine, υenis, ossibus, nervisque con
« Ιn propriam domum non reυerleιμr. » Uι sensus stringitur. Corpus quanquam et caro dicatur, inιer
siι : Resurget φuidem, non reuerlelur lamen in suam dum lamen athereum , tel aereunι nominaιur....
domum. Sed probabilis quidem est hac interpretatio; Vides, nos intelligere subtilitates restras, et arcαma,
υerior aulem esί prior illa, ηuod nempe ignorabαι φιμα in cubiculis, et inter per/ectos loquimini... Ρα
jusιus (Jobus) φιια pertinenι ad resurrectionem. Ιιa ίει φuare corporis, et non carnis resurrectionenι di
Didymus, nihil, uι opinor, allirmans. φuod Εcclesiae αeris : sciliceι μι nos rudes carnem ιe dicere puία
docιrina de corporum resurrectione adversetur : remus in corpore, et hi qui perfecti sunt, intellige
etsi ex duabus, φuas indical, interpretationibus eam renί εαrnem in corpore denegari.. In Symbolo βdei...
amplecti videaιur, guae minus probabilis esι. omne Christiani dogmatis εαcramentum, carnis re
Αlter locus legiιur ιom. 1V Αmerdoιorum Wolfii. surrectione concluditur. Ει ιu inlantum in corporis,
Αfferι ibi Didymus ex vers. 26 capitis Ιι Αcιο ει ilerum corporis, et ιerlio corporis, et usφue πουies
rum verba Psallis : Ιnsuper et caro mea requie corporis υel sermone, υel numero immoraris, nec se
sret (sive habitabit) in spe : ιum haec subjungil, quae mel nominans carnem. Haec Hieronymus adversu,
Wolfii translationen a me alicubi fideliler emenda Joannem, quae in Didymum eliam convenire posse
1am sequens affero. Ωuoniam Jesus, in φuantum censeaι quis.
rnorlem subiil, carnem, φιιum salulis nostra causa Verum antequam Didymum damnes, lector, aequum
αssumpseral, deposuit, ιιι eam lerlia die ea morte re es1, uthaec quoqueanimadverιas:primo, resuscitaιο
ειuscitarel : meriιο hanc sui ipsius carnem in spe ha rum corpora nec aerea, mec aetherea, nec sphaericaab
bilasse dicit, ob erspectationem scilice! [sive spem] ipso hic dici, nec alibi, quod sciam; secundo, haec
resurrectionis. Ηactenus Didyιnus nihil diciι non or mulιο anιe dictasse Didyιnum, guam subtilem istan
thodoxun : nulla hic mentio aetherei, sphaerieive carnis a corpore distinctionem exposuisset Hierony
eorporis, sed unius 1antum ejusdemque carnis, φuae mus, suspecιumque reddidisset corporis vocabulum;
primum a Domino assumpta fueril, ιum quodam 1erlio, ideo forιasse corporis polius, quam carnis

" 1 Cor. xv, 44. " ibid. 52.


201 COMMENTARIUS. – LIB . II. 202
nomine usum esse theologum nostrum , quod Pall- A turbatos fuisse ait apud Wolfium tomo IV Anecdo
lus citalo in loco dixerit, resurgel corpus spiritale. lorum pag. 26 (ad vers. 38 capitis vii Actuum
Postremo simpliciorum sententiam defendi hic a Di- apos!. infra) : Cum ibi, inquit (nempe in cælo ),
dymo; Origenistis autem in more posilum fuisse, adhuc essent angeli apostatæ , terræ affectum affixe
ut non seipsos, sed Caibolicos simplicium titulo do rani : ex quo illud conseculum est , ut e cælo in
narent, ut centies indicat llieronymus. lerram projicerentur. Simili modo Irenæus lib . iv ,
Nunc bina alia coronidis loco exscribere possem cap . 16 : Angeli quidem Iransgressi, inquit, decide
Didymide resurrectione fragmenta ab Hieronymoal runt in terram . Atque, ut alios præteream , Panta
lata in epistola 119 , ad Minervium el Alexandrum , leon diaconus atque Chartophylax in 32 Naniano
Sed cum valde longa sint, nihilque in eis dicatur,
qood se recte non habeat, salius duco illa preler- πονηρού Σατανά » του ως αστραπή εκ του ουρανού
millere; satis enim ex his quae hactenus dixi, προς την γην κατασπασθέντος συν τοις ακαθάρτοις
constare videlur, reclene Didymus de carnis resur xal Trovnpois aútoŨ TEVEÚjao!v, id est, Contra apo
rectione senserit, an secus. sialan et malum Satanam , qui ul ſulgur e cælo in
Cap. XII. De pænarum reprobis inflictarum lerram detraclus estuna cum immundis suismalisque
ælernitale . B spiritibus.At cum Didymum , lum alios ita loquentes
Quod vero pertinet ad pænarum dæmonibus ac nihil aliud spectasse crediderim , quam quod Isaias
reprobis inflictarum æternitatein , nihil jis addere ait cap. xiv, vers. 12 : Quomodo cecidisti de cælo ,
necesse esi, quæ jam dixi pag. 131, not., aliisque Luciſer ?... corruisti in terram . Ubi lamen statim
in notis ibidem indicatis. Nam plura quidein alia in subjungit propheta : Verumtamen ad infernum de.
Didymi scriptis inveni loca , in quibus inferni sup. Iraheris in profundum laci. Hæc enim omnia de
plicia æterna dicerel; sed ne unum quidem hacte diabolo intellecla fuisse a Didymo constat ex iis
nus reperi, ubi ea sempiterna fore inliciarelur . quæ legere licet in calena in Joannem ad cap . ili,
Cap. Xlll. De angelis . vers. 13, pag. 94.
Cum baud pauca de angelis in Didymo loca , Sexto , de angelis rebellibus non satis recte ali
eaque aut animadversionis , aut censuræ digna vide- cubi loqui videri potest, dum de iis ut in via olim
rim , operæ pretium erit simul hic omnia, vel cerle exsistentibus egit. Namque in Enarrationibus, ad
polissima lectori indicare, quo facilius valeal ipsius versiculum 9 Epistolæ Judæ hæc legimus : Nec est
bac de re omni opinationes cognoscere. diabolus terrena substantia ; habuit enim aliquando
Primo itaque ipsum in ea fuisse suspicor opi- divinam gloriam , et sanctam Dei scientiam , licet
nione, ul angeli non omni omnino corpore destitutiº conversus de magniludine lanta ceciderit. In libro
sint, sed respectu nostrum tanlummodo dicantur autein De Spiritu sancto, num . 12, posiquiam san

præclarissimum præsulem Joannem Arcbintum (a ). hæc verba addil : Licet in beatitudine et sanctimonia
Secundo,bonos angelos proborum hominum , ma- perseverent. Ac paulo post subjungit, si unum saltemi
los vero improborum custodes esse dorei, si auctor angelum convertibilis , id est mutabilis naluræ esse
ipse fragmenti est, quod sub ejus nomine scriptum ostenderimus,merito dici posse omnes omnino an
reperi in Naniano codice alias a me pag. 277 inter gelos esse mutabilis naluræ , licet, inquit, non sint
notas memoralo. Nam pagina 328 ejus codicis hæc conversi in beatitudine perseveranles. At si juxta Di
lezi : Siôvuou. (Lilj Tojs uży dylousyutaywyolqulát. dymum angeli qui non peccavere, in beatitudine
COJJIV Öyyehou tous patrous oxOtelvol, id est : perseverarunt, sequi videlur, ut eos qui peccaruni,
Didymi. Sancios quidem custodiunt angeli lucis, ma- ex beatitudine excidisse existimaverii, ideoque ane
los vero angeli lenebrarum . gelis, cum in via adhuc exsistebant, beatitudinem
Terlio, quemdam ab ipso angelorum ordinem ad - Tribuerit.
missum esse suspicor, qui in Scriptura vocentur D Altamen , ut verum falear, vix in animum indu
Æones, sive Sæcula , ut dixi pag. 133 , not. De qua cere queo, Didymum in ea fuisse sententia , ut ani
opinione legenda sunt quæ scripsit Cotelerius tomol geli reprobi beatifica Dei visione aliquando politi
Patrum apostolicorum , pag. 403 , nol. 18 , el p . 406 . sint, qua postmodum privati fuerint. Nam et allata
Quarlo , dæmones ab immundis spiritibus distin loca recto sensu salis commode exponi posse reor,
guere videlur in libro De Spiritu sancio , num . 56. nec alibiusquam , quod sciam , ejusmodi opinionem
Ibi enim primum vocabulo spiritusnuncupari ait su - secutus est.
pernas rationabilesque virlules, id est sanclos angelns : Quod allinet itaque ad primum locum , equidem
deinde rationales quoque alias creaturas, el de bono cum videam Enarrationum editionem mendis refer
in malum sponte propria profluentes vocari spiritus tam esse, ut dicebam superius, sive ob Typographo
pessimos et spiritus immundos. Tum demum sub rum incuriam , sive quod unicus ille codex manu
jangil, spiritus quoque dæmones in Evangeliis ap - scriptiis , ex quo primum impressa , suni, mendosis
pellari. ſoret; proinde conjicio , Latinum earumdem Enar
Quinto , angelos aposlalas in terram e coelo de- ralionum interpretem non scripsisse divinam glo
(a ) Exstat infra.
PATROL. GR. XXXIX .
203 DE DIDYMO - 2012
riam , sed, divinam graliam ; tum pro dictione gra- A tamen delenti supplicio resipiscentunde ceciderunt. ,
liam irrepsisse vocem gloriam : quo nibil facilius, lia Basnagius. Sed integrum Didyini locum exscri
cum in vestustis membranis compendiariæ utriusque bere operæ pretium est. Explicat ibi enarrator ver
vocis scripturæ parum a se invicem absint, ut sic siculos 10, 11 ac 12 capitis primi, in quibus hæc
loquar, ac valde similes sint. Quod si retinendum inter cætera leguntur : De qua salute exquisierunt
omnino quis velit vocabulum gloriam , Didymum atque scrutati sunt prophetæ ... quibus revelatum est,
divince gloriæ nomine non beatificam visionem de. quod non ipsis , vobis autem ministrabant hæc, que
signasse respondebo, sed splendorem gratiæ ac dum nunc annunciata sunt vobis... in quæ concupiscunt
noruin supernaturalium Satanæ a Conditore colla . angeli prospicere. Postrema autem hæc verba ila in
lorum . Nam vox 665q , sive gloria sæpe a Didyino terpretatur : « Sic exponitur, si quis existimaverii,
ila accipitur, ut clarilalem splendorenique significet, quæsilam a prophetis salutem in line esse mundi :
sicut alibi monuimus ; nec proprie sancti angeli quod in omnibus, el in summo est appelilu ; quando
(Liili dicuntur habere divinam gloriami, id est beali. ipsius quidem causa alia cuncta funt, ipsum vero
ficam visionem : sed frui divina gloria , aui nolius cujus causa nullius agitur. » [ Vendosam hic esse le
cælesti gloria . clionem perspicuum est : an delenda rox cujus ? (a ) ]
In allero aulem loco , quem superius alligi- B « Non abs re est etiam intelligi de sanctis angelis,
muis, ideo sanctos angelos in beatitudine perseverare el simpliciter cunctis beatis rationalibus hoc di
ait, ut puto , quod aut illos speciet qualenus in pa - ctum , cum omncs appelilum habeant prospicere ea
tria , non in via exsistentes; aut per anticipationem quæ in fine sæculi sunt agenda. Si vero alium
loquens beatitudinem vocet eum statum , in quo quemdam slalum feceruntbeatum (per ea quæ reve
erant cum adhuc essent in via ; aut demum quia lata sunt a Spiritu sancio eis qui Evangelium sus
creati sunt in beatitudine imperfecta , ut docet ceperunt) præler eum qui duclus est [lego, dictus
S . Thomas. In eodem sane libro De Spiritu sancto esi] ; dicendum est et concupiscere in eum prospi
num ). 61, stalum ex quo excidit Salanas, exponens cere angelos, qui in transgressione quadam inventi
Didymus inquit : Unde el convertibilis (Satanas) sunt. Nam licet quidam eorum pravi sint, allamen
alque mutabilis, e sanctitale decidit alque virlule. El detenti supplicio , resipiscentes unde ceciderunt
in Enarrationibus ad caput i Epist . I Pelri : In (quod etiam studiosis hominibus compromillilur) ,
infinitum beatorum permanebit hæreditas. Ac de- habebunt desiderium vel per fenestras ea respice
mum in libro adversus Manichæos cap. 1, diabolum re. , Totum hunc locum alluli, ut videat lector,
vocat principem malorum , et primum qui a virtute eum alicubi valde obscurum esse, sive id ex Lalini
defecit : cap. vero 12 : Factus , inquit , ut essel C interpretis barbarie repelendum sit, sive ex vetusto
bonus, poteslalem virtutis capiendæ imperfectam et rum amanuensium , sive ex typographorum mendis .
mancam servavit (diabolus) ; potestatem vero vilii Quocunque autem modo se res habeat, equidem
suscipiendi ad actum perduxit. ægre adducor ut credam genuinam esse lectionem
Septimo, Verbi incarnationem non prius angelis, vocabuli resipiscentes. Nonne multo concinnior sen
quam nobis no!am esse factam , imo eam per nos lentia erit, si legerimus : respicientes unde cecide
angelis innotuisse docel lib . 1. De Trin ., pag . 392 . runt ? Quis unquam audivit hujusmodi loculionem ,
Quod lainen explicatione aliqua indigere nemo non resipiscentes unde ceciderunt? aut quidnam tandem
videl, ne illud consequatur, ut beatæ Virgini ac pa- valet ? Cälerum sive respicientes (LIV ] legendum
storibus, quibus Salvatoris nativitas ab angelis sit, sive resipiscentes, falsum omnino est quod ait
nuntiata est, prius notam fuisse incarnationem vo - Basnagius. Didymus enim nec de hominibus repro
luerit Didymus, quam Gabrieli archangelo, el ange. bis, nec de dæmonibus loquitur, sed de quibusdam
lis, qui Salvaloris adventum Mariæ ipsi, ac pasto - angelis lapsis, quibus Deus pænitentiæ locuire con
ribus annuntiarunt. Sanctus Thomas sane angelos a cesserit, eo quod minus peccarini, sive in trans
principio suæ beatitudinis præscivisse docel myste- , gressione quadam inventi sint.
rium incarnationis, quoad substantiam tamen , non Multo enim clarius id ipsum aflirmare videtur in
vero quoad omnes circumstantias. Quæ sententia altero loco quiexslat in eadem Enarratione, cap. III,
facile cum Didymi verbis conciliari potest. ad hæc Petri verba : Qui est in dextera Dei, deglu
Octavo , de angelis lapsis duobus in locis loquens
Didymus, aliquorum resipiscentiam , emendationem , profectus in cælos, subjeclis sibi angelis, et poleslali .
ac salutem per Christum ab eis obientam comme- bus, et virtutibus. Ea enim sic exponit : « Sicut
morat. Primus locus exstat capite 1 Enarrationis per Filium Dei, quod Verbum est, seu Ratio , essen
in Epistolam 1 Petri, et a Basnagio tom . I Lecit. An - tiam cuncta rationalia , et ut essent, habuerunt ; sic
ligg. Canisii pag. 199 , sic redarguitur : ? Homines per eum omnium eorum salus effecta est. Qui enim
pravos, et jam æterno damnatos supplicio pænilen [fortasse leyendum , quia enim ) non substantialiter,
tiam olim acluros, ul et dæmonas , credidit (Didy- sed acquisitive sanctitalem habent, cuin crealuræ
mus). Nam licet, inquit, quidam angeli sinipravi, at- sunt (videlur legendum , sini], jure purgatio ſacta est

