Sei sulla pagina 1di 637

Informazioni su questo libro

Si tratta della copia digitale di un libro che per generazioni è stato conservata negli scaffali di una biblioteca prima di essere digitalizzato da Google
nell’ambito del progetto volto a rendere disponibili online i libri di tutto il mondo.
Ha sopravvissuto abbastanza per non essere più protetto dai diritti di copyright e diventare di pubblico dominio. Un libro di pubblico dominio è
un libro che non è mai stato protetto dal copyright o i cui termini legali di copyright sono scaduti. La classificazione di un libro come di pubblico
dominio può variare da paese a paese. I libri di pubblico dominio sono l’anello di congiunzione con il passato, rappresentano un patrimonio storico,
culturale e di conoscenza spesso difficile da scoprire.
Commenti, note e altre annotazioni a margine presenti nel volume originale compariranno in questo file, come testimonianza del lungo viaggio
percorso dal libro, dall’editore originale alla biblioteca, per giungere fino a te.

Linee guide per l’utilizzo

Google è orgoglioso di essere il partner delle biblioteche per digitalizzare i materiali di pubblico dominio e renderli universalmente disponibili.
I libri di pubblico dominio appartengono al pubblico e noi ne siamo solamente i custodi. Tuttavia questo lavoro è oneroso, pertanto, per poter
continuare ad offrire questo servizio abbiamo preso alcune iniziative per impedire l’utilizzo illecito da parte di soggetti commerciali, compresa
l’imposizione di restrizioni sull’invio di query automatizzate.
Inoltre ti chiediamo di:

+ Non fare un uso commerciale di questi file Abbiamo concepito Google Ricerca Libri per l’uso da parte dei singoli utenti privati e ti chiediamo
di utilizzare questi file per uso personale e non a fini commerciali.
+ Non inviare query automatizzate Non inviare a Google query automatizzate di alcun tipo. Se stai effettuando delle ricerche nel campo della
traduzione automatica, del riconoscimento ottico dei caratteri (OCR) o in altri campi dove necessiti di utilizzare grandi quantità di testo, ti
invitiamo a contattarci. Incoraggiamo l’uso dei materiali di pubblico dominio per questi scopi e potremmo esserti di aiuto.
+ Conserva la filigrana La "filigrana" (watermark) di Google che compare in ciascun file è essenziale per informare gli utenti su questo progetto
e aiutarli a trovare materiali aggiuntivi tramite Google Ricerca Libri. Non rimuoverla.
+ Fanne un uso legale Indipendentemente dall’utilizzo che ne farai, ricordati che è tua responsabilità accertati di farne un uso legale. Non
dare per scontato che, poiché un libro è di pubblico dominio per gli utenti degli Stati Uniti, sia di pubblico dominio anche per gli utenti di
altri paesi. I criteri che stabiliscono se un libro è protetto da copyright variano da Paese a Paese e non possiamo offrire indicazioni se un
determinato uso del libro è consentito. Non dare per scontato che poiché un libro compare in Google Ricerca Libri ciò significhi che può
essere utilizzato in qualsiasi modo e in qualsiasi Paese del mondo. Le sanzioni per le violazioni del copyright possono essere molto severe.

Informazioni su Google Ricerca Libri

La missione di Google è organizzare le informazioni a livello mondiale e renderle universalmente accessibili e fruibili. Google Ricerca Libri aiuta
i lettori a scoprire i libri di tutto il mondo e consente ad autori ed editori di raggiungere un pubblico più ampio. Puoi effettuare una ricerca sul Web
nell’intero testo di questo libro da http://books.google.com
พ.

เ :
-
‫ܘܒܬ‬
radicatorum
Sum Conventui etugan !

BI

11:00

DYPE

THEOLOGIA

TIOMISTICA

CONTRA NOL

TMPVGN ITORES

POANNES
Chapt
tefuls

Ordina
Soilt
in
er

Buz

di in Acade
Bordie .

Antece

DARIUS
BBRIBRE
BEGUDER

Bibliopola

diz Siemen
CL Y PEVS

THEOLOGIÆ

T
THOMISTICÆ

A VT HORE

P. F IOANNE BAPTISTA GONET ,

Biterrenfi , Ordinis FF. Prædicatorum , Provinciæ Tolofanæ >

Strictioris Obſervantiæ , in Academia Burdigalenſi Anteceffore.

EDITIO TERTIA ,

Cæteris corre&tior , & Tractatibus aliquot ac Diſputationibus , atque inſignioribus ,

& ſelectioribus Scripturæ & SS.Patrum teſtimoniis , auctior. Additus eſt eciam Index

copioſus rerum & materiarum , quæ in hoc opere continentur.

TOMVS PRIMVS.

Continens Tractatus de attributis , de viſione Beatifica , de ſcientia Dei ,

ac deejus voluntate , & Providencia .

Sum Convent Augustani

oré's forets

PARISIIS ,

Sumptibus ANTONIJ BERTIER , Bibliopola Reginæ ,

viâ Iacobza , ſub figno Fortunæ .

E T

GVILLELMI DE LA COVRT , Bibliopola Burdigalenſis .

M.DC . LXIX .

CVM PRIVILEGIO REGIS , ET APPROBATIONE DOCTORVM .


**

BIBLIOTHE

REGINA
AOSAF
ASI
s

a
eu

tic
yp

is
Cl

Thom

SVM PRO DOMINO


DEO
EXERCITUVAI
2732
0732

claudia Stella jotaet Stulp !


SANCTISSIMÆ

VIRGINI

THERESIÆ

CLARISSIMI

CARMELITARVM

DISCALCEATOR VM

ORDINIS PARENTI

ON debuiinter mortales ,quorum gratia ſtu .

diumque favendi exiguis terræ limitibus defi

nitur ,nihilque in ‫و‬


ſuperos poteft , D. Thoma

Aquinatis Theologiam traditurus , patroci.

nium quarere ; & ſanctiſſimo viro , cui fapientia ſupra

humanam , nomen Angelimeruit , injuriam facerem ;

fi Mecenati infra ejusmagnitudinem & fælicitatem po

fito fupplicarem , vel ejus partes defendendas commit

terem . Sed nec alteri inter Divos , quàm Tibi,Ô DIVA

VIR GO THERESIA , clariſſimi Carmelitarum Diſcal


debui ;
ceatorum inſtituti Parens , hoc opus nuncupare

cum non alteriquàm Seraphic & Virgini, Angelicum Do

ĉtorem Schola " fua cauſam commendari , Diſcipulorum


opera , ſtudiorumque fructus offerri velle , exiſtiman .

dum fit. Et fanè , cùm plurima rationes fint , qua hoc

à me obſequium poſtulare videntur , poſtulant maxi

mè ; tum fumma cum ſanctitate conjuncta ſapientia

in Virgine ,cuinilmirum fupplicare Theologos , quæ jus

aliquando fapientiffimis viris dixit :tum deinde , ſacri

Ordinis Carmelitarum Diſcalceatorum præftantia , &

ab incunabulis cum Ordine D. Dominici initum ferva .

tumque fædus ;ac demum grati animi fenfus , quem pa

lam & pari officio teſtari aquum ſit , quod præſtantiſſe

mi Philosophi Complutenſes, & Salmanticenfes Theo

logi ,non alteri quàm D.Thoma ſua opera , & labores

ſcholaſticos nuncuparint . Sed quis unquam fatis amplis

laudibus infufam menti,ô DIVA VIRGO ,fupra feliciſſi

mum ingenium & natura ſuas opes explicantis dona ,

gratiæ cælique muneribus cumulatiſſima , ſapientiam

commendet ? Vtinam præclariſſimos in Cantica Canti

corum commentarios , quos amor tantorum arcanorum

conſcius ſcripſerat ,demiſſior de Teipſa exiſtimatio , Ec

clefia fruendos non eripuiffet. Eſſet fanè , quo in admi

rationem omnium ingenia raperentur , & cæleftes deli

tias animæ in cellaria inducta , inter puriſimos sponſi

amplexus , fufpirantis ex languentis diſceremus. Ecquis

enim Dei animaque caſti connubiy jura , dotes ,delitias,

veriús fcribere potuit eâ Virgine,cujus vitam ſacri Can

tici partem non ultimam fuiffe dixerim ; cui duntaxat

ea quorum fenfum guftumque, amoris ſecretorum non ig

nara ,delitiarum particeps,fponfiquefponfa percipiebat,

fcribenda erant: cum cæleftes ſpiritusdivino igne ardens

tumidumque pectusſagittis configerent, & patefacerent

viam amori: cum toties ut cæleftibus delitiis imponeretur

modus , ipſa languens & exhauſta fragilitas corporis ,

& mortalitas poftulabat , qua tantam delitiarum vim

& amoris impetum non fuftinebat. Sed hæc divini

amoris & facri Epithalamij arcanorum jactura , qua

fcripferas , & qua vix niſi Catharina Senenſi , Tibique


pares anima caperent , compenfata eſt utilioribus libris,

quos ut æterna pietatis & fapientia monumenta Eccle

fiæ reliquiſti. Sed quàm magnâ fupellectili exornandis

animis , quàm inſtructo armamentario expugnandis

dæmonibus , quàm munitiſſimâ arce defendenda religio

ni, libris à Teeditis Chriſtianam Rempublicam locuple

taſti i Adeò colenda fovendaque pietati opportunos Ec

cleſia exiſtimavit , ut votis publicis fideles efflagitare

jufferit, Cæleſtis hujus doctrinæ pabulo enutriri . Æ- Ecoles

quiſimum fane Ecclefiæ confilium ac votum , quo nibil els


I herca

minus Seraphica Virgini , quàm Doctori Angelico con la

ceffum eft ; cujus do &trinâ fideles imbui, quæ docuit intel bacoa
tionc
D.Tho.
mx.
lectu conſpicere , votis etiam publicis , Eccleſia filiorum

falutis ſolicita ,poftulare jubet. Meritò equidem ,cùm ni

hil ultra deeffe Ecclefiæ ,nihil majus ad religionem tuen

dam , ad colendam pietatem , Doctoris Angelici libris

Theologicis , & Seraphicæ Virginis libris afceticis optan

dum videatur. Sed quid cæleftium arcanorum , divina

rum rerum , Theologia infufa , non tam labore , quàm

amore comparata ,fapientia ſponſam latere potuit ? Çum

cæleſtisille nuncius fingularibeneficio pectori clavum in

fixit, non amori folùm > fed & fapientia viam patefe.

cit , ut aperto & patenti ſacris ignibus ,divinis lumini.

bus , félici vulnere ſaucia lataque exclamare potueris :

Clavus penetrans , clavis referans factus mihi. Dorthe


eſt
ſer: eri
in Cát
Norunt ſapientiſſimi Theologi Salmanticenfes fapien

tiam Matris , quam grato animo , laureatam Magi. Sal


de Ano

Itram , in Angelicis enutritam gymnaſiis , in æthe- get


Tract . 7

reis eruditam Academiis , divinorum arcanorum my- diſpois ,

Itam vocant ;à qua derebusdifficillimis, fi quas Theolo .

gia habeat , Angelorum locutione & illuminatione ,

quibus invicem , vel inferioribus fuos conceptus men

temque aperiunt , plurima didicerunt. Novit & ille

piifimus , & juxta doctiſſimus Theologiæ Profeffor ,


Anno
> 16657
qui ſuperioribus annis , Maſsiliæ inGallia Narbonenfi,

Theſibus publicis , difficillimas de Gratia quaſtiones ,


ex fcriptis , juxtaque mentem D. Auguftini, D. Tho.

mæ & fanctiſsima Parentis Thereſia , cum omnium ad

miratione & plauſu propugnavit. Sed quid his diu

tius immoror , nec ad culmen gloria , quo me Thereſia

vocat contendo ? Quid majus unquam vidit ſtupens or

bis , & miraculo propius ; Virginem fanctiſſimam , am

pliſſimi Ordinis effectam Parentem , qua viris jus di

céret , cui viri obfequerentur ? Dixerim Te verius, ô

DIVA VIRGO , quàm Saram illam , cui Abraham pa

rere jubetur , veterem ſolviſſe ſententiam , & impoſitam

Eva pænam , fexůſque conditionem , aut dedecus depu

life. Te viri matrem , Te viri Magiſtram agnoſcunt ;


cuiparere ſibi bonori tribuant, & cui mihi audire videor

nedum mortales , fed & cælites , tum rei magnitudine ,

Dodam tum novitate provocatos , ita inclamare : Veni Eva


1

Viti jam Sara,de qua dicatur viro, audi Sarai uxorem tuam :

capos ſis Tu licèt viro ſubdita , quia effe Te deceat , cito ta

men folvifti fententiam , ut Te vir audire jubeatur

Dixerim Te Deboram ſapientia , e imperio in viros,

judicandique poteſtate percelebrem , quæ viros hortata ,

erectoque vexillo , virilis animi digniſſima fortitudinis

exempla demonſtravit. Nunquam magis in oraculi mo

Puan:dum , quàm de Te dici illud potuit : Multi antea judi

viduis. ces in Ifraël , ſed nulla ante Te Judex fæmina. Quid

memorem heroas Eccleſias , Divos Baſilium , Auguſti

num , Benedi tum , Dominicum , Franciſcum : qui pri

mi arenas ingreſſi , incertum an milites , an duces ,plus

fortitudine quam prudentiâ valuerint? Multi equidem

judices in Iſraël , ſed nulla ante Te , Ô DIVA VIRGO ,

judex fæmina ,qua viris exemplum fortitudinis effe po

tuerit , qua belli ſuſcipiendi in caſtris Domini , prima

vexillum tulerit ,docueritque virosarma tractare . Ni.

hil eft quod Synagoga Eccleſia invideat : Thereſiam

vidit , altiori ſpiritu , melioribus fatis , & in graviori

certamine , hortari viros , & in hoſtes accendere. Puta

res revocatis temporum vicibus,


ut
ut Debora quondam Alcimus
Avitus
Duceret inſtructaspoſt forcia claſsica turmas , Vien
nenſis
ad ro
Et mulier ſumpto præcederet agmina ſigno, rorcm ,

Mirantes hortata viros : quos ipſa ferocem ,

Exemplo , verboquemonens , accendit in hoftem .

I uverit quidem Thereſiam Ioannes à Cruce ,vir ſanctita .

te do doctrinâ eximius , & primus duxque futurus , niſi

Thereſia primas tuliffet . Sed velut alterum Barac di

xerim datum Thereſia ,quam ſequeretur , non quam du .

ceret : & mihi Thereſiam audire videor , ingenti animo ludic.4

jura dantem , primaſque ferentem non reputabitur tibi

victoria hæc , ſed in manumulieris tradetur . Vna enim

Thereſia eft , qua totam victoria laudem reportavit ,

fub cujus vexillis cæteri milites , dato ſacramento ", ejuf- Acredit
duise
que fortitudine accenſi pugnavere : hæcuna fæminaju

dicavit , fæmina diſpoſuit , fæmina prophetavit, fæe

mina triumphavit , & præliaribus intermixta copiis ,

imperio viros docuit militarefæmineo . Sed quid Teô

DIVA THERESIA , cum illuſtribus veteris teftamenti fe

minis confero , quibus nihilfelicius contigit ,quàm ut égre

giis licét virtutibus ,obſcuris tamen velut umbris ,levibuf

que figuris , illuftriora quæ à Te gerenda erant,eo quibus

parabant hominum fidem , facinora ſignificarent . Nihil

ultra verum dicam , ſi Tecum Elia ſanctiſſimo vate , ega

Carmeli incola , quem parentem agnoſcebas ,contulero ,es

brevi hoc diſcrimine ,abillo ,d Te Carmelitis beneficia col

lata diſtinxero: dedit ille nomen , fedTu dediſti falutem ,

Hoc Adamum intere Noëmum intercedere diſcrimen è

Patribus quidam egregiè animadvertit: Adamus primus

hominum parens , ſummaque rerum potitus , velut in e

xercitium poteſtatis, juris ,ſpecimenqueſapientia ,quâ

valebat , noſcebatque rerum virtutes , officia ,animali

bus nomina impoſuit : verum honoratior dominus

Noëmus , qui animalia à naufragio erepta ,navi, qua Bali

pereuntis orbis reliquias ferebat , reparando g . re- cicat


ora . 6 .
de Noe ,
plendo iterum mundo fervavit. Dedit ille nomen ,

é
Adamus ſcilicet , inquit Baſilius Seleucienfis, Noëmum

Setelus allocutus , ſed tu dediſtifalutem . Atqui & eadem colla

ora a.tio , idemque diſcrimen beneficiorum , qua à Te , ó DIVA


deNoc.

THERESIA , dà fanćtiſimoVate Diſcipuli Carmelite ,

utroque parente felices perceperunt. Dedit Carmeli in

cola Eliás nomen : ampliſſimum ſane , quodque in me

moriam revocat antiquiſſimum illud legis veteris inſti .

tutum , quod unicum à Synagoga in Ecclefiam tranfiit ,

hominum non tam Eremitarum , quàm Prophetarum ,

in Carmelo degentium ; non procul à Nazareth urbe

percelebri , quam Chriſtus & Diva parens incolebant ;

ut veroſimillimum ſit Elia Diſcipulos , Carmeli inco

las , Chriſti Matriſque Virginis domum frequentaſſe ;

e interdum forfitan Chriſtume Divam parentem in

viliffe Carmelum . Sed dederit Elias nomen ; at Tu ,

DIVA VIRGO ,dediſti ſalutem :revocatâ pofterioribus fa

culis puriori regulâ , & quâ duplicem Elia ſpiritum ,

nec uni duntaxat Eliſao fed infinitis propemodum

Diſcipulis impertitum revocaſti: ut mihi videaris, ven .

turo iterum Elia Diſcipulos ſocioſque paraſſe , quos ipfa

aliquando prophetico lumine in extaſim & ſuperatis

temporum fpatiis rapta vidiſti , cùm ultimus cafus , ul

timaque conflagratio huic orbi crudelibus Antichriſti

bellis denuntiabitur , defenſa fidei , vičtique Antichriſti

laudem reportaturos. Quid memorem virtutes cæteras

quæ ſtupentem aliquando orbem tenuere ; quibus plu

rima addidiſti , qua pofteris exemplo effe poffint ; aut

verius qua non tam amulentur , quam ad eorum ma

gnitudinem fufpirent? Quis enim adeò erecti fupra com

munes virtutis leges animi, ut illo ingenti voto , Deo

femper placendi ,fectandique meliora , quæque magis

in divinum honorem cederent , ſeſe auderet aſtringere ,

quod ſola poſt hominum memoriam , & pene in cæle

ſtium mentium invidiam emiſiſti ? Durum fane do gra

ve impoſuiſtimortalitati onus , quam ad tantum faſti

gium , & poft tria vota , quibus nil ultra viris reper
tum fuerat , plus ultra duce Virgine poffe pervenire

docuiſti . Hæc fane fingularia , qua miraculis quam vir.

tutibus propiora , orbi ftupenti Thereſia oſtendit , &

qua cum omnium commendationem mereantur , om

nium tamen longė ſuperent. Vtinam , 0 DIVA VIRGO ,

ad tantum faſtigium ,nature ,virtutis ,gratia, quâdam

contentione evecta , non inferiora tantis dotibus , tot

miraculis verba reperirem , tuæque ſapientia & virtu

tibus paria ; quibus novum iter , novum callem tuis fo .

lúm calcatum veſtigiis aperuifti, in quo Te ſequi nemo

audeat : quibus Saram , quibus Deboram imperio in

viros, quibus ſanctiſimum Eliam puriori & ſanctiori

inſtituto , tantùm non ſuperaſti. Hoc ſaltem integrum

Theologia mea opus , quod ſupplex offero , velut am

pliſſimam orationem , quâ Tuis virtutibus , Tua fa

pientia , Tua felicitati applaudo , velim accipias :

eg me felicem habeo , ſi hac feriptione , quam non hac

folùm forſitan atas leget , velut longâ ; dy apud poſte

ros duraturâ teſtificatione , meum erga Te animum ,

obſervantiam , cultumque approbavero . Sed praterea

hoc etiam qualecumque opus Tuo nomini nuncupo

Tuique,accipiant velim , in argumentum fæderis , quod

ipfa inter Carmelitarum & Dominicanorum Ordinem

prima fanxiſti ,& nos inviolatum ,quà vires ferent,nullis

artibus parcituri ſervabimus. Quas Tibi grates, Ó DIVA

VIRGO , Dominicani rependant , quo animi fenfu , quo

plaufu illud excipiant , ſibique gratiſimum teftentur

cum inſigni adeò in nos benevolentia , quam miro inge

nij acumine condiebas , ut vel ipſa feſtivitate fummè

placeret ; Te Dominicam in Paſſione nuncupabas; pro- Army

feſſione ſcilicet , & voto Carmelitam , affectue amore me

Dominicanam . Diva viciſlim affectu , & ut Tuo verbo

utar minori elegantià , eodem jure quod à Te nobis con

ceſſum nemo invideat , Paſsione foror ; quibus e

quum eſt , Te à nobis , quos tantùm amaveris , officiis

coli. Sed non injuriâ dixerim , id D. Dominico Tibi


é ij
etiam curâ ;affectuque parenti ; idejas Ordini , ejufque

filiis debebas. Nulli enim Te unquam dum inter mor

tales ageres , & pervaria rerum diſcrimina ,eximia vir

tus exerceretur , aut impenfius coluerunt , aut promp

tiori animo , da feliciori fucceffu , ſuam operam contu

lerunt. Hæc fanè provincia Prædicatorum Ordini de

mandata videbatur : atque ut pauca percenfeam quæ

inter utrunque Ordinem ab incunabulis initum fer

vatumque fædus probent : ducet candidum & précla

rifimum eorum agmen , quibus tanta felicitas conti

git , ut fanctiſſima Matri Thereſia in reftituenda

Carmeli gloria , fuam operam navarint , D. Vincen

tius Ferrerius , qui faculi Apoſtolus , nullique prædi

catione divini verbi ſecundus : quifuturum olim Car

melitarum diſcalceatorum Ordinem prænuntiavit ; cum

cent.
inter tria , quæſingulariter & aſsiduè meditanda dixit ,

Tein ultimo loco repofuit ſtatum virorum Evangelicorum


{pirit.c.

futurum , quos ita paucis magis Propheta ſpiritu , quàm

oratoris arte ad vivum expreſit , nihil , inquit ‫ر‬, cogi

tantium , aut loquentium , aut ſaporantium , niſi ſolùm

Jeſum Chriſtum , & hunc crucifixum :nec dehocmun

do curantium ,fuique oblitorum ,ſupernam Dei & Bea

torum gloriam contemplantium , & ad eam medullitus

fufpirantium , & ob ipfius amorem ſempermortem ſpe

rantium , & ad inſtar Pauli dicentium , cupio diſſolvi &

eſſe cum Chriſto . An non hæc fuis lineamentis , & co

loribus expreſſa Carmelita ſpecies, cui vix ullum eſt cum

bominibus & mortalitate commercium ? Plura addit D.


V , Hi
fot. Vincentius
Carm . que certis argumentis & traditione compro

delde in batum eſt de Carmelitarum difcalceatorum inſtituto di


præf. s.

xiſſe , quorum jam propheticâ viſione ſe ſolabatur , da

fuorum temporum infelicitatem levius ferebat. Quid

non egiſſet Vincentius , ſi vixiſſet eâ ætate , cum prima

hujus inſtituti fundamenta poſita funt, & fimul virtu

tes , quas pravitasnatura , calamitas ſæculi , hæreſum

errorumque feraciſſimi , exilio damnaverat revocatæ ;


Carmelitarum novis ædibus , velut fuis domiciliis eter

nifque ſedibus morature. Sed hanc Spartam ejuſdem

inſtituti , fuique zeli fuccefforibus Dominicanis ador

nandam reliquit . Cùm D. Ludovicus Bertrandus,vir

ingentibus virtutibus ornatus , cajus propè diem folem

nem inaugurationem & dimifíári expectamus ,Hifpaniam

omnem fuæ ſanctitatis famâ repleret; & tum , ô: DIVA

VIRGO , agitares mente egregium illud facinus,novam

Carmelitarum inftaurationem exiſtimaſti nibil Tibi

tentandum , niſi ſanctiffimi viri confilium mentemque.

agnoviſſes . Datis Epiſtolis fententiam rogas ; annuita altor

que vir ſanctiſſimus, & poſt tres folidos menfes ,quibus con

nova animi contentione, ferventioribus. ſolito precibus

divinum numen ſolicitavit rerum omnium Serie ;

futurique Ordinis cumulatiſſimâ gloriâ divinitus agni

tì , certus refcripfit ;'admovendam effe operi manum ,

& poſt quinquaginta annos , nullum futurum clarioa

rem in orbe Ordinem , nullique fanétitate de doctrina

inferiorem , quem Diva moliebaris': quo reſponſo , ve

lut oraculo é cælis accepto , nibil cunctatum amplius,

jattaque primæ inftaurationis fundamenta , & fanétif

fimi viri oraculum & votum ,brevi eventus fubfecutus

comprobavit. Sed fingulari in Dominicanos Numinis

beneficio , qui tum in cathedra D. Petri ſedebat , rege

batque Ecclefiam ; is erat Pius V. cui parem à pluri

bús fæculis Roma non viderat , & cujus breviorem

quim res Ecclefia poſtulaflent , vitam etiamnum fuiſſe

dolet. Sed quis unquam Carmelitarum inſtaurationi.

impenſius favit , prafettis sapientiſimis viris , qui no

vům a naſcens inſtitutum , quod multorum invidia

petebat , fummâ poteſtate defenderent ? Quin etiam

tantâ Tui admiratione tenebatur , ea Tebenevolentia ,

quam fumma virtutis fimilitudo conciliaverat , profe

quebatur ; ut é terris cælos commigraturus , hoc fibi de


Hiftor.
Carm ,
effe noluerit , ut ad metam ad quam celerrimo gradu
parte 2 ,

contendebas , ſuis adhortationibus incitaret, da novæ cap


lib . l.
é jij

-
inſtaurationi promovenda , opem quamplurimam fer

Te poterat cælis inter Divos receptus , polliceretur.

Vnum tamen deeffe videri potuit ad cumulatam familia

Dominicana gloriam ; qui eâ ætate Hifpanias , & Ec

clefiam omnem illuftrabat, Ludovicum Granatenfem ,

fui Ordinis egregium ornamentum , eodem loci Tecum

degije: Hic exim Tibi pro cæteris unus ad depellendos

etiam doctiorum hominum timores , & incompoſitos

vulgi rumores ſedandos fatis fuiſet : nec dubium quin

unum cæteris antepoſuiſſes , cui propenfum adeò ani

mum , quem á Te eximia viri in pertractandis Reli

gionis falutiſque rebus peritia , ac virtus promeruerant,

ita teftatum voluiſti ; ut tranſmiſsâ ad eum Epiſtolâ di

reſia xeris , inter plurimos qui ipſum ex animo colerent &

Gran . amarent , Te unam


situd eſſe : atque hujus libros aſceticos ,

quos tanto emolumento , tantà voluptate perlegebas

ita pene impatiens deſiderium excitaſſe ipfum de facie

nofcendi, ut ipſum aditura nulli labori peperciſſes , niſi

fexus ratioque vivendi Virginis Deo facra vetuiſſent.

Verùm nihil eâ etiam parte , aut Dominicanorum glo

ria , aut Tuis votis deperiit ; cùm non defuerint viri

fapientiſimi , qui Granatenſis defiderium levarent , &

quas ab ipſo partes exegiſſes, implerent. Primus intercos

qui Te propius d intimius norunt , fuamque operam

contulerunt, is fuit Petrus Ibagnes , vir fummæ erudi

Video:tionis , qui cùm primum facrâ exomologefi exceptâ in

Primigentia dona , quibus Te Deus cumulabat agnoviffet ;

bagner, fuafit , & quả , Tibi à confeſſionibus , authoritate va

lebat , juſſit ut integram vita ſeriem , & ex ordine , cæ

leftia dona , & qua legimus miracula fcriberes. Sed

quàm ampliſſimam mercedem officiorum qua Tibi ex

bibuerat , feu in conſtruendis facrarum Virginum ædi

bus, feu in elevandis & amoliendis gravibus impedi

D.The-mentis , quibus hominum invidia ,furorque damonum ,

iz
38. divinum opus retardabant , conſecutus eſt i Refers vi

fam à Te ſanctiſſimam Virginem parentem , qua ip


fum veſte candidiſſima indueret tanquam donativo

& pramio , quod in conſtruendo D. Iofephi Monaſte

rio ſuam operam contuliffet , quâ veſte velut cæleſti

Symbolo & facrâ oppigneratione, reliquam vita partem

fumma innocentia tranfigendam , omnique lethali cul

pâ immunem promitteret , & conferret. Sed quid de

Dominico Banne dicam , minus ſuis ſcriptis , quàm

tuâ commendatione claro : quinulli unquam in Tuis

cæptis promovendis , affečtu ,obfequiis , & laboribus

ceſſit : de quo non alterum forſitan majori viciſſim affe

Etu proſecuta es , & dum in humanis ageres coluiſti?

Is eft quem unum penè ex omnibus , ampliſſimo titulo

& Patris & Domini appellabas : cui tantâ neceſſitudi-Author


16. D.
ne , & animi confenfione jungebaris ,ut hanc exactiſſi-12.13

ma amicitia legem l. Ep.


D.The
tibi pofitam fcriberes,quod ipſe vel-te .
16. ad
let Tibi probari, quod nollet diſplicere , & quadam ve Banne,

luti incantatione in ejus conſilia mentemque rapi,nec

poffe diſsidere. Quà Te debuit poſt bac , ne fe tanto

fædere , tantâ hujusamicitia felicitate indignum pro

baret , ſtudio colere ? Nulli labori parcebat , nullo pe

riculo terrebatur : bic , cúm aliquando commotum vul

gus ad prima domûs, quæ facris virginibus parabatur ,

fundamenta convellenda penè cæcus furor armaſſet , in

mediam turbam irruit , & authoritate quâ plurimum

valebat,aceloquentiſsima oratione turbulentorum homi

num audaciam impetumquerepreſsit : quod tanti Nota Ave her

16. D.
rum in Epiſtolas Diva Virginis auctori vifum eft, cùm in.
Ther.

ex ea domus erectione , quæ cæteris forma futura erat,

aliarum adium fors fortunaque penderet , ut ſcripſerit ,

( quod ne ſibi quiſquam noſtrầm tribueret ,ipfa modeſtia

animi, nibil de ſe altiús , tacitis etiam meritis laudi

bus jactantis , vetabat : vel eà folum ratione ,magnâ

ex parte Familia Dominicana novam Carmelitarum

Diſcalceatorum inſtaurationem deberi. Prætereo cæte

ros ,quos inſtaurati Carmeli hiſtoria cum laudibus re

ferunt , & quos nihil ſigillatim opus referre ; cum , licèt

-
alioquin frientià , & pietate , cæteriſque dotibus cla .

ri , nihilmajus habeant , & unâ re pares fint, quod non

inutilem fuis laboribus fuis ftudiis Tibi operam contule ..

runt.Et fane quoties de Te ,ô DIVA VIRGO THERESIA ,

agitur , ubique Dominicani occurrunt,aut ſeſe ultro of

ferunt , aut non inviti vocantur. Sià ſacro quaſitorum

officio viri deligendi fint, qui de Thereſia Virginis fcri

ptis judicium ferant : Dominicus Bannes totă Hiſpa

niâ , totoque orbe celebris , & Ferdinandus de Caſtello ,


Hiſtoria
Carm . Regi à Concionibus,deliguntur, fingulari , inquit hiſto

šileli. ria Carmeli , numinis providentiâ ,nein Divæ Virginis


lib.6.c.9

defenſione unquam Dominicanideeſſent. Si à D. Vir

gine libri ſcribendi fint : author eft Petrus Ibagnes ut

fuæ vitæ feriem fcribat ; Garcias Toletanus , vircumpau .

cis nobilitate , doctrinâ , pietate , do rerum experientie

componendus , ut fcriptam capitibus diſtinguat: Domi

nicus Bannes , ut Tractatum de perfectione conſequen

da edat. Si Commiffarij nova inſtitutionis monaſte

ria viſitandi causà praficiendi fint : prælaudatus

Garcias Toletanus , ipſique non impar Ioannes de

las Cuenas práficiuntur. Sed parum erat allaborare

Dominicanos , totiſque viribus amantiſimis There

fia Diſcipulis opem imperdere : noluit D. Domini.

cus Parens fuas partes deeffe , & ne cui dubium

foret , huic Provincia fuorum filiorum gerendæ in

cumbere , luculento miraculo comprobavit. Quoties

bi , qui Tibi jam , Ô DIVA VIRGO ,parebant , • no

vam inſtaurationem omnibus artibus , totiſque ſtudits

promovebant, Commiffarios à Rege deſtinatos conveni

rent ; aderat egregia forma catulus , qualem in infigni

bus D. Parentis Dominici pingunt , & qui colore ipſius

Ordinis habitum referret : bic parvis motibus , & ad

blandiendum compoſitis , euntibus præibat , & versâ

identidem facie veluti vocaturus , viam quâ iturierant

demonſtrabat. Quis poft hæc , futurus eſt Dominicano

rum fenfus , quorum parens D. Dominicus , partitis


inter
inter fuos tuoſque curis, quæcunque ad Tefpectant ad

fe etiam pertinere , eorum folicitum effe miraculis com

probavit. Pergürt Te colere , Ó DIVA VIRGO ,affettu

da paſione foror;et inter Divos receptam , non in Hif ·

paniis folum , fed & in Galliis ; qua latè in orbe pa

tet Dominicanorum Familia , Te laudibus celebrat ,

& ſuo etiam jure debitum patrocinium repoſcit. Per

gunt initum tot obſequiis olim fervare fædus ; atque

hujus operis nuncupationem , confirmati iterum dy nun

quam folvendi fæderis argumentum effe volo . Et là .

ne boc amicitiæ demonſtranda genere tuos præiviſe fa .

teor , & pene invideo: cúmd Complutenfes Philofophi,

& Theologi Salmanticenfes , juos labores Theologicos

non alteri quam D. Thoma confecrarint. Hæcinter nos

ſtudia obfequendi fervere decet ; certari viciffim officiis ;

& Carmelitas D. Thoma Angelico , & Dominicanos

D. Thereſia Seraphicæ fupplicare. Atque poc etiam

obſequium Tibi à nobis vendicaſti:; poluiſti erim tuos

alibi , quàm in D. Thoma doctrinam haurire. Sed

quam magnorum virorum acceffione Scholam ipſiussit.

luſtraſti Quor enim et quam egregy Theologi , quo.

rum operam nobis amuli invideant , in D. Tuboma -

luftrando ſudarunt ? Quamprimum in notram Scho.

lam ingreffi funt, cæperunrque D. Thomam id audire

& defendere ; non babuit Angelicus Doftar forriores

pugiles , nec acriores vindices adverfari perſenferunt.

Quantum laudis confecuti funt in co feribendi genere

Complutenfes Philoſophi, quibus non alë puriorem D.

Thoma doctrinam tradiderunt , quos elegiffe ipfe D.

Thomas ut fideliffimos interpretes quorum ore feripris.

que fuam mentem , o reconditos fenfus cæteris patefan

ceret , videri poflit . Quid de Salmanticenfibus Theolo

gis dicam ? quibus vix ullum S. Thomæ æmulum in

genio , diligentia , foliditate ip


parem reperire eft ; quos

magis pertimefcere fchola Thomiſtica debuiſet ,& acrio

ri impetu majori robore pugrantes perjenfiffet & ne


‫ܙܝܙ‬
quid prætercami,quos fuam Scholam inſtituere , ſequeſe .

quendæ fententia authores conſtituere potuife non du

bitaverim , nifi præeuntem Angelicum Præceptorem je .

qui, & fua parentis jullis aftricti, do ſuâ erga D.Tho

mam reverentiâ fponte adducti , maluiſſent ? Sed

quid de Philippo à ſanctiſſima Trinitate dicam , viro

fuo gradu digniſlimo , ad ſupremum Congregationis

j
Italica regimen evecto ; in quo pietas & ſcientia decer

tent , dubium qua palmam ferat : & cui , editis Philo

Sophiâ , utrâque Theologiâ , Scholafticâ & Myſticâ ,

Hiſtoriâ ,aliiſque cedro dignis operibus , unus ſcribenda

rum rerum finis , quæ virum religiofum deceant , finem

fcribendi feciſſe videatur ? Sed quid de ejus deceffore Do

minico a fanctiſima Trinitate , viro pietatis eximia ,

ingeniique feliciffimi, qui bujus ætatis fcriptores omnes

provocare poffit , inſigni opere ,cui potiori jure Biblio

thecæ titulum fecerit , quàm Diodorus ille , qui apud

Plinius Græcos nugari defiit de Bilbaolórns hiſtoriam fuam inſcripſit:

edhit, cum Bibliothecas integras Tomis ſeptem exhaufiffe di

xeris , quibus Theologiâ omni quâ latè patet , Scho

lafticâ , Tbeticâ , Polemicâ , Methodicâ ; Symbolicâ ,

‫'و‬
Myſtica , comprehensâ , nibil cæteris inre Theologica

reliquum fecit ? Sed quid de Blaſio d Conceptione , qui

unam duntaxat Metapbyficam , & brevem Ethicen

Jeribere vifus eft , ut aliarum partium deſiderium exci

taret , & oftenderet quid in augenda & illuſtranda lit

terarum republica potuiſſet, niſi folitudinis amor virum

religiofum fcribendo retraxiſſet ? Pratereo cateros qui


tantum I

iis minus quam cæteris difcipulis quos ejuſdem inſtituti

cum quo Magiſtro profeſio ad ejus defenſionem provo

cat , spes:omnes fue doctrina defendenda demandaſe

credatur : qui in ejus Schola , fola antiquitate infe

riores , mibil cateris eruditione , & in Magiſtrum obfer

vantia majus concedant. Verum injurius eßem & ma


3

le mererer de præclariſima Familia ;magnamque par


tem gloriæ inſtaurati Carmeli filerem , fi clariſſima hu .

jus inſtituti do Theologia Myſtica lumina præterirem ,

Ioannem à Cruce , & alterum Ioannem à Iefu Maria ,

nulli niſi Tibi , 6 DIVA VIRGO , cæleftium rerum co

gnitione , amore comparatâ , inferiores ; da qui jačtu .

vam commentariorum quos in facrum Epithalamij can

ticum ſcripſeras,maximo Chriſtiana religionis & pieta

tis emolumento repararunt , fcriptis commentariis , quia

bus fpem omnem divinius explanandi cæleſtes delitias

animæ ad fponfa divini Verbi dignitatem evecte , cæte

ris abſtulerunt. Sed quid de Theologia Myſtica fcri

bendum ſuperſit poft luculentiſſima opera Ioannis à

Cruce , afcenfum in Montem Carmeli , obfcuram no.

čtem , amoris flammam , quibus nuper Ludovicus à

fanéta Thereſia , vir eximia pietatis & paris eruditio

nis , qui in virtute ſcientiam miniſtrat, luculentam de 1.parei

unione Dei cum anima tractationem adjunxit. His

duntaxat fimilia ſunt , cæteraque ejuſdem argumenti

longè ſuperant , qua alter Ioannes à Ieſu Maria ſcrip

fit , Theologiam Myſticam , Epiſtolam Chrifti ad ho

minem , artem Deum amandi. Non dubitabo bac cla

riſſima Carmelitarum difcalceatorum inſtituti lumina

inter etiam noſtre Schola ornamenta reponere : neque

enim erit unquam , ut ſanetiſima Familia domeſtici ,

apud nos extranei habeantur ; adeo jus in noſtram

Scholam D. Parentis Thereſia Familia fibi vendicat,

& inviolabile utriuſque inſtituti fædus , junétis mutua

charitate animis , utriuſque gloriam & communem er

individuam effecit. Et fane ſi Theologia Myſtica tra

ctatio noſtris pene intacta fuit , Carmelitis diſcalceatis

relinquebatur , quos expeétaſſe videbamur , ut tanto

rum virorum ore D. Thomam Myſticam Theologiam

edocentem audiremus. Sed bacomnium , 6 DIVA VIRGO

THERESIA , tuorum filiorum opera , & in D. Thoma

illuſtrando ſuſcepti labores , Tua funt & ſingularia in

nos collata beneficia : & mihi audire videor Angelicum


ī ij
Aquinatem nolle alteri quàm Seraphica Virgini hoc

opus nuncupari , velut in argumentum gratianimiquod

tantorum virorum acceſſione , Scholam ipſius auxeris

& illuſtraris. Igitur Magiſtro obtempero , atque hoc

qualecumque opus Theologicum Tibi , 6 DIVA VIRGO

THERESIA , clarifimi Carmelitarum diſcalceatorum

inſtituti fanćtiſlima Parens fupplex offero : tum ut lon

gam ,& fi faveas , apud poſteros duraturam , Tuarum

virtutum & fapientia commendationem : tum utnovam

Tua cum noſtra Familia antiqui fæderis confirmatio

nem : tum utgrati animiob Complutenſium & Salman

ticenfium in D.Thomam congeſtas laudes , collataque

ſtudia , teftificationem . Atque utinam hanc laboris mei

mercedem referam , ut intelligas , & quâ mei libri ſpar

gentur , totique orbi palam faciam ; quam Tuas virtu

tes tum ipſe tum Dominicani omnes fufpiciant , quo Te

affectu colant , quâ Te veneratione profequantur.

0
0
0
See

en

A MICO LECTORI

ILVIT dudum Schola Thomiſtica , inrer för ex

cicatos in re litteraria tumultus ; & inter tot ingea

niorum malè luxuriantium conflictus , placidâ pa

cc potita eſt. Feraci equidem ingeniorum ſæculo

vivimus , quod cum primis conferre fas eſſet : ſi


novitatum quibus gaudent , veritas & pietas co

mites , mulcicudinem exæquarent. Nuſquam plures excogitatæ

opiniones, nuſquam periculofiores : aliæ in Ecclefiæ ruinam com


..

pa &tæ , fidei : aliæ in animarum perniciem concinnacæ , pietati :


omnes parem religioni injuriam faciunt , & labem inurunt : cùm

nec minus religio & pietate & fide conſtans , caltam fibimorum

temperiem vendicet , quàin incorruptæ fidei integritatem . Plan

cuic equidem Scholæ Thomiſticæ ; in pietatis & fidei patroci


nium , omnibus quos Chriſti Charitas urgeret ; ſui Præceptoris

Angelici Doctrinam , vinci neſciam , vietricem ſemper velut,inde


:

flexam yeritatisregulam , ultro offerre : ſilere tamen inter cæteros

prurientis ſæculi , mentiumque ex condicto ſævientium vanos

confli& us, non minus veritatis , quàm pacis ſtudio ;maluit , de

buitque. Nec enim veritas , quæ pacatum exigit animui , in tan


..

ta unquam animorum contentione , eruitur : ſed velut nube tegi

tur , & occulcatur. Sciebat hæc omnia ad placitum fabricata placi


ta , brevi fore improbanda : adeò infirinis radicibus nixa breyi ca

fura : & quæ ſuiexordijdiem facilè recenſere poterant , cito occa


sûs ſui diem viſura.Veritatem dies aperit. Quod ſplendore quodam ,

nullâ foliditate fultuin nitet , ut fuo nitore ſtatim placet , ita infir
mitate citiùs ruit . Sanè his omnibus novellis opinionibus , præcla

rum illud lemma,quo fragilitatem humanarum rerum , quidam ex


preſſerat , licet apponere ; SPLENDOR E V A N ESCENS:

ignes quidam volatiles, & facui, eodem penè momento extincti,

quo accenſi :meteora ſplendentia , eodem quo ſplendent igne,

momento conſumpta ; aut fi craffior interdum materies ignimagis


obliſtat , & plus temporis duret ,‫ ز‬fulminum inateriam ſubmini

ftrat. Atque ita in his omnibus adeò fpecie tenusſplendidis opi


nionibus, contigifle vidimus ac dolemus. Eccleſiæ fulminum , V

niverſitatuin cenſurarum , fomitem & materiam ſubminiſtrarunt :

nec tanta Authorum contentiomordicùspertinax , aliud efficere


potuit , quàm utægerrimècogerentur inviti deſerere , quod tantâ

contentione fuerant amplexati . Fruſtra igitur Schola Thomiſtica,


pietatis & fidei ſtudioſa , veritatis & pacis amica , vi & contentio

ne tentaſſet concutere, quod ſponte caſurum non dubitabat. Si

luit etiam aliquando iinpetita:atquehoc eſtſuæ ſecuritatis teſtimo. Ambro .

nium , non imbecillitatis indicium . Bene tacet qui defenfione non fine in
i iij
indiget: ambiat defendi, qui timet vinci. Sui ſecurior eſt Schola

Thomiſtica , quàm ut vinci timeat : fortior quàm ut egeat defen


ſione. Non ergo ( ut iiſdem Ambroſij verbis ucar in re non diſſimi

li) accuſationem tacendo confirmavit , fed despexit non refellendo . Stat

veluti arbor quædam ,fixis à pluribus ſæculis radicibus nixa ; ven

torum flacus non pertimefcit . Præbet ſe non aliter quàm rupes


quædam , in medio mari poſita , quam fluctusnon deſinunt unde

quaquemotiverberare : nec idcircò eam aut locomovent , aut per

tot ætates crebro ſuo incurſu conſumunt . Quin & ſeipſam ſæpius

gaudet tentari; illuftratur enim iis , quibusimperitur : fplendorem

:
ab oppofitis ictibus accipit , fulgentior eft cùm probatur : ira ful
vum spectatur in ignibus aurum , ita flatibus ignis excitatur , accen

Seneca ditur. Produci illi , ut & virtuti Senecæ ,expedit: nec ullimagis in
telligunt, quanta fit , quàm qui vires ejuslaceſſendofenferunt : duritia

filicis nullimagis , quàm ferienti probatur. Verùm aliorum mihi ſem

per gravior viſa eſt , & minùs ferenda injuria , qui fi&tâ in Angeli

cum Præceptorem reverentiâ , & inimico plane zelo impugnant,

quem defendunt : quem ſuæ ſententiæ patronum gloriantur , tra

ducunt : Magiſtrum vocant cujus nolunt effe Diſcipuli : nec enim

ejus verè ſententiam ſequi, ſed ejus duntaxat , & fe nomine tege

ré , & authoritate ſententias commendare nituntur. Sic apud Boë

tium Philofophiam quidam diſtrahunt , & veſtes quas ſuis iplate

xuerat inanibus, ſcindunt ; ex eiſque particulas abripiunt , quibus

conteci, apud imperitum vulgus Philoſophi videri poſſint, à Phi

loſophia remotiſſiini. Atque hæc etiam , fumma eſt D. Thoma

doctrinæ commendatio ; ea eniin eſt , utnec ejushoftes infenfiſſi

mi, aperto marte , & ere &tâ fronte , eain impecere audeant ; me

tuantque ne falſitatis ſuſpicionem incurrant , niſi arte aliquâ , vel

invicum & reluctantem pertrahant : meritò quidem , cùm à Sum

mis Pontificibus acclamatum ſit , eum qui D. Thomam impůgna

verit , ſemper fuiſſe de falfitate ſuſpectum . Sanè quod latere ge

ſtiant , quod aliena nomina fibi fingant , & ſua occultent , quod
Tertul erubeſcant videri ; boni ominis eſſe non exiſtimo : malum enim eft

banni. quod pudorenatura perfudit. Cæterùm ut & tacendi, ita & loquen

ditempus volvitur : contentioni equidem , quâ veritas non erui

tur , fed offunditur , quâ Chriſti charitas , non fovetur , ſed lædi

tur, cedendum ſit , non eft tamen veritas deſerenda : cùm & ex

D.Hilas certamine fortior exeat , ex tenebris fplendidior emergat , perea

rinore qua ei adverfantur eluceat , & immobilis manens,natura fua firmita

tem , quotidie dum attentatur acquirat. In mediuin igitur , etſi om

nium miniinus venio ; objicio clypeum quo tela repellain , verica

tem Thomiſticam , non tam meâ induſtriâ , aut arte , quàm ſua ip

fius invicta vi defenſurus. Ec fanè non aptiorem alium , quàm Cly

peitimlum , huic operi præfigendum exiftimavi; fiquidem ut oliin

D.Hier. de ſeipſo D. Hieronymus dicebat , Non fum aggreſſor , fed aggref

2p.ad fos innoxios tueor : non offendo , fed defendo : non provoco , fed refifto ;
Angalir
non fum invaſor , fed defenfor . Cùm impeteretur olim Philoſophia
Thomiſtica , fuum habuit quo segerecur Clypeum cquum eft ,

ut & ſuum habeat quo ſe tegat , Thomiſtica Theologia : offero

nunc , cùm Theologiam Thomiſticam defenſam , propugnatam ,

que in lucem edo . Nihil prorfus quod hac tempeſtate ventilerur,

quodqueedere liceat, intactum prætermitto , quæ ab Adverſariis

excogitata funt , reſolvo : an feliciter id præſtiterim ; apud æquun


Lectorem judicium relinquo . Vnum falcem me præſtitiſſe exiſti.

mo : ita ca omnia nicidè exprefliſſe , ut vix faciliùs , aut citiùs , quis

legat,quá intelligat.Sermoneſtiloque facili & fimplici utor,qualemn

in Scholis uſurpant , rebus difficillimis explicandismagis opportu

num . Non eniin decer verboruin ſtrepitus , ſermo phaleratus , &

comptus, divinarum rerum gravitatem . Grandiores aut difficilio

res res ornatè dicere , puerile eſt & ineptum . Sint adventitia hæc

ornamenta , rebus infimis , quæ nihil ex ſe commendationis ha

bent , extollendis neceſſaria ; fitque'otiofis in partibusmaximè elabo. Galilei

randum ; fecùs tamen in his qua moribus, quaque fententiâ pollent: Restor,

quandoquidem ipfa valde luminoſa dictio ; tum mores stum fententias,


que per fe fatis conspicua funt , obumbrare folet. Exiſtimavi ſạcius , fi

tractaretur Theologia , hismaxiniè temporibus , cùm adeò fplen

det , & tanto in precio eſt , ut iam remotis gradibus dignitatum per sidor

quas folebat quiſque difcerni,folum fere fit nobilitatis indicium , Theodores

logiam noffe , uc tractabatur olim : cùm ( ut inquit Nazianzenus )

res noftra praclarèſe haberent, cùm nimirum fuperflua hac ;& verbo- zenu .

rum lepore atque arte fucata tractanda Theologis ratio , ad divinas

caulas , ne aditum quidem haberet. Præterea verò germanain D.

Thomæ Do & rinain ubique amplector :mihi enim qui prope novi,

cam præ cæteris ( unâ exceptâ canonica ) habere proprietatem ver

boruin , & ſententiarum vericatem , inftar religionis eſt ; nec in mi

nimis ab ea deflectere : huic uniduntaxat ſum innuericus ; huic in

cubui, atque etiam nunc eam præmanibus habeo ſemper : ut mihi

illud de D. I homauſurpare liceat , quod de D. Paulo Chryfofto


D Cbry
mus , Neque enim nos qua fcimus , fi qua fcimus ,ab ingenij bonitate,poput

aut acumine fcimus :ſed quod nos illi viroimpensè affecti , ab illius lecepit.
Paulo.
tione nunquam diſcedimus. In his verò omuibus itame gerere cona

cusſum , ut cum ſententia non cum Authore contenderem . Nemi

nein verbis inſector : nudain & apertam Scholæ Thomiſticæ 'do

ctrinam , quæ nihil niſi abſcondi erubcléic affero : folis eam rationi

bus , fed validis , qubusfemper yericas abundar , defendo : fulpe

&ta enim mihi ea elt fententia , quæ licein exofa , nudam & aper

tam videri refugit , ſeque conviciis oeculeat ; infirma & rationum

indiga, quæ ſolis femaledi& is defendit. Non ergo( ut cum Nazian


zeno loquar ) adverſarios contumeliis ő convitiis laceffo ,quemad

modum plerique faciunt , non coin dogmate , fedcum dogmatisafferto

re, confligentes ; ac rationum S argumentorum infirmitatem , male

dictis interdum contegentes: non aliterer Sepias atramentum ante ſe za pre

vomere aiunt, ut peſcatores effigiant , aut confpectum fui eripiant. Sometimes


natura
Cæterùm illud Plinijinihi in mentem venir, ingenui effe hominis , non
profiteri per quem profeceris. Quare noluiid ingenuitatimcæ deelle ,

tcque ( Amice Lector ) hujus admonendum eſſe exiſtimavi. Ne

quid enim præterirem , quo locupleciorem hunc meum curſum

Theologicum efficerem ; præter cxceros Scholæ noftræ Theolo

gos , quorum opera lucem publicam afpexerunt , omniumquema

nibus teruntur , quæ ubique conſului ; interdum etiam conjeci

oculos in ſcripta Lcctorum Provinciæ noftræ Tolofanæ , quæ in

Scholisdictata & excepta ſunt ; inter quæ plures tractaciones repe

ri, quæ fi ederencur,pauci ſunc Theologi, qui de codem argumen

to effent anteponendi. Evolvi ctiam quæ videre licuit ex ſapien

tiflimo Pacre Lemos, qui olim in Congregatione de Auxiliis , pro


noſtra Schola , feliciffiinè diſputavit , & de gratia pleniffimè , &

copiofiffimè fcripfit, quæ ne edantur in lucem , & publici juris

fianc, in caufa eft fola Dominicanorum & Diſcipulorum D. Í ho

mæ obfervantia erga fanctam Sedem , quæ tractationes de Auxiliis

divinæ graciæ edi prohibuit. Impulit me etiam fama doctiſſimi

MagiſtriGodoy ; Ordinis noſtri, olim in Salmanticeng Academia

primarij Profeſſoris, & nunc Oxomenfis Epiſcopi , ut ipfius ſcrip

exiftimavi', fi vel tanti viri nomen in noftris libris


.

ta viderem : &

legeretur ,majori plaufu fore excipiendos ab iis incer quos ſuâ cru

ditione maximam gloriam conſecutuseft . Ec fanè famanon ſupe

ramericum : ſümmè enim eruditus eft , & potiſſimùm in expli

candis quæftionibusmeraphyficis felicior. Sed demore fuæ gentis ,

aurut veriùs crediderim , ex ingenijnagnicudine, & inexhauſtä

copia , vix unquam difputationibus fuis finem facit , aur reperic .

Edidit iam in lucem triplicen integrum tomum de myſterio In

carnationis: fi alteram tractationeni edat, ſuperabic librorum mul


titudinc integram noftram Theologiam . Veinam in univerſam D.

Thomx Summam (cripfiffet ; fi quæ ſcripſit , lucem afpiciant ;

cruncmaximo Scholæ noftræ ornamento ; quamvis forſican no

ftroruin hominuin'in Galliis non admodum genio & guſtui ac

commodaca fine; quòd longas ſpes diu ſuſtinere non poflint, nec

uni ſcientix.colendæ immori foleant , & ipsâ librorum multitudi

no , ab iis legendis dererreantur. Poteram equidem ſcriptorem

hunc præterire ; cùm & cereriſatis fuperque juvaremcpotuerint:

Sed exiftimavi non minus ab eo quàm ab aliis excipienda eſſe ali

quajnc ignordre viderer virum inter primos Scholæ noftræ Theo

logos hâc tempeftate habitum : & cum hujusfcripta , etiam ante

quam ederehtur, penè publicijuris effent , omniumque manibus

tererentur , non poterat fint injuria & contemptu non in codem

ordine poni, cum cæteris Scholæ noftræ fcriptoribus quibus fre .

quenciùs utimur. Hajas fæpiffimè nomen commemoravi , ut viri

famam augerem ;& genrein ftudiofillimam in qua natus eſt , &

quam me nimiz breviratis incufaré audivi , hac fàltem parte , &

hoc veluti commercio litterario cum viro doctiſſimo , qui libro

rum ſuorum multitudine , brevitatem , quam fectatus fum , teinpe

rare pocerit,conciliarem , Cæterùm non dubitaverim aſſerere , ine

fingulis
ſingulis Theologiæ partibus , præter claritatem , ordinem , diftin

& ionem , plurima addidiſſe ; & plures integraſque tractationes ,

quæ poft exortas novas controverſias , in noftris Thcologis deſide

rabantur , me primum inter eos qui integrum Theologiæ corpus

cdiderint,ſcripſiſſe. Primùm enim longâ Apologiâ Calviniſini ſuf

picionem omnem à noſtra Schola depuli , camque calumniam pro

Aigavi , ut pofthac nullâ unquam veriſimilitudine poſſicab Adver

ſariis inſtaurari, nobiſque objici. Præterea Tractatuicontra præ

motionein phyſicam Petri à S. Iofepho ( quem defenfionem D.

Thomæ infcripfiffe videri poſſit per åríppãowy , uc locum mulcitudine

arborum opacum , lucum dicimus, quòd minimè luceat ) ita ref

pondi,ut non aliâ reſponſione opusfit ; quamvisnon deſint; quiin

tegro & juftæ inagnitudinis opere , perdoctè reſponderint. De

controverſiis lanſenij , quæ tandiu in noftris Galliis agitatæ ſunt,

& quæ vix ad alia regna noſtrarum perturbationum rumore aut fa

mâpervenerunt , pleniffime egi. Addidi tractatum integruin de

dele&tu tutioris & probabilioris opinionis , ubi certiffimas Chri

ftianæ Ethicæ regulas tradidi , & quorundam recentiorum Calui

ſtarum laxitates , co ordine , eoque nuniero collegi, ut ſolâ multi


tudine & foeditate Lectorem deterrere poſſint , & principia unde

tam foedz aſſertiones prodiere , omnino falſi convincant. Adjun


xi etiam tractatuin de homine , ubi plurima reſolvi, quæ vix alij

attingunt , quòd ad ea pertractanda controverſiæ lanſenij extra


Gallias ignoratæ nos impulerint. His acceſſit brevis Synopſis virtu

tum Cardinalium ,& earum quæ his veluti cardinibus innituntur,

quâ luculentiſſimam D. Thoinę partem moralem in compendium

redegi. Præterea conatus ſum miſcere ucile dulci , quibuſdam di


greflionibus, & yeluti extra Theologize Scholaſticæ limites & can

cellos excurſibus. Vt enim artifices , dum toto conniſu oculoruin ,

& contentâ acie operibus toti incumbunt , identidem deflectunt

oculos , & in gemnias, pucà Smaragdum , aụt hujus pretij lapides

conjiciunt , eorum vario colore aciem ceparaturi : ita exiſtimavi


moleſtiam & laborem ftudij Scholaſtici comitem , magnâ parte
levandum , fi identidem Scripturæ & Patrum ornamentis , veluti

gemmis aut floribus, animum recrearem . Et ſanè hoc unum in no


ftra Schola deſiderari videbatur, ut cum his ornamentis , claritate ,

diſtinctione , difficultates explicarentur , uc in eo ſtudio aliqua vo

luptas percipi poffet;quas dotes,utverum fatcar,pauci ex noſtris,ob

ipſam loliditatem & magnitudinem doctrinæ , quæ non adeò flecti

aut deprimipoteſt , ſunt aſſecuti. Et ſanè id alioquin Scholæ no

ftræ eximiun eft , ut poft quadringentos annos , quibus Theolo

giæ omnes difficultates ventilatæ ſunt & agitatæ , vix aliqua ſuper
eſſe poſſint , quæ ab his quinos præceſſerunt occupata non fuerinr.

Quainvis tamen fi ex hac duplici dote , quam potiſſimùm Scripto


ris inunus exigit , inventione rerum & claritate , aliquid inihi tri

buero ,non ero inſipiens, verum enim dicam . Egi quod ſibi olim 24. ad

D. Baſiliustribuebat : principia , ſeminaque excolui, & meis laboreet


ribus ,in câque culcurâ,novam inde forſitan ſegerem collegi . Quem

admodum (inquit ) ſemen dum creſcit ,majus quidem èmodico reddi

tur , idem tamen eft quod antea , non immutatum ex genere ,fed au

itum ex incremento: ita mihieandem fententiam , ſuis quidem auctam

profe &tibus,non autem qua nunceft, ei qua ab initio erat,adverſam effe


arbitror. Sed præter aliquam rerum inventionem , alteruin mihi

forſican veriùs amici tribuunt , ſcilicet claritatem , cui etiam po

tiſſimùm ftudui
. Semper enim mihiin animum induxi, quæ in re

Commo bus Theologicis toties decantatus Lirinenſis agijubet : Eſtospiri


27 .
tualis tabernaculi Befeleel: pretiofas divini dogmatis gemmas fculpe,

fideliter coapta , adorna ſapienter : adjice splendorem ,gratiam , venu


ſtatem :intelligatur teexponente illuftrius, quod antea obfcuriuscrede

batur : per te pofteritas intellectum gratuletur, quod antea vetustas non

intellectum venerabatur. Eadem tamen qua didiciſti ita doce , ut cùm

dicasnovè, non dicas nova . Si hæc aſſecutus ſim , & præterea anti
quas ſententias novis argumentis & ornamentismuniverion & illu

ftraverim ,non inutilem Scholæ noftræ , nec tibi ( Ainice Lector )


operam contuli . Vale.

7,01
蒙 義 英表亲亲亲 亲族 赛 装 義 善 義 美 装 类 美 类 美 类 美 类 號 號

茶葉 茶茶 茶茶 茶茶 築 築 萃 築 築 萃 築 築 築 萃 築 茶茶 茶葉 茶茶 築

INDEX

TOMI PRIMI.

E natura,& qualita ca depromat ? 13


Diſp.procem . tibº Theologię,p.i Art. IX . An Scriptura convenienter uta
Art: I. An Theo turmetaphoris , & ſub una littera plu :
logia fic verè & res ſenſuscontineat ?
propriè ſcientia : ibid . Art. X. Vtrum præter Philoſophicas Dit:

$. I. Præmittenda ad reſolutionem quæ ciplinas, neceſſaria ſit hominibus do


ſtionis , ibid . & rina alia ſupernaturalis, ac divinitùs
S. I I. Concluſio affirmativa ſtatuitur, į infpirata , 26
$ . II 1. Solvunturobjectiones , ibid. Art . XI. Vtrum Theologia Scholaſtica

Art . II. Vtrum Theologia , quæ eſt in no fit utilis autpernicioſa Ecclefiæ ? 27
bis viatoribus , ſit propriè ſubalterna Art . XII. Præcipuæ Theologiæ dotes,
ta ſcientiæ Dei , & beatorum ; ac pro ſeu prærogativæ , breviter exponun
inde remaneat in Patria ? 4 tur , 28

$ . I. Præmittuntur quæ apud omnes ſunt Prima pars Clypei Theologiæ Thomiſtica.De
certà , ibid . Deo uno , Trino, & Angelorum Crea
§. II. Duplici concluſione difficultas pro tore , 31
S

poſita reſolvitur , Tra &t. I. De exiſtentia , & unitate Dei,


§ .III. Tria corollaria notatu digna , 6 ejuſque natura & attributis , 33
§. IV . Præcipuçobjectiones ſolvuntur, 7 Diſp . I. De exiſtentia & unitate Dei, ibid .
Art. I 1 I.Quodnam ſit ſubjectum vel ob Art. 1. An hæc propoſitio, Deus eft ; ſitper
jectuin noſtræ Theologiæ ? 8 ſe nota , vel à nobis demonſtrabi
$. I. Quibuſdam præmiſlis difficultas re lis ? ibid

ſolvitur ; ibid . S.I. Quædam præmittuntur ad reſolutio

$. II. Solvuntur objectiones , 9 nem quæſtionis neceſſaria , ibid .


§. III. Corollaria præcedentis do & ri S. ll. Quatuor concluſionibus difficultas
næ , II propolita reſolvitur , 34
Art .IV . Án Theologia fit eminenter for- .II I.Solvunturobjectionės; ibid .
maliter ſpeculativa & practica ? 13 $ . I.V. Difficile argumentum folvitur > 35
9. I. Quibuidam præmillîs , concluſio af $ . V.Solvitur aliud argumentum , 36
firmativa ſtatuitur , ibid . Art . II. ExpugnaturAtheiſmus , & exi
S. I I. Solvuntur objectiones , ibid . ſtentia Dei,multiplici ratione demon
Art. V. An Theologia fit certior aliis ſtralur ;
37
fcientiis & habitibus naturalibus? 14 §. I. Exponuntur duæ primæ rationes D.
$. I. Tria præmittuntur ad reſolutionem Thomæ ; ibid .
quæſtionis neceſſarias ibid . S.II. Explicantur aliæ rationes D. Tho
S. II. Triplex concluſio ſtatuitur , ibid . inæ , 39
S.III. Solvuntur objectiones , 16 Digreffio brevis ,in qua exiſtentià Dei, ex
Art. V I. An Theologia ſit habiĉus, non magno & parvomundo , id eſt ex arti
folùm extrinſecè & objectivè , ſed ficiofa mundi ſtructura , & mirabili ho
etiam intrinſecè &i entitativè ſuperna minis compoſitione demonſtratur , 42
turalis ? 18 Art . 1 1 1. An Deus pollit invincibiliter
§. I. Præmittenda ad reſolutionem quæ ignorari ? 45
ſtionis ?
ibid. §.I. Quibuſdam præiniſlis difficultasre .
$ . II. Refolutio difficultatis propoſi folvitur ; ibid .
tæ , ibid . $ . II. Solvuntur objectiones , 46

$. II 1. Solutio objectionum , 20 Art. IV . Polytheïſmus ſive Idololatria


Art. VII. An Theologia ſit ſapientia ? 21 expugnatur , & ſumminuminis unitas
Art. VIII. An Theologia ſit argumen multipliciter demonſtratur , ibid .

tativa, & ex quibus locis ſua argumen- Diſp. II.Denatura & quidditate Dei,49
ó ij
INDEX DISPVTATION VM
Art. I. Per quid natura divină , ſub ratio in divinis attributis admittenda fit ? 79

ne naturæ & radicis attributoruin ; §. I.Quibuſdam præmiſlis , referuntur


formaliter conſtituatur ? ibid . ſententiæ , ibid .

I. Aperitur difficultas, & referuntut $.II. Vera fententia ', duplici conclu
ſententiæ ; ibid . ſione ſtatuitur , 80

S. I I. Rejicitur diſtinctio virtualis inter $ . II 1.Duo corollaria notatu digna , 81


eſſentiám divinam , ſub conceptu ef $ .IV.Solvunturobjectiones, ibid .
ſentiæ , & fub conceptu náturæ , so Diſp .IV . De attributis in particulari , 83
G. II I. Impugnatur ſententia Scoti , Art. I. De ſimplicitate Dei , ibid .
si
.IV.Refellitur tertia ſententia , ibid. $ . I. Demonſtratur Deum eſſe omnino
$ . V.Rejicitur etiam quarta ſententia , fimplicem , & realis compoſitionis ex
& ultima præfertur , & explicatur , 52 pertem , ibid .
S. V I. Solvuntur objectiones , 54 $. II . Demonſtratur Deum non poffe in
Š. VII. Diluuntur argumenta quartæ compoſitionem aliorum venire , 84
fententiæ , 55 §. III. Excluditur etiam à Deo compo
9. VIII. Solvuntur argumenta contra ſitio rationis , 85
ultimam concluſionem , so Art. II. De Perfectione Dei , 86
Art. II. Quæ formalitates ad intellectuin S. I. Demonſtratur Deum effe fummè
ſpectantes , in Deo conſtituendæ perfectum , & in eo perfectiones om
fint ? 58 nium rerum contineri , ibid .

$. I. An immaterialitas in Deo ſit radix $. II. Ancreaturarum perfectiones con


intellectualitatis ? ibid , tineanturin Deo formaliter , veltan
S. II. Præcipuæ objectiones folyun tùın eminenter ? 87
tur ; 59 S. II 1. Demonſtratur Deum fimul cum
Art.III. An detur in Deo potentia in creaturis , non eſſe quid majus , aut
tellectiva , virtualiter ab intellectio perfectius , etiam extenſivè , quàm
ne diſtincta ? GI Deum ſolum , 89
$. I. Proponitur ſtatus difficultatis , & Art. II 1.De Bonitate Dei , ibid .

ſententia negativa præfertur, ibid . S. unicus. Demonſtratur Deum , triplici


§ . II. Solvuntur objectiones , 62 bonitate effe fummèbonum , & talem
Art. IV . Anin divino intellectu ſalvetur per eſſentiam , 90
formalitas fpeciei, & habitûs ? 63 Art. I V. De infinitate Deis 91
$ . I. Vtraque difficultas reſolvitur , ibid . S. I. Demonſtratur Deum effe fimplici
Š . I I. Solvunturargumenta contra præ ter & in genere cntis infinitum , 92
cedentes concluſiones , 65 9. I 1.Ex principiis jam ſtatutis infertur
Art . V. Quodnam fit objectum formale cum Divo Thoma , nullam poſſe dari
& priinarium , tam motivum , quem creaturam ſecundum eflentiam , vel
terminativum divini intellectûs? 66 ſecundum accidentia infinitam ; 93

g . I.Referuntur fententiæ , & prima re Art. V.De immenſitate Dei , 94


ibid .
jicitur , $. I. Præſentia & exiftentia Dei in omnia
S. 1 I. Solvuntur objectioness 67 bus rebus , multipliciratione demon
. III. Objectum formale motivum di ſtratur , ibid .
vini intellectûs explicatur, 69 § .II. An exiſtentia Dei in rebus , ex
§. IV . Præcipuæ objectiones folvun .ejus operatione rectè probetur ? 99
tur , jo S.III. Solvuntur inſtantiæ Adverſario
$. V.Refolvitur alia difficultas, & ex rum , 96
plicatur objectum formale termina S. I V. An operatio Dei virtualiter tran
tivum intellectûs divini, 73 fiens , ſit ratio formalis per quam ſit
Diſp. II I. De attributis divinis in com præſens , & exiſtens in rebus ? 98
muni, 24 $. V. Corollaria præcedentis do& ri
næ , 99
Art . I. Quid & quotuplex ſit attributum
divinum ?
ibid . 5. V I. Solvuntur objectiones Advería
Art .II. An attributa divina , tam ab ef riorum , 100

fentia Dei, quàm inter fe , formaliter . VII. Vtrum Deus ſit a& tu & poſitive
ex natura rei diſtinguantur? ibid . præſens in locis , feu ſpatiis imagina
$ . I. Proponitur ſtatusdifficultatis , ibid . riis ? 101
S. II. Variis rationibus hæc fententia S. VIII. Diluuntur argumenta Adver
Scoti impugnatur , 76 ſariorum , 102

II I. Præcipua Scoti argumenta ſol $. IX . Explicantur varij modi quibus


vuntur , 77 Deusdicitur effe in rebus , 104
Art. III. An , & quæ diſtinctio rationis Art. V I. De immutabilitate Dei , 106
ET ARTICVLORV M.

$ . unicus. Demonſtratur Deum efle om Thomae )


nino immutabilem , & omnem creatu Ś.V Solvuntur objectiones , 133
ram mutationi obnoxiam , ibid . Art. I I. An in viſione beata detur , vel

Art. V II. De æternitate Dei ; 108 poſſit dari verbum creatum ? 135
$ . I. Explicatur definitio æternitatis à $. I. Verior & probabilior fententia du
Boëtio tradita ; ibid . plici concluſione ſtabilitur ; ibid .
$. I I. Vtrum æternitas includat ratio $. I 1. Solvunturobjectiones , ibid .
nem durationis , & menſuræ reſpectu Art. III. An eflentia divina uniaturin
Dei ibid . tellectibus beatorum permodum ſpe

§. III. Solvuntur argumenta Adverſa ciei impreſſæ , & expreſſæ 138


riorum , JIO $ . I. Vera ſententia ftabilitur , 139
Traft. I 1. De viſione Dei, & nominibus S.IT: Solvuntur obje & iones, 140
ejus ; 112 Art. I V. An eſſentia divina, ünità intel
Diſp. I. De poſſibilitate viſionis beatifi lectui Beatorum per modum fpeciei
сх ; 113 intelligibilis , activè concurrat ad cla
Art . I. Vtrum aliqua ſubſtantià creata ; rain Dei vifionem ? 141
vel creabilis,poſlit'naturaliter videre §. I. Sententia negans proponitur , &
Deum ? ibid . præcipua ejus fundamenta referun

ibid. tur ; ibid .


$. I. Prima pars quæſiti refolvitur ;
5. I 1. Solvuntur objectiones ; 114 S. I I. Sententia affirmans; ut verior &
$ . III. Refolvitur ſecunda difficultas probabilior eligitur, ibid .

& impoſſibilitas ſubſtantię ſupernatu- Difp.111.De lumine gloride ; 143


ralis demonſtratur ;
115 Art . I. Vtrum lumen gloriæ fit neceſſa
$ . IV : Aliis rationibus eadem veritas riuin ad videndum Deum ? ibid .

fuadetur , 116 $ . I. Dupliciconcluſione vera ſententia


§. V. Diluuntur argumentà Adverſa ftatuitur ;
144
riorum , 118 . II. Solvunturobjectiones ; ibid .

Art. II. An intellectus creatus poſſit ſu- Art. I I. Quæ ſintmunera luminis gloriæ
pernaturaliter elevari ad videndum in intellectu creato
145
Deum ?
119 Art .III. Vtrum per potentiam Dei ab
§ . I. Concluſio affirmativa ſtatuitur, 120 folutam , pofſit intellectus creatus vi
. I I. Solvuntur objectiones , ΙΣΙ dere Deum ſine lumine gloriæ , per
Art. III. An etiam oculus corporeus ele modum habitûs , velauxilij commu.
vari poſſit ad videndum Deum : 123 nicato ? 146
§ . I. Concluſio negativa ſtatuitur , ibid . §. I. Primus dicendimodus rejicitur,ibid.
$ . I I. Solvuntur objectiones ; ibid . §. II. Secundusexplicandimodus
batur ; 147
Art. IV . Vtrum poſſibilitas claræ Deivi
fionis , ſit demonſtrabilis ſolo lumine $ .111.Rejicitur hæc potentia obedien
naturæ 124 tialis , & illam totum ordinem gratiæ
§. I. Quibuſdam præmiſſis ; negative deftruere , demonſtratur , 148
concluditur , ibid . $ . IV Reſpondetur argumentis Adver
$ . II. Solvuntur objectiones , 125 ſariorum , 149
Art . V. Qualis fit appetitus hominis via Art. IV. An lumen gloriæ fit habitus,
toris , ad claram Dei viſionem ? 126 omnibus aliis ſupernaturalibusperfe
Ś . I. Quibuſdam præmiſlis , referuntur &tior ? Isi
ſententiæ ,
ibid. §. I. Duplici concluſione difficultas re
Ś . I I. Triplici concluſione difficultas ſolvitur, ibid.
propoſita reſolvitur , ibid . $ . I 1. Solvuntur objectiones , ibid .
$.III. Solţuntur objectiones , i28 Art. V.Quomodo concurrat intellectus
Diſp. I I. De ſpecie ad viſionem beatifis lumine gloriæ elevatus ad vifionem
cam concurrente , 129 beatificam , an ut cauſa principalis,
Årt. I. An detur , velfaltem ſit poſſibilis vel inſtrumentalis ? 152

in viſione beatifica , aliqua fpecies §. I. Præmittitur quod apud omnes eſt


ini pre ſſa creata ? ibid : certum , ibid .
§. 1. Prænotanda ex Philofophia , ibid . §. 1 1. Difficultas reſolvitur, ibid .

$. II. Oftenditur Deum non videri à Š. II I. Solvuntur objectiones , 153

beatis ; mediante aliquâ fpecie im- Diſp: IV .De actu viſíonis beatificæ , 155
preſsâ creatâ , 130 Art . 1. An viſiones hominum & Angelo
$. III. Impoſſibilitas ejuſdem fpeciei rum , fpecie effentiali inter fe diffe
demonſtratur , 131 rant ? ibid .

$ . IV. Exponuntur aliæ rationes D. Art .II. An inæqualitas intenſiva quæ


6 ii‫ز‬
INDEX DISPVTATION V M
eſt in viſionibus beatificis , à ſola in ti videant in Verbo , & unde diversi

æqualitate luminis gloriæ derive tas eas videndiproveniat ? 178


tur ? 156 $. I. Prima pars quæſiti reſolvitur, ibid .
$ . I. Vera ſententia ſtatuitur , ibid . S. II. Altera difficultas reſolvitur, &
G. II. Solvuntur objectiones , 157 declaratur , quænam fint caufæ , à
Art.II I. An Beati Deum comprehen quibus provenit diverſitas videndi
dant , vel ſaltem ; de potentia abſo creaturas in Verbo , 180
luta , ipſum comprehendere pol- Diſp . V I. Demenſura viſionis beatifi
fint ? 158 сх , 181
$ . I I. Statuitur prima concluſio , & Art.I. Quænám ſit menſura viſionisbea
Deum à beatis de facto non compre tificæ ? ibid .

hendi, ex Conciliis & SS.Patribus de- S.l. Præmittenda ad reſolutionem quæ


monſtratur , 159 ſtionis , ibid .

$. III. Stabilitur ſecunda conclufio , & s . II.Rejiciuntur tres primæ ſententiæ


oſtenditur ratione D. Thomæ , nul & quarta -ſtatuitur , 182
184
lum intellectum creatum poſſe, etiam $ .II I. Solvuntur objectiones,
de potentia abſoluta , Dei eſſentiam Diſp.VII. Denominibus Dei, ibid .

comprehendere , ibid . Art. I. Breviter exponuntur, & decla

S.IV . Solvuntur objectiones , 160 rantur quęde divinis nominibus,com


Š. V. Solvitur alia objectio , 162 muniter docent Theologi, ibid .

S.V I. Corollaria notatu digna , 163 Tra£t. III. De ſcientia Dei , & ideis in
Diſp . V. De objecto viſionis beatifi mente ejus exiſtentibus , 187
сх , ibid . Diſp . I. De ſcientia Dei ſecundum
Art . I. An Beati videant omnia quae ſe , 189
continentur in Deo formaliter , nimi Art. I. An ſit in Deo propriè ſcientia , &
rum eflentiam , attributa , & relatio in ordine ad quæ objecta ? ibid .
nes ?
164 $. I. Præmittitur quod apud omnes eſt
Art. I I. An poſſit videriDivina Eſſentia certum , ibid .
ſine attributis , & relationibus : aut §.II. Vtraque difficultas triplici con
attributa , & relationes , ſine Eſſen cluſione refolvitur ibid .
tia : vel una Perſona ſanctiſímæ Tri § . III. Solvuntur objectiones ; 190
nitatis ſine alia ? ibid . Art. I İ. Vtrum ſcientia Dei ſit attribu

S. I. Sententia negativa præfertur , & tum illius ? 192


triplici concluſione ſtatuitur, ibid . S.I. Concluſio affirmativa ſtatuitur, ibid.

S. I I. Solvuntur objectiones , 166 $. II . Solvitur difficile argumentum ,ibid.


Art . III. Quomodo viſio beata penetret Art. I 1 I. Variæ ſcientiæ Dei diviſiones
libera Dei Decreta ? 168 exponuntur, 193

§. I. Præmittitur quod apud omnes eft Digrelio brevis , in qua duodecim divinæ
certum , & difficultas reſolvitur , ibid . Icientiæ dotes , ſeu prærogativæ bre
S. I I. Solvuntur objectiones, 169 viter recenſentur , 194
Art. I V.Vtrum Beati videant creaturas Diſp II.De ſcientia poſſibilium , 196
poſſibiles in eſſentia divina tanquam Art. I. Vtrum Deuscognoſcat creaturas
in caufa , & medio priùs cognito ? 170 poſſibiles in ſua eſſencia tanquam in
S. 1. Præmittuntur quę apud omnes ſunt cauſa ? ibid .

certa , & referuntur ſententiæ , ibid. S. 1. Præmittuntur quæ àpud omnes ſunt
$. I 1. Concluſio affirmativa ſtatui certa , & concluſio affirmativa ſtatui
tur , ibid . tur , & ex SS. Patribus fuadetur , ibid .
. I 1 I. Solyuntur objectiones , 171 $ . II. Eadem veritas ratione fulci
Š . I V.Corollaria notatu digna . 172 tur , 197
Art. V. Vtrum Beati in Verbo,vel extra S. NII. Convellitur præcipuum funda.
Verbum , omnes creaturas poſibiles mentum Vazquezij , 198
cognoſcere poſſint ? 173 $.IV . Solvuntur objectiones , 199
S. I.Prima difficultas reſolvitur , ibid . Art. I I. An in Deo , præter modum co
S. I I. Solvuntur objectiones , 174 gnoſcendi creaturas poſſibiles in ef
S. II I. Alia difficultas expeditur , , 175 ſentia ſua tanquam in cauſa , detur

§ . IV . Præcipuæ objectiones folyun alius , quo illas in


ſeipſo immediatè
tur , 176 cognoſcat , ſeu independenter ab el
Art. V I. An Deusut eſt in ſe videri pof ſentia divina , priùs viſa & cogni
fit , nullâ visâ creaturâ poſſibili in par ta ? 202
ticulari ?
1977 $ . I. Concluſio negativa ſtatuitur, & pro
Art. V II. Quascreaturas de facto bea batur ex SS . Patribus, ibid .
ET ARTICVLOR V M.
$. II. Eadem veritas ratione ſuade lis fugurorum contingentium fcien
tur , 203 tia ? ibidi
S.II I. Solvuntur objectiones , 205 Art. 1 1 1. An Deus certò cognofcat fu
Art. II I. An & quomodo Deusnon en tura contingentia ante decretum , &
tia ,mala , ſingularia , & infinita co prædefinicionem ſuæ voluntaris ? 228
gnoſcat ? 207 s. I. Quibuſdam præmiſlis referuntur
Diſp.1I1. Decauſalitate Divinæ ſcien ſententiæ , 229
tiæ refpectu creaturarum , 209 $ . II. Demonſtratur nihil eſſe determi
Art. I. An ſcientia in Deo ſit cauſa re natè futurum ante decretum , & præ
rum , non ſolum directiva , ſed etiam definitionem divinæ voluntatis , 230
effectiva ?
ibid. S. III.Rejicitur ſententia Ægidij Ro
9. I. Præmittuntur quæ apud omnes ſunt mani , 229
certa , ibid . S. I V. Præcipuum adverſæ ſententise
S. I I. Hæc ſententia utverior & proba fundamentum convellitur , ibido
bilior eligitur , ibid . $. V. Impugnatur ſententia Moli
S.ITI. Solvuntur objectiones , 211 næ , 230
Art. I 1. Anſcientia quæ in Deo eft cau S. VI. Solvuntur argumenta Molinæ ,231
ſa effectiva rerum , ſic ea quæ dicitur S.VII. Theophili Raynaudi ſententia

ſimplicis intelligentiæ , vel quæ viſio exploditur , 232


nis appellatur ? ibid . S.VIII. Rejiciturmodus dicendi Sua
8.1. Præmittenda ad reſolutionem quæ ris , 233
ſtionis , ibid . S.IX. Diluuntur argumenta Suaris ,235
S.II. Quatuor concluſionibus difficul Art. I V.An Deus certò præſciat futura
tas propoſita reſolvitur , ibid . contingentia , & libera , in eorum ve
S.III. Solvuntur argumenta ex autho ritate objectiva ? 236
ritate D. Thomæ petita , 215 S. I. Proponitur ſtatus quæſtionis , ibid .
S. I V. Aliæ objectiones ſolvuntur, ibid . SII. Vera ſententia ſtabilitur , & au
S.V.Diluuntur alia argumenta adverſæ thoritate Ariſtotelis , & D. Thoma
ſententiæ , 216 firmatur , 237
Art. II I. An idcò res ſint futuræ ', quia S. III.Concluſio ratione ſuadetur , 238
ſciuntur à Deo ,velideò ab illo ſcian- S. IV . Demonſtratur ex Adverſario
tur , quia futuræ ſunt? 217 rum ſententia , colli libertatem & con
'S. I. Vera ſententia ſtatuitur , ibid . 239
tingentiam rerum ,
$. II. Exponuntur aliqua teſtimonia S. V. Duo corollaria præcedentis do
ſanctorum Patrum , quæ videntur ad &trinæ , 241
verfari noftræ fententiæ , 219 S. V I. Reſpondecur argumentisadver
S.III. Solvuntur alia argumenta ex ra ſæ fententiæ , ibid .

tione petita , 220 Art. V. Vera fententia ſtabilitur , & me

Art. I V. An ſit admittenda in Deo po dium in quo Deus futura contingen


tentia aliqua executiva , virtualiter tia cognoſcit ,explicatur , 243
ab ejus intellectu & voluntate diſtin § . I. Præſcientiam futurorum fundari in
Eta ? 221 decreto , ſeu prædefinitione volunta
S. I. Suaris ſententia rejicitur, ibid . tis divinæ , SS. Patrum teſtimoniis of
S.II. Opinio Vazquezij refellitur , & tenditur , ibid .