(a) Vide notas ad hunc locum in nova recensione infra . Edit


205 COMMENTARIUS. — LIB. II. 206
circa cuncia hoc modo habentia bonitatem . Unde A nus,ut testatur Photius in Bibliotheca cod. ccxxx!11.
etiain sublimiore (leyendum puto, sublimiorem ] cor. Accusalus est S . Isidorus Pelusioła , pro quo Siepha
rectionem suscipiunt. Pacificavit enim Jesus per nom Gobarum Tritheitam , ut hoc [LV ] ab eo cri
sanguinem crucis suæ quæ in cælis , el quæ in terra men depelleret, scripsisse aflirmat ibidem Photius
sunt58, omne bellum destruens el lumultum . Mox cod . 232. Accusatus est S . Joannes Chrysostomus
etenim in descensu ejus, et nativitate facta de Vir - a Theophilo Alexandrino . Theophili vero liber contra
gine dictum est : Gloria in excelsis Deo, et in Chrysostomum scriptus, Latine conversus est a S .
lerra pax 59 . Concorditer aulem el ' in präsentibus Hieronymo, ejusque translationis fragmentum affert
dictum est , quia, cum resurrexissel a mortuis, et Facundus Hermianensis lib . vi, cap . 5 . Accusalus
sederet in dextera in excelsis, profectus in cælum , ſuit deniqne, ne omnes enumerem , S. Hilarius Pi
subjecii sunt angeli ei, potestales aique virlutes. Sic - claviensis . "
ut enim homines abstinentes a peccatis, subjecti . Cum itaque omnes hosce de Origenismo injuria
sunt; ita et superiora rationalia correcta spontaneis accusatos fuisse nemo jam dubitel, suspicari for
colpis , quæ lego, quas] forsitan habuerunt, ei sub - tasse quis possel, Didymum quoque immerito de
jecta sunt, completa dispensatione habita pro salute eodem accusatu'm fuisse ; nam anle sextum Eccle
cunctorum . Possibile est autem aliquos hujusmodi B siæ sæculum nullus omnino scriptor, præter S . Hie
spontaneis passionis voluntatibusabstinentes dicere , ronymum , hanc ci notam inussit, ni fallor : sed con
quia non omnino mulalio facta significatur subdito - tra multi summis eum laudibus extulerunt, ut So
rum animalium superiorum . , Hacienus Didymus. crales , Sozomėnus, Theodoreliis. Miruni autem
Qui adeo perspicue bic loquitur, ut négari jam non videri poiest, quod nusquam eum reprehenderit
possit, quin aliquos angelos spontanearum culparum magnus ille Origenistarum adversarius S . Epipha
reos, salvos per Jesum Christum factos esse existi- nius, neque in Epistola ad Joannem episcopum Jero
maverit, ac purgalos atque correclos. . solymitanum (elsi in ea de Origenis is loquens Ru
Ex boc tamen duntaxat loco jure inférri non po- finuin , ac Palladium incusel), neque in Panario ,ubi
test , ut opinor, ei omriem Origeniani systematis ab - de omnibus hæresibus, ac præcipuis earum patro
surdilalem probatam fuisse . Nam primo non de dæ nis sermonem habet, neque in ullo alio opere . Quin
monibus agit, sed de angelis lapsis, nempe non de illud etiam admirationem aliquam habere potest,
omnibus lapsis angelis, sed de quibusdam . Deinde quod neque Augustinus in libro De hæresibus Di
non de peccatis mortalibus, ob quæ inferni pænas dymum memoret, nec Gelasius apocrypha recen
meruerint, videlur loqui, sed de culpis venialibus : sens opera ullum Didymi opus nominel, neque
ut proinde tertium quoddam angelorum genus ad . " Theophilus Alexandrinus Origenistarum , et Orige
misisse videatur, qui medii sint inter sanctos ange- niani systematis damnator, mentionem Didymi un
los, et angelos reprobos, sive dæmones . In scriptis quam faciat in epistolis contra Origènem atque Ori
sane. quæ hodie supersunt, quæque ipse legerim , genistas scriptis , ac in Nitrienses quidem monachos
nusquam indicat, ni fallor , ullam ex reprobis crea invehalur, neminem vero conimemoret, quem Ori
turis ab inferni pænis liberalam fuisse, aut libera- genianis erroribus a Didymo imbu:um affirmei. Imo
tum iri : quin e contrario sæpius docel, ul superius ne in synodo quidem , quam in Nitria ad condem
disi. reproborum supplicia fore sempiterna. Ideo nandos Origenislas habuit ipse Theophilus, ulla
autem in hanc de angelorum quorumdam emenda- Didymi meulio facta est: ut ex eo colligo, quod Hie
tione sententiam Didymum venisse conjicio , utma ronymus in epistola 133 ad Ciesiphoniem pag. 1023
gis magisque sese Manichæis opponeret : mihi el sequenti, multos enumerans, ac nominans, quiin
enim ipsius Enarrationes legenti vix alia de causa eo concilio damnati sunt, Didymum non commemorat.
onus illud composuisse videlur, quanı ut pestiferam Al quamvis hæc ila se habeant, si probari lamen
istorum hæresim confutaret. Cum itaque Catholicis posset quod Baronius et Natalis Alexander aiunt,
illud objicere , ac diclitare non cessareni Manichæi, D Melaniam seniorem Origenianis erroribus a Didymo
dæmones esse nalura malos, idque Didymus falsum imbulam fuisse , nullus jain relinqueretur de Didymi
esse ostendere vellet ; eo adductus est, ut diceret, Origenismo dubitandi locus. Sed utrum id ellicaci
aliquos quidem ex angelis lapsis, qnod minus, aut aliquo argumento confirmaripossit, haud scio .
venialiter peccaverint, damnatos non esse , sed pæ - Quid ergo tandem , inquies, statuendum est? Fuit
sitentiæ locum reliclum eis fuisse ; alios vero , quod ne Didymus Origenista , annon ? Satis fortasse jam
mortaliter peccaverint, et ĆE olxslas yvóuns à ôóxe- alibi quid mihi probetur, indicavi. Nimirum pro
uo xal 346rior, ut ipse lib . u De Trin ., cap . 6 , p . 148 coonpertis hæc tantum habenda existimo, quæ ex
loquitur, factifuerint,fæternis suppliciis cruciatum iri. velerum testimoniis constant in extremo boc rolu
Cap . XIV . De Origenismo generalim spectato . mine a me cditis. Primo', Origenis eruditionem
Plures quarti sæculi Patres de Origenismo accusa - summum in modum mirabatur Didymus. Quis vero
tos fuisse , pauci sunt theologi qui ignorent. Accusa - eam non miretur ? Secundo , in iis omnibus que ad
lus fuit S . Gregorius Nyssenus, quem ab hac nota sanctissimam Trinitatem spectant, orthodoxus sine
defendit S . Germanus patriarcha Constantinopolita - dubio exstitit, ipso id falente Hieronymo, sed Orige
58 Culoss. 1, 20 . 5° Luc. 11, 14 .
207 DE DIDYMO 208
nis tamen quoad hæc propugnator apertissimus A lis conjicere licet. Id autem , si sic se babel , haud
fuil, quod eum de Trinitale catholice sensisse con - magni hac in re Nicephori auctoritas momenti est.
tenderet. Tertio , in iis quæ exstant scriptis plures Apud Evagrium enim legi profecto debel te ntep !
adhibet locutiones, quas antea Origenes usurpave- toutwv, non vero trapà toutwv, aut td teapa toutwv.
ral, quæque etiamsi catbolicum sensum habere Elenim si zapå toútwy, aut tà itapde toutwv legere
queant, post Didymi lamen obilum suspectæ eva - quis velit, authiulcain ibi, aut inelegantem redder
serunt, lum scilicet cum earum nonnullas quidem Nicephori orationem .
a Pelagianis, alias vero ab Origenianorum errorum Solus ergo nobis modo relinquitur Hieronymus ,
patronis pravo sensu adhiberi compertum est. De- quem cerlo constetnon aliorum fidei, seu narra
nique cum sæculo quinto maximæ auctoritatis vir tioni innixum , nec fragmentis e Didymo excerptis,
Hieronymus, et a sexto sæculo , sive a quintæ sy - e quibus sæpe vera auctoris sententia colligi ne
nodi tempore usque ad banc ætatem alii plurimi, quit, Didymum ut Origenislam traduxisse, sed ex
quorum verba in veterum Testimoniis, de quibus ipsis Didymi operibus, iisque genuinis (nihil est
modo dicebam , legi possunt, Didymum ut Orige- enim cur de hoc dubitemus) accusationem suam
nislam habuerint, imo anathemate perculerint, du - deprompsisse . Elsi enim quandiu in vivis ſuit Didy
bilari merilo non potest, quin ipse inter Origeni- B mus,magnis eum laudibus extulerii, ac videntem
stas numerandus sit. prophelam , el Didynum videntem , eloculos haben
Sed quo sensu , ut ita dicam , fuerit Origenista , id lem sponsæ de Cantico canticorum , et magistrum
est , cum lot sint errores Origeni tributi, quibus suum euin appellarit, paucisque post ejus obitum
nam adhæserit Didymus, haud scio an lulo definiri anois sanctum Didymum ipsum nominarit, imo plu
queal. Nam in scriptis quidem , quæ supersunt, vix ribus annis post scriplos in Rufnum libros Didy
ulla alia cerlo apparet Origeniana opinio , præler mum memorans se illius amicum ſuisse veluti glo
eam , quam capile superiori altuli, de angelis qui- riatus fuerit his verbis : Cujus nuper amiciliis usi
busdam , quorum lapsus ejusmodi fuerit, ut æternis sumus: in libris tamen contra Rufinum editis non
suppliciis non slatim cum reprobis angelis damnati modo Didymum Origeniano syslemale preexsisten .
sint, sed pænitentiæ locus eis concessus fuerit . Ex tiæ animarnm imbulum fuisse aflirmat, verum etiam
omnibus autem veteribus scriploribus, qui Didy libros indicat, in quibus hujusmodi syslema ipse
mum Origenismiaccusarunt, ne unus quidem est Didymus seculus fuerat, commentariolos scilicet in
quiloca aliqua es Didymo deprompla , alque Orige- Origenis libros De principiis, a Socrate etiam me
nistarum blasphemias continentia nobis reliqueril, c moralos, el librum ad Rufinum Demorle infantium .
(LVI) imo neunus quidem est (si Hieronymum exce - Quis aulem negare ausit, locupletissimum lestem
peris, de quo mox dicam ) qui eos sallem Didymi esse Hieronymum , maximaque pollentem auctori
libros nominaverit, in quibus easdem blasphemias a late ?
Didymo doceri existimaverit. Al Rufinus Aquileiensis, inquies, mauiſeste indi
Fateor quidem , in Latina Evagrii scholastici in - cal libro ji Invectivarum sive Apologiæ num . 43,
terpretatione lib . iv , cap. 38, legi ; Relulerunt eliam immerito Didymum ab Hieronymo inter eos qui di
iidem Patres mullas alius Didymi, Evagrii, ac Theo- versa ab Ecclesiis doceant, collocari. Fateor. Verum
dori blasphemias, quas studiose admodum ex eorum antequam solemni judicio Origenes Alexandriæ ac
libris excerpserant. Sed verba hæc, ex eorum libris, Romæ condemnaretur, hæc scripsit Rufinus, quod
de suo addidil Latinus interpres, cum in Græco fon - in ea tum esset opinione, ut censeret quæstionem
le , ex quo locum alluli pag. 485, non legantur ; is de animarum præexsistentia ad fidem non pertinere,
enim babet : Tá nepi toutwv ÈxeEquÉvole, non vero sed esse adiaphoram . Id enim aperte aflirmat cum
Tiapa toutwv, ul proinde verlendum polius sil : alibi, lum maxime in Apologia , sive Epistola ad
yui sludiose admodum quæ ad hanc rem (aut, quce ad Anastasium papam , ubi de erroribus in Origene ab
hos ] spectabant, selegerunt: vel, quæ de his relule - D Hieronymo reprebensis loquens, catholicæ quidem
runt (nempe aut de Didymo, Evagrio, ac Theodoro Ecclesiæ dogmata esse profitetur et veram veræ
Mopsuesleno, aul de his blaspheiniis ; ambigua est carnis resurrectionem , el poenarum inferni ælerni
enim vox Græca) selegerani. latem ; sed quod spectat ad animarum originem ,
Fateor etiam mullis post Evagrii ælalem sæculis tres ait esse sententias, quæ salva fide defendi pos
ea scripsisse Nicephorum , quæ Latinæ huic ipsius sint : primam scilicet de animæ diffusione per lra
Evagrii verborum interpretationi consentanea sunr. ducem ; alteram , quod formalis in ulero corporibus
Nain in testimonio , quod allulit pag. 496 ex libro Deus quotidie facial animas, et infundal ; lertiam
XVII, cap. 27, sic loquitur Nicephorus : Ilapa tūv Origenis, quod facias jam olim , id est, lunc cum
xaxūs guyypacéYTWY Èxelvois à ToeFájevoc, hoc omnia Deus creavit ex nihilo , nunc eas judicio suo
est , Cum ipsas blasphemias ex iis , quæ perperam ab dispensel in corpore. Ex tribus autein bisce opinio
illis (Didymo nempe, Evagrio et Theodoro) scripla nibus quam sequi debeat, se ignorare subjungit.
fuerant, collegissent. Verum citata Evagrii verba Quapropler mirum non est, si Didymum nunquam
prie oculis hic habuisse , imo fere exscripsisse vide- contraria catholicæ Ecclesiæ (LVU ] dogmatibus lra
lur Nicephorus, ut ex utriusque locis inter se colla - didisse ait Rufinus, elsi Didymus ipse Origenis opi
209 COMMENTARIUS. – LIB . II. 210
gionem de animarum præexsistentia aut defenderit, A Origenismo infectos esse censebal, fidelibus denun
aut sallem non omnino improbabilem esse duxe- tiaret, quo isti facilius sibi ab errore cavere pos
rit. sent. Tertio , excusandus in eo erit Rufinus, quod
Quod autem in eodem secundo libro , segm . 8 , que ægre ferrel, eum tam aperle ut helerodoxum dam
ritur Rufinus, Hieronymum , dum Origenem ac Di- mari, qui Origeoismum aperte non prædicassel, imo
dymum redarguit, reos nec interrogalos, nec respon . mulla Origenianæ doctrina capita apertissime re
denles condemnare ; et non solum non respondentes , jecisset. Denique ne illud quidem mirabimur, quod
sed nec præsentes ; el non solum non præsentes, sed Didymuin alii quidem , lawelsi ab Origeniana do
et morluos ; elnon solum morluos, sed et eos quos ctrina alieni, maxiwe laudaverint, alii vero eum
semper ante laudaverat ; el non solum eos quos lauda contra vituperaverini.
eeral, sed ei eos, quos seculus fuerat, elmagistros ha
bueral : videtur id quidem alicujus esse ponderis , Cap. XV. De nuptiis.
sed tanti non est, ut cerlo ostendat Didymum no Hunc præterea Didy.no errorem tribuit Jacobus
strum (nam de Origene loqui mei non est instituti) Basnagius in Animadversionibus, pag. 199, quod
ab omni Origeniano errore alienum fuisse : fortasse nuplias Veteris Testamenti tempore malas ſuisse do
enim commentariolos Didymi, quos diximus, librum . B cuerit. Revera autem in libro adversus Manichæos
que ad Rufinum nondum legerat Hieronymus, cum cap. 9 , ila de nuptiis loquitur theologus noster , ut, si
de ipsu Didymo lanquam de theologo omni exce. oscilanter legatur ille locus, videri possit ita sensisse
stione majori locutus est, videntem prophylam eum ut vult Basnagius. At mihi quidem ejus verba per
nuncupans. pendenti (id enim theologum præstare oportet, qui
Quanquam mibi de difficili hac quæstione cogi . de theologicis operibus judicium ferre , multoque
tanti illud in mentem venit, alia etiam nos posse magis qui ea reprehendere velit) videtur injuste
via incedere , ac eo tandem pervenire, ut et Hiero - accusari Didymus a Basnagio. Tuum erit, lector,
lymum , et Rufinum , et alios Didymi cum lauda- judicare , uler Didymimedlem assecutus sit, Basna
lores, lum vituperalores, et ipsum magna ex parte gius, an ego. Sed res altius LYIII ]repelenda est quo
Didymum non sine verisimilitudine tueamur. Nimi. clariora sint quæ dicturi sumus.
rum cum Hieronymus ab iis, quos Origenismi insi- Inter cætera itaque argumenta , quibus exsecra
mulat, Origeniana dogmala non palam , sed clancu biles Manichæi utebanlur, quoddamn erat ex illis
lam disseminata fuisse affirmel sæpius, Ditlyinum Scripluræ locis deductum , in quibus caro peccati,
vero usque ad annum Christi quadringentesimuin aut corpus peccali nominatur : inde enim colligebant
nunquam non commendaverit ; idcirco suspicor, ne admiliendam esse carnem natura , et necessario
in iis quidem Didymi scriptis, quæ interciderunt, malam . Hanc rationem ut infirmel Didymus, osten
Origenismum ita clare prædicatum fuisse, ut nul. dit carnem peccati dici non ex eo quod nalura sit
Ius catholicæ interprelationi locus relinqueretur, mala , sed quod homo ipsa carne abulatur ad pec
etsi multæ in iis occurrerent locutiones Origenia candum . Hoc demonstralo locum Pauli affert, ubi
ne. Id si verum esse ponamus, recte omnia se ha Deus dicilur misisse Filium suum in simililudine car.
bebunt. Nam primo, desperala non erit Didymni cau - nis peccati 60. Ideo autem Christi carnem nuncupa
sa , si nibil eum diclasse censeamus , quod ortho . lam ait similitudinem carnis peccati, quia elsi esset
doro sensu accipi non posset : in libro autem De vera caro, non , ul volebant Manichæi, simulata ,
morle inſanlium non tam ex sua, quani ex Origenis non erat lamen ex coitu . Quod si corpus ex coilu
sententia, de qua a Rulino interrogalus fuerat, lo conceptum sumpsisset Salvator, existimatus utique
catum esse. Secundo, miruni non erit, si Didymum essel, inquit, originali peccato et ipse obnoxius.
Hieronymus affirmaverit aperlissime in Origenis scila His præmissis hæc subdil, quæ ex Turriani inter
concedere : cum enim plures locutiones ab Origene prelatione affero : « Si vero dixerint, Si caro peccati
adhibitas, quales in libris de Trinitate nos inveni- est quæ ex conjunctione viri el ſeminæ nala est, ma .
mus, in Didymo reperissel, quas ab Origenistis læ sunt nupliæ ; audiant isti, quod ante adventum
pravo sensu pronuntiari noverat; Didymum vero Salvatoris, qui abstulit peccalum mundi, si omnes
ipsum in jis quæ ad Trinitatem spectant, acerrimum homines , sicut alia cum peccato agebant, sic eliamı
Origenis defensorem esse constaret; nihil dubitavit, nuplias cum peccato habebant. Unde similiter de
quin pravo sensu dictata forent quæcunque in Din corporibus ex connubio natis intelligendum est :
dymi operibus sapiebant Origenismum : ex quo quia post peccatum facta fuit conjunctio Adæ cum
factum est, ut ipse ulpole suinmo catholicæ fidei cva, idcirco dicta est caro peccali (malim vertere ,
zelo inflammalus non modo Origenismum radicicus dicta sunt caro peccali]..... Verumtamen per adven
exstirpandum , atque ab Epiphanio , a Theophilo tum Christi, sicut ab aliis rebus ablatum est pecca
Alexandrino, el a Romano episcopo in primis con- tum , sic etiam a nupliis. Itaque nunc qui secundum
demnandum curaret, verum etiam omnes, quorum Evangelium vivunt, habere possunt honorabiles nu
auctoritate sese luebantur Origenislæ , quosque plias el lorum immaculalum . ... Ex quo fit ut neque

* Rom . viii, 3 .
211 DE DIDYMO 212
peccalum sit conjugium . Aliter etiain dici potest A in Abrahamo, aliisque sanctis ex Christi venturi
magis physice . Divina quædam res est virginitas, et merilis : sed, ut ego censeo , nullam aliam ob cau
tanquam in virtutibus exsistil. Si quis igiturnuplias sam ea verba adjecit Didymus, nisi ut alium Ma
cum virginitate conferens, ipsas dical peccaluin nichæorum errorem reſelleret, qui nuptias omnes

non comparatione boni malum est ; siquidem per se docebant. His præmissis , judicet lector, utrum alla
tale est. , Hactenus Didymus : quem pravo hec lus Didymilocus merito accuselur a Basnagio.
sensu dictasse equidem persuasum non habeo .
Nain primo, quis credat eum , qui perpetuus Ma Cap. XVI. De Epistola secunda Perri.
nichæorum adversarius fuil, nuplias damnasse, ut Secundam Peiri epistolam in deuterocanonicis
Manichæi faciebant, idque in eo libro quem scri- Scripluris numerari norunt theologi. ltaque si de
psit adversus Manichæos ? Secundo, sanclos Veteris ea hoc tanluin dixisset Didymus, ipsam non esse in
Testamenti sanctis Novi Testamenti æquales esse Canone, excusatione dignus foret : necdum enim in
vult Didymus, idque fuse probare nililor in Enar. Scriplurarum Canonem ab omnibus, nec solemni
rationibus. Al quis nescit plerosque saltem e sanclis universalis Ecclesiæ decreto relata fuerat. Verum
Velusti Testamenti viris uxore non caruisse ? Ter- B jpsam præterea falsalam dicit. His enim verbis enar.
lio , Græcum hujus loci textum non omnino since- rationem in hanc epistolam concludit : Non est igi
rum ad nos pervenisse perspicuum est : nam ubi tur ignorandum , præsentem epistolam esse falsa
Turrianus vertit : Audiant isti, quod ante adventum iam : quæ licel publicetur, non tamen in Canone
Salvatoris, qui abstulit peccatum mundi, si omnes ho- est.
mines el reliqua ; quid, quæso, sibi vult vocula illa si ? Adjeclam fuisse ab aliquo hanc clausulam suspi
nonne perplexam reddit, imo hiulcam orationem ? calur Basnagius. Cujus opinionem libenter equidem
Eadem tamen estGræci eliam lexlus leclio . Itaque amplecierer, si nossem qua ratione cerlo confir
meo quidem judicio corruplus cst, ac mendosus ea mari possit. Sed, cum id ignorem , illud duntaxat
ipsa in parte , qua maxime innititur Basnagius. tuto hac in re slaluere posse mihi videor, episco
Quarto , si nuptias ante Christi advenlum malas lam hanc ut sacrarum Scripturarum librum , aut
fuisse opinatus fuisset Didymus, continuo alteram partem agnitam a Didymo fuisse. In libris enim De
responsionem non addidisset : Si quis nuptias cum Trinitate Pelro sæpius eam tribuit, et instar alio
virginilale conferens, ipsas dicat peccatum esse, non rum Scripluræ librorum cilat; ju Enarralionibus
absolute sunt peccatum , elc. Postremo, quod caput , vero ipsam quoque una cum aliis Catholicis episio
est, postulat æquilas, ullam lurpis error Didymo “ lis interprelatur : ac demum in allatis verbis opus
non tribuatur, nisi sallem in allatis verbis , licet ali- publicalum illain nuncupat, Quid autem librorum
cubimendosis, perspicue is appareat. Verum si al- publicalorum vocabulo designet, intelligere licet ex
lenle singula Didyini verba expenderimus, nullum iis quæ is dictavit in commentariis in Acla , ad
inveniemus, quod eum condemnare nos cogal. Dum vers . 39 capitis viii. Ibi enim postquam Enochum
enim ail, Nuptias cum peccato habebant, nihil aliud translatum fuisse dixit, id est ex loco in locum
denotat, ut puto ,nisi peccatum originale, quod per delalum , subjungit : Quoniam vero ty tais ocon
Christum delelum est, ac deletur . Si enim verbis PoolEujéva!ç B1620 5, id est, in libris publicatis, non
bisce indicaretur , malas olim fuisse omnes nuptias, exprimilur quo is perveneril ; in apocryphis dicitur,
sequerelur ut verba eliam quæ proxime antecedunt, eum in paradisum translalum esse .
Alia cum peccalo agebant , significarent malas fuisse Quid autem sibi velit Didymus, cum eam Epi
quaslibet illorum omuium actiones, qui ante Christi stolam falsatam esse affirmal , nescire me fateor. "
adventum fuere : quo nihil non modo absurdius Exprobrat quidem ipse bæreticis libro il De Tri
excogitari potest, sed ne Didymo quidem magis nitale, quod plura Scripturæ loca depravare, seu
contrarium . Nam et sanctos Veteris Testamenti D falsare conati sint ; quin etiam exemplaria sic fal.
laudat in omnibus qui exstant libris ; et omnem sala in Orthodoxorum manus venisse conqueritur ;
quoad hoc dubitationem tollunt quæ in Enarralio- nusquam tamen aut ipse, aut ullus alius e veteribus
nibus ad caput i Epistolæ I Petri disserit ipse Di- Patribus scripsit , Eeclesiam sinceris Scripturarum
dymus de duplici Christi adventu , sensibili allero, exemplaribus destilulam fuisse . Credibile itaque
allero intelligibili, cujus participes fuisse [LIX ) ait bon videtur, hanc esse Didymi mentem , utgenuina
sancios Veteris Testamenti. Quibus similia libro mi secundæ Peiri epistolæ exemplaria amissa velit ab
De I'rin . cap. 28 , dictavit, pag. 312. Quod vero Ecclesia . At si id reipsa voluisset, absurda plane
subjungit Didymus, per Christi adventum sicut ab essel illius sententia .
aliis rebus, sic a nupliis ablatum esse peccalum , id Cap. XVII, De Didymi fania post obilum valde ob.
quoque de peccato originali intelligendum puto . scurala .
Demum quæ addit de honorabilibus nuptiis, non eo Satis jam ea quæ in Didymi scriptis aut jure,
fpectant, ul nupliæ in Veteri Testamento honora - aut injuria reprehensa fuere , persecuti sumus . Su
biles esse non possent, elsi nondum ad sacramenti perest nunc tantum , ut de illius existimatione ac
dignitatem eveclæ ; honorabiles enim reipsa fuere fama summopere post obitum obscurala dicamus ;
213 . COMMENTARIUS. – LIB. II. 214
ipsum enim a pluribus damnalum alque anathe- A lrario illum magnopere commendarunt. III. lu sy
male perculsum fuisse post quintum Ecclesiæ sæcu - nodo Nitriensi ad condemnandum Origenismuvi
lum , nemo nescius est. Sed cum hujusinodi argu - sub Theophilo Alexandrino episcopo post Didynii
mentum el controversiæ , et periculi plenum esse obilum congregata , quamvis plures Origenistæ no
videam , ac meas insuper vires ei pro dignilale minalim damnati sint, nulla tamen Didymimentio
tractando impares esse agnoscam , nihil aliud fa - facta est. Itaque suspicari quispiam forsitan potest,
ciam , oisi breviter, sed sincere allingam quæcúnque aut aliqua Didymi scripta postmodum ab Origenistis
eum adversus Didymum , lum pro illo afferri posse corrupta fuisse, aut supposililium aliquem felum
existimo ; ut omnibus inter se collatis judicium le - sub ejus noinine ab iisdem evulgalum bonæ illius
clor ferre queat. Exordior autem a primis, hoc est existimationi plurimum nocuisse. IV. In actis quin
ab iis, quæ bonam Didymi existimationem obscu- lx synodi Didymi nomen nusquam exstat, ut dixi.
rarunt. V . Ne Justinianus quidem imperator Didymuin
( LX ) Quanquam in hisce fusius describendis im - unquam nominal in ullo e scriplis , quæ contra Ori
morari necesse non est, cum el vulgo nota sini, et genem edidit. V . Nullum exstat antiquum monu
superius a nobis indicata , et fusius in Testimoniis menlum , quod nos doceat, quandonam Didymi ope
veterum a me collectis exposita legi queant. Ad duo B ra accurale, ut par est, et canonice examinata
autem hæc capita revocantur universa . I. Quod sint; nullum item , in quo illa Didymiopera nomi
Didymum Hieronynius perversis Origenianorum nentur, quæ condemnatione digna existiinala sint
sententiis infectum fuisse affirmaverit. II. Quod aut declarala a quinta synodo. Ex quo sequitur, ut
eliamsi in Aclis quintie æcumenicæ synodi Didy- suspicari possit aliquis. Didymi defensor , eos qui
mum ne semel quiden memoralum legamus, la - ipsuin a quinta synodo condemnalum ſuisse affir
men ab illa synodo aut ipsum , aut dogmala quæ is marunt, non ideo sic loculos esse, quod eum no
sequeretur, damnata fuisse plurimi asseveraverint, minalim damnatum crediderint , sed quod impli
ipsumque ipsimet damnarint, nempe Cyrillus Scy . cile ipsum quoque, aut saltem aliqua illius opera
thopolitanus, Evagrius Scholasticus, S . Sophro- proscripla lunc fuisse censuerint a quinta synodo,
nius, Heraclius imperator, synodus Lateranensis cum hæc Origenem ejusque errores damnavit :
sub Martino I habita, S . Anastasius Sinaila, syno- propterea scilicet quod canone xi addiderit hæc
dus sexta generalis, Constantinus Pogonalus impe- verba : Et eos qui similia prædictis hæreticis sa
rator , Leo II papa , synodus quinisexla , liber puerunt , et sapiuni. VII. Justinianus imperalor in
Diurnus Romanorum Pontificum , Theodorus pa - epistola nuper a viro clariss. Bandinio evulgata, he
triarcha lerosolymitanus , Tarasius patriarcha Con - " resum quidem auctores anathemate nonsinatim re
stantinopolitanus , synodus septima generalis , S . riendos esse ail ; illos vero qui hæresum auctores
Nicephorus patriarcha Constantinopolitanus, alii- secuti sunt, suppresso nomine, ac generali formula
que nonnulli. Nec enim singulos ad unum nume- condemnandos esse , adhibitis nempe his verbis :
rare necesse est, cum plerosque, atque adeo illos Omnes quoque cum ipso sentienles. Atque ita revera
omnes , quorum magna est auctoritas , nomi- se gessit quinta synodus canone si, ut modo di
Darim . ctum est. Verisimile jlaque non videtur, quintam
Quæ autem pro Didymo afferri posse censeo, hæc ipsam synodum Constantinopoli sub Justiniano
polissimum sunt. I. Quamvis Hieronymus Didymum habitam , aut aliud Constantinopolitanum [LXI
ui Origenistam in libris adversus Rufinum aliquot concilium , quod paulo ante ipsam , ut nonnulli
post ipsius Didymi obitum apnos scriptis traduxe - opinantur, sub eodem imperatore ad condemuan
ril ; tamen el illum antea semper commendaverat, dum Origenem convocatun fuerit, Didymo nomina
el eumdem ntpole in Ecclesiae pace et communione lim anathema dixisse ; sed contentam fuisse syno
jam demorluum , sanctum Didymum appellavit in dum credibile est Origenem anathemate percellere :
epistola 71, ad Lucinium . Novi equidem vocabulum , Justiniano enim morem gessere , quantum licuit,
sancli, a Veronensi editore ibi expunctum esse : illi Patres. VII . Cyrillus Scythopolitanus, qui
sed cum illud el in veluslo membraneo codice bi- paulo post habitum quintum concilium S. Saba
bliothecæ nostræ Bononiensis epistolas Hieronymi vitam scripsit, postquam in eadem dixit, Origenem
continente ipse legerim , et in antiquis aliis mem - a quinta synodo damnatuni esse , non subjungit,
branis , et vero in impressis etiam exemplaribus condemnatum esse eliam Didymum , sed damnala
legi constet ; proinde retinendum esse non dubito . fuisse illa quæ de præexsistencia el restitutione di
Huc accedit quod Hieronymus ipse Didymi amicum cla sunt a Didymo. Similique modo nonnulli alii
se fuisse gloriatus sit pluribus annis postquam lj- locuti sunt. IX .Gregorius Magnus, qui synodi Acta
bros in Rufinum evulgaverat, ul superius dictum præ manibus se habuisse leslalur lib . xii, epist. 7 ,
est. Ex quibus omnibus illud consequitur, ut Didy- Iria tantum capitula, et unam personam , nempe
mi memoriam quasi heterodoxi damnatique homi- Theodorum Mopsueslenum , in eodem concilio
nis aversalus non sit. Il. Didymum nullus unquam damnata fuisse scribit lib . II , epist. 36 . Itaque
alius scriptor ut belerodosum traduxit usque ad ignola ipsi fuit Didymi condemnatio. X . Tarasins
sextun sæculum , quod sciam : quin multi e con patriarcha Constantinopolitanus in synodica , que
215 DE DIDYMO : 216
exslal act. 3 seplimæ synodi, allirmal, a Nicæna A cæplam esse atque absolutam ; 3, Menam , ad quem
prima synodo damnalum fuisse Arium , Aetium , scripta est epistola adnexa Iractalui a Justiniano
Eunomium , elc. : allamen nec Aelius, nec Euno- adversus Origenem scriplo , obiisse anle initium
mius a concilio Nicæno cominemorali sunt ; impli- quintæ synodi. Hæc tamen non eo adnotavi, quod
cile ergo laptum damnati ab illo dici possunt. Si - censeam , Origenem in quinta synodo damnalum
milimodo liber Diurnus Romanorum pontificum , non fuisse , et canone xi, pro voce Origenem legen
synodus pseudoseptima, ac Photius Diodorum a dum esse Dioscorum , ut opinatur Halloixius; sed
quinta synodo damnatum aiunt, elsi Diodorus nus - quod probare videantur, Didymum a quinta synodo
quam a quinta synodo nominetur. Et Hieronymus oecumenica damnalum non esse, sed , si damnalus
in epistola ad Pammachium et Avitum de Patribus est, ab alio concilio damnalum fuisse. XIV . Roma
Nic.enis scribit : Lalenler Origenem fontem Arii nos Pontifices Vigilium , Pelagium I et II, ac S .
percusserunt. Quidni ergo plures ex iis qui Didy- Gregorium Magnum quintæ synodi gesta probasse
nium a quinta synodo condemnaluin dicunt, ita in - duntaxat quo: d lrium capitulorum damnationem
lelligi poterunt, ut implicite ac latenter ab ea dam - contendit Fabrius in Prodromo Velitari. Postremo
natum voluerint, non vero explicite , ac nominalin ? S. Maximus, S . Joannes Damascepus, S. Nico ,
XI. Liberalus diaconus in Breviario cap. 23, Cas- B Theodulfus Aurelianensis , S. Thomas Aquinas, alii
siodorus in Divinis lectionibus cap. 1 , Nicolaus I in que plures Didyinum ut [LXII] doctorem citant ;
epistola ad Michaelem imperalorem , Eustralius in Joannes vero de Columna sanctum doctorem , et
Vila sancti Eutychii, apud Bollandianos tom . I Guido Terrena doclorem Græcorum maaimum eum
Aprilis, pag. 554, seu cap. 3, num . 19 , aliique Ori- vocant, ut constat ex eorum verbis pag. 497 a me
genem quidem a quinta synodo damvalum fuisse allatis : Trithemius vero vila præclarum dicit :
tradunt, Didymum vero non nominant. Imo Cassio - imo in Actis sacrosanclæ el cecuinenicæ synodi
dorus non mediocribus ipsum laudibus prosequitur. Florentinæ non allegatur tantuin , verum etiam ma
XII. Adeo obscura est hæc de Didymi condemna- gnus Didymus nuncupatur.
lione historia , ut nihil cerii de ejus tempore , de Hæc sunt potissimum quæ el contra Didymum ,
modo , de auctoribus definiri posse videalur : alii el pro Didymo breviler allingenda ralus sum . Ex
enim in fine quinti concilii, alii initio damnatum his judicium ferat lector ; nam ego quidem in ob -
volunt : alii non Didymum , sed Didymi scripta : scura adeo, difficilique quæstione lanto auctoritatis
alii non a quinta synodo, sed ab alio Constantino - pondere me premi sentio ab iis qui Didymo adver
politano concilio ante quinlam synodum habilo : ,, sali sunt, ul ne biscere quidem audeam .
alii non a concilio, sed a Justiniano ipso damnatum finem ilaque tandem his libris impono. Si quid
siispicantur, qui ediclum suum a pluribus episco . aulem in iis non satis caule aut vere dixisse vide
pis, in concilio tamen non congregatis , subscriptione bimur, docti ab aliquo, facile et libenter, ut Marci
probandum curaverit. XIII . Tantum abest, ut con - Tullii verbis utar, sententiam commulabimus. Non
stel Didymum a quinta synodo damnalum esse, ut enim parum cognosse, sed in parum cognilo slulle
ne ipsum quidem Origenem condemnatum ab illa el diu perseverasse, turpe esl : propterea quod alle
fuisse censeant Halloixius et Fabrius : quorum rum communi hominum infirmitati, alterum singu
sententiam etsi nunc non ampleciar, tamen hæc ex lari uniuscujusque vilio est allribulum . Sed Romanæ
Fabrio adnotabo : 1. Justinianum imperatorem in in prinsis Ecclesiæ Ecclesiarum omnium magistræ
Tilleris dalis ad quintam synodum quarto Nonas judicio cum hæc, lum alia quæcunque edidi, sub
Maii , id est eo ipso die, quo cæpla est synodus, jecla volo . Tu vero, præsul amplissime, tenue hoc
horlari quidem Palres ul tria capitula damnent , de munusculum , ut meæ in le observantiæ monumen
Origene autem , ac Origenislis nibil dicere ; 2 . epi - tum , ac veleris amiciliæ nostræ pignus, benigne cx
stolam Justiniani ad synodum Constantinopolitanam cipe : si enim tibi hæc, qualiacunque sint, non
de Origene, ejusque sectatoribus dalam esse anno 25 displicuisse coguovero, nihil jain erit cur suscepti
imperii Justiniani; synodum vero quintam anno 27 me laboris paeniteat.

VETERUM DE DIDYMO TESTIMONIA .

Didymus ipselib . De Spiritu sancto , num . 5


Quod autem ab aliis capialur Spiritus sanctus et non alia capiat, et nunc, et in Seclarum volumine,
Elnum . 21.
Spiritus sanctus . . . diclus est Spiritus sapientiæ . . . et natura ejus nihil est aliud , nisi Spiritus i
veritatis et Spiritus Dei : de quibus jam abuudanter in Sectarum voluinine disputavimus.
21 VETERUM TESTIMONIA . 213
Ei num . 32 .
Ex quibus ostenditur, esse Spiritum sanclum crealorem , ut jam in Dogmatum volumine breviter os
lendimus.
El num 58.
Hæc interim juxta possibilitatem ingenii nostri , quot res spiritus signilicaret, atligimus , suo tempore
quid unumquodque siguificet, si Christus tribuerit, disserluri .
El in enarralione in 1 Epist. Joannis cap. v.
Verus Filius Dei est Jesus Christus , verus Deus exsistens. Etconsidera que nadmorum consubstantia
lis Pauri , et non idem numero secundum Sabellium Filius sit cum Patre, elc . . . . Horum ilaque singu
la examinationem ( ut fuit possibile ) in aliis habuerunt.
Er in libris De Trinitale haud raro de se ipse loquitur. Lege potissimum pag. 202, 233,263, 305 , el 31% .
II .
Libanius ( nal15 anno 314 , el mortuus anno circiter 384 ) in epist. 321 ad Sebaslianum , pag. 155 , editionis
Amslelædamensis anni 1738, de Didymo nostro fortasse loquilur, cum hæc scribit :
'EEEIŞ OÈ TOUTOV 'Pntóplov, où waúany trapabuxnn, Rbelorium vero hunc non leve habebis solatium
üri Todov pšv gntópwv, oux attóvwv od TroLN Tūv mullos quidern rhelores , nec pauciores poelas per
apylévov, xal övra dyalov xal toūto xaxeivo . Es vagalum , ex utraque vero parte egregium . Te igi
LEV Ojy auro lov torei tá te Šuà ypíuuata , xai lur amicuin illi faciant lum Tilleræ meæ , tum illud
id tois cois olxsio 's Gul Teo!TTXéval tov á vops. quod cum necessariis luis familiariter est versalus.
Τούτω δε εύνουν έμε δύο ποιεί τα μέγιστα. Μαθητής Duo vero in primis me ipsi benevolum reddunt.
Tip uy luds , ouoaoxãou do! Tais ŠOT! Távows . Cum enim meus sil discipulus, filius præterea est
elv dlouuoy oux & yvosis , el un xal tov deyáany præceptoris. Didymum sane lu non ignoras , nisi
byvoels Tó !v , Šv tis autoū TraLÔelas ėxeivos ust- el magnam illam civilalem ignores, in qua doctrinæ
coãou vuxta xal nuépay çéwy. 'AXX' ÖTWS Oůtos y suæ copiam aliis ipse ſecit , noclu et interdiu fluens.
252715 YÉVO !TO TŪY xtTuStwy Św ' ätep xel. Mixpà Fac itaque, ut leveal fundos, quorum causa venit .
yap tauta , TrévŞTE O Toa pauulla . 'Prtópios O Parvi illi quidem sunt, pauperi lamen solatio . Rhe
ww oux Európwy. " Esti O GOL Ôúvauis Šv Alyurtw , lorius vero non est ex pecuniosis. Jam poles aliquid
O s oi dèy zamol xponata elprácavto, o o6E2v in Ægypto, cujus ope alii quidem opes congesse
αγαθήν τη προς το δίκαιον συμμαχία. runt, iu vero nominis ſamam luo jusli æquique slu

III .
S. Ambrosius in libris De Spiritu sancto (scriptis anno 381), et in libro De mysteriis, plura ex Didymo sum
psisse videtur. Lege quæ scripsi pag. 51, nol. 5 , et pag. 275, no . 9 .
IV
Eraçrius Ponticus, primum archidiaconus Constantinopolitanus , tum monacnus el abbas (natus anno 345
elmorluus anno 399), in libro Con lemplativo , ul lesialur Cassiodorus loco mox afferendo , hæc scripsit ,
quæ nos e Socratis Historia Eccl. lib . iv, cap. 23 , afferimus :
1 Tous llepl Opovoluç xal Kpioews, xarak ge - Sermones De providencia , et De judicio Dei, assi
wid aa! yulevase Noyous, i onoly o uéyas xal yow dua meditatione lecum ipse recole , ait magnus ille
07:405 Otoásxados Aloulos, i xal toutwy tas vas doctor, el spiritali scientia instructus, Didymus ; co
Gli antins cépe! V Tostpainti ÖTTAVTES yap oxEody rumque sermonum malerias fac in memoria cir
ÈN TOUTO 'S TEpostitalousi. Kal tous uèv lepl xpioews cuinferas. Omnes enim fere in his labuntur . Et ser
Abyous, įv ti õlapopă tūv owyátwy xal xatà tò miones quidem ac rationes De judicio in differentia
κόσμον εύρήσεις τους δε Περί Προνοίας, εν τοις corporum , el jo partibus mundi reperies. Sermones
SPOTO'S tois ' à xaxlas xal àyvuslas , È TE! Thy autem De Providentia in modis illis, quibus a vilio,
agettivi ÉT ! Thy yvūgly Duãç ¿ Traveyouci, i el ignorantia ad virlutem , et cognitionem ducimur,
Tocauta uły ¿ x Toy Evayplou vtaūla Tia PEO &usca deprebendes. Atque hæc ego Evagrii libris desumpta,
εγένετο δε και άλλος ανήρ θαυμάσιος εν τοις μονα - hic inseruimus, Fuit etiam alius quidam inter no
Yas, u ovoua 'Aujúylos . nachos vir mirabilis, nomine Ammonius.
v .

S. Hieronymus in Chronico ( quod edilum fuil anno 380 ) lom , VIII ed . Veron . pag. 812, ad annum Do
mini 376 .
Didymus Alexandrinus multa de nostro oogmale per notarios commentalur, qui post quintum nativi
talis suæ annum luminibus orbatus, elementorum quoque iguarus fuit .
In prologo in translationem homiliarum Origenis in Jeremiam et Ezechielem ad Vincentium presbyterum ,
(scriplo anno circiler 381) tom . V pag. 742.
Magnum est quidem , amice, quod postulas, ut Origenem faciam Latinum , et hoininem , juxta Didymi.
Wentis sententiam , allerum post apostolorum (ulii, post apostolos) Ecclesiarum magistruin etiam Romae
bils auribus donem .
In epist. 36 ad Damasum ( scripta anno 384 ) lom . I pag. 159.
Et ol verius loquar, Didymi De Spirilu sancto libruin in inanibus habeo, quern translatum tibi cupio.
dedicare, ne me existimes lantummodo dormilare, qui lectionein sine stylo soinnum pulas.
In præfatione ad Paulinianum in librum DidymiDe Spiritu sanclo (edila anno circiter 387) com . II pag. 106 .
cum in Babylone versarer . . . . volui gasrire aliquid de Spiritu sancto , et cæplum opusculum ejusdem
urhis pontifici dedicare . . . llaque , mi Pauliniane frater, quia supradictus pontiſex Damasus , qui me
20 boc opus primus impuleral, jain dormit in Christo . . . canticum quod cantare non potui in terra aliena , hic
vobis in Judaa provocalus imminurmuro . . . . . . et ut auctorem tilulo fatear , malui alieni ope
is interpres exsistere . quam , ut quidam faciunt, alienis me coloribus adornare. . . Didymus vero meus,
culum habens Sponse de Caotico canticorum , et illa lumina , quæ in candentes segeles sublimari Jesus
219
pr:ecepit, procul altius intuetur ; et antiquum nobis morem redilidit, ut Videns vocelur prophela . Cerie
qui hunc legerit, Latinorum furta cognoscel , el contemnel rivulos , cum ceperit haurire de fontibus
linperitus sermone est, et non scientia : apostolicum virum ex ipso sermone exprimens, lam sensuur
lumine, quam simplicitate verborum .
In Prologo commentariorum in Epistoiam ad Galalas ( scriplo anno 387 ) tom . VII pag. 370 .
Origenis commentarios sum secutus. . . . Prælermillo Didymum Videntem meum , et Laodicenum . .
Qui et ipsi nonnullos super hac re commentariolos reliquerunt. E quibus si vel pauca decerperem , fiere
aliquid quod non penilus contemnerelur. Itaque, ul simpliciter fatear , legi hæc omnia , et in mente me
plurima coacervans, accilo notario , vel mea , vel aliena dictavi, nec ordinis, nec verborum interduid
nec sensuum memoriam releulans.
In Prologo commentariorum in Epist. ad Ephesios (scripto anno 387) tom . VII pag. 539.
Non quo at adolescentia aut legere unquam , aut doclos viros ea quæ nesciebam interrogare cessave
rim , el ine ipsum tantum , 110 plerique, habuerim magistrum . Denique nuper ob hanc vel maxime causau
Alexandriain perrexi , ut viderem Didyinum , et ab eo in Scripturis omnibus quæ habebam dubia scisc
larer. . . . Ulud quoque in Præfatione cominoneo , ul sciatis . . . . Apollinarium etiam e ! Didyinu in quos.
dam commentariolos edidisse, e quibus licet pauca decerpsimus , et nonnulla , quæ nobis videbantur ,
adjecimus, sive subtraximus , ul sludiosus statim in principio leclor agnoscal, hoc opus vel alienum es
se , vel nostrum .
In libro De scriptoribus ecclesiasticis (qui scriplus est anno 392 ) lom . Il pag. 925 , cap. 109.
Didymus Alexandrinus caplus a parva ætale ocu - Aloulos A' ega vopeus , èx véas Berlas 87.26: 15
lis, ei oh id elementorum quoque ignarus, tanluin taş yels , xa ! ôlà toūt' ŐTTELOOS TŪV stolystwy, the
miraculum sui omnibus præbuit, ut dialeclicam Doutov baju.a trãou sta proxeto, Öste tova ) ixtiyty,
quoque, et geometriam , quæ vel maxime visu indi- xal yewustpixiv, tis užduota opasows yońssi, és
gel, usque ad perfeclui didiceril. Is plura opera el éxpoy xusuaOrxéval. " 0 ; toà xal top ! SIVT cute
mobilia conscripsit, commentarios in psalmos omnes, έταξε, τουτέστιν υπομνήματα εις πάντας τους ύα.ί
commentarios in Evangelium Matthæi el Joan . μούς · υπομνήματα εις Ματθαίος και Ιωάννης :
nis, el De dogmalibus, el contra Arianos libros zal llepi doruátur · xal zurà 'A patarãr doyous
duos, et de Spiritu sancto librum unum , quem ouo • xai nepl llrevyatos driov nórov Iva , ' ora
ego in Lalinum verli : in Isaiann lomos decem ettiva els 'Pwjacxov Metés pasa . Eic 'Qcnè acids
ocio : in Osee, ad me scribens, commentariorum li- &jê ypácov ÚTrojevnuátwv Xoyous tpeis . Eis žu .
bros ires : et in Zachariam , meo rogalu , libros zaplav ŠuoŮ mapaxanégavtos doyous névte . Yao
quinque : et commentarios in Job , el infinila alia , uernuara siç tör ' I66 xal ända Ö TIELOK , ÖTLI
quæ digerere proprii indicis est. Vivit usque hodie, Ony sasoal iolou GTi xataróyou. Ile plastiv ãyo :
et octogesimum Tertium ælalis excessit annum . tojõe, xol oyoonxostòv toitoy Š Ttanowdev Švlauzov.
Et capite 120 ejusdem libri pag. 931.
Responderunt ei[EunomiojApollinarius , Didymus, teve årtéypalav ’Ato deváp:os, Aloucos, Basi.
Basilius Ciesariensis etc . delos Kaljapelas, % . t . d .
Et cap. 126 ejusdem libri pag. 935.
Ambrosius Alexandrinus, auditor Didymi, scripsit ’Aubpósios 'Alesavopsùs, åxpoatns Alouvou, ypa.
adversum Apollinarium , etc. xatda 'Atoa. Váplov (legendum xatà A' lava .
ciou ] , % . t . d .
Et cap. 135, ejusdem libri pag. 939.
Hieronymus... hæc scripsi... De Spiritu sancto 'Iepóvulos. .. táô€ GUVÉTA EQ .... llepl [ retuatec
Didymi, quern in Latinum Transluli , librum unum . driov, Albúuou, öv els 'Pwuaixdy HETÉbanov , Motor
ëva .
In epist. 48 , ad Pammachium pro libris Contra Jovinianum ( scripla anno 393 ) lom . I, pag. 230 .
Nunc enuinerandum mibi est, qui ecclesiasticorum de impari numero disputarint : Clemens, Hippolytus,
Origencs, Dionysius , Eusebius , Didymus, etc .
In epist. 49, ad Pammachium ( scripta anno 393 ) tom . I, pag. 233.
Origenes , Dionysius, Pierius, Eusebius Cæsariensis , Didymus , Apollinaris latissime hanc epistolam
( nempe primam ad Corintbios ) interprelali sunt.. .. Revolve omnium , quos supra memoravi, commenta
rios, et Ecclesiarum bibliothecis fruere, et magis concito gradu ad oplala ceptaque pervenies.
In epist. 50, ad Domnionem ( scripta anno 393 ) tom . I, pag. 235 , ironice sic loquitur :
Frustra ergo Alexandri verti commentarios. ... et, ut humana contemnam , sine causa Gregorium Na
zianzenum , el Didymum in Scripluris sanctis calechistas habui. ... Inventus est homo absque præceptore
perfectus. ... qui eloquentia Tullium , argumentis Aristotelem , prudentia Platonem , eruditione Arislar
chum , mullitudine libroruin Chalcenterum , Didymum scientia Scripturarum , omnesque sui lemporis viucal
traclatores.
In epist. 68, ad Castrulium (scripla anno 397 ) tom . I, pag, 408 .
Brevem tibi fabulam referam , quæ infantiæ ineæ temporibus accidit . Bealus Antonius cum a sancto
Athanasio Alexandriæ episcopo propter confulationem hæreticorum , in urbem Alexandriain essel accitus,
el issel ad eum Didymus vir eruditissimus, caplus oculis , inter cæteras sermocinaliones, quas de Scripturis
sanctis habebant, cum ejus aduiraretur ingenium , el acumen animi collaudarel, sciscitans ait : Num
tristis es, quod oculis carnis careas ? cum ille pudore reliceret ; secundo tertioque inlerrogans , landem
elivuil , ut mærorem animi simpliciter fateretur. Cui Antonius : Miror, ail , prudentem virum ejus rei
dulere daino , quam formicæ , et inuscæ , et culices habent, et non lælari illius possessione , quam sancti
suli, el apostoli meruerunt. Ex quo pervides, quod multo melius sil spirilu videre, quam carne ; el illos
oculos possidere, in quos peccati lestuca non possit incidere.
In epist . 71, ad Lucinium ( scripta anno 398 ) tom . I, pag . 432.
Origenis , et sancti Didymi pauca transtulimus, volenles nostris ex parte ostendere , quid Græca doctrius
retineret.
VETERUM TESTIMONIA . ' 2:22
In Prologo comment. in Matthæum ( scriplo anno 398 ) Tom . VII, pag. 6 .
Antiochenæ urbis episcopi commentarios : Hippolyti quoque martyris .. . ac Didymi Alexandrini.. .. e quibus
etiaasi parva carperem , dignum aliquid memoria scriberetur .
In epist. 73 , ad Evangelum ( scripla anno 398 ) pag. 439. ( Vide et Bedam in Quæstionibus in Genesim . )
llluc derolulus est (Origenes ) , ut euin (Melchisedech ) augelum dicerel. .. ... Transivi ad Didymum
seclalorem ejus (nempe Origenis ) , el vidi liominem pedibus in magistri isse sententiam .
In epist. 84, ad Pammachium et Oceanum ( scripta anno 400 ) pag. 520.
Apollinarium Laodicenum audivi Antiochiae frequenter , et colui... Jam canis spargebatur caput, et
magistruin potius, quam discipulum decebat. Perrexi tamen Alexandriam , audivi Didymum : in multis ei
gratias ago. Quod nescivi, didici ; quod sciebam , illo docente , non perdidi.. . Horum omnium frequenter
in opusculis meis facio mentionem . Certe Apollinarii et Didymi inter se dogma contrariuin est. Rapiat
me ergo utraque turma diversum alırinsecus, quia magistrum utrumque confiteor.... El audet quidam
proferre litteras meas ad Didymum , quasi ad magistrum . Grande crimen discipuli, si hominem erudi
um , el senem magistrum dixerim ). Et lamer volo inspicere ipsam epistolam , que tanto lempore in
calumniam reservala est. Nihil præter honorem et salutationem continel .
El pag. 527.
Duis prudentior, doctior, eloquentior Eusebio , ac Didymo , assertoribus Origenis ? quorum alter sex
voluminibus is atrodoylas ila eun , ul se, sensisse contirinal; aller sic ejus errores nititur excusare, ut
lamen illius esse fateatur : non scriptum negans , sed sensuun scribentis edissereus. Aliud est, si qua ab
hæreticis addita sunt, aliud si quis quasi bene dicla defendat,
El pag. 528.
Pamphili dicitur, continet : et in reliquis scriptor ejusdem operis profert testimonia , quibus nililur
approbare Origenem fuisse catholicum .. . Ex quo ostenditur, vel Didymi, vel cujuslibet alterius esse
opusculum , qui sexli libri capile detruncato cætera membra sociaril.
In libro primo adv. Rufinum ( scripto anno 402) lom . II, pag. 462, num . 6 .
Quæ cum legissem , conlulissemque cum Græco , illico animadverli quæ Origenes de Paire , et filio , et
Spiritu sancto impie dixerat, et quæ Romanæ aures ferre non poterani, in meliorein parlem ab interprete
commutala . Cælera autem dogmala , de angelorum ruina , de animarum , lapsu , de resurrectionis præsti
giis, de mundo , vel intermundiis Epicuri, de restitutione omniuin in æqualem slalum , el multo his
deleriora , quæ longum esset relexere, vel ila yerlisse, ut in Græco inveneral, vel de commentariolis
Didymi, qui Origenis apertissimus propiignalor est, exaggerata , et firmiora posuisse , ut qui in Trinitale
catholicum (Origenem ) legerat, in aliis hæreticum non caverel.
El num . 13.
An injuria tibi facta est, quod pro le Apollinarium Didymumque seclatus sum ?
El nun. 16 .
Ego enim in commentariis ad Ephesios sic Origenem , et Didymum , et Apollinarium seculus sum
(qui cerle contraria inter se habent doginala ), ul lideimeæ nou amillerem veritatem . Commentarii quid
operis habent ? Alterius dicta edisseruni.
Ei num . 21.
In epistolam Pauli ad Ephesios tria Origenes scripsit volumina . Didymus quoque, et Apollinarius pro
pria opuscula condidere. Quos ego vel Transferens, ` vel imilans, quid in Prologo ejusdem operis scripse
Flill, subjiciam : lllud quoque in Praſalione commoneo , ul sciatis , Origenem tria volumina in hanc
epistolam conscripsisse ... Apollinarium eliam , et Didyajuin quosdam commentariolos edidisse ex quibus )
elc. ul supra col. 217 .
Et in libro secundo adv. Rufinum num . 11, pag. 502.
In primo libro lepi 'Apywr , ubi Origenes lingua sacrilega blasphemavit , quod Filius Patrem non
7ideal, tu eliam causas reddis , quasi ex persona ejus, qui scripsit et Didyini interpretariz Xolov , in
quo ille casso labore conatur alienum errorem defendere, quod Origenes quidem bene dixerit ; sed nos
simplices
possumus
homines, el cicures Enniani nec illius sapientiam , nec tuam , qui interprelatus es, intelligere
.