D. Thomæ ac Diſcipulorum ejus ſen- s. II. Eadem præſcientia fundata in de


tentia ſtabilitur , 222 creto , authoritate D. Thomæ fulci
S.III. Solvuntur objectiones , 2 23 tur , 244
Diſp. I V. De ſcientia futurorum con S.III.Rationes Theologicæ expendun
ibid . tur , 245
tingentium ,
Art. I.Quid & quotuplex ſit fucurum S. IV.Corollarium præcedentis do &tri
ibid . na , 247
contingens ?
S.I.Rcfolvitur prima pars quæfiti , & 6. V.Solvitur argumentum ex authori
declaratur in quo effentialiter conſi tate D. Thomæ defumptum , ibid .
ftat futuritio , ibid . $. V I. Solvuntur aliæ objectiones , . 248
9. II. Corollaria præcedentis doctri S. VII. Diluitur aliud argumentum ex
næ , 224 læſione libertatis 250

S. III. Solvitur objectio Suaris , 225 Art. V I. In quomedio Deus peccata fu .


tura cognoſcat ? 251
S. IV . Explicantur alia duo quæ reſtant
examinanda , quid ſcilicet fit conti $ . I. Præmittenda ad refolutionem diffi
gens, & quotuplex ſit futurum ? 226 cultatis , ibido

virt. I I. An Lit in Deo certa & infallibi $ . II. Refolutio difficultatis propolis ,
INDEX DISPVTATION VM

ta 252 S. II. Præcipuæ obje & iones. ſolvuns


tur , 277
SITI. Solutio objectionum , 253
S. I Y.Quorundam Recentiorum argu Art.II. Vtrum in Deo admittenda fint

3. mentum diluitur s. 256 decreta abſoluta ex parte ſubje & i, &


Art .VII.An futura contingentia abſo conditionata ex parte objecti, in qui.
luca , ſint præſentia ſcientiæ Dei ęter bus præſcientia futurorum conditio
næ , objectivè tantùm , aut etiam rea natorum fundetur ? 279
liter ? 257 S.I. Quibuſdam præmiſſis concluſio af
§. I. Quibuſdam præmiſſis referuntur firmativa ſtatuitur , ibid .

ſententiæ , & verá eligitur , ibid . S.II.Ex ſcriptura probatur dari in vo


$ . 11. Referuntur teſtimonia SS. Pa luntate divina decreta ex parte obje
258 cti con ditionata , 280
trum ,
$ . I 11. Mens D. Thomæ aperitur, ibid . S.III. Eadem decreta, juxta doctrinam
S. IV . Ratio fundamentalis explica D. Auguſtini , & S. Thomæ , in Deo
efle admittenda , oftenditur , 281
tur , & 259
S. V. Solvuntur argumenta ex authori- §. IV . Eadem veritas ratione ſuade
266 tur , ibid .
tate ,
$. V.I. Solvuntur aliæ objectiones ex S. V.Precipuum Adverſariorum funda
267 mentum convellitur , 282
ratione petitæ ,
S. VII. Alia objectio Adverſariorum $. V I. Aliæ objectiones ſolvuntur , ibid .
** diluitur , 268 Š.VII. Aliud Adverſariorum argumen .
S : VIII. Solvuntur argumenta ex ab tum diluitur , ibid .

ſurdis & inconvenientibus , 269 S. VIII. Solvitur argumentum cujuſ


dam Recentioris , 283
8.IX . Solvitur aliud argumentum ex
270 Diſp . V I. De ſcientia media , ibid .
alio abſurdo petitum ,
Art.VIII. Anpræſentia realis & phyſi. Art. I. Quid ſit ſcientia media , & in
differat à ſcientia conditionato
ca futurorum contingentium in æter quo
nitate , conducat ad perfectionem rum , quam Thomiſtæ in Deo agnof
cunt ? ibid .
ſcientiæ quam Deushabet de illis ; &
requiraturad hoc ut illa ſit invariabi Art. I I. Vtrum fcientia media ſit nova ,

lis , & intuitiva ? ibid . & à Recentioribus inventa , vel anti

S : I. Statuitur prima concluſio , & often qua, & olim à Pelagianis,& Semipelaa
gianis aſſerta ? 287
ditur præſentiam realem & phyſicam
futurorum contingentium in æterni Art .111. Quæ fuerint Pelagianorum &
tate , neceſſariam eſſe , ut Deusha Semipelagianorum motiva præcipua ,
beat invariabilem de illis ſcien ad fingendam in Deo talem præſ.
271 cientiam , ac excludendum decretum
tiam ,
I I. Statuitur fecunda concluſio , & de ſe efficax , & humanaspræveniens
S.
voluntates ? 288
oſtenditur realem & phyſicam , futu
rorum contingentium in æternitate Art.IV.An ſcientia media do & rinæ fan

præfentiam , neceſſariò requiri , ut &ti Auguſtini & Divi Thomæ repu


2

Deus de illis habeat notitiam intuiti 290


gnet ?
vam , ibid . s . I. Demonſtratur ſcientiam mediam ,

S. III. Solvuntur objectiones, 272 fuiſſe ab Auguſtino reprobatam ; non


Art.IX . An præſentia futurorum con ſolùm quantum ad abuſum , ſed etiam
quantum ad ſubſtantiam , ibid .
tingentium in æternitate , neceſſario
requiratur ,ut Deushabeat certam & $ . I I. Præcluditur aditus evaſionibus
infallibilem de illis fcientiam ; ſubin Adverſariorum , 292

deque fiin decreto tantùm illa præ- S. III. Quid de D. Thoma? 295

ſciret, certò & infallibiliter ea non co . Art . V. Variis argumentis , ex principiis


274 ſuprà ſtatutis deſumptis , expungitur
gnofceret ?
S. 1. Quibuſdam præmiſſis , vera ſenten ſcientiamedia , 296

tia , triplici concluſione , declara- §. I. Argumentum primum à cognitione


ibid . creaturarum in eſſentia divina ut in
tur ,
275 cauſa , 297
F.II. Solvuntur objectiones ,
.
Difp.V De ſcientia con dit ion ato rū ,276 9.11 .Secundum argumentum , à perfe
Art. I; An Deus habeat certam , vel ſo etione divinæ fcientiæ , ibid .

: lùm conjecturalem , futurorum con S.III. Tertium argumentum ex . defe


ditionatorum notitiam ibid . cu medij in quo fcientiamedia ſuum
S.I. Statuitur eſſe in Deo certam futu objectum cognofcat , 298
rorum conditionagorum notitiam ,ibid, S. IV . Quartum argumentum à defini,
tionc
ET ARTICVLOR V M.
tione ſcientix mediæ , 298 ricate ſanctorum Patrum , ibid .

§. V. Præcludituraditus ſolitæ evaſioni S. IV . Occurritur argumentis cujufdam


Adverſariorum , 300 Recentioris , 323
§ . VI. Quintum argumentum ex inuti $ . V.Aliud argumentum diluitur , 325
litate fcientiæ mediæ , ad dirigendum 5. V I. Aliud argumentum diluitur , 326
Deum in ſuis decretis abſolutis , 302 S. VII. Solvitur alia difficultas , 327
S. VIII. Sextum argumentum , ex inu S. VIII. Alia objectio ſolvitur , 328
tilitate ſcientiæ mediæ ad concilian S. 1X . Solvitur argumentum de admi
dam humanam libertatem cum præ rabilitate ſcientiæ Dei ,
329
deſtinatione & gratia efficaci , 30:4 Apologia Thomiſtarum , feu Calviniſ
S.VIII. Aliis argumentis confutatur mi& Ianſeniſmi depulfio , 331
ſcientia media , 307 Art. I. Thomiſtæ ab Adverſariis defen
Art . V I. Abſurdis & inconvenientibus fi , & vindicati ab errore Calvini,
309 ibid .
exploditur ſcientiamedia ,
g . I. Scientia media favere videtur ac Art . I I. Pulſanti Adverſarioaperiunt
viam ſternere errori illi Semipelagia Themiſtæ , & aſſignant petita diſcri
norum , quo afferebant dari in nobis mina , 336
initia quædam fidei & bonæ volunta Art.III.Aliud diſcrimenà Patre Lemos
tis , quæ non erant à gratia , ſed à na adductum , refertur , & ab Adverſa
tura , ibid. rij cenſura & impugnatione vindica
SII. Scientia media etiam favere vi tur , 332
detur ac ſternere viam alteri errori, Art . IV . Corollaria ſeu illationes præce
quo Semipelagiani aſſerebant , præ dentis doctrinæ , 343
deſtinationem ad gratiam fieri ex prę . Art. V.Reſponſio ad teſtimonia Calvi
viſionemeritorum , 310 niſtarum ab Adverſario objecta , 345
$ .ITI. Scientia media tollit à Deo ra Art. V I. Quæ ex Catholicorum teſti
tionem primæ caufæ , 311 moniis Adverſarius objicit , breviter
S. I V. Scientia media tollità Deo ratio diluuntur , 349
ibid . Art. VII. Altera accuſatio Calviniſmi,
nem primi liberi ,
S.V. Scientia media tollit à Deo ſupre à læſa ſanctitate Dei , ex prædefini
mum dominium in noſtras voluntates; tione actus peccaminoſi , & concur
312 ſu ad illum , breviter depellitur ac
8. V I. Scientia media derogat divinæ profligatur, 354
omnipotentiæ , ac enervat efficaciam Art. VIII. Depulſio Ianſeniſmi, 357
ibid . Art. I X. Ex Adverſariorum teftimo
gratiæ ,
S. VII. Scientia media attribuit Deo niis oſtenditur , doctrinam Thomiſta
modum concurrendi cum cauſis libe . rum nihil habere cum Ianſeniana

ris , cæcum , & ignorantem , vagum , commercij, 360

& indeterminatum , 314 Art . X. Quinque propoſitiones à ſummo


$ . VIII. Scientia media affingit Deo Pontifice Innocentio X. damnatæ ,
modum cognoſcendi actus liberosno juxta doctrinam Divi Thomæ >
Itræ voluntatis , conditionatè futu 361

ros , confulum , & indeterminatum , Diſp .VII. De Ideis Divinis , 362


ibid . Art. I. An & quid ſint ideæ in mente di
G. IX . Scientia media apparenter lo vina exiſtentes : ibid .

lùm favet libertati , reipſa tamen il . 1. Quibufdam præmiſlis , referuntur


ſententiæ , ibid .
lam tollit , & in ſuo primo principio
præfocat & extinguit , 315 S. I I. Triplici concluſione difficultas
$. X. Scientia media facit Deum au refolvitur , 363
thorem peccati , & deterit famam SIII. Solvunttir objectiones , 366
ſanctitatis divinæ , hominumque ſalu Àrt. I I. An & quomodo in mente divi
ti inſidiari videtur , 317 na pluralicas idearum ponenda fit ?
Art. VII. Convelluntur fundamenta 367
ſcientiæ media , 318 $. I. Vtraque difficultas reſolvitur ,
§ . I. Solvitur præcipua obje & io , petita ibid .

ex verbis Chriſti Matthæi11. væ tibi 5.11. Solvuntur objectiones , 369


Corrozain , & c. ſeu ex comparatione Art. II I. Quarum rerum Deus habeat
Iudæorum çum Tyriis , ibid . propriam ideam ? 371
S. 1 1. Alia ſolutio principalis argumen Tract. I V. De voluntate Dei , ejuſque
ti , 321 Providentia , 373
S. III. Solvuntur argumenta ex autho- Difp . I. De exiſtentia & quidditate vom
ú
IN DE X DISPVTATION V M
lunta tis Dei, 375 Art. II I. Alius modus probabilis expli
Art. I. An in Deo ſit voluntas , eaque le candi actum liberum Dei , 403
habeatpermodum potentiæ ? ibid . §. I. Explicatur fententia , & afferuntur
S. I. Vtraque difficultas reſolvitur , ibid . rationes dubitandi , ibid .

$ . 11. Solvuntur quædam objectiones , G. I I. Explicata ſententia probatur, &


376 defenditur , 404
Art. I I. An voluntas five volitio divina, S.111. Solvunturobjectiones , 405
ſit de conſtitutionemetaphyfica divi Art. I V. An detur in Deo libertas con
næ naturæ ? 378 tradictionis , ita ut ejus voluntas , ab
S. I. Quibuſdam præmiſſis difficultas re omniactu libero potuerit manere fuſ
folvitur , ibid . penſa ? 406
$ . I I. Solvuntur objectiones , 380 S. I. Proponitur ſtatus quæftionis , &
Diſp. II. De objecto voluntatis Dei , pars affirmativa , ut probabilior eligi
382 tur , ibid .
Art. I. Quodnam fit objeàtùm formale $. 11. Solvuntur objectiones , 408
motivum & terminativuin divinæ vo Art . V. An ex eo quòd Deus aliquid in
luntatis ? ibid .
tempore velle inciperet , vel á libera
$. I. Quibuſdam præmiffis , referuntur voluntate deſiſteret , phyſica mutacio
fententiæ , ibid . inferretur in illo ?
410
$ .II. Vera ſententia duplici concluſio- Diſp. IV . De voluntate Dei antece
ne ftatuitur , ibid . dente & conſequente ,
411
S. III Solvuntur objectionės ; 383 Art. I. Quid fit voluntas antecedens &
G. I V. Alia argumenta folvuntur , 385 conſequens , beneplaciti & ligni ?
Art. I I. An Deus diligat le neceſſario , ibid .

non folum quoad lpecificationem , §. I. Primapars quæfiti reſolvitur , ibid,


fed etiam quoad exercitium ? 386 . I I. Corollaria præcedentis doctria
S.I. Duplici concluſione utraque ditti né , 413
cultas refolvitur , ibid . 5.III. Explicatur quid ſit voluntas be
387 neplaciti & ſigni , ibid .
$. I I. Solvuntur obje & iones;
Art . 111. An Deus diligat neceſſario Art . id. An licin Deo voluntas genera
creaturas exiſtentes & futuras ? bid. lis , & antecedens falvandi omnes

S. 1. Quibuſdam præmiſlis difficultas re homines , poſt Adæ laplum , ſubinde


folvitur , ibid . que Chriſtuspro omnibus hominibus
$. I I. Solvuntur objectiones , 388 mortuus ſit ? 414

Art. I V. An Deus amet creaturas poſli- §.1. Concluſio affirmativa ſtatuitur , &
biles ? 389 teſtimoniis Scripturæ , & SS. Patrum
ibid . roboratur , ibid .
$ . I. Præmittenda ,
5.11.Reſolutio difficultatis ; ibid .
S. 1 1. Eadem veritas ex generali Chri
5. I 1 I. Solutio argumentorum , 390 Iti redemptionemanifeſtatur, 415
Difp.II I. De libertate voluntatis Dei, S. III . Sanctorum Patrum teſtimonia
392 expenduntur , 416
Art. 1. Demonſtratur in Deo elle perfe- §. IV . Abfurdis & inconvenientibus
&tiſſimam libertatem ; 393 Ianſenij error exploditur , 417

Art . I I. Per quid conſtituatur liberum $ . V. Convelluntur præcipua funda


Dei decrecum ; ſeu quid ſuperaddat menta lanſenij , 418
a & us liber Dei, ad perfectiones ejus S VI. Diluuntur alia argumenta lanſe
neceſſarias ? 394 nij, 419
S. I. Ape ric ur diff icul tas , & ref eru ntu r Art. II I. An vol unt as ant ece den s fal
ſententiæ , ibid . vandi omnes homines , ſit in Deo for

$ . II.Rejiciuntur duæ extreinä ſenten maliter & propriè, vel folùm eminen
tiæ , 393 ter & metaphoricè : 420

*S. II I. Aliæ ſententiæ mediæ confutan- §. I. Concluſio affirmativa ftatuitur ,


tur , ibid . 421

S.IV. Ad reſpectum rationis confugien- 9.11. Solvuntur objectiones, 422


tes impugnantur , 398 Art. I V. An voluntas antecedens ſal
S. V.V era lent enti a ſtat uitu r , & expli vandi omnes homines ſit conditiona
catur , ibid . ta , & expectans conſenſum & de
S. V I Solviturratio dubitandi propofi terminationem voluntatis humanæ ?
ta , 400 424
S.VII. Cætera argumenta ſolvuntur, S.I. Concluſio negativa ſtatuitur , &
401 variis authoritatibus & rationibus
ET ARTICVLOR V M.

ſüadetür; ibid . §. I. Adverſariorum fundamenta expos


1 1. Præcipuum Adverſariorum fun nuntur ibid .
damentum convellitur ; 426 S. II. Eadem abſurda & inconvenien
Art . V. An voluntatem anteceden tia , olim à Fauſto & Mallilienſibus;
per
tein præparentur homini, in ftatu na
contra doctrinam D. Auguſtiniobje
turæ lapſạ , media , ſeu auxilia ad ſa eta ; 455
lutem ſufficientia ? 427 . Art. V. Ex do & rina D.Auguſtini & San
$ . I. Proponitur ſtatus quæſtionis , & cti Thomæ ſolvuntur argumenta ar-.
pars affirmativa eligitur , ibid . ticulo præcedenti propolita ; 457
$. I I. Solvuntur argumenta cujuſdam f: I. Solvitur primum argumentum ,
Doctoris Sorbonici , 430 ibid .

S. III. Alia ejuſdem Doctoris argu S. I I. Alia argumenta ſolvuntur , 459


menta proponuntur , & folvuntur , S. III. Vltimum argumentum diļuitur;
431 461
Diſp . V. De efficacia voluntatis Dei , Art. V I. Alia argumenta ſolvuntur,ibid .
436 $ . I. Solvitur argumentum deſumptųın
Art. I. An circa noſtros actus liberos , ex inexcuſabilitate peccatorum in
Deus habeat decretum de ſe efficax , die judicij , ibid :

vel purè indifferens , ac expectans S.11. Variæ


9.11. inſtantiæ proponuntur &
Variæ inftantiæ
determinationem à libero arbitrio ? folvuntur , 463
ibid . . III. Corollaria præcedentis doctri
næ , 465
$ . I. Quibuſdam præmiſſis , referuntur
ſententiæ , & vera eligitur , ibid . S. I V. Exponuntur quædam teſtimonia

9.11. Efficacia divinorum decretorum , D. Auguſtini& Sancti Thomæ , quæ


variis Scripturæ teftimoniis demon videntur favere Adverſariorum ſen
ſtratur, 437 tentiæ , 466
6.II1.Ex principiis doctrinæ Auguſti- Art . VII. An divinorum decretorum
nianæ eadem veritas manifeftatur , efficacia , ad ftatum innocentiæ An

439 gelorum & hominum extendenda fit?


S. I V. Mens Divi Thomæ aperitur , 468
440 § . I.Mens Auguſtini aperitur ; 469
Art 11. Rationibus Theologicis , effi. $. II. Oftenditur S. Auguſtinum neceſſi
cacia divinorum Decretorum de tatem efficacis Deimotionis,etiã pro
monſtratur , 442 actibusnaturalibus,agnoſcere , 470
S , I. Efficacia divinorum decretorum S.I11. Ex tribus Auguſtini Diſcipulis
ex orationibus Ecclefiæ ,& promiſio eadem veritas declaratur , 471
nibus Dei , demonſtratur's ibid . SI V.Quaçuor rationes à priori, 472
$ . I 1. Divinorum decretorum efficacia S.V.Variis abſurdis & inconvenientibus,
oftenditur ex inſcrutabilitate hujus ſententia lanſenij refellitur , 473
quæſtionis , cur vocatio & gratia Dei S. VI: Convelluntur præcipua funda .
in uno fit efficax , non verò in altero ? menta Janſenija 475
443 Diſp. V I. Deamore Dei , & aliis divinæ
S.I11. Divina decreta eſſe ex ſe & ab voluntatis affectibus , 477
intrinſeco efficacia , probatur ex ver Art . I. An Deo cum proprietate compe
bis Apoſtoli 1. ad Corinth . 4. Quis tat amor , & non Tolùm gaudium ſuæ
enim te diſcernit ? 444 bonitatis ? ibid .

Art. III. Abſurdis & inconvenientibus, $. I. Proponitur ratio dubitandi cujuf


decreta indifferentia exploduntur , dam Recentioris , & concluſio affir
448 mativa ſtatuitur , ibid.

s. I. Decretum indifferens ſubtrahit à 5.11. Solvuntur objectiones , 478


Deo rationem cauſæ primæ , reſpe Art . I I. An in Deo ſit deſiderium in or
cu determinationis liberæ noſtræ vo dine ad bona extrinſeca ? 480
luntatis , ibid . G. I. Referuntur ſententiæ , & vera eli .
ibid .
$ .II. Alia inconvenientia exponuntur , gitur ,
450 s. 1 l. Solvuntur objectiones , ibid .
S.111. Alia inconvenientia recenſentur, Art. II I. An alij affectus voluntatis hu
453 manæ , propriè , vel folùm metapho
8.1 V. Aliud inconveniens breviter ex ricè Deo conveniant ? 481

ponitur , 454 $. I. Demonſtratur odium & iram non


Art.IV . Convelluntáir fundamenta ad convenire Deo propriè , ſed tantùm
verfa fententiæ , ibid . metaphorice, ibid .
ũ ij
INDEX DISP. ET ART. & c.

. II. Solvuntur objectiones , 483 Art.III. An Deus ſuâ infinitâ Providen


Diſp. VII. De juſtitia , & miſericordia tiâ , omnes noftras bonas operationes
Dei, 484 ab æterno prædefiniat, & prædeter
Art. I. Quæ juſtitia formaliter Deo con minet ? 907
veniat ? ibid .
G.l. Quibuſdam præmiſſis, ſententia af
§ . I. Præmittuntur quę apud omnes ſunt firmativa ut vera eligitur , ibid .
certa , & referuntur fententiæ , ibid . S. II. Quædam Scripturæ teſtimonia
S. I I. Statuitur prima concluſio , 485 breviter exponuntur , 508
ult as itu r II. Cel ebr es. Dio nyſ ij tim oni ū
II a
9.I . Ali dif fic ref olv , & da S.I teſ ,so9
ri in Deo juſticiam diſtributivam , & $ . I V. Alia ſanctorum Patrum teltimo
vindicativam , breviter demonſtra nia , ibid .
tur , 486 . V. Teſtimonia D. Thomæ , SIO

S. IV. Præcipuæ objectionès ſolvun G. V I. Præcluditur aditus folitæ evaſio


tur, 488 ni Adverſariorum , ibid .

Art. I I. Demiſericordia Dei , 490 S. VII. Rationes Theologicæ , 512


8. I. Vtrum miſericordia competat Deo 5. VIII. Argumentum deſumptum ex
formaliter ? ibid . myſterio Incarnationis , ibid .

S.II. Corollaria notatu digna , 491 Art. I V. Præcipuæ objectiones ſolvun

Diſp. VIII De Providentia Dei , 493 tur , 514


Art. I. An in Deo ſit neceſſario ponen $ . I. Exponuntur quædam Scriptura &
da Providentia , & ad quæ illa ſe ex ſanctorum Patrum teſtimonia , sis
tendat ? ibid . S. IT Exponitur celebre teſtimonium
$. I. Oſtenditur perfectam eſſe in Deo D. Thomæ , S16
rerum creatarum providentiam , ibid . Art. I V. An peccata ita ſubſint divinæ
s. I I. Demonſtratur providentiam Dei providentiæ , ut etiam fubjiciantur
eſſe perfectiſlimam , illamque ad ſin ejus cauſalitati ? 519

gularia , etiam corruptibilia , le ex 5. I. Præmittitur quod apud omnes eſt


tendere , & vilium etiam animalium certum , ibid .

numerum præordinare ac prædefini- $. II. Lutheri & Calvini errores refe


re , 494 runtur , 320
$ . III. Demonſtratur divinam Provi 8.111.Primus error Calvini refellitur,521

dentiam , ad res humanas , liberas, & 5.1 V.Exploditur ſecundus error Cal.
contingentes ſe extendere ; nec ta vini , 521
men earum libertatem aut contin- §.V.Referuntur Theologorum ſenten
gentiam tollere , 496 tiæ , & prima rejicitur , 523
g . I V. Impiorum fallaciæ & cavillatio . $. VI. Ex Scriptura & SS Patribus de.
nes contra divinam Providentiam monſtratur , Deum non ſolum ſimul
evertuntur , 497 tanco , ſed etiam prævio concurſu , ad
§. V. Alia objectio ſolvitur, & variæ al materiale peccati concurrere , 524
ſignantur rationes , cur bonis & ſan S.VII. Mens D. Thomæ aperitur , $ 25
etis viris mala & infortunia nonnun S.VIII. Eadem veritas ratione fuade
quam accidant , 498 tur , 526
S. V I. Alia argumenta ſolvuntur, 499 S. IX . Præcipuum Adverfariorum fun
S.VIII. Solvitur alia objectio , & quo damentum convellitur , 329
modo Divina Providentia ,rerum con $ . X. Solvuntur objectiones , 531
tingentiam & libertatem non tollat, Š . X I. Aliud argumentum diluitur,ibid .
breviter declaratur , soo Š.XII. Aliæ objectiones ſolvuntur, 533
S.IX . Vltimum argumentum diluitur, S. XIII. Proponuntur duo argumenta
& explicatur modus quo mali ſubji deſumpta ex definitione Tridentini,
ciuntur divinæ providentiæ , ibid . Lutheri & Calvini errorem proſcri
Art . I I. An divina Providentia eſſentia bentis , 537
• liter conſiſtat in actu intellectûs aut $.XIV.Retorquentur hæc argumen
voluntatis ? soi ta in Adverſarios , 538

9. I. Quibuſdam præmiſſis , referuntur S.XV. Solvitur primum argumentum


fententiæ , ibid . ex definitione Tridentini deſump
S.II. R ejiciuntur tres primæ ſententiæ , tum , ibid ,
& quarta ſtatuitur , 502 S. X V I. Aliud argumentum ex Tri
§. III. Præcipuæ obje&tiones ſolvun dentino deſumptum diluitur , 539
tur , 503
. IV . Corollaria præcedentis doctri
næ , 5o6
DE

_
美 类 美 类 美 美 茶 表表 美

歌 楽楽 楽楽

COMMENDATIO DOCTRINÆ

DIVI THOMÆ ,

ET PLVRIMA ENCOMIA ,

QVIBVS À SS. PONTIFICIBVS

CELEBRATVR , EXPLICATA:

Gregiè dictum eſt olim à D. ſimulare videar ; & commendationem


Ambroſio , primum diſcen- explicandis D. Thomæ Do & rinæ doti
di ardorem nobilitatem eflè bus , & Apologiam defendendis inſti
Magiſtri ; & concepram de tuam ; & ubique foliditate & gravitace
eo præclaram exiſtimario . magis Theologi, rerumque momentis ;
nem , à quo inſtiruendi ſumus , inſitum quàm oratoris arte , & lenociniis verbo
à natura , & Aagrans diſcendi deſide rum agam ; quæ fi umquam adhibere
rium , non minus provocare , quàm ad poſſem , hîc omnino prætermicrerem ;
pugnandum ſtrenuè , poſicoque metu ; cúm , ut D.Hilarius de rebusdivinis di

invi& i ducis & in media pericula ſeſe xit, verborum ſignificationem , rei ipfiusna .
conjicientis fortitudo , militis avidi cer tura & magnitudo conſumit. Præterea
taminis , & jam hoſtem petentis , ani- verò ,ne quæ adulationis ſuſpicio ani.
mum accendat. Quare rem facturum me mum ſubeat , & ut extra omnem invi .
perutilem exiſtimavi / Erudire Lector ) diam pofita fint, que de fan iffimo Viro

..
ſi D. Thomæ , Do& oris Angelici, cu plurimareferam , Summos Pontifices in
jus integram abſolucamque Theolo- teſtes potiſſimum advocabo , quos fola
giam tibioffero ; ſupra cæteros , in quos hujus admiratio ad ipfius laudes cele

rum ſcholas umquam concedere poflis, brandas impulit : & quosadulationisin


præſtantiam cibicommendem : & te for ſimulare pene ſacrilegium eſſet ; cùm
lican ejus famâ, quæ neminem latet , to Ecclefiæ Do& orem , Academiis Magi

tumque orbem implevit, commotum & ftrum , FidelibusDucemſequendum prę.


incitatum , acrioribus aculeis urgeam & ficiunt : cùm hujus doctrinam cæteris ,
impellam . Neque rem arduam & diffi excepta Canonica , proprietate verborum , ve

cilem aggrediar,in quamecæteris fecif- ritate ſententiarum præftare pronuntiant.


ſe injuriam vereripoſlim ; cùm vix vl- Neque tamen omnes D. Thomæ do .
lum reperire ſit inter præclariſſimos ctrinæ dotes ; aut encomia, quibus à SS .
Theologos, qui D.Thomæ palmam non Pontificibuscommendara eſt,colligam :
ultro concedat ; & ut de virtute olim di Quis enim eſſet orationis modus ; cùm

xit Seneca , étiam quinon ſequuntur admi- plurimi ejus laudibus libros integros
rentur. Non diffitebor tamen , illorum ‫ ز‬unde magnam ſegerem
impleverint ,
admirationem pluribus ftomachum alieno labore pararam , nullo negotio
commoviſſe , qui ut de gloriæ cupidis metere poffem ? Sed mibi iis omnibus
Plutarchus dicebat , laudes & pecuniam interdictum volui ; eaque dumtaxat à
juxta æſtimant, quarum ſe jacturam tan Summis Pontificibusencomia celebrata
cum facere arbitrantur quantum in ſeligam , & confirmanda ſuſcipiam , qui
alios conferuntur ; & quiſingulares lau bus compertum ſit, D.Thomam cæteris
des & egregia encomia , quibus Summi Scholarum Magiſtris ,quibusmultis par
Pontifices fanctiſſimum Virum celebra tibus , multiſque dotibus ſuperior eſt ,

runt , aut minuere , aut elevare omnino nullius injuriâ poſſe anteponi.
tentant , & conficta à Diſcipulis , ſolo
ſtudio ſuum Magiſtrum commendandi,
abjectâ omniveritatis curâ , calumnian
tur. Ne quid icaque præterire , aur dil:
of iij
CO MM ENDA T'I O.

eft judicandum . Sicut de his quæ ad cafiită


S. 1.
tem pertinent , per rationis inquiſitionem re
D. Thoma Doctrina ex ſanctitate commen Etè judicat qui didicit ſcientiam moralem :
'datur, quâmeruitut non abſque ſpeciali fed per connaturalitatém quandam ad ipə
Dei infuſione ſua omnia perficeret. fam , reéte judicat de eis , quuhabethabitum
X X 17. caftitatis. Sic ergo ciría res divinas ex ratio
Joannes
nis inquiſitione reétum judicium habere perti.
Ertius eſtut multis argu
quàm net ad ſapientiam , qua eſt virtus intellettua
menti aut exemplis comprobari
CATE s lis : fed reétum judicium hébere de eis fecun .
debeat , ſanctitarem plurimùm ad re dùm quandam connaturalitatem ad ipſas;

rum divinarum cognitionem conferre, pertinet ad ſapientiam , fecundùm quod do


Sapigi cùm ſapiens illud in oraculimodum edi nam eft Spiritus Santti , ficut Dionyſius di• De dia
vin .
derir , neminem Dei ſenſum ſeire poſſe, xit : Hierotheus eft perfečtus in divinis, non Nom ,
niſi Deus dederit ſapientiam : & egre- ſolùm difcens, ſed & patiensdivina .Hujuſ.c...
Duire giè D. Irenæus dixerit , Deum fine Deo modi autem compaffio five connaturalitas ad
4.6.14. non poſſe cognofci. Et quidem quòd ad Tes divinas, fit per charitatem , quo quidem
eas veritates pertinet , quas neceſſe eſt unit nos Deo fecundum illud 1. Cor. 6. qui
adhiberi ut regulasmorum , & quæ vi adhæret Deo unus ſpirituseft. Hactenus D.
tam hominum inſtiruunt , omnino ea . Thomas : quæ in libris de Regimine
rum cognitionem , & judicium , ex va Principum confirmath egregiâ obſer- D. Thi,
rio affectu voluntatis hominum oriri , vatione : Compertum eft , inquit , ex hifto- deres :

tritum illud Philoſophi principium ,om . riis ,in qualibet monarchia tria ſe invicem 1.3.6.10 .
nibuſque experimentis comprobatum conſecuta fuiſſe : divinum cultum , fapien

demonſtrat , quemlibet de rebus judi tiam ſcholafticam , & fecularem potefta


care ut affectus eſt: atque inde illa judi- tem .
ciorum & Echicæ Chriftianæ corrup Vtverum fatear, puro nos inrerdu

tio , ex corruptionemorum affectuum Cælitibus peneriſum movere , cùm ita


que pravitate ortum habere foler , nec diſputamus , quaſi noftris argumentis ,
ut anriquide rebusjudica'mus, quia nec noitriſque diſputationibus , eorum ſpe
eâ integritate , & innocentiâ vitæ , quâ cies , ordo , diſtinctio ,muneraque me.
antiqui , vivimus . Sed præterea , quod tienda forent, nec SummiNuminis im
pertinet ad eas veritates , quæ in ſola murabili providentiâ legibuſque conſti
con templatione fitæ ſunt, nec ad uſum cuta eflent. Et ut quædam ejuſmodi

praximque deſcendunt ; nihil dubium , fubjungam :annullâ fpecie creatâ eflen .


quin earum affecutio plurimùm gratiæ tia divina feſe beatis mentibus viſendam

& ſanctirati tribuenda fit , cum , ut in- objiciar : an divinæ perſonæ relationi.
quit D. Bernardus , plura doceat amor , bus conſticuantur : an Dei immenfitas

quàmlabor, & fanétiffimarum Virginum operationem conſequatur, eâque rebus


Catharina Senenſis ,& Thereſiæ ,ſapien- adfit :hæcfuas & immutabiles rationes
tiam pręſtantiſſimi Theologiſuſpiciant, habent, & noſtris argumentis & ratio
& admirentur , cujus minimè capaces nibus ſuperiora , nec attingi nec immu
ſint , cæteroquin ſubtiliſſimo ingenio tari poffunt, inter ipfa myſteria repo
præditi , quorum acumen pravi affe& us nenda, live ipsâmagnitudine, quâ à ſen
obrundunt fibus remotiffima lunt ; five opinatio
Et fane plura de rebusdivinis tacitâ num varietate, quarum dererior ex Phi

conſenfione, ſimpathiâ , & ut loquitur lofophi regula , interdum vero - ſimi


D. Thomas, connaturalitate , quæ naturę lior eſt.
divinæ participatione nobis contingit , Quisverò tandem erit hæc internof
edoceri, probar luculenter ipſe S. Do. cendimodus? Cui tutiusmeipſum com
ctor , cujus Arriculum integrum retu mitram ? Quem cęteris Magiſtrum ana
liffe non poenitebit , cùm ex eo diſcere teponam ? Sane nemonegaverit , eum
poſlint, qui Theologiæ operam navant, jure cęteris anteponendum ; qui pręter
pietate ſtudia promoveri,& ſanctitatem rationes , quas ex Theologię & Philo
nedum cognatam , ſed & parentem eſſe ſophię principiis advocat, quibuscete
fapientiæ . tis par eft , aut ſuperior ; ceteros ſancti .
D. Th. Sapientia , inquit D.Thomas, importat cate longè ſuperat : & fides ſit certa que
qui quandam reftitudinem judicij ſecundùm ra perſuaſio , cum cęlitibus commercio ,
:

tiones divinas : rectitudo autem judicij poteft divinarum rerum pallione, & ſimpathiâ ,
contingere dupliciter. Vno modo ſecundùm cælefti infuſione, & oratione, quam nul
perfeétumulum rationis : alio modo propter la myſteria latent , potuiſſe edoceri.
connaturalitatem quandam ad ea de quibus Agnoſcis tandem , niſi fallor , cru
DOCTRINÆ DIVI THOM Æ .

dite Le & or , quem eligendum Magi- & expedicam ſolutionem reperiebat :


ftrum cæteriſque anteponendum , taci Hîc divino ſpiritu ubertatem diétorum re
to nomine , bis docibus demonſtrem . rumque omnium miniftrante , ut de facris
Quis enim ex his qui ſuam ſcholam in- Evangelij Scriptoribus D. Ambroſius
ftituerunt , & cæteris ſequendum vexil dixit ,fine ullo molimine cæpta complebat ;
lum antelignani ferunt , præter unum fine conatu enim ſunt donationes & gratia
D. Thomam , quem fchola ut Magi Dei , quæ ubi ſe infuderit, ita rigare conſue
ſtrum audiat , & quem Eccleſia ut Di. vit ,utnon egeat , fed redundet ſcriptoris in
vum veneretur ? Vnus eſt D. Thomas, genium .

cui præter ſummum ingenium ( quod na Atque inde tria commendatione di


ture contentio , ut de D. Baſilio D. Gre- gniſſimacontigiſſe arbitror , quibus cæ
gorius Nazianzenus dicebat , videri teros Theologospene infinitis incerval
poſſit ) præter eruditionem ingenio pa lis antecedit . Primum & ſingulariſſimum
rem ; utroquemajor ſancticas contigit: id habet D. Thomas , ut Eccleſia pro
utnon temerè credipoſſit , quæ cæteri ſummobeneficio ducat , ſi doctrinæ D.
plurima ignoraverunt , aut quæ intra Thomæ plenam intelligentiam conſe
Lolius probabilitatis limite's contineri quatur ; & precibus ac votis publicis fi
Ecclefiae
folùm arbitrati ſunt, ipſi omnino com deles efflagitare jubeat, quæ docuit intel in Orat.
perta fuiffe , nedum invictis argumen lectu conſpicere : quem nulli alteri inter D.Th.

tis , quibus abundat , neminique infe- præftantiſſimos Theologos Ecclefiam


rior eſt , ſed vel experimentis ( ut multa honorem deculiſſe legimus : quod probe
funt quæ patiendo diſcuntur, ut de D. noverit D. Thomæ doctrinam , non la

Ierotheo D. Dionyſius dixit ) vél coele bore,fed infuſionecæleſtis comparatam ;

fti infuſione & revelatione , quâ unâ penè inter oracula reponendam eſſe , &
certò ſciri poffunt, quæ variis hinc in : cæteras , exceptâ Canonicâ , doctrinas

de diſputationibus , quibus etiam ſua longè ſuperare.


probabilitas & veriſimilicudo non defity Præterea verò alterum inde conſe
obvolvuntur & obnubilantur. quitur , quod non ultimam partem feeli
Sanè cùm D. Thomæ Theologiam citatis DiſcipulorumSan & i Præceptoris
confulo , de iis potiffimùm quæ fupra effe arbitror : eos fcilicet dumtaxatMa

commemoravi, hiſque ſimilibus , quæ giftrum , cui daro ſacramento adhæren


pene non magis naturæ viribus, & ra ti eriam ut Divum colere : & viciſſim
tione aſſequipoſſumus, quàm noctua ſo unum eſſe D. Thomam , qui præter ſcri
Jis radios ferre poſſit ;non tam probata's pra , fuæque eruditionis monumenta ;
aſſertiones Theologi, quàm fanctiſſimi quæ Eccleſiz & orbi ferenda reliquit ,
Virioracula mihi reperire videor : quae Diſcipulis qui promovendæ ejus do & ri
ipſe non tam ſtudio & ingenij vi , quàm næ incumbunt, opem quam inter Divos
fanctitate & infuſione accepit, & qui- receptus plurimam præſtare poreſt , im
bus orbem pene in ftuporem adduxit. pendit.
Ita enim ipſe ſanctiſſimus Vir , qui nihil Tertium demum notat ſapientiſſimus spolo
unquam de ſe niſi modeftiflimè dixit , Pater Baronius,& admagnitudinem in- gia tib,
1.fect..
ſodali Reginaldo , cui intimosanimiſui genij & eruditionis D. Thomæ refert;
ſenſus deregebat , aliquando falſus eſt : ego ad utrumque eruditionem & fani paragr.
Quidquid fciret; non tam fudio & labore citatem referendum exiſtimo : hoc dif
ſuo peperille , quàm divinitus traditum acce ferre à D. Thoma , Scotum , & cæteros,
piſſe. Quid enim cæleſtium rerum non quiin ſcholis audiuntur ; quòd pluresab
agnoviflet ſanctiſſimus Vir , toties in ex ipſis ejuſdem inſtituti, quàm ex Prædi
talim raptus, ſuſpenſo facultatum infe catoria familia à D. Thoma defecerint;

riorum uſu , cúm , ( ut inquit Auguſtinus cujus diſcriminis in promptu cauſa eſt

de Adamo ,poſt immiſſum à Dco ſopo- quod cùm nulli ex noftris Theologisin
rem , quo rebus mortalibus oculos clau- genio , eruditione , fan & itate D. Tho
ſit , ) angelicæ curiæ particeps fieret ? mæ pares eſſent ; putarunt ſibi honori
D. Ant. Erat mirabile , inquit D. Antoninus , tribuendum eſſe ; li eum Magiſtrum ag

3. , 23 videre hominem
sisp.bift. utentem fenfibus , el noſcerent; unique adhærerent:fed non
cum fenfibilibus converſantem ,ſubito rapi eſt aſſecutus Scotus hanc reverentiam à
8. 7 :
& abftrahi , & ab omnibus feparari, et ſuis, neque à Richardo , neque ab Ocha
ad cæleftia elevari , quaſi non eſſet ubi mo, Aureolo ,multiſque aliis , quinullis
corporaliter fifteret , ſed ubi mentaliter inha- partibus fibi videbantur illi inferiores:
reret. Hîc omnium difficultatum , quæ
nos ab ejus ſanctitate & pietate remotif
ſimos exercent & cruciant , facilem
COMMENDATIO .

poftolos Petrum & Paulum coloquentes,


$ . II.
locofque illi quofdam Dei juſſu enarrantes
D. Thomas plurima Divina revelatione habuiffe . Addit Iulius 111. ipfum Bea

Accepit; in conſcribendis libris Sãctos tiſſimam Virginem , de ſuæ vitæ & fcientiæ
integritate certiorem effeciffe ; & ur D.
Apoſtolos Petrum , & Paulum collo .
Vincentius Ferrerius,ſui ſæculi Apoſto .
quentes & locos enarrantes habuit.
lus , refert; viſa eſt interdum Beaciſlima
Clemens VI11.
Virgo Filium , quem ulnis geftabat ,
Ta naturâ comparatum eft , ut res amantiſſimè deprecari , ut alumnum
ITinferiores ſuperiorum conſortio per Thomam , Religionis ac fideimyſteriis
fectiores eyadant , veluti quodam ma explicandis incumbentem , edoceret.
gnitudinis genio , & inditâ propenſione, Sed plurima in hanc rem D. Anto . D. on
con . 3 .
quæ ſuperiora inferioribusbenefica eſte ninus ſcripſit , quæ validè ſuperiora co
jubet : ut inferiores hominis facultates firmant , ex quibus hæc pauca deſumo. 7.9
13.cap
.6 . .
nobiliores ſunt, & altioribus operatio Narrat nocte quadam intempeſtâ, cùm
nibusaptiores , quàm earum natura po ſolito more orationi incumberet , au
ſtulet, vel cætera animalia capacia ſint: dicum à ſocio , cum aliquibus ſibi voce
quod nimirum rationalis anima quof- ignotis, & quos è cælis Divos eſſe du
dam rationis & libertacis radios infra ſe birari non poterat , longa colloquia
effundat, quorum inferiores facultates permiſcentem : cùmque loqui deſtiriſ
participes ſint , & ad altiorem ordinem ſent , Angelicus Doctor compellar ſo
evehantur. Hæc cùm ita ſint / Erudice cium , jubet accendi lumen , deferrili
Lector ) in omnibus naturæ ordinibus, brum , & parato focio dictat, quorum
gradibuſque diſtinctis comperta ; non à pluribusdiebus , ob fummam difficul.
potuit D. Thomæ beatiſſimamens non tatem , interpretationem & ſcriprio .
erigi ſupra cęteros , ipſamque mortali nem incermiſerat. Tum ſocius pedibus
tatem , & communem intelligendi vim , obvolutus , & cum lacrymis efflagitat,
eo felici cum ccelicibus commercio , ne ſe latere velit , quorum colloquio
ſcientiæ cum ſanctitate fædere, de quo per longam noctis partem uſus fuiffet .
ancea locuri ſumus, & quo veluti in api Renuit vir Sanctus , ſed tandem victus
ce naturæ conftitutus, inter Beatos, & importunis ſocij precibus, prorumpens
cæteros Theologos medium gradum in lacrymas ait : Fili vidiſti afflictionem
occupat , & ſolus impler. meam , cùm his diebus , in explicando
Sed plura illuſtriora in eam rem argu Scripturæ loco , cujus mox interpreta
menta ſuperſunt, quæ nos aſſerere ju tionem me dictante excepiſti , labora
bent , fidemque certam faciunt , cam rem : ſed eâ me Deus immeritum gra
ineſle D. Thomæ principijs , & aſſer tiâ cumulavit , uc Divos Apoſtolos Pe
tionibus certitudinem ,ut vix major, eâ , trum & Paulum quos interpellaveram

quæ ex definitione Eccleſiæ accederer, miſerit , à quibus edocerer : & hæc quæ
deſiderari poſſit. Etne quis à me teme modò excepiſti,Apoftolorum revelatio
rè dictum exiſtimet : id evidentiffimis ne accepi. Siſte hîc parumper ( Amice

argumentis probandum ſuſcipio. Enim Le& or ) & tuam nobis ingenuè men
verò quoties gravis difficultas D. Tho tem aperi ; quam poſthực habere de
mam ,dum Eccleſiam inſtar ſolisdiſputa ceat , & quum ſic exiſtimationem de
tionibus ſcriptiſque illuſtrat , properan . D. Thomęoperibus , quę,ubi eum dif

tem moratur : quoties in Theologiæ vel ficultas morabatur, niſi poſt revelatio
Scripturæ dubium , ut in ſyriem & fco nem habitam , & Apoftolorum collo

pulum multorum naufragio timendum quia , intercepta non abſolvebat.


Sed res eſt pręterea digniſſima, que
incidit ; præſtò ſunt Angeli, Divi Apo .
ſtoli , Beatiſſima Virgo , qui periculum nullâ umquam oblivione è memoria
errandi amoliuntur. , & difficultatem excidat, & ad pofterosdeferatur. Con
omnem explicant ; ut putares inico foe- tigit utnomine quidam Romanus, olim

dere Colites obligatos ad promovenda D. Thomę auditor , & quem Pariſijs


D.Thomæ ſtudia , & Angelicum Do ſuę cathedrę ſucceſſorem reliquerát;
&torem jam inter ſuos ( quibuſcum ne mortalem vitam cum meliori commuta .
cellitudinem ſummam habent , quos ret : Deo ita jubente , D. Thomę ſeſe
ſuorum ſecretorum participesefficiunt, conſpicuum exhibet , ut de percepto

nihilque latere volunt) agnoſcere. Rei laborum premio, cæleſtiq; adeptâ bea .
ex hiſtoria notæ fidem auge titudinemonerer. Quid non agat San
nt Pontifi
cum Oracula . Clemens VIII. inquit, & us Doctor , cui in animo ſempermy,
In confcribendis libris interdum Sanétos A- ſteria fidei verſabantur , cui una veri
tatis
DOCTRINÆ DIVI THOM Æ .
tatis cura erat ? Occaſionē nactus addif viſlimo teinpore conſcripſerit ea quo .
cendi rem perdifficilem , cui forſitan rum minima pars, li erudicio, ſecuritas,
tùm explicandçincumbebat , petit quid foliditas, aliæque doces ſcriprionis exa
de Beatitudine coeleſti ſentiendum & & illimę ſpectentur, longiſſimam vitam
ſcribendum ſit ; quibus principiis con poftulare videntur : quod tribus intera
ſter, an creatâ ſpecie , an ipsâ eſſentiâ dum quatuorvè Amanuenfibus , de re .
Divinâ gerente ſpeciei vices: Tùm Ro bus diverſis & difficillimis , uno tenore
manus placido vultu ſubridens, illum conſcribenda dictaverit. Sane uc Am .
Pſalmi verſiculum ingerit : Sicut audi brolius ſupra citatus dixit , Divino Spi
vimus , fic vidimus in civitate Domini vir ritu ubertatem dictorum miniſtrance ,
tutum : quo moneretrem ita ſe habere , non eget , ſed redundat ſcriptoris inge
uc à Magiſtro olim auditor didicerat; nium . Diceres Sanctiſſimiviri linguam
& poſt SanctiſſimiPræceptoris doctri calamum Scribæ ,reconditiora Scripturæ
nam , unam Beatificam viſionem majo- & Theologiæ arcana & myfteria , non
rem ſupereſſe. hominis ingenij viribus,folertiâ , acumi.
Hîcego te compello ( Erudite Le ne excogitata & inventa , fed Cæleſti
cor ) & tuam ſepoſitis affe& ibus ſens lumine , Divino afflatu infuſa & inſpi
tcntiam rogo , & audire velim ? An non rata velociter fcribentis. Diceres, quod

omnis commendatio infra reimagnitu- de ſeipſo Nazianzenus , organum fuiſſe


dinējaceat ? An non D. Thomæ prin divinum , & inſtrumentum ratione pre
cipijs eam certitudinem inelle exiſti. ditum , quod à præclaro artifice Spiritu San
mareæquum ſit , quâ majorem ſola de {to concinnabatur & pulfabatur.
finitio Eccleſiæ conciliare poſſit ? quæ Non addo plura : ſatis enim mede.

nobis unquam D. Thomæ veſtigijs in- monſtraſſe arbitror quod à me initio


hærentibus ,major ſecuritas convinge propoſitum fuerat in hujus capitis ar
re aur deſiderari pofler ? Quein mihi gumentum , plura Sanctiſſimum Præ

dabis ex omnibus D. Thomæ æmulis , ceptorem Divinâ revelatione Beatiſſi .


quos ſanè ſola ejus eruditionis magni mę Virginis , & Divorum Apoſtolorum
tudo excitavit, aut é tota Theologorum colloquijs didiciſſe.
turba, qui hac parte eâque certitudine
$ . III.
Divis etiam conteſtatâ , cum Sanctiili

mo Pręceptore paria ſe facturum ja- D.Thome Do&trinæ fecuritas , quòd Scri


ater ?
pturæ , Traditiohi, Patribus ſemper ad
Hæc cùm ira ſint, mirari deſines ( Eru haferit ,unde certiſſima Chriſtianæ do
diteLector ) quę fidem omnem alioquin ctrinæ regula dici potuerit à Pio V.
ſuperent : tot tantaque in omni fere diſci
plinarum genere , breviſimo tempore coo. Ræcipuam Doctrinæ D. Thomę
ſcripſille , ur Clemens VI. olim admi PA dorem , & veluti proprium chara
ratus eſt : adhuc adoleſcentem vix de aterem bîc explicandum ſuſcipimus ,
cimo- quinto ætatis anno , cum novus unde illi & ab errore immunitas , & ma
Religionis tyro in carcere à parenti . xima ſecuritas contingat ; ſummamíci.
bus & domeſticis detinererur, quos ſuis licet cum antiquis Patribus , & Tradi
votis infenſos , & inimicos experieba- tione, cõſencionē & obſervantiam , quâ
tur , cùm vellet ſæculo & nobilillimefa núquam ab eorum placitis , ut ab inde
miliæ , delicijs , ſtemmatibus renuncia Aexa fidei regula,vel quantùm lacus un

re ; Fallaciarum Opuſculum edidiffe,cui guis eſt , recedere ſibi permiſit ,


vel ultima ætas , in ſcholarum umbris Nemo neſcit , etfi quod ad Philo .
& concertationibus omnibus exercira ſopbiam pertiner ferendum ſit , ingenia
& derrita , vix ſatis matura videbatur: aliquando luxuriari, libique laxare fræ
Pariſijs annos nondum viginti quatuor na , cùm ex ea indulgentia nullum pe .
natum , Philoſophos ac Theologos cum riculum adfit : in rebus tamen Theolo
ingenti auditorum frequentia , quę om . gicis ubique Traditionem effe conſu
nium admirationem , aliquorum invi lendam , & compertum eſſe erroris ,
diam excitavit , explicaſſc. Mirari hæc quod in diverſam ſentêtiam abit, quàm
delines , & cum magno Leone excla Patres tenuerint. Luculenta ſunt Vin . Tom
mabis : O quam velox eſt fermo ſapientiæ , centij Lyrinenſis verba , cum explicat : Bi

& ubi Deus magiſter eft , quàm citò diſci- illud Apoftoli : 0 Timothee depoſitum cu • pp,2.
tur quod docetar !Non eft adhibita interpre ftodi ,devitans profanas vocum novitates. p. com
moni.
tatio ad audiendum ,non coſultatio ad uſum , Quid eft enim ,inquit,depofirum ? & poftea
non tempus ad ftudium . Nihil mirum quod hujus depoſiti leges & conditiones ita
in omni fere diſciplinarum genere, bre explicat. Quod tibicreditum eft, non quod
ãā
COMMENDATIO

a teinventum , quod recepifti , non quod co citaro , cùm hujus eruditionem , inge
gitafti, rem non ingenij, ſed doctrina ; non nium , eloquentiam commendaſſer,non
ufurpationis private , ſed publicæ Traditio aliam caulam refert , quàm nimiam ſui
nis ; rem ad te perduétam ,non à te prolatum : præfidentiam , & antiquitatis concem .
in quo non author effe debes , ſed cuſtos; non ptum . Hic idem ( inquit ) Origenes tan
inſtitutor,fed feftator;non ducens, fedfequens. tus ac talis ,dùm gratia Dei infolentiùsabu
Et ſanè , cùm Deus Sanctiffimos Pa titur, dum ingenio nimiùm indulget , fibique

tres ad inſtitutionem pofterorum Incer- fatis credit; dum parvipendit antiquã Chri.
pretes & Magiſtros Eccleſiæ præfece- fianæ Religionis ſimplicitatem ; dum ſe plus
rit, ſuo lumine perfuſos , ſuo Spiritu af cunétis fupere præfumit; dum Ecclefiafticas
Alaros , & qui fummâ innocentiâ cum Traditiones , & veterum magiſteria contem
Celicibus commercium commerue . nens , quædam Scripturarum capitula nove
rint; Tummæ cemeritatis eft, in rebus fi. interpretatur ; meruit , ut de fe quoque Ec
dei & Theologicis , aut non conſultis , clefiæ diceretur: Si ſurrexerit in medio tui
aut ſpretis San & is Patribus , velle quid Propheta & c.
quă ſtatuere & definire :cùm etiam Ari Agnoſcis iraque (Erudite Lector ) ni
ſtotelesipſe ramin Divinis parcus,quàm hil cordi & Religionimagis viro & fcri
in Phyſicislocuples ,exiſtimaverit li quid prori Catholico eſſe debere : quàm uc
deDijs ſtatuiſſent , credēdū eſſe Barba. ubique authoritatem Sanctorum Pa.
ris, primis ſcilicet hominibus Hebræis , trum , & Traditionem conſular , nec ab
& Chaldæis, quorum Sanctitas & vitæ ea ullis argumentis ,ullâ noviraris libidi
innocentia Colo digna , coeleſtesmen ne umquam le dimoveri pariatur. Sed
tes advocabat. quis umquam inter cæteros , imò ſupra
Hinc omnes hæreſes ex ea novitaris cæteros Theologos , qui pro Patribus
cupidine, ingeniorumque prurigine & nati, fideles edocendi munus, & Eccle
petulantia , ratas eſſe , pręclariſſimè ſiam defendendicuram , velur relictam
cano Cano demonſtrat in omnibus hæreti fibi hæreditatem fuſceperunt , potiori

lib.7. cis , qui Eccleſiæ pacem ſuis novitati . jure quàm D. Thomas hanc laudem
he combus , id eſt erroribus , perturbarunt ; conſecutus eſt ,ut San &tiffimos virospaſ.
cap . 3. & qui in eadem , ut irrquit , erroris navi ſibusæquis ſequurus , integram , illiba
verſati ſunt.Ec primùm quidem in Cal. tamque hæreditatem , depoſitumque fi
vino , qui ut errores , & defectionem dei fibi creditum , intemeratum ſerva .
Lutheranorum excuftret , coram Rege verit ? Hæc S. Doctoris præclariſ
Galliæ Franciſco Catholicorum inno- fima, & quam ſatis amplis laudibus ne
centiam traduxit ; mulia, inquit ,igno . mo umquam efferat commendatio ,un
raſſe Sanctos illos viros, & rępe inter ſe de ſecuritasſumma, & ab omni errore
conflictatosfuiſſe : Tum poſtea in Lu . immunitas illi contigerit ; quòd aller
thero , qui Patrum auchoritate neminē tiones ſuas in turiſſimo loco , fub Pa
cogendum dicebat ; & verbum Deinul trum omnium clientela poſuerit. Vix
lasinterpretandileges pati , quia verbũ unům Articulum repereris, quem gra
Dei non eſt alligatum : In Abailardo viffima Patrum auchoritate non muni.
Darbi etiam , quem potiſſimum D.Bernardus verir ; & rectè advertit P. Baronius,ac
Epift. in ea cauſa reprehēdit , quod cùm om mille experimentis à ſe obſervatum in
190.
nium Eccleſiaſticorum Doctorum unã quit , hoc diſcrimen intercedere D.
elle ſententiam faceretur , ipſe , inquit Thomam inter & Theologorum reli.
Bernardus , vanitate abreptus, eam ſper quos, quod Angelico Præceptori ali

neret, & gloriaretur fe habere meliorem , quando folicitermuto & longo filentio
non veritus contra præceptum Sapientis , Scripturam & Patres medicanti, ubiq;

tranſgrediterminos antiquos , quos poſuerunt prima cura fuerit inquirere, quid Sacra
patres noftri: In Neſtorio præterea , qui Scriptura, primaTheologiæ & Sciēria
ut refert Hiſtoria Tripartita , cùm eſſer rum origo & regula , quid Patres Scri
eloquens , & ſe putaret do & um , libris pturæ interpretes, & Traditionis reſtes
antiquorum dedignabatur incumbere , docuerint: & conſultâ Scripturâ , Tra
cùm cæterisdoctiorē ſeexiſtimaret. Quin dicione , Patribus , velut immoro fun
etiam Origenis caſum , quo tota Eccle damento Theologiam ſuam aftruxerit.
ſia turbata eſt , quo poſteriadınonebun Hinc Doctoris Cominunis affecutus eft
tur , non plus ſapere quàm oportet ſa nomen , & niſime fallic animus, eam
pere, ſed intra limites à San & is Parri. duintaxat gloriam & famam ambivit ,

bus pofitos, ingenium cohibendum ; hu ut ubique Patrum Diſcipulus audirer ,


jus inq uam horrendi, caſus Origenis, eorumque viam calcaret , procul à di
Vincentius Lyrinenſis , loco fuperiùs verticulis , quæ rarò periculo carent , &
DOCTRINÆ DIVI THO MÆ.

in errores irreméabiles incautos abdu : ( Eradite Lector ) quem gradum D.


cunt, Neque tamen ideò minus conſe Thomas inter cæteros occuper , quod
cutus eſt laudis , quòd nibil fine conſor vemunus gerar ? Communem cum illo Con
rio Patrum tentaverit ; cùm præter ſen cilia , Patres , cæterique Theologi vo
tentias , quibusilli cum Sanctis Patribus cem edunt, & D. Thomæ olim fuo ſilencio
convenit , omnino eximius fic , nullia bovis muti , poſtea vocaliſſimi , om

j
que ſecundus, argumentis quibus exa nes uno ore loquuntur ; & quotquot Thomas
plicari & illuſtrari poſſunt , cætero que ex Patribus ſuarum aſſertionum teſtes aqui.
Theologos multis partibusſuperet,accis advocat, aftant illi fao teftimonio quæ ex- Policia
tis in defenſionem Theologiæ omnibus cepit comprobantes. Chri,
Aiana
fcientijs , ac Philoſophis , quos Divinę Alij advocant Ethnicorū morem ,quo ‫ܘ ܝܐ ܐ‬
fapientiæ opem , & luppetias ferre coë probent Chriſtianæ doctrinæ facē , un
git. Hinc D. Thomæ doctrina, certifſi diq ;à Patribus circumlatam ,tandem ad
ma Chriſtianæ do & rinæ regula dici po D. Thomæ manuspervenite , ab eoque

tuit , quòd puriſſimum Seripturæ len in ſua Sūma Theologica ,velut in laború
fum , Traditionis Patrumque ſeriem Scholaſticorum ultimameta repoſitam
unus D. Thomas omnino repræſentet; fuiſſe,Solebant olim vereres nocte Ce
nec alius unquam feliciùs Divo Tho- reri, Vulcano, & Prometheo facrâ, arī
ma aſſecutus ſit , quod optabat Lyri- mille luminibus , mille Aoribus orna
nenſis , ut quæ à Sanctis Patribus di. tam excitare ,> ad quam tota fere Græ .
& a fuerant , limarentur & expoli . cia confluebat , ut è facra luce , quæ
rentur , non nova , ſed novè , ſingula in ara fulgebat , ſuam facem accende
ri ſcilicet ordine , methodo , diſtinctio . rent, & in urbes ignem facrum defer
ne , dicerentur . Sapienter annotavic rent,in quo fuæ fælicitatis poficumo
Angelici Præceptoris Commenta . men arbitrabanrur. Sed ne communis
Cajeta. tor & Inrerpres Cajetanus, ideò D. gloriæ quiſquam expers fieret , accen
21. 9
184.art Thomam Sanctorum Patrum ſenſum fam facem cives permanus viciſſim Gibi
elſe affecurum , quia ſemper ſummèillos ferendam tradebant : quæ fitandem ad
veneratus eſt . Sed potiſſimùm D. Au metam , victis ventorum Aatibus,aëriſ
guſtinum ita coluit , ita uni adhæſir , & que perturbationibus , accenſa perve .
Bibadi yeluri Auguſtiniſpiritum ita ebibit , ut piret , urbs tota effuſa gaudio ,maximo
neira. quidam non ignobilis Scriptor dixe que plauſu , vi& ricem ventorum facem
rir , Auguſtini animam viderimigraſſe excipiebat.
in Thomam ; quod inter ejus laudes Non abſimile quid in re Theologica
Vrbanus V. Academiæ Toloſanæ D. accidiſſe dixeris . Quid enim aliud putes
Thomam magiſtrum ſequendum præfi . Scripturam Sacrā , quàm aram ignoto ,
ciens, non filuic: Beati Auguſtini ( inquit) agnitoque Deo erectam ,mille foribus,
veftigia inſecutus , Ecclefian doétrinis ac. mille luminibusornatā ,& fulgentē: un
ſe entijs quàm plurimisilluſtravit. de Apoſtolifacem , quâ cotum orbe illu
Hîc quotquot D.Thomam ſuislau- ftrarent,undiquecircūferendam accen
dibus celebrare conantur, nervos om derunt ; & ſui muneris ſuique zeli ſuc
res intendunt, ut eam in Sanctos' Pa ceſſoribus , & diſcipulis , Clementi ,
tres obſervantiam ad cælos uſque effe- Dionyſio , Ignatio , Irenæo , qui pro
ript , quâ nihilmajusagnofcunt in in . piùs à naſcenti Eccleſia aberant,geltan .
genio præclariſſimo, & quo nullum ma dam tradiderunt ? Ab his ad ſapientiffi
gis ſibilaxare habenas , povam tentare morum Doctorum Baſilij, Nazianze
viam , aut longiùs altiùl que ire poruif- ni, Chryſoſtomi, Auguſtini, Hierony
Silma ſer. Alijegregiam Divi Chryſoſtomide mi,Gregorij , aliorumque manus per
srcent D Petro obſervationem híc referunt, venit : à quibus poftea Bernardus, An
So d. quâ illud explicent, D Thomam om . ſelmus , Damianus, accenſam facem ,
nium Patrum quos Gibi longo ſtudio & nec ullis turbinibus extinctam accepe
meditatione familiares effecerat , in . runt. Sed cuitandem hæc fæliciras con
terpretem fuiſſe. Expendit eloquentif tigit, ut ultimam metam , cui inſcribere
fimus Pater ſecundi capitis Actorum liceat non plus ulira , vi& or attigerit ?
hæc verba : Stans autem Petrus cum unde hoc fane uni D. Thomæ conceſſum :

cum . levavit vocem ſuam , & locutus eft eis, hic unus e Patribus & Eccleſiæ Docto
Quid eft , inquit, cum reliquis undecim ? Et ribus ulcimus, accenfam facē tulit, & in
ſtatiin ſubdit : communem quidem vocem mera ventorum , turbinumque vi& ri.
edebant, at Petrus omnium srat os, fed afta . cem reliquit , quâ Scholæ omnes, Aca .
demiæ , tota que Ecclefia , dum Chri.
bant illi undecim teftimonio fuo comproban
tes , qua ab illo dicebantur. Scire aves ſtiana Religio vigebit, illuſtrabuntur,
ă ăij
COMMENDATIO
Quid enim aliud exiſtimes D. Tho vendis incumbunt , admirantur : quid .
mæ Šūmam , quàm ultimam Scholaſti- quid olim aut præclarè inventum , auc
corum laborum meram , & pene ulci: fubtiliter excogitatum fuerat, quo My

mum limitem , quo erudicio fummo in ſteria fidei , fecurioris Erbicæ regulæ ,
genio comparata , quid maximo cona & quæcunque Chriſtiana Religio com
tu poffit, probaverit. Veriſſimè enim dic ple & itur illuftrari poflint , ita in unum
xit Poſlevinus , egregius Societatis ſcri- collegiſſe , quibus etiam plurima , ro.
ptor , D. Thomam Summâ Theologi- bur , ordinem , diſtinctionem addidir :
câ omne tulifſe punctum , ac reliquis ur unius D. Thomæ vox , multitudinis
omnem videri præcidiſſe viam , quâ alia vox dicipoflit : & ut apud Ezechielem
quid , aut auguſtius , aut plenius , aut vatem Angelus, fimilitudinis fignaculum
brevius fieri pofle unquam putent : ut nuncupatur , aut utHebraïcum haber

divinitùs pronunciaffe exiſtimeturhęc -c


‫תם תבנית‬ ‫חו‬ ho
tacmit th
quidam in em
verba. Ioannes hujus nominis XXII. telligunt ſigillans ſummam , quòd ſuis do
cùm B. Thomam in Sanctorum catalo- tibus , quibus cæteris eminebat , Dei
gum ſcribi mandaſſer ; nempe niſi B. operibus colophonem imponeret ; ita
Thomas alia edidiſſermiracula , unuſ non immerico D. Thomæ Summam di

quiſque Articulus eorum quos ſcripſit , xeris Theologicæ ſupellectilis ſigillum ,


habendus pro miraculo eſſer. Acque ſcholaſticorum laborum metam , om
hujus operis primam & fecundam par niū Sanctorum Patrữ I piromen ; quam

tem notat prælaudatus author , Græ tamen non abſolvit ; ut fcias D. Tho .
cam feciſſe Demetrium Cidonium ,ut mam , qui aliorum omnium ſapientiæ

& alteram Summam adverſus Gentes Epitomen fecit , fuæ feipſo duntaxac
pro Chriſtiana Religione . minorem , efficere non potuiſſe .
Verùm quibus artibus , aut dotibus Ex his quæ jam fusè fatis explicui
Angelicus Doctoraſſecutus eſt , ut ulti. mus , non tam conijci porelt , quàm
mam metam ingeniorum attigiſſe dici evidentiffimè demonftrari , eam ineſſe
potuerit ? Hanc fane laudem promeruit D. Thomæ doctrinæ ſecuritatem , ut à
Tummâ in Patres obſervantiâ & ftu Summo Pontifice dici potuerit certi /li
dio , quibus ita ijs ſequendis adhæſit , ma Chriftianæ do&trinæ regula ; cùm ubi
ut penè in ijſdem veſtigijs pedes poſue- que Traditionem ſpirer, & Antiquitatis
rit ; ita legendis incubuit , ut quæcun ſimillimam imaginem ; qualem antiqui
que Chriſtianam Religionem illuſtrare Patres ſuis pofteris exhiberi voluiſſent,
poflunt , ferè exhauſerit : nec immeritò ubique repræſenter. Verùm plurima
Apud Gennadius Patriarcha hæc verba ſeri- ſuperſunt , à quibus minimè abſtinere
Lauret. pferic : Si quis fcriptis D.Thomæ animum æquum ſit , quæ Doctrinæ D. Thomæ

Sap. adhibuerit , hunc nullis alijs indigere opi


a pont. ſecuritatem , & ab omni errore , cenſu
in
cap.g. nor . riſque immunitatem egregiè confir
bom iz . ment.
Egregiè Iſidorus advertit , Lunam
quali luminum unam nuncupari , quòd
S. IV .
inter planetas ultimus , omnium lucem
excipiat , veluti omnium capaciſſimus Nihil unquam in D. Thoma repertum cen
ſinus , quo aërij influxus foventur & furæ oportunum : omnia fine ullo
temperantur, & rerum inferiorum ge prorſus errore conſcripſit .
nerationibus promovendis diſponun Clemens VIII.
tur & parantur. Non negaverim equi
dem , D. Thomam , etſi ſupra cæteros Eſcio
Theologos & Doctores Claſicos inals Nefrais como malo fato ,quod lit

tiori gradu conſtitutū ,ultimum eſſe Ec veriùs, quo ingeniorum vitio , quod ho .
cleſiæ fidus, quintum Ecclefiæ Do & o minibus ſuæ mortalitatis exordia ,

rem , infra antiquos Patres, nobiſque difficultatem reci , & ignorationem


propinquiorem . Sed quid inde ' conti veri , ut inquit Auguſtinus , oſten
git , aut quod Eccleſiæ emolumentum dit. Pauci ſunt inter Scriptores Eccle
& commodum , ſuo gradu , & ordine ſiaſticos, in quibus aliqua non deſide
contulit , Vltimum eſt Eccleſiæ ſidus, res , & quos non minus ingenij errori.

velut Luna plena in diebus fuis , ut lucem bus, quam alijs corporum & naturæ de
omnium ,radioſque ſinu capaciſſimo ex . fectibus homines fuiſſe non agnoſcas.

cipiat , foveat , temperer , & Theolo . Non is ſum qui Sanctorum Patrum ,
giæ Scholaſticæ illuſtrandæ & promo. quos fummè venerari partem Religio
vendæ effundar. Hoc enim potiſſimum nis duco , aut graviores lapſus , aut

in D. Thoma, quotquot ejus libris evol. levioresnævosnotare velim :Sed nega.