Et num . 16 .
Sed forsilan bic , ut Arianus, ab hæreticis addita , in occasionem sui traxit erroris, ne solus male
sensissse contra Ecclesiam putaretur. Quid respondebis pro Didymo, qui certe in Trinitale catholicus est ?
Cujus etiam nos De Spiritu sancto libruin in Lalinam linguam vertimus. Certe hic in his quæ ab hæreticis
In Origenis operibus addita sunt, consentire non potuit ; et in ipsius Iepl 'Apyőr, quos lu interpretatus
es, libris breves dictavit commentariolos, quibus non negaret ab Origene scripta, quæ scripta sunt ; sed
hos simplices homines non posse intelligere quæ dicuntur ; et quo sensu in boniam partem accipi debeanl,
persoadere conatur. Hoc duntaxat de Filio , el Spiritu sancto . Ceterum in aliis dogmatibus et Eusebius ,
et Didymus apertissime in Origenis scita ' concedunt, et quod omnes Ecclesiæ reprobant, catholice el
pie dictum esse deſeudunt.
Et num . 34 .
Origenes luu 3.... in omnibus libris suis post LXX Interpretes Judæorum translationes explanat et
clisserit. Eusebius quoque, et Didymus idem faciunt.
Et lib . iii, num . 12, pag. 541.
in Cæsariensi bibliotheca , Eusebii sex volumina reperi àcolorius ütèp Opıyérovç . quæ cum legissem ,
Ofimul eum librum deprebendi, quem tu solus sub nomine martyris edidisti, de Filio , et Spiritu sancler
323 DE DIDYMO 924
in bonam partem plerisque blasphemiis commutatis : et hoc vel Didymum , vel te, vel alium fecisse nescio
quem , quod lu apertissime in libris llepi 'Apyőr fecisse convinceris .
El num . 13 .
Si ergo Apollinarii sunt , et Origenis, quæ sub aliorum nomine posu. ; quomodo in libris quis mibi
crimen impingis, quod quando scribo : Alius hoc dicit : Quidam sic suspicatur , alius ille , el quidan , ego
sin ? Inter Apollinarium , et Didymum explanationis, styli, et dogmalum magna diversitas est. Cuin in uno
capitulo diversas pono sententias, num contrarios sensus sequi credendus suin ?
El num . 27.
In laude, el delractione mea quia varius exstilisti , miro acumine argumentatus es, sic tibi licere de me
et bene, et male dicere, quomodo et mihi licuerit Origenem , et Didymnum reprehendere, quos ante lauda
verim ... . In Origene miramur scientiam Scripturaruin , et tamen dogmatum non recipimus falsitalem .
In Didyino vero el memoriam prædicamus , et super Trinitate fidei purilalem , sed in cæteris
quæ Origeni male credidit, nos ab eo retrahiinus. Magistrorum enim non vilia imilanda sunt, sed vir
lules.
El num . 28.
Ilinc est et illa tua arcana interrogatio , quare moriantur infantes ; cum propter peccata , corpora
acceperint, Exstat liber Didymiad te , quo sciscilanti tibi respondit , non eos multa peccasse, el ideo
corporum carceres lantum cis leligisse sufficere . Magister meus el luns eo tempore, quo lu ab eo isla
quærebas, tres Explanationum in Osee prophelam libros ad me, me rogante, dictavit. Ex quo apparel
quid me, quid le docuerit.
In epist. 112, ad Augustinum ( scripta anno 404 ) num . 4 , lom . I, pag. 733.
Ad quæ primum respondeo , debuisse prudentiam tuam præfaliunculæ commentariorum meorum
meninisse , dicentis ex persona mea .... i Prætermilto Didymum Videntem meum , etc . , ul supra
col. 217.
El num . 20 , pag. 747.
Maxime in explanatione Psalmorum , quos apud Græcos interpretati sunt multis voluminibus, primus
Origenes. ... sextus Didymus Alexandrinus. Feruntur et diversorum in paucos Psalmos opuscula : sed

In epist. 119 , ad Minervium et Alexandrum ( scripla anno 406 ) num . I el 5 , pag. 794 et 795.
Itaque et ego tempore coarctatus, singulorum vobis , qui in sacram Scripluram comnientariolos relique
runt, sententias proluli, et ad verbum pleraque interpretalus sum ; il me liberem quæstione, et vobis
veterum Traclalorum millalur aucloritas... Didymus non pedibus, sed verbis in Origenis transiers sen
lentiam , contraria via graditur . Ecce mysterium vobis loquor : Omnes quidem dormiemus, non omnes

gil : « Quodque sequitur juxta Græcos įy atóun .. .. idem Didymus ita explanavil. 1 Tum aliud satis lor
gum Didymi fragmentum aeri.
In Præfatione in Osee prophetam ( scripta anno 406 ) tom . VI, pag. 23 .
Unde ante annos circiter viginti duos, cum , rogatu sanciæ el venerabilis socrus, imo malris luz
Paulæ ( illud enim nomen carnis, hoc spiritus est : quæ nonasteriorum , et Scriplurarum semper amuore
Nagravil ), essem Alexandriæ , vidi Didymum , et euin frequenter audivi, virum sui temporis eruditissimul,
rogavique eum , ul quod Origenes non feceral, ipse complerel, el scriberet in Osee commentarios : qui
tres libros, me pelente , diciavit; quinque quoque alios in Zachariam ... Hæc dico , ut noveris quos in
prophetæ hujus campo babuerim præcursores : quos tamen , ut simpliciter el non superbe ( sicut quidam
meorum anicorum semper insibilal) två prudentiæ falear, non in omnibus sum seculus • ul judex potius
operis eorum quam interpres exsisterem , dicerem que quid mihi videretur in singulis .
In Præfatione in Zachariam prophetam ( scripta anno 406 ) lom . VI, pag. 778.
Scripsit in hunc prophetam Origenes duo volumina , usque ad tertium parlem libri a principio . Hippo
Tylus quoque edidit commentarios, ei Didymus quinque Explanalionum libros, me rogante , dictavil, quos
cum aliis iribus in Osee et mibi aposegúvn gev . sed lola eoruin Eny nous allegorica fuit ; el historiæ vis
pauca letigerunt. llaque imitari cupiens illum patremfainilias , qui proſert de thesauro suo nora, el
velera 68 ; et Sponsam de Cantico canticoriun , quæ dicit : Nova cum veleribus, fralruelis meus, serrari
libi 63 : historia Hebræorum Iropologiam nostrorum miscui.
In epistola 121, ad Algasiam ( scripla anno 407 ) num . 6 , pag. 862.
Origenis, et Didymi in hanc parabolam explanationem invenire non polui ; et utrum abolita sit lem
porum velustale , an ipsi non scrinserint, incertum habeo .
In commentariis in Danjelem (scriplis anno 407) cap. 3 , lom . V , pag. 641, Didymum mea quidem sententia
polissimum respiciens Hieronymus hæc scribil :
Et ex præsenti loco , el ex eo quod sequitur : Benedicite , spiritus et animæ justorum , Domino 64 ; et in
Psalmis : Sacrificium Deo spiritus contribulatus ; cor corrilum , et humilialum Deus non despicit * , sunt
qui alium velini esse spiritum in homine, exceplo Spiritu sancto, el aliam animam . Sed laborandum eis
eril, quomodo absque carne, el gralia Spiritus sancti, duæ substantie , el duo interiores homines in und
homine esse dicantur.
In epistola 120 , ad Hedibiam (scripta anno 407) num . 12, pag. 842.
Alii ex boc loco, nempe ex I ad Thessal. v 23 , triplicem in homine volunt aflirmare substantiam ; spiri
lus, quo sentimus ; animæ, qua vivimus ; corporis, quo incedimus
" I Cor. xv, 51. 69 Matth . XI), 35. 63 Cant. vii, 13. 64 Dan. III, 86 . Af Psal. L , 19.
225 VΕΤΕRUΜ ΤΕSΤΙΜΟΝΙΑ: 226

Ιn Ρraefalione, seu Prologo commentarioruιιι in Isaiam (scripίο αnno 410), ιom. ΙV, pag. 6.
Dilymus, cujus amicitiis nuper nsi sumus, ab eo loco ubi scriptum est (1sa. xL, 1) : Consolamini, co».
ε"lamini popuίum meum, sacerdoles : loφuimini ad oor Jerusalem usuue ad fillem voluminis (Isaiae) deceιη
ει 0ειο edidit tonnos.
VΙ.
S. Isidor us Ρelusioια (qui obiit anno είreiter 449) septem Didymo inscripstt epistolns, φua erstant libro pri
mo Epistolarum ipsius num. 199, 201, 204, 205, 281, 550 ει 551. Ηas Didψmo nostro scriptas uisse con
Jicio. Ρostrenια υεro sic incίμει :
Διδύμω. Didgmo.
Αγχίνους ών, και συνετώς ερευνών, ουδέν δύνασαι Cum tu et ingenii acumine polleas, et Scriptu
αγνοείν πάντα , γαρ καλώς αθροίσας εν νεότητι, Τarum sensum sagaciter perscruteris, nihil est.
έχεις εν γήρει ανάπαυσιν. ψuod ιe latere possit. Νam culn omnia in juvenili
38late praeclare collegeris, requietem in senecιute
habes.
Ιριε S. Isidorus tres Didgmo Scholastico inscripsit epiειolas, nempe 205 libri φuarti, et 206, ac 207 libri
ηuinti, Utrum vero ει hac Didψmo nostro scripla sint, judicellector. Νos ducentesimam εετιam φuinti, libri
hic εμίjicimus.
Διδύμω Σχολαστικώ. Didgmo Scholastico.
εσβύτατόν σου των παίδων προς τον νεώτα Filium tuum maximum a natu minimo valde dis
σθαι τινές φασι, και σε μεν ειδέναι, περι sidere, ιεque ejus rei ferunt conscium, fingere 1a
-- ι δε μη ειδέναι. Θάττον τοίνυν αποθέμενος men, quasi mescias. Deposita itaque spontanea illa
ην εκούσιον άγνοιαν, πειράθητι αυτούς εις φιλίαν ignorantia, conare, quaeso, illos ad mυιuum ad:
συναλλάξαι, μήπoτέ τι ανήκεστον τεχθείη κακόν : gere amorem, ne iιnunedicabile hinc malum exsistat.
ου γάρ τι χρηστόν η φιλονεικία ώδίνει ίν' ώσπερ του Discordia enim boni nihil gigniι. Sic fiet, uι φuem
είναι μετά την ίΐρόνοιαν αυτοίς κατέστης αίτιος, ού almolum illos parens genuisti, sic et bene illis u:
τω και του εύ είναι κατασταίης. siι, ellicias.
VΙΙ.
Hermclides Cunrius (qui anno 599 Constantinopoli diaconus est ordinatus) in opere φuod inscribitur Ρaradi
sus, apud Rosιeψdum in Vitis Ρaιrum, υαθ. 944, editionis Αnίuerpien»is anni 1628, harc scripsiι de Didg
πιο jurια τειustam εjus operis translationem : si lamen Ηerαclidi ιribuendum est illud opus, er parιe salιεκ
κι opinαιur Fabricius, non aulem Palladio.
Ρlures autem viri digni habitaculo beatorum, feminac φιιοque obierunt ιunc in Αlexandrinae Εcclesie
είvitate : in quibus Didymus eraι, οculorum φuiden lunline destitutus, divinarum ιamen Scriριurarun pe.
ritia pollens : φuem ego intra decem annos diversis .ιρmporibus quater vidisse me memini, φuique
μost ocιoginla et quinque annos vila: 1erminum Ιecit. Ilic igitur φuein loquor, captus est oculis, üι ipse
τειuliι mihi, cum quartum agereι ειatis sua annum : φui neque magistris ιradiιus litιerarum, neque prima
unquam elementa cognoscens, habebaι insitum bonum semper incolume, naturalem magistrum conscien
ίiah suam. Ωuem lahta gratia scienιue spiritualis οrnabat, ut in eo evidentissime quod scripιum adim
μlerειur: Dominus caecos sapienιes faciι": Τestamentum quideln Vetus ac Νοvum ad verbum inιerpretatus
εs : secιas aulem omnes ιam subtililer firmiterque exposita super ipsas ratione disseruit, uι οιnnium
stientiam veterum peritiamque transireι. Ωui cun me cogerel quondain nt orationem in cella ipsius face
rem, nec lamen ejus acquiescerem jussioni, hoc referendo dicebaι : Αd istud, inquit, hospitium ιer bene
dicius Αntonius, dum me visitare dignatur, ingressus esι : et rogaιus a me ut in hoc loco flectereι genua,
ει precem funderet, statim Ιecit, ac secundo noluiι se rοgari; ipsis me rebus docens sanctorum volunta
ίiίus obedire, Quamobrem si vestigia ipsius, iμquit, seclaris ac vitam quetnadιηodum monachus, eι pro
acquirendis virtutibus peregrinus, nolo conιendas. Ηoc quoque idem reιulit mihi : Cum, inquiι, grandi
φundam solliciιudine ac ιristitia fatigarer propιer Juliani imperatoris infelicissimain vitam, ita uί φua
dam die usque ad vespertinas profunda noctis horas non aιιingeren panem, anxietate confecιus ; forιe
accidiι uι somno residens occuparer, el in quadam transιnigratione animae revelationem ιalem videren :
ψualnor equites cum albis equis per diversa discurrenιes clamanιesque : Dicite Didymo : Ηodie hora
sepίiuna Julianus mortuus esι : surge igitur, et cibum sume, eι ad Αιhanasii episcopi doιnum miιιe, uι
ipse quoque cognoscaι hoc. Νοιavit itaque, sicut ipse dicebat, et mensem, et septimanam, et dien, eι ho
ram: et sic omnia sicut audieraι approbavit. Retuliι etiam mihi et de puella quadam, eιc.
VΙΙΙ.
Βαβnus Αφuiletensus libro ΙΙ Ηistoriae ecclesiasticke (quem εεripsiι anno Circiter 400), εαp. 7, pag. 276,
ιonι. Ι, Οperutn ed. Veron. anni 1745.
Verum cum apud Αlexandriam populos, et urbem nebulosi doctoris ιetra perfidiae caligo suΠunderet,
τείuι lampader, φuamdam divina luce fulgentem Didymum Dominus accendit. De cujus vita , aιque insti
ιulls, φuoniaω ad Εcclesiae gloriam Dei munere concessus creditur, liceι in ιranscursu, necessario ιamen
ωumemoranda nobis pauca videnιur. Is namque in parva aetate, cum adhuc etiam prima litιerarum igno
rarει eleinenta, luminibus orbaιus, majore lesiderio scientiae veri luminis inflammaιιιr : nec despe
rationem cupi:a adipiscendi passus est, cum audisseι scriptum in Εvangelio : Ωuod apud homines impossi
έtlε εst, possibil est apud Deum "". Ηac igίιur divina pollicitalione confisus indesinenιer Dominuln depreca
batur, non uι οculorum carnalium visun, sed ut illuιninationen cordis accipereι. Μiscebaι ιamen preci
bus studia, ac laborein, eι juges continualasque vigilias, non ad legendum, sed ad audiendum adhibebat,
υι quod aliis visus, hoc illi conferreι audiιus. Cum vero posι lucubrationis laboreln, somnus, uί [ieri Soleι,
ksentibus advenisset, Didyιnus silentium illud mon ad quietem, vel οιium dalum ducens, lanquam animal
ιuuinans cibum, quem ceperaι, ex inιegro revocabaι, et ea quae dudum, percurrentibus aliis, ex librorum
Ιείione cognoverai, memoria eι animo relexebal, ut non lam audisse quae lecta fueranι, φuam descri
μsisse ea mentis suae paginis videretur. Ιta brevi, Duo doceule, in ιantan divinarum humanarulnque reruιιι

" Psal. cΣιν, S. " Luc. xvιιι, 27.


227 DE DIDYMO 28
eruditionem ac scientiam venit, ut scholæ ecclesiasticæ doctor exsisterel, Athanasio episcopo, cæterisque
sapientibus in Ecclesia viris Dei admodum probaliis : sed et in cæleris sive dialecticæ , sive geometrie ,
astronomiæ quoque , vel arithmeticæ disciplinis ila esset paralis , ul nullus unquam philosophorum ali
qua ex his artibus proponens, obtinere eum , vel concludere quiverit , sed slatim ul responsiones ejus acci
peret, magistrum eum etiam illius de qua proposuissel, crederet disciplinæ . Hujus aliquanti dicta , vel
communiter disputala , vel proponentibus responsa , adhibitis notariis descripsere : quæ etiam mulic in
magna admiratione habentur. Nos tamen qui et vivæ vocis ejus ex parte aliqua fuimus auditores , et ea ,
quæ a nonnullis dicente eo descripta , legimus, longe majorem graljam , el divinuni nescio quid , ac supra
humanain vocem sonans, in illis magis sermonibus, qui de ore ipsius proferebantur, agriovimus. Hune
eliam bealus Antonius cum fidei Athanasii testimonium laturus adversuni Arianos de Thebaide Alexan
driain descendissel, magnificis colisolalus est verbis : Nihil le , inquit, oflendal, o Didyme, quoi carnali
bus oculis videris orbalus. Desunt enim libi oculi illi, quos mures, elmuscæ et lacerläe habent. Sed lælare
quia habes oculos quos angeli habent, el quibus Deus videtur, per quos tibi magnum scientii lumen ac .
cendilur. Florebat igitur Ægypius ea tempestale non solum eruditis in Christiana philosophia viris , rerum
etiam his qui per vastain eremuin commaneules , signa el prodigia apostolica simplicitate vilæ , el cordis
sinceritale faciebant.
Lib. I Apologiæ in Hieronymum num . 4 (pag. 352, tom . I, Operum Rufini) Rufinus ipse Hieronymum sic
loquentem facil :
Si Origenes aliquid de divinæ dispensationis secretioribus suspicatus est , nemo recipiat.. . .. etiamsi Gre
gorius ille Ponticus , vir apostolicarum virtutum : etiamsi isie alius Nazianzenus, el Didymus videus pro
phela , ambo magistrimei, quibus sapientius in fide Christi nihil habuit miundus. Omnes isli ut Origenes
erraverunt
Lib . ii, ejusdem Apologiæ (scriplo anno circiler 401) num . 8, pag. 361, lom . I, Opp. Ruf.
Nunquid illum imilabimur, qui reos nec interrogalos, nec respondentes condemnal, el non solum non
respondentes, sed nec præsentes ; el non soluin non præsentes, sed et mortuos ; el non solum mortuos .
sed el eos, quos semper ante laudaveral º el non solum eos, quos laudaverat, sed el eos, quos seculus
fueral, el magistros habueral ?
Et num . 9 , atque alibi Hieronymi verba affert in quibus de Didymo sermo est : sed hæc omillimus, uldoie
jam superius állala .
El num . 12, pag. 366 .
Cæterum iste qui in lola vila sua non lolos triginta dies Alexandriæ , ubi erat Didymus, commoratus
est, per lolos pene libellos suos longe laleque se jactal Didymi videntis esse discipulum , el xa0T YT
thy , id est præceptorem , in Scripturis sanctis habuisse Didymum . Et omnis ista jactantia in uno mense
quæsita est. Ego qui sex annis Dei causa commoralus sum , el ilerum post intervalluin aliquod aliis duobus
ubi Didymus, de quo lu solo le jactas, et ubi alii nihilominus illo non inferiores, quos iu ne facie lenus
quidem nosli, Serapion , et Meniles, viri nalura , el moribus, el eruditione germani : ubi Paulus senes
Petri martyris discipulus : et, ut ad eremimagistros veniam , quibus el allentius, et frequentius vacaba
nius, ubi Macarius Antonii discipulus, el alter Macarius, el Isidorus, el Pambas, omnes ainici Dei, qui
nos hæc docebant, quæ ipsi a Deo discebant : quantam ego , si hoc ita deceret, aut expediret, de his omni
bus habere jaclantiæ materiam possem ? Sed erubesco hæc etiam relexens, duni volo tibi ostendere.
non , ullu dicis , nostro ingenio magistros, sed , quod plus doleo , nagistris deſuisse magis ingenium no
strum . Verum quid slullus ego sanctos enumero Christianos viros ?
El num . 23 , pag . 377 .
Sed quoniam polliciti sumus probaturos nos, quomodo laceret (Hieronymus, virum omnium admiratione
dignum Ambrosium episcopum . . . . unam adbuc ipsius Præfationem ponemus, ex qua videatis vel tantum
virum quam fæde et indigne laceret, vel ilerum quomodo Didymum usque ad cælum ellerat laudibus,
quem rursus usque ad infernia demergit
El num . 25, pag.378.
Etiamsi secutus est ( S . Ambrosius) Græcos catholicos nostrorum scriptores, et aliquid de eorum seri.
plis præsumpsit, non continuo hæc débuil tua esse summa cura, hic labor, hoc sludium , ut pro hac causa
interpretareris librum Didymui De sancto Spirilu , ut furla illius cognoscerentur, qui tortassis etiam ne
cessitatem scribendi passus est, ut insanientibus lunc hæreticis responderet. . . . Si lu Origenem , quem
alterum post apostolos dicis , recte facis imitari, quid concidis eum , qui secutus est Didymuin , quem
nibilominus el prophetam nominas, et apostolicum virum designas ? Si ergo neque tanto ac lali viro Am
brosio pepercisti. . . . el Didymuin ipsum hunc, quein nunc prophetam videnleul, el oculuin habentem
Sposa de Cantico canticorum , el apostolicum virun sensuum nomine designas, iterum eum perversum
doctorem criminaris , el inter bæreticorum consortia, lua censoria, ut ais , virgula segregas. . . . si , in
quain , istos omnes, quos luo ore laudasti, luo ore rursum condemnas, quid ego, ad istos pulex , de me
conquerar, si me nunc laceres ?
Et num
am . 26, pag. 380

Verum hæc quoquomodo sint, quæcunque habes lu cum istis vel antiquis, vel novellis scriptoribus, sive
eos lu apostolos, sive eos venerarios scribas, sive prophelas eos lu , sive perversos doctores voces,
ad me ista quid spectant ? Tu pro his varietatibus luis , pro contumeliis , et lacerationibus bonorul , recte
pænitentiam egeris , si lamen egeris.
Et num . 35, pag. 390.
Quid ergo mirum est, si me minimum , el nullius numeri hominem laceret, si Ambrosjum secet, si
Hilarium , si Lactantium , si Didymuin reprehendat ?
Elnum . 43, pag. 398.
Ostendi etiam , quam indigne ministros, et sacerdotes Christi laceraverit (Hieronymus). . . . Didymom
etiam , quem dudum inter videntes prophetas, el apostolos posueral, nunc inter eos, quidiversa ab Eccle
siis doceant, collocaril .
VETERUM TESTIMONIA . 250
IX .
Buhnus Palæstinus in libro De fide num . 52 (pag. 610, appendicis tom . I, Operum Rufini Aquileiensis) eo
dem plane modo Arianorum araumenlum quoddam refert, quo Didymus in hoc opere De Trin . lib . I,
pag. 8 .

S. Augustinus in epist. 82 ( scripta anno 405) cap. 3, ηum. 23, pag. 199, tomi II.
Cum lu tam plures nominatim commemoraveris , qui le in eo , quod astruis , præcesserunt ; peleng ut
in eo , si le reprehendo errantem , paliar le errare cum talibus ; quoruni ego , faleur, neminem legi : sed
cuin sint ferme sex , vel seplem , horum quatuor aucioritatem lu quoque infringis . Nain Laodicenum ,
Cujus nomen taces, de Ecclesia dicis nuper egressum ; Alexandrum autein veterem hæretic . ' ; Origenem
vero ac Didymum reprehensos abs te lego in recentioribus opusculis luis , et non mediocriler , nec de ine
toeribus quxstionibus, quamvis Origenem mirabiliter ante laudaveris.
Ei lib . 1. Quæstionum in Hepta leuchum (scriplo anno circiter 419) quæsl. 25 , pag. 429 , parlis i, tom . III.
Digitas autem Dei , sicut Evangelium manifestissime loquitur , Spiritus sanctus intelligitur. ... Quis
enim dementissimus dixerit digitum Dei in hoc signo poluisse conalus magorum jinpedire , et in supe
noribus nequivisse ? Omnino ergo certa causa est , quare illa facere huc usquc permissi sunt. Com
mendatur enim fortasse Trinitas , et quod verum est, summi philosophi gentium , quantum in eorum
liiteris indagatur, sine Spiritu sancto philosophati sunt , quamvis de Patre, et Filio non lacuerint : quod
etiam Didymus in libro suo meminit , quem scripsit De Spiritu sancio.
XI.
Philippus Sidetes , seu Sidensis (qui haud mullo post sæculi quinti inilia floruit, atque a Socrale libro
vii , Hist. eccl., cap . 27 , citaluri in opere , quod amplius non erstal , de Didymo loquebatur, ul colligilur
EI fragmento quod Henricus Dodwellus ex codice Barocciano 142 edidil Oxoniæ anno 1689 , ad calcem Dis
serta tionum in S . Ireneuin , pag. , 488. Hæc enim inter cælera leguntur in eo fragmento :
Και φησι Φίλιππος ο Σιδητής, εν λόγω κδ' • Του Inquit etiam Philippus Sidetes sermone 24 : Scho
δδασκαλείου του εν Αλεξανδρεία 'Αθηναγόρας πρώ- le prafuit Alexandrina primus Athenagoras....
της ηγήσατο .. . Τέταρτος προέστη της Χριστιανικής Quarlus Christianae sclaolae praefuit Origenes ; post
ιατριβής Ωριγένης : μετά Ωριγένην Ηρακλάς : Origeneim Heraclas ; postlunc Dionysius ; post que
μετ1 τούτον Διονύσιος μετά τούτον Πιέριος · μετά Pierius ; post Pierium Theognoslus ; post huic
Πέριον Θεόγνωστος μετά τούτον Σεραπίων · μετά Serapion ; post quem magnus ille episcopus Petrus ,
τούτον Πέτρος ο μέγας επίσκοπος . μάρτυρ γενόμε - martyrio inclytus; post Petrum Macarius , Politicus
νες μετά Πέτρος Μακάριος, ον Πολιτικών εκάλουν a conterraneis cognominatus; post illum Didymus ;
Ο επιχώριο! · μετά τούτον Δίδυμος · μετά Δίδυμον post Didymum Rhodon, qui etiam Philippi tempo
PAων, ός και μετήγαγε κατά Φίλιππον την διατρι - ribus [ εια vertit Dodwellus ; sed verii etiam polest :
6η εν τη αυτή legendum suspicor αυτού ) πόλει τη qui eliam juxta Philippi lestimonium scholam trans
Σίδη κατά τους χρόνους του μεγάλου Θεοδοσίου · τού- Culit in ipsam [tel in ipsius| Philippi civitatem
τη Ρόδωνι λέγει μαθητεύσαι ο Φίλιππος . Sidem , imperante magno Theodosio . Hujus Rhodo
nis se discipulum fuisse ait Philippus.
ΧΠ.
Palladius in Historia Lausiaca ( scripla anno circiler 420) eap . iv, lom .XIII, Bibl. Patrum , pag . 904 , ed .
Parisien . anni 1644. Locum contuli cum codice ms. Naniano .
Πλείστον μεν ούν σύστημα χορου αγίου ανδρών τε Ρlurimus ergo caetus sanctorum virorum , et mu
και γυναικών ετελειώθησαν τότε εν τη Αλεξανδρέων lierum tunc fuit consummatus in Ecclesia Alexan
Εκκλησία , άξιοι ευρεθέντες της γης των πραέων. drina, qui sunt inventi digni terra Initium. Inter
Εν οίς τελειούται και ο μακάριος Δίδυμος ο συγγρα- quos consumatur etiain bealus scriptor Didymus ,
φεύς και από ομμάτων γενόμενος · ου και συντυχίας qui fuit orbus. Cum quo ſuit mihi qualer congressio ,
έσχηκα τέσσαρας, εκ διαλημμάτων (lege, διαλειμμ.] cum decern annorum interjecto intervallo ad euni
απερχόμενος προς αυτόν, επί δέκα έτη. Τελειούται proficiscerer. Is aulem consummalur nalus annos
δέ ούτος, ετών όγδοήκοντα πέντε . Ούτος απ' όμμά Octoginta quinque. Fuit autem is orbus, ut qui, cuin
των υπηρχεν , ώς αυτός μου διηγήσατο, τετραέτης τάς essel quatuor annos nalus, oculos amiserit , ut ipse
μεις αποβαλών, μήτε γραμμάτων ( coder Nanianus, mihi narravil : et neque litteras didicit, neque ven
γράμματα] μεμαθηκώς, μήτε παρά διδασκάλους φοι tilavit ad præceplores (habebat enim secundum na
τήσας ( είχε γάρ τον κατά φύσιν διδάσκαλον ερωμέ- Turam magistram firm ac validin , propriam
ν ' το ίδιον συνειδός) : ός τοσαύτη χάριτι έκεκό- conscientiam) . Tanta aulent spirilialis cognitionis
σμητo γνώσεως πνευματικής, ώς καθ' ιστορίαν πλη- fuίι exornalus gratia , ut revera impleretur in e0
ρυσθαι το γεγραμμένον · Κύριος σοφοί τυφλούς. quod scriptum est : Dominus illuminal cacos 68. Ve
Παλαιάν μέν γάρ και Καινής γραφής ( cod. Nania lus enim el Novum Testamentum interpretabalur ad
us, Διαθήκην) ήρμήνευσε κατά λέξιν. Τών δε δογμά verbum . Dogmala aulem sublililer, et tam sirenue
των ούτως επεμελήθη λεπτώς και πάνυ ισχυρώς εκ exponebat, ut omnes veleres scientia superarii . Is
θεμενος τον περί αυτών λόγον , ώς πάντας υπερβεβη cuin aliquando me cogeret in cella facerc oratio
κέναι τους αρχαίους εν γνώσει. Τούτου ποτέ αναγκά nem , ego autem nollem , mibi dixit narrans : « Ter
ζντός με ποιήσαι ευχήν εν τω οίκω αυτού, και μη in hanc cellam ingressus est bealus Antonius ut me
βουλομένου μου, έλεγέν μοι διηγούμενος , ότι « Εις viserel : qui a me rogalusutlaceret orationem , slalim
και την κέλλαν ταύτην τρίτον εισήλθεν ο μακάριος 'Αν- genuiflexit in hac cella neque commisit , ut quoι!
τώνιος επισκευόμενος με, και παρακληθείς παρ' εμού dixeram iterum repelerein , re ipsa quidenι docess
τοιτσαι ευχήν, ευθύς έκλινεν γόνυ εν τούτω τώ κελ- in obedientia. Quare si tu quoque ejus vitae vestigia
λίο, και ου παρεσκεύασέ με δευτερώσαι τον λόγον, Sequeris ut qui sis monachus, el hospes ob virtu
έργω με παιδεύσας εν τη υπακοή. "Ωστε ούν, ει κατ' tein , omnem depone contentionem ), Hic ipse hoc
Σχνος βαίνεις και συ της εκείνου [cod . Nan., αυτού] quoque milhi narravit . « Cumquadam lie , aielbat , de
πολιτείας, όσα τε [cod , Nan., ως άτε) μονάζων, και vita miseri Juliani imperatoris, utpole persecutoris,
6: αρετήν ξενιτεύων, απόθου πάσαν φιλονεικίαν. ) essen sollicitus, et animo augerer ; accidit ut propter
{ " Psal. cilv , 8
231 DE DIDYMO
hanc sollicitudinem , ad vesperam usque seram ni- 'O QUTÒS (cod . Nan. addil, outos) ônihoazó ug
hil coniederem : el cum in sedili sederem , me xal touto , öte 'Ev fela toy nuspūv s povtičovzós por
somnus opprimeret , el ,viderem in exstasi equos Tepl tñs (was 'IoullavoŰ toû à lou Sasikéws
albos cum insessoribus percurrenles, et annuntian - ÔLÓxtov , xal gönjovouvtós uov , ÉTUYÉ TOTE ãxu
ies : Dicite Didymo : Hodie hora septima inortuus É o Trépas Babelas u noevos yeutacjaiME, Žvex.ev 23
est Julianus. Surge ergo , et comede : et quod tu tos tñs opovtions . xal xalecouévou uou Šv to God
scis , domum mille ad episcopum Athanasium , ut VW , yatevey0īva . ÜTTVW , xal losiv Šv Èxotása : JUG
ille quoque sciat, , Nolavi autem , inquit , et horam , deuxous õlatpéyoutasusta tõy Št!Gatūv xai xt,pis
el dieni , el hebdomadam , el mensem ; et sic in - coutas . Elitate Acoulw . Suspov 6E6ur, v O ON
veni. (cod. Nan ., ¿686un ő ? ) ÉTEREUTRJEV louhlavés
'Αναστάς ούν φάγε συ , και γνώσιν άπόστειλον το επισκόπη 'Αθανασίω εν τη οικεία , ένα κακείνος γνω
περί τούτου. 5 Και έσημειωσάμην, φησί, και την ώραν, και την ημέραν, και την εβδομάδα, και τον μήνα :
xal eüpntal oŰTWS.
Ibidem cap. 4 ,pag. 905 .
Narravit autem mibi quoque hic bealus de qua - Anthgató mol Alouuos ó OuYypapeüs ( coder Na
dam ancilla nomine Alexandra , quæ , etc . nianus habet . 'O vaxápios OÚTOS Olnytsató uo:]
περί παιδίσκης τινός ονόματι Αλεξάνδρας : ήτις,
% . Tid.

Ibidem cap . 12 , pag. 914.