DOCTRINÆ DIVI THOMÆ.
renon poſſum ,etfimaximèexcuſare ve nullum doctiorem inter ſuos Ererodoxi
lim & benigniſſimè interpretari conten agnofcunt , Bucerus , qui nihil in EG
dam , quin in ſcriptis Eccleſiaſticis mul- cleſiam ſe moliri, nihil tentare poſſe ,
tórum magni nominis Patrum , ut no niſi ſublato Thoma , fatebatur ; Tolle

ta e Sixtus Senenſis , cauté ,ac ſuſpenfo Thomam , & dißipabo Ecclefiam ; quamvis
pede, & anhclitu temperato ,ur de Ma ea Ecclefiæ firmitas,non Divo Thomæ;

gno Antonio Eremitæ Pauli fpelun- fed Verbo Divino , Scripturæ Sacræ ,
cam fubeunte dicebat Hieronymus; Traditioni, & Patribus tribuenda fit ,
progrediendum fit ; ne in ſententias pa quorum unus Divus Thomas viresom

rùm tutas , & ab erroribus Philoſopho nes exerit ; verè Machabæus alcer, qui
rum non facis alienas , & remotas , po gladio ſuo caftra Domini protexit : eoque 1. Rogo
tiſſimùm Platonis , quem antiqui Patres fortior , qui oftingentos interfecit impetu -3.
admirabantur ;' interdum impingant. sino : etenim una Živi Thomæ tartareus Seneca
Verùm uni D : Thomæ , verè divino Gerion eft ſparſus mans.
viro , tanţa aſſertion'um , & ſententia Sed duo ſunt, quæ minimè præte

rum ſecuritas divinitùs contigit , utne rire debeo , quibus Divi Thomæ glo .
minem unquam hujus ſcripta legiſſe , riæ nonnihil detrahi videri poſſet , cùm
hunc elegiffe Magiſtrum cui adhæreret , camen reipfa in immenſum eā augeant :
pænicuerit ; & in hujus ſcriptis cuilibet Primum eſt , olim ab Academia Pari
lepoſito omnis erroris periculo , expe ſienſi aliquot articulos cenſurâ notatos ,
dicoque gradu expatiari liceat , veluti quorum plurimi ad Divum Thomam
per viam regiam , communi Eccleſia pertinebant : alterum eſt, Divum Tho .
iticorum Patrum inceſſu tricam , om mãde Cõceptione Beatæ Virginisaliter
niumque veſtigijs impreſſis notam . Fe ſcripfiffe , quàm Academiæ , Scholæ
liciter nec fine divino confilio ,inter Ec- Theologi , hâc tempeſtate ſentiant, &
cleſiæ Patres ultimum fuiſſe arbitror ; quàm pij plerique Sanctiſſimum virum
ut collatis inter ſe magnis illis viris , ſcripſille vellent. Verùm fateor me ni
Eccleſiæ Magiſtris , unius ſententiam hil majusin Divo Thoma agnoſcere , &
alterius fententiâ ira temperaret , aut mecum cordaros viros ſenſuros non du

omnino corrigeret,ut ſine ullo prorſus bito , ſi utriuſque caufæ , & latæ quon
errore ſcripſiffe dici potuerit. dam cenſuræ Pariſienſis , & quæſtionis
Et verò , quid in tot ingentibus vo Theologicæ de Conceptione Beatæ
luminibus , quæ fcripſit in omni ferè Virginis exitus ſpectetur.
diſciplinarum genere , & quæ per annos Verūequidem eſt , quorumdam falſam
quadringentos ab æmulis , quos tanti interpretationem ,aut verius factionem ,
viri fama & eruditionis magnitudo ext. agentibus San & i Doctoris æmulis, quos
cicarunt, inimicis planè oculis lecta, & malé habebat ſparſa ubique fama tanti
ad examen vocata ſunt, vel leviſſimæ viri, qui Vniverſitates , Orbemque ſuis
ceoſuræ opportunum repertum eſt: Sed ſcriptis , ſuâque eruditione , ut olim

quid in Concilijs Viennenſi , Conſtan- Orpheus ſylvas , feroſque homines, vo


tienſi , Florentino , Lateranenſi , & om . ce & ſapientiâ pertrahebat ; ab Acade
nium celeberrimo Tridentino, quæ poſt mia Parifienfi cenſuram extorſiſſe in ali
D. Thomæ obitum in orbe celebrata quot Articulos, quorum plurimiad Dis
ſunt, niſi juxta D. Thomæ mentem de vum Thomam autborem pertinebant,

finitum eſt : ut rectè ab Epiſcopo Tra- cujus nomen tacuerant , ne Academia


nenſi dictum fuerit plures D. Thomæ ar quæ Sanctiſſimum virum ſummâ vene

ticulos in canonesab omnibuscredendos tran- . ratione ut Magiſtrum proſequebatur ,


Apud fuſſe. Quis unquam in profligandishæ & ut alumnum complectebatur amore,
The .
mam A reticis majorem opem Eccleſiæ tulit? à ferenda cenſura abſtineret. Sed quid
quin.li. Noverat, cui illudingens Eccleſiam de inde effectum eſt , aut quod inde com
de polie. fendendi munus incumbebat , & qui modum Adverſariireportarunt, niſi , ut,
Christ .
Divi Thomæ præſidia opemque exper eâ cenſurâ , velut ignis probatione , cla
tus, præcipuam laudem profligatæ hæ rior D. Thomæ doctrina evaderer :
reſis, & defenſæ Religionis, Sanctiſſimo Erenim reclamantibus Sancti Docto

Doctori tribuebat: Hujusfcriptorum cly- ris Diſcipulis , majori otio & diligentiâ ,
peo militans Ecclefia ,hæreticorum tela fæli revocata eſt ad examen D. Thomę do .
citer cludit : quod & in Concilio Triden . &trina , nihilque in ea repertum , quod
tino palam omnibus fuiſſe inquit , ubi is adipfum pertineret, erroricenfuræque
è cujus partibus Angelicus Præceptor obnoxium : Vnde & iinmaturius judi
ftabat, fe viciſſe arbitrabatur. Noverat cium quod latum fuerat, ipſa Academia
& ille acerrimus Eccleſiæ hoftis , quo retractavit ,magniſque laudibus coram
Kā iij
COMMENDATIO

ampliſſimo cæru Archiepiſcopi Vien- iplis Sanctis Patribus haberi ; quos dua
nenſis, Pariſienſis Epiſcopi , & totius bium elt cx ea parte fteticille pro qua
Cleri , Sanctiſſimum Doctorem cele D. Thomas non pugnavit : cum omni.
bravic , tanquam ſplendidiffimum lumen bus perluaſum lit , pro Scriptura , Tra
Ecclefia , doctrina fontem , fchola Pariſien ditione, Patribus , San & tiſimum virum
Sal . fis ac omnium Vniverſitatum lúcidiſſimum antiquitatis tenaciflimum femper 'de.
manti candelabrum , unde omnes fidelesſanctæ vi. certalle . Sitandem Regum , Principum ,
cerles Academiarum , Theologorum , apud
in Orat: tæ , & fanétæ doctrinæ lamen accipiunt.
exhore Magna lanè cõmendatio ,& quæ Salma quos jus eft , ut à landa Sede judicium
At.
ticenſes Theologos exclamare compu perant , Summi Pontifices precibus ſe
lit , 0 inſigne inſignis Academiæ teftimo Hecti finant, & contra D. Thomæmen
nium ! O probatio eò pluris facienda , tem de ea controverſia aliquid fta
quòd Sapientiſſimi Patres, re maturiùs tuant : certè non cader inglorius, quan :
diſcuſsâ , & acri judicio expensâ ,latam doquidem per tot annos , infinitis pro
antea cenſuram retractarunt , ut illud pemodum pugnandum fuerit , ut unus
Iſaïę vaticinium in Sancti Doctoris vinceretur. Neque ſanè victus unquam
commendationem uſurpare liceat : De dicendus erit , fi quid enim de ea re
nient ad te curvi filij eorum qui
qui humiliave- Pontifices , aut Concilia ſtatuant : vel
runtte , da detrahebant tibi. juxta perpetuum & tenacillimum Con .
Ad alterum quod opponiſoler, deve . ciliorum & Pontificum morem , ex Scri.
niendum eſt , D. Thomam de Conce ptara & Traditione decernent , & rem
ptione Beatæ Virginis ſecùsfcripfiffe , quaſi expreſsè contentam ,aut necella
quàm fentiant moderni Theologi ; ac riâ confecutione deductam definient:
demonſtrandum , nihil gloriæ Sanctiſ vel præter antiquas leges , ex alicujus
ſimi viri deperire , ſed in immenſum Scripturæ loci interpretationemyſticâ ,
augeri , cùm unus toti Orbi litterario aut novâ revelatione hanc controver
Apolog. opponipotuerit, & definitionem Eccle fiam diriment. Vc ſeſe res habeat , ni.
ht. Je liæ , quam Principes artibus omnibus hil D. Thomæ gloriæ deperibit . Si nova
2. 9. 4. urgent , hactenus retarda verit . Ar fuerit revelatio ; quid mirum fuiſſe D.
gumentum hoc fusè proſecutus eſt Pa Thomę ignotam à quadringentis annis
a

ter Baronius , quo hæc ferè, ijſdem defuncto , antequam fieret , aut illi fides
que verbis deſumo . haberetur ? Si ex interpretacioneloco
Sanèmirum eſt eâ authoritare valuif rum Scripturæ myſtica definitio pro
ſe Doctorem unum ,
refragantibus cę deat ; quid etiam mirum , ſi D. Thomas
teris , tantùmque ponderis apud Pon nihil eâ moveretur , cùm omnino cer
rifices unius ſentenciam obtinuiſſe , ut cum ſit , interpretationé Scripturæ my
per trecentos & ultra annos , totus or ſticam , ad confirmandas vel definien .
bis Chriſtianus , Populi; Principes, Re das res Religionis & fidei, nullam ha
ges , Academiz , Vrbes, Regna , unam bere vim , niſi accedat Eccleſiæ defini.
rem , quæ Beatiſſimæ Virgini parenti tio ? Si demùm in Scriprura & Tradi
plurimum glorię ,nihil Religioni fidei- tione à Chriſto per Apoſtolos, Patrum
que detrimenti afferre videtur ; omnia que ſeriem perpetuam receptâ ,hçcve
bus artibus pręter ejusſenſum decidi & ritas latebat, unde oporruerir elici; cer .
dirimi poſtulent, nihilque hujus causâ te non vertetur vitio Doctori Sancto

non moveant ; & tamen nihil hactenus ignoraſſe rem adeò obſcurâ Traditio ,
à Sancta Sede de fide tenendum , & ſan ne latentem , ut trecentorum annorum
citum impetrarint.Sed tandem quem ſtudio & indagine , infinitis propemo
cunque exitum reshabitura ſit , nullum dum libris editis , Theologorum con
inde dedecus , maximam laudem D. certationibus , Academiarum conſulca
Thomas reportabit. Vel enim tandem tionibus, vix eruipotuerit .
evincent , quod longiſſimis & continuis Agnoſcis igitur( Erudite Lector ) in
precibus omnia penè mundi regna , & ea duplici cauſa , laræ quondam cen
legationibus Principes efflagitant; vel ſurę in aliquot Divi Thomæ Articulos,
qui toties negaram definitionem ut & hujus quæſtionis Theologicæ de
gent, ſemper patientur repulſam : ſi hoc Conceptione Beatæ Virginis , quæ po
poſtremum contingat , quid excogita tiſſimum reprehenſioni, & cenſurxop
ri poteſt illuſtrius , quam unius D. Tho portuna videbatur , & in qua præter
męſententiam pluris Eccleſiam facere, eos quos eadem inftitutiratio ad defen
quàm corius orbis vora, & Regum pre Gionem Divi Thomæ impellit, etiam cę .
ces ? Quamvis exiſtimandum fit , illum teri qui in San & i Doctoris verba ju
honorem non tam D. Thomæ , quàm rant hanc quæſtionem excipiunt , in
DOCTRINÆ DIVI THOM Æ .

qua malune ſententiam quam magis unquàm ad ipſum acceſſit. Adeò enim
piam arbitrantur ſequi : In ea inquam præclaro ordine,res omnes quę tra & an
duplici cauſa , nihil gloriæ Angelici tur,diſpoſuit ;tanto inter ſe nexu cõjun
Præceptoris deperire , maximamque xit ; ut aliud ex alio , pofterius ex priori,
inde gloriam in ipſum derivari : cùm & non folum pendeat , ſed etiam lucem
cenſuram Academia Pariſienſis retra accipiat ; ut nec Euclides , & Geome
& averit , & Pontifices nullis precibus, træ cæteri ,magis conſtanti & perſpi
aur votis, ſemoveri ſinant ,neque ha cuo ordine res pertractent, quibuscon
ctenus ullâ cenfurâ Divi Thomæ fen ftitutum eſt nihil fupponere , omnia de

tentiam potari paſſi fuerint , relictis illis monſtrare , & ex prioribus ſequentia
fuæ probabilitatis integris ſalviſque definire. Et ne prætermittam , quod à
juribus. me primis editionibus obſervatum
Atque hîc monitos velim , qui inter- fuerat ; præclaro illo ordine quo Sum
dum Sanctiſſimi Præceptoris aſſertio . mam Theologicam diſpoſuit , ita An
nes, quasvix in tranſitu veluticontem gelorum motusæmulatum fuiſſe videri

ptim delibant , leviſſimis momentis poteft , ut vel eâ rationemeritò Ange


reprehendunt , & paribus argumentis Iicus Doctor nuncupari potuerit .
ſe dejecturos putant ; fi majori otio & Animadvertit D.Dionyſius Areopa- Diony
4. de
diligentiâ , quàm aſſequendæ veritati gita , Angelos , quorum operationes dsvin .
in rebus difficilibus , adhiberi par eſt , lub imaginemotuum deſcribit , triplici Nomina
ſepoſito que partium ftudio , ijs exa motu moveri , circulari , recto , obli
minandis incumbant ; aſſeverare auſim , quo. Dum perpetuâ circa Deum , ve
cos ſeſe præproperi judicij accuſatu . ritatis & amoris centrum , contem
ros ; cùin & celeberrima totius Or platione & amore veluti undequaque
bis Academia , quorumdam è luis feruntur , & , ut inquit Areopagita,
Theologis , quos vel error , vel æmu choream agunt , dicunturmotu circulari
lorum Sancti Doctoris fraudes dece moveri : cùm verò inferiores res co

perant , cenſuram revocaverit ; tora- gnoſcunt , quarum iis cura demandata


que adhuc Eccleſia in dirimenda con elt , ſuaque ſtudia illis promovendis &

troverſia præter, aur contra Divi Tho. regendis conferunt; rectâ veluti link
mæ fententiam , adhuc hæreat , etli de pertranſeunt , & recto motu feruntur.
finitionem Populi , Principes , Reges , Cum vero utrumque motum iniſcent ,

cotuſque Chriſtianus Orbis , precibus & ex ipſa Dei contemplatione , unde


votiſque omnibus efflagitent. rationes agendi accipiunt , creaturis
inferioribus operam ſuam impendunt ;
$. V.
obliquo motu ex utroque recto & cir
culari mixto moventur.
Divi Thomæ do& trina ex plenitudine
methodo commendatur : in omni ferè Triplicem illum motum Angelicus, D.Thei
diſciplinarnm genere miro ordine & tantùm non Angelorum Doctor, ex 2.1.90
ſcripſit Clemens VII . Dionyſio didicerat , & peculiari Arti- 180.
culo quæſtionis 180. 22. explicuit: ſed ars.6.
Gregiè Sixtus Senenſis obſerva præterea triplicem etiam illum mo
Sixius
quatuny inter ſe tuin , ordine quem in pertractandis re
Senen . E vit , D. Thomam
implacabiliter pugnantia ,indiſſolubili pacis bus Theologicis obſervavit, eft imita
fædere conjunxiſlé : brevitaten , copiam , tus: etenim dum primâ Parte totus in
claritatem , & ſecuritatem , qua nulli un divinis eft,deAttributis naturæ divinæ ,
quam litterarum Frofeffori , vel ante , vel dePerſonis Trinitatis diſputat, & circa
poft eum , contigit connectere. De ſecu divinum illud centrum circumquaque

ritate , & ab omni errore immunitate , agitur , & nunquam ab eo deflectit ; an


præcipuâ ſcriptoris Eccleſiaſtici dote , non motu circularimovetur ? Sed cùm
jam ſatis egimus : claritatem & perſpi. deDeo rerum efficiente, de creatione,
cuitatem nemomelius intelliget quàm & creaturæ intellectualis actibus, vir

quiD. Thomæ ſcripta legerit , & cum tutibus , gratiâ , legibus , quibus ad
Antiquorum libris , ac etiam eorum ſuum finem conſequendum tendit , diſ
Interpretum commentariis , quibus il ponitur , juvatur , dirigitur , an non
luſtrari debuerant , contulerit : nullibi motu recto fertur & movetur ? Sed de

enim quæſtionis ullius Theologicæ muin cùm ultimâ ſuæ Theologiæ parte
apertior reſolutio , quàm in D. Thoma: de myſterio Incarnationis , agit quam
nec ipſe in alio quàm in feipfo ', clarior Auguſtinus Epiſtolâ ad Voluſianū Dei D.ang
& facilior. Sed eam claritatem mira & hominis mixturam vocat , quis nega
bilimethodo aſſecutus eft , quâ nemo verit obliquo motu & ex utroque recto
COMMENDATIO
& circulari mixto moveri ? Hæc de me evectam Theologiam vidit : In doctrina

thodo & ordine quo D. Thomas ita legis in qua laboravit , confidit populus
Theologiam omnem diſpoſuit , utcæte Ifraël, & Ecclefiæ filij , qui non alium
ris faciliorem & commodiorem un fortiorem ducem , & antelignanum
quam reperiendi ſpem omnem abſtu agnofcunt , & cujus præſidijs vincent
lerit . bello , quafi effent tenentes manibus fuis om
Sed quis unquam beatiſſimam illam nium genera armorum fortium . Non puto
copiam & rerum plenitudinem aut hæcunquam de alio quàm de ſandiffi
mente complectatur, aut fola lectione mo Præceptore veriùs dici, cui & ſcien
decurrat , vel ſatis oratione commen tiæ & ſcholæ principatum ultro omnes
det? Ea eft , ut videri poflit ſcientias concedunt.

omnes in unius D. Thomæ capaciſſi Et ſanè, ut non ultimum Theologiæ


mum ſinum convolaſſe , & ut de Augu- præſidium Philofophiam adjungam :
ſtino dicebat Voluſianus, pene legi Dei quis fæliciùs unquam Ariſtotelem in
deeſſe quod D.Thomæ deeſſe contige terpretatus eſt , de rebusLogicis , Phi
rit. Quid enim ex his , quæ Philofophiæ ſicis ,Meraphyficis , Erhicis , Politicis ?
& Theologiæambitu , quà latiſſime pa Vtmeriò viri fapientiſſimi Ariſtotelis
tet , continentur, & quæ eruditiſſimum mentem & vocem D.Thomain agnof
quemque efficere poffent, in Angelico cant,fine quo Ariſtoteles mucus videre
Præceptore deſideres ? tur; & quod magis optandum erat ,
Si Scholaſticam velis, quæ myſteria Ariſtotelem infenlillimum Religionis
Religionis & fidei , concisâ methodo hoſtem , olim à Patribushabicum , ita
explicet , invictiſſimis argumentis de conciliavit , ut non alius plura fidei
fendat, ſummo rigore definiat , & ve arma ſubminiſtret , & pro ea tuenda
luti ad vivum fecet : Eam ſibi omnino acriùs decertet . Sed quis plura Theo
partem vendicat , in ea regnat :nec à logiæ Myfticæ arcana & myfteria ſcri.
vero errabit , qui dixerit D. Thomæ plit , tum in Dionyſium commentariis ,
Summam , Davidicam turrim eſſe ædi tum aliis Opuſculis de Beatitudine ,
Cant.g. ficatam cum propugnaculis , ſeu ut hæ de dilectione , cum pluribus quæſtioni
bmïcum habet orosnb ; id eſt , ut tripli bus, de Donis, de Prophetia , de raptu ,
ci interpretatione fæcundißimam vo de utraque vita activa & contemplati
cem explicem ,velut armamentariū om va : quibus omnibus ( quod multis , qui
ni armorum genere inſtructiſſimum ad in eo genere fcripferunt , deeft ) parem
defendendum : velut ſpecimen artis , cum pietate ſoliditatem conjunxir.
unde exactiflimæ regulæ peti poſſint Scripturam verò ferè omnem perpe
ad decendum : velut ingens miraculum , tuis commentariis illuſtravit ; ac præci.
quod in admirationem intuentes ra puè difficillimum totius Scripturæ li
piat , & præ ſtupore ad ſuſpendendum brum Iob , primus ad litteram expli
ora : hæc enim omnia in Divi Thomæ cuit , primulque cæteris glaciem fregits
Summam , quâ poſt Scripturam ſa ex quo eruditiſſimus quidam Interpres ,
cram nullum magis abſolutum opus, & cujus nomen taceo , multa, ut annota
majorem theſaurum Eccleſia habet , vit D.Antoninus,deſumpſit.Eâ verò &
veriſſimè cadunt : Nec minùs uni An eruditione & felicitate explicuit , ut

gelico Thomæ hujus loci Chaldaïca quod inquit Poſſevinus de Commenta


Paraphraſis convenit, quæ abſolutiſſima riis D. Pauli , nihil relinquat intaétum
ſanctiſſimi Præceptoris panegyris exi perpendat omnia , partiatur , conneftat : Sa
ſtimari poſſit , & quam interjectis qui cris verò litteris citandis tam multus eft , ut
apud buſdam explico . Princeps schola , uno videatur Beatæ illi menti divinarum Scri .
aquin . omnium ore conclamatus : Magiſter tuus pturarum univerfus.patuiſſe campus , quem
fupras fortis in juſtitia , ac eximiâ ſanctitate , pro ſuo arbitratu decurreret.
quam indiſſolubili fædere cum ſapien Sed eruntforſitan , qui D. Thomam
cia conjunxit : Magiſter bonorum operum , exiſtiment , ita quæftionibus, & con
& Ethicæ Chriſtianæ , dum certiſſimas certationibus Scholaſticis immoratum ,

regulas morum , & virtutis imaginem ut putent parum hujus libros iis uſui elle
in ſuis ſcriptis reliquit , qualem ipſa poſle , qui è ſuggeſtu ad populum con
optaſſet , ſi voluiffet mortalium oculis ciones habent. Verùm qui in ea ſuu .
exhiberi: Per verbum ejus ædificatum eft tentia verſantur , vix le probantſanctiſ
fæculum , & univerſus Chriſtianus orbis, fimi Præceptoris libros ſummis oculis

quidefenſam religionem ,victam hære- legiſſe , vel procul à limine ſaluraſſe. Didac.
ſim , inſtauratam pietatem ſub D.Tho Sanè Didacus Stella , nobilis Scriptor siella
mæ auſpiciis , & ad fummum culmen Franciſcanæ Familiæ , luculento Tra- tract.de
daru
DOCTRINÆ DIVI THOM Ä .

Mode & atu de modo concionandi , non dubitat cebar : Quodnam do&trinæ genius non eft
concso. D. Thomam cum D. Chryſoſtomo perfcrutatus ? Ita in cunctis eft verſatus,
cap. 2 .
componere , & utrumque ante cæte . quemadmodum nemo unquam in ino : ita
ros Concionatori commendare . Hi fingula callut; tanquam cætera ignoraret:
namque duo Doctores , inquit , fint concio Et demum ita indefello ſtudio >, San

natori præ omnibus familiares , & ſodales. & orum Patrum , Philoſophorum , Poë
Ille namque D. Thomas varijs & acutis tarum , omniumque in omni ſciencia .

diſceptationibus indagando , veri culmen at rum genere Scriptorum , ſententias cen


tingit, ut eft mos Scholafticorum , & inter ſumque omnem derivavit : ut veriſlimè
omnes morales ad pulpitum fpe- quidam in ipſum hos Poëtæ cujuſdam
w

ituntes meliùs excitat. Idque etiam po . de Nilo verſus rerulerit :


ſtea longâ inductione demonſtrat.Quid Quod ex omni flævio fpoliaverit æftus,
enim de Myſterijs Fidei & Religionis, Hoc Nilonatura refert : 10tumque per orbem
Vitæ , Paſſionis , Morcis Chriſti , quæ Colletta partes amnem revocantur in unum .
proponere populis & explicare neceffe
ſic , quę in D. Thoma fuſillimé per $. VI.
tractata non reperias :Sed fi quis ſubli
miores conceptus amer , ijſque dele &te Summa D. Thomæ Do &trince commenda
tur : quantam eorum materiam prima tio , quòd tantum ipſi rributum fit , ut
Pars de divinis Attributis , de Viſione, Divinum illud Chriſti Domini ha .
de Trinitate , de Angelis , de Opere ſex bear teſtimonium : Bene fcripfifti
dierum , ſubminiſtrat ? Sed inter cæte. de me Thoma: Clemens Vill.
ras partes Author ſupra laudacus Pri
mam fecundæ , ubi D. Thomas lucu . Vám magnus dicendi locus pare
leoter de Vicijs, eorumque cauſis , effe Q ret , ſi eloquentiæ
figuris uti vel.
dibus , fubje & is , pæniſque agit , ut lem quas certè nullum unquam dia
longè utiliorem commendat : Hunc,in- gnius argumentum , aut pati poſſet ,
quit , librum inter reliquos D.Thomæ præ aut poſtulare videretur . Verùm

oculis femper habeto . initio monui, me ubique Theologi


Agnoſcis igitur ( Erudire Lector )ni partes acturum , valere juſſis ijs or
hil planè eorum quæ do & iffimum ſeu namentis , quæ etiamfi adhibere vel
Philoſophum , ſeu Theologum , ſeu lem , nulla
nulla rei
rei dignitati & ma
Scripturæ Interpretem , ſeu Eccleſia- gpicudini paria reperirem . Quare uè
ſtem efficere poſſint, in D. Thoma de luis momentis hanc Divi Thomę Do.
liderari. Sed eam plenitudinem multo & rinæ fingularem commendationem ,
graciorem efficit ſumma varietas , quâ fummâque fide expendam ; Ex his qui
fatigatum interdum animum , cum re- majori diligentiâ San & i Do& oris vi
rum majeſtate & obſcuritate quas per tam & res præclarè geſtas conſcripſe
tractat , tum ſoliditate & ſubtilitare ar runt , nocarivelim ; non ſemel dunta .
gumentorum quæ exerit , accitis undi. xar , ſed ter varijſque in locis Divum
que ex Scriptura , ex Patribus, ex Phi . Thomam , Chriſti Domini voce , ſua
loſophis ; relevat , recreat, & ad proſe- ſcripta probari & commendari audi
quenda cætera vegetiorem reddit :Mi viſſe : Primùm quidem Pariſijs , cùm
rum eſt , inquit Polſevinus , quam ubiqué difficilis apud Theologos eâ tempeſta
, piet
do &trinam , ſolertiam , atem , memo .
pietatem te queſtio agitaretur de fpeciebus Eu .

fiam , eruditionem , è Græcis & Arabibus chariſticis , & accidentibus , quę poſt
Phil ofop his ; & Lati nis , vete ris ac novi converſionem ſubſtantia panis in cor
Teftamenti Interpretibus pietatem ſpiret ; vt pus Chriſti , ſine ſubjecto ſubſiſtunt.
certè nemo ſit, quicum D. Thoma eâ Cùm enim in varias Theologi ſenten
ubertate & copiả contendat : & meri rias irent , nec uni adhererent , quæ
b.Hier. Tó de D. Thoma, quod de magnis Vi omnibus probaretur , & cæteris potior
ris D. Hieronymus, dixeris : Intantum videretur ; communibus votis contro
Philoſophorum doctrinis & ſententijs verſia dirimendaad Sanctiſſimum Do.

ſuos libros impleviſſe ; ut nefcias , quid corem refertur , quem præter erudi
in illis priùs admirari debeas an erú . tionem fummo ingenio comparatam ,
ditionem faculi , an cognitionem Scriptu- fama erat de rebus difficilioribus divi.
Tarum . nitùs factâque revelatione edoceri:
Sanè cùm infinitam pene illam rerum Commupi Ecclefiæ bono , & Aca

multitudinem , in uno D. Thoma in demiæ paci futuram utilem provin


:

Gregor fueor , ſubit in mentem quod de Bali. ciam ſuſcipit : longâ medicatione fe
Nazia . lio Magno Theologus Nazianzenus di cum verſat Philoſophiæ cum Fide cons
COMMENDATIO

cordiam , quidve utriuſque principijs meruit haberelaudatorem ?Non addam quize


confentaneum magis in ea re afferen- expendunt Salmanticenſes in ea ſigilla
dum videretur. Quantùm conari po . tim verba , Bene : rectâ {cilicec me
teſt rem omnem explicat , ſcripriſque chodo , ſummâ perſpicuitate , majo
mandat : Sed ne in quæſtione graviſ . ri veritate , & quantum quis mortalium
fima , quod in cæteris ſolebat , prætein conſequi pofſit : Bene Ecclefiæ , quam
mitteret ; coram Sacratiffimo Sacra ſcriptis defendit , & cui eſt clypei & teli
mento in Altari cartâ repofitâ , Chri- loco ; Bene Academijs, quas ut fulgen
Itum orat , ut fi veritarem tantimyſte tiſfimum fydus radijs illuſtrat ; Bene de
rij attigerit ; quæ ſcripfit grata habeat, mum omnibus , quos eum Magiſtrum
cæteritque probari velit : fin minùs, audiviſſe , cæteriſque antepoſuiſſe
non finat unquam in lucem edi. Cùm nunquam pænituit : fcripfifti deme,mcâ
hanc orationem totâ animicontencio . ſcilicet Divinitate, Eſſentia,Attributis ,

ne emitteret, viſus eſt cubiti alcicudine Perſonis , Incarnationismyſterio , Sa


in aëra ferri ; audita que eſt hæc Chri. cramentis , Gratiâ , & cęteris , quæ ad
ſti vox , Bene de ea re fcripfiffe , quan Chriſtum ſeu hominum Servatorem , feu
rúm mortali homini concedi potuit : Eccleſiæ Capuc quoquomodo perti
atque hujus miraculi plurimi qui ade. nent. Hæc aliaque ejuſmodi ſciens &
rant , oculati teſtes fuerunt; à quibus ca volens prætermicro : ſed vuum præter
fcriptio Divi Thomæ quo plauſu , quâ irenon debeo , propius inſticuto Theo .
gratulatione excepta fuerit , poft audi logi, quem acurum me promiſi: quan
tam Chriſti probantis vocem , magis ta fcilicet ex ea Chriſti voce , Diví
conijci quam dici poteſt. Idem aliàs in Thomæ doctrinæ ſecuritas contingat,
Italia & urbe Orvietana contigit , cùm & concilietur , vt meritò à Pontifice
Officium San &tiſfimi Sacramenti juſ. di& um fuerit , cæterorum Theologo
ſu Vrbani I V. à ſe edicum , antequam rum doctrina , qui ſecusſentiunt quàm
Pontifici offerret , in Altari repoſuiſ- D. Thomas , & unâ duntaxat ,excepta
:

fet : cùm enim ſimili Chriſti voce pro canonica , cęteras, D. Thomæ do& rinam
bari audivit . Sed omniuin celeberrima veritate fententiarum longè ſuperare.
commendatio Neapoli contigit , cùm Etenim neminem laret ,Religionis fi
tertiam Summæ partem deduceret , & deique omnem veritatem , & ſecurita
quæ unquam in commune Eccleſiæ bo . tem earum rerum , quas credendas Ec
num , fideique defenſionem ſcripſerat, cleſia proponit , ex divino Verbo , di
Deo coram Sacra Crucifixi Imagine vinaque revelacione repetendam effe;
offerret : tunc enim inſigne illud mira unde illud Richardi à ſancto Victore
culum accidic , ut imago Crucifixi vo fpecie audax , reipſa veriſſimum pro
caliseffecta , hanc voccm ederet , Bene nunciacum , Domine , ſi error eft quod cre
fcripfifti demeThoma , quam ergomercedem dimus , à te decepti ſumus ; cùm una ra
accipies ?Cui voci Sanctiſſimus vir hanc tio credendi fit divinum teftimonium .
repoſuit : Non aliam , Domine , niſi te Abfit ut Divi Thomæ doctrinam æqua

ipſum : atque in hujusmiraculi æternum re , & ullis docibus parem facere Scri
monumentum , Imago Neapoli ſerya pturæ velim , cujus ſingula verba å
tur , collatis à fummis Pontificibus in- Spiritu fan & o di& ara , à Scriptoribus
dulgentijs, ſacellum adeuntibus ,in quo canonicis ſcribarum folùm munere

học Imago miraculo celebris aſſervatur. fungentibus excepta , puriſſimum Dei


Hæc quantum ad hiſtoriæ veritatem . verbum continent. Verùm quę magis
Quantùm verò inde laudis & gloriæ in infra Scripturam
ejus ma ſacram , ad
Sanctum Thomam redundet , quantùm jeftatem , & ſecuritatem accedere po
eâ Chriſti commendatione cæteros · teſt , eâ quæ Chriſti Domini voce

Theologos ſuperet, quiſque faciliùs in toties probata eſt ; ut nobis , quihujus


telliget , quàm ego dixerim . Rectè Di tenaces ſumụs , certâ quâdam ratione
Sal: vus Chryſoſtomus, ur hîc referunt Sal dicere liceat , Domine fi error eft quod
mát. in
Orat. manticenſes , Divi Ioannis gloriam ſu- credimus , à te decepti fumus : Sed quod

exhor. pra cæteros Prophetas inde reperit, errandi periculum ſubeſſe poteſt ? enim .
tator . quod à Chriſto commendari meruerit: vero ſi preſſius & veriùs agamus cicra

Tam , inquit, incipit dicere caufas propter invidiam & adulationem ; quis ſibiun
quas amplius erat quàm Propheta Beatus quam ſuadeat , eam doctrinam à Chri
Ioannes , qaitalem meruit habere laudato fto bene ſcriptam pronunciari , quam

rem . Cur verò Diyum Thomam ſupra certò ſciret ex parte falſam eſſe, & pre
cæteros non dixerim cuius ſcripta toties cipuâ bonæ ſcriptionis dote & laude
Chriſti Domini voce probata ſūt,quitală carere ? Atque uc exemplo res fiat ma
DOCTRINÆ DIVI THOMA .

nifeſtior : ſi quis de tribus vel quatuor polliceor,cùm Deusmiraculis; Chriſtus


propoſitionibus judicium & fententiam luâ voce ,,corum ſcripta probaverit .
à viro ſapiente & erudico peteret , quem S. VII.
non lateret e tribus alteram falfam ef
ſe ; quis dixerit , citra veritatis noxam illuftriora Summorum Pontificum de Divo
Thoma Encomia .
& graue diſpendium , poſle judicio in
diſtindo , & quod eas omnesæquè affi. Vmmorum Pontificum commen
ceret , bene ícriptas pronunciari ? At Sla
dationes , & encomia quibus ſan
verò non eft exiſtimandum , propoſi- Ctillimum Præceptorem celebrarunt;
tionum multitudinem poſſe aliud judi tam multa funt , ut omnia ſi referre
cium pati; cùm Chriſtus infinito lumi. vellem , res eſſet Lectori tædij plenif
ne quæcumque ſcripſerat Divus Tho
ſima: fi præcipua recenſere , labor ſu
mas , majori claritate perciperet, quàm pervacaneus ; cùm paſſim ubiquelegan
eruditus quiſque unam vel alteram af tur, & jam plurima in argumenta capi.
ſertionem , Arçamen unum moneo , non tum recenluerim . Silere tamen omnia ·
eo ſenſu hęc omnia accipienda eſſe , ut nec poſſum , nec debeo : potiſſimum ,
ideò omnia Divi Thomæ tum princi. quæ Adverſarij reprehendunt, aut oe
pia , tum aſſertiones , omnino comperta gantsvel quæ ob nimiam vetuſtatem
& tantùm de fide non cenenda , con vix ullibi integra reperiuntur ; vel quæ
tendam aut velim .Sanè , ve inquit Phi. adeò recentia ſunt, vt nullus dubitan
ineſſe ve di locus reliquus eſlepoſlit ..
lofophus , non omnibus par
ritas poteft : neceſſe eſt plures aſſertio Sed ijs omnibus hanc obſervacionem
nes vel à principijs remociſſimas , vel præmittendam eſſe ; exiſtimo ; ſcilicet
quæ minimè neceſſariâ conſecutione Pontifices , cùm Divi Thomæ doctri
conne & untur , intra probabilitatis ter nam infufione comparatam , ab omni erro ,
minos contineri. Igitur hâc Chriſtivo . re immunem , certiffimam Chriftianæ doétri
ce Sancti Doctoris ſcripta probantis ef næ regulam pronunciant ; non agere ora
fectum eſt , ut omnibus affertionibus tores , ſuoque genio indulgere , adbibi
principiiſque in ſuo gradu major cer tis duntaxat Rhetoricæ ornamentisz
titudo vel probabilitas accederet. Au nec privato duntaxat ſtudio ,negle &tâ
diri poffunt, & debent interdum inge que veritacis curâ , ſuo in ſanctidimum
nij exercendi gratiâ cæteri Theolo Doctorem affectui obtemperare : ſed
gi; ſed neceſſe eſt Angelico Pręcepto Pontificiâ authoritate , & ut Eccleſiæ

ri palmam concedere cæteros Theolo- Paftores , quibus incumbit doctrinam


gos , qui nec ſanctitate , neque miracu : explicandæ fidei , religioni defenden
lis in commendationem ejus doctrinæ dæ , ciendæ fidelium pietati opportu
editis unquam contendere poffent. niorem deligere , & proponere lequen
Et ſanè quid S.Doctoris Diſcipulis poſt dam ; quo loco habendus ſit Divus
eam Chrifti commendationem timen Thomas inter cæteros Theologos,de
dum fit ? Rectè D. Hilarius inquit ; cernere.
Non illudit nos per falfa " qui veritas Etenim neminem later inter plurima
eft. Atque etiam illud Divi Bernardi munera , quibus Summi Pontifices im .
non immeritò poſſe aſſumere mihi vi plendis ſtudent , ijſque at Eccleſiæ Pa
deor , cùm mundanos homines & pe ſtores totâ quâ valent authoritate utun
ricurarum rerum cupiditatibus implici tur , quæque fideles aſtringunt ; hæc
:

tos , hoc argumento perſtringit ; aut pręcipua recenſeri : cùm aliquem in


mundum decipi , aut Chriſtum errare Divorum numerum albumque refe.
neceſſe eſt , cum omnino oppoſita ſen runt ; cùm feftos dies Divis ſacros &

ciant : errare Chriſtus , iplaque veritas colendos inſtituunt ;, cùm demum alia

non poteſt : Ergo mundum decipi & . quem in Eccleſiæ Do& orem habendum
errare neceſſe eſt. decernunt : in his enim cùm totius Ec.

Nolim plura ſubjungere , atque hoc cleſiæ bono & faluti proſpiciant , neceſ
argumento Divi Thomæ adverſarios ſe eſt Pontifices ut Eccleſiæ Paſtores

perſtringere , ne injuriam ijs feciſſe vi decernere , & imperare ſupremâ quâ


dear , quibusmagno ingenio & acumi+ valer authoritate in ædificationem Eco
ne præditis , ſuum honorem meritam clefiæ . Vnde & neceſſe eſt ea prono
que laudem negari nolim . Sed boni & animo à fidelibus excipi , & diplomaci
æqui conſulcuros puto , ſi Divum Tho bus Pontificijs de ea re fcriptis fidem
mam cereris qui in Scholis audiuntur haberi , quam ſi quis negaret, is cer
& regnant, eâ laude fuperiorem omni tè temeritatis argueretur , cùm ma
no dixerim , cui cæteros çquaturum mejorem fidem ea ſcripta " libi vendicent,
ē é ij
COMMENDATIO .

quàm fi à Pontifice ut privato Doctore do & rinam præ cæteris, excepá canonica , ha .
dicerentur , maximumque infra veram bere proprietatem verborum , modum dicen
definitionem roburhabeant ; ſi pociſſi- dorum , veritatem fententiarum : ita ut qui
mùm ejuſmodi ſint , ut ad ſubſellium tam ſequutus fuerit , nunquam inveniatur
Ecclefiæ deferri poſſint ; cuiuſmodi eft à veritatis tramite deviaffe , & qui eam
integritas doctrinæ , de qua nihil du impugnaverit , femper fuerit de falfitate
bium quin pleniſſimum Ecclefiæ jusre . ſuſpeitus. Hoc Divi Thomæ elogium
li & um fit de ea decernendi. malè habet Adverſarios , qui ijs ver

Hoc itaque principio conſtituto , bis ſe perftringi tanquam fallitatis &


veluti Majori argumenci propofitio- erroris ſuſpectos conqueruntur ; unde
omnino negant , etfi omnium ore , ſcri .
ne, altera facilè ſubjungi poteft. loan
nes XXII. cùm Divum Thomam in Di- priſque celebretur , aut extare aut ex
vorum album retulit , juflitque in faſtis tirifle unquam illud Innocentij VI.

Ecclefiæ huius nomen ſcribi , dixic do- elogium , ied ſuppoſititium effe , & à
crinam Divi Thomæ (peciali infufone Discipulis Divi Thomæ ad invidiam
fuiffe comparatam : Pius V. cùm Divum Adverlarijs confiandam , fuiſſe confi
Thomam Doctorum Eccleſ iæ numero atum ,

accenſuit , juſfitque parem illi cum cæ Verùm teſtem profero , qui fidem
teris honorem haberi ; dixic certifimam noſtram liberabit , nihilque à nobis câ

effe Chriftianæ doétrina regulam , quà ſan- parte temerarum probabit , Laurentius
Etus Doctor Apoſtolicam Ecclefiam infinitis à Ponce Clericus Regularis in Caput 9 .
'tonfutatis hærefibus illuſtravit : Clemens Sapientiæ ,homiliâ 13. ubi ſic habet : 11
VIII. cùm Divum Thomam in vrbis lum fermonem , vt ab originali ſumptun ,
Neapolitanæ Patronum deſignavit , Fe tradit Lambertus de Monte in Libris de
ftumque ſacrum inſtituit ; dixit Doctri Anima , Colonia Agrippina exculis anno
nam Divi Thomæ fingulari ordine , mi 1499. & poftea ſubdit : Hoc dixerim , ne
rå perſpicuitate , fine ullo prorſus errore quia adhuc ille non extet ſermo , aut non
confcriptam , in qua confcribenda interdum reperiatur , in dubium quod certifimum eft
fan £tos Apoftolos Petrum & Paulum cola alicui veniat.
loquentes , locofque illi enarrantes Dei iuffu Vindicato hoc elogio , viſum eſt præ
habuiſſe. Igitur cùm Pontifices Divum terea Bullam Vrbani V. ex Archivijs
Thomam tot laudibus celebrarunt , qui- Academiæ Tholofanæ extractam , quâ
bus fimiles in alios nunquam collatas le Divi Thomæ doctrinam , ut veridicam

gimus , non exiſtimandi funt privato & Catholicam probat,jubecquc ab Aca


dútaxat ſtudio & affectui obtemperaſſe, demia propugnari & defendi , cujus
vel oratoris arte tot'encomijs fandtilli duntaxat aliqua verba apud Authores
mum Virum celebraſſe : ſed eâ quâ va . reperiuntur , hîc integram referre.
lebant authoritate , hujus doctrinam
omnibus dotibus quas enumerant præ
ſtantiorem , & tutiorem cæteris prætu
BYLLA VRBANI V. EX
liſſe : Etſi tamen ( quod iterum moneo )
non ita hæc omnia accipienda fint , ut archivijs Academia Tolofana .
quæcumque Divus Thomas ſcripſit,
omnino pro veris & compertis haberi 'RBANvs Epiſcopus , ſervus fer .
velint, cęteroſque Doctores claſſicos in vorum Dei. Venerabili Fratri
V.
ſcholis audiriprohibuerint. Suum qui Archiepiſcopo Tolofanenſi , &
dem omnibus honorem fervari volunt: dilectis filijs Cancellario Eccleſiæ To
ſed unius Divi Thomæ Doctrinam fe loſanæ , univerſiſque Magiſtris & Do
curiorem ., pietati fovendæ , & propu &toribus, cæteriſque Clericis & Laicis ,
gnandæ fidei opportuniorem effe pro in civitate ac Provincia Tolofanenfi
nuntiant :cique tancum robur tribuunt, commorantibus , ſalutem & Apoſtoli
quantum ineſſe poteſt infra veram de cam Benedictionem . Laudabilis Deus
finitionem ; quod olim Innocentius VI. in San &tis ſuis, in ſuimajeſtate mirabi
dixerat , Divi Thomæ doctrinam præ lis, cuiusineffabilis alticudo Providētix ,
cęteris , unâ exceptâ Canonicâ , majo nullis incluſa limitibus, nullis terminis
rem habere ſecuritatem . Hac obſerva comprehenſa , recti cenſurâ judicij ,
tione præmiſfâ , inter cętera quæ refer coeleſtia pariter ac terrena diſponit,
re viſum eſt , alterum eſt , illud elogium etli cunctos ejus miniſtros magnificet,
Innocentij VI. qui concione habitâ de alcis decoret honoribus , & cæleſtis ef
D.ThomaAquinate, quâcum pluſquam ficiár beatitudinis poſſeſſores ; illos ta

Salomonem nuncupavit , dixit hujus men , ut dignis digna rependat , potio


DOCTRINÆ DIVI THOMÆ.

ribus atrollie inſignijs dignitatum , & equidem


voces repreffiffe debuerat
præmiorum uberiori retributione pro- ipfius Innocentij X. vivæ vocis oracu
lequitur , quos digniores agnofcit , & lum , quo Pontifex nihil in D. Augu
commendat intenſior excellentia me Itini & D. Thomæ ,
corumque ſchola
ritorum . Sic & alma Mater Eccleſia , ſententiam , in quæſtione de Gratia &
cius ſacra veſtigia inſequens, & exem divinis auxilijs le pertentaffe , palam
plo ducta laudabili , licèt univerſos in & fæpiùs aſſeveraverat :verùm majorem
regnis cæleftibus conſtitutos , ſtudiis hujus & apud poſteros duraturam fidem
honorare follicitis non defiftat ; egre facit ad Lovanienſes Theologos ſcri
gios tamen Doctores , per quorum & prum Breve Alexandri VII. qui eâ Ec
lucida & falutaria documenta , eadem clefix tempeſtare , cùm ubique in lan
Eccleſia illuſtratur , virtutibuſque & ſenium latæ cenfuræ circumferrentur ;
moribus informatur , libenter & Toler D. Auguſtini & D. Thomæ dogmata,

ter exequitur quæ lunc Dei , præmiſlâ quibus olim Clemens VIII . eam con
debitâ meditatione perluſtrans , ad di tro ver ſia m de gra tia dir ime nda m dea
vini nominis honorem , gloriam , & creverat, inconcuſſa , tutiſimaque pronun
exaltationem Catholicæ fidei , falutem
tiat ; ne cui unquam locus relictus effe
que fidelium , rite cenſuit , meritoque videatur , hanc calumniam ſtruendi,

providit , eoſdem in univerſali Eccle quinque Propoſitionibus famoſis dam


lia honorificentiæ potioris impendiis natis, D. Auguſtini & D. Thomæ , co
attollendos. Sane cum facrum & vene rumque Scholæ in quæſtione de divinis

rabile corpus Beati Thom . de Aquino , auxilijs doctrinam labefactatam fuifle.


Ordinis Fratrum Prædicatorum , fic de Viſum igitur eſt hîc integrum Alexan

mandato noſtro , ad Eccleſiam Fratrum dri VII. Breve ad Academiam Lova


Prædicatorum Toloſam de proxi nienſem ſcriptum referre .

mo transferendum , Nos attendentes


quantâ à Deo ſcientiâ doratus , Or
dinem Fratrum Prædicatorum , ac uni
BREVE APOSTOLICVM
verfalem Ecclefiam illuftraverit , ac
Alexandri VII. ad Doctores Lo
Beati Auguſtini veſtigia inſequens,Et
cleſiam eandem doctrinis ac ſcientijs vanienſes, de juramento preſtando
quamplurimis adornaverit ; volentel ad obſervantiam Conſtitutionum
que propterea idem corpus ſpeciali ho Apoftolicarum inmateria de Auxi
norificentiâ atrolli , Vniverſitatem ve
lijs, fecundum inconcuſſa tutiffimaqué
ſtram requirimus & hortamur in Do
mino lelu Chriſto , vobis nihilominus dogmata S. Auguſtini @ D.Tho

per Apoſtolica fcripta mandantes , qua me Aquinatis .


tenus di& um corpus , cùm ad partes
caſdem transferetur ,benignè & hono. ALEXANDER PAPA VII.
rificè ſuſcipientes , ipſumque devotè ac Dilectis filijs falutem & Apo
venerabiliter pertractantes , faciatis
ſtolicam Benedictionein .
ab alijs , quantùm in vobis eſt , cum
debita honorificentia ac devotione
ſuſcipi & tractari. Volvmvs inſuper, Itreras veſtras die 20. Martij da
& tenore præſentium vobis injungimus, Li
tas accepimus , & in eo ſanè quod
ut dicti Beati Thomæ doctrinam , tao quinque Propoſiciones illas ram in feli
quam veridicam , & Catholicam fe &te cis recordationis Innocentij X. Præde
mini , eamque ftudeatis cocis viribas am ceſſoris noftri Conſtitutione , quam in
pliare. Datum apud montem Flaſco alia noſtra poftea damnatas , tantopere
nem 11. Kal. Septembris, Pontificatus decertamini , utneminem admittere ad
noſtri anno ſexto . gradus Academicos velitis , niſi priùs
Superiori elogio Vrbani V. recen religioſam obſervantiam prædictarum
tius Alexandri V I I. ſubjungo ; quod Conſtitutionum promittat & juret. O
etiam grauius hâc tempeſtare haben- 'bedientiam & zelum veftrum unicè
dum eft , cùm eorum , quos nihil du commendamus , atque adeò ſperamus,
bium , in lapſenio D. Auguſtinum & vos nedum id egregiè perſancteque im
D. Thomam quaſi per lacus petere vo plecuros , verű etiam omnibus alijs obs
luiſſe, plurimiau ſi ſint dicere, Conſtitu dientiæ documentis effe &turos , ut om
tionibus & cenſuris ab Innocentio X. ni rerum præterirarum ex hominum
Lacis , D. Auguſtini & D. Thomæ autho animis evulsâ & penitus abolitâ memo
ritari non nihil decractum fuiſſe. Ea's riâ , priſtinum decus exiſtimationi &
ē ē iij
COMMENDATIO

laudi antiquæ veſtræ reſtituatur. Ad congerere , quæ ſponte ultrò que ac


hang igitur ſalutaris obſequij gloriam cerliri poffent ; promptum eſſet Con
verè conftanterque promerendam , cilia omnia quæ poft ipfius tranſitum
quamvis , uti credimus , eximiè curs habita ſunt , animo ſtudioq ;decurrere ;
rentes , yos;, dile& i filij , etiam , atque iiſque probare, quod Orator Tridentini
etiam , quantùm poffumus hortamur dixit, nulla fine ipfo ab ejus felici tran
in Domino. De reliquo non dubita- fitu in orbe celebrata fuille Concilia :
mus , quin præ fingulari ſcientiæ pieta & Decreta omnia de Sacramentis , de
tiſque Itudio , ſanam & incorruptam , Peccato , tum origine traducto , tum
qualem tot Apoſtolicæ Sedis Declara- propriâ voluntate actuque contracto ,
tiones , & SS . Patrum Traditiones rc deGratia ac virtutibusparvulis lavacro
quirunt , doctrinam femper amplexuri, regenerationis infuſis , ad D. Thomæ
& adversùs Orthodoxæ Religionis ho mentem ejuſque doctrinam exa&ta fuif
ſtes defenſori ſitis,'nec non præclariſſi- ſe : ut hîc etiam illud Pontificis locum
unorum Ecclefiæ Catholicæ Doctorum , habere videatur, D. Thomæ doctrinam
Auguftini , & Thomæ Aquinatis , IN certiflimam effe Chriſtiana doétrina regu
CONCUSSĄ , TYTISSIMAQVE DOGMATA , lam ; & veriſſimum fit , quod alicubi
ſequi ſemper , vc aſſeritis , ac.impensè fancti DoctorisInterpres Cajetanus di
revereri velicis ; quorum profecto ſan xit , hujus doctrinamde Sacramentis ,
& iſfimorum virorum , penes Catholicos aliiſque Religionis dogmatibus ,fæpius
vniverſos , ingentia & omnem laudem à Conciliis ſuis definitionibus conſecra
ſupergreſſa nomina novi præconis tam fuiſſe . Verùm omiſlis cæteris , de
commendatione planè non egent.Por . duobus duntaxat Florentino & Triden
rò bonorum omnium largitorem Deum tino paucis dicendum eft , & demon
oramus , ut vobis , dile & i filij , cum pa ſtrandum quo loco habitus ſit D. Tho .
cis divinâ tandem clemenciâ reſtituiæ mas,quidve Eccleſiæ ėjus doctrina con
profperitate , cæleſtis gratiæ munera tulerit .
tueri & augere quotidie , pro ſua miſe Certúmeſt in Concilio Florétino ,quod
ricordia velit : ad quod feliciter confe- ineundæ paci & concordiæ Occidenta
quendum , Apoſtolicam Benedictionem lem inter & Orientalem Eccleſiam coa
vobis peramanter impertimur. Datum cum fuerat,LatinosGręcis admirationi
Romæ apud S. Mariam Majorem , ſub fuifle; & pręcipuè loannem àMonte -ni
annulo Piſcatoris , die 7. Auguſti, Pon- gro TheologumOrdinis Prædicatorum , sel.19 .
in fint
tificatus noſtri anno 6 . quem Concilium vocat Hieromonachū

Plurima addi poffent quibus conſta- Philofophum Latinorum , & Dialecticæ


ret , quâ veneratione Sanctum Docto- peritiſſinum.Hic unus contra Gręcorű
érem Summi Pontifices proſecuti ſint: doctiſſimos de Proceſſione SpiritusSan
nam Paulus IV . D. Thomam vocare cti, à ſeſſione 18. ad 23. & poftremam
folebat , Lumen oculorum meorum , back- diſputationem iniit : atque ita vi &
lum fene&tutis meæ : & Sixtus V. etſi alte- pondere argumentorum , quæ non ali
rius Inſtituti & Scholæ , ita D. Thomæ unde quàm ex D. Thoma deprompſe
addictus videri voluit , ut in ſecretiori rat, Græcis negotium faceſlit , ad eaf
Bibliotheca Vaticana ipſius imaginem que anguſtias redegit , ut ſuo ſilencio
pingi curaverit , quâ repræſentabatur ſe victos facerentur : nam ſeſſione 22 .
ſiniſtrâmanu Ecclefiam geftare, & dex cùm loannes Marcum Metropolitam

terâ ingentem luminis radium vibrare, Epheſi,& Patriarchæ Antiocheni Vica


cum hoc lemmate : S. Thomæ de Chrifto rium , ' qui cum Niceno Præſule partes
fcripta , à Chriſto crucifixo confirmantur. Græcorum ſuſtinebat , triplici quæſtio
Verùm hæc quæ ſuperiùs retulimus , à ne urgeret , Epheſius non habens quid ref
Pontificibus fummâ authoritate ſcripta , ponderet , diu tacebat : unde Imperator
majorem fidem faciunt, & fatis fuper- Conſtantinopolitanus , qui tum ade
ſanctiſſimum Doctorem commen rat , ut ſuorum pudori parceret , juſſit
que
dant ; cum ipſa omnino fingularia fint, hanc diſputationem omitti , etſi Latini
nec alteri communia :
urgerent, ad objecta reſponderi.
Ibi fanè quantum Angelici Præcepto
S. VIIT.
ris doctrina,ad explicanda & defenden
Quoloco D. Thomas à Conciliis habitusfit, da Religionis myſteria , & revincen
præfertim à Florentino & Tridentino. dos Ecclefiæ Romanæ poteſtatis & pri
matûs æmulos valeret , luce clariùs
I vellem undique omnia , in.com innotuit. Vndemeritò Thomas Aqui. Thomas
Aqui
mendationis D.Thomæ argumenta
Sm nas Clericus Regularis ,de Politia nas de !
DOCTRINÆ DIVI THOM Æ .
politia Chriſtiana lib . 2. cap. 6. dixit ad hanc revoca , & pro tribunali fedens, in eam ju
Chrift
tob 2 . doctrinam Angelici Præceptoris , quâ dex ultroneus tanquam improbam damna ,
cap. z. inſtructiſſiinus Ioannes , invictiſſimis ar & quam tota Ecclefia tanti pendet , inge

gumentis pro Eccleſia Latina depug- nio ſubtili tuo , è trivio unus inficias ibis.
navit , obitupuiſſe Græcos , admiratos Neque verò eâ parte moroſius fuille
tanta eruditione excultos , tantâ argu Conciliuni exiſtimandum eſt , quod u
mentorum ſubtilitate inſtructos Lati nius Doctoris fententia probatum cę
nos , quibus fe minimè pares ſentie teris Patribus canonem conficiendum
præ ſe ferebant.
bant , ſuoque ſilentio præ ſuſpenderit.Reperimus enim aliquando
Vnde ſciſcitati è quonam fonte tantæ Concilia ſuffragia ſuſpendiſſe ,dum con
cruditionis latices hauſiſſent ; quodvě ſtaret demente Patrum , in qua indaga
haberent in re Theologica & defen da pluribus interdum diſputationibus
dendis ſuis dogmatibus , tam inftru actum eſt , ut in Florentino 21. 22. 23 .
ctum armamentarium ; ubi compere ſeſſiones ad Bafilij Magniauthoritatem

runt D. Thomæ Summam defendendæ explicandam conſumptæ funt : præter


Religioni inſtructiſfimam eſſe pano Chalcedonenfe Concilium , in quo A
pliam , conati ſunt Latinorum arma in ctione primâ Cyrilli teſtimonium ; ſe
Græciam transferre : nam ut ſuprà ex primam Synoduin , ubi Actione tertiâ
Poſlevino , retulimus,Demetrius Cydo una D.Chryſoſtomiperiodus expendũ
nius Summam D. Thomæ contra Gen tur : quòd nimirum perpetuus Conci
tes , alteram Summam Theologicam , è liorum mos fuerit,non rationibusmeta
Latino in Græcum convertit . phyſicis ; & fubtilitatibus Scholáſticis ,
Verùm plura ſunt argumenta , qui: fed Scripturâ & traditione , quam Pa
bus in D. Thomam obfervantiam pro tres explicant & exhibent, res fidei

bavit Concilium Tridentinuin , quod definire. Nihil verò mituin , non mi


viſum eft quibuſdam , fuiſſe auguſtiſſi norem erga D. Thomam reverentiam
mum , totique orbiſpeáatiſſimum thea Tridentinum habuiffe , quàm Flóren
)

trum in quo S. Thomæ Diſcipuli & tinum erga Bafilium ; cùm non minùs
familia Dominicana pro Eccleſia cótra traditioni S. Doctor adhæferit : & lon
Hæreticos ftrenuè dimicaret', & Reli go Patrum ſtudio antiquitatis teſtis eſſe
gionem omnem illuſtraret:cùm Archi poſſit , cujus Summam rectè dixeris

epiſcopi ſex , Epiſcopi ſeptemdecim ; Traditionis depoſitum , & perpetuum


Theologi octo ſupra viginti , omni Scripturæ commentarium .
laude digniſſimi, tum ob ſanctitatem , Alterum argumentum eſt obfervan
tum ob eruditionem habiti fint , & ad tiæ Concilij in D. Thomam , quòd cùm
præcipuamunera non poftremi vocati . ſacrum Evangeliorum librum , & ſa
Sed is honor D. Thomæ habebatur, cram Scripturam pro mòre in altari ré
cujus doctrinam in Diſcipulis Conci poneret , ut certiſſimam ſuarum defini
lium ſuſpiciebat : atque hujus honoris tionum regulam , Summam D. Thomæ,
primum argumentum eſt , quod refert ut alteram & inferiorem Chriſtianæ do
Didacus à Payva Luſitanus , Tomo 2 . & rinæ regulam , unde verus Scriptu
Concionum de Sanctis , ferm . 2. de ræ fenfus & traditio erui poterant ,
D. Thoma. Cum de ea re à Patribus ad quam ut ad lydium lapidem ( ver
in Concilio congregatis ageretur , u ba ſunt oratoris Concilij) ſi quid ambi
trun Chriſtus nocte cænæ Apoſtolos guitatis, fi quid controverſiæ exortum fuiſ
Sacerdotio initiaſſet , & confecraſſer fet, communibus votis referendum exiſtima .
impreſſo charactere ; eſſetque omnium bant , in eodem altari Concilium repo
inens aſſerentium , èmedio unus dixit; neret. Hæc in primis Editionibus line
videri ſibi D. Thomam ſecus ſcripſiſſe. teſte,contentus folâ domeſticâ traditio
Fâ voce Patrum fuffragia ſuſpendun ne reculeram : Verùm aliqui parùm erga
tur : liberaffertur , locus expenditur , ſanctiſſimũ Pręceptorem , ipſiuſq; Scho
& cùm res dubia videretur , differtur lam affe& i , ea à Diſcipulis ſolo ſtudio

ſententia definienda in ſequentem dié : Magiſtrum commendădi,pręter verum


ubi cùm conſtaret non alienam effe conficta fuiſſe aſſerere non dubitarunt .
S. Doctoris mentem à Patrum fenten Attamen teſtem habeo qui fidem meam

tia , res definita eſt, & Canon 'confe- liberabit, Thomam de Aquino , Nea
cus. Id ex Authore prælaudato refert politanum , Clericum Regularem , in
Thoinas Aquinas de politia Chriſtia Opere jam fæpiùs citato à quo etiam
na quem ſuprà retulimus , quibus po- fuperiùsaliqua decerpfimus, de Politia
stea ſubdit : 1 tu nunc è plebe litteratorum Chriſtiana lib . 2. qui totus eſt de ordi
unus , D. Thoma doétrinam , ad examen nata Chriſti familia cap . 6. ubi necelli ,
COMMENDATIO
litatem doctrinæ ſacræ probat, & à quo . morum corius orbis Patrum ſententiae
nam haurienda , poft multa fic habet: probarentur.
Fide digniſſimi retulere , in magna aulæ Superioribusdumtaxat addi poſſunt ,
medio ubi erant congregati fanétæ Triden quæ Baro nius Annalium Ecclefiaftico :
tinæ Synodi religioſilimi Praſules , ac do . rum parens habet ; & quibus canti viri
Etulimi Patres , menfam extitiſſe ſacro li fama, & fervata in conſcribendis hiſto
brorum pondere gravem , in qua hi ſacri co rijs , rebuſque referendis integerrima
dices confpiciebantur, facra Scriptura , & fides maximum robur addunt.Vix , in
Sanétiones acdecreta Pontificum , S.Thome quit , quiſquam enarrare poſſit , quot vit
Summa. Quibus poftea ſubjungit : Ex Sanctiſſimus atque eruditiſsimus, Theologo
pende quo honore habita , que inter codices rum præconijs celebretur , quantumque ejus
divinos numeratar. Par erat ut poft divi illibatæ do &trinæ à Sanctis Patribus in Sa.

nos libros, Angelici recenſerentur.Hactenus cro- Sanéto Oecumenico Concilio Tridentino


citatus Author , quibus conftat non ſo confidentibus fuerit acclamatum .
lùin domeſticâ traditione id à nobis àc.
S. IX .
ceptum : ( quamvis fi cæteros lateret,
nibil eller mirum majori curâ à nobis Celeberrimă totius Orbis Academiæ , D.

ſervatum , quod noftrum potiſſimū inte Thomæ doctrinam ample&tuntur .

reat :) ſed etiam ad extraneos perveniſ


ſe.Liber impreſſuseſtLugduni an.1647. Rima omnium cæteriſque longè
Neque his fidem habere dubitabit PA
anteponenda , quæ Divum Tho .
qui meminerit , quo in pretio ſanctiſli . mam ſummobonore & amore comple
mum Doctorem Patres Tridentini ha xa eft , Pariſienſis Academia, co potiſſi

berent. Id explicat locupletiſſimus te mùm jure recenſeri debet , quòd prima


ſtis Orator Concilij oratione habitą omnium Theologiam Scholaſticam in
in eo celeberrimo cætu : Cujus verba orbem invexerit , quam Angelicus Præ

fi prætermitterem , magnam D. Tho ceptor potiſſimum coluit , & quæ con


mæ gloriæ partem me detraxiffe arbi cisâ methodo brevibuſque , & ſubcerta
trarer. Sic Patres alloquitur. Non po forma coactis argumentis , ſummo rigo
tuit D. Thomas Ecclefiafticis intereſſe Con re , & ſemotis eloquêtiæ figuris & orna
cilijs morte præventus. Verùm ecce ſuper mendis , Theologicas res explicat. Al
ftes atque in æternum vifturus vobis adeft , cuinum Bedæ diſcipulum primum ferút
bona fua , ſpirituales doétrine thefauros , olim à Carolo Magno adhibitum ad in
ſtituendam Pariſienſem Academiam :
hereditario jure vobis delegavit . Nulla
proinde ab ejus felici tranſitu Concilia fine quo ex tempore,mirum eſt , inquit Polo
facro Doétore celebrata ſunt. Vt enim de ſevinus , quot illa pepererit inſignes
cæteris fileam , quod audimus , quod vide Theologos : nam per quadraginta
mus , quod contrectamus , quidni aperta vo ferme annos , vix alicujus nominis

ci ad ejus laudem tefemur? Veftra comitia Theologus extitit alibi quàm in Gal
perpendite. Ex plurimo eoque honorabili lijs , ubipræſtantiſſimihabiti ſunt , An
Doétorum cætu quorus quiſque conſultor ac gelomus , Rabanus, Haymo , Strabus ,
cedit , qui Divi Thomæ authoritate veluti Remigius, Paſchafius, Amalaricus. Ve
Splendente gemmå fuam ſententiam non rùm Theologiæ Scholaſticæ primă ori.
exornet ? Ai in conſultiſimo Patrum recef ginem ad D. Anſelmum referunt, qui

Ju Doftor hic fententiam rogatus frequentiſ- publicè Pariſijs olim Theologiam do


fime cenſet , ad quem utad lydium lapidem , cuit , & preſliùs quàm cæteri Patres fo
ſi quid ambiguitatis aut controverſiæ fue leant, egit de rebus Theologicis. Anſela
rit exortum ; communibus votis referendum mus Abailardum auditorem habuit, vi
exiſtimetis , & qui cum ſui placiti patro rum egregij, ſed nimiùm præfidentis in
num obtinuerit , incertam judiciorum aleam genij , & qui nimja ſui præfidentiâ , in
non fit habituruss, quin fecundum eum fenten eos errores incidit, quos acriter inſecta .
tia ferenda fit. Atque adeò hujus Religio tus eſt Divus Bernardus ; & quos ipſe

nis nomine graviſſimæ vetra authoritati poſtea ultimâ vitæ ſuæ parte , fummâ
gratias agerelibeat, quòd Doétoris Thoma innocentiâ & afperitate tranſactâ in
nomen ubique celeberrimum veſtra cum ob Monaſterio Cluniacenſieluit. Abaïlar

fervantia celebrius pofteritati reliqueritis. dum Magiſtrum habuic Petrus Lom


Quid majus dici unquam poruit ? D. bardus , cui ferunt Philippum Ludovici
Thomam Concilijmencem & arbitrum Craſli Francoruin Regis filium , Epiſ
eſſe , in cujus ſententia futuram Con copatum Pariſienſem , ob eximia ejus
cilij definitionem Patres agnofcerent, & merita ſponte ceſliſſe .Hic opus inſigne
quo veluti Lydio lapide , fapientiffi Sententiarum , ſummorum virorú com

mentarijs
DOCTRINÆ DIVI THOMÆ.
mentariis celeberrimum edidit ; quod ſis , quæ multis annis ipſum docentem
Theologis omnibus longo tempore ar . audivit , & cui jureliceac quæcunque ad
gumentum fuit ,in quo ſeſe ingenia exer Divi Thomæ gloriam pertinent , libi
cerent : quo in unum veluti corpus quæ vindicare : ſed nihil minus Angelicus
cunque ad Theologiam pertinent , Doctor Academiæ Pariſienſi debet, quç
oportunâ ſatis methodo , & apta par laureâ decoratum in numerum Docto .

tium connexione coegit. Hæc prima rum coaptavit , & ſummo amore uc
Theologiæ Scholaſticę quantùmconji . alumnum complexa eſt . Atque cam
cere licuit in Gallijs origo , quâ rantam Academiam & antiquitare & ſummo.
in Orbe Parifienfis Academia ſibi fa rum virorum præftantiâ totius Orbis

mam comparavit , ut cùm de rebus dif . celeberrimam , primam recenſeo , quæ


Petrus ficillimis reſolutio pereretur , prover ſanctiffimum Virum ſummo honore &
Blefenf.bium fuerit , eundum eſſe Pariſios. Ita amore proſecura eſt ; & ab æmulis
Epißoie enim Petrus Bleſenſis , natione Gallus, quondam vindicavit,revocatâ à quibuſ
in Anglia Archidiaconus Bachonienſis , dam Theologis intempeſtive latâ cen
cùm ad quendam reſponderet , dixit : ſurâ :atq ; his pręclarillimis elogijs ſuam
Poteram tibi dicere quod prudens illa mu erga Angelicum Præceptorem obſer
lier Ioab quærenti caput Sibe legitur refo vantiam ,totiOrbireftatam eſſe voluit:
pondiſſe : proverbium eft,utqui interrogant, Cùm D. Thomas fuerit univerſa Ecclefia
interrogent Pariſius ( ita olim dicebatur ) lumen prafulgidum , gemma radians Cleri
ubi difficilium quæftionum nodi intricatif corum ,fons Do&torum , Vniverſitatis noſtre
fimi refolvuntur. Verùm non immeritò ſpeculum clariſimum , & candelabrum infia
dixerim , ultimam Theologiæ manum gne, ac lucens , per quod omnes qui vias vie
Divum Thomam impoſuiſe: & Aca tæ , & Scholas doétrine ſane ingrediuntur
demiæ Pariſienſi , Theologiæ ad ſum lumen vident , claritatis vita , famæ clara ,
mum culmen perdu &tæ , gloriam contu . & ſcientiæ lucidæ , velut ftella ſplendida
liſe. Rudis erar ante D. Thomæ cem matutina refulgens & c.
pora , rebuſque naſcentibus fimillima ; Academiæ Pariſienſi Salmancinam ,
ac velur indigeſta moles : ſententiæ Pa- omnium Hiſpaniarũ celeberrimam ,ſub
trum ſine certo ordine , veluti ſcopæ jungo , quæ Pariſienſem parentem ha
diſfolutæ , & arena fine calce : opinio buit ; ſed in exhibenda erga D. Tho .
potiùs quàm ſcientia certâ ratione con mam obſervantia ſuperavit . Primus qui
Itans. Plurima quidem addidit Alber- Hiſpanos , ut craſſo vocabulo dicunt ,
tus , qui unus inter Theologos Magni Theologizare docuit , is fuit Magiſter
nomen conſecutus, ob magnitudinčin . Victoria , Ordinis Prædicatorum , qui
genij , & eruditionis , quâ in Philoſo . poft navatam Theologiæ operam in
phicis prodigium habitus elt , nullique Academia Pariſienſi, aſſumptâque Ma
poſt Salomonem ſecundus ; & qui ob giſtrali' laureâ , eruditionem omnem
audirorum frequentiam , cùm nulla fa quam in Gallijs didicerat, in Hiſpanias
tis ampla ſchola reperiretur , publice tranſtulit , & Pariſienſem Academiam
prælegere coactus elt in placea civitatis , Salmantinæ parentem fecit: cui etiam
cui etiamnum Pariſijs ubi hæc ſcribi erga Divum Thomam obſervantiam ,
mus, vulgo nomen adhæſit , corrupto quam nedum ex familia Dominicana ,
vocabulo , Place Maubert , id eſt Platea - Ted ex Vniverſitare Pariſienſi hauſerat ,
Magiſtri Alberti. Verùm tandem ulti veluti fuæ inſtitutionis parten dedit .
mam manum impoſuit , ultimamque Verùm eam obſerantiã Salmanticenſis
metam attigit Angelicus Præceptor , Academia plurimum auxit, addiro ju .
præclariſlimo illo opere Summæ Theo raniento ,, quo ſefead Divi Thomæ do .

logicæ , in qua, prætermiſſo opere Petri & rinam ſequendam aſtrinxit ,abdicata

Lombardi, Magiſtri Sententiarum , qui novas ſentencias cudendi aut propug


diu in Scholis regnaverat , omnium nandi libertate,aut veriùs libidine, quæ
Theologorum ſeſe ingenia exercent , ut rarò periculo caret, & frequentiùs, ut
jam ſolus in Scholis , in Academijs, in multis experimentis comprobatum eft,
Orbe litterato , D. Thomas regnare vi in perniciem fidei & religionis definere
deatur ; & quotquot in re Theologica ſoler. Iuramenrum celebri conventu

libri eduntur , non aliud quàm Summæ : die 9. Iunij 1627. habico , ab Academia,
Theologica Divi Thomae Commenta. unanimi omnium conſenſu , his verbis
rij dicendi fint. conceptum eſt , quo feſe aſtringunt
Nihil dubium quin Divo Thomæ quotquot laureâ decorantur. Iuro in
plurimum debeat Academia Pariſien-. quotidianis le &tionibus, quas in Academia
11
COMMENDATIO

vel Cathedra Moderator, vel voluntarius Patrono ac Doctori ſuo , quotannis pa


Profeſor legero , medočturum atque le &txa rentare folet , die illi ſacra , in Ecclefia
rum in Theologia Scholaſtica doctrinam S. FF . Prædicatorum : quò conveniunt
Auguſtini , Conclufiones. Divi I homa ; infulari Profeſſores omnes , Sacriſque
quas in Summa Theologica docet , ubi ho- peractis, orationi adſunt, quam ex ipfis
rum Do&torum mens aperta fuerit : ubi ve unus haber in laudem & honorem An
rò mens anceps & dubia , nihil doftúrum , gelici Præceptoris , Academiæ Patroni.
neque leſturum , quod eorum do trinæ ad .
S. IX .
verſari fenferim , ſed quod vel juxta meum
ſenſum , vel eorum qui Diſcipuli S. Augis Preclariſſimorum Ordinum Statutis, unan
fini , & S. Thome communiter cenſentur, D. Thomæ Doétrinam docendam effe
Sanétorum Patrum doctrinie magis confora decernitur.
ime invenerim .
Lovanien lis, & Duacenſis Academiæ , T incipiamus ab Antiquioribus :
quam ubique ſummâeruditione, & prę Celebris Sanctæ
UT ſuſtinæ , Ordi
Itantiſlimis Theologis famam obtinue nis D. Benedidi, Congregatio in Ita
rint , nemo neſcit : led eam gloriam , lia , quæ cùm illuftriffimum Montis
quam ſummam conſecuræ funt , erga CaſſiniMonaſterium contineat , tocius
D. Thomam amore & reverentiâ cu Ordinis caput & regula cenſenda eſt ,

mulandam fore exiſtimarunt, nullique illius diſcipulatum ambiens; cujus olim


Academiæ in D. Thomam obſequijs & magiſterium fuerat aſſecuta ; tanto ar
affectu inferiores videri voluerune. Lo . dore Alumniſui D. Thomæ doctrinam
vanienſis Academia ita Diyum Tho amplexa elt ut nullo prorſus gradu torâ

mam Patronum colit , ut non modò ip- illa Congregatione lejungantur à Do.
fius do & rinæ ac Divi Auguſtini tena minicanis ,Benedictini Thomiſtæ . Quo
ciſſima fuerit, ſed & ſpeciali ftatuco om rum ſapientiam & żelum aemulati plu .
nes alumnosaſtrinxerit, uc ad prolatum res ex aliis , jam paſſim eorum operâ ac
Divi Thomæ nomen , nudato prono . ſtudio , etiam in cæteris Ordinis Con
que capite reverenciam exhibeant: ita gregationibus, Do& rina D. Thomæ al
refert P. Ioan . à S. Maria , in vica D. cas fixit radices. Et quantùm ſpeciali.
Thomæ Gallicè ſcripta cap . 24. Dua ter attinet ad Gallicanam S. Mauri,per
cenfis verò Academia Eccleſiam FF . totum Regnum ampliffimè diffuſam ;
Prædicatorum ad folitos conventus de novimus inter cæteros R. P. D.Claus
legit,ac D. Thomæ eleganti ſtatuæ la . dium Saleſſes , nunc in Monaſterio S.
pideæ ,ibidem à ſe collocatæ ,hæc verba Andreæ , prope Avenionem , Priorem
ſubſcripſit : Sanéto Thoma Aquinati, Pa . digniſſimum qui cùm Burdigalæ ,
trono Academia Duacenfis . tùm in aliis Monaſteriis , in quibus per
CæterashujusRegni Academias prę annos plures Theologiam docuit , tot
tereo , quæ vel fuis legibus D. Thomz inſignes Thomiſtas effecit , quor Diſci
do& rinam defendere & propugnare pulos erudivit .
jubentur ; vel quæ hujus eruditionem Sacer Fratrum Prædicatorum Ordo
admiratæ ,ut Theologorum Principem in ſuis Conſtitutionibus dift . 1. cap . 14 .
venerantur,ut ruciſfimú ſibiMagiſtrum texcur. litterac. Diftriétè injungimus Le
ſequendum deligunt , cæteriſque ante Etoribus omnibus e Suble &toribus , ut prao

ponunt.Academię Toloſanz ,juſſu Pon- ftantiſſimam noftri Angelici Doctoris Sanéti


cificis Vrbani V.cujus ſupra Bullam in Thomæ Doétrinam ,femper legant, diſcant,
tegram retulimus , injunctum eſt , ut D. & doceant, & juxia eam omnia quæfita ,
Thomæ doctrinam tanquam veridicam e diſputata determinent; & definiant,ſuof
& Catholicam fe & ečur , totiſque viri que diſcipulos erudiant, & faciant ut Stu
bus promovere ſtudeat .Noſtra Burdis dentes in eam toto animi impetu diligenter
galenſis , quae me incer ſuos minimum incumbant. Eft enim excellentiſſima hæc
cdoptare dignata eſt , inſtar Tolofanæ
Doctrina , ſana præ cæteris , culta à Dołtio
erecta,ijſdem legibus ad D.Thomæ do -ribus viris , Ordini noftro utilis ; falutaris
&trinam propugnandă tenetur: in Ave univerſa Ecclefia , & toti terrarum Orbi
nionienlivero erectâ duplici Cathedrâ admirabilis, ac denique Chrifti Salvatoris
ad D.Thomæ do & trinam defendendam noftri judicio comprubáta . Lečtores ergo at
& promovendam , verè regnare dicen que Studentes, eam in le &tionibus , atque
dus eft S. Doctor. Sed inter extraneas , diſputat onibus non prætermittant , ſed in

quarum leges nobis minus cognita ea verſenıur , eamque explicent ; ipfi deni.
funt ; non eft prætereunda Patavina
que in fine fuarum diſputationum , rationis
Academia ; quæ D. Thomæ A quinari, bus contrariis folutis & fraftis , firmiſime
DOCTRINÆ DIVI THOME .

adhæreant : ftriété prohibentesne Fratres le- nibusfequi, & tueri debeant fanami
gerdo , dete minando, reſpondendo afferere Catholicam Do&trinam Fundatiſimi Dos
audeant ex propria ſententia, oppoſirum ejus Etoris noftri Ægidij Romani : ubi verò hujus
quod communi omnium judicio credituraffer- fcripta non reperiuntur, ex D. Thomæ do
tum à Sanétılimo Præceptore. Etrina ſuppleatur & c. Fuit autein Ægi
Ex ordine Minorum fufficiet nobis dius Romanus Ordinis Sandi Augufti

Seraphicus ejus Inſtitutor Franciſcus , niGeneralis , & Archiepiſcopus Biru

qui uni ex fuis , in certa quadam diffi ricenſis , ac Cardinalis , quondam Diſ
cultate plurimùm anxio , unà cum S. cipulus,audicor , & amanuenſis Sancti
Thoma , viſibiliter apparens , fic eum Thomæ , ejuſque Doctrinæ ſectator ,

allocutus eft : CREDE HVIC ( S. Docto ac propugnator acerrimus , pro cujus


ctorem indigitans ) Ovia DOCTRINA Do &trinæ defenGone librum edidit, cui
EIVS NON DEFICIET IN ÆTERNUM . Ex tutulus eft , Defenforium adverſus corrup
quo manſit mirabiliter conſolacus. Re torem , feu impugnaniem Doctrinam Divi
velationem ad longum refere non ex Theme
aliquo Dominicanorú libro , in quorum Congregatio Sandi Salvatoris La.
nullo prorſus legitur , ſed ex Venerabili teranenſis Canonicorum Regularium
Patre loanne à lesy Maria , Carmelita Ordinis Sancti Auguſtini in ſuis Con
excalceato , quimagna cum Sanctiratis ſticutionibus parte 2.cap. 11. de Litce
opinione noſtro ſæculo obiit , R.P. Ba rarum ftudiis paginâ 188. Porrò Lectores
filiusPontiusLegionenſis, Auguſtinia . certam methodum in legendo obſervent. In
nus , in ſuo Salmanticenfi Iudicio pro tem primisin Sacra Theologia , viam D. Tho.
nenda Doctrina SS. Auguſtini & Thoma, má fequendam precipimus , quæ ceteris
ab omnibus illius Academiæ Doctori. Scholaſticorum viis , ordine doctrina , fa
bus approbaro . Quam cùm Lucas Vva cilitate , integritate, & foliditate meritò
dinghus , Minorum Annaliſta , & qui . præferri debet. Et ibdiem paginâ 127 .
dam Frater Petrus de Alua , ut ficti Si ambo Theologiex noftris haberi non po
tiam rejeçiſſent( quaſiincredile omni terunt , faltem alter fit ex noftris , alter verò
no vidererur , Cælitem teſtimonio fuo, ex Ordine Divi Dominici , vel ex alio qui
Ecclefiæ Pontificum oracula conſi viam D.Thomæ Aquinatis fequatur, quam
gnaſſe, vel ſingularem Chriſti Cruxifi in noftrisScholis fequendam foremandamus.
xi Aſſeclam & Diſcipulum , Franciſcum , Gallicana Congregatio Canonico
ſtudium illius doctrinæ conſuluiſſe , rum Regularium , Ordinis San & i Au .
quam ipſe Chriſtus è cruce pendēs , ore guſtini, in Capitulo ſuo Generali Pa
proprio comprobarat ) rei veritate dili. rigis in Abbatia Sanctæ Genovefæ ce.
gentiùsconquiſirâ , inventa eft expreſ- lebrato anno 1650. cujus hîc eſt extra
liſfimèprædicta revelatio , cum nomine ctum authenticum , è Gallico idiomate,
illius Franciſcani , quidicebatur Eleu Latinè fideliter redditum.Capitulum Ge
therius , in primo quinque Tomorum nerale Canonicorum RegulariumS. Augufti .
manuſcriptorum , quos imprimendos ni Congregationis Gallia , congregatum in
reliquit anno 1587. quo obiit , Sandtæ Abbatia Sanétæ Genovefæ Parifiis menſe
memorię P.loannes Gelemans Canoni Septembri anni 1650. ſtatuit ut in Scholis
cus Regularís , & Superior in Monaſte Theologiæ , diéta Congregationis , lega.
rio Rubex - Vallis ,prope Bruxellam in tur S. Thome Doctrina pura .
Belgio ,f. 297. cap .86. unde ad verbum Sacer Carmelitarum Reformatorum
extracta eſt àP.Fráciſcolanſſens Elinga Ordo in Conſtitutionibus Provinciæ
præfentibus ejuſdem Monaſterij R.D. Turonenſis ,Reformationis Gallicanæ ,
Ægidio de Roy , ibidem Lectore , & ſub Reverendiffimo P. Theodoro Stra

R.Ď. Lanceloto de Bruyne, quiſubſcri- tio editis , parte 1. cap. 21.de Studiis, &
ptione propriâ , teſtimonium perhibue. Studentibus 8. 15. pag . 143. Pro Theo
re veritati , ut videre eft in libro præfati logia , quantùm fieri poterit, duo Leftores
Patris , De Authoritate D. Thoma, ad deputentur in eodem Conventu , qui ut plura
verſùs prædictum Fratrem de Alua , rimum docuerint Philofophiam :manè unus,
Gandavi impreſſo , anno 1664. alterà prandio legat , juxta ordinem à Deo
Sacer Auguſtinienſium , ſeu Heremi. finitorio præfcriptum ,ita utintra triennium ,
tarum Sancti Auguſtini Ordo in ſuis tota D. Thoma Summa perlegatur , hac
Conſtitutionibus partes.ca
partes.capp . 2. de
de Of-
Of feriee methodo & c. Et infrà num . 17 .
ficio & Authorita te Magiſtri Regentis, paginâ 144. Quod ſpectat ad D. Tho
pagina 275. Vtautem uniformitas quoad mam , quantum in ipfis erit ; illius Doftri
alia , in Ordine noftro cuftodiatur : volu nam ample tantur , cum interpretatione
mus ut Magiſtri Regentes in lectionibus Doétorum Ordinis noftri.
& determinationibus difputationum , in om Sacra Carmelitarum Excalceatorum

í í ij
COMMENDATIO

Religio in ſuis Conſtitutionibus parte muni elegerunt D. Thomam . Vnde


2. cap . 4. num . 6. Lectores Theologiæ quantumcumque ex incaleſcente in
operam dabunt , Sacram Doctrinam à San . dies affectu erga .Do & rinam Angeli.
Etis Patribus , præcipuè à D. Thoma ira cam poteft conjici ,nequaquam in hoc
ditam , edocere ; idemque Leétores Artium agone erunt amplius Minimi, ſed No
ebſorvent , fin minus officio Leftorum pri viſlimiprimi, granumque Sinapis, cùm
ventur. Item in Conſtitutionibus eo fit Minimum , excreſcet in immenfum ,
rumdem Fratrum Difcalceatorum Con ita ut volucres cæli , præcella ſcilicet
gregationis Sancti Eliæ B. Mariæ de illius Ordinis ingenia , habitent & re
Monte - Carmelo , vulgò Italiæ dictis, quieſcant in ramis Arboris hujus.
quibus & utuntur Carmelitæ Diſcala. Denique , ut alios omittamus Ordi.
ceati in Galliis , parte 2. cap . 15. de lic nes , etiam clariffimos , Societates , &
terarum exercitiis , Prelečtores cæteri Congregariones , quarum nobis ſtatura

que Fratres univerfi opiniones male funda- ad manus non pervenere , vel quæ nul.
tas, & novitetempræſeferentes deponant,& lo licer ſtatuto adſtrictæ , voluntario
S. Thoma doétrinam , tam in Philofophi- electionisjudicio , D. Thomæ do &trinæ
cis , quàm in Theologicis omnibus ſequan- firmiter inhærent , ut Congregatio Re
tur , & quæ in Summa docuit , præferant iis gularis S.Pauli Barnabitarum , Preſby
que alibi tradidit . Et ibidem num . s . terorum Oratorij , Patrum Doctrinæ
Philofophiæ Lečtor,tam in Logica ,quam in Chriſtiana , [ è quibus P. Arnaldus
Phyſica , & Metaphyſica , Doétrinam D. Milher, in erudito Curfu fuo Philoſo
Thomæ ampleétatur , ita ut contra ejus Do- phico , & P. Blafius Camblar , in ſuis
Etrinam nihil affirmet : præleget Authorem elaboratis Inſtitutionibus Theologicis ,

Thomiftam ,à Præpofito vel Provinciali de Angelicæ Doctrinæ guſtum ſuavilla


fignandum . mum exhibuere ] Sacra Societatis Ieſu
Sed quid opus eſt hujus Religiofiſimi Sodalitas , cùm in fuis Conſtitutioni.
Ordinis , umum , aut alterum Conſti bus , cùm in generalibus Congregatio

tutionum locum adducere , cùm paſſim nibus , Doctrinam D. Thomæ à ſuis


omnium manibus terantur Summæ five o mnino ſequendam decernit. Etqui .

Theologicæ , liveMyſticæ , quasjuxta dem in Conſtitutionibus parte 4. cap .


germanum D. Thomæ ſenſum , edidic 14.5.1. fic dicitur : In Theologia legetur
Reverendiſſimus Pater Philippus à San . vetus , a novum teftamentum , doctrina
& tiſſima Trinitate ,nunc Congregationis Scholafica D.Thomæ. Quæ conſtitutio
Italicæ , quæ Regna omnia præter Hil poſtea multò diſtri& iùs confirmata fuit ,
panias complectitur , Generalis meri & explicata ; nam in s. Congregatione
tiffimus ; & ex Hiſpana Philoſophicum generali can . 9 . fic dicitur : Sequantur

Complutenſe Collegium , & Theolo noftri Doétores in Scholaftica Theologia do


gicum Salmanticenſe , tanquam Tubæ Etrinam D. Thoma , juxta praxim in libro
clariſſimæ , per Vniverſum Orbem , de ratione ftudiorum ponendam , & à Præ .
Doctrinæ Thomiſticæ fonum validilla . pofito Generali explicandam : neque dein

mè ſparſerior. ceps ad Cathedras Theologicas promo


Regaliseriam & Sacer Ordo B. Ma veantur , niſi qui Divi Thomæ do &trina
riæ de Mercede , Redemptionis Capri bene affećti fuerint , ab eà verò alieni , à
vorum ,in Libro linguaHiſpana edito , docendimunere repellantur. Et in eadem s. !
cui titulus ; Compendio de la Regla y Con Congreg . cap . 41. fic habetur : Cüm
ftitutiones de la Orden de Nueftra Senora deputati pro ratione ftudiorum recognof
de la Merced , verbo Doétrina , Titulo cenda , poft accuratam diſcuſſionem , cho
ſexto , hîc fideliter Latinè reddito . multorum dierum collationem , fententiam
Ad aſſequendos Religionis gradus legi ad Congregationen retuliſſent circa partem
dobet Doctrina S. Thomæ , prout explica- Speculativam , & deleétum opinionum , Con .
tur à noftro Reverendo Patre Magiſtro gregatio judicio illorum probavit ; & primo
Zumel. Ita præcipitur in virtúte obedien loco unanimi omnium confenfu , fatuit

tiæ , & ftatuitur à tribus continuis Gene doétrinam fancti Thomæ in Theologia Scho
Talibus Capitulis, celebratis Guadalaja . Laftica , tanquam folidiorem , fecuriorem ,
ri Anno 1609. Murcia intermedio Capi magis approbatam & confentaneam noftris
tulo , Anno 1612. Calatayadi , Anno conſtitutionibus , fequendam . Et decreto
1615 . 56. deputatorum regulæ approbantur ,
Sacra Patrum Minorum , ſed merito & ſubditur: Patres deputati ex varijs na
Maximorum ,Religio ,in Capitulo Ge tionibus pro libro de ratione ftudiorum re
nerali Barcinone Anno 1661. celebra . cognofcendo , cùm de delečtu opinionum , pri
to , ſell.15. Doctorem fibi aflenſu com mo loco tractandum cenfuiffent , ac tan
DOCTRİNÆ DIVI THOM Æ.
quam fundamentum propofuiſſent doctrinam tanti fecere Concilia , utnè contra dü
Societatis debere effe uniformem , ſecuram , bitatam mentem quidquam ſtatue
& folidam : poft accuratam diſcuſſionem , rent, ſententiam ſuſpenderint ? Quem
en collationem multorum dierum ; ftatue - Pontifices pluribus , aut inſignioribus

runt communi confenfu quæ fequuntur. Pri encomijs commendarunt? In cujus ver
mò noftri omnino fanétum Thomam ut pro ba Academiæ jurarunt ? Aut quem de
prium doĉtorem habeant , eumque in Scho mum præclariſſimæ totius orbis Fami
laſtica Theologia ſequi teneantur : tum quia liæ unicum GbiMagiſtrum ſequendum
Conftitutiones nobis eum commendantie elegerunt: Hæc cùm in alio repereris;
Summus Pontifex ClemensVIII. id fe cu ipſe Aquinati meo primus æquabo : ſed
pere fignificavit: tum quia cùm unius fcrip ſi his docibus fan & iffimus Vir omnino
toris doctrinam in Societate eligendam , con ſingularis fit , & cæteros infinitis pene
ftitutiones moneant, nulliushoc tempore do intervallis ſuperet ; quid dubites cæte
Etrina poteft occurrere , quæ fit eå folidior ris D.Thomam anteponere , qui parem
aut fecurior ; ut non immeritò fanétus Tho non habet , & tantùm cæteris eminer,
mas , Theologorum Princeps ab omnibris quantüm lentu folent inter viburna cu- 1.
Virgil
Eccl.
habeatur. Et Regula 13: pro Theologiæ preſsi?
Profeſſore . Non fatis eft Doctorum refer Érunt forîtan hâcætate qui ægrè fe
re ſententias ; & ſuam reticere , fed defena rant hæc àmediçi:qui, ut olim de his fi
plininis
dat opinionem S. Thomæ , vel quæſtionen milibus Plinius dicebat , ( nam nullum
in praf
ipfam omittat. unquam fæculum eo vitio caruit ) fta- biftori
tim fapiunt , ftatim fciunt omnia , neminem natior:
$ . VLTIMV S.
reverentur , neminem imitantur , ſibique ip
Ex ſuperioribus concluditur D. Thomain fis exempla funt : & qui malint errandi
cæteris Theologis , qui in Scholis au periculo libertatem redimere quidlibet

diuntur , fine ullius injuria poffe ante lenciendi, quàm alterum majorem ag
poni. noſcere , & magiſtrum ſequi. Scio plu
rimosolim contra D.Thoinam ſenſille ,
X his quæ jam fusè fatis explicui ac etiam nunc aperto marte pugnare.
mus , apertiffimè demonſtrari exi
Em Et utſciasnon deeffe plures D.Thomá
ſtimo:D. Thomamcæteris Theologis , gloriæ infenfos: quod à me his diebus
qui ſuas Scholas inſtituerunt , multis deprehenfum eſt,cùm hanc S. Doctoris
partibus ſuperiorem eſſe , & ſine ullius commendationem concinnarem ; pau
injuria & contemptu poſſe añreponi. cis referam . Iacobus Granados , Socie
Suum quidem cæteris honorem haberi tatis Theologus ; in D. Thomam egre
velim , præclariſſimo ingenio , & pari giam laudationem ſcripſerat :Sed male
acumine præditis : Sed Itella claritate aliquem habuit , virum alterius inſtituz
Itellam ſuperat, nec omnes licèt proce . ti commendafle D. Thomam ; unde po :
ras arbores pares magnitudine natura ſterioribus edicionibus hæc commendaz
fecir : Certè D. Thomam ita Franciſ . tio omnino reſecta eſt : ſed adeò parùm

cani Inſtituti alterum Decus nuncupa : caurè ; autveriùsadeò ftupidè, ut in in


vir : Theologorum Theologům , Alpha lit. dice inter capitum titulos hujus etiam
Titel .
mans, terarum omnium , veritatis unicuń artifi capitis demirabili doctrina D. Thomë
cem , architectum omnium litterarum , fcien titulus relictus fit : nam editione Muffi .
tiarumque omnium delicias. Nec ipſe ul pontana anno 1624. in Tabula ſeu indi:
tra modeſtæ laudationis limites abri ceprimæ partis, hi tituli & capitum Ar
piar ; fi dixero D. Thomam inter cære . gumenta reperiuntur . Cap. 1. de dignita
ros locum obținere , quem tenet ftellas te & excellentia Theologta.Cap.2.dejucun
inter Lunaminores. ditate & ftylo Sacræ Theologia Cap. 3. de
Enim yero ( erudite Lector ) quem in S. Thomæ Aquinatis ingenio , atque doĉtria
ter cæteros , licèr eximios Theologos; na mirabili . Et præter invictum hoc af
quos ulla unquam ætas tulit ; reperies, gumentum corrupti codicis ; hanc
qui ſcientiam , cælefti infuſione ; & ab etiam tractationem citat Laurentuis à
Apoſtolis edoctus divinâ revelacione Ponte, Tomo 2. in Sap . Homil. 13 . In :

acceperit , & inconcaſſa rútilimaque dogo digna plane ratio teftandi infenſum ani:
mata , fine ullo prorſus errore conſcriple. mum ; ob concertationes privatas &
rit : Quis unquaṁ magis preſlis veſti . Scholaſticas , laceſſere ſanctitatem ; &
gijs Patribus adhæſic ; omniumque ſen refe &tis laudibus hujus quê æquare nôn
ſum tanquam fuæ in eos obſervantiæ poflis , velle gloriam minuere. Abſit uč
præmium aſſecutus eſt ? Sed cujus ſcrip- exiſtimem ea corruptione cemeratam
ſcelus admila
ta Chriſtivoce comprobata ſunt:Quein fidem publicam , & pene
íí iij
COMMENDATIO

fum in D.Thomam ,ab aliquo ejuſdem Inquiſitionis Commiſſarium :cujus Epi


cum eo Authore inſticuri, quod ſeveris ſtolę hîc longă partē viſum eſt referre ,
legibus jubet D. Thomæ doctrinam quòd egregias D. Thomæ laudes conti
Cardi.
defendere , & gloriam promovere. Sed neat. Hoc,inquit,mihi dolendum accidit, nalis
hujus , quiſquis is fuit male feriatus ho Commëtationesmeas rude quid , & impoliti Palavi
mo , & eorum qui cum D. Thoma ſe elle pro ingenio tuo. Sed tanquam tabulas cinus.
paria facturos gloriantur , quidam lepi- fabré piltas exornare ftudui, illito auro, utiq ;

dè hanc gloriationem compreſlit , his Ophirio ,nempe ab illis venis eruto ,


verſibus , quibus alludit ad fabulam il quoquelocupletatus es,D. Thomæ codiceslo
lius ranę, quæ cùm bovem vidiſſec,tantâ quor : viri , quo non tam Ordo tuus , quàm
mole & grandimugitu attonita , ut pa . Chrifti Ecclefia , ipfumque humani generis
ria faceret , attracto aëre , magno oris nomen , meritò glorietur. Sentio equidem in
hiatu , cotum pulmonem inflavit , ſed me tanti Scriptoris pretium , unà cum ætate,
heu miſera crepuit. Verſus ſic habent. fed longé ſupra ætatis incrementa creviſſe .
Ecce bovem mutum , qui longa filentia Vix crederem niſi expertus,ab aliquibus in
Theologica luce diu verſaris, tanti Doctoris
juffus
Rumpere , grande Dei arcanum pleno magnitudinem fibi inaſpeitam favori ac

ore boavit : fame quadamtenus affignari. Perinde his


Atque fuis totam implevit mugitibus accidere mihi videtur , ac terricolis cælum

orbem . auſpicatis , quibus quantò ſole inferioribus,


obftupuere omnes, fimul obftrepuerelo tantòipſe minor apparet . Praclarè mecum
egit divina bonitas ; quod me vocavit ad
quaces
Rana , limoſas quotquot tenuere pa eam Religiofam cohortem , quæ jubetur An

ludes : gelici Preceptoris Theologiam ſequi :eam


namque fequerer, vel injuffus ; imi vix non
Atque bovem contra paria obmugire
ſequerer, vel prohibitus :certè perinde ſeque
parantes ,
Totum pulmonem inflavere : fed ad rer Scriptoris authoritatem nihilillectus, fed
cujus non eſſem ignarus.Nimirü egregia fcri
crepuere.
pta ceu vina , ſoli quamquam incerti fint,cum
Hæc ſine ullius injuria velim à me di&ta ſapore pretium ferunt. Iam verò bæ poftremi
intelligi, cùm non æquum fit convitijs hujus anni Diſputationes , quas é ſuggests
fan & illimum Virum defendere : quem diſtavi, & quarum tibi fummam dico , plus
ſumma fancitas & fingularis erudicio , aliquanto,quàm fuperiores editæ à me, tibi

omnino extra telum & ictum poſuit Aquinarem tuum redolebunt : quo tantopere
mortalium & ineruditorum hominum , nunc dele&tor ,ut vix aliumé Scholafticis diu
quos ſui duntaxat capaces invidia repe . terā ſine faftidio : Non quòd in cæterismulta
rit .Verú quiuniveritati litant,nec malo non inveniam , ignota mihi , & oppidò pul
genio in contentiones & invidiam , ſeſe chra ; ſed alia plura longè pulchriora me in
abripi finunt, hicertè non ſibivitio ver venturum fuiffe intelligo , fi D. Thomæ tem
tendum putabunt , fi D. Thomam eo pus illud impendiſſem . Quis autem piſcato
loco habeant, quo ab Academijs,à Con ris confilium probaret , qui omiſſo vivario,
cilijs , à Pontificibus , totâque Eccleſia Certiſsimam le&tiſsimamq; prædam pollicen .
habitus eft : à quibusnihil unquam con te , in fluvio potiùs quamquam piſcofo retia
tra vel apertam vel dubitatam hujus fortuna committeret? Id ex me fæpè audiunt,
mentem , aut definitum , aut tentatum quime audiunt : quamvistanta fit D. Tho
etiam fuit . Sane Cardinalis Palayicinus mæ , & feftatorum frequentia , & laudate
inter Societatis Theologos & dignitate rum approbatio ,utramque tamen adeò infra
& eruditione non poſtremus , ſecum merita mihi videri ; ut inde communem hu
præclarè actum exiſtimavit , quod ad mana perſpicientiæ tenuitatem , vel afper
Religioſam eam cohortem vocatus nari cogar , vel miſereri. Ipfe veró , qui
fuiſſet , quæ jubetur Divi Thomæ tibi longé pre me Sanctiſsimi Scriptoris ut
Theologiã ſequi:nec putavic cęteris ſe doétrinam ita gratiam comparaſti ; id mihi
feciſſe injuriam ,cùm dixit: non ſine fa . ab eo impetra , utnon minor mihi fit ejuſdem
ſtidio cæteros à le Scholaſticos lectos imitatio, ac admiratio . Haud quidem tanta
fuiſſe,& pene in alijsmalè consūpti tế mihi votorum ſuperbia eft , ut eo aſpirem ,
poris illum pænituiſſe ,quod inajoripro- quod fummisſummum ,minoribus inſperabi.
fe & u uni D.Thomæ legendo impendif- le hujuſmodi eſſet fcribendo tradere, non
ſer.Ita fcripfit Epiſtolâ nuncupatoriâ li quæ fed qualia ipfe tradidit ,quæque ni ocyus
bri 7.de virtute & facramento Pænitē . à cælo terris ereptus , tradidiſſet. Egregie
tiæ ad P.Vincentiū Preto , Ordinis Pre collocatam à me operam interprétabor , ſo
dicatorum ,Sacrę Romançac Generalis aliqua ex iis ,me allaborante , detegantur ,
DOCTRINÆ DIVI THOMÆ.

que ab ipfo tradita , ab aliis , ceu fellule tionem D. Chryírtomus & argumen ="Diume
minutiores in cælo tot frequente ſyderibus tum proferebat , mihi D. Thomæ exhi- Chryſo

inobſervata . Nimirum non ftellas modė, bendum eſſe fateor : Neque enim nos Prafas.
ſed gemmas procreare conditionis eft noftra . quæ ſcimus , ab ingenij bonitate , atque in Epift.
D.Pana
tem ſupergredientis : abditos earumdem the acumine fcimus : fed quòd illi viro impenfe L.

fauros reperire , ac Reipublicae bono prodere, affecti, ab illius leftione nunquam diſcedi
& præclarum inventionis titulum prea mus. Verùm aulim præterea , nihil mi.
mium habet.
nùs quàm ego acceperim , cæteris pola
Hucuſque Cardinalis Palavicinus : liceri; & in aliorum gratiam , quæ Chry
.
ubi quod inquit , ſe plura repertyrum ſoſtomus ſubjungit uſurpare : Si vos quo
fuiſſe, ſi cæteris Scriptoribus legendis que in animum induxeritis , huic leétioni
collatum tempus , uni D. Thomæ im- ftudiofam ac diligentem operam navate,
pendiſſet: ipſe à multis viris eruditis au . nihil aliud fane erit quod vobis inquiren
divi , quos pænitebat tandiu cæteris im dum fit.
moratos, tardiùsad D.Thomam acceſs Nolo te diutiùs / erudite Lector )

fille : cui palam & fæpiùs ampliſſimas morari: ſapienter Palavicinus dixit,egre
gratias referebant, quod cùm hujus di. gia ſcripta ceu vina cum fapore pretium
vini Viri Operibus evolendis per aliquot ferre. Ad experimentum te voco & cer
menſes incubiſſent ; multò plura quàm tus fum & iurare auſim te brevi di .
in cæteris perplures annos , & ſolidiora curum , quod de Salomone olim Re
quibus delectabantur , & ſe ſolidiùs gina Saba , famam omnem magnitudi.
paſci adimus ſentiebat, didiciſſent. Ita ni rei decedere ; nec minimam partem
jam fatis apud ſapientiſſimos Theologos earum rerum , quæ de D. Thoma dici
comprobatum eſt de Angelico Præce. debuerant, fimeritis paria dici poſſent,
D.Gre prore ; quod de D. Bafilio D. Grego- dici unquam poruiſſe : & jam audire Te
gorius rius Nazianzenus dixit : Is apud nos eru mihi videor , poſt deguſtatam leviſſime
Naziã .
Senas. ditiſsimas habetur , qui libros illius quàm D. Thomæ do & rinam , hæc Samarita
maximèintelligit ac lingnà verſat, auribus norum verba reponere , cùm poft audi.
inſtilat : anus enim omnium loco ftudiofis ad tam à Samaritana muliere de Chriſto

eruditionem comparandam ſufficit. Ego fa- relationem , ad ipfum acceffiffent : lam


nè cui de meipfo fine cujuſque iniuria non propter tuam loquelam credimus : ipfe
loqui licet , ſenſumque proferre : quid enim audivimus , & fcimus , unum D.

quid eruditionis in rebus Philoſophicis , Thomam , Scholæ Principem , Naturæ


Theologicis , Ethicis , aliiſque in me Genium , Orbis Magiſtrum , nullius in .

eft , id uniD. Thomæ acceptum refero : iuriâ , cæteris omnibus Theologis eſte
& quam D. Paulo grati animi teftifica- anteponendum . Vale.

ir ijil
ALIUD ELOGIUM S. THOMÉ AQUINATIS.

HOMAS Angelus erat, antequam eſſet. Doktor Angelicus:

Angelorum Diſcipulus, & penè amulus fuit:


Multa ab Angelis didicit , quædam Angelos docere potuit.

Aut Theologiam ad terras deduxit é coelo ,


Aut ſcivit in via quod videtur in Patria :
Audivit Apoftolus arcana verba , fed ille tacuit:

Que Paulo dicere non licuit , hæc Thomas dixit :

Myſteriorum compendiam eft Summa Thoma ;

Collegit in ea quidquid doceri poteft aut fciri:

Incluſit Hieronymos , Auguſtinos , Ambroſios, Gregorios :

Inclufit ſeipſum , major feipfo & minor :

Epitomen fecit aliena ſapientia , @ Summam fue.


Didicit omnes qui Thomam intelligit ,

Nec totam Thomam intelligit qui omnes didicit .

Auguſtinus aliquando obſcurus , apud Thomam eft clarus.


Vbi alij dubitant , Thomas non ambigit :
Vbi omnes definunt, inde incipit:

Inde progreſſus , ed aſcendit qud nemo præiverat:

Sequitur previam fidem , @s eam ducit :


Sociam facit Theologiam fidei @ Magiſtram ,
Oftendit quidquid illa credit ,

Neque aliud ſupereſt niſi lumen Gloria , poft Summam Thoma.


De Deo loquitur quafi vidiſſet :

De Angelis fic disputat quaſi Spiritus eſſet:


Ingenerat horrorem peccati dum oftendit :

Amabiles facit virtutes dum defcribit :


Incarnatum Verbum fic explicat quafi vox Verbí .

Siſte aliquando , Thoma , pervenit ad fummum Summa tud

Ire ulteriùs non poteſt , niſi aliquid quærat post omnia .

Benè fcripfifti deme Thoma:

Probat fcripturam hominis qui charaéter est Patris :

Silete lingua , ubi Deus laudators


Fallere non potest qui laudatur , dúm qui laudat non fallitur.
Appellent homines Thomam Angelum Theologia ,

Dicant Pontifices Summam tot miraculis constare, quot titulis


Plus dicit una vox benè.

Chriſtus est Verbum Patris , Thomas adverbium Filj.

Quam ergo mercedem accipies :

Quàm bene ſcripſerit , collige ex teſtimonio ;


Quàm benè vixerit , diſce ex præmio ;

Vt fcias meritum virtutis , datur optio premij :

Quid eligat nifi Deum qui novit pretium Dei ?

Nec potuit eligere majus , nec debuie minus :


Male ſcripſerat ſi aliter elegiſſet.
Accinebat olim R. P.PETRUS LABBE ,
Societatis Jeſu ,
Approbatio Academic Pariſienſis.

Ecreto Sacræ Facultatis Pariſienſis , ſuperimponitar ſuffragium hocce commendatițiuni


D perpetuis iſtis Commentariis , quibus inſudavit labore improbo, omnibus probando , Rea
verendus admodum Pater JOANNES BAPTISTA GONIT , Biterrenfis , Ordinis Fratrum
Prædicatorum , Provincia Tolofanæ , ftri&tioris obſervantiz , atque in Academia Burdigalenâ
Antecellor. Quod quidem opus ſuum jam tum propalatum ſub titulo, Clypei Theologie Thomiſtica :
Jamnum incudi ſuæ reddidit, & per tunfiones aſiduas , tot eruditisacceſfionibus amplificavit , ut
non tam illud ipſum , quàm novum opusnovâ fabricatione coagmentatum coaluiſſe videatur ; fic
Clypeus ille fa & us eft SC VIV m ingens, abſque quo tamen ſtipendiarius fa & us fitopifex ejus &
impercurbabilis malleator , citra quam au & ionem præponderaret non tantùm Clypeo ſepremplici
nominatiſſimo , ſed etiam quingentis fcutis aureis quæ fecit Salomon , non ſepofito illo uno in
cujus laminas auri ſiclos dederat ſexcentos , ita ut in unico ifto inſtrumento militari, quaſi in
armamentario inſtructo , talem fibi accingant armaturam noftri Palæſtritæ candidati, qualem
videre eft dum inſequitur nimbus peditum , clypeataque totis agmina denſantur campis; nili
quod ita Clypeo huicinſericut machæra , utlepidè di& um uſurpemus, hic ſcuri dulcior aſus erit ,
cum tota Clypeum pro claſſetenebunt. At enim mirum quantum Author hic claſſicus , alioquin vitæ
cænobiticæ affecla , minutioſus operoſas exegit vigilias , quando nuſquam à fcriptione & lucu
bratione fibi dederit ferias in recudendo ſeuto , quod juris faceret publici . Porro omnia ſic ſunt in
hoc opere concinna , & fidei conſona , ut nihil nervofius , nihil elaboratius , nihil argurius ,
ſolidiusnihil. Hujus Clypei cælatura (adinſtar vererum ) perhibet communita Fidei dogmata ,
ſenſa Patrum enodata , morum beneplacira regulara , nil denique deſideratur , quo ſcien
ciſſimi evadant ſacris initiati concertationibus , atque adeò armatiſſimi in pia paleſtra compa
sebunt, Anteſignano & prævio duce iſto Clypeato , quem ubique ſentiant affici quod loquitur ,
quem utique loquentur omnium ora commilitonum , quorum ingenres animas æternitati ſui
operis ve igales habebit : nec enim minoris pretij auctoramentum illi debetur , è cujus
færura ingenij Clypeata Theologia Angelica , faliciùs quàm Pallas armata, è Jovis cerebro
prognata , terriculamentum erit erroribus. Et quia adoptivo jure inter filias ſuas connumerat
Academiam Burdigalenſem , Alma Facultas Pariſienſis , hinc eſt , quod prælaudatum Profeſſorem
ejuſdem Academiæ Gonetum , quafi conſpicqum inquilinum ,benevolentiæ fuæ gratiâ cumulatum
volyit , ut qui divinæ ſcientiæ apicem , nullo refragante calculo, ſummi ſui beneficio ingenij arti
giſſe noſcitatur. Conſcripſi ego Doctor Theologus Facultatis Pariſienfis , ſexto Kalendas Maij ,
Aono Domini M. DC. Lxix . à Comitiis ejuſdem Facultatis menſtruis Aprilibus.

CHAPEL AS
Curatus S. Jacobi à Madabovia .

ipprobatio Academia Burdigalenfis.

Peris Theologiciquod inſcribitur Clypew Theologie Thomiſtice contra novos ejus impugnia
O rores : Authore P. F. JOANNE BAPTISTÅ GONET , Ordinis Fratrum Prædicato
rum , Sacræ Theologiæ in Academia Burdigalenſi Profeſſore , & Anteceſſore , quinque Tomos
jn univerſam Doctoris Angelici Summam , diligenter evolvimus , & quæcumque in illis dođe,
perſpicue; & ſubtiliter agitantur , ad amullim expendentes , nihil fidei , nihil piecati , nihil
probismoribus adverfum , Sacris Paginis conſona omnia judicavimus : exponi omnia luculenter
ad majeftatem argumenti , digna omnia , quæ publica utilitati in lucem quamprimum ederentur.
Quà unanimi ſtudioſorum omnium plaulu , prælegeniem audivimus ,ea probamus; coſdem ubique
doctrinæ libi familiaris imbres , ſcribens extillat , & erudiens. Quare hoc opus ſuum rypis exararo
meditanti , libentiſſimè fuffragamur, atque in certam hujus Academici fætus commendationem ,
Chirographum noftrum appingere voluimus. Datum Burdigalæ die .Januarij anni 1659.

FONTENITI Cancellarius.
Lopes Eccleſiaſtes Burdigalenſis , Do & orRegens.
Fr. ARNALD Auguſtinianus.
Fr. ANDREAS TOVTON Ordinis Carmelitarum .

Licentia Reverendiſsimi Patris Generalis .

Os Frater SO ANNÉS Baptista Di MÀRİNÈS , Sacræ Theologiæ Profeffor, Ork


diniſque Prædicatorum humilis Magiſter Generalis & Servus.
Harum ſerie , noſtrique authoritare Officij, Tibi R. P. F. Joanni Baptiſta Gonet , Sacrt
Theologiæ Profeſſori, Conventus noftri Burdigalenſis , Provincia Toloſana , licentiam facimus
& facultatem , publicis typis committendiopera Theologiæ à te compoſica :modò priùs à tribus
in Theologia Magiſtris vel Profeſſoribus Ordinis noftri , à Reverendo admodum Patre Provin ,
ciali Tholofano deputandis, fuerint approbata. Servatis inſuper , juxta ſacros Canones, Decreta
Summorum Pontificum , Conftitutiones noftras , & Capitula generalia , ſervandis. Datum Roma
die 3. Februarij anni 1638 .

Fr. JOANNES BAPTISTA DE MÀRINIS MagiſterOrdinis. Regiſtrata folio 80.


Fr. JACOBVS BARILIER Magiſter & Socius.
Commiſsio R. A. P. Provincialis.

Os Fratres JOANNIS ANDREAS FAVRE , Provincia Toloſanæ Fratrum Prædicatorum


humilis Vicarius Generalis & ſervus. Tenore præſentium , noftrique authoritate Officij,
Reverendos Patres Vincentium Baron , Joannem Baptiftam Maderan , Jofephum Mailhot , &
Anconinum Maſſoulié , Sacræ Theologiæ Profeſſores , nominamus & inftiruimus Theologi.
çorum Cenſores operum , quæ Reverendus Pater JOANNES BAPTISTA GONET , in Burdigalenfi
Univerſitare Profeſſor publicus , in lucem editurus eſt . Datum Toloſæ die 13. Oétobris anni 1658 .
In quorum fidem his officijnoftri ſigillo munitis propria manu ſubſcripfimus.

Fr. JOANNES ANDREAS FAVR E Vicarius Generalis qui ſupra. Regiſtrata folio 36.
Fr. JACOBUS VALETE Socius.

Approbatio R. P. Vincentij Baron Sacræ Theologiæ Doctoris.

Ræfixum huic libro ( quem pari voluptate & attentione evolvi ) Clypei tirulum , do & rinä
Pequeno
quam profitetur injurium , ſuoque authori inofficioſum , prima operis ſpecies denunciarar,
videbaturque indignusluce , qui veluti propriæ infirmitatis conſcius , umbram ſub ſcuro quærerec
non lucem , latibulum , non theatrum . Duplex fiquidem Clypei munus , vericati ( quæ oriu ſuo
tenebras diſcutit , fugatque errores intrepida ) infenſum ; dum quod tegit, obfcurat ; arguitque
latentisignaviæ quod protegit. Verum Solis eft Clypeus iſte , pura luce micans : ſcutum eſt innato
jubarepellucidum , cujuslumine quodnon lucet , abſconditur : quod non accenditur, friget : ſit .
quenativæ lucis ingenitæque dignitatis teſtis elt ſplendidiſſimus , non inſcitiæ latebra , aut ignaviæ
munimentum . Mentem enim ſuam , radianti hoc circunſellus Ancili, quaſi ſub ipſo Sole Author
expoſuit ; nec ſereniori prodire Colo poruit do &trina Thomiſtica , quam facilius nemo, nemo
fæliciùs , hæreditario corufcantem fplendore , hucuſque propalavit. Rutilanti hoc te &tus , aut
potiùs dete & us Clypeo , qui latere geſtiebat , Adverſariorum perftringit aciem , retundit fpicula ,
ſolvit verſurias , ridet ſophiſmata , vanoſque conatus . Nullam in eo ſedet Pilum ; quædam defatigat
& velut levia tela laxo finu eludit : quædam difcutit, & in eum qui miſerat, valentiore manu
Teſpuit & retorquer . Enimverò dum explicar, quid lucidius ? dum refellit , quid nervoſius ?
quid ſolidius dum edocer? In aliis Scriptoribus fucata plerumque aut diminuta veritas , urpote
fervituti addi& a autlaſciviæ ; hic pura & plena , laſcivire neſcia aut ſervire , quæ naturæ imperač
gratiæ ſubminiſtra , quæve Angelico enata ſinu , terrena ridet , docens amare celeſtia . Cæterùm
quæcumque docethujus operis Author , plus habent fiduciæ quam curæ , ſplendorem illi affin .
dunt , ftyli non fucatus decor , ſed candor perpetuus ; oratio non ſollicita quæ Rhetorem fapiat ,
ſed fluens quæ Theologum , calentibus condita Patrum ſententiis , quibus non verba , ſed mores
componat , animiſque ſcribat non auribus, ut fan & ioris diſciplinæ decet Myſtam , qui codem
loco habet pigmenta, quo figmenta : cuimuliebre cenſetur ornamentum , concinnitas , frađique
animi index certus, cultus ſermo , qui luceredocet, non vivere . Nec tamen inconcuflæ firmitati ,
ſua deeſt licèt diſſimulata ſubtilitas , effe& u potens quæ habitu ftudet latere. Quiſquis ergo pro
veritate gratiâque divinâ depugnaturus accedis , huic armamentario indubiè manum admove , &
inexpugnabili fcuto circundabit te veritas ejus. Tevero quam nunc in lucem producis certior genij
tui proles , audeat inculpanda accuſare , quod diutius quàm par erat celaveris fpeculum mentis
tuæ , ubite omnis ætas ventura poſſit inſpicere , una que genuinum Theologiæ Thomiſticæ ſenſum .
Neque enim inter caliginoſa exundantis undique mendacij tempora ,tardiori mora ſubducendus
erat litterarius hicce Clypeus, quem citato mandandum prælo cenſeo , quo ſe , ſapidæ veritatis ,
falutiſque avida poſteritas , tanquam fido animimunimento circumdet s ne labente in pejus ſeculo ,
divinorum ſcientia , quæ ſummanobis debereſſe Philoſophia , iners evadat Philologia , ſterilique
oblectamento deſerviat quæ debuit eſſe remedium :docet iſta Chriſtianum hominem , profectum
faam vitâ aſtimarç , non garritu , tantùmque libi ſacræ ſapientiæ adſcribendum , quantum non
cupit nec timet animus ſupernis inhians . Datum Pariſiis 1. Martii 1659.

Fr. VINCENTIVS BARON Sacræ Theologiæ Profeffor.

Approbatio R. P. Ioannis Baptiſtæ Maderan , Sacræ Theologiæ Profefforis ,


& Conventus Burdigalenſis . Prioris .

Lypeum olim Phidiæ mirata eſt antiquitas , ego hunc quem in Theologia Thomiſticæ defen
Cho
fionem editum vidi & perlegi. Illum mirabilem fecit occulta partium colligatio , ſoli artifici
nota; adeò ut disjun & â ab aliis unâ, tota ſubito ſolveretur ſtructura, ſoluſque Phidias diviſas partes
iterum copularer. Ifte non reconditam certè,fed evidentem Do & trinæ Thomiſticæ demonſtrat con
nexionem . Tanta ingenii perſpicuitate profundiora pandit Author Theologiæ myfteria ;ut pervia
ja m fiat ftudiofis omnibus,ſublimis licet Thomiſtarű do &trina,necminusfacilis quàm clara. Tanta
rurſum perſpicuitare judicii ſeparata ſubne& ic dogmata ; ut cum varias Theologiæ partes ſolâ arre
Thomiſticâ jun & um iri oftendit , nulla vi poſle juncturam ſolvi non diffidat. In alio Phidiæ Cly
peum iſte ſuperar:nimirum nedum ſcurum eft quod hoftium rela eludat facilè , fed & armamenta .
rium ampliſſimum , unde ſagittas promat Thomiſta , quas in hoftes conjiciat non inani ictu . Cim
igiturantiquo illo Phidiano & corrodente temporum limâ conſumpto, iſtum Theologie Thomiſticę
Člyacum laude cenſeam digniorem , optaverim etiam in fæcula famofiorem . Datum Toloſæ in
Conventu noftro S. Thomæ Aquinatis die 4. Januarij , anni 1659 .
Fr. JOANNES BAPTISTA MADERAN , Ordinis Prædicatorum , Sacræ Theologiæ Lector.
Approbatio R. P : Joſephi Mailhot Sacræ Theologiæ Profefforis,

Urſum hunc Theologicum attentionemagnâ , majori animi voluptate perluftrantimihi: ſeu


Unitor
occurrens, facile perſuaſit ut cum publica luce planè dignum cenſerem . Unum duntaxat minus
in ipſo placuit. Operi ſuo Author impoſuit Clypei nomen , cùm illud revera fit illuftriffima omnis
generis armorum officina , quibusaur defendi fincera antiquæ ſapientiæ dogmata , aut imperitz
novitatis yana commenta refelli poſſunt. Et tantum abeft , utex eo quippiam Sacrofan &tæ fidei,
ſeu Catholicæ Romanæ Eccleſia oppugnet oracula : immo per illud ubiquc munitiſſimum ipſius
Fidei , totiuſque Orthodoxa Do &trinæ antemurale , id eſt , Thomiſtica Thcologia , validiſſime
propugnatur. Datum Burdigalæ 25. Martii , anni 1639.

Fr. JOSEPHVs MAILHOT, Ordinis Prædicatorum , Sacræ Theologiæ Ledor.

Approbatio R. P. Antonini Maſſoulić', Sacræ Theologiæ Profeſſoris.

Ibrum cui titulus : Clypeus Theologia Thomiſtice contra novos ejus impugnatores , attente
L & fummâ voluptate perlegi, in quo nihil quod abſolutiſſimam in re Theologica ſcriptionem
efficere poſſit , deſiderare potuerim . Etenim non ſolum ſagacitatem animiubiquemiram , acumen
ingenij non mediocre , eruditionem reconditam , & ſoliditatem reperi , qualem in D. Thoma
nemonon admiratur , & ſuæ Scholæ reliquit : Sed præterea, quod difficillimum effe exiſtimarunt
ſemper , & experimento perſenſerunt, qui difficilia pertra & ant, eas dotes à natura ſtudioque
comparatas, cum ſummaclaritate conjungit. Veriſſimè quidam dixit , multos excogitare quidem philo;·
optimè, ſed malè fermone interprete deftitui; quosmeritò negaveris , ſcriptis libris , & in commune
bonum , & publicum cenſum datis, quidquam in lucem edere : vel quòd adco barbarè feſe explicent,
ut dixeris in alio orbe, & ſub korrido cælo natos, nullum cum erudicis hominibus, aut humaniori
bus litteris commercium habuiffe :vel quòd linemethodo, fine ordine rerum , ubique incipiant,ubi
que deſinant , quod in Seneca quidam reprehendit:vel contra in magna & confula farragine rerum
fine dele & u , quibus libros implent, vix exitum ullum reperias. Verùm potiſſimam hujusOperis
Theologici laudem eſſe cenſeo ,fummam claritatem , quâ non dubitaverim allerere cæteros Schola
noftre Theologos authorem hunc ſuperaſſe.Adeò enim ſeſe feliciter explicat,ſtylú adeò facilem ,nec
tumentem necullâ barbarie reſperſùm adhibet ; adeò egregia methodo , eleganti ordine ,resiplas
minùs ordinis patientes diſponit ; ut nemo unquam veriùs ſua ſcripta in lucem edidiffe , ſuam
aperuiſſementem , & ut verbo Ennodii utar , lucem loquutum fuiffe dici potuerit. Verùm quod Inno:
aliorum exemplo timendum fuerat,fummæ foliditati,quânon ſola ſuperficies,ſed intimireceſſus pe- disse
merrentur,nihil tanta claritasofficit. Nihil enim quod ad difficillimarum quæſtionum reſolutionem
fpeétet , intactum relinquit: vulgares difficultates non vulgarido & rina explanat: novas Adverſa
riorum tricas tantâ facilitare explodit, ut ludere videatur: plures ſibi , eaſque graviores difficulta
ſes excitat , ut fortiorem ſeipſo hoftem quem impugnaret habuerit neminem . Habet ſane Schola
Thomiſtica inftrudiſſimam totilitterariæ rei panopliam in uno Clypeo , quo ſe quiſque tueri , & in
tanto ingeniorum , quæ malè pereunt , naufragio ,ad veritatis portum ſecurus deferri: ut hic miles
ftrenuus , qui variis Clypei ſuiugibus, in gravillimnis ſoli ſalique periculis falutem ſe debere ita dixit.
Incolumem ex acie Clypeus mepreftitit : idem Apud
Naufragio apprenſum litiora ad ufque tulit. Alain
Digniſſimum certe ſuo Clypeo Authorem effe judico , qui in eorum numero , qui Dii fortes tum ,
terriz ,vel urex Hæbræo alii explicant, Scuta terra ſunt, habeatur :nec in una duntaxat Academia ,
quodà pluribus annis feliciſſimè præſtitit , ſed in toto terrarum Orbe , velur alter
Romane ftirpis origo , virgii

Sydoro flammans Clypeo ; caleftibus armis ,


Thomiſticam veritatem tueatur. Ne quid
verò ab eruditorum hominum criteriis , vel ab
Eccleſia cenſuris ſibimetuendum fit, utveritatem ſuo circumdat Clypeo , ita ſuo viciſlim Clypeo,
Veriras circumdabit ſemper. Ita cenſeo Burdigalt die . Januarii anni 1659 .

Fr. ANTONINYS MASSOVLIE', Ordinis Prædicatorum , Le& or Theologie ,

**********************o0 ********** Scare ******

Privilege du Roj.
1
OVIS PAR LA GRACE DE DIEV , ROY DE FRANCE ET DE NAVARRE:
A nos Amez & fcaux Conſeillers , les Gens tenans nos Cours de Parlement , des
L Requétes de nôtre Hôtel & du Palais , Baillifs , Senéchaux , leurs Lieutenans , & tous
autres Officiers & Juſticiers qu'il appartiendra . Salur : Nôtre cher & bien - amé JEAN - BAPTISTE
GONET, de l'Ordre des Freres Précheurs , & Profeſſeur en Theologie , nous a fait expoſer
qu'il a depuis peu compoſé un Livre intitulé , Clypeus Theologie Thomiſtica contra novos ejus
impugnatores , qu'il deliroit donner au public , 's'il Nous plaiſoit luy accorder nos Lettres
neceſſaires : A Ces CA VSES, & mettant en conſideration la grande erudition de l'Expoſane,
dontNousavons efté particulierement informez , & que le Public peut recevoir un fruit tresa
conſiderable de ſes Ouvrages :Nous luy avons permis & permettons par ces Preſentes , d'impri
mer , faire imprimer , vendre & debiter en tous les lieux de noftre obeïllance le ſuſdit Livre ,
en tels volumes ,marge , & cara &tere quebon luy ſemblera ,durantte temps de ſept-axnées, à coma
mencer du jour que l'impreſſion ſera achevée pour la premiere fois : à condition qu'il ſera mis
deux Exemplaires en nôtre Bibliotheque , an en celle fervant à nôtre Perſonne, étant en notre
Château du Louvre , dans le lieu vulgairement appellé le Cabinet des Livres , & un'en celle de
nộtre cher & feal le sieur S E'G VIER , Chevalier , Chancelier de France , avant que de les
expoſer en vente , à peine de nullité , faiſant defences tres. expreſſes à toutes perſonnes de
quelque qualité & condition qu'elles ſoient , d'imprimer , faire imprimer , vendre ou debiter le
furdit Livre en aucun lieu de notre Obeïffance , durantledit temps , Tous quelque pretexte que ce
ſoit , ſans le conſentement de l'Expoſant, à peine de confiſcation des Exemplaires , quinze cens
livres d'amande , dépens , dommages & intereſts, Vovions en outre qu'aux copies des Pre
ſentes collationnées par un denos amez & feaux Conſeillers Secretaires , fóy ſoit ajoûtée ,comme
à l'Original, & enjoignons au premier Huiſſier ou Sergent ſur ce requis, faire pour l'execu
tion des Preſentes tous Exploits'neceſſaires ſans pour ce demander autre permiſſion , CAR tel eſt
nôrre plaiſir . DONNB' à Paris le 17. jour de Février, l'an de Grace 1659. & de notre regne
le dix - ſeptiéme. Signé, Par le Roy en ſon Conſeil, FALENTIN , & Seelé.

Regiſtré ſur le livre de la communauté des Marchands Libraires deImprimeurs de cette ville de
Paris , fuivant l'Arreſt de la Cour de Parlement ,du 8. Avril 1653. Fait à Paris le 13. Aouſt 1669 .
Signé A. SO V.BRON Syndic .

Ledit Pere Jean- Baptifte Goxet a cedé le ſuſdit Privilege à Guillaume la Court Anthoine
Bertier , pour en jouir le temps mentionné par icellwy , comme il eſt plus amplement porté par le
Contract paſsé entr'eux à Bordeaux le 20 Iuillet 1686.

Achevé d'imprimer pour la premiere fois le 20. Aouſ . 1669)

DISPVTATIO
I

DISPVTATIO

PROEMIALIS .

DE NATVRA , ET QUALITATIBVS

Theologia.

Ad queſtionem 1. D. Thome.

Vm Theologia fit ſcientia Ar- A cam , de qua hîc agimus, diuidi primo in Theo .
chitectonica , omniumque ſu logiain increatam , quæ eft in Deo ; & creatam ,
prema, & habeat non folùm quæ in creaturis rationalibus, Angelis ſcilicet &
rationem ſcientia , ſed etiam hominibus , reperitur. Secundò Theologiam
ſapientiæ , vt infra dicemus : creatam , ſubdiuidi in Theologiam eorum qui
ad illam pertinet, non folùm ſunt in viâ , quæ ex prirscipiis fidei ſuas infert
ſuum obje &tum , ſed etiam ſe . concluſiones ; & eorum qui ſunt in patriâ , quæ
ipſam , ſuamque effentiam , & proprietates con ex principiis clarè cognitis , & per Dei viſionem
templari. Vnde priùſquam de Deo , ejuſque exi manifeftatis , eafdem veritates & concluſiones
ſtentiâ , vnitate , naturâ , & attributis diſpute deducit . Tertið Theologia viatorum diuiditur in
mus, quædam circa naturam , & qualitates Theo acquiſitam , quę ftudio ac diligentiâ humana
logiæ , breuiter hîc præmittenda ſunt. Eorum comparatur , & infuſam , quæ à Deo immediaré
enim morem , & conſuetudinem , nequaquam infunditur : qualis fuit in Prophetis, & Apofto .
imitandam putamus , qui parùm attendentes lis , aliiſque Sanctis @coddaxmois, id eft à Deo im
quam latè pateat diuinæ ſapientiæ domus, quam B mediatè edoctis . Denique vtraque Theologia
perluſtrandam ſuſcipimus , tandiu in eius arrio iterum diuiditur in Pofitiuam , quæ fufiori ftilo ,
& veſtibulo iinmorantur , vt præludiis , & pre & modo oratorio ſacras litteras , & myſteria fi
logomenis , vix finem faciant. His ergo præter dei exponit ; & Scholaſticam , quæ artificiosâ
miſſis , fit methodo , & fyllogiſticè rerum diuinarum noti
tiam tradit. Et hæcrurſus ſubdiuidi poteft in ſpe
musememe me memes este esem BU
culatiuam , quæ tota fiftit in contemplatione ve
ARTICVLVS I. ritatis , & myſteriorum fidei; & moralem , quæ
verfatur in directione a & uum humanorum , fiue
An Theologia fit verè & propriè ſcientia ? in reſoluendis cafibus conſcientiæ . Quibus ad
dunt alij Theologiam myſticam , quæ eſt noti
$. I.
tia diuinorum , in oratione & contemplatione,
Pramittenda ad refolutionem quæftionis. modo ſupernaturali comparata : qualis fuit in
fancta Catharinâ Senenſi , Birgittâ, Thereſiâ , &
Orandum primo: Theologiam , iuxta vo- C aliis Sanctis , ac præcipuè , & excellentiſſimè, in
N cis ethymologiam , idem effe , ac ratio Angelico noſtro Præceptore , qui in omni
nem , ſeu conſiderationem , vel fermonem de Theologiæ genere excelluit , vt diſertè de.
Deo , & rebus diuinis : vt notat D. Auguſtinus clarantŘ . P. Carmelitæ Difcalceati , in egregia
lib.8. de Ciuit.cap.i. Unde cùm de Deo , rebuſ illa oratione exhortatoria , quam primotomo Lui
que diuinis , dupliciter ſermo vel conſideratio curſus Theologici præfixerunt, vbi dicunt : An .
eſſe poſſit ; nimirum vel ex diſcurſu rationis na gelicum Magiftrum inter omnesalios Ecclefia Deo
turalis , vel ex lumine diuinæ reuelationis , du Stares , omnimoda Theologia , nimirum ſcholaltica
plex etiam diftingui folet Theologia. Una natu morali , poſitiua ,myfticá , e concionatoria . fuiffe
ralis , quæ Metaphyſica appellatur ; & alia ſu variegatum , o quali Jofephum inter duodecim
pernaturalis , & Chriſtiana, quæ ex principiis fratres penultimum , polymică multicolori tu
reuelatis , ſuasdeducit concluſiones , & quam D. nica , w parente Iacob , præ nimio eiusamore , do .
Thomas hîc ,.Sacram doctrinam , appellat ; & de corstum præfulgere.
Notandum tertiò ex Ariſtotele 6. Ethic. cap .
hac ſolum nobis in præfenti eſt ſermo.
Notandum ſecundo : Theologiam propriè di 4. & D. Thoma 1.-2. quæft. 57. quinque rare
A
Tom . I.
S
ATIO MIALI
2 - DISPVT PROOE

tùm elle virtutes intellectuales : ſcilicet habi- A actibus acquiſita , vt infra dicemus ; & cùm tres
tum primorum principiorum , qui dicitur intel tantùm dentur virtutes Theologicæ , fides ſcili
lectus , & verſatur circa prima principia , imme cet , ſpes , & charitas : ergo eft virtus intelle
ctualis .
diatè nota : fapientiam , quæ eſt notitia rerum
diuinarum per altiſſimas cauſas ; ſcientiam , quæ Secundo probatur conclufio , deftruendo 3o
eſt notitia per demonſtrationem acquiſita : pru præcipuum fundamentum Aduerſariorum , con
dentiam , quæ definitur habitus cum vera ratione liſtens in eo quod Theologia caret euidentiâ fuo
actiuus, ſeu dirigens honeftatem morum ; & ar rum principiorum , quam illi putant requiri ad
tem , quæ eſt habitus cum vera ratione effectinus, verain & propriam rationem ſcientiæ . Licec

ſeu præfcribensmodum rei alicuius efficiendæ . enim fcientia ſubalternans habere debeat eui
dentiam actualem ſuorum principiorum , ad ra
Notandum quarto : quod ſicut aliquis poteſt
effe verè & ſubſtantialiter homo , quamuis non tionem tamen ſcientiæ ſubalternatæ ( qualis eſt
fit perfectus homo ; vt conftat in puero , qui ve Theologia , vt dicemus articulo ſequenti ) ſuffi
cit euidentia radicalis , vel aptitudinalis : id eſt
rè & propriè participar naturam humanam ,
quamuis non fithomo perfe& us ; eo quod non В fufficit, quod ex ſe & ex naturâ fuâ poftulet con
habeat vſum rationis , nec exercitium libertatis. jungicum ſubalternante , & in tali conjunctio
Ita ſimiliter aliquis habitusmoralis , aut incelle ne habere euidentiam actualem ſuorum princi
ctualis , poteſt eſſeverè & ſubſtantialiter virtus, piorum . Ita colligitur ex D. Thomahîc art. 2. in
autſcientia : quanuisnon fit perfecta virtus , aut corp.vbific habet. Sciendum eft quod duplex ef
perfecta ſcientia; quia ratione ſubiecti in quo eft, fcientiarum genus : quædam enim funt que pro
non habet ſuum ſtatum perfectum & connatura cedunt ex principijs notis luminenaturali intelle
lem . His præſuppoſitis , ſit Elus , vt Arithmetica , Geometria , cu buiuf
modi: quædam verò funt que procedunt ex prin .
$ . II,
cipiis notis lumine fuperioris fcientia , ficut per
Conclufio affirmativa ftatuitur . fpectiua procedit ex principiis notificatis per Geo
metriam , o Mufica ex principiis per Arithmetin
Ico igitur : Theologiam , etiam prout eſt cam notis : q hoc modo facra doctrina eft fcientia ,
in >
& ſubſtantialiter ſcientiam ; licet defectu eui quia procedit ex principiis notis lumine fuperio
ris fcientia , quæ fcilicet eft fcientia Dei a Bea .
dentiæ actualis , quâ caret in hoc ftatu , non fit C torum . Quibus verbis apertè docet , quod licet
perfecta ſcientia , ſed in Itatu imperfecto & præ in ſcientiis ſubalternantibus, requiratur euiden .
ternaturali. Ita communiter docent Thomiſtæ ,
tia formalis, & actualis principiorum ; in ſubal.
cum S. Doctore hîc ar . 2. & in 1. ſent. dift. ,
ternatis tamen , ſufficit radicalis , vel aptitudina
quæft. 1.art.4 . & opuſc. 70. quæft. 2. art.2.con lis. Ex quo infert, Theologiam eſſe verè ſcien .
tra Valentiam , Vazquem , alioſquemodernos,
tiam , licet prout eſt in nobis viatoribus , careat
contendentes illam non effe verè , & fubftantia
per accidens , & rationeſubiecti,euidentiâ actua
liter fcientiam , fed habitum quemdam innomi
natum ,medium inter ſcientiam & fidem . li principiorum : quia per ſe & ex naturâ fuâ, pe
tit coniungicum ſcientia Dei & beatorum , cui
Probatur primo conclufio : Theologia , etiam
ſubalternatur , & in tali coniunctione habere
prout eft in nobis viatoribus , verè & propriè eſt euidentiam actualem ſuorum principiorum :
virtus intellectualis : ſed non poteft pertinere ad quamuis illa , prout eft in nobis , propter defc
aliam , ex quinque ab Ariſtotele , & D. Thoma áum euidentiæ actualis , non habeat modum ,
aſſignatis in tertio notabili , quam ad ſcientiam ,
nec ftatum perfectæ ſcientiæ . Sicut puer , licet fit
vel ſapientiam : Ergo Theologia eſt verè & pro ſubftantialiter homo , quia tamen caret viu ra
-
priè ſcientia , vel ſapientia , quæ , vt infra dice- D tionis , & exercitio libertatis , non cenſetur eſſe
mus , eſt perfectiſſima ſpecies ſcientiæ . Minor
perfe & us homo. Ex quo facilè intelliges celebre
conftat : cùm enim Theologia ſit diſcurſiua , non
teſtimonium D. Thomæ , queſt . 14. de verit.
poteſt pertinere ad habitum primorum princi Quæcunque fciuntur proprié ac
art. 9.vbi dicit.
piorum , qui attingit veritates immediatè & fine
cepta ſcientia , cognofcuntur per reſolutionem ad
diſcurſu . Non poteſt etiam eſſe prudentia , vel
prima principia , qua per fe præfto funt intelle .
ars ; cùm non pertineat ad intellectum practi
Etui , o ficomnis fcientia , in vifione rei prafena
cum , ſed ſpeculatiuum ,neque verſetur circa agi
tis perficitur. His enim verbis fignificat , quodes
bilia & fa & ibilia ; cùm experientiâ fatis conftet ,
que ſciuntur propriè dittà ſcientia ( id eſt ſcien
emnein Theologum non eſſe virum prudentem , tiâ quæ eſt in ſtatu perfecto & connaturali ) co
aut peritum artificem : ergo ſolùm poteſt perti
gnofcuntur per reſolutionem ad prima principia ,
nere ad fcientiam vel ſapientiam . Maior autem
qua præfto funt intelle &tui ( id eft quæ ſunt eui.
probatur dupliciter . Primò quia Theologia eſt
denter cognita ) o fic quod omnis fcientia in vi
habitus intellectus , infallibiliter inclinans ad
fione rei præfentis perficitur . Quæ vltima verba
verum : ergo & virtus intellectualis. Conſequen . E apertè declarant , illum non loqui de ſcientiâ,
tia
patef : nam per hoc diftinguit Ariſtoteles 6 ,
quantùm ad eſſentiam , vel fubftantiam ; ſed ſo
Ethic. cap.3. virtutes intellectuales , ab opinio lùm , quantùm ad perfectionem & ftatum .
ne , & ſuſpicione : quod hæ non accingunt infal.
libiliter verum , & quia fieri poteft ( inquit ) vt S. III.
falfum exiftimatione , opinioneque quis dicat ; Solunntur obiectiones.
virtusautem intellectualis ſemper & infallibili
ter verum attingit . Secundò , quia cùm Theolo quæſt. i. art. 2. quæſtiunc. 4. Gic ait :
gia fithabitus perficiens hominem ad benè ope Sielet aliqua ſcientia , quæ non poffet reduci
randum , inclinando fcilicer infallibiliter ad ve ad principia naturaliter cognita , non eft eiuf
rum , eft virtus humana : ſed non moralis , cùm dem ffeciei cum aliis fcientiis , neque vniuocè
non fit perfectiua appetitiuæ partis ;nec Theo fcientia diceretur. Ergo cùm Theologia non re
logica , culm non fit per ſe infuſa , ſed noſtris ſoluat ſuas concludones in principia naturaliter
3
DE NATVRA THEOLOGI Æ .

cognita , non eft verè & propriè ſcientia ,nec A ordinis ſupernaturalis ( radicaliter faltem & ob .
ejuſdem rationis cum aliis ſcientiis. jectiuè, vtinfra dicemus ) & habeat certitudinem
Reſpondeo quod ibi D. Thomas probat virtu line euidétia, ſine illa eft verè & propriè ſcientia ,
tes infuſas & acquiſitas differre fpecie : ad quod Verum hæcreſponſio non cohæret cum Do.
declarandum , adducit exemplum in ſcientiis, & rina D. Thomæ , qui 1.2 . quæſt. 67.art. Ž. ait,
& dicit quod fi daretur aliqua fcientia , quæ non Deratione ſcientia eft , quod babeat firmam inha
procederet ex principiis notis lumine naturali, fionem , cum viſione intelle &tiua . Et in 3. diſt. 23.
ſed lumine ſupernaturali fidei , & diuinæ reue quæſt . 2. art. 4. quæſtiunc. I. docet quod fides
lationis , non conueniret vniuocè, nec eller non eſt virtus intellectualis , eo quod non ha
ejuſdem rationis cum ſcientiis purè naturalibus, beat conſpicuam veritatem . Ex quo apertè col.
vtpote procedens ex altioribus principiis . Quare ligitur , quod fi etiam Theologia , per fe & ef
ex hoc teftimonio ſolùm poteſt inferri,quod cùm ſentialiter eſſer ineuidens, non eller virtus intela
Theologia procedat ex principiis altioris ordi lectus , necproinde ſcientia .
nis , ſcilicet ex articulis fidei à Deo reuelatis , eſt Meliùs ergo refpondetur , euidentiam eodein
diuerfæ rationis à ſcientiis naturalibus , neque pacto efle de ratione ſcientiæ , quo eſte difficile
conuenit vniuocè cum illis , faltem in genere B mobilem , eft de ratione habitus. Vnde ficut ha
proximo:non quod illa deficiat à perfečta ra bitui , qui per fe , & ex ſua natura , eſt difficile
tione ſcientiæ ; fed potiùs quia illam habet cum mobilis, peraccidens , & ex conditione ſubjecti ,
quadam eminentia & perfectione > quæ non poteft conuenire elle facilè mobilem : ita fcien .
conuenit ſcientiis ordinis naturalis , ratione tiæ , quæ per fe & ex natura ſua eſt euidens , per
cujus eft eminenter ſpeculatiua & practica , nec accidens & ex conditioneſubjecti , conuenirepo
folùm habet rationem ſcientiæ , fed etiam fa teſt obſcuritas & ineuidentia . Et ita contingit in
pientiæ , vrinfra dicemus . Theologia , illa enim per fe , & ex natura fua eſt
Obiicies Tecundo : de Deo non poteſt fieri de euidens , lumenque gloriæ , quo Deus clarè vi.
s:
montrario , nifi per effectus : ergo nec dari derur , poftulat pro habitu principiorum : per
ſcientia , Taltem à priori, & propriè dicta ; & accidens verò , & ex conditione ſubjecti, ei con
conſequenter Theologia quæ Deum habet pro uenit effe ineuidentem , & habere pro habitu
objecto ,non poteft effe verè & propriè fcientia . principioruin lumen fidei obſcuruim . Quare cùm
Conſequentia paret : Antecedens vero probatur dicitur , quod ſcientia eſt habitus euidens , hoc
ex D.Thoma i. contra gentes cap . 25. fic di debet intelligi , per ſe & ex natura ſua ; vel de
cente : Ex his etiam patet quod Deus definiri C euidentia formali , aut radicali , vt anteá expo .
fuimus.
non poteft : quia omnis definitio eft ex genere

.
7
a differentia . Patet etiam quod non poteft etiam Objicies quartò : de fingularibus & contin
demonftratio de ipfo fieri nifi per effectus ; quia gentibus non poteft dari ſcientia , vt docent Phi
principium demonftrationis eft definitio eiufdem lofophi : ſed Theologia verſatur circa ſingular
de quo fit demonſtratio. ria , agit enim de Chriſto , de Beata Virgine, de
Refpondeo negando antecedens : ad cujus Adamo, de Antichrifto , & c. Et circa contin
probationem , in primis dico , Diuum Thomam gentia , nam diſputat de actibus humanis , de
ibi folùın negaſle , poſſe dari de Deo demon peccatis , demerito , & iuftificatione, quæ ſunt
ftrationem à priori,per veram & realem cauſam , actiones liberæ & contingentes : ergo non eſt
non autem demonftrationem quæ per cauſam fcientia .
virtualem procedat, que ſufficit ad perfectam Reſpondeo quod quamuis de fingularibus &
rationem fcientiæ . contingentibus , non poſfit dari ſcientia natura
Secundò refpondeo , D. Thomam ibi folùm lis ,benè tamen ſcientia reuelata : id eft ,proce
negare demonſtrationem perfectam de Deo , & dens ex fide , & diuina reuelatione, qualis eſt
quæ ad perfectam ſubjecti definitionem reduca- D Theologia .Ratio diſparitatis eſt , quia ſcientia
tur ; non autem negare omnem demonſtratio purè naturalis, dependet ex lumine naturali pri
nis inodum , ſufficientem ad rationem ſcientiæ morum principiorum , quæ verſantur tantùın
à priori. Ut enim ipſe docer hîçart. 7. ad 1. Li circa vniuerſalia , & neceſſaria ; ſcientia verò ſu
cet de Deo non poffimus fcire quideft , vtimureius pernaturalis & reuelata , depender à lumine fu .
effectu , velnaturæ , velgratiæ , loco definitionis pernaturali fidei , & diuinæ reuelationis , ſe ex
ad ea quæ de Deo conſiderantur. Ex quibus ver tendentis etiam ad ſingularia & contingentia ,
bis non licet inferre , ſcientiam quam de Deo quæ prout ſubſunt tali lumini , neceffaria funt,
habemus , eſſe tantùm à poſteriori , & per effe neceſſitate ſaltem infallibilitatis , vt docet D ,
ctus : nain ſemel naturâ Dei cognitâ per effe Thomas 2.2. qu. 1. art. 3. his verbis : Deum in .
& us creatos , velper lumen diuinæ reuelationis , carnari , fecundùm fe confideratum , fuit poſſibile,
illâmediante , à priori deſcriptiuè cognoſcuntur etiam poft tempus Abrahæ : fed fecundum quod
Dei proprietates , quæ à naturâ Dei, tanquam à cadit fub præfcientia diuina ,babet quandam necef
ratione à priori & causâ virtualidimanant. fitatem infallibilitatis ;ou bocmodo cadit fub fide ,
6. Objicies tertio : ſcientia propriè dicta , eſt ha vndeprout cadit fub fide , non poteft effe falfum .
bitus certus & euidens : ſed ' Theologia non eſt e Objicies quinto : ſcientia ſubalternata natura 3.
euidens, cùm procedat ex principiis obſcurè re lis, in abſentia ſubalternantis, non eſt verè ſcien
uelatis, & fide diuina creditis : ergo non eſt pro tia , ſed opinio , vel fideshumana : ergo fimiliter
priè ſcientia . Theologia , vt eſt in nobis viatoribus ,in qui
Reſpondent aliqui : de ratione ſcientiæ in bus eſtſeparata à ſcientia beata , cui ſubalterna
communi, & prout abftrahit à naturali vel fu tur ( vt dicemus art. fequenti) non eric verè &
pernaturali , folùm eſſe attingere infallibiliter propriè ſcientia , fed fides , vel opinio , aut po
verum , per diſcurſam formalem aut virtualem : tiùs aliquid medium inter ſcientiam & fidem .
euidentiam verò requiri folùm in ſcientiis na Reſpondeo primò,negando antecedens :mul
turalibus,propter certitudinem , & adhæſionem ti enim ex Schola D. Thomæ , non iinprobabili
intellectus ad verum : vnde cùm Theologia fie ter exiftimant , fcientias ſubalternatas ordinis
Tom . I. Aij
DISPVTATIO PROOEMIALIS .
A
naturalis , in abfentia etiam ſubalternantis , effe A fronum , de eadem veritate & objecto effe nee
verè ſcientias , quantùm ad ſubſtantiam , quam queunt , licet vtraque ſit obſcura .
uis tunc non habeant ſtatum & modum perfectæ Confirmatur : fides facit aſſentire veritatibus
ſcientiæ , eo quod non reſoluant ſuas concluſio immediatè reuelatis , & propter teſtimonium
ses in principia clarè cognita ; co ferè modo dicentis duntaxat : Theologia vero affentire fa
quo puer eſt ſubſtantialiter homo , quamuis cit veritatibus mediatè reuelatis , & propter
non lit in- ftatu perfecto & connaturali . Sed rationem deductam ex principiis : ſed implicat
quidquid ſit de hac ſententia , de qua diſputant contradictionem , vt aliquis eidem veritati tan
-Philofophiin Logica , & Metaphyſica . tùm aſſentiat propter teſtimoniuin dicentis , &
Reſpondeo fecundo,dato & non concello ante propter rationem deductam ex principiis , cùm
cedente , negando conſequentiam , & parita em . aſſentire ſolùùm propter teſtimonium dicentis,
Ratio diſparitatis eft , quia ſcientiæ ſubalterna quodlibet aliudmotiuum excludat : ergo & quod
tæ ordinis nrturalis , quales funt Muſica , Per habear fidem & fcientiam obfcuram de eadem
fpectiua , & Medicina , quando ſunt feparatæ à veritate & objecto. Unde ad probationem in
ſubalternante , dependent in certitudine ſuoruin contrarium , juxta illorum Authorum ſenten
principiorum , á fide humana , quam diſcipuli B tiam , dicendum eſt , candem veritatem poſto
adhibere debent Magiſtro teſtificanti veritatem effe reuelatam immediatè in ſeipfa , & mediatè in
illorum : quæ fides, cum ſit fallibilis , non poteſt principiis fide diuina creditis , ficque in diuer
infiuere certitudinem , & infallibilitatem in ta Lis ſubjectis poffe eſſe de illa fidem & Theolo
lia principia , requiſitam ad rationem ſcientiæ . giam , non pofle tamen eundem hominem fic
Theologia vero in nobis viatoribus , depender mulde illa fidem & Theologiam habere , quia
in certitudineſuorum principiorum à fide diui. ve habeat fidem , requiritur vt illam credat, ſo .
na , quæ eſt infallibilis , & quæ ( vt infra dice lùm quia immediatè à Deo reuelata eſt, & ab
mus ) majorem in eam influit certitudinem , Eccleſia definita : qui autem Theologiam haber,
quam habitusprimorum principiorum in ſcien non ſolùm propter hoc illiaffentitur, ſed etiam
tias naturales. propter medium demonftrationis Theologicæ ,
Unde ficut licet Philofophus Chiſtianus , cog
Objicies vltimò : de cadem veritate non po
teft fimul effe fides & ſcientia , vt diceinus in noſcat Deum eſſe vnum , per duplex medium ,
tract.de fide diſp ...art.6.Sed Theologia & fides , fcilicet Dei reuelationem in ſcripturis expreſ
circa eandem veritatem verſari poſſunt :hæc e. ſam , & medium demonſtratiuum , non tamen
niin veritas,Chriſtusbabet bumanam voluntatem , C proptereà habet ſimul de illa veritate fidem &
cognoſcitur per fidem , cùm fitdefinita ab Eccle ſcientiam claram , vtdicemus infra tract. 1. difp .
lia , & per Theologiam , cùm fit concluſio per 1, art.2. & fuſiùs exponemus in tract . de fide,
bonam conſequentiam deducta ex illo fidei diſp.1. art. 6. Ita licei Theologus , huic propofi
principio , Cbriftus eft perfectas bomo , ex ani. tioni, Chriftus babet humanam voluntatem ,per
ma rationali a humana carne fubfiftens : ergo duplex medium , nimirum diuinam reuelatio .
Theologia non eſt ſcientia, nem , & demonſtrationem Theologicam , aſſen .
Huic objectionidupliciter reſponderi poteſt, tiatur ; non tamen habet de illa ſimul fidem &
juxta duplicem Thomiſtarum ſententiam :aliqui Theologiam ſed ſolùm Theologiam ;quia , vt di
enim exiſtimant , quod licet cum fide non poſſit xi , vt quis per fidem affentiatur alicui veritati,
fimul ſtare ſcientia clara de eadem veritate ,benè debet illi allentire tantùm propter teſtimoniuin
tamen ſcientia obſcura , qualis eſt Thcologia ; Dei dicentis & reuelantis : Theologus autem ,
tota enim ratio , ob quam fides non poteft non folùm illi veritati aſſentitur propter teſti
elle cum aliis ſcientiis , de eadem veritate , eſt monium Dei & Eccleſia , fed etiam propter
propter earum euidentiam , & fideiobſcuritatem . medium demonſtratiuum quod habet. Utraque

Dicunt ergo , quod ficut nulla eſt repugnantia D folutio probabilis eſt , vnde eruditus Lector
aliquid eſſe reuelatum in alio principio , & im eligere poterit eam quæ fibi videbitur proba
mediatè in ſeipſo ( v.g. quod luna eclypſim pa bilior ,
tiatur , continetur in principio Aftrologiæ , &
rurſus in ſeipſo eſt experientiâ manifeſtumn ) ita
non repugnat, quod de eadem veritate fić fi ARTICVLVS I1,
des , quæ eſt de immediatèreuelatis , & Theo
logia , quæ eſt de reuelatis mediatè & virtuali. V trum Theologia , quæ eft in nobis viatoribus,
ter in principiis. Hæc ſolutio & doctrina valde fit propriè ſubalternata fcientiæ Dei , da
beatorum ; ac proinde remaneatin Patria ?
probabilis eft, & juxta illam facilè ſoluitur argu
mentum , diſtinguendo majorem . De eadem ve $. I.
ritate non poteft efle fimul fides & ſcientia
Præmittuntur quæ apud omnes funt certa .
clara , ſeu ex principiis euidentibus & lumine
naturali notis procedens , concedo majorem , Otandum primò : inter ſcientias , alias 10 .
Non poteſt elle ſcientia obſcura , ſeu procedens effe fubtalternatas , & alias ſubalternan
ex principiis obfcuris , & per folum fidei lumen E tes. Subalternatæ dicuntur illæ , quæ ponuntur
Cognitis , nego majorem . ſub alia ſuperiori, à quà dependent in certitudi
Secundò refponderi poteſt , juxta aliorum fen ne, & euidentia ſuorum principiorum . Subal
tentiam , conceſſa majori, negando minorem , ternantes vero illæ vocantur , quæ talia principia
nempe quod Theologia & fides circa eandem demonſtrant, & tradunt ſcientiis inferioribus :
veritatem verſari poſfint : nam quia intelligen v.g.Muſica dicitur ſubalternari Arithmeticæ , &
tia eſt habitus principiorum , & ſcientia conclu Perſpectiua Geometriæ ; quia in Arithmetica ,
fionum , non poſſunt eſſe de eadem veritate & principia Muſicæ , & in Geometria , principia
objecto,etſivtraque habeat claritatem & euiden Perſpectiuæ notificantur , & demonſtrantur.
tiam ergo cùm fides fit habitus principiorum Notandum fecundo : ad fubalternationem
Theologix , & ipſa Theologia habitus conclu . ſcientiæ naturalis , tres præcipuè requiri condi..
DE NATVRA THEOLOGIÆ

tiones. Prima eft , vt fit idem objectum materia- A principia dependent à Geometria , & Arithme
le ſubalternantis & ſubalternatæ . Secunda , vt tica : fed principia Theologiæ non minùs depena
ſubalternata addat tali objecto differentiam ali dent à ſcientia Dei & Beatoruin , quam princi
quam accidentalem , ratione cuius habeatnouam pia Perſpectiux & Muſicæ , à Geometria &
fcibilitatem , & fit radix nouarum proprietatum , Arithmetica ; cùin articuli fidei , qui ſunt prin
quæ in ſcientia ſubalternata demonftrentur : vt cipia noftræ Theologiæ , notificentur , & mani
conſtat in Muſica , quæ addit quantitati diſcretæ , feftentur in ſcientia Dei & Beatorum ; ſicut prin
fiuenumero , qui eſt objectum Arithmeticæ , dif cipia Perſpectiuæ , & Muſicæ , demonſtrantur ,
ferentiam ſonori ; ratione cujus , numeruseſt ra & notificantur in Geometria , & Arithmetica :
dix omnium proprietatum , quæ in Muſica de ergo non minùs Theologia ſubalternatur ſcien
monſtrantur. Tertia tandem eft , vt fubalterna tiæ Dei & Beatorum , quàm PerſpectiuaGeome
ta dependeat in certitudine & euidentia ſuorum triæ , & Muſica Arithmeticæ .
principiorun à ſubalternante . Confirmatur fecundo : licet in ſcientiis ordinis
Notandum tertio :in beatis duplicem eſſe ſcien naturalis , ad veram ſubalternationem , præter
tiam de Deo . Prima eſt ſcientia beata , fiue viſio dependentiam illam principiorum , requiratur
beatifica , per quam beati clarè vident in Verbo B alia conditio , nempe quod ſubalternata contra
omnia myſteria , quæ nobis hîc obſcurè per fi hat objectum ſubalternantis , per aliquam
dem reuelantur : quæ ab Auguſtino dicitur cogni. differentiam accidentalem , ratione cujus habeat
tio matutina , Secunda eſt illa per quam Beati ex nouam ſcibilitatem , & ſit radix nouarun pro
principiis lumine gloriæ cognitis, per diſcurſum prietatum ; vt conftat in Perſpectiua , quæ addit
& lumen naturale intellectus deducunt conclu differentiam viſibilis , ſuprà quantitatem con
fiones de Deo ; eaſque cognoſcunt per ſpecies , tinuam , quæ eſt objectuin Geometriæ ; & in
vel à Deo infuſas , vel in via proprio labore & Muſica , quæ addit differentiain ſonori, ſupra
ſtudio acquiſitas : & hæc ſecunda ſcientia , ab eo quantitatem diſcretam , quæ eſt objectum A
dem S. Doctore , cognitio veſpertina , appellatur . rithmeticæ :hæc tamen conditio non requiritur in
Quando ergo inquirimus , an Theologia ſit pro Theologia , quia cùm ejus objectum ſit infini .
priè ſubalternata ſcientiæ Beatorum , loquimur tum & illimitatum , ſineadditionealicujus diffe
rentiæ accidentalis , plures habet inodos cogno
de prima ſcientia , quæ eſt perfectiſſima, ipſique
Deo conueniens, non autem de ſecunda , quæ , vt ſcibilitatis & ſcibilitatis , ratione quorum po
conſtabit ex infrà dicendis , non diſtinguiturſub reſt diuerſas terminare ſcientias
ias ; & cognofci
Сper vnam ſcienti
ftantialiter à noſtra Theologia , ſed tantùm acci am omnino ſupernaturalem ,
dentaliter ; & eft ipfamet Theologia , prout eſt in qualis eſt ſcientia Beatorum , & per aliam na
ſuo ſtatu perfecto & copnaturali. turalem , quæ per diſcurſum , & lumen naturale
Notandum quarco : ex habitibus quos hîcha intellectus , ex principiis illius. ſupernatura
bemus in via , aliquos remanere in patria ad ex . lisconcluſiones deducat : qualem infra dicemus
crcitium , alios autein ſolùm ad ornatum effe noftram Theologiam . Addo quod , in ſcien
alios verò nullo modo remanere . Illi remanent tiis etiam naturalibus, & quæ verfantur circa
ad exercitium , quorum exercitium non eft in objectum finitum & limitarum , additio differen
compoſſibile cum ſtatu beatitudinis , vt ſunt tiæ accidentalis , ſupra objectum ſubalternantis ,
Charitas , Religio , Prudentia , & c. Illi autem tendit tanquam in finem ad faluandam depen
remanent tantum ad ornatum , quorum qui dentiam illam principiorum : ergo cùm in no
dem ratio formalis objecti , non habet for ſtra Theologia , talis dependentia ſubfiftat , fi
malem oppofitionem cum ratione formali ob neadditione alicujus differentiæ accidentalis ad
je &tibeatitudinis , exercitium tamen eſt incom . objectum ſcientiæ Dei & Beatorum , eciam ſi.
poſſibile cum ſtatu beatitudinis :vt ſunt fortitudo ne tali conditione , in illa faluatur vera & pro

& remperantia , quæ verfantur circa paſſiones . D pria ratio ſubalternationis. Conſequentia pa
Illi verò nullo modo remanent , quorum ratio tet , antecedens verò optimè explicatur à Ca
formalis objecti, dicit formalem oppoſitionem iecano , hîc art. 2. Ideo enim requiritiir ve
cum ratione formali objectibeatitudinis : vt ſunt ſubalternata contrahat objectum ſubalternantis
fides & fpes , quarum prima habet pro objecto per differentiam accidentalem , quia fi objectum
formali Deum non vifum , ſecunda veró Deum eller omnino diuerſum , non poſſet dependere à
non poſſeſſum : objectum autem beatitudinis , ſubalternante in principiis ,neque etiam fi eſſer
eft Deus clarè viſus, & poffeflus . omnino idem , nam in primo caſu eflent prorſus
diuerſa principia , in fecundo prorſus eadein . "
. II.
Neque etiam poſſet faluari illa conditio , li ſu
Duplici concluſione difficultas propoſita balternata adderet objecto ſubalternantis diffe
refoluitur. rentiam ſpecificam , aut proprietatem : quia ea
11. Ico primo : Theolygiam , quæ eſt in dein ſcientia agit de genere , & fpecie , & de
Dhe nobis viatoribus, elle propriè ſubalter proprietatibus naturæ ; vnde in illo caſu , non
natam fcientiæ Dei & Beatorum . Ita commu ſaluaretur diſtinctio ſcientiarum , nec conſe .
E quenter vera ſubalternatio .
niter noſtri Thomiſtæ , contraRecentiores .
Probatur primò ex D. Thoma hîc art. 2. vbi Addunt aliqui cum Capreolo , quod quamuis
docet, Theologiam eo modo fe habere ad ſcien hæc conditio eſſeteſſentialiter, & indiſpenſabili .
tiam Dei, & Beatorum , quo fe habet Perſpe . ter ad ſubalternationem requiſita , tamen aliquo
&tiua ad Geometriam , & Muſica ad Arithmeti modo ſaluaretur in Theologia , quæ eft in nobis
cam : ſed Perſpectiua propriè ſubalternaturGeo viatoribus : illa enim additſupra objectum ſcien .
riæ Dei & Beatorum , differentiam aliquain acci ,
metriæ , ficut & Muſica Arithmeticæ : ergo &
Theologia fcientiæ Dei , & Beatorum . dentalem , nempe reuelabilitatem obſcuram ,
virtualem faltem & mediatam , per quam diſtin
Confirmatur primo : ideó Perſpectiua ex Ari
Stotele , & aliis Philofophis , ſubalternatur Geo , guitur à fide , & ſcientiâ beata ; vel, vt alij dicunt,
metriæ , & Muſica Arithmeticæ , quia corup ineuidentiam negatiuam : objectum enim ſcience
Toin , I. A i
6 DISPVTATIO IALIS
PROOEMIALIS

tiæ Dei & Beatorum , eft euidens poſitiuè , cım A letur : quia tamen , per ſe & ex natura fua , petit
petat ab intrinſeco euidentiam & claritatem ; ob regulari per lumen gloriæ , & ſcientiain beatam
jectum vero fidei eft ineuidens poſitiuè , quia ab cui ſubalternatur , non minùs remanebit in Pa
intrinſeco poftulat obſcuritatem & ineuiden tria , quam habitus charitatis , & donum fapien
tiam : obje& um autem Theologiæ eſt ineuidens tiæ & fcientiæ . Unde Hieronymus in Epiſto
tantùm negatiuè ; quia Theologia fecundùm ſe , la ad Paulinum , Talem fcientiam diſcamusin ter
& ex ſua natura ,non poftulat obfcuritatem & in ris, quæ nobiſcum perfeueret in cælis. Et D.
euidentiam , ſicut fides., fed haber illam tantum Chryſoſtomus in cap .13. Primæ ad Corinthios,
per accidens adjunctam , ratione ftatus & ſubje loquensde ſcientia & cognitione quam hîc ha
diin quo reperitur, & in quo per accidens de bemus de Deo , dicit , Non abolebitur fcientia
pender à fide , gerente vices fcientiæ beatæ , ( fcilicet in patria ) fed definet effe non perfeita .
Probatur fecundo conclufio . Habitus Theolo Conficinatur ſecundo : omnis habitus qui pe
25.
giæ acquiſitus in patria , & deducens per diteur rit , vel perit per ſe , & per introduđionem al
fum , & lumen naturale intellectus , concluſio terius habitus ipſi contrarij : ficut deftruitur vir
nes ex principiis notis lumine gloriæ , verè & tus temperantiæ , quando aduenit vitium ipfi
proprie ſubalternatur ſcientiæ Dei & Beatorum ; B oppoſitum ; vel per accidens , cùm perit ſubie
quia omnimodè depender ab illa , in euidentia Ctum in quo eft , vel objectum de quo eft : Sed
fuorum principiorum : ergo cùm habitus Theo Theologia neutro ex his modis perire poteft in
logiæ , quem hîcin via acquirimus , deducendo patria : ergo in ea remanet. Minor quantùm ad
perdiſcurſum concluſiones ex principiis reuela Tecundam partem conftat : cùm in patria non
tis , & fide diuina creditis ( & qui vt ftatim dice pereat ſubjectum Theologiæ , fcilicet intellectus
musremanet in patriâ ) non minùsdependeat in hominis , vel Angeli ; nec objectum iplius , ſci
euidentia ſuorum principiorum ,à ſcientia Dei & licet Deus. Probatur ergo quantum ad primam ,
Beatorum , non minùsetiam illis fubalternatur . In hoc ( vt ſupra oftendimus ) diſtinguitur
Dico fecundo Theologiam quam hîc Theologia à fide , quod fides eſt eſſentialiter ob
13 .
in via per diſcurſum acquirimus , remanere in ſcura, & pofitiuè ineuidens : Theologia verò eſt
patria.Hæc concluſio ſequitur euidenter ex præ obfcura accidentaliter tantùm , & ineuidens ſo
cedenti : omnis enim fcientia ſubalternata , ex fe lum negatiuè .Ergo licet fides opponatur lumini
& ex natura ſua , petit conjungi cum ſubalter gloriæ , & claræ Dei viſioni,& per aduentū ipfius
nante , illique continuari : ergo fi Theologia fit deftruatur, non tamen Theologi
ſubalternata ſcientiæ beatorum , ex ſe & ex na- C Hæc ratio illuſtrari poteft ex D. Thoma 1. 2 .
tura ſua poſtulat illi conjungi & continuari, ac quæft.67.art.3. vbi dicit: Quia perfectum w im
proinde remanet in patria . perfectü opponuntur , impoffibile eft ea effe in co
Probatur ſecundò , & fimul deftruitur præci. dem fubjeéto. Er ſtatiin addit : Ef autem confide
puum Aduerfarioruin fundamentum , declaran randum , quod imperfectio quandoqueeſt de ratio
do differentiam , quæ inter Theologiam , & fi ne rei , wa pertinet ad peciem ipfius , ficutdefc
dem reperitur : licet enim fides non remaneat in Etus rationis pertinet ad rationem fpeciei equi , vel
patria , bene tamen Theologia. Ratio diſparita bouis; o quia vnum av idem numeromanens,non
țis eſt, quia fides eſt eſſentialiter obſcura & ine poteft transferri de vna ſpecie in aliam , inde eft
uidens , ac proinde incompoſfibilis cum ſcientia quod tali imperfectione fublata ,tollitur ſpecies rei;
beata , & clara Deiviſione: Theologia verò non ficut jam non effetbos velequus,fieffet rationalis.
eſt eflentialiter obſcura , ſed tantùm accidentali Quandoque verò imperfectio non pertinet ad ra
ter , & ratione ftatus , in quo per accidens de tionem fpeciei, ſed accidit indiuiduo fecundùm ali
pendet à fide , quæ in nobis viatoribus gerit vices quid aliud , ficutalicui homini, quandoque accidit
luninis gloriæ , cui Theologia per fe , & ex ſua defectusrationis , inquantùm impediturin eo ra
natura ſubordinatur in certitudine & euidentia D tionis vfus, propter fomnum , vel ebrietatem ,
ſuorun principiorum . Unde ficut charitas viæ vel aliquid hujuſmodi. Patet autem quod tali
remanetin patria , & tranſit à libera in necefla imperfectione remota , nihilominus fubfiantia rei
riain , quando homo mutar ſtatum viatoris , in rimanet Qrc. Cùm ergo imperfeciio obſcuri
ftatum comprehenſoris , ex eo quod libertas non tatis & ineuidentiæ , non ſit de ratione Theolo
eft de eſſentia charitatis , fed folùm modus qui giæ , ſed per accidens ei conueniat , ratione ſub
dam accidentalis , conueniens ei peraccidens, & jecti, & ftatus viæ , in quo per accidens depen
ratione ſtatus viæ , in quo regulatur per fidem , der à fide , gerente vices ſcientiæ beatæ ; ex hoc
& cognitionem obſcuram . Ita fimiliter , quia diſcurſu D.Thomæ euidenterconcluditur, Theo
obſcuritas non eſt de eſſentia Theologiæ , ſed logiam noſtram in patria remanere.
tantùm modus quidam accidentalis , per acci $. III.
dens illi conueniens , ratione ſubjecti , & ftatus
viæ , Theologia in patria remanet , & tranfit de Tria corollaria notatu digna.
obſcura in euidentem , quando homomutat fta X di& is inferes primò : in beatis triplicem
tum fidelis & viatoris , in ſtatum beati & compre dari ſcientiam . Prima eſt perfectè ſuperna-
Edar 16.
henſoris .
E curalis, ſcilicet viſio beatifica , quæ eminentiſſi
14 Confirmatur primo:dona Spiritus Sancti, quæ mo modo habet rationem ſcientiæ , quatenus
ſunt in nobisviatoribus , v.g.donum ſapientix, per illam cognoſcunt in Deo quædam princi
& fcientiæ , remanent in patria , vt docet S. vt Deum eſſe immutabilem , omnipotentem ,& c.
Thomas 1. 2. quæſt .68. art. 6. & tamen per acci Et in illis veritates quæ fe habent per modum
dens, & prout ſunt in nobis viatoribus , depen conclufionum , vt Deum eſſe æternum , crea
dentà fide , & per illam regulantur , cùm in hac turas eſſe poſſibiles & c.quas vnico & fimpliciſti
vita non detur euidens cognitio de Deo , vt do mo intuitu vident, virtute luminis gloriæ . Un
ceridem Sanctus Doctor 2.2. quæft.8. & 9. Er de talis fcientia non eft formaliter diſcurſiua, fed
go ſimiliter , quamuis Theologia , peraccidens, eminenter tantùm & virtualiter , & à Theologis
& ratione ſtatus , pendeat à fide , & ab illa regu Vocatur Scientia beata . Secunda eft noftra Theo
DE NATVRA THEOLOGIÆ .
7

logia , quam hîc in via acquirimus , & quam A ſubalternantes ordinis naturalis , fecus autem
diximusremanere in patria ; & ifta eſt forma quando ſubalternansnon eft difcurfiua , vtcon
lițer diſcurſiua , ex principiis enim lumine glo tingit in propofito . Vnde ad faluandam ſubal
riæ cognitis , & in Deo manifeſtatis , per diſcur ternationem Theologiæ , ad ſcientiam Dei &
ſum , & lumen naturale intellectus , deducit Beatorum , ſufficit quod in illis articuli noftræ
concluſiones quasper proprias fpecies cognoſcit fidei notificentur & clarè cognoſcantur , non au
extra verbum ; & ſic lumen gloriæ non concur tem requiritur quod demonftrentur.Addo quod ,
rit immediatè ad aſſenſum illarum , ſed median in ſcientia Dei & Beatorum , demonftrantur plu
te lumine naturali intellectus diſcurrentis , & resarticuli noftræ fidei ( vt quod Deus fit trinus
ratiocinantis circa principia clarè cognita , & in in perſonis , omnipotens, æternus & c .) per na
verbo manifeſtata : vnde talis ſcientia non eſt turam diuinam , tanquam per cauſam virtualem ,
perfectè nec entitatiuè ſupernaturalis , ſed im ſeu rationem à priori Diuinorum Atributorum :
perfectè tantùm , & radicaliter, ſeu præſuppo licet enim fcientia Dei & Beatorum , non fit for
ſitiuè, vt infra oſtendemus de Theologia exiſten maliter diſcurſiua , virtualiter tamen diſcurrit,
te in nobis viatoribus , quæ deducit ſuas con quatenus vnico & fimpliciſſimo intuitu , videt ef
cluſiones ex principiis obſcurè reuelatis . Tertia B fectusin cauſis, & concluſiones in principiis.
tandem ſcientia eſt purè naturalis , quam Beati Ad confirmationem dicendum eſt primo :ma
habent de rebusnaturalibus , per principia lumi jorem effe veram , quando ſcientia fubalternans
ne naturali nota ; & hec eſt multiplex ſpecie , eft finita & limitata , quales ſunt ſcientiæ ſubal
iuxta diuerſitatem ſpecificam objectorum circa ternantes ordinisnaturalis : fecusverò , ſi fitinfi
quç verſatur , & remanſit in Demonibus: quia in nita , & comprehenfiua , qualis eſt ſcientia Dei :
illis , vt docet Dionyſius , omnia naturalia inte tunc enim deber ad omnia ſe extendere, nec ſo
grarremanſere . lùm attingere principia , ſed etiam concluſiones
ſcientiæ ſubalternatæ ,
Inferes ſecundo : illos qui hîc in via fuerunt
Theologi( cęteris paribus ) plura cognofcere in Secundò dici poteft ,maiorem effe quidem ve
patria extra verbum , per proprias fpecies , hîc ram in ſcientiis naturalibus , propter idem lumen
in via proprio labore & ftudio comparatas , naturale , & eundein modum procedendi , quiin
quam alios qui non fuerunt Theologi. Quia ( vt illis reperitur; non tamen in fupernaturalibus,
oftendimus ) habitus Theologię in via acquiſi ratione oppofita ; fufficit enim ad diuerfitatem ,
tus,remanet in patria , & ſe extendit ad ea omnia & ſubalternationem ſcientiarum , quod proce
clarè videnda , que in via obfcurè cognoſcebat. C dant ſub diuerſa ratione formali , ſiue ſub diuerſo
Inferes tertio : Theologiam quam hîc in via lumine , quorum vnum dependeat & ſubordine
acquirimis , non remanere in patria , folùm ad tur alteri , ve contingitin noftra Theologia , ref
ornatum , fed etiam ad exercitium . Vt enim ex pectu ſcientię beacę.
pofuimus in quarto notabili , illi habitus rema Objicies ſecundò : omnis ſcientia fubalterna- 18.
nent in patria ,non ſolùm ad ornatum , ſed etiam ta habet objectum contra &tius , quam fubalter
ad exercitium , quorum exercitium non eſt in nans , vt conftar in Muſica , & Perſpectiua , quç
compoſſibile cum ſtatu beatitudinis : at diſcurre limitant & contrahunt objectum Arithmetice &
re , & per lumen naturale intellectus , ex articu Geometrię , per aliquam differentiam acciden
lis fidei clarè viſis , & in verbo manifeſtatis, con talem , quam illi fuperaddunt : ſed Theologia
cluſiones inferre , non repugnat ftatuibeatitu haber idem omninò objectum , ac ſcientia Dei,
dinis : ficut cognitio veſpertina , quain Angeli & Beatorum , ſcilicet Deum ſub ratione Deita
habent de rebus, ſecundum quod habent effe in tis , vt conftabit ex dicendis articulo fequenti :
propria natura , non repugnat cognitionimacu ergo ipfinon ſubalternatur.
tinę , per quam illas cognofcunt fecundùm quod Reſpondeo primò , majorem eſſe veram ,
habent effe in verbo : ergo habitus Theologię D quando ſcientia ſubalternans verfatur circa ob
remanet in patria , non folùm ad ornatum , fed jectum finitum & limitatum : tunc enim ſubal
etiam ad exercitium , ternata deber illud contrahere , per aliquam dif
fèrentiam accidentalem , ratione cujus habeat
9.IV.
nouam ſcibilitatem , & ſit radix nouarum pro
Precipua objectiones foluuntur. prietatum , quç in illa demonftrentur : fecùs au
tem quando ſubalternans verſatur circa obje
am fio
$7. Beicies
nem : Scientia ſubalternans , conclu
primo contra,prim tefte Ari ctum infinitum , & illimitatum ; illud enim , ra
ftotele 1.Poft . debet dicere propter quid de prin tione ſuę infinitatis , ſine additione alicujus dif
cipiis ſubalternantis , id eftdebetilla demonſtra. ferentie accidentalis , plures habere poteſtmo
tiuè probare ; vnde communiter dicitur , vbi dos cognofcibilitatis , & fcibilitatis , ratione quo
definit P byficus , ibi incipit Medicus : id eſt con rum , prout ſubftar diuerfis luminibus , diuerſas
cluſiones ſcientię ſubalternantis , qualis eſt Phy poteſt terminare ſcientias , vt antea expoſui
fica , debent eſſe principia ſubalternate , qualis mus.
eft Medicina : fed ſcientia Dei & Beatorum , non Reſpondeo ſecundò , quod licet Deus fit in

dicit propter quid deprincipiis Theologię ; quia E ſe fimpliciſſimus, vttamen fubeft lumini glorię ,
illa ſunt articuli fidei, qui ſunt indemonſtrabiles , ſub qua ratione eft objectum ſcientię Beatorum ,
nec poffunt probari per cauſam : ergo & c. magis larè patet, & plura in eo cognoſcuntur ,
Confirmatur : ſcientia ſubalternans non debet quam vt ſubeft lumini fidei , & obſcurę reuela
atringere veritates , & concluſiones , que in ſub tionis , ſub qua ratione eſt objectum noftrę
alternata demonſtrantur , alioquin illę ſcientię Theologię : quare illa haber objectum contra
non diſtinguerentur : ſed ſcientia Dei , cùm fit ctius , & minùs latè patens, quam ſcientia Bea
infinita , attingit veritates , & concluſiones que torum cui ſubalternatur.
demonſtrantur in noftra Theologia : ergo & c. Objicies tertiò : non eſt propriè ſubalternario 19 .
Ad objectionem reſpondeo majorem eſſe ve inter ſcientiam & habitum primorun principio
cam in ſcientiis diſcurſiuis , quales ſunt ſcientię rum , vt docent Philoſophi , quando agunt de
SO

DISPVTATIO

PROOEMIALIS
fubalternatione fcientiarum : fed ſcientia beata A tur , & conſummatur , ficut charitas ; vel fic #
eſt habitus primorum principiorum reſpectu donum ſcientiæ , & fapientix , aliæque virtutes ,
Thcologiæ , cum per lumen gloriæ , & viſio & dona , que non repugnant ſtatuibeatitudinis.
nem beatam , articuli fidei , qui ſunt principia
Roftræ Theologiæ ,manifeftentur , & reuelen
tur : ergo inter Theologiam , & fcientiam bea ARTICVLVS III.

tam , non eft vera & propria fubalternario .