Vetus autem et Novum Testamentum dicebal me- lahaldy ô£ xal Kalvhy pachy & TESTT,OLJEV• xe
moriler; el in doctorum virorum Origenis,et Didymi, ļy guyypáy masiv dvopwov dováowv 'Np yévouş te
et Pierii , et Stephani scriptis ita erat versalus , xal Alojou (voces , xal Aloupou, desunt in codice
ut sexagies centena millia versuum proferret. Naniano), xat Illepiou , xal Steyávou ocñalev yeup! i
δας εξακοσίας .
Apud Rosveydum in Vitis Patrum cum duplex sit Historiæ Lausiacæ editio , una longior, brevior altera , in
breviuri hæc leguntur pag. 986 :
lo sanctis Patribus Didymus fuit sacrorum expositor librorum , qui multos libros ex divinis Scripturis
esposuit. Hic absque oculis fuil , cujus el notitiam babui. Hic sepuaginta quinque annorum defunclus
esi. Isle cæcus cuin esset , ut ipse mihi narravit , quatuor annorum in inſanlia visum amiserat , nec lille
ras noverat , neque apud magistros fuil. Habuil aulem naturalem magistrum robustissimum propriam
conscientiam ; qui tanta gratia ornabalur scientiæ , ut Vetus et Novum Testamentum interpretaretur ad
verbum . Liberale aulem studium ita exsecutus est subtiliter , et minutissiine exponens sermonem , ut
omnes superaret antiquos scientia . Compellebat antem me ui in cella ejus facerem orationem . El nou
acquiescente me , dicebat mihi , referens : « Quia in cellulam islam tertio ingressus est bealus Antonius ,
visitans me : el deprecalus a me , ut orationern ſaceret, stalim inclinavit genua in hoc doinicilio , et non
compulit me repelere sermonem , erudiens me ad obedientiall . ) Narravit autern mihi et hoc : « Quia cum
essem sollicitus propler vilam Juliani imperatoris miserabilis , et nimis tristarer , quadam die usque ad
alteram vesperam non gustavi panem propler sollicitudinem . Et evenit , et in cathedra sedenie me,
oppressus somno video in excessu equos albos discurrentes , cum sessoribus dicentibus : Dicite Didymo ,
quia hodie liora diei sepiima mortuus est Julianus : Surge ergo, coniede , el mille , el nuntia hoc Athanasio
episcopo , ut el ille noverit. » El annotavi stalim horam , mensen , el septimanam , el dieni : inventumque
est ila , quemadmodum oppresso somno videbatur. Relulit autem et mihi de ancilla cujusdam , etc.
XIII
Auclor operis , quod inscribitur falso : ' Iɛpwrójov n xar' Aïqvator tür yorayõr ictopla , id est , Hi
storia monachorum Ægyptiorum , auciore Hieronymo (quod opus Montfauconius in Bibliotheca Coisii
niana , pag . 138 , testatur exstare in codice 85 ejus Bibliothecæ ) describens Vilas sanctorum Patrum , leste
eodem Montfauconio , inter cæleros vitam ouoque scribit alterius Didymi ocularissimi.
XIV .
Paulus Orosius (qui scripsit, ut pulal vir clariss . Vallarsius , commentarium in prophetas minores tres
O see , Joel , el Amos , inter annum 420 , el 430 ) lom . I Operum Rufini ed . Veron . pag . 394 , in Prologo
Didymum respicere videtur, dum hæc scribil :
Apud Græcos , el apud Syros exslitere nonnulli , qui scripta eorum (nempe duodecim prophelarum )
disserere nilerentur.
Et lib . i ejusdem commentarii pag. 393.
Non me aulem fugit quanta doctorum hominum fuerit in loci istius opinione contentio , ita ut regiones
integræ super ejus assertione dissentiant. Nam Palæstina et Ægyplus , aliique omnes , qui Origenis au
cloritate plurimum cominovenlur, conjugiuin istud ab Osee propheia negant corporaliter instilulum . Sed
quomodo pleraque prophetis in spiritu gesla narrantur, ita has aiunt cum meretrice nuplias in verbo tad
cum fuisse completas.
XV.
S . Curillus Alerandrinus, libro primo in Julianum (anno circiter 433 scriplo ) Didymum imilatus esse vide
lur, pag. 31 el 33 , editionis Lipsiensis anni 1696 . Lege pag , 105 , el 301 et sqq. lib . II De Trinitale
in hoc volumine.
XVI.
Socrales (qui Historiam ecclesiasticam scripsit post annum 439) lib. iv , cap . 24 , 25 et 26.
Cum igitur imperalor Valens lege lata præce - TcŪ tolvuv Basthéws Ouálevtos vóuw xeheúskytos
pissel, ut orthodoxi lam qui Alexandriæ , quam qui boxeolai tous tėv 'Aleea vopsia vai tous xar' A
jn reliqua Ægypto erant, lugarentur, vastata pro . quittov, ztávta è tropOeito xal avetPÉTTE TO ... Y c0 Ôt
linus ac subversa sunt omnia ..., Sub idem tempus tous aùtous xpóvouz xal Étepov åvopa ToloTÒV EOS :FEY
253 VETERUM TESTIMONIA . 255
ο θεός , δι' αυτου μαρτυρηθήναι δικαιωσας την πί- alium quoque fidelem virum Deus in medium pro .
στεν. Δίδυμος γάρ ανήρ θαυμαστός και ελλόγιμος, duxit , eo consilio , ut fides Testimonio el asser
κατά τον αυτόν ήνθησε χρόνον, πάση διαπρέψας παι- tione ejus roboraretur. Didymus eninι , vir plane
δεύσει. Ούτος κομιδή νέος ών, και τα πρώτα των admirabilis ac disertissimus, per id temporis in
γραμμάτων στοιχεία μαθών, τω της οφθαλμίας πε - omni genere doctrine florebat. Ηic admodum ado
ριέπεσε πάθει και κακώς διατεθείς, το ορατικόν lescens, cunι jam prima litterarum elementa didi
απέβαλεν. Ο Θεός δε αυτώ αντί των αισθητων οφθαλ. cisset, in morbum oculorun) incidit.: quo quilern
μών παρέσχε τους νοητούς & γάρ δι' οφθαλμών παι - graviler vexatus, videndi facultale penitus amisit .
δευθήναι ουκ ίσχυσε , ταύτα δι’ ακοής εξεμάνθανε. Verum Deus pro corporalibus oculis spiritales et
Εκ παιδός γάρ ών ευφυής, και ψυχής λαχών άγα- largitus est. Νam ea, que oculorum visu perci
βής , ενίκα τους ευφυείς και οξύτατα βλέποντας. pere jion poterat , didicit audiendo. Cum enim a
Γραμματικής τε γάρ τους κανόνας ραδίως κατώρθου , puero egregia esset indole , et excellenti ingenio
και ρητορικής πάλιν θάττον ελάμβανεν. Ελθών δε επί preditus, equales suos, qui oculoruno acie polle
τα σιλόσοφα , θαυμαστώς πως και την διαλεκτικήν ban1 , Iouge superavit. Quippe el granimalice prie
εξέμαθε , και αριθμητικήν τε και μουσικής, και τα cept: facile addidicit , el rhetorice multo allic
άνια των φιλοσόφων μαθήματα εν τη ψυχή κατέθετο, celerius. Inde ad philosophiam transgressus, ad
ώς προθύμως αυτόν απαντάν προς τους ταύτα δι' inirabili facilitate dialecticam , arithmetican el
έφθαλμων κατορθώσαντας. Ου μην αλλά και τα θεία musicam perdidicit , et reliquas philosophorn
λόγια Παλαιάς και Καινής Διαθήκης ούτως ακριβώς disciplinas adeo penitus in animo suo recondidit ,
ενώκει , ώστε πολλά μέν έκδούναι βιβλία • υπαγορεύ ul adversus illos, qui eas artes oculorum beneficio
σαι δε και τα Περί Τριάδος τρία βιβλία ερμηνεύσαι perceperant, promple atque alacriler dispularet.
δε και τα Περί αρχών Ωριγένους: Υπομνήματα τε Sed ei divina oracula, quæ tam in Velere, quam
εκδούς εις αυτά, δι' ών συνίστησιν, ώς είη άριστα in Novo Testamento continentur, adeo perfecte
γεγραμμένα . Και μάτην έρεσχελουσιν οι κατηγορείν noral, ut multos in ea conscriberel libros ; ac pra
τον άνδρα και τα βιβλία διασύρειν σπουδάζοντες · μη ierea De Trinilale lres libros dictavil : el Origenis
δε γάρ αυτούς δύνασθαι φησιν ελείν τήν του ανδρός libros De principiis interpretalus est, editis in eus
σύνεσιν. Εί τις oύν την πολυμαθίαν και το διάπυρον comentariis, quibus illos recte scriptos esse as--
της ψυχής Διδύμου γνώναι προήρηται, εντυχών τοίς serit, frustraque contendere eos, qui viruin illuin
πεπονημένοις αυτώ βιβλίοις μαθήσεται τούτο. Λέγε- accusare, et libros ejus calumniari conantur : no
τα ! και Αντώνιον έδη πρότερον κατά τον Ουάλεν- que enim excellente ) hominis sapientiam, inquit , in
τος χρόνον, ότε διά τούς 'Αρειανούς εν τη Αλεξαν telligentia assequi possunt. Si quis igiturmultiplicem
έρεία έκ της ερήμου κατήλθεν, έντυχεϊν το Διδύμω, Didymi eruditionem , et animi ejus ardorem cogno
και μαθόντα την του ανδρός σύνεσιν, ειπείν προς scere desiderat ,id ex libris, qui abillo sunt elaborati,
αυτόν : « Μηδέν, ώ Δίδυμε, ταραττέτω σε ή των αι- facile perspiciet. Cum hoc Didymo Antonius mo
σθητων οφθαλμών αποβολή · τοιούτοι γάρ σου λείπου - nachus diu ante Valenlis tempora collocutus esse
σιν οφθαλμοί , οίς και μυίαι και κώνωπες βλέψαι dicitur, tunc cum propter Arianos, relicia solitu
ισχύουσιν · χαίρε δε ότι έχεις οφθαλμούς, οίς και dine , venit Alexandrian ; perspeclaque hominis
άγγελοι βλέπουσι, δι' ών και ο Θεός θεωρείται , και το doctrina, Iliaec ei dixisse : Nihil te nnoveal, ο Dj
αυτού φως καταλαμβάνεται. ) Ταύτα μεν ήδη πρότε- dyne , jactura corporalium oculorum. Ejusmodi
ρον παρά του θεοφιλούς Αντωνίου προς Δίδυμον εί - elnium oculis orbatus es, quibus el musce , el cu
ρτητη τότε δε μέγιστος συνήγορος της οικείας πί- lices videre possunt . Gaude potius, quod illos ha .
στεως εφαίνετο Δίδυμος, προς τους 'Αρειανούς απαν beas oculos , quibus angeli vident ; quibus Deus
τών, και σοφίσματα αναλύων αυτών, και τους κιβδή- Cernitur, et lux ejus comprehenditur. Ει istud qui
λους και δολερους αυτών λόγους εξελέγχων . Αλλά dei ) diu ante haec tempora ab Antonio dictum est
Δίδυμον μεν τοίς εν Αλεξανδρεία ' Αρειανίζουσιν ή Didymo. Tunc vero maximus fidel patronus, ac pro
του Θεού αντέταξε πρόνοια • εν δε ταϊς άλλαις πόλε- pugnator Didymus habeb:ilur, quippe qui adversus
σιν Βασίλειόν τε τον Καισαρέα , και Γρηγόριον τον Arianos validissime disputaret , eorunique Soplhi
Ναζιανζηνόν. sticas cavillationes dissolveret , et falsos, ac frau
dulentos eorum sermones refelleret. Ac Didymum quidem Arianis , qui Alexandriæ erant , divina
opposuit providentia : in aliis autem civitatibus Basilium Cæsariensem , el Gregorium Nazianze
num .
XVII.
Sozomenus (qui anno circiter 450 obiil) lib . 111 Historiæ eccles.,cap . 15 .
Υπό δε τούτον τον χρόνον και Δίδυμος εκκλησια - Sub idem tempus Didymus quoque ecclesiasticus
στικός συγγραφεύς διέπρεπε , προϊστάμενος εν 'Αλε- Scriptor floruit , sclaolae sacrarum disciplinarum in
ξανδρεία του ιερού διδασκαλείου των ιερών μαθημά- urbe Alexandrina praefectus. Hic omnis generis
των. Εν τούτω δε και παντοδαπή σοφία ώκει, scientia pectus suum impleverat . Nu el poelas,
ποιηταί τε και ρήτορες, αστρονομία τε και γεωμε el oratores ; geometriam item , astronomjain , el
τρία , και αριθμοί, και δόξαι φιλοσόφων. Πάντων δε arithmeticam, et philosophorum opiniones callebal.
νω μόνο και ακοή είδησιν έκτήσατο · νέος γαρ έτι Harum autem omnium rerum notilian sola niente,
τυφλός εγένετο εν τη πρώτη πείρα της μαθήσεως των atque auditione eral asseculus. Εtenim adhuc puer,
στοιχείων. " Ήδη δε εις εφήβους τελών, επεθύμησε cum prima elementa disceret , Iuninibus orbatus
των, εκροάτο μόνον · και επί τοσούτον ήλθε σοφίας, realium disciplinarum cupiditate exarsil : earumque
ώς και των εν τοις μαθήμασι σκολιών θεωρημάτων doctores frequentans, aures tantum comimodabat.
εφικέσθαι. Λέγεται δε τους χαρακτήρας των γραμ Tantum tamen in oinni eruditione profecit, ut diffi
μάτων, σανίδι καταχαραχθέντας εις βάθος, εκμαθεϊν, cillima quoque mathematice theoremata perce
τους δακτύλοις εφαπτόμενος συλλαβάς δε και ονό- perit. Fertur autem litterarum fortwas in tabul
ματα και τα άλλα εφεξής, καταλήψει νου , και συν- altius incisas, digitis solum pertractando didicisse ;
εχει ακροάσει, και αναμνήσει των ακοή θηρωμένων, Syllabas item, et nomina, ac reliqua deinceps, sola
" Ην δε ου το τυχόν θαύμα και πολλοί κατά κλέος ιnentis compreliensione, et assidua auditione , Γe
του ανδρός εις 'Αλεξάνδρειαν παρεγίνοντο, οι μεν rumque, quis audiverat , recordatione percepisse.
αυτού άκουσόμενοι , οι δε , ιστορήσαντες [ Γ . Ιστορή- Fuit autem non vulgare miraculum. Multique fana
σοντες ] μόνον. Έλύπει δε ου μετρίως τους 'Αρείου , ejus impulsi, Alexandriam se contulerunt, alii ejus
το δόγματι της εν Νικαία συνόδου συνιστάμενος. audiendi , alii LantuH) Visendi causa. Calerum Aria
"Επειθε γάρ ραδίως, ου βία λόγων τούτο ποιείν δο- nos non niediocri dolore afficiebat , duin Synodi
PATROL. GR. XXXIX .
233 DE DID YMO 236
Nicole doctrinam assereret.. Persuadebat enim κών· αλλ' υπό της άγαν πειθούς , έκαστον αυτών
facillime; idque non sermonum violentia , sed pro . οιονεί κριτήν καθίστη των αμφιβόλων. Τοις δε από
ea, qua valebat, persuadlendi facultate , unumquem. της καθόλου Εκκλησίας περισπούδαστος ήν. Επ
que illorum velut arbitrum controversie consti- ήνει δε αυτόν και τα τάγματα των εν Αιγύπτω μο
tuens. Onnes autem Catholici singulari benevo- ναχών, και Αντώνιος ο μέγας · όν φασι τότε επι
lentia euro amplectebantur. Sed el monaclioruin μαρτυρία της 'Αθανασίου πίστεως εκ της ερήμου
agnina in Egypto degentiuin, euia nagnopere Il- παραγενόμενον εις 'Αλεξάνδρειαν, τάδε προς αυτόν
dbant, el magnus ille Antonius. Quem quikleim fe» είπεϊν · « Ου χαλεπόν , ουδέ λύπης άξιον, ώ Δίδυμε ,
runt , cum Alexandriam e0 tempore venisset , ut οφθαλμών απορείν σε, ών μέτεστι σαύραις και μυσό
Allianasii fidem suo testimonio coinprobaret , Di- και τους ευτελέσι ζώοις · μακάριον δε και χαρίεν ,
dymo hac dixisse : « Non est grave, nec dolendum, ότι παραπλησίως αγγέλους τους οφθαλμούς έχεις ,
ο Didyme, quod oculis careas, quibus lacert:e , mul- δι' ών τρανώς το θείον κατανοείς , και την αληθή
Tes , et vilissima predita sunt animalia. Sed beaturn γνώσιν ακριβώς οράς
polius, el jucundum est , quod perinde atque angeli, oculos habeas, quibus Deuin perspicue con
lemplaris, el veram notitiam exacle percipis. ,
Ει lib. VI cap. 2 .
Εodem die Didymus quoque ecclesiasticus phi- Κατ' εκείνην δε την ημέραν και Δίδυμος και εκκλη
losoplius Alexandrie degens, cum, utpote impera- σιαστικός φιλόσοφος εν Αλεξανδρεία διατρίβων, οιά
tore adversus religionem peccante, gravissimo do- γε του βασιλέως εις την θρησκείαν διασφαλέντος ,
lore afficeretur, tum propter ipsum vano errore περίλυπος ών, διά τε αυτόν ως πεπλανημένον, και
deceptun, 1um ob contumeliam Ecclesiarum, jeju- δια την καταφρόνησιν των Εκκλησιών , ένήστευσε
niis et orationibus vacabat . Cumque prae nimia τε και τον Θεόν περί τούτου ικέτευεν. Υπό δε της
sollicitudine ne superveniente quidein nocte cibum μερίμνης, ουδε της νυκτός επιγενομένης μεταλαβών
sumpsisset, in carliedra Sedens Somn0 oppressus τροφής, επί θρόνου καθεζόμενος , εις ύπνον ήνέχθη :
est . Αc velut in mentis excessu posilus , equos can- και ώς εν εκστάσει γεγονώς , έδοξεν οράν ίππους
didos per aerem discurrentes videre silbi visus est , λευκούς εν τώ αέρι διατρέχοντας τους δε επ' αυ.
virosque ipsis insidentes , ita clanantes audire : τών όχoυμένους κηρύττειν , 'Αγγείλατε Διδύμω,
« Nuntiale Didymo hodie Julianum hic ipsa hora σήμερον περί τήνδε την ώραν Ιουλιανόν ανηρήσθαι :
peremplum esse ; idque ille Allianasio episcopo και Αθανασίω τώ επισκόπω τούτο μηνυσάτω και
significet, et surgens comedat. » Et haec quidern ιuin αναστάς εσθιέτω. Και & μέν τεθέαται ό τε Ιουλια
a familiari Juliani , tum a Didymo plilosophο νου οικείος και ο φιλόσοφος , ώδε γενέσθαι επυθό
visa fuisse accepί. Ει neuter eorum in iis , que μην · και ουδέτερος εν οίς τεθέατο, της αληθείας
viderat, a vero aberravit , sicut postea patera - διήμαρτεν, ώς εμηνύθη ύστερον .
clum est.
XVIII .
Theodorelus in Historia eccles. (anno 450 scripla ), lib . iv , cap. 26 , pag. 70 tomi III Operum editionis
anni 1642.
Per idem tempus, Edesse quidem Ephrem ad - Κατά τούτον τον χρόνον, εν Εδέσση μεν Εφραίμ
mirabilis, Alexandriae vero forebat Didymus; uler- ο θαυμάσιος, έν 'Αλεξανδρεία δε διέπρεπε Δίδυμος ,
que adversus dogmala verilali contraria librος κατά των αντιπάλων της αληθείας δογμάτων συγ
conscribens. Et Ephram quidem, Syrorum utens γράφοντες. Και ούτος μεν τη Σύρων κεχρημένος
Jingua , spiritalis gratise radios diffundebat . . . . . φωνή, της πνευματικής χάριτος τας ακτίνας ήφίει .
Didymus vero, cum a puero Iuntinibus orbatus fuis- . . . Ο δε Δίδυμος , παιδόθεν, της οπτικής εστερη
set, poetican nihilominus, ac rlietorican Arlein μένος αισθήσεως , και ποιητικών και ρητορικών
didicit. Arithmeticam praeterea, ac geometriani, et μετέλαχε παιδευμάτων αριθμητικής τε και γεω
astronomiam ; Aristotelis syllogismos, el Platonis μετρίας , και αστρονομίας , και των 'Αριστοτέλους
facundiam aurium sensu percepίι , που lauguam συλλογισμών , και της Πλάτωνος ευεπείας, διά των
disciplinas, quae veritatem docerent, sed velut tela, ακοών εισεδέξατο τα μαθήματα , ουχ ώς αλήθειαν
quibus veritas adversus mendacium uli potest. εκπαιδεύοντα, αλλ' ώς όπλα της αληθείας κατά του
Sacrae quoque Scripture non litteras Solin , sed ψεύδους γιγνόμενα . Και μέντου και της θείας Γραφής
el Alarum sensus edidicit. Inter monachos igitur, με μάθηκεν ου μόνον τα γράμματα , αλλά και τα
el virtutis studiosos cultores , isti , quos dixi τούτων νοήματα. Εν μέν ούν ασκηταίς και της
nus , tunc temporis enituere. Inter episcopos αρετής φροντισταίς , ούτου κατ' εκείνον διέλαμπον
vero etc. τον καιρόν . 'Εν επισκόποις δε , κ . τ . λ .
XIX .
Faustus Rejensis (qui anno 455 episcopus ordinatus est) epist. 1o, tom . I vectt. Antigg. Canisii pag. 361
editionis Busnagii.
Legimus enim in quodam receptissimo Patrum tractatu : Ingredi , inquit, el imolere omnin soli est
possibile Trinitali.
XX .
Gennadius (vel Massiliensis, qui obiit anno 492 , vel , juxta Ratramnum , Constantinopolilanus episcopus,
qui anno 458 successil Analolio ) in libro De ecclesiasticis doginalibus, cap. 20 , lom . VIII Operum
S . Augustini, pag . 78 Appendicis.
Non est terljus in substantia hominis spiritus, sicut Diaymus contendit, wea spirilus ipsa est anima,
pro spiritali nalura, vel pro eo quod spirel in corpore, spiritus appellatus. Anima vero ex eo vocatur,
quod ad vivendum , vel ad vivilicandum animet corpus. Tertium vero, qui ab Apostolo cum anima el
corpore inducitur, spiritum graliai sancti Spiritus esse intelligamus, quam oral Apostolus ut integra
perseverel in nobis 69, ne nostro vilio aut ininualur, aut fugelur a nobis ; quia Spiritus sanctus effugiet
fircluzu 10.
XXI.
Velustus auctor Vilæ S . Hieronymi (quem Gennudium esse censene Mabilloniis, et Marliano'us, Vallarsius
0 ΙThess. V, 25. το Sap. 1 , 5.
VETERUM TESTIMONIA . 228
...men oclaro, aut nono sæculo floruisse putat) tom . XI Operum S . Hieronymi, editionis Veronensis
pag. 248.
Sicut el de Spiritu sancio Didymi videntis librum in Latinam transtulit (Hieronymus) linguam .
XXII.
S . Gelasius (anno 496 pontiſex electus) in cap . Sancta Romana, dist.15.
Illa sentimus , quæ prædictum B . Hieronymum sentire cognoscimus : el non solum de Ruſino , sed
etiam de universis , quos vir sæpius memoralus zelo Dei, el fidei religione reprehendit .
XXIII
oannes Procopius Gazæus (qui vixit sæculo v exeunte, el sexto ineunte , circa ann . 520 clarus ) opus con
fecit , in quo Didymi toca afferuntur , quodque in codice Græco 22 , bibliothecae Venelæ $ . Marci sic
inscribitur :
Eiş tov 'Exxago!asthv. Moononlov Xploriaroő n Ecclesiastem , Procopii Christiani sophislæ er
σοριστου εξηγητικών εκλογών επιτομή , από egelicarum eclogarum epitome excerplarum ab ore
ourns ronropiov Núcons , xal Alorvolov ’ALE- Gregorii Nysseni, el Dionysii Alexandrini, Origenis,
Européws, Ipirérovs , Evarpiov , Aldújov , Nel. Evagrii, Didymi, Nili, et Olympiodori.
lov, xai 0lvjalodópou .
XXIV .
Cosmas Indicopleusl (qui anno circiter 540 scripsit) in Topographia Christiana, lib . vii, pag. 292.
es
Και πάντες δε ο υπομνηματίσαντες τας θείας Certe neino ex iis, qui in divinas Scripturas
roapi ,, outs els autôi nóyov È TEOLÓ DATO TŪy x200 - commentaria ediderunt, catholicarum Epistolarum
' lotour .
Alzov ( E ullam ralionem habuit.
XXV.
Cassiodorus in Historia trinarlila (quam scripsil anno 545), libro vili, cap . 1, pag. 300, lom . I editionis
Venetre anni 1729 .
Hæc igitur Evagrius in libro suo Actuali commemoravit. In Contemplativo autem hæc dicit . . . . Ma.
rimus conteinplationum doctor Didymus ait : « De Providentia , atque judicio apud temetipsum semper
exerce sermones , el studiorum maleriam memoria retine : pene enim omnes in his peccamus : raiio
neinque judicii in corporum differentia , in qua etiam est mundus, invenies ; Providentia vero , in modis
quibus a malitia , vel ignorantia ad virtutes alque scientiæ culmen evehitur. llæc autem ex Evagrii
dictis reiulimus.
El cup. 7 el 8 ejusdem libri, pag. 304.
Cum igitur imperator Valens lege præcepissel persequendos esse in Alexandria et Ægypto cunctos
ortbodoxos , omnia vastabantur . . . . Sic igilur propter consubstantialilalis fidem , viri admirabiles pro
babiliores effecti sunt, aliosque sapanles, firmiorenu operibus Ostenderunt fidem . Eo siquidem tempore
virum alium fidelem produxit Deus, ut per eum fidei testimonium perhiberet, Didymum mirabilem
virum , qui ompi liinc doctrina florebat. Is cum parvus adbuc prima lillerarum elementa doceretur ,
passione oculorum perdidit visum . Cui Deus pro visibilibus oculis intelligibiles condonavit. Nam quod
per oculos doceri non potuit , auditu vigilanti cognovil. Qui dum a puero fuissel ingeniosus, vincebat
etiam acule conspicientes . Facile pamque regulas grammaticæ , atque rhetorice artis didicil. Cumque
venissel ad philosophiam , mirabiliter dialecticam , arithmeticani, musicam , aliasque philosophiæ disci
plinas didicii , aniinoque recondidit ; ita ut celeriter obvia veril eis, qui oculis inspecioribus alia didia
cissent. Sed etiam Velus, Novumque Testamentum adeo perlecle cognovil, ul mulios ederet libros. Qui
et de Trinitale tres libros fecit, et Origenis opus De principiis , id est, llepl åpzôr interpretalus , in eis
explanationes reliquit exiınias. Fertur enim , cum Antonius , Valentis lempore, propler Arianos venisset in
Alexandriam , vidisse Didymum , eique dixisse : « Non le conturbel, o Dilyme, ainissio sensibilium ocu
lorum : tales etenim oculi tibi desunt, quibus et muscæ , et pulices noscere possunt. Sed gaude polius,
quoniajo babes oculos, quibus etiain angeli conluentur, per quos videlur Deus, el ejus lumen inspicitur .
Didymus ab infantia privalus oculis, grammaticam , rhetoricam , arithineticam , geometriam , el astrono