Refpondeo ſcientiam beatain habere ſimul Quodnam fit ſubjectum vel objectum
rationem fcientiæ fubalternantis , & habitus noftræ Theologia ?
primorum principiorum , refpectu noftræ Theo $ . I.
logiæ : quatenus enim vno & fimplici intuitu ,
fertur in effentiam diuinam , & in omnia quæ Quibufdam præmiffis difficultas refoluitur.
in ea ſunt formaliter , habet rationem habitus Orandum primò ex Capreolo queſt. 4. 25
principiorum ; in quantùm verò fic vider eſſen concl . 2. quod in quali
tiam diuinam , ejuſque attributa , vt cognoſcat bet ſcientia , aliquo modo differunt ſubjectum ,
vnam eſſe caufam virtualem , & rationem à B & objectum ; objectum enim ſcientię eft conclu
priori alterius , habet rationem ſcientiæ ; & ipfi ſio in illa demonſtrata : ſubjectum verò eft illud
hoc modo ſuinptæ dicimus Theologiam noſtram quod ſubjicitur in concluſionibus , & de quo
propriè fubalternari. predicata aliqua , ſeu paſſiones demonſtrantur.
20 . Objicies vltimò contra ſecundain concluſio Veruntamen fecundùm communem Theologo
nem : Apoftolus 1. ad Corinth . 13. docet quod rum vſum , ſubjectum & obje &tum , pro eodem
in Cælo lingua ceſabunt , o ſcientia deftrue communiter accipiuntur , & idcircò in titulo
tur: Ergo Theologia non remanebit , fed de. quærimus , quodnam fit ſubjectum , vel obje
ftruetur in patria . cum Theologie?
Confirmatur : adueniente perfecto , euacua Notandum ſecundo , objectum eſſe duplex ,
tur imperfectum , vt ibidem dicit Apoftolus : aliud materiale , aliud formalc . Objectum mate
fed Theologia noftra , cùm fit obſcura , & ine riale , dicitur illud quod non per fe & ratione ſui
uidens,'eſt cognitio imperfe &ta : ergo deſtruetur, attingitur à fcientia , ſed rationeobjecti forma
adueniente viſione beatificâ , quæ eſt perfecta lis . Formale autem eft illud quod per fe & ratio
cognitio . ne ſui conſideratur : v . g. in potentia viſiua , core
Reſpondeo quod ſicut quando Scriptura di- c pus eſt objectum materiale , quianon percipitus
cit , quod elementa poft diem Judicij diſfoluen ratione ſui, ſed ratione coloris quo afficitur : ip
tur :hocnon intelligitur de deſtructione quan ſe verò color , quia percipitur ratione fui , dici
tùm ad ſubſtantiam , fed folùm quantùm ad tur objectum formale.
ftatum , vel modum ; quatenùs ſcilicet muta Notandum tertio cum Caietano , hic art, 3.
buntur in ftatum perfectiorem : ita fimiliter objecti formalis duas elle rationes formales dia
quando Apoſtolus dicit , quod ſcientia deſtrue Itinguendas : aliam quę dicitur ratio formalis
tur , hoc non deber intelligi de deſtructionc que : aliam quç vocatur ratio formalis fub qua.
quantum ad ſubftantiam , fed folùm quantùm Ratio que eſt resipſa quç à potentia , velſcien
ad modum obfcuritatis , vel ineuidentiz , quem cia percipitur : ratio ſub qua illa dicitur , quâme.
nunc habet , vel quantùm ad modum operan . diante ratio quç in effe rei conſideratur : v.g.in
di imperfectum , ſcilicet per conuerfionem ad eadem pocentia viſiua , ratio que , eſt color : ra
phantaſmata , & per ſpecies à ſenſibus acceptas: tio verò fub qua, eſt lux , quia mediante luce
vterque enim hic modus cognoſcendi in patria viſus percipit colorem .
deftruetur , quia tunc ( vt docet D. Thomas,ſu- D Notandum quartò , aliquid pofle dici renela
per hunc locum Apoftoli )non erit ex neceſſica tum dupliciter. Primò , formaliter & immedia -
te , ſed ex ele&tione, conuerfio ad phantaſmata . tè, ficut reuelatum eft , Deum efle trinum , Chri
Et hunc eſſe fenſum Apoftoli patet faris ex con ftum eſſe hominem . Secundò , virtualiter & m6
textu litteræ , ſubdit enim : Cùm autem venerit diatè , quando ſcilicet in re iinmediatè reuelata,
quod perfeftum eft , euacuabitur quod ex parte alia virtualiter continetur , vel tanquain effe
eft. Quod ftatim probat exemplo paruulorum , ctus in caufa ,vel proprietas in eſſentia , quç per
quorum imperfecta ſapientia , & loquela deſtrui. diſcurfum deducitur : quo pacto in iſta propoſi .
tur cum ætate : non enim deftruitur eorum fa cione, Chriftus eft bomo , hợc , Chriftus eft riſibi .
pientia & loquela ſimpliciter , fed quantıìm ad lis , virtualiter , & mediatè cenſetur reuelata.
imperfectionein ; quia adultimeliùs fapiunt , & His preſuppoſiris.
loquuntur. Dico , objectum formale & ſpecificatiuum 22
Ad confirinationem dicendum cum eodem S. Theologię , elle Deuin , ſub ratione Deitatis , vt
Do& ore i. parte quæft. 58. art. 7. ad 3. Quod cadit ſub reuelatione virtuali: ita quod ipſa Dei .
veniente perfecto euacuatur imperfetum , quodei E tas ſit ratio formalis que : reuelatio verò diuina ,
apponitur : fickt fides quæ eft eorum quæ non vi. virtualis , & mediata , ratio formalis fub que,
dentur , euacuatur , vifione veniente. Non au .. Objectum autem materiale , extenfiuun , & teca
tem neceffe eft, quod adueniente perfecto , eua minatiuum , quodcunque reuelatum à Deo. In
cuetur imperfectum , quod ei non opponitur. hac ſententia fic explicata , iam ferè omnes con .
Sicut quia imperfectio cognitionis veſpertinæ , ueniunt : quamuis olim quidam antiqui Theolo
non opponitur perfectioni cognitionis matutinę, giaſſignauerint alia diuerfa objecta , vt res & fi .
per illam non euacuatur , vtibidem docet Sanctus gna , Chriftum vt Redemptorem , velopus no
Thomas . Unde cùm Theologia noſtra non op Itrę reparationis , Deum ve præmiatorem , vel ve
ponatur viſioni beatæ , quia non importat ine . vltimam finem ,actuin meritorium , & fimilia :
uidentiam poficuam , ficut fides , ſed negatiuam Attendentes ( inquit S. Doctor hîc art. 7. ) ad
tantùm ( vt antea expoſuimus ) non euacuatur ea quæ tractantur in ifta fcientia , non ad ratio .
adueniente vifione, ficut fides, ſed potiùs perfici nem fecundùm quam conſiderentur.
Prima
DE NATVRA THEOLOGIÆ .
9

23. Prima pars conclufionis , que afferit Deum fub A quafimedius inter illas : non poffet autem ab il
rationeDeitaris , eſſe objectum formale ſpecifi lis diſtingui, nec inter eas mediare , niſi haberet
catiuum Theologię , probatur duplici ratione D. pro ratione forinali fub qua , reuelationem vir
Thomęlocô citato . Prima eft: illud cenfetur elle
tualem , & mediatam : fi enim ejusratio forma
obje & um formale & ſpecificatiuum cujuſlibec lis fub qua , eſſet reuelatio formalis , & immedia
ſcientię , cujus cognitio principaliter quæritur, ta , conueniret cum fide, quæ nititur diuinæ re .
& ad quod reducuntur cætera omnia quæ in ea uelationi immediatæ : fi autem non dependeret
tractantur : Sed cognitio Dei per ſe primò quæ à reuelatione virtuali, & procederet ex princi
ritur in Theologia , & quæcunque in ea tractan piis ſolo lumine naturali notis ,non diſtinguere
tur , reducuntur ad Deum ſub ratione Deitatis : tur à ſcientiis naturalibus ; præſertiin à Meta
Ergo Deus ſub hac ratione , eſt objectum forma: phyſica , quæ Deum refpicit , vt cognoſcibilem
leTheologiæ . Major conftat, Minor vero pro ex creaturis , & lumine naturali intellectus. Ex
batur. Nam cùm Theologia , vt nomen ipſum quo probata etiam manet vltima pars. Illud
ſignificar , fit ſermo , vel conſideratio de Deo , enim cenſetur effe objectum materiale , exten
rebuſque diuinis , cognitio Dei , eft illud quod B fiuum & terminatiuum alicujus ſcientiæ , quod
per ſe primò in illa quæritur.Item quæcunque ab ſubeſt ejus rationi formali fub qua , & ad quod
illa conſiderantur , vel ſunt ipſemet Deus , vel illa ſe extendit & terminatur : Sed quodcunque
modum pro ens reuelatum à Deo , ſúbeſt rationi formali ſub
aliquid ad illum pertinens ; aut per
prietatis , vt attributa; vel vt effectus ab ipſo pro qua Theologiæ , nempe reuelationi virtuali ; &
cedens, vt creaturæ , de quibus agitur in prima Theologia poteft ad illud feextendere , illudque
parte ; vel tanquam media ad ipfum conducen contemplari ſub tali lumine diuinæ reuelationis
cia , & ordinata , ſicut actus humani, leges , gra mediatæ & virtualis : Ergo quodcumque reuela
tia , virtutes , incarnatio , & ſacramenta , de tum à Deo eſt objectum materiale extenfiuum ,
quibus in ſecunda & tertia parte diſputatur : Er ac terminatiuuin Theologiæ noftræ ,
go & c .
$ . II.
Confirmatur : ſublatô objectô formali, tolli
tur ſcientia : Sed quamuisnullum eſſet opusme Soluuntur objectiones
ritorium , nec vlla facramenta à Chriſto inftitu .
ta ; & licet Verbum Diuinum , carnem humar Old o objeđ
Bjicies o quod
primò fit,fed
: nulla fuppon
ſcientia it ; de
probat ve 26 .
nam non aſſumpſiffet , non propterea tolleretur
Theologia :Ergo illa non ſunt objectum formale dicitur 1. Poſter . Sed Theologia probat Deum
ipſius. Major conſtat , Minor- verò probatur. elle , vt fequenti tractatu patebit : Ergo Deus
Quamuis enim illa non darentur , Theologia non eſt obje & um Theologiæ .
poſſet inferre plures concluſiones de Deo , & Reſpondeo quòd exiſtentia ſubjecti , non po
ejus attributis , & probare Deum effeæternum , teſt probari ab aliqua ſcientia , à priori, & per
quia eft iinmutabilis ; infinitum , quia eft ens per medium proprium , & intraneum : benè tamen
effentiam ; intelligentem & fcientem , quia eft à pofteriori, permedium ab alia ſcientia mutua,
immaterialis ; & cætera attributa per naturam tum , licet fibi deſeruiens & miniſtrans ; & fic
diuinam , tanquam per caufam virtualem , ſeu Theologia demonſtrat exiſtentiam Dei , rationi
rationem à priori , demonſtrare : Ergo & c. bus deſumptis à Metaphyſica , quæ miniſtrat
24 Secunda ratio D. Thomæ fic procedit : Idem Theologiæ . Addo quòd exiſtentia Dei vt All
debet effe objectum , ſeu ſubjectum principio thoris ſupernaturalis , à Theologia non proba
rum , & totius ſcientiæ ;cùìm tota ſcientia virtu- D tur, ſed purè creditur , & fic eft propriè ſubje
te contineatur in principiis : Sed Deus ſub ratio . &tum ejus ; folùm autem è rationibus Metaphys
ne Deitatis , eſt ſubjectum , vel objectum princi ſicis probat Deum eſſe , vt authorem naturalem .
piorum Theologiæ , nempe articulorum fidei : Objicies ſecundò : objectum adæquatum ſcien- 27.
Ergo & c. Minor probatur : nam fides quæ præ tiæ , prædicarideber de omnibus partibus illius,
bet principia Theologiæ , cùm ſit virtus Theolo & effe cauſa adæquata omnium proprietatum
gica , habet pro objecto formali & ſpecificativo quæ in ea demonſtrantur: Sed Deus ſub ratione
Deum ſub ratione Deitatis. Licet enim veritas Deitatis , non habet illas conditiones : ergo & c.
prima dicatur à D. Thoma 2. 2. quæſt. 1. art. i. Major patet ,Minor probatur : Deus enim non
objectum fidei : tamen , vt Caietanus ibidem 6 . prædicatur de Angelo , vel homine , & aliis ob
Ad euidentiam docet , non ſunt diverſa , Deum jectis , de quibus in Theologia diſputatur : item
eſſe objectum fidei , ſub rationeDeitatis , aut ve Deus ſub ratione Deitatis , non eſt cauſa innaf
ritatis : ſicut nec ens, aut verum , eſſe objectum cibilitatis v . g . quæ eſt in Patre, aliás talis pro
intellectus : Ergo & c. Ex quo probata manet ſe prietas competeret cuilibet perſonæ diuinæ , in
;

cunda pars concluſionis , quæ affirmat quòd E qua Deitas reperitur & ſic Filius & Spiritus
Deus , ſub ratione Deitatis , eft ratio formalis Sanctus eflent innaſcibiles.
que Theologiæ . Ud enim expofuimus in tertio Refpondeo negando Minorem : ad cujus pri
notabili , ratio formalis quæ alicujus potentiæ , mam probationem dicendum eft , objectum ad
velhabitus , eft illa quæ per ſe primò attingitur, æquatum ſcientiæ . prædicari debere de omnibus
à tali potentia , vel habitu , & ratione cujus alia partibus illius , vel in recto , vel in obliquo ; &
percipiuntur : vnde cùm Deus ſub ratione Deita hoc fecundo modo Deum prædicari de homine,
tis , ſit id quod per ſe primò à Theologia attin & Angelo , cæteriſque objectis , de quibus in
gitur , & in ordine ad quod omnia alia objecta Theologia tractatur : quia illa , velſuntipſemec
conſiderantur , illa eft ejus ratio formalis qua . Deus , vel aliquid Dei , ejus ſcilicet proprietates,
LS. Secunda verò pars , quæ afferit reuelationem vel effectus , velmedia ad ipſum conducentia , Ve
virtualem , & mediatam , elle ejus rationem for antea expoſuimus. Ad ſecundam probationem ,
malem fub qua , euidenti ratione demonſtratur. reſpondetur objectum formale ſcientię debere
Theologia enim eſt habitus diſtinctus à fide, à efle radicem , & principium omnium proprieta
Metaphyſica , aliiſque ſcientiis naturalibus ; & tum , quæ in ea demonſtrantur , vel fecundum
Tom . I.
10 DISPVTATIO PROOEMIALIS

fe , vel quatenus reperitur in particularibus ſpe- A ens ſupernaturale , quod non poſſit reuclari ini
eiebus determinatum : fic en's mobile , vedeter dependenter à reuelatione ſupernaturali Dei ſub
minatum ad corpora cæleſtia , & elementaria , ratione Deitatis ,nego tamen in hoc caſu reman
eſt cauſa proprietatum , quæ de elementis , & ſuram Theologiam , aut fidem diuinam , faltem
corporibus celeſtibus , in Phyſica demonſtran ejufdem fpeciei cum ea quam habemusmodo :
tur ; vnde ad hoc vt Deus fub ratione Deitatis fit fides eniin noftra eſt virtus Theologica , hoc eſt
objectum formale Theologiæ , fatis eft quod immediatè & per ſe primóreſpiciensDeum tan
Deitas , vt determinata ad perſonam Patris , & quam obje&tum ſuuin ſpecificatiuum : in cafu au
modificata per relationem Paternitatis , ſit radix tem polito , ſicutnon refpiceret Deum , ita non
innaſcibilitatis . ellet Theologica , nec fcientia aliorum entium
28. Objicies tertiò : illud omne pertinet ad obje ſupernaturalium eſſet Theologia , hoc eſt ſcien
étum formale quod fpecificatiuun Theologiæ , tia de Deo , vtnomen ſonat , ſed alia quædam fi
cui immediatè conuenit ratio formalis ſub qua des & ſcientia ſupernaturalis, à noftris ſpecie di
ipſius Theologiæ : Atnon folùm Deo fub ratio ftin &ta , vtpote quæ diuerſum objectum ſpecifi
ne Deitatis , fed etiam omni enti ſupernaturali, B catiuum per ſe reſpicerent. Ad probationem ve
iminediatè conuenit ratio formalis fub qua ro Majoris , conceſſo Antecedente , & omnibus
I hcologiæ : ergo non folùm Deus , ſed etiam quæ in ejus exemplum adducuntur , nego conſe.
omne ens ſupernaturale , pertinet ad objectum quentiam & paritatem : ratio diſcriminis eſt ,
formale Theologiæ . Minor patet , nullum enim quia finis intrinſecus & effentialis ſcientiarum de
eſt ens ſupernaturale , quod non poſſit immedia quibus fitmentio in argumento , non eſt cogni.
tè & per ſe reuelari , & quod magis eft , poteſt tio alicujus partialis obje &ti, nec alia omnia mi.
independenter ab ipſo Deo vt authore ſuperna nus principalia conſiderant folùm propter prin
turali reuelári ; nec deſineret elle Theologia cipale , ſed etiam propter fe : finis autem intrin ,
quanuis Deus non fuiffet ipfi reuelatus per lu ſecus & effentialis noftræ Theologiæ , & fidei,
men ſupernaturale , dummodo ſupponeretur eſt cognitio ſolius Dei , aliorum verò obje.
cognitus naturaliter , & alia entia ſupernatura &torun minus principalium , tantùm propter
lia per fidein reuelarentur . Major verò proba Deum , & in ordine ad ipſum ; vnde omnia alia
tur inductione in omnibus ſcientiis naturalibus , objectaminùsprincipalia , erunt tantùm objecta
in quibusnon aſſignatur aliquod ens particulare Ċ ſecundaria & materialia , folus autem Deus ob
pro objecto formali & adæquato , ſed illud om jectum formale primarium & adæquatum : li
ne quod abſtrahit à materia fingulari, ſenſibili, cut reſpectu charitatis , ſolus Deus eſt obje&tuin
aut intelligibili; & vt omne effugium præcluda ſpecificatiuum , proximus autem , quianon ama.
> & paritas ſit adæquata ; quamuis aliquæ il. tur niſi in ordinead Deum , eſt objectum ſecun
larum ſcientiarum habeantvnum objectum prin darium & materiale. Hujus exemplum reperi
cipale , ad quod omnia alia de quibustractant, tur etiam in quibuſdam fcientiis naturalibus;Me.
referuntur ; ve patet in Metaphyſica reſpectu dicina enim , quamuis ſub eadem abſtractione,
Dei , & in Logica reſpectu Demonſtrationis , ad corpus humanum , & plura alia conſideret , pu
quam omnes aliæ fecundæ intentiones ordinan , ta herbas , mixta , ſimplicia & c. quia tamen illa
tur ; quia tamen in Metaphyſica , non ſolus omnia conſiderat folùm in ordine ad corpus hu
Deus , ſed etiam alia entia creata , & in Logica , manum ſanabile , ſolùm corpus humanum ſana
non fola Demonſtratio , fed etiam aliæ fecundæ bile , eſt objectum ejus forınale ſpecificatiuum
intentiones , participant rationem formalem & adæquatum , alia vero ſunt tantum objecta ſe .
fub qua prædi& arum ſcientiarum , & funt obje- D cundaria & materialia : cujus ratio radicalis effe
eta per fe ſcibilia ab illis , quamuis per impoſſi poteft, quia habitus practici ſpecificantur pria
bile , nec Metaphyſica Deum , nec Logica De mariò à fine ad quem ordinantur , non vero ab
monſtrationem conſiderarent ; ideo obje tum aliis quæ in ordine ad finem conſiderant: Media
Metaphyſicæ non eſt ſolus Deus , ſed omne ens cina autem eſt ſcientia practica , & ſimiliter
abſtrahens àmateria intelligibili, nec objectum Theologia noſtra , modô articulo fequenti ex
Logicæ fola Demonſtratio aut Syllogiſmus , ſed plicando ; aliæ vero ſcientiæ , de quibus fit men
omne ens rationis ſecundò intentionale. Ergo tio in argumento , ſunt fimpliciter ſpeculatiuæ ,
nec habentalium finem intrinſecum , quam co
ſimiliter in propofito , quamuis Deus fit obje
&tum principale Theologiæ , non erit tamen ejus gnitionem ſuorum objectorum ,
obje& um adæquatum ſed omne ens diuinum Adlocum verò D.Thomæ defumptum ex pro- 30,
fupernaturali inſpiratione cognoſcibile. Vnde D. logo ſententiarum , variè reſpondent Thomiſtä :
Thomas in prologo ſententiarum qu . 1. art. 4 . Caietanus enim dicit quod D. Thomas non aſſe
afferit ens diuinum per inſpirationem cognoſci rendo , ſed opinando illud dixit. Capreolus ve
bile , eſſe ſubjectuin Theologiæ , & paulò infra E ro aſſerit S. Doctorem loquide ſubjecto mate .
addit quod Deus non eft ejus ſubjectum , niſi fi riali & extenſiuo. Alij exiſtimant, ipſum vſurpa
cut principaliter intentum . re nomen entis divini, prout eſt analogum ana
Hoc arguinentum videtur fine dubio opinio logiâ attributionis , ſubindeque ſupponere pro
29 .
nem illam reddere probabilem . Refpondeo ni principali analogato , ſcilicet Deo : quod confir
hilominus diſtinguendo primam majorem . Illud mant exemplo ſani,quod eſt objectum medicinæ ,
omne pertinet ad obje &tum formale quod ſpeci quod ibidem à D. Thomaadducitur. Sivero ali
ficatiuum Theologiæ , cui immediatè conuenit cui nulla iſtarum refponfionum placeat , non
ratio formalis ſub qua ipſius Theologiæ : ſiconue exiſtimo dehoc multum efle curandum , cùm in
niat immediatè immediatione excludente folum præſenti articulo ſuæ ſummx , tanquam in ſuo
diſcurſum ,nego Majoré: immediatione excludé- . teſtamento , S. Doctor clariſſimè ſuam mentem
te etiam ordinem , dependentiam , & attributio expreſſerit.
nem ad aliud , concedo Majorem , & ſub eadem Objicies vltimò contra tertiam partem conclu 31.
diſtinctione , nego Minorem . Ad probationem fionis': Ratio formalis ſub qua objecti ſcientiæ ,
éjus ibi fubjunctam , tranſeat quod nullum fit debet effe illi intrinſeca : Sed reuelatio virtualis ,
DE NATVRA THEOLOGI Æ . II

cùm fundetur in extrinſeco Dei teſtimonio , non A tudinem objectiuam , procedentem ex motiuo
eſt quid intrinſecum objecto Theologiæ : Ergo diuinæ reuelationis , quæ omnino neceſſaria eſt
non eft ejus ratio formalis fub qua . ad fidem , & Theologiam . Unde dicit D. Tho
Reſpondeo majorem eſſe verain in ſcientiis mas 2. 2. quæſt. . art. 3.quod Hæreticus circa
naturalibus , non autem in Theologia , quia vnum articulum , non habet fidem de aliis articu
ſcientiæ naturales procedunt ex lumine naturali lis , fed opinionem quandam , fecundùm propriam
intellectus & primorum principiorum , in quæ voluntatem ,

ſuas concluſiones refoluunt : Theologia vero Colliges tertio , concluſiones Theologicas , 340
procedit ex articulis fidei , & in extrinſeca Dei formaliter quâ tales ,non eſſe de fide. Ratio eſt,
dicentis feu teſtificantis authoritate fundatur, ac quia omne quod creditur fide diuinâ , deber im
mediatè & formaliter à Deo reuelari : At con
nipſam vltimoſuas concluſiones reſoluit,
clufiones Theologiæ , non ſunt formaliter &
$ . III. immediatè reuelate , ſed virtualiter tantum &
immediatè,cùm ejus ratio formalis fub qua , non
Corollaria præcedentis doctrina .
B fit reuelatio formalis & immediata , ſed virtualis
32. X dictis colliges primó, quod alio modo tantùm & mediata : alioquin ( vt ſupra oſtendi
E Theologia conſiderat Deum , quain Me.
M mus ) illa non diſtingueretur à fide : Ergo & c .
taphyſica , quæ dicitur Theologia naturalis : Dixi formaliter quá tales funt : quia concluſiones
Metaphylica enim agit de Deo , vt per creaturas Theologicæ , materialiter conſideratæ , poffunt
cognoſcibili , ita vt creaturæ ſe habeant , vtgra eſſe de fide :multæ enim ſunt propoſitionesde
dus quibusaſcendimus , & eleuainur ad Deico terminatæ ab Eccleſia tanquam de fide, quæ pof
gnitionem , iuxta illud ad Rom . 1. Inuifibilia ſunt fieri concluſiones Theologicæ , vt conſtat
Dei per ea quæ faéta funt intellecta conſpiciun in hac demonftratione : Filius Dei naturalis eft
tur. Theologia autem primo aſpectu conſiderat confubftantialis Patri: Sed Chriftus eft Filius Dei
Deum , ejuſque attributa ; & ex conſideratione naturalis : Ergo eft confubftantialis Patri. Simi.
Dei ,tanquam primæ cauſæ , & primi principij, liter in iſta . Qui eft Deus o bomo , habet diui.
procedit , & defcendit ad cognitionem creatura nam wa bumanam voluntatem : Sed Chriftus eft
rum . Vnde in Metaphyſica , prior eſt conſidera Deus o bomo; Ergo babet disinam a humanam
tio creaturarum , quam Dei : in Theologia · C voluntatem .
Aduertendum tamen eſt , quod ille qui nega
contra , prior eſt conſideratio Dei, quam crea
turarum . Quare ( vt infra dicemus ) illa eſt no ret aliquam concluſionem Theologicam , quæ
bilior, & perfectior Metaphyſicâ , aliiſque ſcien ex principiis reuelatis per euidentem conſequen
tiis ordinis naturalis ; & eſt veluti quædam ex tiam infertur , qualis eſt iſta , Chriſtus eft riſibi .
lis , cenſeretur efle Hæreticus : quia non cenſe
preſſio , & imago diuinæ fcientiæ & fapientiæ ,
quæ vt dicit Dionyſius cap . 7.de diuinis nomini. retur negare bonitateinullationis , quæ lumine
bus , Seipfam cognofiens feitalia, naturali euidens eſt , ſed principium fidei, ex
Secundò colliges contra Vazquem , in Hære . quo illa euidenter deducitur.
ticis non eſſe veram Theologiam , illamquefpe Colliges quarto : Theologiam eſſe vnam fpe
cie diſtingui á noftra : quia noftra deducit firas cie infimâ ſcientiam , nec illam diuidi in plures
concluſiones , ex principiis fide diuina creditis , habitus partiales ſpecie diuerſos. Ita cominuni
& haber pro ratione formali ſub qua , reuelatio ter docent Thonniſtæ cum S. Doctore hîc art. 3 .
nem virtualem : Theologia autem hæreticorum contra Recentiores , qui volunt Theologiam
deducit ſuas concluſiones ex principiis fide ſo D non eſſe vnum fimplicem habitum , ſed illam

lùm humana creditis ; nec habet pro ratione coaleſcere & componi ex pluribus habitibus
formali reuelationem diuinam , fed traditionem partialibus ſpecie diſtinctis .
Probatur hoc corollarium ratione D. Tho
humanam ; vnde illa eſt potiùs fides humana,
vel opinio , quam ſcientia . Quare Dionyſius cap . mæ . Vnitas potentiæ & habitus confideranda
2. de diuinis nominibus , loquens de illo quidi eſt, non ſecundùm obiectum materialiter , & in
uinis eloquiis refiftit , qualis eſt Hæreticus, Lon eſſe entis conſideratum , ſed ſecundùm quod
ſubeſt ejus rationi formali : licet enim homo ,
ge , inquit , omnino erit à noftra Theologia , a
curandum non eft illiusmanuduction is ad Theolo . leo , & lapis , fpecie inter ſe differant : quia ta
men conueniunt in vna ratione colorati , quæ eſt
gicam fcientiam . Item Auguſtinus dicit, Theolo
giam effe fcientiam , qua fides faluberrima gigni objectum formale-viſus , vnum ſpecie atoma
tur, e nutritur , defenditur , cu roboratur. Ex ſenſum ſpecificant : Sed omnia objecta , quæ à
quo inferes , in Theologo qui amittit fidem cir Theologia conſiderantur , communicant in vna
ca aliquem articulum , non remanere Theolo ratione formali; licet enim illa agar de Deo ,de
E
giam ejufdem rationis cum ea , quæ eſt in Catho Angelis , & hominibus ; devitiis , & virtutibus;
licis, fed quaſi quoddam illius cadauer ; amiſsâ de gratia , & de peccatis , aliiſque rebus, pluſ
enim fide , non poteft ampliùs viuere nec ſubfi quam ſpecie diuerſis , illas tamen non conſide
ſtere Theologia . niſi fecundum quod ſubſtantdiuinæ reuela
Dices : Hæreticus nullomodo hælitat circa tioni : Ergo Theologia eſt vna ſpecie infimâ
principia, & concluſiones Theologiæ : Ergo ha ſcientia ,necin plures habitus ſpecie diuerſos di- ,
bet de illis certitudinem , & confequenter ſcien uidi poteſt. Pro cujuseuidentia .
tiam . Notandum eſt primo cum Caietano hîc 8. Ad
Refpondeo Hæreticos habere de articulis fi 36.
euidentiam .Ad vnitatem aut diſtinctionein ſcien .
dei , & de concluſionibus Theologiæ , folùm tiarum non fufficere rationem qua obje & i ea
certitudinem quandaın ſubjectiuam , qux eſt illud in eſle rei conſtituentem ; conſtat
quædam pertinacia , orta vel ex illorun volun enim eandem ſcientiam ſecundum fpeciem , qua
tate , vel ex proprio iudicio , quô iudicant ta lis eſt Metaphyſica ., agere de rebus pluſquam
lem vel talem articulum fidei eflc acceptanduin , ſpecie diſtinctis in genere rei, vede ſubſtantia, &
non vero alios : non autem deillis habere certi: accidente. Item yt dicit D. Thomas hîc art. 1. ad
Tom . I. Bij
12 DISPVTATIO PROOEMIALIS

2. Eandem conclufionem demonftrat Afrologus, A licet revelationivirtuali ,'non ſequitur illam elle
o naturalis , puta quod terra eft rotunda , Or. unam ſpecie atoma ſcientiam .
Sed præterea requiri rationem formalem fieb Refpondeo primo, rationem fub qua in Ma
qua , conſtituentem objectum in genere ſcibilis : thematicis & aliis ſcientiis naturalibus, non eſ.
ab vtraque enim ratione qua , & fub qua, vni fe folam abſtractionem à materia ſenſibili ; ſed
tas & diſtinctio fcientiæ pendet, ita vt ratio que , etiam principia ex quibus procedunt, prout ſub
vt ſubordinata rationi fub qua ; & ratio fub qua, ftant taliabſtractioni : unde cùm talia principia
vt determinatur à ratione formali qua , vnita in Mathematicis fint fpecie diverſa , illæ ſpecie
tem & diſtinctionem ſcientiis præbeant. Quod inter ſe differunt , quamvis in eadem abſtractio
etiam docetCaietanus 1. Pofter, cap.2. vbi & ait, ne conueniant.
verba illa Ariſtotelis 3. deanima textu 38. Seca Reſpondeo ſecundo , omnes ſcientiasMathe
tur autom ſcientia ficut aures , non effe intelli maticas , convenire quidem in eadem abftractio
genda de ipſis rebus , prout res ſunt, ſed prout ne à materia ſenſibili , genericè ſumpta , differre
ingrediuntur genus ſcibilis , & quatenus ſubor tamen penes diverſos modos illius : hæc enim
B
dinantur rationi fub qua. Vnde quando dicitur non conſiſtit in indiuiſibili , ſed habet diuerſos
vnitatem ſpecificam potentiæ vel habitus , ex modos & gradus , ſecundum quos fcientiæ Ma
ejus ratione formali ſumendam eſſe , hoc intelli thematicæ diuerſificantur ; numerus enim v.g.
gendum eft deratione formaliqua , vtmodifica qui eſt objectum Arithmeticæ , eſt ſimplicior
tâ & determinatâ per rationem formalem fub quantitate continuâ , quæ eſt objectum Geome
qua . triæ : quantitas enim continua maximècomica
Notandum fecundo : hoc interefle difcrimen turmateriam , & habet conditiones illius ; unde
37. inter Theologiam , & ſcientias naturales , quod Arithmetica eſt ſimplicior , & magis abſtrahir à
in objectis iftarum , ratio formalis fub qua ſumi materia ſenſibili , quam Geometria . Similiter
tur ex talimodo immaterialitatis , ſeu abſtractio . quia linea viſualis , quæ eft objectum Perſpecti.
nis à o ateria , ſiue potius ex principiis illarum , væ , conſideratur per ordinem ad viſum , qui eſt
prout ſubſunt tali vel tali abſtractioni , quæ tri nobilior potentia , & magis abftrahens à mate
plex aſſignari ſolet à Philoſophis : vna à materia ria & motu ,quam auditus,quem reſpicit numerus
ſingulari , quæ convenit objecto Phyfice ; alia ut ſonorus, qui eſt objectum Muſica :Perſpectiua
à materia ſenſibili , quæ competit Geometriz , C magis abſtrahir à materia ſenſibili , quam Muſica.
39 ?
Arithmeticæ , & aliis Mathematicis ; altera à Dices ſecundo : omnes concluſiones Theolo .
materia intelligibili , quæ eſt propria Metaphy gicæ non attinguntur ſub reuelatione virtuali :
ficæ : in objecto vero Theologiæ ratio formalis Ergo non ſubſtant eidem rationi fub qua , &
fub qua , non eſt immaterialitas , fed reuelatio conſequenternon conſtituunt unum ſpecie ha
virtualis , quæ eft ratio ſuperior , ſub qua Theo bitum . Conſequentia patet ex dictis , Antecedens
logia conſiderare poteft , ea quæ in diuerfis ſcien vero probatur. In Theologia ſunt aliquæ de
tiis Philoſophicis pertractantur , vt hîc art.3.ad monſtrationes quæ deducuntur ex una præmilla
2.docet D.Thomas. Et ratio hujus eft , quia fi naturali , & altera reuelata : ut conftat in hoc
çut res non ſunt cognoſcibiles per fidem , eó exemplo , Omnis bomo eft riſibilis ; Chriftus eft
quod habeant talem , aut talem immaterialita bomo : ergo Chriftus eft rifibilis. Atqui in tali de
tem , ſed quia ſunt à Deo reuelatæ , ita per Theo monſtratione , conclufio non fubftat reuelationi
logiam ſcibiles ſunt; quia ſunt reuelatæ media virtuali : Ergo omnes concluſiones Theologicæ ,
tè (hoc eſt quia deducuntur ex aliis rebus reuela non'attingunturſub reuelatione virtuali. Minor
tis ) non vero quia ſubſunt tali vel tali abſtra- D ſubſumpta probatur. Ut aliqra concluſio fit vir
& ioni, à materia. Cùm igitur hæc reuelatio vir tualiter reuelata , oportet quod cauſa ejus adæ
tualis , fit unius ſimpliciſſimæ rationis , omnia quata , id eſt utraque præmiſla , fit formaliter re
quæ in illa communicant , ſuntque divinitùs re uelata:Sed in talidemonſtratione , præmiſſa na
velata ,ad unam ſcientiam ſpecie , nempe Theo turalis non eſt formaliter reuelata , cùm fit co
logiam , ſpectant, ſicque , ut docet Capreolus gnita lumine natural:Ergo & c .
quæft. 3. prologi ad 3. contra 4. Si quis omnes Refpondeo priinó negando Antecedens , ad
conclufines omnium fcientiarum cognofceret , in cujus probationem , nego Minorem . Ad proba .
quantùm diuinitisreuelabiles ſunt ; boc eß quod tionem Minoris , dicendum eft , quod ſola præ
formalis ratio affentiendi in illis conclufionibus, miſſa de fide , continet totam veritatem & certi
effet lumen diuinæ reuelationis , vtique vnicum tudinem conclufionis , & quod altera lumine na
haberet habitum , o non plures. Quod fi Deus turali nota , affumitur tantum per accidens , &
plures ſcientias , nempe Phyſicam , & Geome propter imperfectionem ſubjecti, quod egetmi
triam alicui infunderet , tunc ( inquit Caietanus nifterio luminis naturalis , ad acquirendam ſcien
hîc 9. Proeuidentia ) revelatio ad illas ſcientias E tiam . Vnde in ſcientia beata , quæ non eget diſ
compararetur , ut cauſa efficiens ad effectum , curſu formali , hæc veritas , Chriftus eft riſibilis,
non tamen ut ratio , ſeu modus cognoſcendi ob videtur in hac ſolâ propofitione , Chriftus eft bo
jecti ; ille enim homo Geometricalia ſciret , fub mo, tanquam in cauſa adæquata .
illamet ratione , quâ alij Geometræ ſciunt: unde Secundò dicipoteſt, quod quando propoſitio
in tali caſu , illae ſcientiže non effent ejuſdem ra lumine naturalinota , conjungitur cum altera de
tionis & ſpeciei, ficut eſt Theologia noſtra ; per fide , aliquô modô ſubſtat reuelationi virtuali ;
quod ſolvitur inſtantia quæ fieri ſoler contra ra quia tunc ab altera quæ eſt de fide , modificatur,
tionem D.Thomæ jam expoſitam . confortatur , & eleuatur : ſicut cogitatiua in ho
28. Dices primo : omnes Mathematicæ ad minus mine, propter conjunctionem quam habet cuin
differunt ſpecie , & tamen conſiderant ſuum ob potentia intellectiua , participat modum quem
jectum , fub eadem rationeformali fub qua , ea dain intellectualitatis , & veluu radium quem
dern ſcilicet abſtractione à materia ſenſibili : Er dam luminis intellectualis , ratione cujus poteft
go ex eo quod omnia quæ tractantur in Theolo imperfe& è diſcurrere , ut docent Philofophi in
gia , ſubitent cidem rationi ſub qua , divinæ ſci. libris de anina,
DE NATVRA THEOLOGIE.
13
А Confirmatur primò :donum fcientiæ magis & 42

principaliter ſpeculationem reſpicit, quâ homo


ARTICVLVS IV. Icit quæ fide tenere debeat : ſecundariò autem
extendit ſe ad operationem , ſecundum quod
An Theologia fit eminenter formaliter sea credibilium ſcientiâ in agendis dirigimur , ut ibia
culativa de praftica ? dem docet S. Doctor , ex quo infert tale donum
eſte fimul ſpeculativum & practicum : Ergo fimi
$. I. liter cùm Theologia non fiftat in contemplatio .
ne primæ veritatis , & articulorum fidei ; ſed
Quibufdam præmifſis , conclufio affirmativa etiam fe extendat ad operationem , eam dirigen
fatuitur. do , remotè faltem & mediatè , quatenus tradit
40. media quz ad illam conducunt , non folùm eft
N contineripofle in aliquo tripliciter : nempe ſpeculativa , ſed etiam practica , quamvis magis
formaliter tantum , ſicut rationalitas eft in ho ſitſpeculativa quam practica : quia utait S. Do
mine : eminenter tantum , ſicut calor in Sole; B ctor hîc art. 4. Principaliùs agit de rebus divia
formaliter ſinul & eminenter , ficut ſenſitivum nis , quam de actibus humanis , de quibusagit , fe
& vegetativum in aniina rationali, juſtitia & mi cundùm quod per eos ordinatur homoad perfeitam
ſericordia in Deo . Dei cognitionem , in qua beatitudo conſistit. Ad .
Notandum ſecundo , inter habitum ſpeculati do quod , fides à quá Theologia dependet , pria
vum & practicum ,hanc efle differentiain : quod ino & principaliter eft ſpeculativa , ut docet D.
priinus liftit in fola veritatis contemplatione , Thomas locổ fupra citatô : Ergo & Theologia .
ſecundus vero ordinatur ad operationem , vel Confirmatur fecundo : Metaphyſica eſt ſpecu

immediatè eam dirigendo & regulando , ficut lativa , quia agir deDeo ut primoprincipio,mo
prud.ntia , & ars ; vel faltem mediatè & remotè , ralis verò , practica , quia tractat de ultimo fine ,
ut patet in ſyndereſi , quæ habitus practicus eſt, & mediis ad illum conducentibus : Ergo cùm
& tamen , non immediatè , ſed mediante pru Theologia utrumque præſter , & conſideret
dentiâ , dirigit ftudiofam operationem ; & in Deum in ratione primi principij , & ultimifi
Ethica , quæ eſt ſcientia practica , quia tradit re nis ; agatquedemediis ad illum conducentibus,
gulas humanorum actuum in communi , quas C fimul erit ſpeculativa & practica .
Confirinatur tertio : quæ ſuntdiſperſa in infe
prudentia naturalis applicat ad hoc vel illud para
ticulare fa &tum . rioribus , uniuntur in fuperioribus , ut docec
Notandum rertió , ea quæ ſunt diſperſa in in Dionyſius, & conftat in anima rationali, in ſen
ferioribus uniri & conjungi in ſuperioribus , fi ſu communi , & fpeciebus Angelicis, utexpofui:
cut viſivum & auditivum in fenfu communi , ve mus in tertio notabili : Sed Theologia eſt ſupe
riorad omnes ſcientias naturales , cum verſetur
getativum & ſenſitivum in anima rationali ; &
ſicut ſpecies quâ Angeluscognoſcit naturam ge circa objectum infinitum , illudque attingat , ſub
nericam animalis v . g . continet , & repræſentat lumine divinæ revelationis : Ergo practicum &
naturain hominis , leonis , equi, & c. ut dicitur in ſpeculativum , quæ ſunt differentiæ diviſive
ſcientiarum naturalium , adunantur in Theolo
tractatu de Angelis . His præmiſſis.
Dico , Theologiam eſſe eminenter formaliter gia , & in ea eminenter formaliter continentur
ſpeculativam & practicam ,magis tamen eſſe ſpe ficut vegetativum & ſenſitivum in anima ratio
nali > & viſivum & auditivum in ſenſu com
culativam , quam practicam . Ita D. Thomas
D muni.
hîcart . 4. ejuſque Diſcipuli , contra plures ex re
Probatur fecundò ratione quam indicat D. 43.
centioribus , qui docent Theologiam eſſe tan
Thomas hîc art. 4. his verbis : Licet in Philofo
tùm fpeculativam , vel tantum practicam , fe
cundùm diverſos habitus partiales , ex quibus phicis , alia fit doétrina practice , alia ſpeculati
putant illam eſſe compoſitam & coalitam . va ; Sacra tamen Doctrina comprehendit fub je
Probatur primò concluſio ex principiis articu utramque , ficut Deus eâdem fcientia cognofcit fe ,
lo præcedenti ſtatutis . Ut enim ibidem oſtendi ovea que facit. Ex quibus verbis hæcpoteſt de
mus , Theologia habet pro ratione formali qua , ſumi ratio. Theologia eſt quædam impreſſio ,
Deum , ſub ratione Deitatis ; pro ratione verò ſeu imago ſcientiæ divinæ , utdocet idem S. Do
ctor hîcart. 3. ad 2. At ſcientia Dei eft eminenter
fub qua , revelationem virtualem : Sed ex utro
que capite habet , quod fit fimul ſpeculativa & formaliter ſpeculativa & practica , ut tractatu 3.
practica : Ergo & c. Minorprobatur : cùm enim oftendemus:Ergo & Theologia .

Deus, ſub ratione Deitatis , fit prima veritas , & $ . II.


ultimus finis, eſt etiam prima regula (peculatio
nis & praxis , primumque ſpeculabile & opera- E Solvuntur objectiones.
bile : operabile, inquam , non phyſicè , ſed mo
raliter : quatenus actibus noftrismeritoriis , in Bjicies primò: duæ differentiæ oppoſitæ , 441
rationeultimi finis conſequibilis eſt. Item reve
latio virtualis ſupponit fidem , quæ eſt emninen dem ſpeciei convenire , ficut rationale & irratio

ter formaliter ſpeculativa & practica : cum non nale eidem animali :Sed fpeculativum & practi
cum ſuntdifferentiæ oppoſitæ , diviſivæ ſcientize
folum inhæreae , & innitatur primæ veritati re
velanti ; ſed etiam ad operationem & dilectio ut fic : Ergo non poffuntfimu! convenire Theo .

nem ſe extendat,itdocet S. Thomas2.2. quæſt. logie.


9. art. 3. his verbis : Fides primò o principali Rcfpondeo negando Minorem : pradicum
enim & fpeculativum , non ſuntdifferentię divi
ter in peculatione confiftit , inquantum inhæret
prime veritati : fed quia prima veritas eſt ulti ſivę ſcientię ut ſic , & proutſcientia eſt genus ſu
mus finis propter quem operamur , inde etiam est premum , ad Theologiam & fcientias naturales;
quod fides ad operationem fe extendit , fecundùm fed tantùm ſcientię naturalis ut ſic , & provt eft
genus ſubalternum ad omnes ſcientias naturales.
illud ad Galat. s. fidesper dilectionem operatur.
Tom . I. в iij
DISPVTATIO PROOEMIALIS
14
Ut eniin notar hîc Caietanus , ſpeculativum & A nenter formaliter ſpeculativus & practicus, non
pra & icum ſe habentad ſcientiam ut fic , ficut vi requiritur tamen , ut quilibet ejus actusutrám
livum & auditivum ad ſenſum . Unde ficut fen que rationem habeat , quia quilibet actus non
ſus ut ſic, primò dividitur in communem & pro fertur ad omnia quæ pertinent ad habitum : un
prium :proprius vero ſubdividitur in viſum , au . de licet quilibet actus debeat participare ratio
nem formalem habitus , non eft tamen neceſſa
ditum , & c. Jta ſcientia ut lic , dividitur primò
in infinitam , id eſt habentem objectum infini rium , quod illam totaliter & adæquatè partici
tum , qualis eſt Theologia ; & finitam , feu ha pet : licet enim illa fit formaliter indiviſibilis,
bentem objectum finitum , qualis eſt ſcientia pu virtualiter tamen diviſibilis eft , & uni actui ina
rè naturalis ; & hæc ſubdividitur in fpeculati dæquatè convenire poteft .
vam & practicam . Quamvis ergo ſpeculativum
& practicum ſint differentiæ ellentiales diſtin
ARTICVLVS V.
guentes ſcientias finitas , ſubindeque non pof
lint in illisadunari ; non tamen ſunt differentiæ
effentiales fcientiæ infinitx , ſed in illa adunari B An Theologia fit certior alijs fcientijs &
poflunt , & eminenter formaliter contineri : habitibus naturalibus ?
quia , ut ſupradicebamus , quæ ſunt diſperſa in
§. I.
inferioribus, uniuntur in ſuperioribus , & obje
ctum infinitum , poteſt ſimul elle regula fpecu
Trix præmittuntur ad refolutionem que
lationis & praxis , cùm fit fimulprimaveritas & fionis neceffaria .
ultimus finis .
Dices, Metaphyſica etiam conſideratDeum , Otandum primo : quod ficut duplex eſt
& tamen eſt purè ſpeculativa : Ergo hæc ratio
nulla eſt. ſis ; & alia formalis , quæ reſides in intellectu
Refpondeo primo , Metaphyſicam non refpi cognofcente , ut docetur in Metaphyſica , ita &
cere Deum , fub ratione Deitatis , ficut Theolo
duplex certitudo : una objectiva , que eſt firma
giam , ſed ut eſt ensabſtrahens à materia intelli & invariabilis objecti determinatio ; alia forma.
gibili , nec illum conſiderare ſub ratione ultimi lis , ſeu ſubjectiva , quæ eſt firma adhæſio intel .
finis , faltem formaliter & direâè ; cùm non C lectusad verum . Et hæc adhuc eft duplex :una
agar de mediis ad illum conducentibus , ficut impropria , quæ oriturex ſola motione & impe
Theologia. rio voluntatis , determinantis intellectum ad al
Reſpondeo ſecundo , quod licer daretur Me. ſentiendum alicuiobjecto , ut contingit in Hæ
taphyſicam reſpicere Deum ſub ratione Deita reticis , quinon credunt exmotivo divinæ reve
tis , in hoc tamen differret à Theologia , quod lationis , ſed ex eo quod judicant unum articu
prima illum reſpiciat , utcognoſcibilem ex crea lum fidei cfle credibilem , non vero alium ; &
turis , & luinine naturali intellectus creati : ſe hxc magis dicenda eft pertinacia quam certitu
cunda vero eum attingat , ſub lumine ſupernatu do : altera propria , quæ oritur ex efficacia me.
rali fidei , quæ eft eininenter formaliter fpecula dij, vel rationis determinantis intellectum ad
tiva & practica , utconſtat ex ſupra di&tis. affentiendum veritati, & de hac folùm procedit
45. Objicies ſecundo: fi Theologia eſſet fumulſpe quæſtio .
culativa & practica , quilibet etiam ejus actus ef Notandum ſecundo : aliquam ſcientiam , vel
ſet ſpeculativus & practicus : Sed hoc eft falſum : habitum , pofl'e dici duobusmodis aliô certio
Ergo & c.Major videturmanifeſta , nam in quo- D rem : Primò quoad ſe , quia ſcilicet ex ſe & ex
libet actu reperiri debet ratio formalis objecti ſua natura , firmiores habet cauſas ſuæ certitudi
& habitus. Minor vero probatur. Jſta concluſio nis. Secundò quoad nos , quando fcilicet ejus
Theologica , In divinis funtquatuor relationes, certitudo eſt magis connaturalis , & proportio .
videtur eiſemerè ſpeculativa ; & hæc, Peccatum nata noftro intellectui, magiſque illum ſatiat &
mortale privat gratiá a charitate , ac inducit quietat , quod contingit , quando certitudo eft
reatum pænæ æterna ,merè'practica : Ergo quili conjuncta cum claritate & evidentia.
bet actus Theologiæ non eſt fimulſpeculativus Notandum tertio : aliud effe quod aliquis ha
& practicus . bitus vel ſcientia fit certior prout eft in nobis , &
Reſpondentaliqui negando minorem : ad cu aliud quod ſit certior quoad nos. Ad primun
jus probationem , negant ſubſumptum : imó, eniin ſufficit, quod talishabitus vel ſcientia , ut
inquiunt, quælibet prædictarum concluſionum , recepta in noſtro intellectu , & quatenus illum
eſt fimul ſpeculativa & practica : quia non debe informat , majorem ei tribuatcertitudinem , &
mus judicare , an aliquis actus ſit ſpeculativus, adhæſionem ad verum : ad ſecundum verò requi

vel practicus , ex objecto materiali, led ex ratio- E riturinſuper quod talis certitudo fit magis con
ne formali : quæcunque autem tractantur in naruralis , & proportionata intellectui noſtro ,
Thcologia , attinguntur ſub lumine divinæ reve magis illum ſatict & quietet ; magiſque ab illo
lationis , & per ſe ordinantur ad Dei viſionem , motus ,hæſitationis & dubitationis excludat.
quæ ſimul eft contemplatio primæ veritatis , & Quæ diſtinctio diligenter annotanda eft , ex ejus
conſecutio ultimi finis , ideoque fimul inclu enim inadvertentia frequens contingit apud ali
dunt rationem practici & ſpeculativi, quamvis quos recentiores hallucinatio , & æquivocatio
ſecundùm ſe , & ſecundùm objectum materiale , in hacmateria .

appareantmerè fpeculativa , vel merè practica. $ . II.


Hæc folutio probabilitate non caret.
Triplex conclufio ftatuitur .
Secundó tamen reſponderi poteſt,negando ſe
quelam majoris , licet enim anima rationalis ſit Ico primo : Theologiam eſſe certiorem
47
eminenter formaliter vegetativa & ſenſitiva , D quoad fe , quâlibet ſcientiâ , & habitu na
quilibet tamen ejus actus non eſt vegetativus & turali , non folum certitudine objectivâ , ſed
ſenſitivus : ita licet habitus Theologiæ ſitemi etiam ſubje & iva . Jta D. Thomas hîc art. s. 86
DE NATVRA THEOLOGIÆ . IS

omnes ejus Diſcipuli,contra aliquos recentiores. A ſuperat & tranſcendit certitudinem totiusnatur
Prima pars concluſionis eft evidens. Jlla enim ræ : Sed certitudo fidei, & Theologir , quæ illi
fcientia eft certior certitudine objectivâ , quæ innititur , ſupernaturalis eſt ; certitudo vetò
verſatur circa objectum magis certum ,magif ſcientiarum naturalium , eſt purè naturalis, &
que immutabile , & neceſſarium : Sed Deus , qui fiftit intra limites naturæ : Ergo certitudo fidei
cít objectum Theologiæ , inajorem habet certi. ſuperat certitudinein ſcientiaruin naturalium .
tudinem , & immutabilitatem , ac neceſſitatem Dico ſecundo , Theologiam non ſolum ſecun- so
eſsédi, quam omnia alia entia creata, quę ſunt oba dùm ſe , vel prouteſt in Deo, & Beatis ;ſed etiam
jecta aliarum ſcientiarum ; ut enim dicitur Jaco prout eit in nobis viatoribus, & prout infor
bir. Apud quem non eſt tranſmutatio, nec viciſſis mat intellectum humanum , inſtructum habitů
evdinis obumbratio : Ergo Theologia certior eſt , fidei, certiorem efle quâlibet ſcientiâ , & habitů
certitudine objectivå , omnibus aliis ſcientiis & ordinis naturalis .
habitibus ordinis naturalis . Hæc concluſio ſequitur evidenter ex præce
Secunda vero pars , in quamajor eſt difficul. denti, nam Theologia , etiam prout eft in no
tas, probatur: certitudo formalis , ſeu ſubjecti- B bis , procedit ex principiis cognitis lumine fita
va , oritur ex efficaciâ , & infallibilitate medij pernaturali fidei : Ar certitudo ñdei , cum innita
deterininantis intellectum ad affentiendum veri tur cauſæ omnino infallibili , ſcilicet revelationi
tati , ucdeclaravimus in primo notabili: Sed me divinæ , & motioniSpiritus Sancti , excedit om
dium cui Theologia innititur, & quô utitur ad nem 'certitudinem ordinis naturalis : Ergo Theo .
probandas veritates quæ in ea demonſtrantur , logia , etiam ut eſt in nobis viatoribus , certior
eſt magis certum , inagiſque infallibile , & im . eſt qualibet fcientiâ , & habitu ordinis natul
ralis .
mutabile, quam media ex quibus ſcientiæ natıl
tales procedunt ad probandas ſuas concluſiones : Confirmatur : repugnat cauſam formalein in
illæ enim utunturmediis & principiis purènatu formare ſubjectum , & non tribuere ei ſuum ef
ralibus , Theologia vero principiis revelatis , & fectum formalem ; fiquidem effectus formalis
non eſt aliud , quam cauſa formalis , ut commu
fide divinâ creditis , quæ inajorem habent certi
tudinem & infallibilitatem , quam principia lu nicata fubjecto : Sed aflenſus fidei & Theologiæ ,
cùm nitatur divinæ revelationi formali , aut vir
mine purè naturali cognita : ut docent Theologi
2. 2. quæft. 4.art. 8. & colligitur ex illis verbis C tuali,firmior eft & certior quolibet aſſenſu natu
Chriſti Lucæ 21. Cælum a terra tranſibunt, ver rali , ut jam oſtendimus : Ergo etiam prout eſt in
ba autem mea non præteribunt. Quorum verbo nobis, & prout informat intellectum noſtrum ,
rum ſenſus eſt ( ut exponunt Sancti Patres ) majorem illicommunicat firmitatem & certitu
veritates totius naturæ potiùs defuturas , quam dinem ,
Dico tertiò : Theologiam eſſeminùs certain , sti
Lib . 7 . verborum Chriſti. Unde Auguſtinus : Faci
liusdubitarem vivere me , quam ele vera que quoad nos , ſcientiis naturalibus , & habitu pri
Confef
sap. 10 . adivi.
à morum principiorum . Eft contra quofdam re
49. Confirmatur primó : ille habitus dicitur cer centiores , eſt tamen D. Thomæ locis ftatim ci
tior quoad fe , qui habet majores & firmiores tandis , Capreoli in 3. dift. 2s. art. 1. concluſione
Cauſas ſuæ certitudinis & infallibilitatis: At fides, 3. & art. 3. ad 2. contra 3. Et Caietani hic & 2.2 .
& confequenter Theologia , quæ illi innititur , quæft.4. art. 8.
majores & firmiores haber cauſas ſuæ certitudi Probatur primò ex D. Thomà hîc àit.s . ad
nis , & infallibilitatis , quam ſcientiæ naturales : İ. ubi cùm ſibi propoſuillet hoc argumentuin ,
Ergo eſt certior quoad fe . Major conſtat ex pri- D Certitudo pertinet ad dignitatem fcientiæ : fed
monocabili,Minor verò probatur. Aſlenſus pri alia ſcientide de quibus dubitari non poteft , vi.
morum principiorum , & veritatum naturalium , dentur effe certiores facra doétrina ; cujus princi
eft à natūra nosmovente ad illum : aſſenſus au pia ( fcilicet articuli fidei ) dubitationem reci .
tem fidei eſt àmotione, & impulſu Spiritus San piunt : ergo aliæ fcientiæ videntærifta digniores.
cti , excitantis piam affectionem ad credendum , Reſpondet. Ad primum dicendum quod nihil pro
ut docetur in cractatu de fide :Sed Spiritus San bibet id quod eft certius fecundùm naturam , efe
&tus movens nos ad credendum , eſt cauſa fir quoad nos minuscertum , propter debilitatem in .
mior , & infallibilior , quain natura movensnos tellectus noftri. Et 2. 2. quæſt . 4 , art. 8. quærit an
ad affenſum primorum principiorum & verita fides ſit certior habitů primorum principioruin ,
tum naturalium : Ergo & c . fapientiâ , & ſcientiâ : & concludit his verbis.
Confirmatur ſecundo : magis repugnat quod Dicendum eft quod certitudo poteft confiderari du
Deus erret vel mentiatur immediate per ſeip pliciter. Vno modó ex caufa certitudinis , fic
ſum , quam per cauſam ſecundam : At fi in af dicitur effe certius illud quod babet certiorem cau
ſenſu fidei vel Theologiæ poffet eſſe error , vel E fam : boc modó fides eft certior tribus praedictis ;'
falfitas , Deus immediatè per ſeipſum erraret, quia fides innititur veritati divina , tria verò
autmentiretur , cùm fides nitatur divinæ veritaa prediéta innitunturrationibumana , lió modo
ci, & infallibilitati ac evidentiæ cognitionis divi poteft confiderari certitudo ex parte fubjeéti , e
næ , undeRichardus à Sancto Victore , Domine fic dicitur efecertiusquod pleniisconſequiturin
fierror eftquod credimus ; à te decepti ſumus . Si tellectus bominis. Et per burc modem , quiaed
autem eflet error in aſſenſu primorum princi quæ funt fidei, funt fupra intellectum kominis ,
piorum , & veritatum naturalium , Deus errarec non autem quæ fubfunt tribesprædiétis, ideo et
folùm mediante causâ fecundâ , quam uit author bac parte fides eft minus certa. Sed quia unum .
luminis naturalis moveret ad aſſentiendum illis quodque judicatur , fimpliciter quidem fecundim
principiis & veritatibusrevelatis: Ergo magis re caufam fuam ; fecuendim autem difpofitionem , qui
pugnat reperiri errorem in aſſenſu fidei , vel ex parte fubje &ti eft , iudicatur fecundùm quid ,
Theologiæ , quam in aſſenſu primorum princi inde eft quod fides eft fimpliciter certior , fed alia
piorum , & veritatum naturalium . funtcertiora fecundum quid , fcilicet quoad nos.
Confirmatur tertio : certitudo fupernaturalis Quibus verbis clariffimèdocet, habitum fidei
16 DISPVTATIO PROOEMIALIS

( idem dicendum eſt de Theologia quæ illi inni- A gnitio primorum principiorum , habetur fine
titur ) efle quidem certiorem fecundum fe habi . diſcurſu , aflenſusvero Theologicus per diſcur
tibus ſcientiæ , fapientiæ , & primorum princi ſum : Ergo cognitio primorum principiorum eft
piorum , quia habetcauſas certiores , & inniti. certior aflenſâ Theologico .
tur veritati divinæ , cum alij habitus innitantur Confirmatur : quando intellectus operatus
rationi humanæ : eſſe camen minus certum per inodum naturæ , firmius & immobilius ope.
quoad nos , & ex parte ſubjecti ; quia cùm ea ratur , quam dum agit per modum liberi: Sedin
quæ ſunt fidei , ſint ſupra intellectum hominis , allenſu primorum principiorum , & veritatum
nec fint clara & evidentia , ficut ea quæ fciuntur , naturaliumn , ſe habetper inodum naturæ , & ad
intellectus humanus , non ita , plenè illa conſe illum neceſſitatur ( ſaltem quoad ſpecificatio
quitur. Unde cùm libi primo loco objeciſſet , nein ) è contra vero in aſſenſu fidei, vel Theolo
quod fides, cum non excludat omnein dubitatio giæ , liberè operatur : cùm talis affenſus ſuppo
nis motum , non videtur eſſe certior ſcientiâ , & nat determinationem , & piam motionem vo
fapientiâ , quæ non habent dubitationem , cir luntatis , quæ eſt potentia libera , & defectibi.
ca ea quorum ſunt. Reſpondet quodilla dubita . Blis : Ergo intelle & us in aſſenſu primorum prin
tio non eft ex parte caufa fidei , fed quoad nos : in . cipiorum firmiùs & immobiliùs operatur , quam
qnantùm non plenè afequimurper intellectum ea in aſſenſu fidei, vel Theologiæ .
quæ funt fidei, Adobjectionem refpondeo , diſtinguendo Ma.
Nec valet refponfio quorundam recentiorum , jorem : cognitio quæ habetur fine diſcurſu , cer .
52. qui dicunt , quod quando D. Thomas docet, fic tior eſt diſcurſivâ , li ſit ejuſdem ordinis , conce.
dem minùs eilecertam ſcientiâ ,ſapientiâ , & ha do : fi fit ordinis inferioris , nego . Cognitio au
bitû primorum principiorum quoad nos , & ex tem primorum principiorum , cùm fit purè na
parte ſubjecti , loquitur de ſubjecto nudè ſump turalis , eſt inferioris ordinis ad cognitionem &
to , ſeu de intellectu humano , non utente habi certitudinem fidei , quæ pertinet ad ordinem ſu
tû fidei, non autein de ſubjecto , tali habitû in pernaturalem .
forinato , & de intellectu habitâ fidei utente. Ad confirinationem ſimiliter diſtinguo Majo .
Hæc enim interpretatio evidentiſfimè repugnat rem : quando intellectus operatur per modum
textui : nam D. Thomas in illo articulo , non naturæ , firmiùs operatur , & c. in rebus ejuſdem
comparat habitum fcientiæ , fapientiæ , & pri- C ordinis ,concedo : diverſi ordinis , nego: Con
morun principiorum , cum intellectu nude ſtat enim quòd Deus operans liberè , firmiùs
fumpto ( eſſet enim abfurda hæc comparatio ) agit quolibet agente naturali & neceflario . Item
fed cum ipfo habitu fidei; & docet , quod licet Spiritus Sanctusmovens & applicans hominem
fides fit certior ſimpliciter , & quoad ſe , illis ha ad actus ſupernaturales , per auxilium gratiæ ,
bitibus , eft tamen minùscerta fecundùm quid , firmiùsoperatur , quam natura impellensnos ad
ſive quoad nos , & exparte ſubjecti : Ergo ſicut afſentiendum primis principiis : unde quamvis
quando dicit , quòd fides eſt cercior quoad ſe aſſenſus fidei ſupponat deterininationem , &
prædictis habitibus , loquitur de fide , ut infor . piam motionem voluntatis , quæ libera eſt , &
mante intellectum humanum , non verò de ipſo defectibilis ; quia tamen talis motio & applica
intellectu humano nudè ſuunpto , & fecundùm tio , eft à Spiritu Sanctomovente & applicante
ſe conſiderato : ita & quando addit , illam fecun voluntatem , per auxilium gratiæ , & aperience
dum quid , & quoad nos eſſe minus certam illis cor hominis , uc credat veritatibus revelatis , ut
habitibus, loquitur etiain de fide ipfa , & dein dicitur Actorum 16.de Lydia purpuraria , cujus
tellectu , ut illa utente , & ut ea informatô . D Dominus aperuit cor , intendere bis qua diceban
Probatur fecundò concluſio : certitudo illa di tur à Paulo : aſſenſus fidei certior & firinior eft,
53. citurmajor quoad nos , quæ eſtmagis connatu aſſenfü primorum principiorum .
ralis , & proportionata intellectui humano , & Objicies ſecundò : aſſenſus qui non excludit sso
quæ magis illum ſatiat , & quietat , ut diximus omnem motum dubitationis minùs eſt certus ,
in fecundo notabili : Ar certitudo fcientiarum quam ille qui eum excludit : ſicut illa columna
naturalium , & habitus primorum principio quæ nullômodô poteſtmoveri, vel concuti, fir
rum , cùm fit conjuncta cum evidentia & clari mior eſt aliâ , quæ aliquem patitur motum , vel
tate , eſt magis connaturalis , & proportionata impulſun : Sed aſſenſus fidei , vel Theologiæ ,
intellectui humano , magiſque illum ſatiat & non excludit omnem dubitationis motum , bene
quietat , quam certitudo fidei & Theologix , tamen aſſenſus primorum principiorum , de
quæ eft conjuncta cum obſcuritate & ineviden quorum certitudine nemo dubitat : Ergo aſſen
tia ; ex quo provenit quod fides indigeat piâ mo ſus fidei ,vel Theologiæ ,minus eſt certus , quam
tione voluntatis , applicantis intellectum ad al aflenſus primorum principiorum , vel ſcientia .
ſentiendum veritatibus revelatis , & patiatur erum naturalium .
motus quoſdam dubitationis indeliberatos , non Reſpondeo diſtinguendo Majorem : aſſenſus
autem ſcientiæ naturales, & multò minùs , ha non excludensomnem motum dubitationis ; eſt
bitus primorum principiorum : Ergo fides & îninus certus & c. ſi illa dubitatio proveniat ex
Theologia ſunt minùs certæ quoad nos , ſcien motivo , & ratione formaliobjecti , concedo . Si
tiis naturalibus , & habitû primorum princi proveniat ſolùm ex debilitate intellectus co
piorum . gnoſcentis , nego. Motus autem dubitationis ,
$ . III. qui ſunt in fideli, aut Theologo , non procedunt
ex motivo , ſeu ratione formali fidei , aur Theo
Solvuntur objectiones .
logiæ ; ſed ex debilitate intellectushumani, qui
Bjicies primo contra primam conclufio . non poteſt perfectè quieſcere , nifi in objecto
54 : o nem : cognitio quæ habetur fine diſcurſu , viſo , & clarè cognico . Unde ex eo quod fides &
eſt certiordiſcurſiva : cùm prima ſit certa ex ſe , Theologia ,motus quoſdam dubitationis inde
& exconnexioneterininorum , alia verò ab alio , liberatos patiantur, folùm inferri poteſt,illos
& per participationem principiorum : fed co habitus non eſſe cerciores quoad nos , ſcientiis
naturalibus ,
DE NATVRA THEOLOGI Æ . 17

naturalibus , & habicu primorum principio- A certitudinem ordinis ſupernaturalis : tum quia
rum . hæcſupernaturalis certitudo videtur inintelligi
: 56. Objicies tertio : propoſitio disjunctiva , com bilis , & gratis omninò conficta ; tum etiam
poſita ex duabus categoricis contradictoriis quia fi hoc ita effet , eadem ratione dici poflet,
certior eft quâlibet categoricâ ; prima enim ſe quod præmiſſa opinativa , ex conjun & ione cum
habet
per modum totius , altera vero per mo præmiſla de fide , reciperet etiam aliquam certi
dum partis ; unde ficut omne totum eſtmajus tudinem ſupernaturalem , & quod præmiſſa per
fua parte , ita & prima propoſitio certior eft ſe diſcurſum cognita , ex unione ad habitum pri
cundâ. Sed iſta propoſitio , Deuseft trinus, vel morum principiorum , poflet producere perfe
non eft trinus, quæ reducitur ad illud primum & iorein aſſenſum concluſionis , quam ſcientifi
principium , quodlibet eft , vel non eft , eft diſiun cum , quod falfiſfimum eft.
&tiva , compofita ex iſta , Deus eft trinus, quæ Huic inſtantiæ refponderi poſſet primo , illud
pertinet ad fidem : Ergo aſſenſus primoruin prin commune dictum tunc folùm habere locum
cipiorum , certior eſt allensû fidei , & Theo quando præmiffæ ſunt ejuſdem ordinis , & ex
logiæ . Bæquo influunt in concluſionem : in demonſtra
Reſpondeo diſtinguendo Majorem : aſſenſus tione autem Theologica , ſola præmiſla de fide ,
propofitionis diſiunčtivæ , certior eſt categori eft per ſe cauſa concluſionis , & in eam folam
câ , ex qua componitur , quantùm ad certitudi concluſio ultimò reſoluitur , præmiſſa verò na
nem , quam iſta habet ex vi difiun &tionis , & turalis , eft folùm conditio applicativa & expli
contradictionis , concedo. Quantum ad certitu . cativa principij ſupernaturalis , propter defe
dinem , quam habet ex alio capite , exmotivo ſci cum noftri intellectus requiſita.
licet divinæ revelationis, nego . Refpondeo tamen fecundo , folutionem da
tam inter arguendum eſſe optimam , & non gra
Explicatur breviter. In iſta propoſitione cate .
gorica , Deuseft trinus, quæ componit aliam diſ tis confictam , ſicutnon gratis fingitur quod ima
junctivam , duplex certitudo conſiderari poteſt; ginatio in homine , ex conjunctione cuin intel ,
una quam habet ex vidiſiunctionis , & oppofi lectu , participat aliquam perfe tionem ( diſcur
tionis contradictoriæ , & ex illo generali princi ſum ſcilicet imperfectum circa ſingularia ) quæ
pio , quodlibeteft, vel non eft, in quo talis oppo tainen perfe&tio ipfinon convenit ex ſua ſpecie,
ſitio fundatur : altera quam recipit exlumine fi- C nec eam habet in brutis. Idem dicimusin propo
dei, & divinæ revelationis , teſtificantis in Deo fito , præmiſſa enim naturalis , ex hoc quod con
tres elle perſonas. Dicimus ergo , quod fi at jungitur cum præmiſſa de fide , & ipfi ſubjicitur
tendatur Tolùm prima certitudo , quæ eſt purè ad inferendam concluſionem Theologicam , ali
naturalis , propoſitio diſiunctiva , eſt aliquomo quomodo ad ordinem ſupernaturalem elevatur,
do certioriſta categoricâ , Deus eft trinus: non & recipitmajorem aliquam certitudinem , quam
autem fi conſideretur ſecunda certitudo , quæ ſu haberet fecundùm fe ; non quidem per ſuimu.
pernaturalis eft , & orta ex lumine fidei , & divi tationem intrinſecam & eſſentialem , fed extrin .
næ revelationis. ſecam & accidentalem , ac ex ſubordinacione ad
57 . Objicies quartò : cauſa & ratio aſſentiendiali præmiſſam de fide, inquantum cunc à fide & à
cui concluſioni , eſt certior illâ : Sed principia na Theologia judicatur , corrigitur , & approba
turalia fæpè ſunt cauſæ & rationes aſſentiendi tur : experimur enim nos certiùs aſſentiriveri
tatibus naturalibus à nobis cognitis per demon
concluſionibus Theologicis , ut patet in demon
ftratione Theologica , in qua una præmiſſa eſt de ſtrationem , quando videmus eas à præcipuis
fide , & altera principiun lumine naturali no- D Doctoribus defendi & approbaui, quod à for
tum : Ergo concluſio Theologica non eſt certior tiori verum eſt , quando ſcimus eas elle à Deo
quocumque principio & veritate naturali . confirmatas & approbatas.
Propter hoc argumentum quidam exiſtimant, Ad impugnationem hujus ſolutionis , reſpon
quod quamvis concluſio Theologica , deducta dent Navaretta , & Ioannes à S. Thoma , ne
ex duplici præmiſſa de fide , ſit certior quocun gando paritatem ; quia fcilicet propoſitio natu
que principio naturali , non tamen quando de ralis opinativa , cùm ex ſe ſit intrinſecè fallibilis
ducitur ex una præmiſſa naturali : oppoſitum ta & dubia , nec ullam in ſuo ordinehabeat certitu .
men eſt verius , unde ad argumentum refpondeo dinem , non poteſt ex ſola conjunctione cuin
diſtinguendo Majorem : cauſa & ratio adæqua præmiſſa de fide , recipere certitudinem ſuperna
ta , concedo Majorem : inadæquata folùm ,nego turalem ; nec enim per hoc quod fic aſſumitur ,
Majorem ,& eadem diſtinctione applicata Mino judicatur & approbatur à fide , vel à Theologia ,
ri, nego conſequentiam : patet enim in genera ut certa , ſed tantum ut probabilis ; aliàs enim
tionemuli , v.g. cauſam inadæquatam & partia tale judicium eſſet falſum , quod eſt impoſſibile :
lem , eſſe minùs perfectain ſuð effectû ; quam . E undeex tali approbatione , non poteft recipere
vis adæquata fit perfectior ; præmiſſa autem na nifi majorem probabilitatem , quam haberet ſe
turalis , eft tantùm cauſa inadæquata ad ſum cundùm ſe præcisè , quod libenter concedimus.
mum , refpectû concluſionis : cauſa vero adz Objicies ultimo contra ultimam concluſio- 59.
quata ipſius , eſt utraque præmiſſa fimul ſump nem : intellectus firmiuis adhæret veritatibus
ta , quæ fic eft perfectior conclufione, cùm fola Theologicis , per aſſenſus Theologicos , quam
præmiſſa de fide eam excedat. per alios aſſenſus , aliis veritatibus : Ergo Theo .
Inſtabis : ſecundum commune axioma, con logia eſt certior , etiam quoadnos , omni alia co .
58.
cluſio in fyllogiſmoſequiturdebiliorem partem : gnitionenaturali ,
Ergo dummodo una ex præmiſſis non fit cercior Refpondeo conceſſo Antecedenti , negando
quacunquealia veritate naturali , etiam conclu conſequentiam : nam ad majorein certitudinem
fio non erit certior. Nec valet fi dicas , præmiſ quoad nos , non ſufficit major , & firinior adhæ .
ſam naturalem ex ſubjectione & connexione ſío ad objectum ; ſed requiritur quod illa fit ma
cum præmiffa de fide , elevari aliquo modo ad gis connaturalis , & proportionata intellectui
ordinem ſupernaturalem , & recipere quandam noſtro , magis illum ſatiet & quietet ; magiſquo
Toin.I.
18 DISPVTATIO PROOEMIALIS

ab eo excludat motus anxietatis & dubitationis : A ta , & pertinent ad habitum fidei : ſecundomo:
quod non habet locum in noſtra Theologia , ob dô ſpectant ad Theologiam , inferentem con
defectum claritatis , & evidentiæ , quâ caret in cluſiones ex illis principiis , vel concluſiones
hoc ſtatu viæ . Unde in patria , in qua erit con jam dedu tas in illa reſoluentem ,nec ſunt forma
jun & a cum ſcientia beata , cui ſubalternatur , & liter , ſed virtualiter tantùm revelata , aut reve
ratione hujus conjunctionis , habebit non fo lantia ipfas concluſiones.
lum certitudinem , ſed etiam evidentiam fuorum
$ . II.
principiorum , erit certior omni cognitione na
turali , non folùm fecundùm ſe , ſed etiam quo
ad nos. Refolutio difficultatis propofita .
Gid
Ico igitur : licet habitus Thologiæ , fit ex .

ARTICVLVS VI. ginativè ſupernaturalis , quia verſatur circa ob


jectum ſupernaturale , & dependet ab habitu fi
An Theologia fit habitus", non folùm extrin- B dei , in quo tanquam in ſemine,vel radice conti
fecè & obječtivè , ſed etiam intrinfecèle netur ; intrinſecè tamen & fecundùm ſuam en
titatem , naturalis eft. Ita communiter ſentiunt
entitativè ſupernaturalis ?
noſtri Thomiſtæ , Navarretta , loannes à S.
$. I. Thoma, Philippus á S. Trinitate , & alij quide
hac materia ſcripſerunt : quamvis aliqui recen
Premittenda ad refolutionem quæftionis ?
tiores , in manuſcriptis oppofitum doceant, &
Otandum primò : ſcientiam eſſe quen exiſtiment Theologiam effe habitum entitativè
N dam habitum per demonſtrationem acqui ſupernaturalem .
fitum , ſeu quandam qualitatem , in intellectu Probatur primò concluſio ratione quâ com
reſidentem , & permanentem , quâ inclinatur ad muniter utuntur noftri Thomiſtæ . Nullus habi
rectè , faciliter , conſtanter , & delectabiliter dif tus entitativè & intrinfecè fupernaturalis , atti
currendum circa aliquod objectum , & cui de busnoftris acquiritur :Sed Theologia acquiritur
ſerviunt ſpecies intelligibiles , diverſa objecta С noftris actibus :Ergo non eſt habitus entitative
repræſentantes : unde cùm Theologia fit ſcien & intrinſecè ſupernaturalis . Minor expreſsè do
cia , eſt habitus quidam , per demonſtrationem cetur à D. Thoma, tum in Prologo ſent. quæft.
Theologicam acquiſitus , quô intellectus incli unicâ art. 3. quæſtiunc. 3. vbi hæc fcribit : Sicut
natur ad rectè , ſuaviter , ac delectabiliter diſcur babitus primorum principiorum habetur ad nat ul
rendum de Deo , & rebus divinis , & ad dedu ra , fed acquiritur babitus conclufionum ex pri
cendas concluſiones certas & infallibiles , ex mis principijs dedu &tarum : ita etiam in bac do .
principiis revelatis , & fide divinâ creditis. Quæ Etrina , non acquiritur babitus fidei , qui eftquafi
rimus ergo , an talis habitus fit intrinſecè & enti habitus principiorum , fed acquiritur habitus eo
tativè ſupernaturalis , aut extrinſecè tantum & rum quæ ex eis deducuntur. Tum etiam hîc art .
objective , live , ut alij loquuntur , radicaliter & 6. ad 3. & 2. 2. quæſt. 54. art. 1. ad 2.ubi addu
præſuppoſicivè : Pro cujus reſolutione. cens diſcrimen inter ſapientiam , quæ eſt donum
Notandum fecundo : de ſupernaturalitate ali SpiritusSan & i, & noftram Theologiam , aſſerit
cujus effectus , non eſſe judicandum ex cauſa re illud in eo conſiſtere , quòd illa habetur per in
mota & mediata , ſed ex proxima & immediata : fuſionem , iſta vero per ftudium humanum ac
D
unde fi iſta fit purè naturalis , effectus etiam erit quiritur. Sapientia ( inquit ) que poniturdonum
in entitate naturalis , nec excedet ordinem & li Spiritus Saneli , differt ab ea qua ponitur virtus
mites naturæ . Ratio eft , quia virtus cauſæ re intellektualis acquiſita : nam , HAC ACQUIRITUR
motæ & radicalis , modificatur , determinatur , STUDIO HUMANO , illa autem eft defurfum def
& veluti deprimitur per influxum & operatio cendens ,utdicitur lacobi 3. Id etiam experientiâ
nem proximæ & immediatæ : ut conſtat in influ conftat , cùm modusconnaturalis acquirendi ha
xu ſolis , & aliorum corporum cæleſtium , qui bitum Theologiæ , non ſit eum expectare ab in
modificatur & determinatur à cauſis proximis & fuſione Spiritus San &ti , ficut expectari debent
inferioribus. Et hoc præcipuè habet locum in prophetia , gratia miraculorum , & aliæ gratiæ
fcientiis , in quibus , ut communiter dicitur , gratis datæ , quæ non omnibus fidelibus conce
concluſio ſequitur debiliorem partem , & magis duntur : unde videmus eos folùm qui vacantfpe
ſapit naturam & conditiones principij proximi, culationibus , lectionibus librorum , & aliis lit
quam remoti. Unde videmus ex allenſu primo terarum exercitiis , talem habitum acquirere ,
rum principiorum , & aliâ præmiſsâ , non gene non vero eos qui otio indulgent , & hujuſmodi
rari habitum primorum principiorum , fed alium E ftudia & exercitia negligunt.Major vero , in qua
inferiorisordinis ,nempe ſcientiam , vel opinio videtur confiftere difficultas , ſuaderi poteft, tum
nem ; & licet Major ſit ſcientifica , fi tamen Mi quia omne ens ſupernaturale per le petit cauſas
nor fit opinativa , non caufatur ſcientia , fed ſupernaturales , & excedentes noſtram acquiſi
opinio . tionein ; tum etiam , quia nullus eſt aſſignabilis
Notandum tertio : principia Theologiæ ( ſcili alius habitus ſupernaturalis , qui per noſtros ac
cet articulos fidei , ex quibus concluſiones Theo tus acquiratur.
logicæ deducuntur ) duobus modis pofTe confi Nec valet fi dicas ,noftram Theologiam , etſi
derari : primò quatenus funtin ſe abſolutè vera, fit entitativè fupernaturalis , poffe tamen actibus
& prout dicunt ordinem ad primam veritatem noftris acquiri, non verò alios habitus ſuperna
revelantem ; ſecundo quatenus dicunt ordinem turales , quia illa fupponit fidem , à qua poteft
ad concluſiones , quæ ex illis inferri poffunt,me cauſari tanquam ab habitu primorum principio
diante diſcurſu ; & quatenus eas virtualiter con rum . Non valet , inquam , fi enim ex hoc quod
tinent, vel in illis virtualiter continentur . Pri Theologia præſupponat fidem , poffet inferri
momodo talia principia ſunt formaliter revela quodipla , etli entitativè ſupernaturalis , tamen
DE NATVRA THEOLOGI Æ . 19

AĜibus noſtris acquiri poflìt , eadem rationé À miném ex facultate naturæ , & viribus liberi ara
poſſet dici, omnes virtutesmorales , per fe infu bitrij, non pofle le diſponere ad primam gra
ſas , eſſe actibus noftris acquiſibiles ; illæ enim tiam : Ergo li Theologia fit habitus lupernatura
præſupponunt charitatem , per quam voluntas lis , & à Deo infuſus , repugnat quod actus purè
adhæret fini ultimo , qui ſe habet in operabili naturales noftri intellectus , ad ejus receptionem
bus , reſpectů ele & ionis mediorum , ſicut prima vel infuſionem difponant.
principia in ſpeculabilibus , reſpeđâ concluſio Confirinatur & magis illuſtratur hæc ratio . Si 645
num : ſicut enim intellectus per aſſenſum princi diſcurſus & ratiocinatio noſtra eller diſpoſitio
piorum completur ad affenfum conclufionum ; ultima & immediata ad infuſionem Theologiæ ,
ita & voluntas per intentionem ultimi finis , cui vel eſſet diſpoſitio requiſita ex aliquo pacto &
per charitatem conjungitur , redditur potens ad promiſſione Dei , vel exigeretur ex natura rei,
electionem mediorum , ad quam virtutesmora ita quod eâ pofitâ impoſſibile ellet , ſaltem devia ,
les per ſe infuſæ ordinantur . Ex eadem etiam ordinaria , quod non infunderetur talis habitus,
reſponſione fequeretur quod prudentia infuſa ficut poſitis a & ibus contritionis , impoffibile eſt
eſſet actibusnoſtris acquiſibilis, cùm illa pariter B non infundi gratiam ? Neutrum dici poteſt : Ergo
fupponat fidem , in qua virtualiter & tanquam in & c. Minor quoad primam partem videtur om
ſemine continetur; & quod omnes fcicntiæ de nino certa , cum quia nullibi reperitur hujuſmo
berent dici innatæ , quia continentur virtualiter dipactum aut promiſſio facta à Deo ; tum etiam
in habitu primorum principiorum , qui à natura quia ille qui hujuſmodiactus diſcurſus exercet,
nobis inditus eſt . eſt fæpemaximus peccator : dicere autem quod
62. Huic rationi , quæ fundamentalis eſt , reſpon Deus , quotieſcumque peccator voluerit exerce
dent aliqui, negando minorem primi fyllogil reactus naturalis diſcurſus , teneatur ftatim ipfi
mi : quamvis enim ( inquiunt ) Theologia no infundere habituin entitativè ſupernaturalem ,
videturomnino abſurdum . Probatur vero quo .
ftra exigat neceſſariò ad ſuiproductionem , actus
naturalis diſcurſus , hoc tamen non impedit , ad ſecundam partem , ratione jam inſinuata . Im
quin ſit ſupernaturalis & infula , quia ſcilicct ille mediata & ultima diſpoſitio , ad alicujus forma
diſcurſusnacuralis , non requiritur tanquam cau receptionem ex natura rei requiſita , & cum tali
ſa productiva Theologiæ , ſed ſolùm tanquam forma neceſſariam habens connexionem ( qua
conditio , ſivediſpoſitio ex parte ſubjecti , con c lem habentactus diſcurſus cum Theologia ) des
naturaliter requiſita ad infuſionem illius habi bet elle ejuſdem ordinis cum illa : ſed ſi Theolo
tus , quod non impedit, quin ille fit ſupernatura gia fit entitativè ſupernaturalis , hujuſmodi ac
lis ; ſicutnon definit charitas eſſe ſupernaturalis, tus diſcurſus , utpote entitative naturales , non
quamvis ad ejus infufionem plures actus volun erunt ejuſdem ordinis cum tali habitu :Ergo non
tatis, per modum diſpoſitionis prærequirantur. poterunt eſſe ultimæ difpofitiones , ex natura rei
Sed contra primò :hæcfolutio apertè contra requiſitæ ad ejus infufionem .
dicit doctrina D.Thomæ , aſſerentis locis ſupra Probatur fecundò concluſio alia ratione quam 680
adductis , habitum Theologiæ non infundi, ſed notabili ſecundo inſinuavimus. De naturalitate
ſtudió humano acquiri .
vel ſupernaturalitate alicujus rei , iudicandum
Secundo , eodem modo requiruntur actus no non eſt ex cauſa remota & radicali , ſed ex pro
ftri ad acquiſitionem Theologiæ , quo exiguntur xima & immediata : Atquihabitus Theologiæ
ad acquiſitionem aliarum ſcientiarum :Sed ad ac procedit immediatè & proximè, à potentia na
quiſitionem aliarum ſcientiarum requirútur per turali , inquantùm naturali : Ergo entitative na
modum caufæ , non vero permodum conditionis , D turalis eſt. Majorpater in actibus fidei & charita
aut diſpoſitionis :Ergo & ad acquiſitionem Theo tis , qui ſunt entitativè fupernaturales , quia li.
logiæ .Minor docetur communiter à Philoſophis , cet procedantradicaliter & remotè ab intellectu
& patet ex definitione ſcientiæ , quæ definitur,ha & voluntate , quæ potentiæ ſunt naturales , ta
bitrus per demonftrationem acquiſitus ; in talienim men cauſa eorum proxima & immediata , nimi
definitione,demonſtratio quæ ex actibus noſtris run habitus fidei , vel charitatis , eſt entitative
componitur,ponitur fine dubio tanquã vera cau ſupernaturalis ; & in naturalibus videmus quod
ſa ſcientiæ , & non folùm tanquam conditio ; ri influxus cauſi remotæ & radicalis , modificatur
dicula enim eſſet definitio ,quæ traderetur per co & determinatur per influxum & operationem
ditionem ad aliquid prærequiſitam , & cauſam per caufæ proxiınæ & immediatæ , ut conſtat in in
ſe illius omitteret. Major etiam non videturmi fluxu Solis , & aliorum corporum cæleſtium
nùscerta , tum quia Theologia univocè conve reſpectu effectuum ſublunarium , qui in natira
nit in rationeſcientiæ cum aliis , ac proinde eo & ſpecie ſemper conveniunt cum cauſis particu .
dem modo quô aliæ definiri debent , habitus per Jaribus . Minor verò ſuadetur : ille habitus pro
demonſtrationem , ſubindeque per actus noftros, E cedit immediatè & proximè à potentia naturali ,
acquiſitus:tum etiam ,quia nulla videtur aſſigna ut naturalis eſt , quitanto inajorem habet perfe
bilis ratio , cur demonſtratio ſit propriè cauſa a &tionem , quantò potentia illa naturalis haber
liarum ſcientiarum , & folùm conditio reſpectu majorem & perfectiorem virtutem naturalem :
Theologiæ , cùm non minùsrequiratur ad acqui Sed habitus Theologiæ , & actus per quos acqui
ſitionem Theologiæ , quam aliarum fcientiarum , ritur , tantó ſunt perfectiores , quanto intelle
Tertio , cùm ftudium & difcurfus humaniin ctus habet majorem & perfectiorem virtutem
tellectus , ſitactus purènaturalis, iron poteſt ha naturalem ; patet enim quod illi quihabent in
bere rationem difpofitionis ad habitum Theolo tellectum acutiorem , meliùs , ac plures perci
giæ , fi ille ſit ențitativè ſupernaturalis , & à Deo piunt veritates Theologicas , quam illi quimi
infuſus : Ergo prædicta ſolutio repugnantia & nus ſubtile ingenium ſortitiſunt ; & quamvis ad
contradictoria inyolvit.Conſequentia patct,an Theologiam prærequiratur habitus fidei , ex ma
tecedensprobatur. Diſpoſitio & formaad quam jori tamen vel perfectiorihabitu fidei, non col
diſponir, debent eſſe intra eundem ordinem , ex ligiturmajor perfectio habirus Theologiæ , cùm
quo inferunt Theologiin tractatu de gratia , ho plures mulierculæ ſæpiſſimè in habitu fidei exe
Tom . I. Cij
DISPVTATIO PROOEMIALIS

cedant præſtantiſſimos Theologos. A quandam impreſſionem divina fcientia , quæ eft


Ex his intelliges , quod ut aliquis habitus vel entitativè ſupernaturalis.
66 .
actus , fit entitative ſupernaturalis , oportet ne Sed facilè reſpondetur , S. Doctorem folùm
ceflàriò quod à cauſa cotali ſupernaturali imine velle quod Theologia ſit virtualiter ſeu radicali
diatè attingatur , ita ut potentia naturalis non ter revelata & inſpirata ,'id eſt dependens à fide,
concurrat ad illum iminediatè per ſeipſam , ſed quæ divinitùsnobis revelatur & inſpiratur. Si
mediante virtute ſupernaturali, quæ ſit tota vis militer cùm aſſerit illam eſſe veluti quandam im
agendi proxima. Ex quo inferunt noftri Tho . preſſionem divinæ fcientiæ , loquitur de impreſ
miſtæ in Tractatu de viſione beatifica , duos in fione ſeu participatione virtuali , non vero de
tellectus inæquales in perfe tionenaturali , cuin formali : cùm enim Theologia contineatur in fi
æquali lumine gloriæ , æqualiter videre Divinam de tanquam in ſemine, & veluti in habitu pri
E flentiam , & intellectum naturaliter imperfe . morum principioruin , & in principia fideiſuas
&tiorem , qualis eſt intellectus humanus , reſpe reſolvat concluſiones , rectè dici poteft impreſſio
etu Angelici, ſi unico gradu luminis gloriæ exce ſeu participatio virtualis divinæ fcientiæ , quan
dat Angelicum , perfectiùsvidere Deum , quam B tùm ad certitudinem , cujus fides eft formalis ex
Angelicum :cùm ergo id non reperiatur reſpectû preſſio ſeu participatio .
Theologiæ , fed totum oppofitum , & inter fi Objiciunt ſecundo : illa ſcientia eſt ſupernatu- 690
deles , non illi quimajori fide præditi ſunt, ſed ralis quantùm ad fpeciem , ſubindeque quantùm
qui acutiori & præftantiori pollent ingenio , ad entitatem , cujus ſpecificativum formale eſt
meliùs percipiant veritates Theologicas , & plu ſupernaturale: Sed ſpecificativum formale Theo
res concluſiones videant in principiis revelatis, logiæ eſt ſupernaturale: Ergo & ipfa Theologia .
manifeftum eft , fidem non influere in Theolo Major patet , Minor probatur. Specificativum
giam , per modum caufæ proximæ & immediatæ , formale in ſcientiis , ſunt ipſa principia , prout
fed folùm permodum cauſæ radicalis , & remotæ , ſubfunt tali vel tali abſtračtioni , & prout illu
ſubindeqiie illain non eſſe entitativè ſupernatu minant concluſiones , quæ ex illis per difcurfum
ralem , ſicut eſt fides , ſed naturalem , ſicut vis naturalem intellectus deducuntur : Sed principia
diſcurrendi & ratiocinandi intellectus humani. Theologiæ ſunt ſupernaturalia , funt enim ipfi
67 . Tertio ſuaderi poteſt concluſio : ſcientiæ non articuli fidei , ex quibus per diſcurſum conclufio .
defumunt ſuain ſpecificationem à ratione forma- C nes Theologicæ deducuntur : Ergo ſpecificati
lique , niſi prout ſubſtat rationi fub qua , unde ſi vum formale Theologiæ , ſupernaturale eft.
ratio fub qua alicujus ſcientiæ , ſit naturalis , illa Reſpondeo concella Majori , negando Mino
ſupernaturalis entitativè eſſe nequit : Sed ratio rem , ad cujusprobationem , concedo etiam Ma
fub qua Theologiæ , eſt entitative naturalis : Er jorem , & diſtinguo Minorem . Principia Theo
go & ipſa Theologia . Major patet, Minor pro logiæ ſuntſupernaturalia formaliter & redupli
batur : ratio fub qua Theologiæ , illam diſtin cativè ,nego :materialiter & fpecificativè , con
guens à fide, & ſcientiis purè naturalibus , eſt cedo . Solutio patet ex ſupra di& is : nam , ut ſu
revelatio virtualis : Sed illa intrinfecè & entitati pra oftendimus ,articuli fidei , qui ſunt principia
vè naturalis eft, & fupernaturalis folùm extrin Theologiæ , non ingrediuntur demonftratio
ſecè & præſuppoſitivè, cùm illa nihil aliud ſit, nem Theologicam , niſi prout ſubſtant lumini &
quam vis naturalis intellectus creati , ut dedu difcurſui naturali intellectus humani, quo me
cens perdiſcurſum naturalem intelle & us, aliquas diante illuminant concluſionesTheologicas,quæ
concluſiones ex principiis revelatis , & fide divi in ipſis virtualiter continentur : unde quâ talia ,
na creditis : Ergo ratio formalis fub qua Theolo- D non ſunt ſupernaturalia formaliter & reduplica
giæ , intrinfecè & entitative naturalis eſt. tivè, ſed materialiter tantum & præſuppoſitivè;
Confirmatur : in articulis fidei , qui ſuntprin ſubindeque ipſe habitus Theologix , qui ab ip
cipia noftræ Theologiæ , duplex ordo diſtin ſis ſpecificatur , radicaliter ſolìm & objective ſu
guendus eſt ; alter ad primam veritatem revelan pernaturalis eſt , non vero formaliter & enti
tem , alter ad concluſiones ex illis per diſcurſuit tativè.
naturalein deducibiles , ut notabili tertio decla Dices , lumen & diſcurſus intellectus humani
70 .
ravimus. Primus ordo eſt ſupernaturalis , & ſpe ſehabet folùm per modum conditionis applican
cificat habitum fidei ; alter naturalis , & ſpecifi tisprincipia revelata ad concluſiones Theologi
cat habitum Theologiæ , illumque diſtinguit à cas : Ergo licetille fit naturalis, non fequiturha
fide , quæ non eſt diſcurſiva , ſed immediatè af bitum Theologiæ elle entitativè naturalem .Con
ſentitur principiis revelatis ; unde licet fides fit ſequentia patet , nam ſpecificatio & quidditas
intrinfecè & entitativè ſupernaturalis , non ta rei ſumitur ab ejus cauſà formali , non vero à
men Theologia , ſed illamedium tenet locum in conditione purè applicante. Antecedens verò
ter fidem & fcientias purè naturales ; non enim E probatur : eodem modo fe habet diſcurſus natu
eft perfe &tè & entitativè ſupernaturalis , ficut fi ralis intellectus ad Theologiam , ficut præmiſſa
des ; neque totaliter & omni ex parte naturalis, naturalis in demonſtratione Theologica : Sed

ficut Phyſica velMetaphyſica , ſed naturalis ſim præmiſſa naturalis eſt tantum conditio appli
pliciter & entitativè , & fupernaturalis ſecun cans, utſupra diximus: Ergo & diſcurſus natura
dùm quid , feu radicaliter & objectivè , utmagis lis intellectus .
cx ſolutione argumentorum patebit. Reſpondeo negando Antecedens , ad cujus
probationem ,nego etiam Majorem , & parita
$. III.
tem ; præmiſla enim naturalis in demonftratio
Solutio objectionum . ne Theologica , requiritur ſolùm per accidens,
& propter defectum intellectus noftri , nec eſt
68 . Bjiciunt in primis Adverſarij authoritatein neceffaria in Angelis , autin Beatis, ut ſupra ex
D. Thomæ , qui hîc art. 1. appellat Theo plicatum eſt : diſcurſus vero naturalis , live for
logiam , fcientiam revelatam , ew divinitùs in . malis , five virtualis , pertinet ad eſſentiale con
firatam . Et art. 3.ad 2.aſſerit illam efle veluti ſtitutivum cujuſcumque ſcientiæ , live Thcolo
DE NATVRA THEOLOGIÆ . 21

giæ , live ſcientize purè naturalis , cum ſit illud Å enim Theologia contineatur in fide , tanquam
per quod ſcientiæ naturales, eflentialiter diffe in ſemine , & ſicut ſcientia continetur in habitu
runtab habitu primorú principiorum , & Theo principiorum , quia tamen non acquiritur , niſi
logia à fide , quod diligenter notandum eft . mediante diſcurſu , qui eſtcauſa proxima & im
Objiciunt tertiò : illa ſcientia eſt entitative ſu : mediaca illius , & aliunde effectus magis ſapit
pernaturalis , cujus certitudo eſt ſupernaturalis : naturam cauſæ proximæ , & immediatæ , quam
Sed certitudo Theologiæ eſt ſupernaturalis : Er remotæ & radicalis , ut ſuprà variis cxemplis de
go Theologia eſt habitus ſupernaturalis entita claraviinus ; illa non eſt entitativè ſupernatura
tivè. Minor pater , certitudo enim quæ eſt ma lis , ficut fides , fed potiùs naturalis quoad entia
jor omni certitudinenaturali ( ut ſuprà diximus tatem , ſicur diſcurſus. Similiter , licet Theolo
de certitudine Theologiæ ) non poteft effe na gia fcientiæ Dei , & Beatorum ſubalternetur
turalis, Major vero ſuadetur : illa fcientia eft en non tamen propterea eſt ſupernaturalis , quoad
titativè ſupernaturalis , cujus differentia eſſen : entitatein ; cùin enim ſcientia ſubalternata ſitin
tialis eſt ſupernaturalis : Sed illa ſcientia cujus ferior ſubalternanti , & ab illa dependeat , non
certitudo eſt ſupernaturalis , habet differentiam B requiritur quod ſie ejuſdem ordinis cum illa ,
eſſentialem ſupernaturalem , cùm habitus ſcien ſed poteft effe ordinis inferioris .
tire per certitudinem effentialiter differat ab ha Dices , ſcientia ſubalternata dicit habitudinem 733
bitu opinionis:Ergo illa ſcientia eſt entitative ſua ad ſubalternantem : Sed fi Theologia ſitnatura
pernaturalis, cujuscertitudo eſt ſupernaturalis . lis entitativè , non poterit dicere habitudinem
Ad hoc argumentum , quod eſt palmarium ad ſcientiam Dei & Beatorum : Ergo nec illi ſub
apud Adverſarios , diſtinguo Majorem : cujus alternari. Major patet , Minor probatur. Illa
certitudo eſt ſupernaturalis , formalitèr & iin quæ ſunt ordinis naturalis & inferioris , non
mediatè , concedo Majorem : radicaliter , origi poflunt dicere habitudinem ad ea quæ funt or
nativè , & folùm illativè ,nego Majorem ; & ea dinis ſupernaturalis & ſuperioris : Ergo fi Theo
dem diſtinctione applicata Minori , nego conſe logia ſit naturalis entitativè ,non poterit dicere
habitudinem ad fcientiam Dei & Beatorum .
quentiam . Sicut ergo Theologia non caufatur
immediatè à principio íupernaturali ,ſed media Reſpondeo concella Majori, negando Mino
tè tantùm , mediante ſcilicet diſcurſu naturali rem , ad cujus probationem dicendum , quod
intellectus humani, ex quo habet quod ſit radi- c illa quæ ſunt ordinis naturalis & inferioris , non
caliter & originativè ſupernaturalis , non vero poffuntdicere habitudinem ad ea quæ ſunt ordi
formaliter & entitativè : ita non habet certitudi nis ſupernaturalis , & fuperioris , fi ab aliquo
nem formaliter & immediatè fupernaturalein , habitu , vel forma talis ordinisnon dependeant ,
fed tantùın radicaliter & originativè , inquan nec reſultent:ſecus verò ſi ab illa dependeant ,
tum mediante diſcurſu naturali , concluſiones aut reſultent. Exemplum habemus in illo qui
Theologicæ reſolvuntur in principia ſuperna poſtquam diu ſeſe in actibus charitatis exercuir,
turalia ; ficut mediante eodem diſcurſu ex illis incidit in peccatuin mortale , per quod amittit
principiis deducuntur ; quod tamen fufficit , ut habitum charitatis : in eo enim remanet diſpoſi
certitudo Theologiæ fit major omnicertitudine tio quædam imperfecta , ad eliciendos actus cha
naturali , quamvis non fit tanta , quanta eſt cer ritatis , fimiles illis quos exercebat , dum erat in
titudo formaliter ſupernaturalis , qualis reperi gratia ; quæ diſpoſitio , licet fir naturalis , dicit
tur in fide. tamen ordinem ad præcedentes actus charitatis ,
Objiciuntquarto : practicum & ſpeculativum , ex quibusremanfit & reſultavit . Ita ſimiliter , li.
cùm ſint differentiæ diviſivæ ſcientiarum natu- Dcer Theologia fit habitus ordinis naturalis,
ralium ,non poffunt adunari, ſeu eminenter con quantum ad ſubſtantiam & entitatem ; quia ta
tineri,in ſcientia naturali , ut diximus art . 4. Sed men depender à fide , & à ſcientia beata , in cer
adunantur in Theologia , cum illa ſit eminenter titudine , vel evidentia ſuorum principiorum ,
formaliter ſpeculativa , & practica , ut ibidem dicit habitudinem ad illas , quamvis ad ordinem
oftendimus : Ergo Theologia non eſt ſcientia ſupernaturalem pertineant.
naturalis entitativè.
Confirmatur : Theologia debet eſſe ejuſdem
ordinis cum fide , cùm ei ſubordinetur tanquam
ARTICVLVS VII.
habitui primorum principiorum ; & cuin ſcien
tia Dei & Beatorum , cùm ſubalternetur illi , ut
An Theologia fit ſapientia ?
art . 2. oſtendimus : Sed fides , & ſcientia Dei , ac
Beatorum , ſunt habitus entitativè ſupernatura Otandum primo : fapientiam aliam eſte 74
les: Ergo & Theologia . N infuſam , quæ eſt donum Spiritus ſancti ,
Ad objectionem reſpondeo diſtinguendo Ma- E & quæ importat quandam rectitudinem judi
jorem : practicum & fpeculativum non poffunt cij circa divina conſpicienda & conſulenda
adunari, ſeu eminencer contineri , in ſcientia na ſecundùm quandam connaturalitatem ad res
turali entitativè , fi non fit ſupernaturalis radi divinas procedentem ex charitate quæ nos unit
caliter & objectivè, concedo Majorem . Siradi Deo . Aliam acquiſitam , quæ eſt una ex quin
caliter & obje & ivèſupernaturalis ſit , nego Ma que virtutibus intellectualibus enumeratis ab
jorem . Unde ad hocut Theologia fit eminenter Ariſtotele 6. Ethic. cap . 4. quæ habet judicare
ſpeculativa & practica , ſatis eſt , quod radicali de rebus per altiſſiinam cauſam , ut docet D.
ter & objective ſupernaturalis fit, id eſt quod de Thomas 1. 2. quæſt. 66. art. 5.
pendeat à fide , quæ eſt eminenter formaliter Notandum ſecundò ex eodem S. Doctore ibi
Ipeculativa & practica , & reſpiciat tanquam dem quæſt. 57. art. 2.ad 1. quod ſapientia ac
proprium objectum , Deum ſub ratione Deita quiſita , de qua ſolùm hîc agimus , eſt quædam
tis , qui cùm ſit prima veritas , & ultimus finis, fcientia , inquantum habet id quod eſt com
eſt prima regula ſpeculationis & praxis. mune omnibus ſcientiis , ut ſcilicet ex propriis
Ad confirmationem nego Majorem : licet concluſiones demonſtret ; ſed quia habet ali,
Tom . I.
ciij
DISPVTATIO PROOEMIALIS.

quid proprium ſupra alias ſcientias , inquan- A Probatur primò :fapientia nihil aliud eft quam
tum ſcilicet de omnibus iudicat , non folùm perfecta ſcientia , ur conſtat ex dictis annotatio
quantum ad concluſiones , ſed etiain quantıìm ne2. & expreſsè docet D. Thomas fuper Boë
ad prima principia , ideo habet rationem perfe tium qu . 2.qua de cauſa ab Ariſtotele , omnium
ctioris virtutis , quam fcientia.Ex quo ſequitur ſcientiarum Regina & Dea appellatur :SedTheo
quod fapientia & ſcientia non differant , tan logia eſt ſcientiarum omnium Architectonica , &
quam duæ ſpecies oppoſitæ , fed folùm tanquam ſuprema, ac veluti aliarum ſcientiarum Dea &
fpecies perfe& ior ab imperfectiori intra idem Regina, vt conftabit ex infra dicendis : Ergo eſt
genus. Unde ſcientia ſumpta pro habitu per de verè & propriè ſapientia..
monſtrationem acquiſito , diuiditur in ſapien Probatur ſecundo : in hoc differt fapientia à
tiam , & ſcientiam : ita ut ſapientia ſit ſcientia ſcientia communiterdicta , quod illa eft cognitio
rei per cau
per cauſam altiſſimam , fcientia verò communi ſam , non quamcumque , ſed altiſ
ter dicta , & ut condiſtinguitur à fapientia , fit ſimam : unde in genereædificij , artifex qui diſ
cognitio per cauſas inferiores. ponit formam domus , dicitur ſapiens , & Archi
Notandum tertiò : quod quando Ariſtoteles, tector , reſpectâ inferiorum artificum , qui do
lib . 1,magnorum moralium cap.39 . ait fapien- B lant ligna , vel parant lapides ; & in ordine mo
tiam ex intellectu & ſcientia conſtitui , non in rali , vir prudens qui ordinar ſuos actus in ulti
rendit fapientiam effe habicum compoſitum ex mum finem , vocatur ſapiens: Atqui Theologia
ſcientia & habitu primorum principiorum , vt judicat de rebus per altiſlimanı omnium cauſa
malè hîc interpretatur Molina . Vel etiam illam rum , nempe Deum , quem contemplatur ſub
elleunicum ſimplicem habitum , poteſtate con lumine divinæ revelationis , quæ magis eſt certa
tinentem ſcientiam & habitum primorum prin & infallibilis , quam lumen naturale primorum
cipiorum , eo modo quo anima rationalis conti. principiorum :Ergo illa potiorijure eſtſapientia ,
net ſenſitivam & vegetativam , ut exiſtimant quam Metaphyſica , quæ Deum conſiderat ut
Nazarius hîc & Caietanus 1. 2. qu . 57. art . 2 . cognoſcibilem ex creaturis , & ſolo lumine natu
Ratio eſt priino , quia Metaphyſica eſt vera ſa rali intellectus. Ex quo
pientia , ut concedunt omnes , & tamen conti Inferes primò : quod ficut fapientia verſatur 76
netur intra genusſcientiæ , vt conftatex 1. Me non ſolùm circa concluſiones , quas deducit ex
taphyſicæ . Secundò , quia juxta hos modos di principiis , ſed etiam circa ipſa principia , quæ
cendi, non falvatur numerus quinarius virtutum explicat & defendit contra negantes , ita &
intellectualium ,ab Ariſtotele, & D. Thomatra- C Theologia duo illa munia exercet : non folùm
ditus , & communiter approbatus. Tertio , ha enim infert concluſiones ex articulis fidei , fed
bitus ille ſimplex poteſtate continens ſcientiain etiam illosexplicat , & oftendit illorum credibili
& habitum primorum principiorum , videtur tatem , ac diſſolvit ſophiſinata , & argumenta ,
impoſſibilis:vel enim eller à natura comparatus? quæ Hæretici vel Infideles contra illos propo
& hoc non , aliàs omnes eſſent naturaliter ſa nunt :non quidem evidenter poſitivº (hoc enim
pientes : vel proprijs actibus ? & quæritur , qui eſt impoſſibile , cùm veritas Myſteriorum fidei
bus? non per actushabitus primorum principio . non poſſit evidenter oſtendi ) ſed evidenter tan .
rum , quia illi non generant , niſi liinilem habi tùm negativè: id eft , demonſtrando talia argu .
tum : neque per demonſtrationem , quia jam ef menta non evidenter convincere , fed effe folu .
ſet ſcientia ; nequeper actus ſcientiæ & habitus bilia : v.g.quando Hæreticus arguit contra My
primorum principioruin , quia cùm illi habitus ſterium Trinitatis , hoc modo : Que funt eadem
concurrant ferè ſemper ad faciendam demon uni tertio , funteadem inter ſe : Sed Pater Q Fi.
.

ſtrationem , iam per quamlibet demonſtratio liusfunt idem in effentia divina : Ergo identifi
nem poflet generari tertius habitus , poteſtate cantur inter fe . Theologia ſolvit illud argumen
utrumque continens , quod vix eſt intelligibile . D tum evidenter negative , dicendo quod quarr vis
Quamvis ergo fapientia aliqua , nempe ſapien fit evidens in rebus finitis & creatis , ea quæ
tia Dei & Beatorum , eminenter formaliter con ſunt eadem unitertio , identificari interſe ; non
tineat rationem intellectus & ſcientiæ , ut dice tamen in ente infinito , & fæcundo , quod po
mus in Tractatu de ſcientia Dei , id tamen nulli teſt elle communicabile pluribus.
ſapientiæ purè humanæ & acquiſitæ conuenire Inferes fecundo : quod ſicut ſapientia judicat
poteſt. Unde quando Ariſtoteles docet , ſapien de omnibus : juxta illud Apoftoli 1.ad Corinth.2 .
tiam continere ſcientiam , & habitum primorum Spiritualis homo judicat omnia , ita & Theolo
principiorum , hoc non eſt intelligendum de gia , cùm fit vera ſapientia , judicat de principiis,
continentia formali, ſed tantùm de virtuali : illa & concluſionibus omnium aliarum fcientiarum .
enim dicitur utrumque habitum continere , quia Utenim inquit S. Doctorhîc art. 6. ad 2. Quic
haber duo officia omnino diuerſa in primis enim quid in aliis fcientiis invenitur veritati hujus
deducit concluſiones ex primis principijs de fcientia repugnans , totum ab ea condemnatur ut
monftrabilibus , & hoc eſt illi cominune cum falfum : unde dicitur 2. Corinth . 10. Confilia de
alijs ſcientijs ;deinde verſatur circa prima prin- E ftruentes , a omnem altitudinem extollentem fe
cipia ,multis modis : primò explicando illa per adverfus fcientiam Dei. Quare Theologia eſt
terminos uniuerfales ; fecundo defendendo illa velutiLydius lapis , ex cujus contactu verum à

contra protervos , & etiam probando per redu falſo , purum ab impuro , & fincera do & rina ,
&tionem ad impoſſibile : tertio explicando pro å vitiata & adulterată diſcernitur.
prietates illorum , ut quod non poffint demon Inferes tertio : quod ficut fapientis eſt non fo
îtrari , quod convincantintellectum , nec pof lùm judicare , ſed etiam ordinare , ut dicit Phi
ſint negari perceptis terminis; & c. His prælup loſophus : ita etiam Theologia , non ſolum judi
poſitis. catdeprincipiis aliarum ſcientiarum , ſed etiam
750 Dico , Theologiam noſtram verè & propriè illas ordinat ad finem ; ejus enim eſt ordinare ad
eſſe ſapientiain . Ita D. Thomas hîc art. 6. & finem , cujus eſt reſpicere ipſum finem : Theolo
communiter Theologi cum illo . gia autem conſiderat finein ultimum noftraruna
DE NATVRA THEOLOGI Æ . 23

a & ionum ,nempe Deum , & beatitudinem : Ergo A contra Phariſxos argumentatus , ut conſtat ex
illius eſt, alias ſcientias ad illum dirigere & or Matth . 19. ubi probatmatrimonium eſſe indif
dinare. ſolubile , ex illo Geneſis 2. Propter boc relin .
77 . Obijcies primò : noſtra Theologia eſt verè & quet bomo patrem a matrem , o adhærebit
propriè ſcientia , vt ſupra oſtenſum eſt : Ergo uxori fua . Unde concludit : Quod ergo Deus
non eft propriè fapientia. Probatur conſequen conjunxit, homonon feparet. Et cap . 22, ex illo
tia , nam fapientia & ſcientia condiſtinguntur Pſalmi 109. Dixit Dominus Domino meo , pro
in genere virtutum intellectualium , ficut duæ bat Meſſiam non eſſe purum hoininem , nec ſo
ſpecies dividentes aliquod genus : ut patet ex lùm filium David , ſed etiam Deum : cùm David

‫ܪ‬
Ariſtotele 6. Ethic. cap . 4. & S. ubidividit virtu ipſum vocet Dominum ; quod nomen Pharifæj
tem intellectualem , in intellectum , ſapientiam , concedebant effe proprium Dei. Similiter etiam
ſcientiam , artem , & prudentiam . Igiturnon po Apoſtoli fæpè fuiſſe argumentati leguntur. Ut
teft eadem virtus intellectualis, ſimul eſſe ſapien . enim notat D. Thomashîc art.8. Apoftolus 1.ad
tia & ſcientia : ficut nec idem animal fimul homo
Corinth . is. probat futuram eſſe reſurrectionem
& equus. omnium , quia Chriſtus reſurrexit : cujus ratio
Reſpondeo ex D. ThomaOpuſculo 70. quæſt . B nis vis in hoc confiftit , quod non fit major dif
2.art.2.ad 1.Quod fapientia non dividitur contra ficultas reſpectu Dei , curmulti reſurgant,potiùs
fcientiam , ficut oppofitum contra oppofitum , fed quam unus .
quia fe habet ex additione ad fcientiam . ER Dico ſecundo : Theologiam ex decem locis ſua soi
enim fapientia , vt dicit Philofopbus in 6. Ethic. argumenta eruere . Concluſio indiget folùm ex
caput omnium fcientiarum , regulans omnes alias, plicatione .
inquantùm de altißimis principis eft ; propter Locus ergo Theologicus eſt ſedes quædam , fiue
quod etiam Dea fcientiarum dicitur i. Metaphy caput , unde argumenta Theologica deſumun
fice . Sicut ergo non repugnat , quod eadem per tur : cùm enim Theologia , w iam oftendimus,
Tona ſimul ſit homo & Rex ; ita neque quod unus ſit argumentativa ; debent eſſe determinata capi
& idem habitus , ſimul habeat rationem fcientiæ , ta , unde ejus argumenta eruantur. Sicut in To
& ſapientiæ . picis , ab Ariſtotele plura loca coinmunia delig
73. Obijcies ſecundo : ſapientia eſt maxima inter nantur , ex quibus omnes ſcientiæ poſſunt plura
virtutes intellectuales , & altiorac nobilior ip argumenta depromere. Decem autem ſolent in
ſo etiam habitu primorum principioruin ,vt col Theologia enumerari , ex quibus aliqui ſunt ne
ligitur ex Ariſtotele 2. Metaphyſ. cap 1. & ex C cellarij , aliqui tantùm probabiles ; aliqui pro
D.Thoma 1. 2. qu. 57. art.2. ad 2.Sed Theologia prij , alij verò extranei : de quibus diſertè, & fu
noftra non eft maxima inter virtutes intellectua liflimèdifferunt Magiſter Cano in libro de locis
les , neque altior acperfectior fide , quæ eſt ha Theologicis, & Bannes ſuper art.8.hujus quæſt .
bitus principiorum ejus : nam fides eſt habitus & 2. 2. quæft . 1. art. 10 .
infuſus , & intrinfecè ſupernaturalis : Theologia Igitur primus locus unde ſuinitur irrefragabi.
verò eft habitus acquiſitus , & intrinſecè natu le argumentum à Thcologo , eftScriptura divi
ralis , ut ſupra oſtenſum eſt : Ergo Theologia na , quæ tunchabetur pro Canonica, quando fie
non eft verè & propriè ſapientia. ab Eccleſia declarata eſt : ſicut declaravit Conci .
Reſpondetur quod fapientia eſtmaxima inter lium Tridentinum feff.4.qui fint libri Canonici.
virtutes intellectuales , & altior acnobilior ha Secundus locus ſuniiturex traditionibus Apo
bitû primorum principiorum , non fimpliciter, ftolicis , de quibus idem Concilium eadem feffio
ſed ſecundùm quid : quatenus ſcilicet ordinat & ne , ſic definit : Sacrofanéta Synodus, & c. omnes
iudicat de omnibus , etiam de primis principijs, libros tam veteris quam novi Teftamenti ( cùm
non quidem ea demonſtrando , ſed explicando utriuſque unus Deus fet author ) nec non tradi
per terminos uniuerſales > ac defendendo con- D tiones ipfas , tum ad fidem , tum ad mores perti.
tra protervos. Et in hoc ſenſu , Theologia po nentes , vel tanquam ore tenus ad Chrifto , vel ad
teft dici, fecundùm quid altior & nobilior fide, Spiritu San &to di&tatas , a continua fucceßio
quatenus ejus articulos explicat , tuetur , ac de ne in Ecclefia Catbolica confervatas , pari pieta
fendit : Ut enim dicit Auguſtinus 14. de Trinit. tis affectu e reverentia ſuſcipit , ac veneratur.
cap.i. Hæc eft fcientia , qua fides faluberrima Dehis videripoſſunt Bellarminus de verbo Dei
gignitur , sutritur , roboratur , cu defenditur. non ſcripto ,lib . 4. Cano lib .3. de locis , & Ban
nes 2. 2. quæft. 1. art. 10 .
Tertius locus eſt conſuetudo Eccleſiæ , quæ in
ARTICVLVS VIII.
omnibusmaximè æmulanda eft, vt docet S.Tho .
mas 2. 2. quæſt . 10. art. 12. his verbis, Maxime
An Theologia fit argumentativa , & ex qui
babet authoritatem Ecclefiæ confuetudo,quæ fem
bus locis fua argumenta depromat ?
per eft in omnibus æmulanda , quia ipfa doa
Strina Catholicorum Doctorum , ab Ecclefia ay .
Ico primo: Theologiam eſſe argumenta
Dili tivam . Ita D. Thomas hîc art . 8 . thoritatem habet. Vnde magis ftandum eft alle
E
Probatur primò ex Apoft . 2. ad Timoth.3.0m . thoritati Ecclefiæ , quàm authoritati Auguſtini,
nis fcriptura divinitùs inſpirata , utilis eft ad vel Hieronymi , vel cujufcumque Doctoris .

docendum , ad arguendum , Qur. Quartus locus eſt ex Concilijs Generalibus ,


Probatur ſecundo : Theologia eſt vera ſcientia, approbatis à Romano Pontifice ', de quo Caie.
ut ſupra oftendimus : Sed omnis vera ſcientia tanus in opuſculis tractatu 1. Victoria relections
eſt argumentativa , cùm ex proprijs principijs 4. & Bannes 2. 2.quæft. 1. art. 10 .
deducatvarias concluſiones de ſuo objecto , de Quintus eſt ex declarationibus Romanorum
monftrando ejus proprietates : Ergo Theologia Pontificum , & corum authoritate , quæ tanta
eft , vt illa ſola prævaleat authoritati omnium
eſt argumentativa .
Probatur tertio :nam in Scriptura Chriſtus Do aliorum Epiſcoporum & Doctorum , vt conſtar
minus, Theologorum Princeps , ſæpe legitur in Stephano Papa primo : cùm enim ejus tempo .
DISPVTATIO PROOEMIALIS
24
re,omnes ferè Epiſcopi & Doctores,cum D. Cy- A priè , fed per quandam ſimilitudinem , vel com
priano aſſererent, baptizatos ab Hæreticis , elle parationem , ſeu tranſlationem . Sicut dicitur
rebaptizandos : Beatus Stephanus eis aſſentiri Deus ignis conſumens , propter charitatis ardo
noluit , ſed cum alijs paucis , quorum ſententia rem : Chriſtus vocatur leo , propter fortitudi
poftea prævaluit , contrarium definivit . Unde de nem ; agnus , propter manſuetudinem ; vitis ,
eo agens Baronius , anno Chriſti 258. ait : Tunc propter influxum gratiæ in juſtos , tanquam in
plane enituit , quanta in Petri fucceffore effet palmites in ipſo radicatos , eique per charitatem
authoritas ; cùm nullis ferè armis , quam majo conjunctos.Hoc præmiſfo .
rum traditione vallatus , omnem Orientalium Probatur primò concluſio ratione D.Thomæ,
Occidentalium impetum fuftinuit Epifcoporum . quæ ad duo capita reducitur. Primum fe tenet ex
Iſta ergo quinque loca faciuntprobationem ir parte noſtra : Deus enim ( inquit ) omnibus provi
refragabilem , quia præbent principia certa de fi det fecundùm quod competit eorum nature : ef
autem naturale bomini , utper fenfibilia ad intele
de , & prima duo loca fe habent tanquam norma
ipſa & regula circa res fidei ; alia verò tria , tan ligibilia veniat , quia omnis noftra cognitio à fen .
quam iudex , quô diſcernitur quid fit tenendum B ſu initium habet. Unde Dionyſius cap .1. cæleſtis
de fide : eo quod Eccleſia , Concilia , & Pontifi Hierarchiæ : Impoſſibile eft nobis aliter lucere di
ces , habeantpoteftatem determinandi res fidei. vinum radium , niſi varietate facrorum velami.
num circumvolutum .
Præter hæc quinque loca , ex quibus argumen Confirmatur ex eodem S. Doctore in 1. diſt.
ta certa & infallibilia deducuntur , alia quinque
enumerari ſolent , ex quibus argumenta quædam 34. quæft . 1. art. 1. Cùm in homine duplex fit
probabilia erui poflunt. Sicut enim in qualibet pars cognoſcitiua , ſcilicer intellectiva & fenfi.
ſcientia , præter demonſtrationes deductas ex tiva, ad divinam providentiam pertinet, ut utra
que , ſecundùm quodpoſſibile eft, ad divina re .
principiis neceſſariis , plura ſunt argumenta pro
ducatur: Ergo conveniens eſt ,ut ſicutScriptura ,
babilia , quæ ad illam indire &tè tantum perti
nenț, ita & in Theologia . Hæc autem ſunt , au fpiritualia nobis tradendo , partem intellectivam
perficit; ita fenfitivam perficiat , utendo figuris
thoritas SS . Patrum , authoritas Theologorum ,
rerum corporalium , quæ ſenſitiva parte capi
& Juris Pontificij peritorum , ratio naturalis ,
authoritas Philoſophio im , & denique hiſtoria poſſunt.
C Secundum caput ex quo D.Thomas ſumit con
humana : de quibus omnibus videri poſſunt Au
venientiam utendi metaphoris in Scriptura Sa
thoresſupra citati.
cra , ſumitur ex parte iplius Scripturæ : pertinet
Solùm advertendum eſt, quod licet authoritas
Sanctorum Patrum , & Theologorum Schola enim ad ejus majeftatem , loqui in myſterio &
fticorum , ſecundùm fe faciat argumentum ſo facramento , res ita altas & ſublimes, quales ſunt
lùm probabile , ex aliis tamen adjunctis , etiam articuli noſtræ fidei, quiin ea continentur.Item
poteſt facereargumentum infallibile. Si enim illi profunda fidei occultanda ſunt Infidelibus,ncea
irrideant ( iuxta illud Matth.7 . Nolite Sanctum
confirment ſuas ſententias authoritate Scriptu
dare canibus ) & fimplicibus , ne ex illis errandi
ræ , & illis applicentregulas fidei : vel fi authori.
occaſionem fumant.
tas Patrum & Scholaſticorum , concors fit circa
Præterea (ve diſcurrit S. Doctor locô citato )de
aliquid , quod in materia fidei velmorum grave
Deo veriùs cognofcimus quod non eft , quam
eſt , communiter reputatur tanquam approba
quod eſt , ut dicit Dionyſius : unde cùm hæccor
tum ab Eccleſia , & facit argumentum infallibi.
porea magis à Deo diſtent , quam fpiritualia ,
le : fiquidem major & eminentior pars Eccleſiæ ,
ſuntipli Patres , & Doctores ; nec ipli fic con- D modus convenientiſſimus ſignificandidivina, eft
per metaphoras & fimilitudines rerum corpo
cordant , niſi quia Eccleſia virtualiter ita appro
ralium .
bat, vel definit ,vel ex Scriptura deducitur.
Denique ut ait Auguſtinus : Quemadmodum
Epift.
multa per vitrum aut fuccina pellucent iucuna
ARTICVLVS IX . diùs , ita magis delectat veritas , per imagi.
nes o fymbola collucens. Quare Chriſtus ho
An Scriptura convenienter utaturmetaphoris , minum Salvator & Magiſter , multa in parabo
lis locutus eſt : imò ut dicic Scriptura , non niſ
& ſub una littera plures fenfus contineat ?
in parabolis loquebatur. Unde Chryſologus,
Vm authoritas Scripturæ , præcipuus fic lo Si dicta vel faéta Chrifti paßim carnalibus fen
Ccu cus
s quô Theologia utitur ad probandas fibus fubijcerentur , torpeſceret animus,mens va
ſuas concluſiones , D. Thomas poftquam art. 8. caret , dormiret ingenium , cor tabefceret , extin .
ad 2. decem locos Theologicos , jam expofitos , gueretur quidquid humani vigoris eft caloris.
enumeravit , & explicavit : art.9 . quærit , an Sa Quare varias Chriſtus fuis parabolas propofuit :
E
cra Scriptura debeat uti metaphoris ? & art . 10 . ficut enim in lapide friget ignis , latet ignis in
an ſub una littera habeatplures ſenſus ? Quæ duo ferro ; ipfe tamen ignis , ferri ac lapidescollifione
breviter hîc expediemus , hæc enim magis perti Fammatur ; fic obfcurum verbum , verbi ac ſenſrus
nent ad Scripturæ Interpretes , quam ad Theolo collatione refplendet. Hinc eft quod doctrinam
gos , & magis ad Theologiam poſitivam , quam fuam Chriftus parabolis velm , tégit figuris , fa
ad ſcholafticam ,fpectant. cramentis operit , reddit obfcuram myfterijc. Itein
Dico ergo primo : convenientiſfimè Scriptura Prophetæ ſæpiſſimèmetaphoris & parabolis ufi
utitur metaphoris ſeu ſimilitudinibus. Jta D. ſunt, juxta illud Ofeæ cap . 12. Ego vifionem mul
Thomas hîcart. 9 .
tiplicavieis , ww in manibus Prophetarum aßi
Pro intelligentia hujus concluſionis, ſciendum milatus ſum . Et de viro ſapiente dicitur Eccle
eft , quodmetaphora eſt tranſlatio alicujus vocis fiaſtici 39. Occulta proverbiorum exquiret, ca in
à propriâ ad impropriam fignificationem : unde verfutias parabolarum ſimul introibit ; ipfeque
illæ omnes locutiones metaphoricæ nuncupan Salomon hominum fapientiſſimus,librum Para
tur , in quibusnomen ſignificat unum propriè, bolarum compofuit :Unde de eo dicitur Eccle
& accommodatur alteri quod non ſignificat pro fiaftici 12. Cim effet fapientiffimus Ecclefiaftes,
docuit
DE NATVRA THEOLOGIÆ . 25

docuit populum , v enarravit que fecerat , w A Hos autem quatuor ſenſus in Sacris Scripturis
inveftigans compofuit parabolasmultas. latere , certum eſt de fide . De litterali patet , de

$ 4. Dices , Theologia in ſui cognitione procedit allegorico , probatur ex illo Apoſtoli ad Galat .
per deſcenſum à Deo ad creaturas : unde prius 4. Scriptum eft enim quod Abraham duos filios
agit de Deo , ejuſque attributis , & relationibus, habuit @ r.quæ funt per allegoriam diéta , hæc
quam de Angelis , & alijs creaturis , quæ ab ipſo enim funt duo Teſtamenta . Et 1. ad Corinth . 9 .
ut primo principio proceſſerunt : Ergo cùm me. Scriptum eft in lege Moyfi , non alligabisos bovi
taphoræ procedantper aſcenſum à corporeis ad trituranti :nunquid de bobus cura eft Deo ? an
ſpiritualia , & à creaturis ad Deum , non eſt con propter nos utique hoc dicit ? Ubi apertè docer
veniens Theologiam ,vel Sacram Scripturam ,uti Paulus illud Geneſis 6. Abraham habuit duos fic
metaphoris. lios , duplicem ſenſum habere : alterum de Iſaac
Reſpondetur quod licet Theologia , in cogni & Iſmaële , qui litteralis eſt : alium verò fpiri
tione iudicativa procedat per deſcenſum Dei ad tualem & allegoricum , de duobus Teſtamentis.
creaturas ; quia tamen in apprehenſiva , aſcendit Item illud Deuteronomij 25. Non alligabis osbo
à creaturis ad Deum , juxta illud Apoſtoli ad Ro. В vi trituranti ; præter fenſum litteralem notiſſi
man , 1. Inviſibilia Dei per ea quæ faéta funt in mum , docet Apoſtolus alium continere ſpiritua
tellecta conſpiciuntur & c. ideo Theologia , & lem , & myſticum , & poſle intelligide Prædica
Scriptura Sacra, convenienter utuntur metapho toribus Evangelij, quibus eſſe à fidelibus necef
ris & fimilitudinibus rerum corporalium , vt per ſaria ad vitam miniſtranda , ſignificatur . Idem
eas ineliùs homines poſſint apprehendere, & con dici poteft de illo Exodi 12. Os non comminnetis
cipere res divinas & ſupernaturales , quæ non ex eo , & de illo Oſex 11. Ex Ægypto vocavi
apprehenduntur à nobis , nifi per fimilitudines filium meum . Primui namque de Agno Paſcha
reruin corporalium , & per ſpecies à rebus ſenſi li litteraliter intelligitur ; ſecundum vero de po
bilibus acceptas pulo Ifraelitico , & utrumque fpiritualiter de
Dico ſecundo : duplicem effe fenſum Scriptu Chriſto , in quo illa eſſe impleta , docent Evan
ræ , unum hiſtoricum ſeu litteralem , & alterum geliſtæ , ut conſtat de primo loan . 19. verſu 36.&
ſpiritualem ſivemyſticum ; & hunc tres alioscon de ſecundo Matthæi 2. verſu is . De ſenſu verò
tinere , nempe Allegoricum ,Moralem , & Ana morali , omnes conſentiunt inveniri in ſacris lit
gogicum . Ita D.Thomas hîc art.10.ubihac ra- C teris , & conftat ex illo quod dicit Apoſtolus de
tione probat priinam partem noftræ conclufio antiquis Patribus , omnia illis in figura contigif
nis. Author ( inquit ) Sacre Scripturæ eft Deus, ſe : id eſt in exemplum noftrum ; & in noftram
in cujus poteftate eft , ut non folùm voces ad fig inſtructionem , & correctionem , ut interpretan
nificandum accommodet , quod o homo facere po tur Doctores . Denique quantùm adſenſum ana
teft , fed etiam res ipfas. Et ideo cùm in omni gogicum , colligitur ex eodem Apoftolo ad He
brus ſcientijs voces fignificent, hoc habet proprium bræos 9. ubi docet Tabernaculum illud ma
ifta ſcientia , quod ipfae res fignificata per vocesy nufactum , exemplar fuiſſe Tabernaculi æterni,
etiam fignificant aliquid . Illa ergo prima figni in quod Chriſtus per proprium ſanguinein in
ficatio , qua voces fignificant res, pertinet ad pri troivit .
mum fenfum , qui eft hiſtoricus , vel litteralis : Quæres primò , An quilibet locus Scripturæ , 88.
illa verò ſignificatio , quà res fignificatæ per vo hos quatuor ſenſus contineat ?
ces , iterum res alias fignificant , dicitur fenfus Reſpondeo negativè cum D.Thoma quodlibe
Spiritualis , qui fuper litteralem fundatur , w to 7.art. 15. ubi ait , Dicendum quod hi quatuor
D
eum fupponit . fenfuus non attribuuntur Sacræ Scripturæ , ut in
36 .
Secunda etiam pars , quæ aſſerit ſenſum ſpiri qualibet ejus parte fit iftis quatuor ſenſibus ex
tualem , ſiuemyſticum , tres alios continere,nem ponenda : fed quandoque iftis quatuor, quando
pe Allegoricum ,Moralem , & Anagogicum , ſic que tribus , quandoque duobus , quandoque uno
tantùm our
probatur ab eodem S. Doctore ibidem : Sicut
enim dicit Apoftolus , lex vetus figura fuit no Quæres ſecundò , quis horum ſenſuum ſit po
va legis , o ipfa nova lex , ut dicit Dionyſius, tior , & à Deo magis intentus , litteraliſne , an
eft figura fritura gloriæ . In nova etiam lege, qua ſpiritualis?
in capite funt gefta , eorum funt figura que nos Rcfpondeo quod licer ſenſus litteralis potior
agere debemus. Secundùm ergo quod ea quæ funt fit , & certior , quoad nos , quam ſpiritualis;
veteris legis , fignificant quæ funt nové legis ,eft quia tantùm ex ſenſu litterali certum depromi
fenfus allegoricus. Secundum verò quod ea quæ tur argumentum : quando tainen ſenſus littera
in Chrifto funt facta , vel in his quæ Chriſtum lis , ſimul habet conjun & uin ſenſum myfticum
fignificant , funt figna eorum que nos agere de E ( vt fæpe accidit ) cuncinferior eſt dignitate,quam
bemus, eft fenfus moralis . Prout verò fignificant fpiritualis :ſenſus enim fpiritualis,utdicitOrige
ex qua funt in æterna gloria , eft fenfus anago nes , eft ficut animus , litteralis vero ficut cor
gicus : id eft fublimis , & ſurſum ducens intelli pus ; unde dicit Apoftolus , Littera occidit ,fpi
gentiam : quæ omnia his verſibus explicantur. ritus autem vivificat. Idem colligitur ex eodem
Littera geſta docet , quid credas Allegoria . Apoſtolo ſupra citato , ubi explicans illud Deu
Moralis quid agas , quố tendas Anagogia . teronomij 25. Non alligabis os bovi trituranti,
Hæc ergo vox Hierufalem v . G. deſignat ad
87 . ſubdit, Nunquid debobus cura eft Deo ? an pro
litteram præcipuam urbem Paleſtinæ , allegoricè pter nos utique boc dicit ? Quibus verbis fignifi .
Eccleſiam militantem ,moraliter aniinam iuſtam cat , ſenſum præcipuè intentum à Deo ,non eſſe
& ſanctam , & anagogicè Eccleſiam gloriofam & litteralem , & ſpectantem ad curam quam Deus
triumphantem . Similiter illud Pſalmi 86. Fun . habeatde illis animalibus ; ſed ſpiritualem , &
damenta ejus in montibus Sanctis , ad litteram myfticum , ac pertinentem ad Ecclefiæ Prædica
cxponi poteſt de Civitate Hieruſalem : allegori tores , quibus à fidelibus neceſſaria ad vitam ini.
cè , de Eccleſia ; moraliter, de mente forti ; & niftranda elle , declarare intendit. Undecum D.
anagogicè , de æterna ac cæleſti patria . Thomas hîc ait , quod fenfus litteralis eft quem
Tom . I. D
S
26 DISPVTATIO PROOEMIALI

autbor intendit , intelligendus eſt, primo & pro- A bacomnium errorum genitrix , alırix , guberna .
ximè:per eum tamen mox ſenſus ſpiritualis in trix , ornatrix : Hæreticorum Patriarchæ fuere
tentus eſt, & quandoquemagis quam litteralis. Philofophi,de quorum ingeniis omnis hærefis ani
1. Re Non ſecus ac cùm lonathas dixit puero ſuo, Ec matur. Ut ergo tutils & expeditiùs, ad ea quæ
gum ce ibi ef ſagitta porro ultra te . Licet proximè de Deo lumine naturali cognofci poflint, perci
intenderet, ut puer tolleret ſagitcam , quæ ultra pienda , dirigeretur humanæ mentis acies ; ne
eum jacta fuerat:magis tamen intendebat,ut Da duin utiliſſima , ſed etiam fimpliciter neceſſaria
vid illis verbis admonitus , fugiendum fibi eſſe ei fuit divinæ & fupernæ lucis infuſio , & do
intelligeret , ne à Saüle caperetur. & rina quædam ſeu ſcientia ſupernaturalis , ac
Quæres tertiò , an idem locus Scripturæ poſſic divinitùs inſpirara , cujus fulgentiſſimis ra
plures ſenſus litterales habere diis , effuſæ hominum mentibus errorum tene
Refpondeo affirmativè , cum D. Thoma hîc bræ fugarentur , ipfaque veritas , omni deterſa
in fine corporis articuli, ubi fic ait : Quia fen falſarum opinionum caliginê , mundo clariffimè
fous litteralis eft quem author intendit : autbor innotefceret .
B
autem Sacra Scripture Deus eft , qui omnia fi. Cæterùm gravis difficultas eſt , quid per do- go .
mul fuó intellectü comprehendit , non eft incon Utrinam divinitus inſpiratam intellexerit D.
veniens, ut dicit Auguftinus 12. Confel.fi etiam Tho mas : Rati o dubi tand i eft , quia ut optimè
fecundùm litteralem fenfum , in una littera fcri arguit Caietanus , ex una parte , non videtur
pture plures fint fenfus. Quod ſcripturæ Inter poſle explicari Doctor Sanctus de fide :tum quia ,
prétes pluribus exemplis declarant : duo tantùm ſi in primoarticulo hujus quæftionis , intendif
hîc ſufficient. Primum fumitur ex illo Pſalmi 2 . ſet probare neceſſitatem fidei, non debuillet id
Dominus dixit ad me, filius meus es tu , ego hou repetere 2. 2. quæſt. 2.art. 3. ubi tamen ex pro
die genui te , quod de æterna nativitate Chriſti feſto demonſtrat fidei neceſſitatem : tum etiam ,
intelligitur à Paulo ad Hebræos 1. de Reſurre quia in hac prima parte , valde æquivocè pro
ctione autem Chriſti intelligitur ab eodem Actor. ceſſiſler , cùm manifeftum fit , ipfum art. 2. &
13. & poteſt etiam intelligi denativitate tempo ſequentibus agere de ſcientia Theologiæ , non
rali ex Beata Virgine : certum eſt autem quod autem de fide.Ex alia vero parte , non videtur
Paulus , cùm in illis locis diſputaret contra Iul minùs inconveniens , ipſum de ſcientia Theolo
u
dæos , non niſi in ſenſ litte rali locu iftum in- c giæ explicare ,neceſſitatem enim doctrinæ reve
m
telligebat , alioquin ejus probatio non fuiflet latæ probat , quia homo ordinatus eſt ad finem
efficax . Secu ndum Exem plum petitur ex illo ſupernaturalem , quein proinde oportuit homi
nibus per doctrinam aliquam ſupernaturalem
Oſex 11. Ex Agypto vocavi filium meum , qui
ad litteram non tam de populo Iſraëlitico ,quam manifeſtari; hoc enim ſufficienter præſtatur per
de Chriſto intelligitur , ut videri poteſt apud fidem , nec ullatenusad id neceſſaria eſt ſcientia
Theologiæ , ut experientiâ conftat , cùm plures
Scripturæ Interprètes.
idiotæ & inulieres , abſque tali ſcientia,falutem
æternam conſequantur .
ARTICVLVS X. Huic dubitationi & difficultati reſpondet do- 91.
etiſſimus ille Cardinalis , quem ſequuntur plures
ex noftris Thomiſtis , Sacrain Doctrinam non
Vtrum præter Philoſophicas Diſciplinas ,
accipi à D. Thoma in primo articulo hujus
neceffaria fit hominibus , doétrina alia
quæſtionis , nec pro fide præcisè fumpta , nec
ſupernaturalis , ac divinitùs D pro Theologia præcisè , ſed proSacra Doctrina
inſpirata ? ut fic , prout præſcindit à fide & à Theologia ,
& eft aliquid commune & fuperius ad utramque.
Per quam reſponſionem putat utriuſque partis
59. Alionis idque proba dupliciratióne.Pri ſupra relatæ inconvenientia devitare : fic enim
ma eſt : cùm homoordineturad Deum tanquam primò optimè falvatur, quoinodo facra doctri
ad finem ſupernaturalem , & totius naturæ crea na fit neceffaria cuilibet homini , ut fuum finem
tæ vires excedentem , indiget aliquâ cognitione ſupernaturalem cognoſcat; quia licet , ut fupra
ſupernaturali , quæ illum dirigat ad hujuſmodi dicebatur , hoc non videatur poffe verificari de
finem conſequendum , ſubindeque doctrinâ ali ſcientia Theologize , verificatur tamen de fide, ac
quâ ſupernaturali , ac divinitus inſpiratâ . Se proinde de ſacra doctrina , quæ habet rationem
cunda petitur ex eo quod veritas de Deo , per generis ad fidem & Theologiam ; cùm quidquid
ſolam rationein naturalem inveſtigata ,non niſi de ſpeciebus disjunctim enuntiatur , conjunctim
per longum tempus , & cum admixtionemul
generi poffit attribui. Ex alia vero parte , non ſe
torum errorum ,homini proveniret , ut mani- E quuntur abſurda ſupra adducta : no quidé prius,
feſtum eſt in antiquis Philoſophis : quot enim quia in ſecunda ſecundæ agiturde ſacra doctrina
errores protulit antiqua & Pagana Philoſophia? non in genere, ficut hîc, ſed in ſpecie, & in parti
Plato innumeras ideas per ſe ſubſiſtentes , & à culari de fide: nec poſterius , quia nulla eft æqui
ſingularibus ſeparatas finxit , Pythagoras ani vocatio incipere à ſacra dodrina in genere , &
marum tranſmigrationem ſomniavit , Averroès poftea deſcendere ad illam in fpecie , imó hæc
ridiculam de communiintellectu ſententiam ex eſtmethodus generalis in tradendis ſcientiis , ut
cogitavit , Heraclitus rerum omnium motionem priùs incipiatur à communibus , & poftea ad
imaginatus eſt , Nicæus & Ariſtarcus , perpe particularia deſcendatur. Hæc reſponſio & do
tuam Sphærarum cæleſtium quierem ſtatuerunt; atrina valde probabilis eſt .
Democritus, Epicurus, & Anaxagoras,atomo Non caret etiam probabilitatê , quod dicunt 92.
ruin compofitionem , Ariftoteles mundiæterni Navareta , & Ioannes à S. Thoma , alijque ex
tatem docuit. Denique , vt ait Tertullianus, Diſcipulis D. Thomæ , nempe S. Doctorem ,
Plus hominibus nocuit quam profuit antiqua per Sacram Doctrinam , Theologiain propriè &
Philofophia , a qua hæreſes omnes ſubornantur: ſpecificè fumptam intelligere:nam de eadem om
DE NATVRA THEOLOGIÆ . 27

nino doctrina, de qua S. Thomas art. 1. inqui- À Et in libro de abroganda Milla, Chriſtianas Aca
rit, utruin fitneceflaria?articulis ſequêtibus quæ . demias , in quibus ea traditur , vocar homo im .
rit, an fit ſcientia , fapientia , argumentativa & c. puriſſimus , Anti Chrifti Lupanaria . Eaſdem
Sed hæcde ſola Theologia , propriè & ſpecifice ſonge antea Wiclefus appellaverat, Caftra Cai.
fumpta , intelligi poſſunt : Ergo etiam in primo nitica. Similiter Calvinus in fuis inftitutioni.
articulo , ubi agit de neceſſitate ſacræ doctrinæ , bus, Theologos Scholaſticos paſſim vocat Af
per ſacram doctrinam intelligitTheologiam pro nos cornutos , beftias bipedes , o lophyftas , &
priè & fpecificè ſumptam , non verò facram do eos veló Chriſtum texiſſe , atque infinita mala
ĉtrinam in communi , abftrahentem à fide & Chriſtianæ reipublicæ intuliffe affirmar. Necmi
Theologia . Utautem rationi dubitandi in con rum , ſi lupi canes , & Ecclefiæ impugnatores,
trarium ſupra adductæ ſatisfiat . ejus propugnatores , & fidei Atletas atque Ata
Obſervandum eft , aliud efle Theologiam om lantes , tam vehementi odiô proſequantur.
nibus hominibus eſſe neceſſariam ad falutem , & Ejſdem etiam Scholaſticis valde infenſum
aliud ,neceſſarium efleomnes homines elle Theo fuiffé lanſenium , conſtat ex libro ſuo proæmiali,
logos , ut ſalventur : ficutaliud eſtdicere, cuilibet B in quo quibuſcumque poteſt modis , nititur coś
in regno exiſtenti , Princeps neceſſarius eft , & in contemptum adducere ;illos enim negligentiæ
aliud neceflarium eſt cuiliber in regno exiſtenti vel ofcitantiæ in ſcriptis Sanctorum Patrum evol
eſſe Regem : ad primum enim fufficit quemlibet vendis , ignorantiæ craſſæ in rebus fidei intelli
in regno exiſtentem , indigere gubernatione & gendis,temeritatis & audaciæ in eiſdem ſuô ſenſû
adminiſtratione Principis, quod ſicutverum eſſe explicandis, effrænatæ licentiæ in ſerendis quæ
ftionibus inutilibus , de Angelorum principiis
poteſt, abſque eo quod quilibet ſit Rex, ita & po
teſt eſſe verum , quod cuilibet fideli neceſſaria ſit ſpecificantibus;& individuantibus, de intelligen
i ſpeciebus, modo , duratione; deloco eorum ,
Theologia , quamvis non fitneceſſarium , quem
libeteffe Theologum . Hoc ſuppoſitô . motu ,operationibus, & fimilibus infinitis ; alio
Ad rationem dubitandi reſpondetur, negando rumque non vulgarium criminum reos facit.
Theologiam non effe neceſſariam omnibus fide Sed quis verè Catholicus , non audiat potiùs os.
libus, aut quòd fideles,ſine Theologia,per ſolam fummos ipſos Pontifices , de Theologia Schola
fidem , poſſint ſufficienter ſalutem æternam con ſtica , ejuſque Profeſſoribus , ita loquentes , &
.
ſequi. Ratio hujus eſt , quia ſine Theologia im- C univerſæ Ecclefiæ præſcribentes: Ad Theologice
poſſibile eſt , loquendo juxta legem Deiordina profeffionis ftudium aliqui deftinentur, qui cùm
riam , conſervari fidem in Eccleſia , aut quem edocti fuerint , in Dei Ecclefia , velut fplendor
rande quam ad fidem converti, vel in ca perſeuerare; fulgeant firmamenti : ex quibus poftmodum copia
Trinit. vt enim ait Auguſtinus : Per eam fides faluberri poſsit baberi Doftorum , qui velut ftellæ in per
cap.de ma in nobis gignitur , nutritur , defenditur, petuas aternitates manfuri , ad iuftitiam va .
roboratur , quod ( vt interpretatur D. Thomas) leant plurimos erudire. Quod ftatutum Honorij
Papæ 'habetur inſertum iuri Canonico , cap . Su
3.3.96. intelligendum eft , permodum exterioris perfua
barter fronis : cùm enim fides fit ex auditu & prædica per fpecula , de Magiftris. Quis etiam potiùs non
auſculterMartinum 1.in epiſt. ad Conſtantinum
tione, juxta illud ad Roman . 10. Quomodo cre
Imperat. dicentem : Theologiam ibus purum
dent ei quem non audierunt . Quomodo autem
audient fine prædicante . rationes quibus Theo . eximium , o optimiodoris elle ; myrrham con
logia oftendit rerum credendarum poſſibilita fervatricem bonorum , o contrariorum expultri.
tem , credibilitatem , aut veritatem , & quibus cem doctrinam . Quis Auguſtinum Iprenſem præ
contrarios errores impugnat , credendique im- D ponat Hipponenti , dicenti lib . 2. de doctrina
pedimenta removet , plurimùm conducunt,imò Chriſtiana cap . 31. Difputationis difciplina , ad
neceflariæ ſunt , vt ordinario & connaturalimo omnia genera quæftionum , quæ in litteris fan .
etis funt penetranda e diſolvenda plurimum
do , fides generetur, & nutriatur , firmaque &
valet : tantùm ibi cavenda eft libido rixandi, co
ftabilis fitin illis qui eam ſuſceperunt. Unde Am
broſius in illud Lucæ s.Laxate retia in capturam , puerilis quædam ostentatio decipiendi adverfa
fic ait: Quæ funt Apoftolorum que laxari iuben rium . Quis neſciat Theologos Scholafticos mul
quaſi tùm rempublicam Chriſtianam juvaſſe , ad defi
tur retia , nifi verborum complexiones , o
guidam orationis finus , diſputationum recef niendas res fidei , & diffolvendas hæreticorum
verſucias & cavillationes ? Quis denique ignoret
fus, qui eos quos cæperint non amittant:
in Conciliis æcumenicis, quæ poft D.Thomam ,
Theologorum Scholaſticorum Principem , con
ARI I CV LV S XI. gregata fuere , plurimadecreta ex ejus libris fuif
ſedeſumpta ; ut teſtatur Pius V. in Bulla quâ S.
Vtrum Theologia Scholaftica fit utilis aut E Thomam quintum Ecclefiæ Do &torem declara
vit , & refert Cardinalis Baronius in notis ad
perniciofa Ecclefiæ ?
martyrologium Romanum , ſeptimadie Martij .
Id etiam eleganter declaratur in oratione habí
Anc quæſtionem movemus, vthæretico
94. H rum refellamus inſaniam , qui adeo à Theo ta ad Patres Concilij Tridentini , quæ in a&tis
ejuſdem Concilij habetur , in ea enim dicitur :
logia Scholaſtica abhorrent , ut eam non ſolùm
Nulla ab ejus felici exitu Concilia , fine facro
inutilem , ſed etiam pernicioſam Ecclefiæ dicant,
Doctore celebrata fuiſe , ew.ad illum velut ad
Nam Philippus Melanchon in Apologia pro
Luthero , ait Lutetiæ natam efle prophanam Lydium lapidem , fi quid ambiguitatis aut con
troverſie exortumeffet, communibus votis Patres
Scholaſticen , eâque admiſsâ , Evangelium obf
Concilij voluiffe referri.
curatum , ac fidem extinctam fuifle. Ipſe verò
Lutherus in libro contra lacobum Latomum , Majus aliquid narrat Didacus de Payva , Do- 96.9
Ctor Luſitanus ,> tomo 2. Sermonuni de lan
Theologiam Scholaſticam , nihil aliud eſſe dixit,
ctis , ferm . 2. de S. Thoma:refert enim , vt teſtis
niſi inſcitiam veritatis , inaneinque fallaciam ,
oculatus , quod ſeſſione 21. in qua ftatuiturdog
quam ad Coloſ. 2. præcaueremoner Apoftolus.
Tom . I. Dij
ATIO S
DISPVT MIALI
28 PROOE