miam , el syllogismos Aristotelis , et eloquentiam Platonis auditu didicit ; non quasi hæc veritatem eru
dirent, sed tanquain adversus mendacium arma veritatis exsistcrent.
Et in libro De institutione divinarum litterarum , cap. 5 , pag. 512, com . II.
Quintus codex est Salomonis , cujus primum librum , qui appellatur Proverbia , quadrifaria reperi di
visione partitum . . . . In quo libro Didymum expositorein in Græca lingua reperimus , qui ab amico
nosiro viro disertissimo Epiphanio in Latinum sermonem diligentissime, Domino juvante , translatus est.
Quem Didymum , quamvis carne cæcuin , merito beatus Antonius Pater monachorum prophetali lumine
vocavil videntem , quando perspicuo corde conspexit, quod corporeis oculis non valet inlueri. Mirumi
est enim dicere, quantos disciplinis , atque artibus audiendo imbutus fuerit, qui ipsos apices quoque
litterarum privallis carnali lumine nequibal inspicere. Quod mihi pene impossibile , fateor, videbaiur
esse , cum legerem : nisi de partibus Asiæ quendam ad nos venire Eusebium nomine contigissel , qui
se infantem quinque annorum sic cæcalum esse narrabal, ut sinistrum ejus oculum fuisse excavalum ,
orbis profundissimius iudicaret : dexler vero globus vilreo colore confusus, sine videndi gratia infru
ctuosis nisibus volvebalıır . Uic lantos auctores, lanlos libros in memoriæ suæ bibliotheca condideral, ut
legentes probabiliter admonerel , in qua parte codicis quod prædixeral , invenirent . . . . Quid plura ?
Fecit credi de Didymo, quen suo præsentabal oflicio (alii legunt, exemplo ).
El capile 8 ejusdem libri, pag. 514.
Sed cum de reliquis canonicis Epistolis magna nos cogitatio fatigarel, subito nobis codex Didymi
Grieco stylo conscriplus in expositionen seplem canonicarum Epistolarum , Domino largiente , concessus
est, qui ab Epiphanio viro disertissimo , divinitale juvante, translatus est.
289 DE DIDYMO 940
XXVI.
Quinla synodus æcumenica (habila anno 553) in Actis, quæ exstant , nusquam Didymum memoral : lantum
collalione 8 , can . X1, hæc leguntur
Si quis non anathematizat Arium . . . et Orige- Εί τις μη αναθεματίζει "Αρειον . . . και Ωριγέ
nem. . . et alios omnes herelicos . . . et eos qui νην . . . και τους άλλους πάντας αιρετικούς . . .
similia predictis hereticis sapuerunt vel sapiunt, και τους τα όμοια των προειρημένων αιρετικών
et usque ad mortem in sua impietate permanserunt, φρονήσαντας, ή φρονούντας, και μέχρι τέλους τη
talis anathema esto . οικεία ασεβεία εμμείναντας: ο τοιούτος ανάθεμα
έστω.
XXVII.
Barsanuphius (qui scripsit anno circiler 550) seu polius auctor opusculi a Montfauconio in Bibliotheca
Coisliniana pag. 394 editi, quod sic inscribitur : Διδασκαλία του αγίου Βαρσανουρίου επί Αυρηλιανού
επισκόπου Γάζης περί των Ωριγένους, Ευαγρίου , και Διδύμου φρονημάτων , id est, Doctrina sancti
Barsanuphii, sub Aureliano, episcopo Gazæ , circa opiniones Origenis, Evagrii el Didymi.
batem Barsanaphium his verbis : Nescio , Paler , Βαρσανούφιον , λέγων· ι Ουκ οίδα , Πάτερ, πώς εν
quo paclo inciderim in libros Origenis, et Didymi , έπεσα εις τα βιβλία του ' Ωριγένους, και Διδύμου ,
et in Gnostica Evagrii , necnon in ejus discipline και εις τα Γνωστικά Ευαγρίου , και εις τά των
instituta . Dicunt autem hominum animas non μαθημάτων αυτού και λέγουσιν ότι ουκ εδημιουρ
fuisse creatas cum corporibus ; sed ipsis præexsli γήθησαν αι των ανθρώπων ψυχαν μετά των σωμά
tisse, nudasque intelligentias fuisse, id est , incor - των, αλλά προϋπήρχον αυτών νόες γυμνοί ούσαι,
poreas ; similiterque angelos nudas intelligentias τουτέστιν ασώματοι . Ομοίως και οι άγγελοι νόες
fuisse, demonasque item nudas intelligentias ; al - γυμνοι ήσαν, και οι δαίμονες νόες γυμνοί ήσαν.
que homines, sive hominum animas ad hujus cor Και οι μεν άνθρωποι παραβάντες, κατεδικάσθησαν
poris (anionalionem) damnatas fuisse ; angelos Vero εις το σώμα τουτο. Οι δε άγγελοι γεγόνασιν άγγε
ideo aiigelos factos esse, quod sese conservaverint ; λοι , τηρήσαντες εαυτούς οι δε δαίμονες από πολύ
dæmonas ex mulla nequitia tales effectos esse. λής κακίας, τοιούτοι γεγόνασιν · και όσω [lege όσα)
Aliaque bene multa similia dicunt illi. Itemque άλλα λέγουσιν τοιαύτα. Και πάλιν, ότι δει μέλλουσαν
aiunt fore ut futurum illud supplicium finem ha- κόλασιν τέλος λαβείν » και έχουσιν οι άνθρωποι , και
beat ; itemque futurum esse, ut homines , angeli, et οι άγγελοι, και οι δαίμονες επανελθείν ής Τfort .
demones revertantur, ut prius erant, nude intelli- ώς ή υπηρχον νόες υμνοί • 8 λέγουσιν αποκατά
gentiae : quod vocant restitutionem. στασιν .)
XXVIII .
Cyrillus Scythopolitanus in Vita S . Sabæ (paulo post annum 554 scripla ) com . III Monumentorum Ec
clesiæ Græcæ a Cotelerio editorum Parisiis anno 1686 , pag. 274 .
Agapetus suscepta nove Laure prefectura , qua- 'Aγαπητός την της Νέας Λαύρας ηγεμονίαν δε
tuor invenit in congregatione monachos. . . . qui ξάμενος, ηύρε τέσσαρας μοναχούς . . . . ψιθυρίζοντας
occulte Origeniana dogmala Susurrabant. Quorum εν κρυπτώ τα Ωριγένια [lege Ωριγένεια δόγματα :
princeps erat vir quidarm Palestinus, Nonius no . ών πρώτος υπήρχεν ανήρ τις Παλαιστινός , Νόννος
mine, qui Christianismum sectari præ se ferens, et καλούμενος , όστις Χριστιανίζειν προσποιούμενος και
pietatem simulans, impiorum gentilian, Judaeorum, ευλάβειαν υποκρινόμενος , τά των αθέων Ελλήνων,
el Manichaeorum dogmala in animo habebat, guae και Ιουδαίων, και Μανιχαίων δόγματα εφρόνει , τα
ab Origene, Evagrio, et Didymno de preexsistentia υπό 'Ωριγένους, και Ευαγρίου , και Διδύμου περί
fabulose fuere prolata . προϋπάρξεως με μυθολογημένα.
Etpag. 374 ejusdem Vitæ , sive act. i concilii Nicæni secundi, lom . VIII Conc., pag. 729
Itaque cum sancta et universalis quinta synodus Tης τοίνυν αγίας και οικουμενικής πέμπτης συν
Constantinopoli essel coacta , communi et generali οδου εν Κωνσταντινουπόλει συναθροισθείσης, κοινό
anathemati submissi sunt Origenes et Theodorus και καθολική καθυπεβλήθησαν αναθέματι Ωριγένης
Mopsuestenus, cum iis que de preexsistentia el τε και Θεόδωρος ο Μοψουεστίας, και τα περί προ
restitutione dicta sunt ab Evagrio et Didymo. υπάρξεως και αποκαταστάσεως Ευαγρίω και Διδύμω
ειρημένα.
ΧΧΙΧ .
Victor Tununensis (qui scripsit anno circiter 565 ) in Chronico, tom . I Lecit. antigg. Casinii editionis
Basnagii, pag. 333.
Anno 39 imperii sui Justinianus Eutychium Constantinopolitanum episcopum , damnatorem trium
Capitulorum , el Evagrii eremita diaconi, et Didymi monachi et confessoris Alexandrini, quorum laudes
supra illustrium virorum ex auctoritate relulimus, exsilio dirigil .
XXX .
Eustralius Constantinopolitanæ Ecclesiae presbyter in Laudatione in S . Eulychium patriarchanı Constanti
nopolitanum , quam habuit anno 582, apud Bollandianos die 1 Aprilis, pag. 67 'el 557, num . 34 .
Qui vero haec docuerunt, ii fuere qui exsecranda Οι δε ταύτα εισηγούμενοι ήσαν οι των μυσαρών
insani Origenis, Evagrinique ac Didymi dogmala δογμάτων αντιποιούμενοι Ωριγένους του λήρου ,
vindicabant, ac profilebantur. Ευαγρίου τε και Διδύμου .
XXXI.
Evagrius scholasticus in Historia ecclesiastica ( quam scripsil anno 593 ) lib. iv , cap. 38 , pag. 418 el.
Cantabrig . anni 1720.
Missi sunt Constantinopolim at Eustoclio Refus Στέλλονται προς την βασιλέως πόλιν [leg. fort.,
abbas monasterii Theodosii, et Conon abbas mo» βασιλίδα πόλιν προς Εύστοχίου , Ρούφος ηγούμενος
naslerii Sabae . . . Ει hi quidem de Origene in της Θεοδοσίου μονής, και Κόνων της Σάβα . . . . Και
primis, et de Evagrio ac Didymo agere institue- ούτοι μεν τα κατά τον Ωριγένην πρωτοτύτως
runt. εκίνουν , και Ευάγριον, και Δίδυμον .
Α1 TETERUM TESTIMONIA . 24
El pag. 420 ejusdem capitis.
Έκ λιβέλλων δε επιδεδομένων προς Ευλογίου, Cum autem libelli ab Eulogio , Conone, Cyriaco,
Κόνωνος , Κυριακού , και Παγκρατίου μοναχών κατά el Pancratio monachis dali essent contra dogmata
των Ωριγένους , του και 'Αδαμαντίου , δογμάτων, Origenis Adamantii , et contra eos, qui impietatem
και των επομένων τη τούτου δυσσεβεία και πλάνη, atque errores illius sequebantur, de his Justinianus
πυνθάνεται Ιουστινιανός της αλισθείσης συνόδου Synodum, que congregala erat, consuluit .. . Missa
περί τούτων . . . 'Αναφορά τοίνυν γέγονε πρός Ιου- est igitur relatio a predicta synodo ad Justinianum,
στινιανών παρά της συνόδου μετά τας γενομένας post acclamationes, quas contra Origenen, et ejus
παρ' αυτής εκβοήσεις κατά Ωριγένους και των τα dem cum illo erroris sectatores congesserant... .
αυτά εκείνω πεπλανημένων... Ανηνέχθησαν αυτοίς Retulerunt etiam iidem Ρatres multas alias Didymi ,
και Διδύμου, και Ευαγρίου, και Θεοδώρου έτεραι Evagrii ac Theodori blasphemias, quas studiose
πολλαι βλασφημίαι, μάλα σπουδαίως τα περί τούτων admodum (ex eorum libris) excerpserant.
εκλεξαμένοις .
XXXII .
Joannes Moschus cognomenio Eucrala (qui floruit Maurilio imperatore, et ineunte dein sæculo septimo) in
capitibus Prati Spiritualis , quæ edidil Colelerius Tom . II Monumentorum Eccl. Græcæ , capile 14 ,
pag. 349.
Θεωρεί ο αδελφός τινα εφιστάμενον αυτώ φοβερόν Aspicil frater quemdam aslanterm sibi specie ter»
τω είδει , και λέγοντα αυτώ : "Έρχου και ίδε την ribilem, qui dixit : Veni, cerne veritatem, » Deinde
αλήθειαν. 5 Και παραλαβών αυτόν αποφέρει εις το- assumens eum duxil in locum tenebrosum, feli
πον σκοτεινών και δυσώδη μετά πυρός και δείκνυσιν dum, igne ferventem, et ostendit ei in ipso igne
αυτώ εν αυτώ τω πυρί Νεστόριον.. . Ευάγριον, και Nestorium... Evagrium et Didymuin.
Δίδυμον [ hαε ιαmen postrema verba, Ευάγριον και Δίδυμον, desiderari in aliis codicibus adnotat ibi Co
telerius)
XXXIII .
S. Sophronius episcopus Jerosolymitanus (quiobiit anno circiter 636 aul 638) in synodica epistola ad Ser
gium episcopum Constantinopolitanum , quæ inserta est actioni xi synodi sexiæ æcumenicæ iom . VII Con
cilioruin edilionis Venelæ anni 1729, pag. 913 .
'Αλλ' ουκ επειδή περ αι των ανθρώπων ψυχαί Θεού Sed non idcirco quod hominum anime gratia Dei
χάριτι την φθοράν απεώσαντο, την πάσι κτιστης φύ - corruptionen repulerunt, quae omnibus creaturis
σεως ( al. κτιστοίς φυσικώς εμφωλεύουσαν, διά του- naturaliter insidet, ideo et ante Corpora eas fuisse
το και πρό σωμάτων αυτάς υποπτεύσομεν, ή προ της suspicabimur, vel ante hujus visibilis mundi prola
του όρωμένου κόσμου παραγωγής και συμπήξεως εν tionein, atque compaginein in senmpίterna quadan
αιδίω τινί ζωή τελεϊν έννοήσομεν, και βίον έχειν ου- vita positas arbitrabimur, vitamve habuisse cele
ράνιον φήσομεν, άσαρκόν τε και ασώματος, ζώσας slem asseremus, incarneam, seu incorpoream vi.
ζωήν την αίδιον εν ουρανώ ποτε μη υπάρχοντι, ως tam viventes perpetuam in celo aliquando non
Πριγένης και παράφορος βούλεται , και οι τούτου συμ- exsistenti, sicut Origenes erroneus constituit, etlu
μύσται και σύμφρονες Δίδυμος, και Ευάγριος , και ο jus complices, atque consentanei Didymus, et
λοιπός αυτών μυθομέριμνος όμιλος : οίπερ ου τούτο Evagrius, et reliquo earum fabularum excogitatrix
μόνον πεπλανημένως δοξάζουσιν Ελληνικούς έμφερό- Sodalitas ; qui quidem non hoc solum errando pro
μενοι δόγμασι, και την Χριστιανών καταρρυπούντες nuntiant paganorum concreli dogmalibus, et Chri
ευγένειαν, αλλά και την των σωμάτων τούτων, ών stianorum nobilitatem sordidantes, sed et istorum
νυνι περικείμεθα, ανοήτως αναιρούσιν ανάστασιν, corporum , quibus nunc sumus amicti, impruden
μνοία δεινά βατταρίζοντες, της δυσσεβούς αυτών μυ- 1er perimunt resurrectionem, multa callide balbu
θοπλαστίας επάξια . tientes impiissimis eorum , et fabulosis figmentis
condigna.
Ei in eadem epistola , pag. 918.
Και πέμπτην αγίαν... οικουμενικήν δέχομαι σύν- Etiam quintum sanctum.... concilium universa
οδον... Αναιρεί δε και εκρίπτει προς όλεθρον, πρω- liter constitutum suscipio... Perimit autem, et in
τοτύτως μέν ' Ωριγένην τον άφρονα. ... Ευαγρίου δε interitum projicit principaliter quidem Origenen
συν αυτώ και Διδύμου τα δόγματα και πάντα αυ - insanum.. .. Evagrii quoque cum eo, et Didymi do
των τα Ελληνικά και τερατώδη, ου μην αλλά και ginata omnia eorum pagana , atque prodigios2, 160
μυθώδη ληρήματα . non et fabulosa deliramenta.
El pag. 923 in eadem epistola .
Ανάθεμα τοίνυν εισαεί... έστωσαν, πρώτον μεν Anathema itaque in perpetuum.... sinc primum
Σίμων ο Μάγος ... Ωριγένης έτερος, o και 'Αδαμάν- quidem Simon Magus... aller Origenes, qui et
τιος... Δίδυμος , και Ευάγριος, οι της Ωριγενιανής Adamantius... Didymus, et Evagrius Origeniane
τερθρείας μυστηριάρχαι παμμίαροι. vanitatis primi secretales fædissimi.
Tria superiora Sophronii loca ex alia veleri Latina versione exstant etiam pagg. 1258, 1259 el 1261 ejusdem
tomi sepliini.
XXXIV .
Heraclius imperalor in Ecthesi (edita anno 639, et inserta Actis concilii Lateranensis S. Marlino pontifice
habili) secretario 3 , pag . 206 lomi VII Conciliorum .
Και ταύταις ταις ο.κουμενικαίς πέντε συνόδοις εν Ει bec ( @ cumenica quinque concilia) in onai
άπασιν ακολουθούντες... αναθεματίζομεν ... Ωριγέ - bus sequentles... analliemalizamus..... Origeneur,
ην,Ευάγριόν τε και Δίδυμον. Evagrium , Didymum .
XXXV.
Auclores, aut unus ex auctoribus Chronici Paschalis , sive Alexandrini, a mundo condito ad Heraclii impe
fatoris annum vicesimum progredientis (quod opus videtur Ducangio scriplum usque ad annum 354 ab uno
quclore , inde vero usque ad finem ab alio qui vixerit Heraclio imperante ) hæc habet ad olympiadeni
CCCXXXIII, pag. 344 edit. Paris. ann. 1688.
Τούτω τώ έτει της Ιουστινιανού βασιλείας... γέ- Hoc anno imperii Justiniani.. . celebrata est Sy
τονεν η ε' σύνοδος εν Κωσταντινουπόλει κατά των δυσ- nodus Constantinopoli contra iopia , exSecranda,
9A3 DE DIDYMO 24
inspira , et a Christiana religione prorsus alieno A σεβών, και μυσαρών, και ακαθάρτων, και αλλοτρίων
pagana dogmalo Origenis, ac Didymi et Evagrii " του Χριστιανισμού Ελληνικών δογμάτων Ωριγένους ,
perduellium Dei, el Theodori, elc και Διδύμου , και Ευαγρίου, των θεομάχων , και Θεο
δώρου , κ . τ . λ.
XXXVI.
S. Antiochus abbas (qui scripsil anno circiler 641) in homilia 130 Pandectis, lom , XII Biblioth . Patrum
edil. Parisiensis anni 1644 , pag . 234
Hactenus haereticos recensuimus, quorum licere- "Έως τών ώδε ο άγιος Επιφάνιος εξέθετο. Μετά
ses exposuit Sanctus Epiphanius. Post lios autem δε τούτους γεγόνασιν Ευάγριος και Δίδυμος, τα
fuerunt Evagrius, et Didymus, qui Origenenm Secuti 'Ωριγένους φρονούντες προς ύπαρξιν ( nalis le
sunt quod special ad praeusistential et resliιu. gere φρονούντες προϋπαρξιν ] και αποκατάστασιν .
tionen .
XXXVII .
Synodus Lateranensis (anno 649 habita ) secrelario 5 , can. 18 , pag. 364 romi VII Conciliorum .
Si quis... non respuit el anathematical... Sabel- Εί τις... ουκ αποβάλλεται και αναθεματίζει .. Σα
lium, Ariuτη.. . Origenen, Didymum, Evagrium, el βέλλιον, " Αρειον.. . ' Ωριγένην, Δίδυμων, Ευάγριον, και
compendiose omnes alios haereticos.. . talis homo απλώς τους άλλους άπαντας αιρετικούς.. . ο τοιούτος
condemnalus sil. είη κατάκριτος.
XXXVIII .
S . Maximus abbas, theologus el confessor (qui synodo Lateranensi interfuil anno 649) in Locis communi
bus, tomo II Operum editionis Combefisiana , loca ex Didymi Operibus profert pagg . 531, 549, 579, 583,
600 , 606 , 649, 651, 660, 662, 672. Videndus etiam est codex 371 Coislinianus, de quo Montfauconius lo
quitur in Bibl. Coislin , pag . 574 , el segg . Ac præteren videndus codex 15 plulei septimi bibliothecae Media
ceæ Laurentianæ , de quo Bandinius in Catalogo, pag. 253.
XXXIX .
S. Anastasius Sinaila in Hodego (qui liber inter annum 677 el 686 scriplus ab eo fuil) cap. 5 , pag. 44 ,
lum . Xiv Operum Grelseri edil. Ratisbonensis anni 1740.
Annis post Chalcedonense concilium centum, sub Μετά χρόνους ρ' της εν Χαλκηδόνι συνόδου, γέγονεν
Justiniano imperatore, quintum ecunnericumactum επί Ιουστινιανού του βασιλέως η πέμπτη οικουμενι
est Concilium, contra Origenem, Didymuin, el κή σύνοδος κατά ' Ωριγένους, και Διδύμου, και Εύα
Evagrium stulle sapientes ; quippe qui dicerent γρίου , των ματαιοφρόνων, λεγόντων τας ημετέρας
aniinas nostras cum daemonibus e celo in corpora ψυχάς μετά των δαιμόνων εξ ουρανού κατα πεσείν εις
nostra decidisse : et quod pana (dainnatorum ) ha τα σώματα ήμών, και ότι τέλος έχει η κόλασις , και
beat finen! ; quodque diabolus in antiquumi angeli αποκαθίσταται δι' αυτής πάλιν ο διάβολος εις την αρ
cum denuo restituendus sit ordinem. Daminavit χαίαν αυτού τάξιν την αγγελικήν. Κατέκρινε δε ή
etiam hæc sancta synodus Severum , elc . αυτή αγία σύνοδος τον Σεβήρον , κ . τ . λ.
Idem S . Anastasius in oratione | De Trinitate , tom . I Lect. antiqq. Cunisii edil. Basnagianæ pag. 446 ,
nonnulla scribil , in quibus videri potest imitalus quæ scripserat Didymus cum in libro De Spiritu sancio ,
num . 6 , lui in lib . 11 De Trinilale , cap . 4 , pag. 135 el seq .
XL .
Macarius episcopus Theopolitanus, nempe Antiochenus, homo hæreticus (in expositione fidei, quæ inserla est
aclione 8 synodi sexlæ ann . 680, quamque Macarius ipse jampridem se scripsisse ail) com . VII Conciliorum ,
pag. 777, ilerumque pag. 1208.
Quae abjecerunt (universales quinque synodi), nos "Απερ αποβάλλοντο [ αι οικουμενικαι πέντε συν
quoque anathermalizatmus, et... praecipue Arium.. . οδοι) και ημείς αναθεματίζομεν και... εξαιρέτως
Origeneim quoque, et Didymum, el Evagrium, et " Αρειον .. . Ωριγένην τε και Δίδυμον , και Ευ
fabulosa horuin deliramenta . άγριον, και τα μυθώδη τούτων [ al. τούτου) ληρή
ματα .
XLI.
Synodus sexla generalis anni 680, act. 18, lom . VII, pag. 1055 , ilerumque pag. 1303 .
Hoc Sanctum nostrum universale concilium... Η καθ' ημάς αγία και οικουμενική σύνοδος... ταις
Sanctis et universalibus quinque Synodis in omni - αγίαις και οικουμενικαίς πέντε συνόδοις εν άπασιν
bus pie consonuit : nempe ... et ultimax harum quinle ευσεβώς ώμοφώνησε . Φαμέν δή .. . και τη τελευταία
830cle synodo , que hic congregala est adversus τούτων πέμπτη αγία συνόδω , τη ενταύθα συναθροι
Theodorum Mopsuestenum , Origenein , Didymum et σθείση κατά Θεοδώρου του Μοψουεστίας, Ωριγένους ,
Evagrium . Διδύμου τε και Ευαγρίου.
XLII.
Constantinus Pogonalus imperator in edicto anni 681, quod exstal in fine Aclorum concilii sexti genera is,
lom . VII, pag. 1133, ilerumque pag. 1320 , quodque Baronio spurium aul suspecium videlur.
Suscipimus quoque eam quae 1emporibus Justi. Δεχόμεθα δε και την εν χρόνοις Ιουστινιανού ...
niani.. . congregata est Synolus contra Dei inpu - κεκροτημένην σύνοδον κατ' ' Ωριγένους, και Διδύμου,
gnatores Origeneio, Didyoutu, el Evagrium. και Ευαγρίου, των θεομάχων.
XLIII .
Leo II in Epistola ad Constantinum Pogonalum (scripta anno 683), quæ Baronio spuria videtur, lom . VII
Conciliorum , pag. 1153.
Simul analliematicanus omnes hiereses... id est, Συναναθεματίζομεν πάσας τας αιρέσεις... τουτ
Arium.. . Origeneim , qui et Adidi. nlius , Didymuuι έστιν " Αρειαν . . ' Ωριγένην, τον και 'Αδαμάντιον, Δί
el Evagrium . δυμον , και Ευάγριον.
915 VETERUM TESTIMONI . 246
A
XLIV .
Synodus quinisexla (anno 692 habita ) can. 1, lom . VII, pag. 1341.
0: Θεόδωρου τον Μοψουεστίας τον Νεστορίου διδά- Qui (Patres quinte synodi generalis) Theodorum
ouzlov, Qolyényteladd . xail Alouuov ,xal Èủáyplov , Mopsuesliæ , Nestorii magistrum , et Origenem , et
tous tas 'Earvixas åvattaa Douévous Luottolias , Didymum , et Evagrium , qui gentiles fabulas rursus
xz! Gouitwy CLvov xal uywy Ouiv TE PLOãous xal fictas retulerunt , et corporum quorumdam , et ani
αλλοιώσεις αναπεμπάσαντας ταϊς του νου παραφο marum circuitiones , et immulationes , seu transmi
pais texal overpiógesi, zal eis töv tõv vexpây grationes de integro ruminaverunt, suis quibusdam
OvJJE6ws ėje tra poivsavtas avabiwoiv . mentis deliriis ac somniis : et in mortuorum resur
reclionem impie ac contumeliose insullarunt.
XLV .
Liber diurnus nomanorum pontificum (quem Garnerius paulo post annum 714 scriplum putat) in secunda
Adei professione, pag. 58 . . .
Hæc igitur sancla atque universalia quatuor concilia , etiam sanctum quintum concilium venerandum
assecutum est. . .. In hoc Origenes cum impiis discipulis, el sequacibus, Didyino , el Evagrio , et qm Crea
lorem omnium Deum , et omnem ralionalem ejus creaturam gentilibus fabulis prosecuti sunt, æternæ sunt
condemnationi submissi.
XLVI.
S. Bonifacius martyr, episcopus Moguntinus (qui sedil ab anno 719 ad annum 754) , epistola 3 , pag. 50 ,
tom . XVI Bibl. Patrum ed . Paris , ann . 1634 .
Habes , Paler mi, sicut Antonius de Didymo ferlur dixisse , oculos, quibus potest Deus videri, el angeli
ejus, el superne Jerusalem gloriosa gaudia speculari.
XLVII.
S. Joannes Damascenus (qui floruit anno circiter 730 , nec obiit ante annum 756 ) mulla afferi ex Didymo
in Parallelis sacris . Addendus etiam alter Didymi locus qui exstal in codice 22 , pluiei oclavi bibliothecæ
Medicere Laurentianæ , de quo Bandinius in Catalogo , pag. 370. Ac prælerea addenda ex codice Naniano
quæ ego altuli, pag . 277.
XLVIII
Conciliabulum Constantinopolitanum falso septimum universale dictum (quod habitum est anno 754) in de
finitione que inserla est aclioni sextae concilii Nicæni secundi generalis , iom . VIII, pag. 1072, iterumque
pag. 1468 .
Ilpos ys tautais ty KwVSTAVTEVOU TÓNEL Ouve. Præterea et quæ Constantinopoli convenit centura
busi tūv Éxatoy &Enxovta TÉVTE & ylwy Ilatépwy sexaginta quinque sanctorum Patrum sub Justiniano
ÉT ! 'loUOTIVIQVOŪ TOū tñs Osias antews : * Tls ave0e- divæ recordationis : quæ anathemaliza vjl Origenem ,
Lätisev 'Qplyévry, tov mal 'AgaMártlov, Ejárpion, qui et Adamantius dictus est, Evagrium , Didymum ,
slovuor , ustà tūv 'Eaanvixūv aútūv OuYYPapua- cum paganis conscriptis eorum .
www.