& rina de communione ſub utraque fpecie , & A typus erat , iſta Philoſophix . Et Saræ quidem
parvulorum , viſum fuit Legatis , opportunè de amore præcipuo adhærebat , Agari verò vt an
creto illi addi debere,tanquam rem omnibus no. cillæ duntaxat : ſic enim Theologo faciendum
tiſſimam & indubiam , Chriſtum Dominum in elle , ſapienter monet Clemens Alexandrinus
ultiira cæna, ſuos Apoftolos in Sacerdotes or lib . 6. Itromatum , cavendumque ne ancillæ ni
dinafle , illis verbis , Hoc facite in meam comme mio amore delectatus, Dominam ,hoc cſt veram
morationem . Re accuratè diuque diſcuſſà , ſen ſapientiam ,negligat.
tentia illa Patrum animis iam inſederat , præſo
erantſuffragia , cùm neſcio quis illorum palam
teftatus eſt, videri ſibi D. Thomam ſentire,Chri ARTICVLVS XII,
Itum Dominum , verbis illis , nihil aliud ordi
nafle , quam quod Sacroſanctum illud Myſte Præcipuæ Theologia dotes ,ſeu prærogativa ;
rium , in Paſſionis ejus memoriam celebraretur, breviter exponuntur,
Mirun ! iuflu Patrum affertur liber , notatur lo
cus, difcutitur, cúmque varij variè eum inter- B V m primus diſcendi ardornobilitas ſit Ma- 98.
pretarentur , tantùm ponderis in Concilij lan utait Ambrofius, ſecundus ftudendi Lib.2 .
de Vire
cem injecit ſola D.Thomæ authoritas, vel etiam ftimulus , dignitas eſt & præſtantia artis vel dif- giniboa ,
dubitata , vt placuerit Concilio potiùs decretum ciplinæ , quam quilibet cupit ediſcere : unde cùm
ſuſpendere , quam aliquid definire , ſenſu D. in præfatione hujus libri, de laudibus D. Tho .
Thomæ in illam rem nondum fatis apertè cog mæ Præceptoris noftri Angelici,plura dixerimus,
nitô . Dilatum ergo fuit iudicium , interimque ſupereſt ut hîc pauca de dignitate Theologiæ in
de vera circa hoc S. Doctoris mente fuit diſputa ſeramus , & præcipuas ejus dotes & prærogati
tum ; cùmque tandem conveniſſent Patres in yas,breviter exponamus ; ut ex illarum contem
præfata aſſertione, nihil contra D. Thomæ ſen platione , ad amorem & ftudium hujus divinæ
tentiam definiri , fequenti ſeſſione veritas fuit Icientiæ , Lectoris animus accendatur,
ſancita . Ex quibus liquet, quam impudenter Hæ Prima ergo prærogativa Theologiæ fumitur 982
retici , Theologiam Scholaſticam , non folùm ex objecti quod contemplatur præſtantia : cùm
inutilein , ſed etiain perniciofam efle Ecclefiæ af . enim cæteræ fcientiæ , de rebus creatis differant,
ſeverent. C Theologia Deum tanquam proprium objectum ,
Neque illis favet , quod interdum SS . Patres Gicut aquila Solem ,refpicit & conſiderat , terre
97
dolent in Eccleliam irrepfiffe captiones ſophiſti na cuncta deſpiciens , & creata omnia altitudi
cas , ac pravum artificium Ariſtotelicæ artis , & ne ſuâ tranſcendens : unde illa tota divina eft
hujus generis alia , velut Ægyptiacas quaſdam & quidquid in ea cractatur, divinitatem fpirat,
Orat .
26 . plagas , ut loquiturGregorius Nazianzenus, qui & ad Deum ſpectat , vel ficut proprietas ad na
Orat. etiam deploratillam diſputandi deDeo rationem , turam , vel ficut effectus ad caufam ,vel tanquam
34 . quæ invaluerat ætate ſua , quæque ſimplici & in medium ad finem , ut ex ſupra dictis liquet.
genua tractatione relicta , tortuoſum & involu Secunda, peritur ex ratione fub qua tendit in 1003
tum dicendi genus invexerat. Similiterque Hie ſuum objectum , quæ eſt velutilux quâ cun &ta de
ronymusnon vult Evangelij Doctores humanæ quibus diſſerit irradiantur, & manifeftantur.Plu
In cap. ratiocinationis præſidijs niti , Quia ( inquit ) ra certè conſiderat Theologia , Angelos , cælos ,
10.Mai. iftiufmodi virga ou baculusarundineus eft, quem elementa , homines , cæteraque ſex dierum ope
fi panlulum prefferis , frangitur , o manum ra ; divinæ naturæ relationes & attributa , Augu
transforat incumbentis. Et Tertullianus lib . de D ftiſſimæ Triadismiranda , & Incarnationis fecre
præſcript. cap . 7. Quid Athenis ( inquit ) a ta aperit , aliaque obſcuriſſima fidei noftræ my
Hierofolymis ? Quid Academie Q Ecclefia ? ſteria rimatur : fed omnia ſub una ratione forma
Quid Hæreticis a Chriftianis ? Noſtra inftitu li , nimirum ſub ratione divinæ veritatis, & ſub
tio de porticu Salomonis eft , qui ipfe tradi. luinine & radio divinæ revelationis ,contempla
derut Dominum in fimplicitate cordis ele que tur. En tibi Theologiæ lucem : à luce autem om
rendum . nis decor , venuſtas , & pulchritudo rebus acce
Hæc inquam & fimilia , quibus hæretici abu . dit ; ex hac ſyderum nitor , cæli fplendor , terræ
tuntur , non obſunt, quia SS . Patres in illis locis ornatus , totiuſque mundiforma & venuftiffima
invehuntur folùm contra illos , qui perperam ſpecies ; ideoque hanc Deus primam omnium
arte fyllogiſtica , & humana ratiocinatione ute creavit , ut ex ejus radijs cuncta pulchreſcerent.
bantur ad Chriſtianam fidem evertendam , & de Vel ut dicit Hugo à S. Victore , Primùm fecit
cipiendos minùs eruditos autcallidos : qualem lumen , ut cætera omnia poftmodum faceret in
fuiſſe Arriuin , Eunomium , Actium , Pelagium , luce .
Iulianum , Abailardum , & fimiles antiquiores E Tertia conſiſtitin ejus certitudine , cum enim 101.
hæreticos , teſtantur Socrates lib . 1. hiſtoriæ cap . nedum rationis quæ falli poteſt , ſed etiam fidei,
s. Sofomenus lib . 1. cap. 1. Epiphanius hærefi 76 . & divinæ revelationis infallibilis , principijs in
Gregorius Niſſenus libro i. contra Eunom . Am nitatur , & in ea ſuas concluſiones reſolvat, om
brolius in Pfal. 118. Auguſtinus lib . 2. operis im nium ſcientiarum naturalium , ipſiuſque habitus
perfecti contra Iulianum , Bernardus epift , 190 . primorum principiorum certitudinem tranfcen
& alij. Vel folùm intendunt , fidei , tanquam dit , & ſcientiæ Dei & Beatorum firmitatem ali
Principi & Dominæ , rectorique vitæ , ducatum : quo modo participat , ut anteà demonſtravi
Philoſophiæ verò , & humanæ ratiocinationi, mus. Nec obftat quod in varias & diſcordantes
famulatum duntaxat debere exhiberi, nec niſi Scholas Thomiſtarum , Scotiſtarum ,& Nomina
ad fidei obſequium & fubfidium , ſæculares & lium dividatır; aliterque ſentiant de prædeſtina
prophanas ſcientias adhibendas eſſe : exemplo tione , de gratiæ efficacia ,demodo concurrendi
Abrahæ , qui duplex inivit conjugium , alterum cum cauſis ſecundis , de Sacramentorum virtute
cum Sara uxore prima & præcipua , & alterum & efficientia , aliiſque hujuſinodi quæftionibus,
cum Agar ancilla ; quarum illa divinæ fapientia Thomiſtæ , aliter Scotiftæ , aliter Nominales ,
DE NATVRA THEOLOGIÆ . 29

alicer Neotherici; nulla enim inter eos , circa de- A ( ut explicat Caffiodorus ) quinque legis libros
terminatos orthodoxæ veritatis articulos , pu eruunt Doctores Chriſtiani, ur contra Catholin
gna eſt , nulla diſcordia , nulla contentio : in hoc cam veritatem inſurgentes hæreticos , funditùs
concinunt omnes , & folùm circa problematicas evertant. Hæc ejuſdem Davidis gladius , quô in
quæſtiones diſſentiunt. Multos audivit D. Ioan fernalis Goliath caput truncatur. Hæc inexpu
nes Apocal. 12. in Cælo cantantes , & cithari gnabile veritatis ſcutum , quô circundatus Chris
zantes in citharis ſuis , unicam tamen ex tot dif. îtianus , omnia iniinicorum rela facilè repellit ,
cordantibus vocibus & fonis harmoniam audi & feliciter eludit. Hæc acutiſſima Spiritus San
vit , fuaviſfimèmodulantem . Similiter etiam , ¿ti lancea , penetrabilior omni gladio ancipiti ,
licet varij ſint Doctores , qui diverſa , imo ali quâ hoſtes Chriſtianæ fidei configuntur. Hæc der
quando contraria docere videntur , eorum ta mum eſt Chriſtiana Minerva , omni ex parte ar
men yoces , ita inter ſe concordant, quantum ad mata , quæ non ex lovis cerebro,ſed ex Deimen
ea quæ ſunt fidei , ut una omninò fit vox ; imò ex te procedit ; eft enim fcientiæ divinæ , veluti quç .
hac diverſarum vocum diffonantia , ac diſputa dam effuſio , & emanatio quædam claritatis Om
tionum diſcordia , fuavior harmonia efficiatur, B nipotentis Dei , utdicitur Sapient. 7 .
102. Quarta : Theologia eſt eminenter fpeculativa Denique , ut præcipua Theologiæ encomia , 106.
& practica , nec folùm mentem illuminat , ſed in unum colligamus : placer hîc inferere elegan
etiam voluntatem accendit , & amorem ſpirat in tiſſimam Theologiæ deſcriptionem , quam , ſub
corde hominis , ficut increata fapientia in finu nomine Philoſophix , habet Boëtius lib . i. de
Patris : unde Abbas Antiochus Orat . 128. ait : conſolat. proſa 1. quam exponit nofter Holcot
Nibilita cor hominis ad Dei amorem inflammat, in cap . 7. Sapientiæ . Apparuit mihi ( inquit . Boca
ficut Theologia : quæ verba ejus interpres expen tius ) in lecto jacenti ,mulier quædam formæ re.
dens, hæc addir in margine : Theologia Theophi verendæ , fulgentibus oculis , colore vivido , &
inexhauſtivigoris . Statura diſcretionis ambigua :
liam ingenerat. Illa etiam mores componit , affe
aus mitigat , vitia extirpat , virtutes inſerit, & quia aliquando videbatur cælum pulſare capitis
tandem ſuiſtudioſos ad patriam cæleftem perdu ſuivertice ,aliquando etiam ultra cælum videba
cit. Undemerito de illa dici poteſt , quod libro 1. tur caput elevare. Veſtes habebat , quas ſibi pro
Tuſculanarum quæſtionum ait Tullius de Phi priis manibus, indiſſolubilimateria , ſubtili arti
loſophia: 0 vite dux ( Theologia ) o virtutis in. C ficio fecerat ;in quarum ſummitate, Littera Grę.
dagatrix , expultrixque vitiorum , quid non mo. ca 6. Thita , in infetiorimargine,Littera P.ſcri
do nos , fed omninò vita bominis fine te elepo bebatur, In dextera portabatlibellum , in ſiniſtra
tuiſet ? Tu inventrix legum , tu magiftra morum fceptrum .
ac diſciplina fuifti , Qur. Solutionem ergo lepidiſſimæ hujus pi&turæ , 107 .
YO3 . Quinta : Theologia ( ut ſupra oftendimus ) ſeu potiùs ænigmatis , accipe à ſapientiſſimo non
non folùm habet rationem ſcientiæ , ſed etiam ftro Holcot, locô citató . Theologia , inquit , in
ſapientiæ , id eſtſapidæ ſcientiæ ; ut enim in favo ſexu deſcribitur mulieris : quia fapientiæ idem
( inquit Philo Carpatius ) mel & cera latent, officium moraliter convenit , quod naturaliter
quorum alterô paſcimur , alterô lumen accendi mulieri. Sicut enim mulieris officium eft , 'virum
mus ; ſic in ſacra doctrina , fuaviſſimus cibus ani parere , & poftea ad ſufficientem ætatem de ſe.
mi, & lumen inſunt; per illam enim nedum de metipſa nutrire in eſſe naturali : ita Sapientia ,
cæleſtibus illuminamur , ſed etiam in ipſis affi virum in eſſe morali gignit & alit , quam ideò
cimur. antiqui Philoſophi matrem vocabant : natura
104
Sexta : Theologia viatorum ejuſdem elt ſpeciei D ( inquit Plato ) nosgenuitmortales & rudes , fed
cum Theologia comprehenſorum , ſeu beato Philoſophia nos genuit divinis virtutibus infor
rum , nec ab illa differt , niſi ratione ſtatus viæ & matos. Oculos habet fulgentes : id eſt , pro
patriæ , & ficut imperfe & um à perfe&to , ac puer prium lumen habentes. Color ejus vividus , &
à viro ; unde remanet in patria , non folùm quo vigor inexhauftus : quia Theologiæ veritas, de
ad ornatum , ſed etiam quoad exercitium , ur ſu monftrationibus incorruptilibus eſt innixa. Ce .
pra oſtenſum eſt , & ſatis apertè declarat Hiero lum vertice tangit , quia cunctis naturalibus diſ
nymus , dum exhortans Paulinum ad Theologiæ ciplinis antecellit. Veſtes ſubtiliſſimæ , quibus
ſtudium , ipſum monet, eorum fructus in terra induitur , ſeptem ſunt artes liberales , quibus
carpere , quorum radices in cælo fixæ ſunt , illa tanquam ancillis utitur. In ſuperiori parte , Lit.
que diſcere in terris, quorum ſcientia perſeverat teram Græcam 8. habet, quâ proprium ejusno
in cælo , men ſignificatur. In inferiori margine Littera P.
105. Septima : Theologia facrum eſt Eccleſiæ arma ſcribitur , quæ ſignificatpraxim : eft enim fimul
mentarium , ex quo Doctores Catholici , & fi ſpeculativa & practica . In manu dextera libel.
dei defenſores eruunt ſcuta ,tela, lanceas, gla- E lum , & ſiniſtra fceptrum gerit ; quia fimul in
dios , cæteraque bellica inſtrumenta , quibushæ . ſtrait & regit. Liber informationem , fceptrum
reticorum audaciam repellunt , & omnes eorum imperium denotat : nedum enim mentem illumi.
impetus retundunt. Hæc turris David ,ædificata nat, ſed etiam voluntatem accendit ,mores com
cum propugnaculis , ex quamillependent Cly ponit , affe & us mitigat, vitia extirpat, virtutes
pei , omnis armatura fortium . Hæc Davidis fun inſerit. Illi ergo/ ſtudioſe Lector)te totum dedica,
da , ex qua quinque limpidiſſimos lapides , id eſt dignus illa es,illa te digna . Seneca Epiſt . 53.

Tom . I.
D iij
a o
Summ Quærti .
Theolo - de facrriana
doct
gica .

capreolina

Terrarines

Caietanus
Aluarez

Fit Paradiſi fluuius,quadripartite'peruius . C: Stella in culp


装 类 美 类 美 类 發类 美 类 美

華 等等 藥業榮華 茶葉茶 業 染

PRIMA PARS

CL Y PEI

THEOLOGI Æ

THOMISTICÆ .

DE DEO VNO , TRINO ,

e Angelorum Creatore.

.
PR Æ FATI O.

On immeritò D. Thoma Summa Theologica , cum eo fonte confera


N

ri folet , quem in medio Terreſtris Paradiſi , initio mundi Deus


collocaverat , ut univerſa terra ſuperficiem , nullis adhuc im

bribus , nullis aquis fæcundatam , irrigaret. Vt multa pre Lib.:

teream , qua utriuſque collationem illuſtrare plurimùm


poffènt ; ribi?
Trinit. '
acute dixit Rupertus Abbas , aquas , ut exiſtimavit , natura falſas ( quod , cap.29,

inquit , mare in ſeipſo oftendit ) in illa quaſi magni corporis mam


mâ , id eſt Paradiſi” fonte quodammodo lacteam aſſumere dulcedi

nem , eâque dulcedine imbutas , detersâ falſedine innoxias , tutò Paradiſum irri.

gare ; cæteraque flumina , quæ poft varios traétus , ut inquit Auguſtinus , @a per deiloe

occultos meatus , aliis locis erumpunt ; ab eo Paradiſi fonte , primam originem ; neli ad
ab ea Paradiſi mamma, omnem dulcedinem trahere. Scire aves ( Amice Leétor )

quo nomine nuncupanda fit D.Thome Summa , aut quid in re litteraria , & Theó

logica contulerit ? Citra cujufque injuriam dixeris , Eccleſia , quam Paradiſuus


adumbrabat , perennem fontem ejſe, magni illius corporis mammam , in qua

injucunda , inſalubres etiam aliquando , cùm olim errorum permixtione , veluti

fülſedine perfunderentur ,aqua ſapientia , dulcedinem trahunt, & periculó carent.


Vbicumque innoxiæ fluunt, etfi variis flexibus , per occulios meatus , & procul à

conſpectu pofitos , quantum conari poffunt , longiùs deducant qui fuos alveos im
;

plent ;quidquid tamen diffimulent ab ea fluminum fæcundà ſcaturigine , & dulce

dinis mammâ, originem & dulcedinem trahunt: cùm à Summa D. Thomæ Theolo
gica , quacumque in ſcholis ſcire intereſt , Es periculó carent , quæque fidei maje

ſtate digna funt, & Myſteria Religionis illuſtrant, ut à fuo fonte deprompta fint:

ut non immeritó D. Thoma Summum ditiorem putes , toto , licet immenfo Theolo
gia Oceano , quem effufis undis perennis ille fons implet ,etſi tamen exhauriri nun

quam aut decreſcere poffit. Nam veriſſimè illud in D.Thome Summam referrelia

cet , quod de Paradiſi fonte Claudius Marius Viktor canit lib .1.in Geneſim .

Quadrifido tumidum lætus caput amne reſolvens,


Ditior Oceanô ; jugi nam gurgite pronus
Ille ſuos donat larices , iſte accipit omnes ,

Nec turget tamen :at minor eft qui creſcere tantum

Fluctibus infuſis , quam qui decreſcere neſcit


Amnibus effufis.
PR Æ FATI O.

Verùm præter hanc D.Thoma Summe dotem , & primam cum Paradiſi fonta

collationem , altera eft nihilo minor, quâ D.Thoma Summam , cum Paradili fon

;
te conferre folent , qui diviſionem Summa in ſuas partes inſtituunt ; qudd ut in

quatuor capita , ſeu quatuor flumina , Paradiſi fons dividebatur, quibus univer
‫ر‬
fa terre ſuperficiem irrigaret ; ita Angelici Doctoris Summa , in quatuor partes
diviſa fit, quibus Chriſtianus orbis irrigatur , ut meritò in huiusDivi commenda
tionem , præter cætera , illud Ecclefia canat , FIT PARADISI FlyvIVS • QA

DRIPARTITE PERvivs . Et ne diviſionem fatis obviam , & apud omnes fre


quentem , multis proſequar : in prima parte agit' S. Doctor de Deo Vno , Třino,

) Creatore Angelorum , @ Hominum , ac de aliis operibus fex dierum . In fe

cunda Deum ultimum finem contemplatur , qua , ne in nimiam molem excreſceret,

in duas iterum partes dividitur. In prima , qua Prima ſecundæ ( id eſt prima

pars ſecunda partis ) appellari ſolet, agit de Deo ut ultimo fine , ac de mediis in

communi, intrinſecè, a ex natura rei ad illum conſequendum neceſſariis : videli

cet actibus humanis , legibus, & gratia . In altera verd , qua Secunda ſecundæ ,

(id eft fecunda pars ſecunda partis ) nuncupatur , diſputat de iiſdem mediis in par
..

ticulari : ſcilicet virtutibus Theologicis & Moralibus. In ultima tandem parte ,

tractat de mediis extrinſecis , & ex inſtitutione folùm divina , ad æternam beati

tudinem conſequendam neceſſaris : nempe Incarnatione, & Sacramentis . Quid in

se Theologica iure deſideres , quod non aliquâ barum partium reperire fit ? Quod

de Scriptura facra folent inter Patres plurimi, Theologiam fummâneceſſitudine &


affinitate coniun £tam Paradiſum eſſe interpretari licet . Sed minimè te deceptum

putem ( Amice Leftor)ſi huius Paradiſi largiſſimum fontem , quố virtutes pul

lulent , quó præcepta germinent, quó bonos fructus arbor vita ferat ( ut Am
Lib.6.
epift . broſij verbis utar dum Scripturam facram Paradiſum interpretatur ) D. Thoma
41.
Summam dixeris ; & qua ut latè circum aquas omnes effundat ,

Quadrifido tumidum lætus caput amne reſolvit


Ditior Oceano .

Mihi fane non alium fontem querendum puto , quó ſciendi cupidinem , @ in
genij ſitim extinguam ; nec alia mihi tentanda via eft , @ Theologie noftræ diri.

fio : quatuor huius Paradiſi fontis ingentia flumina enavigabo , eandemque D.


Thomamethodum ,quantùm quidem vires ferent , preſfis veſtigiis fequar ; & in hac

prima parte, quam exponendam , & contra Novos eius impugnatores defenden
dam ſuſcipio : Primò diſputare aggrediar de exiſtentia , unitate , naturâ Dei ; de

attributis ad effe divinum pertinentibus, & de viſione beata . Secundò de ſcientia


Dei. Tertid de eius voluntate & Providentia. Quartò de Prædeſtinatione & Re

probatione , earumque cum libertate concordia . Quintò de Trinitate . Sextò e ul

timd de Angelis. Etſi verò non tantùm mihitribuam , ut in fontem aquasme at

tuliffe exiſtimem ; unum tamen forſitan aſſecutus fum , niſi me Amici fallunt ,
& impenfius laudant, quod capite 10. Efiber legitur , fontem in lucem con
verti , & brevitatem ita claritate compenſavi , ut fi qua longiores diſputa

tiones fint , brevißimó temporis fpatió decurras > udeo ut in longioribus , nec

prolixitatem ullum iure accuſes , nec brevitatem defideres. Caterùm poſtquam D.


Thoma Summam cum Paradifi fonte contuli ,benigne feres ( Amice Lečturi ſi Scho

lam Thomiſticam , terram Hevilath dixerim , quam primùm fons ille alluit , @

qua tam felicibus aquis irrigata , auro , gemmis , aliiſque divitiis abundat. Sua

equidem cæteris ſcholis luus eft , & fingularis commendatio , quam nec invideo nec

præripio ;fed mihi crede , nunquam verius dictum , quam de Schola Thomiſtica ,

in quam primum ſeſe fons ille effundit , Et aurum terræ illius optimum . Vale .

TRACTATVS
33
義 美 类 美 类 美 类 器 義 装 装 类 姜 姜 姜 装 装 类 義 萃 美 美 美 美 美 美

TRACTATVS PRIMVS.

DE EXISTENTIA , ET VNIT ATE DEI,

ejuſque natura & attributis.

A quæft. 2. D. Thomæ uſque ad 12.


Onvenienter D. Thomas Theolo- A
giam inchoat à Deo . Primò quia il
la , ut ipfum nomen indicat , eſt fer ARTICVLVS I.
mo vel cognitio de Deo . Secundo ,
An hæc propofitio, Deus eſt, fit per ſe nota ,
quia eft fapientia ſuprema, medians inter divi.
nam & humanam : quare debet incipere ubihu vel à nobis demonftrabilis ?
mana deſinit , nempe à cognitione Dei. Tertio , $ . I.
quia eſt participatio divinæ fcientiæ , quæ primo
Quidam præmittuntur ad refolutionem
ellentiam divinam , tanquam ejus objectum for
quæftionis neceffaria .
male , ſecundariò verò creaturas, tanquam obje.

5
.
ćta ſecundaria , & materialia contemplatur. De ,"& alia objeđiva'; ita
Neitas ,una formalis"
nique , quia cum Deus fit ſubjectum , vel obje
Cum Theologiæ (ut ſupra oftendimus ) ejus duplex eſt propoſitio : una formalis , quæ confi
>

eſſentia , & ratio , eļt primum principium , à quo B ftit in ipſis mentis conceptibus , quibus attingi
cætera omnia quæ in ea pertractantur , depen turunio , ſeu connexio prædicati cum ſubjecto :
dent , & per quod tanquam per rationem à alia objectiva , quæ eft ipſa veritas objecti, quæ
ri demonſtrari debent. concipitur , vel enunciatur ; aut ipſa unio , ſeu
Perluſtratô igitur Theologiæ veſtibulô , ſacras connexio prædicaticum ſubje&to. Quando ergo
ejus ædes ingredimur , & profundiſſima Divini inquiritur , an hæc propofitio , Deus eft , fit per
tatis Myſteria , ſcientiæque Sanctorum intima, ſe nora , vel demonſtrabilis , non eft quæftio de
& arcana , perſcrutari , & contemplari incipi propoſitione formali , fed objectivâ.
Notandum fecundò ex D. Thoma hîc art. 1.
mus in hoc primo Tractatu , quem in quatuor 21
diſputationes dividemus. Prima erit de exiſten propofitionem per ſe notam , illam eſſe cujus
tia , & unitate Dei. Secunda de ejus natura & prædicatum includitur in ratione & definitione
quidditate. Tertia de attributis Dei in communi, ſubjecti : ſicut enim Sol dicitur per ſe viſibilis,
Quarta de illis in particulari. quia non poteſt videri per aliud magis lucidum
& viſibile : ita & propofitio vocaturper ſe nota ,
Du * n * e * e * e * e *me* e * e***e * U C quæ non poteſt demonſtrari , & manifeſtari per
aliud prius & notius : unde cùm eſſentia & quid
DISPVTATIO I. ditas rei , nihil habeat prius, per quod pofſitma
nifeftari & demonftrari , illa propoſitio cujus
DE EXISTENT ET
IA
prædicatum eſt de eſſentia ſubjeđi, & includitur
unitate Dei.
in ejus definitione , dicitur immediata , & per
ſe nota .
ind quaſ . 2. D. Thome .
Notandum tertiò ex eodem S. Doctore ibi
31
Ntequam D. Thomas de natura Dei, dem , quod propofitio per ſe nota eſt duplex :
ejuſque attributis diſputare incipiat , quædam eft
per ſe nota fecundùm ſe tantùm ;
A præmittit id quod omnibusmaximè ne . quædam vero per ſe nota ſecundum ſe , & quoad
ceffarium eſt , ſcilicet cognoſcere Deum elle : li nos. Propofitio per ſe nota ſecundùm fe tan
tet enim nulla ſcientia probet , ſed præſupponat tùm , eſt illa cujus prædicatum eſt deratione ſub
ſuum objectum ,quoad an eſt ,tamen quia Theo jecti , & quidditas prædicati & ſubjecti eft nobis
logia , non ſolum eſt ſcientia , ſed etiam ſapien- D ignota. Propoſitio vero per fe nota , fecundiim
tia , ad eam pertinet ſe reflectere circa ſua princi fe , & quoad nos , illa dicitur cujus prædicatum
pia , ea defendendo & explanando , & probare eſt de ratione ſubjecti , & omnibus notum eſt de
Deum eſſe , non ex propriis , ſed rationibus ac prædicato & ſubjecto quid fit ; & hocmodo pri
ceptis à Metaphyſica , quas tamen corrigit & ma demonſtrationis principia , cujus communiſ
perficit. Igitur cum S. Doctorein hacprima Difa ſimos terminos , v. g . ens & non ens , totum &
putatione , Primo reſolvemus , an Deum eſſe ſit pars , nullus ignorat , dicuntur per ſenora .
per ſenotum , vel à nobis demonſtrabile ? Secun Notandum quartò ex eodem D. Thoma ibi
do , quinque demonſtrationes de exiſtentia Dei, dem in reſp.ad 1. quod Deus dupliciter conſide
quas tradit art. 3. breviter exponemus. Tertio raripoteft : unô modô fub quadam communita
alias adjungemus , deſumptas ex artificioſa mun te & confuſione : inquantum ſcilicet eſt hominis
di ſtrućtura & mirabili hominis compoſitione. beatitudo , vel quatenus continetur fub ratione
Quartò oftendemus , Deum non poffe invinci boniutfic , eô ferè modô quố quando videmus
biliter ignorari. Denique ut politeiſmum cum hominem à longè venientem , eum cognoſci .
Atheïſino ſimul expugnemus ,, agemus de unitate
mus confusâ quadamn & univerſali cognitione,
Dei , & evidentiffimis rationibus demonftrabi. quatenus ſcilicet eſt ens vel corpus : aliô modo
mus contra Gentiles & Paganos , pluralitatem poteft Deus conſiderari in particulari , & fub ram
Deorum eſſe impoſſibilem ,vel,ut loquitur Atha tione primientis , & quatenus eſt natura quæ
naſius , pluralitatem Deorum , elle nullitatem dam omnium perfectiſſima , quæ eſt prima cau .
Deorum ,
ſa , & primum principium omnium aliarum .
Tom . 1,
E
DISPVTATIO PRIMA
34
A eft per ſe nota quoad nos , ficut prima principia .
$ . II. Dico tertio : hæc propofitio , Deus eft, intel
lecta de Deo ut contento ſub ratione communi
Quatuor conclufionibus difficultas propoſita
beatitudinis , vel.boni , aut veriut fic , eſt per ſe
refolvitur .
nota , etiam quoad nos. Jta D. Thomas in eo
Ico primo : hæc propoſitio , Deus eft , eſt dem art, in reſp . ad 1. & 3 .
nota ſecundùm fe. Jta D.Thomas
D per le Probatur : ficut homo naturaliter & ſine ele- S.
hîcart . 1 . & ione appetit bonum ut fic , & beatitudinem in
Probatur : propoſitio per ſe nota fecundùm ſe, communi ; ita & illam immediatè , & fine ullo
eſt illa cujus prædicatum includitur in ratione & diſcurſu cognoſcit : Ergo etiam immediatè , &
definitione ſubjecti ;illa enim non poteft demon abſque ullo diſcurſu , cognofcit Deum ſub qua
ſtrari, velnotificari per aliquid prius , cùm nihil dam ratione confuſa & univerfali , & ſub com
prius ſit effentiâ & quidditate rei, ut diximus in muni, & confuſo conceptu beatitudinis , ſeu
fecundo notabili: Sed prædicatum hujus propo boni aut veri ut fic : Sed utnotat S. Doctor ibi.
Titionis , Deus eft, includitur in ratione & defi- B dem ,hoc modô cognofcere Deúm , non eft fim
nitioneſubjecti , cùm enim Deus fit ens per ef pliciter illum cognoſcere , ſed tantùm ſecundum
Tentiam , & actus purus , exiſtentia eſt de concep quid ; ficut quando delongèaliquis videthomi
itu quidditativo divinæ effentiæ , & ne ratione nem venientem , non cognoſcit illum fimplici
quidem ab illa diſtinguitur , ut conftabit ex infra ter , & ut talis elt , ſed ſecundùm quid , & lub ra
dicendis : Ergo & c. tione communicorporis aut viventis : Ergo & c .
Dico ſecundo : hanc propoſitionem non eſſe Dico ultimo: hanc propofitionem , Deus eft,
per ſe notain quoad nos. Ita D. Thomas in eo eſſe demonſtrabilem , non quidein à priori , &
dem articulo , & 1. contra Gent. cap . 11.& de ve per cauſam ; ſed à poſteriori , & per effectus à
rit . quæft . 10. art. 12 . Deo productos. Eft contra Nominales , & alios
Probatur : illa propoſitio dicitur per ſe nota veteres Theologos, qui dicebant exiſtentiam Dei
quoad nos , cujus prædicatum eſt de ratione ſub ſola fide teneri , nec poſle naturali ratione de
jecti , & ſubjecti quidditasnon eftnobis ignota : monſtrari. Quam ſententiam merito damnat er
Sed in hac propoſitione , ſubjecti quidditas eſt roris D. Thomas 1. contra Gentes cap. 12. eam

nobis ignota , ut conſtat : Ergo illa non eft per C queibidem impugnat. Tum ex demonftrationis
fe nota quoad nos. arte , quæ ex effectibus caufas concludere docet.
Confirmatur primo : propoſiciones per ſe no Tum ex ipfo fcientiarum ordine:nam finon fit alia
tæ quoad nos , cognoſcuntur à nobis fine ullo qua fcibilisfubftantia , fupra fubftantiam ſenſibi.
medio , & abſquerullo diſcurſu , ex ſola termino lem , non erit aliqua fcientia fupra naturalem , ut
rum apprehenſione, ut conftat in primis princi. dicitur in 4. Metapbyſ. Tum ex Philofophorum
piis : Sed Deum eſſe ,non cognofcitur à nobis fi Studio , qui Deum effe demonftrare conati funt.
ne ullo medio & diſcurſu , & ex ſola terminorum Tum denique ex Apoftolica veritate aferente ad
apprehenſione, ſed mediatè , & per effectus ab Rom.1. inviſibilia Dei per ea quæ fáéta funt in
ipfo productos : Invifibilia enim Dei , per ea quæ telletta con piciuntur. Jdem docet hic art. 2.ubi
facta funt intelletta confpiciuntur, quc.ad Rom . duplex genusdemonſtrationis diſtinguit : unam
1. Ergo hæcpropofitio non eft per ſenota quoad quæ eft per cauſam , & dicitur propter quid, aliam
nos , ſed indiget deinonftrari, per ea quæ ſunt per effeātus , & vocatur quia , & fir quando pet
magis nobis nota : ſcilicetper creaturas , & per effectus qui ſunt nobis notiores , procedimus ad
motus rerum fenfibilium & corporalium . Unde D demonftandam caufam , & hoc fecundo modo
D. Thomas 1. contra Gentes cap . II. Sicut nobis dicit poſſe demonftrari Deum eſſe , per effe & us
eft per ſenotum , quod totum fua parte fitmaju , ab ipſo productos ; cauſa enim haberes effectus
fac videntibus ipfam divinam effentiam , per ſe no notiores ſe quoad nos , poteſt per illos demon
tiffimumeft Deum effe , ex boc quod fua effentia ſtrari elle , ſicut ex fumo demonſtratur ignem
eft fuum effe . Sed quia ejus eſentiam viderenon exiftere , & ex reſpiratione animal vivere.
poffumus , adejus effe cognofcendum , non per fe . Confirmatur : Deus poteft lumine naturali à
nobis evidenter cognoſci : Sed non poteft co
ipfum , fed per eius effectus pervenimus,
Confirmatur ſecundo : Deus cùm fit omnino gnoſci immediacè , & ſine diſcurſu , ut ſupra
immaterialis , & objectum à ſenſibusremotiſſi oftendimus : Ergo folùm mediatè , & per diſcur
mum , non poteft immediatè movere intelle ſum ,ſeu demonſtrationem . Conſequentia patet,
ctum noſtrum ad ſui cognitionem ; fed mediatè quia non eſt alius modus cognofcendi rem ali
tantum , & per ſpecies , ac finilitudines rerum quam . Major verò conftabit ex pluribus teſti
ſenſibilium : Ergo hæc propoſitio , Deuseft,non moniis Scripturæ , & SS . Patrum , quæ infra re
poteft effe immediata , & per ſe nota , refpe& û É feremus, ad demonſtrandum contra Molinam ,
noftri , ſed tantùm mediata , & cognoſcibilis , ac hanc propofitionem , Deus eft ,non poſſe invin
demonſtrabilis ex rebus ſenſibilibus & corpo cibiliter ignorari.

reis :juxta illud Sapientiæ 13. A magnitudine pe . III.


ciei a creatura , cognofcibiliter poterat creator
borum videri. Solvuntur objectiones .
Probatur ſecundò concluſio aliâ ratione
7 quam Ontra primam & tertiam conclufionem ,
tangit D. Thomas hîc art. 1. in argumento , fed Chulter
nullum eſt argumentum alicujus momenti,
contra. Jlla propoſitio cujus oppoſitum aliquis contra ſecundam quadrupliciter arguitur . Pri
cogitare poteft , non eftper ſe nota quoad nos, mó, illa propoſitio eſt per ſe nota quoad nos,
ut conftat in primis principiis , quæ à nemine cui aſſentimur, conceptis terminis, & fine diſcur
negantur, & de quibusnulla eft dubitatio : Sed ſu : Sed huic propoſitioni, Deus eft , affentimur
oppoſitum hujus propoſitionis , Deus eft , ali ſinediſcurſu , & ex ſola apprehenſione termino
quis cogitare poteſt ; diciturenim Pſal.52 . Dixit rum : Ergo eſt per ſe nota , etiam quoad nos .
infipiens in corde fuo, non eft Deus :Ergo illa non Minor probatur : hoc noinine, Dess, intelligi
DE EXISTENTIA ET VNITATE DEI.
35
Eur apud omnés ens quo nihil majus , aut melius A quiritur quod illa fitper ſenora , & ante omnem
excogitaripoteſt : Sed tale ens concipitur necef diſcurſum ; ſed ſufficit quod per aliquem diſcur
ſarió exiſtere ; quia fi non exifteret , non ellet ſum facilem , & ex admirabili ordine, & guber
melius omnibus quæ cogitari poſſunt : multo natione cotius univerſi deductum , poſſitcognof
enim melius effet ſine dubio , fi actu neceſſario ci Deus. Sicut etiam non datur ignorancia invin
exiſteret : Ergo & c. cibilis de præceptis decalogi, ut de adulterio , ho
Secundò , iſta propoſitio , Deus eft colendus, micidio & c . quamvis per diſcurſum ſintdeducta
eſtper ſe nota , etiain quoad nos ; eſt enim pri ex communiſimis principiis naturalibus, ut do
mum principium ſinderelis : Ergo & illa , Deus, cet D. Thomas 1. 2. quæft. 100.art. 1. & 3 .
exiftit : quandoquidem ſupponitur ad iftam , Ad ultimum dicendum , quod puer perveniens 14 :
tanquam ejus fundamentum . ad uſuin rationis , non tenetur ſe convertere ad
Tertio , fi Deus non poſſet cognoſci niſi per Deuin , ut cognitum diſtinctè & in particulari,
diſcurſum , pofſet dari ignorantia invincibilis de ſed confusè & in alio , ſcilicet fub ratione beati
Deo in multis infidelibus ; quandoquidem aliqui tudinis , vel finis ultimihonefti , niſi fortè in illo

funt ita ſtupidi, utnon polline demonſtrationes B primo inſtanti ( quod non eſt inſtans phyſicum
facere , autvim illarum percipere : Conſequens led morale ) tanta detur ei illuminatio å Deo ,
eft falſum , ut infra oſtendemus : Ergo & Ante quod etiam eum in particulari , & diſtinctè co
cedens. gnofcat , ut fæpe contingit in his quinutriuntur
Quarto , in ſententia D.Thomæ , puer perve in fide catholica , tunc enim tenetur ad Deum
niens ad uſum rationis , tenetur pro primo in explicitè ſe convertere, ut oftendemus in Tracta
Dips
ſtanti ſe convertere in Deum : Sed in illo primo tu de peccatis, art. sle.
inſtanti ,non poteft ejusnotitiam aſſequi per de
S.IV.
monſtrationem , vel diſcurſum , cùm vix peč
multum tempus id affequantur Philoſophi : Er Difficile argumentum folvitur .
go talem notitiam immediatè , & fine ullo diſ
curſu debethabere à natura , ſicut habetur noti Ontra ultimam conclufionem objici poteft 150
tia primorum principiorum . Cdifica
fficile argumentum , quod ſic poteſt bre
Ad primum , conceſsâ Majori, nego Mino viter proponi. Objectuin fidei non poteſt elle
rem ; ad cujus probationem , in primis dici po- C ſcitum , ut docetD. Thomas 2. 2. quæft .1.art. 5.
teft cum D. Thoma hîc art. l. ad 2. non effe ve Sed ifta propoſitio , Deus eft , pertinet ad obje
rum quod omnes intelligant per hoc nomen , ctum fidei : Ergo non poteſt elle ſcita , nec con
Deus , id quô nihilmajus aut melius cogitari po fequenter demonſtrata .
teft , nam quidam dixeruntDeum effe corpus, ut Reſpondetur cum D.Thoma hîc art . 2. ad 1.
Antropomorphitæ , Deo membra humana affin negando Minorem ; nam Deum eſſe , illum effe
gentes , & tamen corpus non eſt id quô nihil unum , & fimilia , non ſunt articuli fidei, ſed præ
melius cogitari poteft. Secundò hoc dato , nego ambula quædam ad fidem , & ideo per rationen
Minorem ; ad cujus probationem , dicendum eft, naturalem nóta effe poffunt ; fides enim præſup
quod illud quo nihil majus autmelius excogitari ponit naturalem rationem , ficut gracia nacuram ;
poteft , importar exiſtentiam in actu ſignato , fi illa tamen per fidem teneri debent ab iis quinon
ve in apprehenſione , non camen in re , & in actu capiunt demonftrationem ,
exercito : ut enim docent Dialectici , in hoc di Inſtabis : Philoſophus Chriſtianus acquirendo 16
ftinguitur nomen à verbo , quod nomina ſignifi ſcientiam & demonſtrationem de tali veritate ,
cant folùm rationes rerum in actu ſignato , & ut D non amittit fidem circa illam : Ergo talis veritas
conceptas à nobis : verba autem illas ſignificant per ſe pertinet ad objectum fidei. Conſequentia
in actu exercito , & per modum actionis , aut pater , Antecedens probatur dupliciter . Primo ,
exercitij actualis ; quando enim v . g. dicítut quia fi Philofophus Chriſtianus amitteret fidem
amor , a & us amandiſolùm importatur, & figni circa illam veritatem , fieret infidelis : quando
ficacur in actu ſignato , & ut poſſibilis : quando quidem defectus fidei circa unun articulum , red
vero dicitur amo , tunc actus amandiimportatur dit ſimpliciter infidelem , iuxta illud Iacobi , Qui
ut'exercitus , & actu exiftens :unde in hoc nomi peccat in uno fa tuseft omnium rem .
ne, Deus , includitur tantùm exiſtentia in actu Secundò probatur idem Antecedens: fi fidelis
fignato , & ut apprehenſa , non tamen in actu acquirendo ſcientiam de exiſtentia Dei , amitce
exercito , & ut ačtů poſita ; ſed illa relinquitut ret hidem deilla , ſequeretur quod poſt acquiſi
probanda per diſcurſum & demonſtrationein . tionem ſcientiæ , minorem haberet certitudinem
12 . Ad ſecundum , conceſſo Antecedenti , quod de illa veritate , quam antea ; & fic quod acqui
immeritò negar Molina , nego conſequentiam : rendo ſcientiam , fieret deterioris conditionis :

licet enim cognitio practica ſupponat ſpeculati. E Sed hoc videtur abfurdum : Ergo & illud .Seque
*vam ,non tamen neceſſarium eſt , quod licogni la Majoris probatur. Certitudo fidei eft major
rio pra &tica ſit immediata , etiam ſpeculativa fit certitudine fcientiæ : Sed ille ante demonſtratio
talis : hoc enim principium , Parentes funt co nein habebat certitudinem fidei, poſt illam vero
lendi , eſt immediatum , licet non cognoſcamus habet tantùm certicudinem ſcientiæ : Ergo mino
immediatè , quinam ſint parentesnoftri, fed per rem habet certitudinem de illa veritate , quam
diſcurſum , vel relationem aliorum . Ita etiam , antea ; imò ruſticus fidelis , illi veritati cum ma
quamvis non cognoſcamus immediatè dari jori firmitate & certitudine afſentitur , quam
Deum , ſed tantum per diſcurſum , & per inſpe Philoſophus Chriſtianus.
ctum creaturarum , nihilominushæc propofitio , Reſpondeo negando Antecedens : cùm enim 17
Deus eß colendus , eſt immediata , & primum ab eo qui habet demonſtrationem de exiſtentia
principium findereñis. Dei , hæcveritas , Deus eft , non fit amplius co
13 . Ad tertium nego ſequelam Majoris, ut eniin gnoſcibilis ſub lumineobfcuro divinæ tevelatio
dicemus infra , ad hoc ut non habeat quis igno nis , ſed ſub evidenti lumine primorum princi
fanciam invincibilem de exiſtentia Dei , non re piorum , manifeſtum eſt in illo non polle reina
7 om , 1, Eij
O
ATI
PVT MA
DIS PRI
36
nere fidem circa illam . Ad primam probationem A habeat certitudinem de illa veritate , quam ruſti
in contrarium , neganda eſt fequela , illum ſcili cus fidelis. Aliam folutionem dabimus in Tracta ,
cet Philofophum fieri infidelem : nam ille folùın ou de fide , diſp. 1. art. 6 .
quiamittit fidem alicujus articuli, per formalem
$. V.
diflenſum , ſive diſcredendo , fic infidelis , non
autein qui amittit fidem alicujus veritatis natura Solvitar aliud argumentum .
lis, quæ per accidens tantùm ad illam pertinet,
acquirendo claram & evidentem illius cognitio
nem , incompoſſibilem cun fide & revelatione nem : per effectus improportionatos non
obfcura ; alioquin beati , & comprehenſores , poteft aliquid de cauſa demonftrari : Sed creatu
fierent infideles , quando per vifionem beatifin ræ ſunt effe & us Deiimproportionati, cùm Deus
cam amittunt fidem de myſteriis in via obſcurè ſit infinitus , & creaturæ finitæ : Ergo Deum effe ,

revelatis. non poteſt demonſtrari per creaturas.


33. Ad fecundam probationem , in primis dicipo Confirmatur primo: oinnis demonſtratio de
teſt, quod ille quiacquirit demonſtrationem , & B bet conſtare ex neceſſariis : Atqui creaturæ non
ſcientiam de iſta veritate , Deus eft , minorem ſunt neceſſariæ , ſed contingentes , cùm poſſint
efle & non eſſe : Ergo Deum elle,ex creaturis de
quidem haber de illa certitudinem quam antea ,
non tamen propterea fit deterioris conditionis ; monſtrarinon poteft,
Confirmatur fecundo : cùm effectus Git extrin .
quiamelius eſt habere ſcientiam quam fidem , de
ſecus caufæ , per illum non magis videtur exiſten
illis obje &tis de quibus poteſt haberi, & quæ per
accidens folùm pertinentad fidem : utconſtat in tiain caufæ demonſtrari poffe , quam per extrin
B. Virgine , & in Apoftolis , qui licet non habe ſecum teftimonium alicujus teſtificantis , & alte
rentis illam exiftere : Sed extrinfecum dicentis
rent fidem ,ſed cognitionem claram & intuitivam
humanitatis Chriſti, non tamen propterea erant teſtimonium , non poteſt habere rationem me
deterioris conditionis quam nos , quide illa non dij , quô demonſtretur aliquid eſſe : Ergo neque
habeinus niſi fidem & cognitionem obfcuram . ex creaturis , quæ ſunteffectus Dei , poteft ejus
exiſtentia demonſtrari.
Neque obſtat quod certitudo fidei fit major
quam ſcientiæ : illa enim minor certitudo quæ Ad objectionem reſpondeo cum D. Thoma 2020
eft in ſcientia , compenſatur per evidentiam , quæ c hîc art.2. ad 3. quod per effectus improportio
non reperitur in fide. natos , non poſſumus perfe&tam habere cogni
Secundo reſpondent Bannez , & Medina , tionem de cauſa , quantum ad eſſentiam ; tamen
quod quamvis Philoſophus Chriſtianus non per quemcunque effectum , live proportiona
credat per fidem illam veritatem , Deus eß , ob tum , ſive improportionatum , poffumus demona
defectum rationis formalis , & obfcuræ revela ſtrare caufam efle , licet per illos non poſſimus
tionis , in co tamen eſt certitudo fidei : quia fides perfectè fecundùm eſſentiam eam cognoſcere.
& ſcientia , inquiunt , ſeſe mutuo iuvant , in his Unde in forma reſpondeo diſtinguendo Majo
unde cum non op rem : per effectus improporcionatos ,non poteft
in quibus non opponuntur ;
ponantur in certitudine, ſe mutuòiuvant in illa ; cauſa demonſtrari , quantum ad quid eft , conce
& ita certitudo ſcientiæ in Philoſopho Chriftia do : quantum ad an eſt ,nego .
110 roboratur & perficitur per certitudinem Ad primam confirmationem dicendum , quod 43:
fidei. licet creaturæ ſint contingentes , & poſſibiles eſ
lu , Verùm hæc reſponſio , niſi ampliùs explicetur, ſe & non effe ,dependentia tamen quam habent
plenè non ſatisfacit, & poteſt hoc argumento d à Deo in exiſtendo & operando , effentialis elt &
efficaciter impugnari . Nullus habitus poteſt in neceflària : cùm omne ens per participationem ,
fluere in objectum , in quo non relucet ejusratio ellentialiter pendeac in ellendo & operando ab
formalis ſub qua ; aliàs ferretur extra propriun ente per eſſentiam . Unde ex tali dependentia
ſpecificativum : Sed in hac veritate , Deus eft , creaturarum à Deo , in exiftendo & operando,
quando eſt femel cognita per demonſtrationem , ſumiturmedium aptiſſimum & neceffarium , ad
ampliùs non relucet ratio formalis fidei ,nempe deinonftrandum Deum elle , ut magis conſtabit
revelatio obſcura :Ergo fides non poteſt runcin quando demonſtrationes D. Thomæ expone
fluere in eam , certitudinem ſupernaturalem , & mus.
majorem quam ſcientia nata fit parere. Ad fecundam confirmationem , nego Majo- 24
Úc ergo hæcdifficultas penitùsevacuetur, di rem : licet enim per excrinſecum dicentis teſti,
cendum eft , quod licet habitus fidei in Philofo moniuin non poffit exiftentia alicujus cauſæ de
pho Chriſtiano , non poſſit per ſe, & directe ſe monſtrari , bene tamen per effectus ab illa pro
extendere ad illam propofitionem , nec proinde ductos , & eflentialiter ab ea dependentes. Ra
directè in eam influere certitudinem ſupernatu- É tio eſt primò, quia cauſa eſt virtualiter in effe .
ralem : indirectè tamen , & per accidens poteſt &tu , cum fitaliquid ipſius. Secundò , quia def .
illam aſtingere , quatenus ſcilicet illa virtualiter nitio effectus eſt quodammodo deſcriptio cauſa ,
& implicitè continetur in aliis propoſitionibus ut conftat in hoc ſyllogiſmo : Quicquid reſpirat,
obſcurè revelatis , & per ſe pertinentibus ad fi habet pulmones :bomo reſpirat : ergo babet pul
dem , quales funt iftæ , Deuseft trinus , Deus eft mones. Hoc enim quod eſt reſpirare , eſt veluti
incarnatus. In quibus ifta , Deus eft , virtualiter deſcriptio pulinonum , qui funt organa data ad
& implicitè continetur; & ita ex certitudine fidei, reſpirandum . Tertiò , cùm effectus ſit aliquid
formaliter terminata ad has propoſitiones , per notius causâ , poteſt illam manifeſtare , & effe
accidens reſilire poteft in aſſenſum ſcientificum modus fciendi. Extrinſecum vero dicentis tefti.
hujuspropoſitionis , Deuseft , certitudo quædam monium , hæc tria non habet : non continet
ſupernaturalis , & major quam ſcientia nata ſit enim virtualiter rem quam enunciat , neque eſt
facere. Ex quo fit , quod Philofophus Chriſtia aliquid ejus, ſed potiùs ipſius teftificantis. Jllud
nus , acquirendo ſcientiam , non fiac deterioris etiam non eft definitio vel deſcriptio rei manife
conditionis quam antea , & quod minorem non ſtandæ , nequemodus ſciendi , illam manifeftans
DE EXISTENTIA ET VNITATE DEI. 37

per aliquid notius; ſed fe habet ficut propoſitio , A cta , & fic de cæteris. Exemplum rem declarabit :
quæ fimpliciter rem enunciat & affirmat, & ideo ut pater v.g. generet filium , ſupponit priùs il.
evidentia in atteſtante non excludit fidem , ficut lum à quo productus fuit , & iſte alium adhuc
demonſtratio à pofteriori , & per effectus , u di priorem , & fic dereliquis : illa ergo ſubordina
Diſpos. cemus in Tractatu de fide, tio quam pater dicitur habere ad omnes antecel
art. 7.
ſores ſuos , in ordine ad productionem filij , di
citur accidentalis. Primo , quia quod una cauſa
ARTICVLVS II.
particularis producat talem effectum , eft omni .
no præter intentionem illiusactionis , per quain
Expugnatur Atheiſmus , & exiftentia Dei,
fuit in eſle producta ab alio agente , ut optimè di
multiplici ratione demonſtratur. cit D. Thomas in commentario libri de caufis,

Vinque rationes principales elegit D. Tho lectione prima fub finem ; & propterea pater
02.1mashîcart. 3. ad probandum Deumn elle, & producens filium , dicitur ei à quo productus
ad deſtruendum Atheiſmum , ſicut olim David fuit , folùm ſubordinari accidentaliter in tali pro
ductione. Secundo , quia pater producens fi
ad debellandum & profternendum Goliath , ele
git ſibi quinque limpidiſſimos lapides de torren- B lium , non ſubordinatur ſuis anteceſſoribus in
te , & miſic eos in peram paſtoralem , ut dicitur tali productione , tanquam cauſis actu ſecum in
1.Regum 17. Prima defumitur ex parte motus, fluentibus in effectum , aut tanquam applicanti
& probat dari aliquod ens iinmobile , & ab om bus virtutem ſuam ad agendum ( quomodo cau
nimutatione liberum , Secunda ex ratione cau La particularis ,univerſali ſubordinatur )ſed dici
fæ efficientis , & probat Deum elle primum prin tur folùm eis ſubordinari , inquantùm recepit
cipium , & primam cauſam efficientem omnium ab eis elle , quod neceſſario priùs habere debuit ,
rerum . Tertia ex ratione contingentis , & necef quam pofſetoperari; & ficnon in ordine caufan
ſarij ; & demonſtrat Deum eſſe ens neceſſarium , di , ſed potiùs in ordine eflendi , dicitur eis
& å ſe. Quarta ex diverſis gradibus bonitatis & ſubordinari; & propterea non mirum quod talis
perfectionis , qui in rebus inveniuntur , & often ſubordinatio dicatur accidentalis in ordine ad
dit Deum eſte primum ac perfectiſſimum ens, agendum , quandoquidem illa non eſt in eodem
ordine. Subordinatio verò effentialis dicitur il
Quinta ex gubernatione rerum , & probat Deum
eſte primum & fupremum hujus univerſi provi la , quæ eſt inter cauſas, quarum unaper ſe & ef
forem & gubernatorem . ſentialiter , in agendo & movendo depender ab
His quinque demonſtrationibus , ur hîc rectè C alio fimul influente , & concurrente , vel eam
advertit Caietanus , S. Doctor probat quinque applicante ad agendum : qualis ſubordinatio re
conditiones , feu attributa divinitatis , quæ non peritur inter canſas particulares & univerſales,
poflunt niſi in ente increato reperiri , Ex immo v.g. inter terram & folem , & inter creaturas &
bilitate enim probatur attribútum immutabili . Deum , ut docet D. Thomas 1. 2. quæft . 109 .
tatis , ex quo deducitur immenſitas , & æternitas, art . I.
Ex ratione primiefficientis , ſumitur ejusomni Secundò ſupponendum eft , quod licet poſſet 28 .
potentia circa creaturas. Ex eo quod ſit ens à ſe, admitti proceſſus in infinitum , in cauſis & mo
& neceſſarium , fumitur omnis perfectio , boni ventibus per accidens ſubordinatis , ficut de fa
immaterialitas , & ratio actus puriſſimi. Ex to daretur in leonibus generantibus & genitis ,
eo quod ſit inaximum & primum ens , ejus fim fi inundus fuiſſet ab æterno quoad ſucceſſiva ;
plicitas & eminentia demonſtrantur , & proba non tamen dari poteſt in cauſis & moventibus
rur quod non fit corpus, quod non fit in prædi per ſe ſubordinatis , & in cauſando & movendo ,
camento , quod fit ſuum efle , quod fit infinitus, ab actuali ſuperiorum influxu dependentibus :
unus , & c. Ex co denique quod fit primus & ſu cum quia aliàsdaretur ſimul infinita actu multi
premus mundi gubernator , demonſtratur ejus D tudo agentium , cùm non poffent actu influere
ſapientia , providentia , amor , iuſtitia , miſeri . niſi exilterent ; tum etiain , quia aliàs nunquam
cordia , aliæque perfectiones , & attributa , quæ reipfa produceretur effectus : quia cauſa proxi 19
relucent in gubernatione hujus univerſi ; & lic ma à quâ debet iminediatè produci, nunquam
his quinque viis incluſit D. Thomas omnia quæ agit, niſi dependenter ab influxu cauſæ ſuperio
ad manifeftanda Dei attributa poſſunt condu ris ;nec illa, niſialia ſuperioriinfluente , ſi detur,
cere . & fic conſequenter ; ita ut neceſſe ſit influxum
In hoc ergo articulo has quinque demonftra omnium cauſarum ſuperiorum , mediis cauſis
tiones D. Thomæ exponemus, poftea alias ſub propinquioribus pervenire ad cauſam proxi.
jiciemus, ex artificiofamundi ſtructura , & mi mam , ad hoc ut illa agat : nuſquam autem per
rabili compoſitione hominis ; denique oftende veniret ad illam , fi daretur ibi proceſſus in infi
mus non poſſe dari, etiam apud homines barba nitum ; quia infinita illa multitudo cauſarum non
ros & agreftes , ignorantiam invincibilem de ellerpertranfibilis : Ergo & c. Videndus eſt D.
exiftentia Dei, Thoinas infra quæſt. 46.art. 2. ad 7.ubidicit, In

$ . I. E caufisefficientibus impoffibile eft procedere in in


finitam per fe : fed per accidens in infinitum proce
dere in caufis agentibus , non reputatur impoffibia
Exponuntur duæ prime rationes D. Thome .
le. Vnde non eft impoffibile quod bomo generetur
27 . Ro intelligentia harum demonſtrationum , ad bomine in infinitam : efetuniem impoſſibile ,
ſupponendum eſt primo, quod ſubordinatio generatio bujus bominis dependeret ab homine ,
in cauſis moventibus & efficientibus , poteft ef ca à corpore elementari ,od fole , fic in infi .
ſe duplex ; una per accidens, & accidentalis : alia nitum .
per fe , & eſſentialis. Accidentalem vocamus Tertiò ſupponendum eſt , quod primus mo
tor omnino immobilis , Deus eft. Probatur hæc
eam quæ eft inter cauſas particulares, quaruin
una ſupponit aliam à qua fuit producta in eſſe, fuppofitio : nomine Dei intelligimus id quo ni
& ifta alteram , per quam finiliter fuit produ . hilmajus aut melius excogitari poteft : Sed pria
Tom . I. E ij
TIO
38 DISPVTA PRIMA

*mus’inotor'penitùs immobilis , talis eſt : Ergo A potentia , ſed per id quod eft in actu ( potentina
cft Deus. Major conſtar , Minor probatur. Pria litas eniin non habet vim reducendi,ſed recipien
mus motor omnino immobilis deber eſſe actus di ) movens ergo debet efle in actu , mobile in
purus , quia debet' carere omni potentialitate , potentia : eſt autem impoſſibile quod aliquid ſit
fiquidem intantùm aliquid eſt mobile , inquan fimul in actu & potentia , reſpectû ejuſdem ,
tum eft in potentia ; unde reſtat illud quod nullo quia actus & potentia contradictorias rationes
modo eſt mobile , nullo modo eſſe in potentia, important : quod enim eftin potentia ad aliquid ,
ſed actum purum : illud autem quod eft actus pu non habet illud : quod vero eſt in a & u , habet il
rus, carens omni potentialitate , de neceſitate lud , vel aliquid illo eminentius, ratione cujus
omnem perfectionem imaginabilem præhabere non eſt ampliùs in potentia , fed in actu : Ergo
debet ; quia fi aliqua perfectio illi deeffet , eller impoſſibile eſt quod aliquid moveat ſeipſum
in potentia ad illam : Ergo fequitur primum mo & fimul fit movens & motum , reſpectû ejuf
torem penitùs immobilem , elle id quô nihilma deni, ſed quidquidmovetur , ab alio debetmo
jus aut inelius excogitari poteft . veri .
zo . Confirmatur : primus motor omnino immo- B Nec veritatem hujus principij , hujufque de
bilis , debet eſſe ens irrcreatum ,neceſſarium , x monftrationis vim & efficaciam enervare , vel
ternum , immenfum , intelligens, imo & ſua in infringere poſſunt inſtantiæ quorundam recen
tellectio : Ergo debet effe Deus. Conſequentia tiorum , quibus diſplicet hoc principium à D.
patet , Antecedens verò probatur quantum ad Thoma aflumptum : eo quod illud plurimùm
ſingulas partes. Etin primis quod debeat effein faveat Phyſicæ præmotioni, quam illi rejiciunt.
creatum , evidens eft : frenim eſſet creatum , er Unde dicunt , principium illud Ariſtotelicum .
ſetmutabile : fiquidem omne quod creatum eſt , Omne quod movetur , ab alio movetur , non elle
murabile eſt , ſaltem tranſeundo de non efle ad univerſaliter verum , nec ſufficienter adhuc de
effe , & de eſſe ad non effe. Quod etiam illud fit monſtratum : plura enim ſunt ( inquiunt ) quæ
neceſſarium conſtat : ens enim omnino immobi per actum virtualem videntur ſeſe movere , &
le , & incapax omnis mutationis ,non poteft ali reducere ad formalem : ut videre eft in viventi
ter ſe habere : Sed quod non poteſt aliter ſe ha bus , que agunt , & ſe movent à principio in
bere , eſt neceſſarium : Ergoens omnino immo trinſeco ; in gravibus & levibus, quæ ſe movene
bile , neceffarium eſt. Item cùm immutabilitas C ad centrum ; in aqua calida, quæ reſtituit ſe ad pri
ſit ratio à prioriæternitatis , ens omnino immo ftinam frigiditatem ; & in voluntate creata , quæ
bile & immutabile , debet effe æternum . Simili. fit potentia libera , ſeipfam movet & deter
ter cùm movens & motum debeant eſte ſimul, minat ad agendum , nec ab aliquo agentemove
etiam ſuppoſitaliter , quandomovens movet per tur & determinatur , alioquin ejus libertas & in
internam virtirem ( urinfra oftendemus , quan differentia tolleretur .
do agemusde immenſitate ) primus motor om Verùm hæ inftantiæ frivolæ funt , & pro- 38
nino immobilis , cùm fit cauſa motuum omnium cedentes ex falfis principiis , unde ad primam
aliarum rerum , debet ſuppoſitaliter eſſe præfens facilè reſpondetur, in viventibus , omnes mo
omnibusrebus, & conſequenter immenfus. De tus vitales procedere à motu cordis , qui eſt
nique cùm primusmotor debeat cætera omnia primum vivens , & ultimum moriens , motum
movere, & dirigere in ſuos fines , debet illos co verò cordis effe à generante : non repugnat
. gnoſcere , ac proinde eſte intelligens ; & cùm fit enim , quod aliquis motus vitalis procedat &
immobilis , & actus purus,debet effe ſua intelle derivetur ab aliquo extra fe , quando motus
&tio , alioquin ſe haberet in potentia ad illam , Dille vitalis eſt primus & id à quo cæteri in
quod repugnat actui puro . Non poteft ergo me choantur ; qualis elt motus cordis in vita ſen .
liùs & efficaciùsdemonſtrari Deum effe , quam ſitiva , & prima intentio finis in vita morali &
probando dari unum primum motorem omnino rationali : unde ficut ifta eft à Deo , ut ſpeciali
immobilem , & qui(ur loquitur Boëtius ) immo motore : ita & motus cordis à generante , quod
tus , ftabilifque manens , dat cuncta moveri. His cùm vitam inchoet , etiam primum vitæ mo .
tuim inchoare deber. Similiter motus levium
præmiſſis.
31 . Facilè intelligitur prima ratio D. Thomæ & gravium ad centrum , & recuperatio frigi
quæ fic poteſt in forma proponi. Datur unus pri ditatis in aqua calida , fiunt virtute generan
musmotor omnino immobilis: Sed ille eft Deus : tis , quod in emanatione paſſionum complet
Ergo datur Deus. Minor conſtat ex ultimaſup generationem ſuam , & quod,licet interdum non
poſitione : Majorautem ſic probatur à D. Tho. lit immediatè præſens per ſeipſum , quando fiunt
ma. Omne quod movetur , ab alio movetur : illimotus, eft tamen præſens mediatè & virtua
Sed in moventibus & motis per ſe ſubordinatis , liter, ratione naturæ , quæ eſt terminus primarius
non poteſt dari proceſſus in infinitum : Ergo de- E generationis , & quæ fe habet ut medium connes
veniendum eft ad primum movens immobile , Čtens a & tionem generantis cum ipfis paſſionibus.
quod à nullo moveatur, & quod immotum mati Sed hæcad Philoſophiam ſpectant.
nens, cuncta alia moveat. Minor conftat ex ter Ad aliam verò inſtantiam , quæ eſtdevolunta- 34
tia ſuppoſitione : Major autem , præterquam te creata , quæ cıìm ſit potentia libera , feipſam
quod expreſsèhabeturapud Ariſtotelem 6. & 8. movet & determinat , facilè refpondetur, quod
Phyſ. & eft commune & tritum axioma, apud voluntati creatæ eo modo competitſemovere &
omnes Peripateticos , & veteres Philofophos determinare , quo libera eſt : vnde cum non fit
receptum , evidenter demonftratur à D. Thoma, primum , fed fecundum liberum , ei non compe
ex natura ipſiusmotus. Quod enim movetur,eſt tit per ſe primò , & independenter â quocum
in potentia ad id quod movetur : quod autem que alio libero , ſemovere & determinare , ſed
movet , eſt in actu ; quia movere , eſt reducere ſecundario tantùm , & dependencer à motione,
aliquid de potentia in actum , id eſt perducere & deterininatione primiliberi , primique deterk
aliquid utactu habeat id ad quod eft in potentia : minantis , ur ſuo loco oftendeinus. Unde D.
nihil autem reducitur in a &tum per id quod est in Thomas infra quxſt . 105. art. 4.ad 2. & 3. dicit ,
DE EXISTENTIA ET VNITATE DEI. 39

Moveri ex fe , non repugnatei quod movetur ab A ſequatur ipſum eſſe : nihil aurem aliud nomine
alio ; quod ampliùs explicat , & latiùs expendit Deiintelligitur , quam aliquod ens , quod eſt à
quæſt . 3. de malo art. 2. ad 4. ubihæc fcribit: ſe , & independens à quocumque alio: Ergo & c.
Manifeftum eft autem , quod cùm aliquid movet Minor verò probatur : videmus enim in rebus
alterum , non ex boc ipfo quod eft movens , poni. iſtis inferioribus & fenfibilibus , elle ordinem
tur quod fit primum movens : unde non excludin cauſarum efficientium , nec tamen inveniri, nec
tur quin ab altero moveatur , « ab altero ba . poſſibile eſſe , quod aliquid fit cauſa ſui ipſius,
beat fimiliter boc ipfum quod movet. Similiter quia fic effet antequam eſſet :ut enim aliquid
cùm aliquid movet feipfum , non excluditur quin efficiat , debet habere effe , quia quod nihil eft:
ab alio moveatur ad quo habet boc ipfum quod nihil operatur : ut autem efficiatur , debet non
feipfum movet , a fic non repugnat libertati, effe : quod enim eſt , non fit , ſed factum eſt ,
quod Deus eft caufa actus liberi arbitrij . Cùm ergo in caufis efficientibus , per ſe ſubor
34 Addo quod , quamvis daretur , Deum vtmo dinatis , non poſſit dari proceſſus in infinitum
torem particularem , non movere ,nec applica ( vt iam oftendimus ) neceſſe eſt ponere aliquam
re voluntatem ad actus deliberatos; negaritamen B primam cauſam efficientem . Hæc demonſtratio
non poffet , quin ut motor uniuerſalis eam mo fimilis eſt præcedenti , & eodem modô defen
veat , & determinet ad priinam volitionem ſeu denda , ejuſque vis & efficacia magis conftabit
intentionem finis , qui eſt actus indeliberatus: ex dicendis in ſequenti , ubi omnia Atheorum
quod ſufficit ad verificandum illud principium effugia confutabimus , eorumque latibula de
ſtruemus,
Ariſtotelis , Omne quod movetur , ab alio move
tur : ſic enim voluntasnon movet ſeipſam adele . II.
& tionem mediorum , & alios actus deliberatos,
niſi ut priùsmota , & applicata à Deo , virtualiter Explicantur alia rationes D.Thoma,
ſaltem & mediatè.
Eandem demonſtrationem eludere conantur Ertia ratio D. Thomæ ſumitur ex contin- 37
35 .
Athei, recurrendo ad proceſſum in infinitum ,
quem dicunt in cauſis moventibus & motis non Datur in rerum natura aliquodens neceffarium ,
eſſe impoffibilem , ut conſtat in ſententia D. de cujus ratione & eſſentia eft quod fit , & exi
Thomæ , & aliorum qui docent mundum po- C ftatneceſſario : Sed tale ens eſt Deus:Ergo dacur
tuiſſe effe ab æterno , ſecundum permanentia & Deus. Minor conſtat : ens enim neceſſarium ,de
ſucceſſiua : in tali enim caſu evidens eft quod da bet effe à fe , & improductum , ac independens ,
retur proceſſus in infinitum in generationibus ac proinde Deus : nomine enim Dei , nihil aliud
leomum vel hominum . Verùm huic evaſioni intelligimus. Major vero , in qua folùm eſt dif .
Atheorum iam aditum præcluſimus, oftendimus ficultas , probatur : ſi non datur aliquod ens ne
enim quod quamvis in cauſis per accidens ſubor ceſſarium , & de cujus eflentia ſit eſſe & exiftere,
dinatis , poſſit concipi vel dari proceſſus in infi fequituromnia entia quæ ſunt in rerum natura ,
1

nitum , hoc tamen repugnat in cauſis per fe & ef elle contingentia , & poſſibilia efle & non eſſe:
fentialiter ſubordinatis , rationemque diſparita Sed hoc implicat contradictionem : Ergo in re
tis aſſignavimus : quia in cauſis per accidens ſub ruin natura debet dari ens aliquod neceſſarium ,
ordinatis , ultimum movens non debet expecta de cujus eſſentia ſit actu & neceſſariò exiſtere .
re motum & influxum cauſarum priorum , nec Major conſtat , Minor vero probatur. Si enim
ab illis moveri , aut applicari ad agendum . v.g. omnia entia quæ funt in rerum natura , eſſent
quia leo generans , per ſe. & immediatè in ſua D contingentia , & poffibilia eſſe & non elle , nul
actione non depender ab alio à quo eſt geni lum planè ens de facto daretur à parte cei : Sed
tus , nec eiper ſe ſubordinatur , ſed per accidens hoc eft contra ſenſum , & manifeſtam experien
tantùm & mediatè , quatenus ab illo recepit na tiam :Ergo omnia entia quæ ſunt in reruin natu .
· turam & potentiam generativam , non repu ra , non poſſunt eſſe contingentia. Sequela Ma.
gnat dari proceflum in infinitum in generatio joris probatur :illa quæ ex le, & ex ſua ratione
nibus leonum , ſimundus fuiſſet ab æterno pro ſpecifica & eſſentiali , poſſibilitatem ſolùm ha
ductus : in moventibus autem per ſe ſubordinatis bent ad exiftendum , non poſſunt poni in rerum
hoc omnino repugnat , quia in illis ultimum natura , nec reduci de potentia in actum exiſten
movens non movet niſimotum & applicatum à di , niſi per ens aliquod neceſſarium , & cui per
priori, & iftud ab alio , & fic deinceps : unde ſe & ex natura ſua conveniat exiſtere : Sed con
cùm infinitum non fit pertranſibile , ſi in illis da tingentia ex ſe & ex ſua ratione ſpecifica eſſen
retur proceſſus in infinitum , ultimum movens tiali , habent ſolum poſſibilitatem ad exiſten
nunquam moveret ; ut conſtat manifeftè exem dum ; definitur enim contingens , quod habet

plo horologij , in quo ſi eſſent infinitæ rotæ , & E potentiam ad effendum velnon eſſendum : Ergo
quælibet dependeret in ſuomotu ab alia ſuperio li omnia quæ ſunt in mundo fint contingentia ,
ri , nec poſſet moveri niſi dependenter ab illa & nullum detur ens neceſſariuin , nihil omnino
priùs movente ; nulla eſſet quæ poffer vltimò erit in rerum natura , nullumque dabitur ens à
moveri, & pulfare horas : quia nunquam poſſet parte rei. Minor & conſequentia patent,Major
deveniri ad primam , quæ cæteras omnes move autem & ratione probatur & exemplis ſuade
ret , cùm infinita illa multitudo retarum nun cur. Illa quæ per ſe & ex ratione ſpecifica dicunt
quam eſſer pertranfibilis . folùm poflibilitatem ad aliquem actum vel for
Secunda demonftratio D. Thomæ fumitur ex mam , non poflunt illam habere , nec in illuin
ratione caufæ efficientis , & poteſt ſic breviter actum reduci , niſi per aliquam cauſam , quæ vel
exponi. Primacauſa efficiens eft Deus : Sed da formaliter , vel eminenter talem actum conti
tur una prima cauſa efficiens : Ergo datur Deus. neat : ſicut quia aër ex natura ſua, & ex proprijs
Major conſtat , prima enim cauſa dicitur illa , principijs , eft folùm in potentia ad lucem , non
quæ eft independens ab omni alia in cauſando, poteft fieri actu lucidus , niſi illuminetur à fole,
atque adeo in eſſendo ; cùm cauſare & operari aut aliquo alio corpore , cui per ſe & ex proprijs
DISP V TATIO PRIMA
40

principijs , lux in actu conveniat': fimiliter quia A in particulari eſle ab alio productum ,non antena
aqua , ex fe & ex natura ſua , eſt ſolùm in po omnia fimul & collective ſumpta .
tentia ad calorem , non poteft fieri actu calida, Hæc reſponſio eſt præcipuum effugium ,feu la- 41.
niſirecipiat calorem ab igne , qui eſt actu & for tibulum Atheorum , quare efficaciter confutan
maliter calidus : Ergo ſimiliter illa , quæ ex ſua da eſt , ut ex ejus impugnatione veritas exiſten
natura , & ratione fpecifica , habent folùm pof tiæ Dei, & vis ac efficacia rationis iam expofitæ ,
fibilitatem ad elle ( qualia ſunt contingentia ut magis elucefcat. Et in primis illa fupponit
oftendimus) debent neceſſario reduci ad actum " ceſſum in infinitum , in cauſis etiam per ſe ſubor
exiſtendi , per ens aliquod neceſſarium , & quod dinatis ,eſſe poſſibilem , quem tamen ſupra often
habeat ex fe & ex fua natura exiſtere. dimus manifeftè repugnare . Item illa temerè &
38, Confirmatur : quotieſcumque aliquid per par ſine fundamento ponit à parte ante , infinitam
ticipationem , & per accidens alicui convenit,de multitudinem entium , & cauſarum , vel effe
bet hoc illi convenire per illud cui per fe & per & uum . Præterea evidenti ratione confutari po
ellentiam talis ratio convenit ; quia ſecundùm teſt : quamvis enim in multitudine infinita non
commune axioma, quod eft tale per participa valeat conſequentia à ſingulis ad torum in præ
tionem , debet effe tale per id quod eſt tale per B dicatis fumptis à quantitate continua vel difcre
effentiam : Sed eſſe convenit ſolùm per accidens, ta , aut illi affinibus, ut conſtat in exemplis addu
& per participationem , rebus contingentibus, &tis : fecùs tamen in omnibusalijs ; præfertim fi
uit conftat : Ergo debet hoc illis convenire per illa fint quidditativa & eſſentialia. At impoten
aliquid aliud , cui per fe & per eſſentiam exiſte tia effendi à ſeipſo , ſeu indigentia recipiendi eſſe
re conveniat , ac proinde quod fit ens à ſe & ne ab alio , in re contingenti , non eſt prædicatum
.ceflarium . quantitatis continuæ vel diſcretæ ,nec illi affine;
39 . Refpondent primò Athei :non effe neceſſe re ſed eſt prædicatum eſſentiale, conveniens illi ab
currere ad aliquod ens cui neceffariò exiſtere ſolutè & ex limitatione , & imperfe &tione ſuæ
conveniat , ad hoc ut contingentia exiſtant : quia ellentiæ , quæ non eft illi fufficiens fundamentum
licet exiſtere , folùm contingenter & acciden eſlendi:Ergo illa convenire debet,non folùm fin
taliter conveniat contingenti poſitô tamen quod gulis contingentibus diſtributivé ſumptis , ſed
exiftat , poterit communicare efle alteri contin etiam toti eorum collectioni , & bona effe illa
genti : ſicutlicet calor accidentaliter ſolùm aquæ tio : quodlibet contingens ſigillatim , & in parti
conveniat , tamen eo ipfo quod fit calida , poteft culari , indiget recipere effe ab alio : Ergo & om
aliud corpus calefacere. C nia collective ſumpta . Minor & conſequentia
Sed contra : ſicut aqua non poffet eſſe actu patent : Major autem probatur primò inductio
calida , aut calefacere , niſi daretur aliquod ens, nealiorum attributorum eſſentialium , & abſtra
cui per fe & neceſſario calor conveniret, & à quo hentium à quantitåte. Quia enim v . g . finguli
primo talis qualitas oriretur, & mediatè vel im hoinines ſunt rationales & riſibiles , verum eft
dicere, totam illorum multitudinem & collectio
mediatè in aquam diffunderetur : ita non poffet
etiam contingens , eſſe actu exiſtens , nec face nem , quamvis infinita poneretur, effe fimiliter
re quod aliquid actu exiſteret , niſi tandem effe rationalem & riſibilem . Et fi ſinguli equi eſſent
albi , verum eflet dicere totain illorum multitu
quod participat , refunderetur in aliquod prin
cipium , cui per ſe , neceffariò , & ex ſua natura , dinem efle albam : idque non alia de cauſa , niſi
exiftere conveniat. quia collectio nihil addit ſingularibus , quod im
Confirmatur & magis declaratur hæc ratio , pediatne prædicata illa , etiain multitudini toci
eôdem exemplo aquæ . Sicut enim aqua calida, conveniant. Secundò probatur eadem Major ſa
alium calorem producens , non cenſetur elle tione à priori: quia collectio omniuin particula
principium radicale , & principale illius caloris rium , nihilaliud addit ſupra quodlibet particu
quem communicat & diffundit in aliud ſubje- D lare in illa incluſum , niſi quantitatem aliquam ,
dun , quia illa non habet calefacere ex pro permanentem vel ſucceſſivam , continuam vel
prijs , nec per aliquam formam fibi intrinſe diſcretam : cùm igitur omnium collectio nulla
cam , & ex proprijs principijs convenientem ; ſed aliâ ratione differat à ſingulis , niſi penes majo
talis calor ultimate reducitur in ſubſtantiam ig rem aut minorem quantitatem , quam addit ſu
nis ,tanquam in ejus principium radicale & prin pra illa , hinc fit ut in his tantùm prædicatis quæ
cipale. Ita fimiliter , exiſtentia alicujus effectus quantitatem aliquômodô important, non liceat
contingentis , ab aliqua cauſa etiam contingen argumentari à fingulis ad omnia ,& à diſtributivo
ad collectivum : omnino autem liceatin reliquis
ti producti, debet neceſſario reduci in aliud prin
cipium radicale & principale, quam in illam cau prædicatis , quæ conveniuntrebus ſecundùm ſe,
ſam contingentem : quia etiam effe ſeu exiſtere, & quæ nullô modô quantitatem important.
non eſt in ea tanquam in principio radicali & Confirmatur & magis illuſtratur hic diſcurſus, 42,
principali, ſed eſt illimerè accidentale , & pror varijs exemplis aptiſſimis . Sicut enim fi darentur
ſus ab intrinſeco illi conveniens, aëres infiniti , quorum unus alterum illuminaret
Reſpondent ſecundo Athei: quodlibet contin E uſquein infinitum , omnes illi lumen & illumi.
40. gens in particulari, de poſſibilitate ad actum exi nationem ſuam refunderent in ſolem , vel in ali
ſtendiredactum eſſe , per aliud individuum quod quod aliud luminare , cuiper ſe lux conveniret, &
erat exiſtens , & iſtud per illud quod erat ſimili à quo lucem & illuminationem per ſe recipe
ter exiſtens , non tamen tota illorum collectio , rent: quia ſcilicet aëri folùm convenit per ſe &
cùm fit infinita , & cùın in infinita multitudine ex ellentia ſua , habere potentiam ad lucem & ad
non valeat illatio à ſingulis ad omnia ; pofitis illuminationem . Item ficut ex multiplicationev .
enim infinitis v. g. cælorum circulationibus in g . lapidum infinitorum non ideo poneretur quod
futurum , poft quamcumque foret alia , non poft tota illorum collectio exigeret motum ſurſum ,
omnes ; & pofitis infinitis generationibus ab aut circularem , quia finguli quiponuntur , ca
æterno , ante quamcumque foret alia ; non ante rent principijs ad motum illum inclinantibus.
omnem . Similiter dicunt , quodlibet contingens Ita fimiliter , quia cuilibet enti contingenti, con
venit
DE EXISTENTIA ET VNITATE DEI. 41