XLIX .
Theodorus patriarcha Jerosolymilanus in Epistola synodica (scripta anno circiler 754) et inserta aclioni 3
concilii septimigeneralis, lom . VIII Conc. pag. 829. ed . Ven . ann. 1729, iterumque pag. 1370 .
A réu teton cuyxexpótyra ! ouvo . Os.. . Tig.. . ava Quinta convenit synodus... quæ . .. anathemaliza
Osuarisası Nectop !Ov.. . Čte te 'AlpyÉVT, v xal Eů - Vit Nestorium ,., adhuc eliam Origenell , el Eva
dyplov , Alouuov , xal TásaS tàs uuOcôeis xai 'El grium , Didymum quoque, et omnia fabulosa et pa
ληνικάς αυτών τερατολογίας . gana atque prodigiosa ipsorum eloquia .

Tarasius patriarcha Constantinopomlanus in Epistola ad tres patriarchas scripta anno 784, inserta aclioni 5
concilii Nicæni secundi, lom . VIII Conciliorum , pag . 813 , ilerumque pag. 1364 .
This old téutiens (GUvbôou ], ús o toū IIve údatos Denique cum quinta (synodo), quæ sicul machæra
payapa tàs Ežvw Osv tūv xpóvwv Š TIETOJA Coujas Spiritus in superficie quodammollo ex prioribus
abéguous aloéos! EESTELLE , xa ! Tous èqsupétaş OÙ- leniporibus liavigantes iniquas rescidit hpreses , el
TUV ¿Opláususev, '12puyévny, Alouuby te xai Eua - inventores patefecit earum , Origenem videlicet, el
Yo!ov • xàyw ŠEWOOŪual osapstixòY TE QETLO MÁTwy Didymum , et Evagrium , ita et ego bas, utpote por
(al. tepateuuátwv] uudeújata . leniosas hæreticorum fabulationes, repello .
LI.
Septima synodus æcumenicu (anno 787 habita ) act . 7 in Definitione, lom . VIII Conc., pag . 1205 , ilerumque
pag . 1526 .
Kal cà 'Qpuyévous, Eủayplou te xal Alôuuou eu . El Origenis , el Evagrii , ac Didymi fabulas ana
Ocúpata àvaleuaticouev , iş val hi èy Kwvotavte themnalizamus , sicut el Constantinopoli congregatum
νουπόλει συγκροτηθείσα πέμπτη σύνοδος . quintum concilium egisse dignoscitur.
LII
Theodulfus Aurelianensium episcopus in opusculo De Spiritus sancti processione a Patre Filioque (quod
scripsilanno 809) apud Sirmondum , lom . II , pag. 708.
Illum sicut el a Palre procedere Hieronymus in libro Didymi, quein de Græco in Latinum transtulit ,
quoil Spirilus sanctis a Patre egrediatur , et a Filio millatur, non secundum angeloruin , prophetarum et
apostolorum ministerium , sed ut a Sapientia Dei Spiritum Deimitti decet, sic docet. Ex quo conficitur et
a Filio . Hactenus Theodulfus, qui deinde sex Didymi loca salis longa affert ex libro De Spiritu sancto .
LIII .
Incertus auctor Dialogi De origine animarum inscripti (qui cum S . Gaudioso episcopo,medico, el martyre
se familiariler loculum esse ail) tom . IX Operum Hieronymi edilionis Vallarsianæ pag . 247.
Palelur idem ipse Origenes in præfatis opusculis ; sed et Eusebius Cæsariensis , et Pamphilus martyr ,
247 DΕ Ι)ΙΙΟΥΜΟ 243

Βasilius φuoque, el Gregorius, Didymusque, el Rufinus similiter in suis, unius substantia omnes esse
animas, et immortales et ratiοnabiles, liberi arbitrii ac voluntatis, judicandas quoque esse pro his quae la
Ilac vita gesseruιιι.; esse ιainen eas factas a Deo qui universa creavi! el condidiι. Quando auten facια
sint, olim simul, aut nunc per singulos nascentium, quid periculi esse aiunι alteruιn e duobus opiuari !
LΙV.
Ιncertus auctor Professionis βdei, φua erstal apud Jounn. Αlb. Fabricium vol. ΧΙ Βilil. Graec. pag. 175.
S. ptem sanctas et generales synodos recipio... Τάς άγίας και οικουμενικάς επτά συνόδους αποδέ
Ωuinιam vero... uι et evellenιen , et den eleutein έΆι: την δε πέμπτην... ώς διασπάσασάν τε και
doctrinas Οrigenis, Didyιni , Εvagrii, gentilium do έκθερίσασαν Ωριγένην, Δίδυμον, και Ευάγριον, Ελ
ginalibus incυctoru:m, φui imprudenti eι inepta sen ληνόφρονι λογισμώ και ασυνέτω γνώμη εις έσχατον
1entia in ullimuln impielatis barathrum delapsi sunt. βυθόν αθεότητος εμπεπτωκότας. Βαθμούς γάρ και
Νam divinitatis gradus et imferiora subsellia finge υποβάσεις θεότητος αναπλάσαντες, και ψυχών προ
bant et excogitabant, animaruιιι praeexsisιentiam, eι υπάρξεις, και της προς το θείον αυτών νεύσεως απορ
illaruιu (secundum divinitaten muιus sui) eflluvia eι βοίας τε και αποπτώσεις εν εαυτοίς υποστήσαντες,
lapsus in seipsis substituentes et adιuiιιenιes, illas εις διάφορά τε και πολυειδή σώματα μεταγγίζοντες
ad diversa, et varia corρora accedere, et in illa de ταύτας και μεταβάλλοντες, και τέλος κολάσεως, και
ιrudi volebaut, et supplicioruιιι (inem, et danoιιιιιιι δαιμόνων αποκαταστάσεις, από κοιλίας, το δη λεγό
restitutionem in priorem statum, eι ventriloquium μενον, ερευγόμενοι, αθυροστόμως έμυθολόγησάντε
eructantes , ore aperιo fabulabanιur, itιuniterque και ερβαψώδησαν.
iactabant et decantabant.
Ι.Υ.
Ιncertus auctor opusculi , quod inscribitur: Renuntiatio harreticorun Αrtneniorum , editus a Cotelerio in
notis ad lib. v Constit. apost., cap. 15, pag. 517, ιom. I ediι. Αιnsίelard. αιιιιι 1724. Αrnιeniorumι αμίει"
fiα'resis εα'culo circiler seplinιο cαεμiι, μιμι υίquit.
Quintam rursus Constantinopolitanam (synodum Β . Την εν Κωνσταντινουπόλει αύθις πέμπτην Ισύν
Ε actam in scripta dementis Οrigenis, Εva
grii eι D.dyιni.
οδον αποδέχομαι την κροτηθείσαν κατά των συγ
γραμμάτων Ωριγένους του παράφρονος, Ευαγρίου
τε και Διδύμου.
LVΙ.
S. Νicephorus episcopus Constantinopolitanus in Εμtsιola synodica ad Leonetη ΙΙΙ, Ronianum episcopunι
(Scripία anno 811), ιonι. ΙΧ Concίlioruιιι edit. Ven. ann. 1729, μαg. 512.
Τum quintam rursus (suscipio)... sacram 165 san
Clorum Patruιιι syιιoduιιι , μιae... impia Τheodori,
Έτι μην Ά και την... αγίαν πέμπτην
σύνοδον των ρξε αγίων Πατέρων ημών ήτις τα Θεο
Νestorii, Οrigenis, Didyιni, Εvagrii, reliquorum δώρου και Νεστορίου, προς δε και Ωριγένους, Διδύ
«Ιμe hareticυrutn praedicla sectantium dogιuaιa, du ου τε και Ευαγρίου, και τών αμφ’ αυτούς, κακοδό
dum quideIn ante apud μlerosque occulιa , per id έΆ
ασεβή δόγματα, τέως μεν παρά τοις πολλοίς κρυ
Vero ιempus acerbos denuo ranιos surculosque pro πτόμενα, τηνικαύτα δε πικρώς αναφυέντα και ανα
Ιerentia jusιe excidiι : qua enim ipsi delira eι fa βλαστήσαντά, εξέτεμε. Δι’ ών γάρ αυτοί έληρώδουν
bulose profilebautur, ea Judacoruni et paganorum μυθολογημάτων, Ιουδαϊκή τε και Ελληνική μάλλον
imaginationi verius, quam Christianoruni fidei con ή Χριστιανική δόξη επηκολούθησαν.
εθΩlaιιea eraιιι.

ΙVΙΙ
S. Theophanes (qui obii anno 818) in Chronographia ad annum mundi 6045, ιom. VΙ Ηist. Βyzantine εά.
Weneια, pag. 154
Ηoc anno sanctum eι αρcumenicum quinιιιιιι con Τούτω τώ έτει γέγονεν η αγία και οικουμενική
cilium adversus denιenιen Οrigeneur, Dιdyιnum ocu πέμπτη σύνοδος κατά Ωριγένους του παράφρονος,
Ιorum lunline privaιιιιιι, Εvagriuιιι , eoruιnque de και Διδύμου του από ομμάτων, και Ευαγρίου, και της
liria in geιιιilium nιenιen decliuantia... celebratuln Ελληνόφρονος αυτών ληρΨδίας.
θSl.

ΙVΙΙΙ.
Freculphus episcopus Leτουiensis (quί (loruit anno circiter 840) in Chronicis, Ionιο ΙΙ, ίiύ. ιν, εάΡ. 21, pag
247 ίonιί ΧVΙ Βibl. Ρaιr. ed. Ρaris. annί 1654.
Ωua ιempestate Dilyιnus Αlexandrinus, capιus parva alate oculis, et ob id elementorum quoque igna
rus, indigenι,
νιsu ιanιuin miraculum sui omnibus
usque ad perfecιum prabuiί,
didiceriι. Ilicuιplurima
dialecticam quoιιue,scripsit,
nobiliaque et geometriom , 4μα μι
commentarios, νε! Ρsalnιos
μια λίιιιο
omnes, commentirios in Ευangelium Μαιιιιιεί, eι in Joannis, eι De dogηιαίibμε , οι εοιιιτα Αriaνιοs duos
libros, eι De Spiriιu sancιο librum unum, φuetn Hieronyιnus in Latiιιιιιιι verιιι, eι ιn 1suianι decen et ocιο
commentarios, et in Οsee commentariorun libros ίres, et in Ζacharianι prophetaιιι libros quiuque, ε"
commentarios in Job, eι infinita alia, φue digerere proprii judicii [legendunι Ιονίμsse iudicisl esί.
Ιdem Freculphus in codenι ιomo ΙΙ, lib. v, cap. 5, pag. 255.
Responderunι (Εunomio) Αpollinaris, Didymus, Basilius Caesariensis..:: Αιηbrosius Αlexandrinus auditor
Iridynii scripsiι adversus Αpollinarem.... Πicroιιyιnus... hac scripsίι... De Spiriιu suncίο Dίdyιni, queιιι ιιι
Laιιιιιιιιι ιrausίuliι, librum unuln.
Ι.ΙΧ.
Rabanus Μaurus (φui obiiι anno 856), ει Τhoma Valdenει credimus, cujus verbα ηιοα αίΪετειιιιιf, φισάαρι
εα Didgmo proferι capile 10 libri ιν De naιuris rerum : φuί ιanιen liber non ersίαι ηιεr αμετ" εdiία Rabanι.
Εrsίαι φuidenι ιomo # 0perun Βeda liber De natura rorum, sed in eo non suιιι φιμα α/or! Vuίdensis.
Ι.Χ.

Γhotius (qut anno 857 scden Constantinopolitanan, iuυαsiι) in Εpisιola μd Μichaelum Βulgaria ΡrinciΡει",
219 VETERUM TESTIMONIA . 250
tom . II Lect. anliqg . Canisii ed . Basnag ., parl. II, pag. 391 ; et lom . VI Concil. pag. 416 , ubi eadem
leguntur, sed cum aliqua lectionum varielale : el apud Euthymium in Panoplia , pag . 38 membranei cod .
Naniani scripii sæculo xii, in quo Panopliə terlus Græcus exstat necdum edilus.'
'Eri oš_xatsõlxase xal aveOsuátlosy puyévnv, Condemnavit insuper (quinta synodus) et ana
Algunov , Eüáyplov, haha !à tūV TILSTūv årówotń themale ſeriit Origenem , Didymum , Evagrium , ab
platz , ávöpas thy 'Eanvenne uuooàoylay ¿v tñ toŨ antiquis temporibus in fide languidos , quippe qui
θεού Εκκλησία παρεισενεγκείν φιλονεικήσαντας. in Ecclesiasm Dei subintroducere paganorum fabu
Προϋπάρχειν τε γάρ ούτου τας ψυχάς των σωμάτων las tenlaverant. Deliralbant enim animis ante cor
car, cé ouv , xai Toà gópata thv aútny jsteve pora præexstitisse, necnon unam et eamdem ani
Custoz: apud Euthymium in cod . Naniano, ¿ TIEV jam multa corpora subingredi. Impium dogma et
Cvetoa: • Gyua utapov xai xatáTITUITOV, xal uó conspuendum , nullis dignum præler ipsos fautori
Wor, us arows, ¿xelvwv tūv yuyūv ö Elov. Kaizea bus. Finem quoque, et lerminum supplicii inter
λος δε της ατελεύτητου κολάσεως εψηφίζοντο· άλλη, minabilis constiluebant : quæ est maxiina omninin
τούτο, παράκλησις προς αμαρτίαν πάσαν και απ all peccandum illecebra el præcipitium in ruinam
ύλειαν. Και τους πονηρούς δαίμοσι το αρχαίον αξίω ducens. Sed et impiis dæmonibus suum antiquuin
ua tyao !Corto, è Travaopausiv autous eis tņu ávwOsv locum et dignitatem largiebantur ; nam regressum
Wizy , tg ħs ĆEETIESOV, avatháttovTES. " Eti of, ouot illis ad cælestem gloriam palefactum iri docebant,
cà cóuata tais yuyais bojovto Juvavistarbai : unde olim exciderant. Sed nec corpora cum suis
yugvas oè autas owustwy åvistőOLY• oux o ! ' Ö TI animabus conjuncta resurreclura fingebant, sed nu
xal zagytes avastasLV , ELTEC TOŪ TIETTTWXÓTOS xal das animas sine corporibus ; nescio quam rem in
BIVOVTOS ñ avastasis , ouy ! Ô TOŪ del ÊOTWTOs xal Šv lerea comminiscentes resurrectionem ; siquidem
azizosią Olausvoitos, olúv tép ŠOtly oh yux' . oủôė resurrectio illius est, quod cor:ciderat el morieba
Toto OutwT70éves oi abalos, naixov olov áðixnua, lur, non ejus quod jugiter consistebal et incorru
@i'Úv at Boucl [Euthymius in cou. Nan , anpoūci), ptibile permanebat, cujusmodi animæ stalus est :
του δικαίου κριτου κατηγορούσι . Πώς γαρ ουκ εσχά. nec intelligebaut miseri, aut reverebantur, quam
την αδικίαν αυτού καταμαρτυρούσι, τα μεν συναθλή magna injustitia justum interea judicein onerabanl.
σαντα σώματα ταις ψυχαίς , τοίς κατ' αρετήν πόνους, Nam quoinodo non contra illum perhibent de sum
των κοινών επάθλων αποστερείν αυτόν βλασφημούν- la injustitia testimonium, qui blaspheime pronull
TES• tà o aŭ tráliv ouveça uapróvta , tñs xoliñis ai- tiunt, corpora illa , quæ una cum animabus in sla
τίας και πράξεως ανεπιτίμητα καταλιμπάνειν, μόνας dio virtutis deceriaverant, præmiis illoruin labo
δε τας ψυχάς , χωρίς των συνδιαπραξαμένων σωμά rum communibus privanda : aut ut quæ una pecca
των, η διπλήν εισπράττειν τιμωρίαν, ή διπλής αξιoύν verant, ab omni realu et pæna pro actibus solve
Juustatoôosias ; rentur ; animæ autem solæ et solitariæ ac semnola
a corporibus una operantibus vel duplici pæna , vel
duplica la mercede retributionem haberent ?
LXI.
Æneas episcopus Parisiensis (qui floruit anno circiler 867) in libro adversus Græcos, cap. 29 el sequenti
bus, lom . I Spicilegii Acheryani ed . Parisien . ann . 1723 , pag. 124.
Hieronymus in libro Didymi, quem de Græco in Latinum transtulit : quod Spiritus sanctus a Patre
egrediatur, et a Filio inillaiur, non secunduin angelorum , prophetarum et apostolorum ministerium , sed
ul a Sapientia Dei Spiritum Dei milli decel, sic docel : ex quo conlilelur el a Filio illuin sicut et a
Patre procedere . Hacienus Æneas, qui statini subjicit sex loca ex Didymi libro De Spiritu sancto deprora .
pla , sed cum aliqua lectionum varietale .
LXII.
katramnus monachus Corbeiensis, Ænere Parisiensis æqualis, lib . ii contra Græcorum opposila , cap. 5,
lom . I Spicil. Acheryuni, pag. 76 .
Didymus Alexandrin us, corporalib us quidem a puero caplus oculis , verum spirilali visione satis illu
stris, in libro , quem De Spiritu sancto scripsit , sic loquitur : « Igitur quicunque , , etc. Ila Ralramnus,
qui deinde allatis plurimis ex Didymo lestimoniis fuse probal, Spiritum sanctum ex Didymi doctrina pro
cedere non modo a Palre, verum etiam a Filio : ac landem caput illud quintum concludit his verbis : Sufli
ciunt ista de libro Didymibreviter collecta : qui, dum talia de Spiritu sancto posilus Alexandrie sentirel,
el scriberet, nec a Græcis , nec a Græcorum imperatoribus est vel reprehensus, vel cominunione suspen
8!1s... Vos nunc , imperalores moderni, novi sectam erroris instiluenies. .. illorum convincinini non esse
discipuli, qui priores vestri fuere, qui catholicam fidem robora vere, qui pravi dogmatis invenla semper
expugnavere .
Et cap. 6 ejusaem libri, pag. 79.
Paschasius antiquus Romanæ sedis et doctor, el diaconus, in libello , quem de Spiritu sancio scripsit,
Didymi sequeos Alexandrini vestigia, sic indit : « Non scruteris , elc .
LXIII .
Anastasius Bibliothecarius (qui anno 869, synodo viii interfuil ) in Historia ecclesiastica ad annum mundi
6046 , Christi 546, seu potius ad annum 26 Justiniani, pag. 34 ed . Ven .
Anno imperii Justiniani vicesimo sexto facla est sancta et universalis quinia synodus contra Orige
nem vesanum , el Didymuin cæcum , et Evagriuin , atque gentilis sensus eorum deliramentum ; et rursus
contra Capitula.
LXIV .
S. Ado Viennensis (qui obiit anno 874 circiter) in Chronico ad annum 385 , lom . XVI Bibl. Patrum ed .
Lugdun . anni 1677 , pag . 795 .
Didymus Alexandrin oculis caplus, el ob id elementorum quoque ignarus, tantum miraculum sui
us
Omnibus præbuit , ut dialecticam quoque, et geometriam , quæ velmaxime visu indigereul , usque ad per
teclum didiceril .
251 DE DIDYMO
LXV.
Auctor catenæ ms, in Joannem , quæ exstat in codice decimi sæculi Bibliothecæ Coislinianæ , a Monifau .
conio memoratus in Bibl. Coislin . , pag. 64 .
Siquidem ex multis variisque non modo sanctis Kal yào èx todūv xal õlavópwy où uovov żyiov
Patribus, sed etiam reprobalis hæreticis hic liber Ilatépwv, ' årà xui õõoxluwy alostixūv aütn 8!.
concinnatus est ; niiniruin Joanne Chrysostomo 60s toysõlastal Néyw on 'lwavvou ÈTILGXÓTIOU Kuv
Constantinopolis episcopo ... Eusebio , el Severo . .. OtaVTIVOU TEÓNews... Eugeblou xal Esunpou. . . 'ATO
el Apollinario , el Origene ... et Athanasio Alexan vapiou te xai puyévous... xai 'Abavaslou 'Adebay
drino ; interdum etiam Basilio Magno, Gregorio gosias : Šviote o xal Basiclou toũ Meyadou , xal
Theologo , Gregorio Nysseno, Isidoro, Epiphanio Γρηγορίου του Θεολόγου, και Γρηγορίου Νύσσης, και
Cypri, Methodio Patarorum , Anastasio Antiocheno , 'loco ' cou , 'Ellwavlou te Kúpou, xa ! Meocolou lla
el Didymo caco, aliisque multis , quorum nomina táowv, 'Avastasiou 'AvtLoyalas, xal Adoúpou tou
reperta non sunt. Ex his itaque omnibus hunc li- tuicaoü , xal étéowy nowy, by ta ovouate ouy sugar
brum mutualus, nihil ex iis , quze improbe el flugi- tal. 'Ex TOÚTWY tolvuv å távtwy try Biolov taútty
liose in hæreticorum scholiis dicta sunt, apposui. ερανισάμενος, ουδέν των αδοκίμως και κακοσχόλως
εν τοις των αιρετικών σχολίοις ειρημένων ενθείς, κ.
1. a .
LXVI.
Auclor scholiorum , seu calence in Psalmos, quce exstat in codice Græco decimi sæculi, qui memoralu !
a Montſauconiu in Biblioth . Coislin , pag. 137, ex Didymo plura affert : ac semel ail : Ex Didymo mona
cho.
LXVII.
Auctor opusculi, quod inscribitur : " Opoi alotewç Oppodotias , id est, Definitiones lidei orthodoxæ , quod
edilum esl a Montfauconio in Bibl. Coislin , pag. 265 , ex codice undecimi circiter sæculi.
Et (suscipio ) alteram Constantinopolitanam (syno - Kal thy al0.5 èy KwVOTA VTIVOU TIÓNEL ĖTI ! 'lousel
duin ) sub Justiniano.. . (tiabitam ) contra Origenem , vlavoŨ TOū xata 'Alp!yévous, Ejayplou te xa ! Aloy
Evagriuin et Didyinum .. . El anathemale damno uou.. . Kal å valeuaticw māsav alpsolv åttò Sluce
omnes hæreses a Simone Mago . .. præcipue allein , vos.. . ¿ Earpétus ôè a ' "Apelov, .ß ' E vóuloy ... ! !' 'Up !
1 Arium , 2 Eunomium .. .. 15 Origenem , 16 Eva - révny, 15 ' Eủáyplov , Alouflov.
grium , 17 Didymum .
LXVIII .
HermannusContractus in Chronico (quod scriptum est anno 1054), com . III Lect. antiqg. Canisii edit. Bas
nagianæ parte 1, pag . 214.
371 (anno). Didymus Alexandriæ cæcus claruit.
LXIX .
S. Nicon (qui floruit anno circiter 1060 sub Constantino Duca ) in opere inedito, quod inscribitur Pan
dectes, sententias , sive fragmenta affert ex Didymo, ul testatur Montfauconius in Bibl. Coislin . pag. 111 et
191. Exstat hoc opus ms. eriam Venetiis in Bibliotheca Naniana ; sed code:x