venit folùm ex ratione ſua ſpecifica , habere po- A verificetur illud axiona , tres conditiones requi.
tentiam ad eſſendum :ideo quantumcumque con runtur. Prima eſt, ut illud quod diciturmaximè
cedamus dariproceſſum in infinitum , in indivia tale , non folùm lit nobilius & perfectius , ſed
duis fibi invicem ſuccedentibus , & fe invicem etiam majus : id eſt quod ſupponat in illo genere,
ſucceſſive producentibus, nihilominus tamen de dari aliquam graduationem , fecundùm magis &
berent omnia illa , five collective, live diſtribu minus , & quod ex ejus participatione, aliquid
tivè fumpta , reduci de potentia in actum exi dicaturmagis velminùs tale. Defectû cujus cona
ſtendi, per aliquod ensneceſſarium , & cuiper fe
ditionis homo, licètfit perfectiſſimus inter ani
& ex ſua natura conveniat exiſtere. Sicut enim malia , non eft tamen cauſa cæterorum : eo quod
infinitas illa lapidum non elevat illos ad aliam ratio animalis confiftat in indiviſibili ,necmagis
fpeciem & naturam , nec ad exigentiam alterius & minus participetur ab inferioribus. Secunda
motûs , quam illius quô tendunt ad centrum , & conditio eſt , quod eſſe cauſam , non ſumatur ſo
ad locum deorſum : ica infinitas illa entis de ſe lùm unô modô , ſcilicet effectivè ; ſed etiam for .
contingentis & potentialis , non poteſt elevare maliter, vel idealiter, & in ſumma, quidquid par
totam illorum congeriem & collectionem , ad Bticipatione ſui caufare poteſt : ſicut albedo eft cau
hoc ut fibi fit radix fufficiens exiſtendi, vel ut ſe ſa colorum mediorum , qui aliquid de illa parti
extrahat à potentialitate , ad actum exiſtendi, cipant , & magis vel minùs ad illam accedunt,
ſineinfluxu , & concurfu alicujus entisneceſſarij , Tertia conditio eft, ut illudmaximè tale fit cauſa
& à ſe exiſtentis. Quemadmodum ergo manife cæterorum , in eo præcisè in quomaximè tale elt,
ftè repugnat, lapides finitos non habere quidem & non fecundum aliam rationem : ſicutmaximè
vim movendiſe ſurſum , & ideo egere extrinſeco calidum , eſt cauſa cæterorum , in ratione calidi
motore , ſecus autem fi ponantur infiniti ; aut præcisè , & non quoad alia ; & fic Deus , qui eſt
lampades finitô numerô extinctas , non habere inaximè tale in ratione entis & boni, eſt cauſa
vim ſe accendendi , ideoque egere igne extrinſe omnium in ratione effendi , & totius perfectio
co , fecùs autem ſi ponantur in numero infinito . nis & bonitatis que reperitur in rebus crcatis.
Ita evidenter implicat, quod entia contingentia Quinta demonſtratio D. Thomæ fumitur ex 45.
finita , figillatim , ac diſtributive ſumpta , non gubernatione rerum , & ex neceſſitate unius fu
poſfint ſe reducere ad a & um eſſendi, bene tamen premi proviſoris , & gubernatoris , quiſingulas
li fint infinita , & fi fumatur tota eorum colle- C creaturas in ſuos fines ordinet ac dirigat:videmus
&tio . Quaſi verò multiplicatio indigentium tollat enim , ea quæ cognitione carent,operari propter
indigentiam ,& non potiùseam augeat,magiſque finem , quia ſemper aut frequentiùs eodem mo .
extendat, do operantur , & fines ſuos per debita media
43. Confirmatur ampliùs : cùm omne accidens à conſequuntur : unde cùm ea quæ cognitione ca
ſubje &to per ſe dependeat , omnis intellectio ab rent , non poffint finein intendere quem non
intellectu , omnis generatio à materia , & quili cognofcunt , niſi à cauſa cognoſcente dirigantur
bet dies ab emanatione Solis : quamvis fingatur ( ſicut ſagitta non poteſt ſcopum attingere , niſi
collectio infinita accidenciuin , & intellectionum , dirigatur à ſagittante ) evidens eſt in hoc mundo
aut proceſſus in infinitum generationum , & die dari ſapientiffimum quemdam gubernatorem , &
rum :illa infinitas non eximit magis collectionem ſupremam aliquam intelligentiam , in eorum fi
quam ſingularia,à ſuis caufis per ſe. Et ſi Athei nes omnia dirigentem , quam Deum appellamus.
non poſſunt abſolvere generationes à dependen Neque valet communis reſponſio Atheorum , 46 .
tia à materia prima , quam idcirco æternam fin quidicunt actiones illas , ſeu effectus determina
gunt : multò ininùs poffunt illas abſolvere ab D tos caufarum naturalium , non procedere à dire
uno primo efficiente , improducto : quia tale ef &tione alicujus ſuprenæ intelligentiæ , ſed à ne
ficiens , magis eſt neceſſarium entibus contin ceſſitate naturæ , & inclinationemateriæ . Exem
gentibus , quam materia generationi ; cùm illa pli causâ , terram tendere ad centrum , propter
prima cauſa efficiens,materiam producere poſſit : ſuam grauitatem , ignem producere calorein , &
materia autem prima , cùm fit infimum omnium generare ſibi ſimile , per ſuam virtutem innatam ,
entium , & propè nihil non poſſit obire mu & ex aliquo pondere & inclinatione propriæ na
nus hujus primæ caufæ efficientis . Etcertè in hoc turæ.Non valet, inqua ,hæcreſponſiolícèt enim
apparetmira ſtupiditas & dementia Athcorum , res naturales habeant inclinationem & propor
quod concedant dari materiam primam , omnino tionem ad ſuos fines naturales , hoc tamen non
improductam , & ab æterno exiſtentem , & ne excludit neceſſitatem intelligentiæ dirigentis, fed
gentdariprimam aliquam cauſam efficientem ,ac potiùs illam requirit; utmanifeſtè apparet exem
improductam , quæ fit cauſa rerum omnium con plô artefactorum , quæ licet habeant proportio
tingentium . nem ad ſuos fines , v. g . cithara ad melodiam ,
Quarta demonſtratio deſumitur ex varijs gra . E domus ad inhabitationein : hoc tamen non ha
dibus bonitatis & perfectionis , qui in rebus in bent abſque directione'intelligentiæ , partes eo
veniuntur : videmus enim in hoc mundo aliqua rum diſponentis, & accommodantis ad prædictos
entia eſſemagis velminus bona & perfecta alijs ; fines. Et certè , ſi neminima quidem res artificia
unde cùm magis velminùs dicantur de diverſis, lis , abſque directione rationis conftare pofſit:
fecundùm quod appropinquant ad aliquid, quod quanta dementia eſt , huic ordini rerum natura .
eſt maximè tale : ſicut magis calidum , eſt illud lium , negare talem directionem ; cùm agentia
quod magis appropinquat maximècalido ,deber naturalia , in infinitum totam artis folertiain ſu
dariin rerum natura aliquod ens optimum , per perent?
fectiſſimum , & nobiliffimum , quod Deum no Confirmari poteſt hoc argumentum ,magiſque 47 .
minamus , quod fit cauſa cæterorum : illud enim impugnari hæc reſponſio Atheorum , ex eo quod
quod eftmaximè tale in aliquo genere , eft cauſa res uniuerſi , propriæ interdum inclinationis
cæterorum quæ ſunt illius generis :ficutmaximè oblicæ , in eo ftatu conſtituuntur , qui confor
calidum , ut ignis , eft cauſa omnium calidorum . mior eſt bono univerſi , quam propriæ inclina
Videndus eft Caietanus hîc , ubi notat , quod ut tioni. Quod evidens argumentum eſt , eas non
Tom . I. F
DISPVTATIO PRIMA
42

agere nec tendere in fuos fines , ex folo pondere A rum , communis a publica divine inſtitutionis
& inclinationenaturx , ut volunt Athei , ſed ex doctrina legeretur.Hinc SS. Patres & Theologi,
directione, & motione ſupremæ cujufdam intel ex magno & parvo mundo : id eft ex artificiofa
ligentiæ . Conſequentia patet,Antecedens indu mundiftru & ura , & mirabili hominis compoſi .
crione probatur. Terra enim cùm petat ex pro tione , plurima & certiffima deſumunt divinitatis
pria natura ſubeſſe aquis , utpote graviſſimum argumenta, quæ breviter hîc colligemus, & claris
omnium elementoruin : ferè tamen mediâ ſui tatis gratiâ,ad ſeptem vel octo capita reducemus.
parte eminer , propter commodum & habitatio Primum fumitur ex ipfa materia prima, quæ li. 498
nem hominum , Et cùm eadem pecat figuram cèt fit omnium entium infima , & imperfe &tiffi.
fphæricam , ad bonum tamen generis huinani, ma, ac prope nihil , certa tamen & evidentia no
erigitur in montes , deprimitur in valles , & in bis præbet divinitatis argumenta .Cùm enim illa
planities explicatur. Similiter etiam cùm aqua, non fit proprer ſe , ſed propter formas, & com
ex propria natura petat ſupernatare terræ , & il pofita naturalia , atque in genere ſubſtantiæ im
lam totam cooperire , nihilominus in commoda perfectiſſima , omnibus mutationibus ſubjecta ,
hominuin habitationem , reinanet in finu terræ B omnibus cauſis naturalibus ſerviens , à ſe inops ,
excavato , & fines ac terminos fibi conſtitutos , atque informis , ſuamque naturalein perfe & io
nunquam prætergreditur , juxta illud Job 38. nein ab alijs inendicans ; non poteft effe à feipſa ,
Mare ufque huc venies , a non procedes am & ab omni alia cauſa independens , ut fingunt
pliùs , híc confringes tumentes Auftus tuos. Athei: eft enim contra rationem , & ſenſum com
În cælis ſimiliter multa videmus præter inclina munem ,fupreinam perfeâionem , qualis eſt ne
tionem propriam , ad bonum tamen uniuerfi ceſſitas eſſendi à fe , inateriæ prime adfcribere,
neceſſaria , utmotus perpetuos, & tam difformes : eamque denegare ſupremæ intelligentiæ , quæ fic
neque enim illi poffunt effe à propria inclinatio . caufa efficiens omnium rerum . Cur enim potuit
ne, quia motus fit naturaliter ad quietem affe . ensiinperfectius eſſe ex neceſſitate eſſendi,perfe
quendam , agitatio autem cælorum eſt perpetua, Etiusautem non potuit ? Certè in hoc ( ut ſupra
& line ulla quiete . Item motus naturaliter eſt ad annotavimus) apparet mira ſtupiditas & demen
acquirendum novum ficum : at ſol & ſidera , cùm tia Atheorum , qui materiam primam fingunt
moveantur circulariter, perpetuo redeunt ad eun æternam , & à ſe exiſtentem , & negant dari pri
dem litum . Denique fingi non poteſt , ab incli. C mum aliquod efficiens , & à fe acneceffariò exi.
natione rei corporeæ , quæ ſimplex eſt & unifor . ſtens, quod fit cauſa cæteroriun.
mis , procederemotus tam varios & tam diffor Itein ſi materia priina eſfer à ſe , non eſſet de.
mes , & nihilominus tam æquales , & conftan terminata ad eam quantitatem , quam nunc ha
tes , quales funt motus cælorum . bet, ſed eſſet quanta eſte poſſet; & cùm ex ſe nul.
lam habeat formam determinatam , ſed ſit indif .
ferensad omnes ; ſi nuHa eſſet prima caufa effi .
DIGRESSIO BREVIS. ciens, à qua ad hanc potius quain ad illam deter
minaretur, vel omnes haberet , velnullain .
In qua exiſtentia Dei , ex magno da parvo Præterea quando daturunum extremorun,de
mundo , id eft ex artificiofa mundi ftru bet etiain dari & aliud:Ergo ſi in rebus invenia
Etura , da mirabili hominis com turaliquid quod eſt potentia tantum , ut materia
prima ; & aliquid quod eſt actus & potentia ſi .
poſitione demonftratur.
mul,utres cæteræ : debet etiam darialiquid ,quod
48. Apienter dixit Triſmegiſtus , mundum hunc D fit actus tantùm , ut Deus, quieſt actus purus , &
eſte librum divinitate plenum , & ſpeculum
SA infinitus in ſua actualitate , ſicut materia eſt infi.
divinorū , in quo divini eſſe ſplendidiſſima fulget nita in ſua potentialitate , ut diſcurrit S. Thomas
imago : quot enim videntur in mundo creaturæ , 1. contra Gentes cap.43.ratione 3.
tot lant divinitatis veſtigia,vel imagines , & tot Denique , cum materia prima fit primum ſub
divinæ gloriæ præcones eximij. Cæli enim ( ut jectum , non poteſt fieri ex alio præſuppoſiro ·
dicit Propheta ) enerrant gloriam Dei , vocemque ſubje & o , ſed ſolùm ex nihilo , atque adeo per
(ut ait Chryſoſtomus ) túba clariorem emittunt, creationem : cauſa autem quæ agit per creatio .
Èlementa muta , Deuin eſſe teſtantur , ſuâque nem , debet habere infinitam virtutein & poten
ingentimagnitudine , ſitu , figurâ , pulchricudi ciam , quæ foli Deo poteſt competere. Uteniin
ne, & c.ſupremiNuminis gloriam celebrant.Ma diſcurrit idem S. Doctor 1. p . quæſt. 45. art..s .
reterribiliundarum ſtridentium ſonitû , ejus in ad 3.tanto virtusagendi debet effe fortior & in
ſonatmajeſtatein . Terra quoquebenedicit Deū , tenſior , quantò magis diſtac terminus à quo , à
ejuſque exiſtentiam apertifſimè demonſtrat. Sol termino ad quem qui producitur : unde cùm in
præclariſſimus eſt divinatis præco . Stellæ elegan- E ter nihil & ens, qui ſunt terminicreationis,fitin
tiſſimæ ejus encomiaſtes , ac veluti cælorum lin finita diſtantia , ad educendum aliquid ex nihilo ,
guiæ , quibus enarrant gloriam Dei. Habent & & ex nullo præſuppofico ſubjecto , virtus infini
linguas ſuas arbores , plantæ , flores, fontes , & ta requiritur.
flumina , quibusfuo modo Deum eſſe teſtantur, Secunduin argumentum ſumitur ex ficu ac dif- so .
Omnia denique quæ ſunt in mundo vocalia ſunt, poſitione elementorum , & præcipuè terræ &
urdicit Auguſtinus, & fupremiNuminis exiſten aquæ : ut enim ſupra annotavimus, terra natura
tiam altè prædicant & extollunt, acunâ voce in liter deberet eſſe ſub aqua ,tanquam illâ gravior ,
laudem Creatoris inclamant , Ipfe fecit nos ou & non deberetunum cum illa globum efficere,
non ipfi nos. Unde D.Proſper de vocatione gen neque habere montes & finus , ſed eſſe perfecte
tium cap.1. Ante Sacras Scripturas in teftimo rotunda , & aquis circumquaque operta : qualis
nium Domino defervivitorbis terrarum , brine fuit initio mundi , priuſquam Deus forinaret
narrabilis cælorum pulchritudo , per quam homi . mare , & aquas veluti in utre congregaret, ut la .
nibus quædam tabula prabebantur , ut veluti in quitur Propheta. Cùm enim terra ſit grauior
paginis elementorum , cv in voluminib :os tempo aquâ , & quæcumque corpora grauia æqualicer
DE EXISTENTIA ET VNITATE DE I.
43

rendant ad mundicentrúin , eóquemagis & pro- A tum molem fabricare, elegitliberè illam , ex qua
pinquiùsad illud accederenitantur, quo plus ha ſufficienter cognoſcitur ejus potentia : lumine
bent gravitatis, deberer terra quæ gravior eſt, enim naturali notum eft recurrendum efle ad
ſecundùm omnes ſui partes, undique ad centrum cauſam liberam , quando neceſſaria non ſufficit.
propiùs accedere , & aquis fphæricè circumfu Unde merito Cali dicuntur eſſe quafi liber qui.
fis, tota ſubjacere : cujus contrariuin in magnum dam apertus, in quo divinæ potentiæ magnitudo
hominum & animalium coinmodum factum efle
legitur, juxta illud Iſaiæ 34. Complicabuntur ficut
videmus. Cùm ergo hic ſitus , & diſpoſitio terræ liber cæli , & fecundum illud Pſalmi 103. Exten
& maris fit præternaturalis , & contra utriuſque dens cælum ficut pellem : quibus verbis alludit
elementi naturalem inclinationem ; à nulla cauſa Propheta ad morem antiquorum , qui ex pellibus
naturali & neceſſaria eſſe potuit ; ſed ſolu ab ali oliin libros conficiebant : ſicut ergo libri res ge
qua ſuprema intelligentia ,hujusmundi guberna ſtas narrant, ita & Cæli enarrant gloriam Dei,ut
trice, & hominuin atque animaliú curam gerente . dicit idem Propheta. Que verba expendens
Tertium argumentum petitur exmotibus cor Chryſoſtomus Homil.9. ad populum , ſic loqui
porum cæleſtium : ut enim rectè argumentatur B tur. Quomodo ( inquit ) enarrant gloriam Dei,dic
Leſlius in libro de providentia numinis ,num.16 . mibi ? vocem non habent,os non poßident,illis non
& fequentibus:motus ille cælorum vel áſtrorum eft lingua , quomodo igitur narrant ? per ipfum af
tam velox , & tam multiplex , tam varius & tam peétum . Cùm enim vides pulchritudinem ,magni
difformis , & tam accommodatus bono & com tudinem ,celfitudinem , fitum , formam , per tantum
modo rerum fublunariuin , evidenter oſtendit , corpus permeare , tanquam vocem audiens, o ad
ipſos non efle à ſe , fed ab aliqua ſuprema intelli aſpectum difcens , adoras eum qui tam pulchrum
gentiamundi rectrice:nam quòd hic motus non O admirabile corpus creavit. Tacet cælum , fed
oriatur à naturali fiderum vel cælorum inclina ipfius aſpectos , vocem tuba clariorem emittit,per
tione, manifeſtun videtur : cùm ea quæ ex natu oculos non per aures nos docens , cuc, Videndus
ræ inclinatione moventur , tendant ad aliquein eſt etiam Cicero libro 2. de natura Deorum , ubi
terminum in quo quieſcant & conſerventur , ut eleganter idem argumentum proſequitur.
videmus in ſublunaribus : nulla ſiquidem res ha Quintum argumentum petitur ex mirabili pul. 54 .
bet inclinationem ad motum , ut ſine fine mo chritudine, ordine, diſpoſitione, ornatu , & regi
C
veacur , & nunquam ad terminum pertingat: mine hujus uniuerſi, & tangitur à D. Auguſtino
quia inotus eſt quid imperfectum , utpote via ad lib . 10. "Conf. & 11. de Civit. cap . 4. Mundus,
terminum , Item naturalis inclinatio ad motum , inquit , ifte ordinatißima fud mutabilitate , a
eſt propter bonum ſubjeđi , nimirum ur illud mobilitate , a viſibilium omnium pulcherrima
ſuam perfectionem affequatur , & conſervetur: fpecie, quodammodo tacitùs, o faétum fe effe,
at motus corporuin coeleſtiuin , nihil perfe &tio . o non nifi à Deo ineffabiliter pulchro , fieri ſo
nis ipſis affert, ſed ſolum utilis eſt rebus inferio potuile proclamat. Quam cogitationem magis
tibus ; dum aftrorum vim & influentias , per to explicatPhilo Iudæus lib.4 . de Monarchia , his
tuin orbein diſtribuit, & omnia facit creſcere,ve verbis. Si quis in civitatem veniat legibus opti
getare , & conſervari : unde ſequitur illum non mis conftitutam , quid aliud fufpicabitur,niſi regi
poſſe elle niſi ab aliqua ſuprema intelligentia , ab optimis magiftratibus. Quamobrem qui in ma .
quæ motum hunc inſtituerit , & talimodo , tam gnam introierit civitatem ,mundum videlicet,ibi .
vario , tam mirabili , & ad finem appoſito , illum que contemplatus fuerit këris temperiem , annud.
temperaverit.Quare eleganter Minutius Felix in rum tempeftatum converſiones , deinde Solem @
Octavio : Quid poteft eje tam apertū ,tam confef- D Lunam , diei noćtiſque moderatrices , Q catero
fum ,tamque perſpicuí , cùm oculos in cælum fuftu rum errantium , fixorumque fiderum , w cæli to
leris, o quæ funt infra citraque fuftuleris,quã ef tins in orbem agitationem , o choreas, nonne ve
fe aliquod numen præftätißima mentis, quo omnis riſimiliter,aut potiùs neceffariò ,de patre, a con
natura inſpiretær,moveatur , alatur , gubernetur. ditore , nec- non restore cogitabit ?
52. Confirmatur : quod habet cauſam finalem ad Eodem argumentô utitur Nazianzenus orat.
quain ordinatur , habet etiam efficientem à qua 34.& adducit exemplum citharæ , cujus concen
ordinetur ; cum idem fit ordo efficientium & fi tum ſuavem cùm audimus, non dubitamus eain
nium , & finis non agat , niſimovendo cauſam pulſari à perito artifice. Ita fimiliter , cùm ſua
efficientem , nihilque lit à ſe utalteri ſerviat, ſed viſſimum partium mundi concentum in ſuismo
ut ſeipſô fruatur: Ergo fi motus corporum coele tibus contemplamur , dubitare non debemus,
ftium non ſit propter ſe, ſed propter aliud', ſci peritum artificem , fcilicet Deum , hæc omnia
licet propter bonum & conſervationem univerſi, componere , & in concordiam adducere , illum
non eſt etiain à ſe, ſed ab alio , & ab aliqua ſupre que eſte ſupremum mundi rectorem & condito
ma intelligentia , mundi gubernatrice & mode. E rem . Sane limundus iſte corporeus, tantâ partić
ratrice . Et idem dicendum eſtde elementis ,cum multitudine & varietate ,tamque aptâ difpofitio .
illa non ſint propter ſe , ſed propter aliud , nimi ne omnium mirabilis ,concurſù fortuicô atomo.
rum vt ſint partes mundi,præbeantque materiam rum factus eſt , ut olim fomniarunt Democri
corporibus mixtis , & ſui permixtione & perem & Epicurus : cur non ſimili modo fiunt re
ptione , generationi illorum inſerviant. gia palatia , ex lignorum & lapiduin fortuitâ
Quartum argumentum ſumitur ex immenſa & congerie ? Vel,ut ait Tullius lib . 2. de natura
portentoſa cælorum ac elementorum magnitu Deorum , cur Annales Ennij , & Homeri poë
dine, quæ demonſtrat authorem mundi elle ma mata , non fiunt fimiliter ex concurſu fortuito
xiinum , & potentiam ejus infinitam , quæ potue caracterum , caſû & fine ordine in terram deci
rit tam vaſtas moles producere ; & cum talis dentium , vel tabulæ pi&tæ elegantiſſimè, ex for
magnitudo fit finita ,nec repugnet ex natura rei, tuito colorum in eas delapſu ? & alia hujuſmodi,
talia corpora eſſe majora vel minora , hinc colli in quibus longè minus elucet artificij & ingenij
gitur , fupremuin eſſe artificem & moderatorem , induſtria. Unde Triſmegiſtus in Pimandro cap .
qui cùm poffet inajorem , & majorem in infini s. Cùm ftatuam abſque fabro o pittore fieri ,nul,
om . I. Fij
DISPVTATIO PRIMA
44
lus aſſerere audeat : miram hujusmundiconftitu- A pillamenta tandem deſinentes : ſingulorum
tionem , fine condit ore conftit iffe putabi mus ? membr orum tam exquiſ ita proportio ad ſuos fi
Demu m , ut difcurr it Chryf oftom us homilia nes , ut circa ſolum oculum fieri poſſint pluſ
6. & 10, ad populum : ſi ne tabula quidem artifi quam ducentæ reflexiones , circa fitum ,menfu
ciosè picta , line conſilio fiat , nec domusampla , ram , figuram , tunicas , muſculos , nervos , pal
nec reſpublica , imò nec cafula paſtoritia , line pebras , cilia , ſupercilia , & fimilia , quæ toti
dem ſunt artis divinæ miracula . Unde idem Ga
alicujus providentia diu ftet ; necnavigium inter
procellas ,ne diem quidem unum , curſum tene lenus urgens illud argumentum contra Epicu
re poſſit ad portuni, fine gubernatore : multò reos, offert illis tot annos quot voluerint, ad co
minusmundusiſte , ex tot rebus, & variis , & in gitandum quid potuerit in quocumque oſſiculo
ter ſe contrariis compofitus , poterit ftare fine in melius immutari , & ſe demonſtraturum pol
aliquo rectore. Cui etiam concinit Lactantius licetur , graviores defectus incurri , fi quidquam
lib . 2. cap .3.his verbis : Quis niſi totaliter cæcus, immutetur; nihilque potuiſſemelius autſapien
a ratione privatus, hanc vaftiffimam molem , tot tius ad ſuum finem ordinari , ut etiam eleganter
cælis , tot elementis, totque aliis corporibus com- B demonſtrant Laurentius , & Riolanus , in libris
paginatam , ab aliquo præftantiffimo , o divino quos de anatome humani corporis conſcripſe
opifice conſtructam non iudicet ? quiterram ſtabili runt. Cùm ergo tam præclarum opus , & tam
firmitate fufpendit, qui cælum diftinxit aftris ful mirabilis fabrica humani corporis, attribui non
gentibus, qui folem rebusbumanisclariffimum , ac poſſit aut humanæ ſolertiæ , aut virtuti ſeminis ,
fingulare lumen in argumentum fuæ unicæ maje quod eſt generationis inſtrumentum ; ad ſapien
ftatis accendit : terris autem maria circumfudit, tiam extrinſecam , nimirum divinam , & ad ſu
premam intelligentiam , virtutem illam feminis
Aumina fempiternólapsút Auere præcepit.
dirigentem , neceffariò recurrendum eſt.'Quố
Iuffit @w extendicampos , fubfidere valles :
argumentô olim utebatur feptem Machabæo .
Fronde tegi ſylvas , lapido fos furgere montes.
rum mater , lib . 2. Machab , cap . 7.filios itacom
55 Sextum argumentum petitur ex conflictu per pellans. Nefcio qualiter in uteromeo apparuiftis,
petuo elementorum , inter ſe, ob varias qualita nequeenim ego ſpiritum cu animam dedi vobis,
tes quibusconſtant, diſſidentium : quo non ob a vitam , a ſingulorum membra non ego ipfa
ſtante conſervantur , & durant in omnem tem- C compegi , fed mundicreator of
porum longitudinem : quod argumentum fusè Ex ipsâ etiam animâ rationali plura argumen- 57
proſequitur Athanaſius in libro contra Gentiles, ta eruipoffunt , quibusſupreminuminis exiſten
& poteft ſic breviter proponi. Non poſſet ordo tia demonſtretur : licet enim ejus immortalitas,
univerſi in tanta partium diverſitate , imo pugnâ aut fpiritualitas non admitteretur , illius tamen
continuâ , perpetuus eſſe ,niſi aliqua intelligen prope infinita capacitas, Deum authorem argue
tia , ſummo confiliô , & fapientiâ , conſuleretil rer : anima enim eſt incomprehenſibilis capaci
li perpetuitati : Sed intelligentia , confilio & arte tatis , ſive ſagacitatem intellectus , five amplitu
profpiciens incolumitati mundi , ut ſuo operi, dinem & tenacitatem memoriæ , ſive ejus liber
eft Deus: Ergo ipfum exiftere , nemo fanæmen tatem , five dominationem univerſi ; ſive vires
tis negare poteft. Major conſtat experientiâ , & ejus naturales ad concoquendum , diſtribuen
ratione: ubicumque enim eft diſcordia partium , dum , & aſſimilandum alimentuin conſideremus.
& nullus qui contineat & dominetur , non diu Item in ipſa anima relucet viva quædam divini
manet in ea confuſione, totum incolume. Exem tatis imago : ſicut enim Deus eſt immortalis , ita

plum affert Athanaſius, libro citato , civitatis in D & animaincorruptibilis : ficut Deusubique eſt ,
qua cives eſſent diverſarum partium ftudiis in totus in mundo , totus in ſingulis ejus partibus,
ter ſe pugnantes ; & quidem multi potentes, plu ita anima tota eſt in corpore , totaque in fingu
res imbecillas , plurimi divites , & multi egeni lis ejus membris : ſicut Deus omnia proſpicit ,
& c. fi quis in ea civitate , videat nihilominus ita anima libera eft , & diffuſis cogitationibus
conſervari unicuique æqualitatem iaris ,nondu atque conſiliis , huc atque illuc vagatur. Omit
bitabit eſſe principem & magiſtratùm , qui om to deſiderium beatitudinis , quod animæ huma
nes in officio contineat : fic ex univerſi incolu næ naturaliter indicum eſt , quodque certiſſimum
mitate ,perſeverante in tanta rerum diſcordia , ac eft , & invictiſſimum divinitatis argumentum ,
perpetuo elementorum conflictu , neceſſe elt in iuxta illud Auguſtini, Feciſti nos Domine ad te,
telligi , effe principem & moderatorem , quihuic inquietum eft cor noſtrum , donec requiefcat in te .
perpetuitati & incolumitati proſpiciat. Denique in ejuſdem veritatis confirmationem 18 .
So. Septimum argumentum ſumitur ex homine, adduci poteſt , quod homines in repentinis peri
quiMicrocoſmos , ſeu parvus mundus appella culis , ubi ſe humanô auxiliô conſpiciunt deſti
tur ; & qui cùm componatur excorpore & ani- E tutos , naturali quodam inſtinců , ad ſuperiora
ma, plura etiam exconſideratione utriuſque par. ſeconvertunt, & fupreminuminis auxilium in
tis , argumenta divinitatis ſuppeditat ; unde vocant ; & ut loquitur Tertullianus in libro de
Triſinegiftus in libro , quod Deus inviſibilis , im teſtimonio animæ , Non ad Capitolium , fed ad
pietatem , cæcitatemque vocat , ex hominis fa Cælum refpiciunt.Ex quo manifeftè conſtat , na
brica , non agnoſcere Deum . In primis enim ſi turaliter nobis inditam eſſe Dei cognitionem :
humani corporis fabricam attentè conſidere . unde idem Author ibidem vocat hoc argumen
mus, tot tamque ftupenda , & admiranda in eo tum , Teſtimonium animæ naturaliter Chriftianæ .
opere occurrunt , ut ſit impoſſibile excogitare Qui plures cupitdemonſtrationes de exiſten
Lib. de quidquam meliùs aut fapientiùs ordinatum . tia Dei, conſulat tomum primum Theologi Ec
format. Nam in eo , ut aitGalenus , ſunt oſſa ducenta vi cleſiaſtis , editum à P.Hyacintho Chaluet , ordi
fæiu ginti quatuor , quæ ſingula habent officia ſupra nis Prædicatorum ,ubi eruditè , & eleganti ſtilo ,
quadraginta : muſculi pluſquam ſexcenti , qui exponit triginta octo Phyſicas demonſtrationes ,
ſinguli officia habent decem : nervi , arteriæ , & & viginti duas morales, quibus ſupreminuminis
venæ planè innumerabiles , in minutiſſima ca exiſtentia aftruitur.
DE EXISTENTIA ET VNITATE DEI. 45

A mundo ignorabilis effici poteft , quem Prophetia


volumina confignant , quem temporum quotidie
ARTICVLVS III.
proficiensplenitudo teftatur , quem Apoftolorum
o Martyrum ,per virtutum operationes, loquun .
An Deus poſſit invincibiliter ignorari ? tur ſepulchra , quem poteftas nominis fui probat ,
5.1. quem invidi Spiritusprofitentur , quem punito
rum Dæmonum refunantmugitus, quem Gentiles
Quibufdam præmiffis difficultas refolvitur. agnoverunt , quem tota natura prædicat , a
quem concors omnium populorum confenfuseflete
59 . Otandum primo, duplicem ſolere à Theo ftatur. Indus enim ( addit Hieronymus ) Perfa , Epift.3.
Ni logis diſtingui ignorantiam : prima dicitur Gottus , Ægyptius , Turca , ipfum agnofcunt: ad Ne
vincibilis , quz
quæ ſcilicet adhibitâ morali diligen Beforum feritas , a Pellitorum turba populo- poriani
tiâ , vinci & ſuperari poteft : altera vocatur in rum , ftridorem fuum in dulce nominis ejus frege
vincibilis , quia nullo ſtudio , vel diligentiâ vin runt melos , & totius mundi una yox , Deuseft .
ci aut ſuperari poteſt . Prima cenſetur volunta- B Eandem etiam veritatem eleganter expreſſit
ria , faltem indire &tè , acproindeculpabilis , iux Tullius lib . 1. de natura Deorum , his verbis,
ta illud Prophetæ , Noluit intelligere utbene age Quæ gensunquam fuit , vel eft , aut quod genus
ret : fecunda vero eſt involuntaria , & excufat à hominum , quod non habeat fine doctrina , antici
peccato , ut in differtatione Theologica de pro pationem quandam Deorum ( quam Epicurus ap
babilitate ( quam ad calcem Tractatus demorali pellat mpór.n for ) id eft anteceptam rationem , co
tate actuum humanorum ſubjiciemus ) contra anima previam rei quandam informationem , fic
Wendrochium , alioſque recentiores , oſten
ne qua necintelligi quidquam , nec queri nec dif
demus. putari poßit . Quod evidentiffimè apparet ( addit in libro
Notandum ſecundo : non eſſe neceſſe quod il Tertullianus) ex publicis illis vocibus , quas in de tefti
la cognitio per quam dicitur ſuperari & vinci periculis conſtituti , vel ab inimicis oppreſſi , anina.
ignorantia , ſit omnino evidens & demonſtrati edere folemus : Adfit mibi Deus : O Deum in
va , ſed ſufficere quod fit probabilis , & quod mortalem : Deus videt wc. Quis enim ( inquit )
nulla occurrat ratio evidens , quæ ipſius contra eiufmodi eruptionesanimæ ,non putaveritdoctri
rium perſuadere poſſit. Ratio eft , quia illa co- C nameffe nature , o congenita ſeu ingenitæ con
gnitio ſufficit ad tollendam ignorantiam invin ſcientiæ tacita commiſa ? Certé prior anima quam
cibilem , quæ poteft effe principium operationis littera , o prior fermo quam liber , prior fenfus
practicæ : cognitio autem ſolùm probabilis , vel quamfylus, o prior bomo ipfe , quam Philofo.
habetur per relationem , aut inſtructionem phus a Poëta . Nunquidergo credendum eft , an .
quæ
alterius , poteſt eſſe principium operationis pra te litteraturam , e divulgationem eius , mutos
ticæ ,ut conſtat : Ergo illa ſufficit ad tollendam abfque huiufmodi pronunciationibus vixiſſe ho .
ignorantiam invincibilem . His præmiſſis . mines! Etunde bæcdidicit anima ? certè non a
6o . Dico , non pofle dari ignorantiam invincibi Philofophia ,non à litteris , vel fcripturis, nec a
lem & inculpabilem de exiſtentia Dei , etiam diſciplina : bacenim pronunciat , nondum fcholis
apud homines incultos , & agreſtes , ac in fyl formata fimplex , rudis, impolita , idiotica , de
vis velmontibus enutritos. Eſt contra Molinam compito , de textrino tota : Hæca natura didicit,
hîcart. 1.9. Ex diétis colligitur, ubioppoſitam magiftra natura , anima diſcipula ,
ſententiam tanquam probabilem amplectitur. Denique eadem veritas ratione ſuaderi poteſt, 622
Noſtra tamen conclufio communis eſt apud D primo quia , ut communiter docent Theologi,
Theologos , & Valentia hîc puncto ſecundo præcepta legis naturæ non poffunt invincibiliter
dicit in hac veritate omnes orthodoxos debere ignorari : Ergo neque Deus, cùm ille ſit author
convenire . & finis talium præceptorum .
Probatur ergo primò ex Scriptura : dicitur Secundò , fi homo inculpabiliter poffer igno
enim Sapient. 13. Vani funt homines in quibus rare Deum verum , poffet etiam inculpabiliter
non fubeſt frientia Dei. Et ad Rom . 1.illi qui ig adorare Deum falſum , & ita poffet , ex ignoran
norant Deum , dicuntur inexcuſabiles ; quod tia invincibili, excuſari à peccato Idololatriæ ,
non poſſet dici , fi invincibiliter illuin ignorare quod eft abſurdiſſimum .
poffent , ut enim loco citato oſtendemus , igno Tertiò ,fi homo invincibiliter ignoraret Deum ,
rantia invincibilis excuſat à peccato , iuxta illud nullum ejus peccatum eſſetmortale : Sed hoc eft
Auguſtini lib . 3. de libero arbit. cap . 15. Non tibi abſurdum : Ergo & illud . Probatur ſequela Ma
deputatur ad culpam quod invitus ignoras , fed joris :malitia peccatimortalis , petitur ex injuriâ
quod negligis quærere quod agnofcis . Dei : Sed Deus non poteſ injuriâ affici,niſi cog
61. Probatur ſecundò ex SS . Patribus : nam D. E noſcatur : Ergo li homo ignoraret Deum , nul.
Gregorius lib . 17 . moral. cap . 3. explicans illud luin ejus peccatum eſſetmortale .
Iob 36.Omnes homines vident eum , dicit : Omnis Addunt alij , puerum in primo inſtanti usus
homo , eo ipfo quod rationalis eft conditus , debet rationis , teneri ſe convertere in Deum : unde
ex ratione colligere , eum qui fe condidit Deum ef cùm Deus non deficiat in neceſſariis , ſemper
re. Jtem Damaſcenus lib.7 . orthodoxæ fidei cap . provider homini de mediis neceſſariis , ad hoc
1. Notitia ( inquit ) Dei , omnibus ad naʻura eft ut in illo primo inſtanti, veniat in ejuscognitio
inſita , neque id aliquis ratione utens ignorare po . nem : ita ut fieum non agnoſcat,hoc fit ex ejus
telt Unde præclarè Tertullianus lib . 1. adversus culpa , & negligentia , & quia divinæ illuſtratío .
Marcionein , Prima anima rationalis dos , T ei ni præbuit impedimentum .
nolitia eft. Et in Apolog.cap . 17. Surama eft de Verùm hæc ratio ſolùm probat , hominem in
lieti nolentium recognofcere quem ignorare non primo inſtanti usûs rationis , debere cognoſcere

poſſunt. Deum implicitè , ſub confuſa quadam ratione,


Non debentctiam prætermitti præclara Hila prout ſcilicet continetur ſub ratione boni hone
rij verba 11.de Trinit , hæc ſcribentis. N -que îti : quia ( ut ſupra annotavimus, & fuo loco
Tom . I. F iij
IO
VTAT
46 DISP

oitendemus ) puer perveniens ad uſum rationis , A ex creaturis cognoſcere : Inviſbilia enim Ders
non tenetur ſe convertere adDeum explicitè,& ut per ea qua facta funt intelleéta conſpiciuntur,
cognitum ur talem , ſed confusè tantùm & im
plicitè , quatenus ſcilicet continetur ſub ratione
beatitudinis ,vel finis ultimi honeſti, niſi in illo
A RT ICV V s IV .
primo inſtanti , tanta detur eiilluminatio à Deo ,
quod etiam ipſum in particulari, & diſtinctèco
gnoſcat. Polytheiſmus five Idololatria expugnatur,&
$. II. Summi Numinis unitas multipli
citer demonftratur.
Solvuntur objectiones,
Oft
Bjicies priino : quæ ſunt fidei, poffunt in 65.
Polytheiſmum & Idololatriam expugnemus,
fideles negativè , ut docet D.Thomas 2.2.quæft. & pluralitatem Deorum demonſtremus impoſſi
10.art .1.Sed Deum eſſe pertinet ad fidem , juxta B bilem , contra Gentiles & Paganos, quorum tan
illud Apoſtoli ad Hebræos il. Accedentem ad ta fuit cæcitas & dementia , ut innumerabilem

Deum , oportetcredere quia eft , o quod inqui planè Deorum multitudinem adoraverint. Nam
rentibus ſe renumeratoreft : Ergo hæc veritas po ut dicitEuſebius lib.s.præparationis Evangelicæ
teſt invincibiliter ignorari, cap. 15. 7 riginta Deorum millia in terra effe cen .
Reſpondeu negando Minorem : ut enim ſupra fisit itefiodus. Et D. Auguſtinus lib . 4. de civit.
annotavimus ex D. Thoma hîc art. 2. ad 1. exi Deicap.8. Quomodo (inquit ) poſsint uno loco li.
ftentia Dei, cùm poſſit evidenter cognofci, & ra bri bujus commemorari omnia nomina Deorum
tione naturali demonſtrari, per ſe non pertinet ant Dearum , qua illi grandibus voluminibus
ad fidem , ſed ſolùm per accidens , & reſpectû il vix comprehendere potuerunt, ſingulis rebus pro
lorum qui evidentem non habent de illa noti pria difpertientes officia numinum ' Segeres, ait,
tiam . Undehæc veritas , ut ibidem dicit S. Do non uni ſoli commendabantDeo ,ſed duodecim ,
ctor , magis eſt præambulun ad fidem , quam quos ibi commemorat , & ſubdit: Vnuſquiſque
articulus fidei , Fides enim ( inquit ) præfuppo domui fua ponit oftiarium , a quia bomo eß ,
nit cognitionem naturalem , ficut gratia naturam . C omnino fufficit: Tres Deos ifti poſuerunt , forcu
Adlocum Apoſtoli dicenduin eſt, quod D.Pau lum foribus , gardeam cardini , limentum limini.
lus loquitur deDeo ,ut eſt author ſupernaturalis , Denique tanta fuit cæcæ gentilitatis vanitas , ut
& remunerator in tali ordine,non autem de Deo ad hoininuin arbitria , divinitas aut concedere .
ut authore naturæ . Jua D. Thomas 2.2. quæſt. 1. tur, aut negaretur. Unde Tertullianus in Apo
art. 7. Vel quod hæc verba Apoſtoli verificantur logetico cap.s. Apud vo (loquitur ad Romanos)
in illis , quinon habent evidencem demonſtratio de bumano aibitratu divinitas penfitatur : niſi
nein de exiftentia Dei. bomini Deus placuerit , Deus non erit : Home
64 Objicies ſecundo : cognitio Dei non eſt nobis iam Deo propitius effe debebis.Cæterùm licet hic
immediatè å natura inſita , ſicut notitia primo gentilitatis error ,vel potiùs cæcitas, Evangelio
rum principiorum ( vt ſupra oſtendiinus fed ha Chriſti coruſcante , penitus contrita fuerit : iux
'becur folum per ratiocinationem & diſcurſum ; ta Iſaiæ prædi& ionem . Elevabitur Dominus fo . Cap.si
Ergo cum multi ſint homines inculti & agreſtes , lusin illa die, o Idola penitis conterentur , fue .
qui ſunt incapaces demonſtrationis & diſcurſus, runt tamen nonnulli hæretici , plures Deos in
in illis faltem dari poteſt ignorantia invincibilis D ducentes : nam Manichæi, Cerdoniani, & Gno .
de exiſtentia Dei. Unde dicit Molina , quod ex ſtici , duos Deos , unuin bonum , & alterum ma
multorum relatione audivit , Braſiliæ incolas lum eſſe dixerunt. Item Marcion , quem Tertul
nullum coluiſſe Deum , antequam à Luſitanis lianus , Murum Ponticum qui Evangelia corro .
edocerentur . fit, appellat , duos Deos affert , tamquam duas
Refpondeo concello Antecedente , negando ( inquit ) Symplagadas naufragij fui. Denique
conſequentiam : ut eniin ſupra annotavimus , ad Valentinianus illis antiquior , non folum duo lib.i.in
tollendım ignorantiain invincibilemn , non eſt ne ſumma principia , ut ifti : fed his liberalior ( in . Marcio
ceſſaria cognitio evidens & demonſtrativa , ſed quit idem Tertullianus) uſque ad triginta Aeo- nem
cap. s .
fufficit probabilis & conje & uralis , vel quæ ha num fætus , examen divinitatis effudit.
betur per relationem ,art inſtructionem aliorum ; Con tra han cGenti liu m & Hær eti cor um i
cæc . 66 .
quare ut ignorantia Deinon ſit invincibilis & in tatem , plures Sanctorum Patrum generosè de
culpabilis , ſatis eſt quod homini incidat aliqua certarunt. Iuſtinus Martyr , Ariſtides , Athana
cogitatio & cognitio probabilis ,quod in hoc uni fius contra Idola , Auguſtinus contra Fauſtum , &
verſo ita perfe & è diſpoſito , ſit ſupremus aliquis E in libris de civitate , Cyprianus libro de Idoloruin
gubernator cui ſit parendum , ſequendo bonum vanitate , alijque Patres , probantes etiam con
honeſtum & dictamen rationis , qualiſcuinque tra Manichæos , non eſſe duo prima principia , &
tandem ille fit ; hoc enim ipſo tenetur inquirere contra Tritheïtas , tres perſonas Trinitatis non
quis ſit ille , & quâ ratione colendus ? fi id (per. eſſe tres Deos . Sed inter omnes felicilis Tertul . Lib.si
nat , non habebit ignorantiam invincibilem , ſed lianus in Apologetico , in quo , ut fatetur La- Inftit .
vincibilem : ut ſi quis extraneum regnum ingref Etantius, Hanc caufam videtur planè peroraſe. cap. 4.
ſus, nefciat certo , an & qui fit Princeps qui illud Et ſanctus Hieronymus : Apologeticus ( inquit ) in Epift.
regit & moderatur , fi quid in ipſum committat , ejus , o adversùs gentes libri , cunétam feculi ad Mac
ſine dubio reus erit læſæ Majeſtatis. Unde ad il continent diſciplinam . Scripſit etiam idein Au- gnum .
lud quod addit Molina de Braſiliæ incolis , dicen thor aduersus Marcionem , & contra Valenti
dum eft , ex hoc non probari quod illa ignoran nianos , plures libros , in quibus illorum erro .
tia non fuerit culpabilis & vincibilis , quia illis rem forti & nervoſo ſtylo confutavit , & pluri
non defueremedia ad illam vincendam , cum ſolô bus ac efficaciſſimis rationibus oſtendit , quod
intellectus & rationis luminê potuerint Deuin Polytheiſmus eſt Atheiſmus, & plurium Deorum
DE EXISTENTIA ET VNITATE DEI. 47

admiſſio , unius veri Dei negatio . Eandem ve- A peritur aliquid omnino independens & impar
ritatem pluribus rationibus demonſtrat S. Tho . ticipatum .
mas 1. contra Gent.cap.42. & in hac parte quæft. Quinta demonftratio ,Deus eſt prima caufa, & 71
11. art. 3. quas breviter hîc inſeremus , & expo primum omnium rerum principium : Ergo unus.
nemus. Conſequentia probatur tripliciter. Primo , quia
Prima demonſtratio : Deus eſt eſſentialiter ſina id quod in rebus creatis melius reperitur, eſt uni

67. gularis : Ergo unicus. Conſequentia patet: de ra tas, five unio rerum mutua ;per hanc enim unumn
tione eniin ſingularitatis eſt immultiplicabilitas, quodque conſervatur , & fubſiſtir , & hac amiſsa
& incommunicabilitaspluribus numero diverſis : diſperditur & perit :oportet autem id quod in re
ſi enim homo v. g . peteret effentialiter differen bus eſt optimum , à primo principio proficiſci:
tiam Platonis , ſicutpetit rationale , non poſſet unitas vero & unio diverſorum , non fit aliunde ,
multiplicari numero , ficut non poteſt multipli quam ab uno : Ergo fi Deus fit prima cauſa , &
cariſpeciệ. Antecedens vero probatur : exiſten primum rerun principium , debet eſſe unus. Se
tia eſt de eſſentia & conceptu quidditativo divi cundó probatur eadem Conſequentia : in mun
cùm Deus ſit ens per eſſentiam , & B do enim relucet non ſolum unitas,fed etiam mula
ipſum eſſe per ſe ſubfiftens : Ergo & fingulari titudo : Ergo ille debet procedere ab uno princi.
tas . Probatur Conſequentia , cùm enim exiften pio ; ut enim infra dicemus , omnis pluralitas &
tia ſit ultimusgradus , ſupponens omnes alios, & multitudo , ad unum aliquod principium redu
præſertim fingularitatem , quæ ,ut dicit Porphy: cenda eſt. Tertio probatur : nam juxta commu
rius , ducit ad eſſe ; & cùm nulla res poſſit eſſe ne proloquium , virtus unita fortior eſt diſpersas
exiſtens niſi ſit ſingularis ( ut enim docet Ariſto & quò magis erit unita , fortior adhuc erit : cum
teles , ſubſtantiæ fecundæ , id eſt genera & fpe ergo primum omnium principium , habere de
beat infinitam virtutem , debet etiam habere
cies, non exiſtuntniſi in primis,id eft in fingula
fummam unitatem & fimplicitatem .
ribus ) manifeſtum eſt, quod ſi natura divina ,tan
tæ lit perfectionis & actualitatis , ut includat in Sexta demonſtratio , Deus eft fummum bo
72.
ſuo conceptu quidditativo exiſtentiam , à fortio hum , & ultimus finis :Ergo unicus.Probatur Con
ri includit eſſentialiſſimè ipſam ſingularitatem . fequentia , ut enim docet D. Thomas 1. 2. quæft.
Hanc rationem habet D. Thomas locis citatis, 1. art. 5. & 1. contra Gent. cap. 42. impoſſibile
eamque laudat Suarez in Metaphyſica , & egre- C eft dari duo ſummabona , & duos ultimos fines
giam ac ſubtilem appellat. fimpliciter. Primò quia ultimus finis , & fuin .
68. Secunda demonſtratio , quâ frequenter utitur mum bonum quod appetitur , ita implere debet
Tertullianuscontra Marcionem , ſic poteſt pro totum hominis appetitum , quod nihil extra ip
poni. Deus eſt ſummèmagnus: Ergo unus. Pro ſum appetendum relinquatur, quod effe non pof
batur Conſequentia:nam deratione ſummèma ſet , fialiquid extraneum ad ipſius perfectionem
gni, eft quod nihil ei adæquetur , nec par ha requireretur : underepugnat quod in duo ſic ten .
beat : parautem non habere,unicompetit : Ergo dat appetitus , ac ſi utrumque fit fummum &
fi Deus eft fummèmagnus , unus eft. Unde idem perfectum bonum ipfius. Secundò de ratione
Author ibidem : Veritas Chriftiana diftinétè pro ultimi finis fimpliciter , eſt quod ad ipſum om
nunciavit , Deus fi non vnus eft , non eft : quia nia ordinentur , & ipſe ad nihil aliud referatar ;
dignius credimus non effe , quodcumque non ita implicat autem quod fint duo quæ ita fe habeant:
fuerit , ut effe debebit. Ergo implicat dari duos ultimos fines . Minor
69 . Tertia demonſtratio , Deus eſt infinitus : Ergo probatur : nåm vel unum illorum ad aliud refe:
unus. Probatur Conſequentia:infinitum enim in D retur , vel non? ſi primum , illud quod referetur
aliquo genere , cùm contineat omnes perfe non habebit rationem ultimi finis : cum de ra
:

& iones illius , non poteſt eſſe niſi unum : v . g . fi tione finis ultiini ſit , quod ad nihil aliud refera
daretur linea infinita in genere quantitatis ,hæc tur : li ſecundum , aliud ad quod non referetur,
ellet una , nec poflet inultiplicari in plures li non erit finis ultimus, cùm de ratione illius fit
neas : ſi daretur fphæra infinita in genere figu quod omnia ad ipfum referantur. Tertiò , actio
ræ , eſſet unica , & nullô modô multiplicabilis , nes voluntariæ ex fineſpeciem ſortiuntur , non
ſed eſſet cubus , triangulus , quadrangulus, om poffunt autem habere plures ſpecies ſimul & feo
neſque figuras complecteretur : item ſi daretur mel : Ergo nec plures ultimos fines . Denique
infinitus numerus , effet unicus , & omnes re ( ut docet Ariſtoteles ) idem eſt ordo in finibus ac
rum ſpecies in ſe complicaret. Denique eadem in agentibus : Sed vna tantùm poteft dari prima
ratione demonſtrat D. Thomas quæft . unica de cauſa , & primum principium , ut fupra often
ſpiritualibus creaturis art. 8. Angelos ſub una dimus : Ergo etiam unus dumtaxat poteſt eſſe
cademque ſpecie non poſſe numerô multiplica ultimus omnium finis .
ri, quia ſunt formæ per ſe ſubſiſtentes abſque E Septima demonſtratio , Deus eſt ſupremus
materia , & infinitæ fecundùm quid : forma au mundi rector & gubernator : Ergo unus. Proba
tem ſubliftens , & à materia abſtracta ,non re tur Conſequentia : ut enim docet D. Thomas in
manet niſi una , in ſpecie una . Si enim daretur hac parte quæft . 11. art. 3. quæ diverſa ſunt & di
albedo abſque omni ſubjecto , vel abſque omni viſa , in unum ordinem non conveniunt , niſi ab
habitudinead illud , non eſſet poſſibile eam mul uno aliquo dirigantur, & ordinentur:multa enim
tiplicari ; cùm videamus quod hæc albedo non meliùs reducuntur in ordinem , per unum ,quam
differt ab alia , niſi per hoc quod eft in hoc vel per plura ; ex quo infert,oportere quod primum
illo ſubjecto . reducens omnia in unum > ſit unum cantum
Quarta demonſtratio , Deus eſt id quô nihil Quod etiam docet Cicero in libro de naturá Deos
melius excogitari poteſt : Ergo eſt unus. Proba rum , his verbis : Non poteft omnibus inter fe con
tur Conſequentia : quia melior eſt illa natura, in cinentibus mundi partibus, eflè perfectio ordinis
qua plenitudo effendi ita eminenter & unicècon nifi ex uno , o divino , continuato ſpiritu conti
cinctur , ut extra illam nihil fit niſi ab illa deri nerentur. Quare Ariſtoteles in politicis docet ex
vatum & participatum , quam illa extra quam ra omnibus regendi formis , perfectiſfimam elle
48 DISPVTATIO PRIMA

Monarchiam , ſeu regimen unius, illamque fupe- A impotentia cognoſcendi aliquid deſecognoſcibùs
rare Ariſtocratiam & Democratiam , id eft impe le, repugnat Deo , utpotè infinitè perfetto in ge
rium quod in ſolis optimatibus,vel in populo re nere intelligendi, & in omni alio genere perfe
ſidet ; firmiuis enim ac feliciùs adminiſtratur re &tionis : Ergo & c .
gnunillud vel reſpublica , in qua unius nutû & Decima demonſtratio. Si eſſent plures Dij, 76,
imperiô cætera reguntur. Hinc illi etiam apud nullus eorum eller omnipotens , nec proinde
quos Democratia viguit , ubi peculiaris aliqua Deus : pofito enim quod unus vellet creare , aut
difficultas exorta erat,aut grave periculum immi conſervare aliquam creaturam , vel alter poſſec
nebat , ut rebus arduis occurrerent , diſcrimen deſtruere illius opus, velnon ? Si fecundum , ille
que quod Reipublicæ impendebat , evaderent,ad non eſſecomnipotens. Si primum ,alter effet im
Monarchiam confugere , plenamque rerum ad potens & imbecillis , cùm non poflet proprium
miniſtrandarum poteftatem ,uni conferre coacti opus protegere & conſervare . Unde Athanafius:
ſunt. Sic apud Romanos in more femper fuiſſe Dicere plures Deos æqualiter potentes , eft dice
legimus, utduin ſummaurgeretneceſſitas, & res re plures æqualiter impotentes.
Romana in ultimum penè diſcrimen adducta ef- B Undecima demonſtratio. Si eſſent plures Dij, 77:
ſet , Dictatorem crearent , atque ad unius regi effent etiam infiniti : Sed hoc abfurdiflimum eft ,
men , tanquam ad unicum periclitantis ac prope & à nullo Gentilium Polytheorum adhuc aſſer
jam labentis Reipublicæ ſtabilimentum , confu tum : Ergo & c. Sequela probatur : fi enim eflent
13. Me. gerent.Unde idem Ariftoteles hanc Homeri ſen plures , non poſſent differre niſi ſolô numero :
taph . tentiam celebrat, Non eft bonum multitudo prin . quia fi differrent eſſentialiter,nullus eorum eſſec
cipatuum , unus verò Princeps , & hinc de hu infinitus fimpliciter, & in omni genere perfectio
mano ad divinum principatum conſcendens,con nis , cùm non contineret perfectionem ,per quam
cludit neceſſariam unitatem Principis Divini,licut alter effentialiter ab illo differret. Siautem folo
& terreni, & ſubdit quod ficut bonum familiæ & numero differrent, eflentinfiniti : Ergo & c. Mi
exercitûs, unum ducem & patremfamilias exigit, nor ſubſumpta probatur. Multiplicatio indivi
ita etiam bonum univerſi unum rectorem . Quo duorum ejuſdem naturæ , ſe habet per accidens
modo Hieronymus cum Ruſtico ſuo diſſerens. In quoad tantam vel tantam eorum multitudinem ,
apibrus ( inquit ) unus princeps , grues omnes fe & quantùm eſt de ſe poteſt procedere in infini
quuntur unam ordinélitterario .Imperatorunus, C tum : quâ enin ratione non repugnateffe duo vel
wnus Provinciæ Iudex , in navi gubernator unus, tria illiusindividua , ita abfolutè non repugnat
w in mundana fabrica unus opifex , ww unus efle quatuor , & centum , & mille , & fic dein
moderator. Quare etiam Virgilius 4.Georgicon , ceps in infinitum : cur enim potiùs fifteretur in
quando contigerit duos reges in examine apuni uno numero finito , quam in altero ? & cur natu
inveniri,hoc fàluberrimum agricolis dat conliliū . ra omnis creata multiplicabilis numericè,erit ca
Verum ubi duétores acie revocaberis ambo pax infinitæ multiplicationis individuorum , non

Deterior qui viſus , cum ne prodigus obfit: autem divina ? Ergo fi poffunt effe plura indivi
Dede neci , vacud finas et regnet in auld , dua naturæ divinæ, poſſunt eſſe infinita : Ergo de
Si ergo duosReges aut Duces , ne vile quidem facto ſuntinfiniti Dij ; quia reſpectu Dei , idem
apum exainen paticur:à fortiorinec plures recto eft efle, & poſſe eſſe.
res & gubernatores , ferre poteſt ſupremum or Ultima demonſtratio ſumipoteft ex ipſo natu
73,
bis regimen : quare oportet quod ſupremusmun raliinſtinctu hominum , quivel in medijs genti
di gubernator , omnia in unum finem dirigens, & litatis erroribus,tamen communiſermone Deum
Lib . de ordinans, unicus ſit. Sienim (inquitCyprianus ) D unicum ſemper agnoverunt, ut probat Tertullia .
Iwoloris Rex unus eft apibus, o Duxunus in gregibus, nus in libro de teſtimonio animæ ,ubi dicitEthni
a in armentis rector unus :multò magis mundi cos ſæpe dicere : Deus videt , fi Deus dederit, & c .
..

unus eft rector , qui univerſa quæque funt , ver Quod etiam teftaturLactantius lib.2.Inſtit.Chri.
bó iubet , rationédifpenfat , virtuté confummat. ſtian . cap . 1. ubi loquens etiam de Paganis, fic ha
Idem argumentum fusè proſequitur Athanaſius bet: Nam Q cùm iurant, o cùm gratias agunt,
in libro de ira Dei. non Deos multos , fed Deum nominant : adeo ip
74 Odava demonſtracio . Si darentur plures Dij, fa veritas, cogenté natura , etiam ab invitis po .
deberentinter fe differre,ſpecie vel numero : Sed
Foribus erumpit .
hoc eſtimpoſſibile : Ergo. Minor probatur : vel Huic autem veritati non obeſt myſterium Tri- 79.
enim illud per quod differrent , eſlet aliqua per nitatis perſonarum , revelationê divinâ cogni
fectio vel imperfectio ; neutrum dici poteft : Er tum : quia non propterea multiplicatur Deitas,
go . Minor quantùm ad ſecundam partem evi quæ in fingulis & omnibus una eſtnumero ;ideo
dens eft : repugnat enim in Deo eſſe vel concipi que omnes & fingulæ ſunt unicus Deus , unica
aliquam imperfectionem vel defectum . Probā- E prima cauſa , unum primum principium , unum
tur autem quantum ad primam : cùm enim Deus ſummum bonum , & ultimus finis , unus ſupre
ſit infinitus ſimpliciter, & in genere entis , in ſe musmundi Gubernator , & Monarcha & c. Addo
continet omnem perfectionem imaginabilem ,ac quod perſonæ divinæ ( ut docetur in materia de
proinde nulla perfectio poteft illi deeſſe . Trinitate ) non multiplicantur in ratione entis ,
Nona demonſtratio . Si eſſent plures Dij quo veri, vel boni, fed folùm in ratione rei, & quiddi
75.
modocumque diverſi : vel alter alterius fciret tatis,ſeu proprietatis relativæ ; unde ficut fi per
omnia ſecreta conſilia , ipſô licet invitô ,vel nef inpoſſibile tres proprierates entis ,unum ,verum ,
ciret? Si primum , par in utroque effet imbecilli & bonum , ſervantes eandem cuin illo identita
tas & impotentia occultandi ſua conſilia, cum ta tem , inter ſe relativè opponerentur , tunc ef
men ſit deratione libertatis, & perfectidominij, ſent plures paſſiones & proprietates realiter
quôd actus liberi & ſecreta cordium , invitó Dó diſtinctæ , & unica tantum entitas indiviſa : ita
minô non cognoſcantur. Si ſecundum , par in ſimiliter in myſterio Trinitatis , eſt unicum ,
utroqueeſſet ignorantia , & impotentia cognof ens fimpliciſſimum , increatum , & infinitum , &
cendi alterius fecreta & confilia: Atignorantia & folùm tres res , ſeu quidditates , yel proprietates
Telativa
DE NATVRA ET QUIDDITATE DEI. 49

relativa , realiter inter ſe diſtinctæ ; & idcirco ex A Notandum fecundo , naturam vel eflentiam in
pluralitate perſonarum in Deo , non ſequuntur Deo poffe duobus modis uſurpari. Primo largè,t
incommoda deducta ex Deoruin multitudine. & in ampla quadain ſignificatione , prout ſcilice .
Contra
Praxeä Unde Tertullianus : Trinitati non obftrepit Mo ſignificat ipſam entitatem , & ſubſtantiam in
cap.8 . narchia , @ Olxayop.ías Aatum protegit. Idem creatam Dei; qux ſe habet per modum tranſcene
eleganter docet Bernardus libro 5. de conſid . cap . dentis , & includitur in divinis relationibus &
8. Non abducimur ( inquit ) ab hac unitatis pro attributis , eo proportionali modo , quo ratio
feifione , affertione trium : cùm ir bacTrinitate entis creati & finiti imbibitur in omnibus diffe .
non recipiamus multiplicitatem , ficut nec folitu rentiis & modis rerum creatarum . Secundo pro .
dinem in unitate. Quamobrem cùm dico unum , priè & ſtrictè , prout natura concipitur in Deo
xonmeturbat Trinitatis numerus, quieffentiam veluti radix , & ratio à priori divinorum attribu .
non multiplicat, non variat , 'nec patitur. Rur. torum , à quibus proinde virtualiter diſtingui
fum cim dico tria , non me arguit intuitus unita tur , & in quibus ſub hac ratione non concipitur
tis, quæ illa quæcumque tria , feuillos tres , necin ut tranſcendentaliter incluſa . Et hæc diſtinctio
confisfionem cogit , nec in fingularitatem redi maximè præ oculis habenda eft : quia ( ut recte
B advertit Joannes à S. Thoma , & conltabit ex
it , ‫نی‬
infra dicendis ) ex ejus defectu & inadvertentia ,
Canaananaananaananaananaanaa
contingitmultos Authores æquivocare , & hal
lucinari in hac materia .
DISPVTATIO II.
Notandum tertiò : Duplicem eſſe conſtitutio 3.
nem rerum , unam quæ fit per compoſitionem ,
DE NATVRA ET QUIDDIT AT E five realem , five rationis cum fundamento in
Dei,
re : aliam verò quæ eſt puriſſima , & quæ exclu
Uın natura & quidditas rei , ſit funda dit omnem compoſitionem , ac diſtinctionem :
mentum omniuin quæ docentur in ali extremorum , quæque conſtitutio per ſimplici .
C qua ſcientia , & ratio à priori ,per quam tatem à Theologis appellatur. Exemplum primæ
proprietates de ſuo objecto demonſtrantur , an habemus in homine , qui phyficè conftituitur
tequam de divinis attributis, quæ ſunt velutidi ex corpore & anima , & metaphyſicè ex genere
vinæ naturæ proprietates & affectiones , diſpu & differentia . Exemplum verò ſecunde, in di.
temus , de ipſa natura , & quidditate Dei agen vinis perſonis, quæ conftituuntur per relatio
dum ea , quæ ita eſt ad intelligendum difficilis, C nes ,modo quodam puriſſimo , & libero ab om
ut ejus intelligentia , omnium Theologorum in ni compoſitione , five phyſica ſivemetaphyſica ;
genia ,vel torqueat , velabforbeat : ut enim in & de hoc inodo conſtitutionis loquimur , quan
bralt !
quit Nazianzenus : Certèhoc Deus eft , quod cùm do inquirimus, per quid natura divina , ſub ra .
dicitur , non poteft dici , cum æftimatur , non poteft tione naturæ , formaliter conſtituatur ?
æftimari , cim definitur ,definitione crefcit, quem Ex his ergo pater ſtatus quæſtionis: inquirimus As
omnia neſciunt , ou metuendo ſciunt. enim , per quid formaliter conſtituatur divina
natura , ſtrictè fumpta , & ut eft eminenti quo
dam modo radix divinorum attributorum , à qui.
ARTICVLVS I.
bus virtualiter diſtinguitur , ſeu diſtinctione raa
tionis permodum expliciti & impliciti , qualiter
Per quid natura divina , ſub ratione nature ,
ensdiſtinguitur à ſuis proprietatibus & modis.
Eradicisattributorum , formaliter
Circa quam difficultatem , tam variè opinan .
conftituatur ? tur Authores, & in tot dividuntur ſententias, ut
$ . I. tam multiplex opinandi , & ſentiendi diverſitas ,
D vix poſſit in ordinem redigi : omnes tamen len
' Aperitur difficultas , Qu referuntur fententie .
tentias , claritatis gratiâ , ad quatuor vel quin
Otandum primo : Quòd licèt omnia quæ que reduceinus.
NE ſunt in Deo ſint unum realiter , ubinon ob Prima ponic diſtinctionem virtualem in Deo
viat relationis oppoſitio : quia tamen unica & inter effentiam divinam ſub concep
tu eſſen .
fimpliciſſima divinitatis ſubſtantia , æquivalet tize , & ſub conceptu naturæ ; & ſub priori ratio .
variis perfectionibus , quæ in rebus creatis reali ne vult divinitatem conſtitui per conceptum en
liter diſtinguntur : hinc fit , quod in Deo , cum tis à ſe , vel ſubſtantiæ immaterialis per eſſen
fundamento in re concipiamus aliquam perfe tiam : ſub poſteriori verò , per intelligere divi
&tionem , quæ ſe habet permoduin naturæ , & num , uthabet pro objecto ellentiam divinam à
alias quæ habent rationem proprietatis & attri ſe ratione diftin &tam . Jta Petrus Corneio Ordi .
buti, & quæ ſecundùm noftrum modum conci nis Carmelitarum , infra quæſt. 14. quem aliqui
piendi, ad naturam divinam conſequuntur , il. ex recentioribus Thomiſtisſequuntur.
lamque veluti modificant , & trahunt ad aliam Secunda exiſtimar naturam divinam confti .
lineam . Sicut ergo , quamvis perſonalitas in E tuiper infinitatem , ſeu per cumulum omnium
Deo , cum divina natura , ejuſque attributis rea perfectionum quæ ſunt in Deo . Ita Scotus in r.
liter identificetur , nihilominus inquiri ſoler in dift . 3. quæft. 1. ejuſque Diſcipuliibidem .
Tractatu de Trinitate , per quid divinæ perſonæ Tertia naturam & quidditatem Deidocet con
conſtituantur ? an per relationes , vel per origi ſiſtere , in eo quod fitens à ſe , & per effentiam ,
nes ? Ita etiam quæritur à Theologis hîc , & in Pro qua ſententia citantur ex Thomiſtis Capreo .
fra quæft. 14. per quid conſtituatur divina natu lus, Bannez , & Ledeſma: & ex extraneis , Mo.
ra , ſub ratione naturæ , & uteminenti quodam lina , Vazquez , & Granado .
modo , eſt veluti radix , & ratio à priori , ſeu cau Quarta denique contendit eſſentiam ſeu na .
ſa virtualis divinorum attributorum ? Quod uc curam Dei , conſtituiper gradum intellectivum ,
inagis percipiatur , & in hacdifficili quæſtione, utpote perfectiſſimum ex tribus qui admittuntur
omnis æquivocatio tollatur, S naturarum conftitutivi , nempe efle , vivere , &
Tom , 1,
DISPVTATIO SECVNDA
50
so
intelligere . Sed Authores hujus fententiæ , ad- A fentiæ creatæ & ejus relationibus ( quæ duo in
huc inter ſe pugnant & diſcordant. Aliqui eniin creaturis per ſe pertinent ad diverſas lineas ) ideo
relationes in divinis , virtualiter diſtinguntur ab
contendunt , naturam divinam conſtitui perra
eſſentia .His præſuppoſitis.
dicem intelligendi ; alij vero per ipſum intellige
re puriſſimuin & actualiſſimum , ut eſt per fe Dico primò : Naturam & effentiam in Deo 7
ſubliftens in ordine intellectuali , & ultima hu non diſtingui virtualiter , ac proinde non effe
jus ordinis actualitas. Pro primaparte ſtant Cu illis aſſignanda diverſa conſtitutiva virtualiter
riel , Arrubal, & Philippus à S. Trinitate , alii diſtincta.
que recentiores. Secundæ verò adhærent ex Probatur primò: Vt enim expoſuimus in ſe
Thomiſtis Nazarius, Gonzalez , Salmanticenſes, cundo notabili , ea folùm virtualiter diſtingun
Joannes à S. Thoma ; & ex Patribus Societatis tur in Deo , quæ æquivalent pluribus , quæ ex
Suarez , Herice , & Hurtado : quibus adjungi genere ſuo , & ex propria rationeformali, in re
poteſt Iſambertus infra quæft. 14.art. 5. ubido bus creatis , diſtinguntur : Sed ratio eflentiæ &
per ellentiam , ita naturæ , non diſtinguntur in rebus creatis ex ge.
cet actualem intellectionem
eſſe divinæ eflentiæ conſtitutivain , ut ft ultima B nere ſuo , ſed tantùm ex limitatione & potentia

ejus Tatio & differentia . litate creaturæ : Ergo in Deo non diſtinguntur
virtualiter. Minorprobatur : idcirco enim in re
$ . II. bus creatis , eſſentia virtualiter diſtinguitur à na
tura , quia eflentia , quamvis actuata per eſſe , ad
Rejiciturdiſtinctio virtualisintereffentiam divi,
huc concipitur , & eft in potentia ad operatio
nam , fub conceptu efentia , fub
nem , ex eo quod non eſt actus purus , ſed poten
conceptu natura .
tialitatiadmixtus : unde ſi effentia rei creatæ tan
Oranduin primo : Perfectiones quæ ſunt tæ eſſet actualitatis & perfectionis , ut ſemper
ģ
N in rebus creatis , duobus modis poffe di eſſet actu operans , & non poffet quando eſt
ſtingui inter ſe : primoex genere ſuo , five ex pro exiſtens , ellevel concipi in potentia ad operatio
pria ratione formali ; ſecundò ex potentialitate, hem , tunc in ea non poflet cum fundamento in
feu limitatione creaturæ . Tunc diſtinguntur pri re , diftingui virtualiter eflentia & natura . Cùm
mo modo , quando pertinent ad diverſas lineas; ergo Deus fit actus purus , non folùm in ordine
id eſt quando diverſa objecta formalia reſpiciunt, c entitativo, ſed etiam intelligibili & operativo , &
ut intellectus & voluntas , ſcientia & amor , iu . ſubſtantia ejus tantæ ſit puritatis & actualitatis,
ftitia, & miſericordia : differunt vero fecundo utnon poſſit elle , vel concipi cum potentia ad
modo , quando licet pertineant ad eandem li exiſtentiam ,velad operationem , nullum poteft
neam , & habeant idem objectum formale , ſub in eo efTe fundamentum , ad ponendam diſtin
jectum tamen in quo ſunt , cùm ſit finitum & li ctionem virtualem inter ejus eſſentiam & na
mitatum , non eft tantæ perfectionis , ut poffit fie turam .
bi identificare ſuam ultimam actualitatem . Quo Confirmatur : In Deo concipidebetmajorpús
pacto diſtinguntur in rebus creatis , effentia & ritas & ſimplicitas , quam in rebus creatis : At
exiſtentia , intellectus & intellectio , voluntas & in illis non reperiturdiftin & io realis , ſed tantùm
virtualis inter eſſentiam & naturam , ut docent
volitio .
Notandum fecundo : Quod ut aliquæ perfe Philofophi in libris de Anima : Ergo in Deo ad.
tiones vel rationes , in Deo virtualiter diſtin mitti non debet diſtinctio virtualis inter ejus ef
guantur ,non ſatis eſt quod illæ æquivaleantplu ſentiam & naturam .
ribus rationibus vel perfectionibus , in rebus D Probatur ſecundò concluſio : Si in Deo natura
creatis realiter aut virtualiter diſtinctis : ſed ne. & eſſentia diſtinguerentur virtualiter , daretur in
ceſſariò requiritur , quod illa plura ex genere ſuo illo unitas quædam per accidens , ſaltem forma
fine diverſa , & ad diverſas lineas pertinentia . liter : Sed hoc repugnat divinæ ſimplicitati & pu
Unde quia in rebus creatis , ellentia & exiſten ritati : Ergo & c . Sequela Majoris probatur :
tia , int lectus & intellectio , voluntas & voli cilin enim eſſentia reſpiciat exiſtentiam tanquam
tio , non differunt ex genere ſuo , nec pertinent ultimam actualitatem ordinis entitativi, & na
ad diverſas lineas , cùm non habeant diverſa ob tura intellectualis ipſum intelligere , tanquam
jecta formalia , in Deo non diſtinguntur virtua proprium & ultimum ordinis intellectualis ac
liter , fed folâ diſtinctione rationis , deſumptâ ex tum ,ſi in Deo eflentia & natura virtualiterdiſtin .
ordine ad creaturas , & exmodo concipiendi res guerentur , etiam eſſe & intelligere , feu exiſten
divinas , per analogiam ad res creatas. Ratio au tia ordinis entitativi & intelligibilis , eadem dia
tem fundamentalis , ob quam ad diſtinctionem ſtinctione virtuali inter fe differrent; ac proinde
virtualem divinarum perfectionum requiritur non facerent in Deo unum per ſe formaliſfimè,
quod illæ æquivaleant pluribus ad diverſas li- E fed unum tantùm per accidens. Sicut eniin er
neaspertinentibus , redditur à Salmanticenſibus duabus exiftentiis realiter diſtinctis non poteft
Tract. 4.de volunt. Dei diſp . 2. dub . 1. in fine : · fieri unum realiter & identicè , ut demonſtracur
quoties eniin unaformalitas præſtat propria plu in Philoſophia ; ita ex duabus exiſtentiis virtua
rium unius lineæ , non æquivalet illis ut pluri liter diſtinctis , non poteft fieri unum per ſe for
bus , ſed ut unum ſunt , & quatenus ſpectant ad maliſfimè ,fed unum per ſe identicè tantùm.Un
illam lineam : fecùs verò quando æquivalet plu de in Tractatu de Trinitate oſtendeinus , relatio
ribus , ut ad diſtinctas lineas pertinentibus , ac nes divinas non habere propriam exiſtentiain ,
proindehæc æquivalentia virtutis arguit multi virtualiter diſtinctam ab exiftentia abfoluta di.
plicitatem virtualem , non verò illa prior . Unde vinæ eſſentiæ , quia aliàs non facerent unum per
licet intellectus divinus æquivaleat omnibus in ſe formaliter cum eflentia divina .
tellectibus creatis , non ideo eft virtualiter mul Denique probatur concluſio : Si ratio natura
tiplex , quia omnes illi pertinent ad eandem li intellectualis , eſſèr virtualiter diſtincta ab ellen
neam . E contra verò quia ſinpliciſſima forma tia Dei , ſub conceptu eſſentiæ , radicaretur in il
ficas divinæ ellentiz & relationis , æquivalet ela la : Sed hoc admitti non poteft : Ergo nec virtua
DE NATVRA ET QVIDDITATE DEI. SI

lis : illa diftin & io . Sequela patet : nam ideo at. A concurrerent omnes perfe& iones fimpliciter
tributa radicantur virtualiter in eſſentia , quia ab fimplices , & illa formaliter conſiſteret in cumu .
illa virtualiter diſtinguntur , & Deo ratione ela lo omnium perfectionum quæ ſunt in Deo , tam
ſentiæ conveniunt: Sed conceptus naturæ , iux bene concurreret ad conſtitutionem divinæ na
ta iftum modum dicendi , virtualiter diftinguitur turæ velle , quàm intelligere : Șed hoc dicine
à conceptu effentiæ , & Deo convenit ratione quit : Ergo nec illud .Sequela Majoris patet, Mi
illius : Ergo radicatur virtualiter in eflentia. Mi nor probatur dupliciter. Primò quia voluntas,
nor autem probatur, fi enim in eſſentia radica cum fit inclinatio conſequens ad naturam , ne
tur natura : Ergo pro priori ad conceptum natu ceſſariò debet eam ſupponere conftitutam , ac
ræ , falvatur in eflentia conceptus radicis, & con proinde ad ejus conſtitutionem concurrere ne
ſequenter ratio naturæ.Hæc ſecundaConſequen quit. Secundo quia fi velle divinum concurrerer
tia patet , nam ratio naturæ idem eft quod ratio ad conſtitutionem divinæ naturæ , ficut intellige
radicis.Priina autem probatur: eſſentia non con re , Spiritus San & usex vi ſuæ proceſſionis , divi
1
ftituitur radix conceptûs naturæ , per ipſum con nam naturam reciperet , ficut Verbum , ejuſque
ceptum naturæ , ſicur cauſa nequit per effectum B proceſſio non minuseſſetgeneratio , quam pro
conftitui : Ergo fi eſſentia eſt radix naturæ , in ductio Verbi : quod eſt contra fidem , ut dicemus
telligitur conſtituta in ratione radicis , pro priori in Tractatu de Trinitate,

ad conceptum naturæ .
$. I V.
$. III.
Refellitur tertia Sententia .
Impugnatur fententia Scoti.
İco tertiò : Natura Divina propriè & ftris 11 ,
10 . Ico ſecundò : naturam divinam non con DI Atè ſumpta , & quatenus eſt eminenti quo
D ftitui formaliter per infinitatem , vel per dain modo radix divinorum attributorum , non
cumulum omnium perfectionum quæ ſunt in conſtituiturper efle à fe , feu per rationem entis
Deo . increati , & per eilentiam , fed tantùm natura di
Probatur concluſio multipliciter. Primo quia vina large ſumpta , & quatenus dicit ipſam ſub
infinitas in Deo , non importat naturam ,ſed po ftantiam , & entitatem increatam Dei, commu
tiùsmodun naturæ : Ergo illam non conſtituit . C nem naturæ , relationibus , & attributis , & in il
Conſequentia patet , modus enim non conſti lis tranſcendentaliter incluſam .
tuit rem quam modificat , ſed illam ſupponit Probatur primò : quia ut docet D. Thomas
conftitutam . Antecedens verò probatur : tum infra quæſt. iz. art.u.adı. licet hocnomen , Qui
quia infinitas importatſolum , modum haben . eft , fic magis proprium nomen Dei, quam hoc
di aliquam perfectionem ſine termino & fine. nomen , Deus, quantum ad id à quo imponitur :
Tum etiam quia infinitas ſe habet refpe & u Dei, nam hoc nomen , Dexs imponitur ab univerſa
ficut finitas reſpectu creaturæ : Sed in creatura fi li providentia , quæ cum acum liberum impor
nitas non eſt natura , ſed modus naturæ : Ergo & tet ,magis diſtat ab effentia divina , quàm exi
infinitas in Deo . ftentia vel effe Dei , à quo imponitur nomen qui
Secundo , quod eſt tranſcendens & commune eſt. Sed quantum id ad quod imponiturnomen ad .
divinis relationibus & attributis , non poteft ef fignificandum ,eftmagis proprium hoc nomen Deus,
ſe conſtitutivum natura divinæ : Sed infinitas in quod imponitur ad fignificandam naturam divia
Deo eft quid tranſcendens , & commune rela nam , inquit ibidem S. Doctor : At ſi elle vel exi
tionibus & attributis : Ergo divinam naturam D ſtentia Dei, eflet ejus eſſentia , hoc elſet falſun ,
non conſtituit. Major conſtat , quia conceptus nam ut docet ibidem in corp . articuli, nomen
eſſentiæ ſeu naturæ , formaliter quâ talis eſt,non quieſ , ſignificat ipſum elle : Ergo & c.
convenit formaliter divinis relationibus & attri. Probatur fecundò concluſio ratione funda 13
butis; cùm ab illis virtualiter diſtinguatur , & fic mentali . Elle à ſe , ſeu ratio entis increati & per
veluti illorum radix , & ratio à priori. Minor ve eſſentiam , invenitur in omniattributo , & per
so probatur :ſcientia in Deo , ejuſque amor , & ſona divina, & in omnieo quod divinum eft : fi
potentia , intra propriam lineam ſunt infinita , cut ratio entis creati, & per participationem ,in
licut & paternitas , ac filiatio , & fpiratio activa , cluditur in omni eo quod creatum eſt . Ergo non
vel paſſiva : Ergo infinitas in Deo eſt quid tranſ poteſt iſte conceptus entis à ſe , ſeu per eſſentiain ,
cendens & commune relationibus & attri. diſcernere in Deo id quod eſt natura , ab eo quod
butis . eſt attributum , vel perſona , aut operatio : ſed
Tertiò , natura divina non eſt demonſtrabilis folùm id quod eft divinum in genere, ab eo quod
bilis folùm
per aliquam rationem à priori , fed potiùs eſtza eft creatum . Cùm ergo ſecundùm Philofophos,
tio à priori, per quam omnia attributa demon . E idem fit conſtitutivum & diſtintivum rei , evi
ftrantur : Atqui infinitas à priori demonſtratur, denseſt quod eſſe per ſe , ſeu ratio entis per el
probat enim D. Thomas infra quæſt. 7. art. 1. ſentiam , non poteſt conſtituere naturam divi
Deum effe infinitum , quia eſſe divinum non eft nam ſtrictè ſumptain , & quatenus eſt radix ác.
receptum in aliquo , ſed per ſe ſubſiſtens : Ergo tributorum , fed folùm eflentiam ſeu naturam
infinitas Dei non poteſt eſſe ejus quidditas ſeu divinam impropriè & large ſumptam , & quate
natura . nus importat ſubſtantiam & entitatem increa
Quartò , innaſcibilitas non eſt ſubſtantia Dei, tam , à creaturis diſtinctam , & tranſcendentali .
quoniam privativum nomen eſt , ut arguit D. ter fe habentem ad divina attributa & relatio .
Baſilius libro i.contra Eunomium : Sed etiam in . nes . Unde D. Thomas infra quæſt. 13. art. 11. &
finitas videtur effe nomen privativum , denotat in 1. dift. 8.quæft . 1. art. 1.in corp . & in reſp.ad
enim ſolùm carentiam termini, ſeu finis : Ergo 4.docet ex Damaſceno , quodhocnomen , qui
fimiliter infinitas non eſt quidditas ſeu ſubſtan eft , non ſignificat quid eſt Deus , ſed quoddam
mia Dei , ſed inter attributa negativa numeratur. pelagus ſubſtantiæ infinitum , quaſi non deter
Denique , ſi ad conftitutionem divinæ naturæ , minatum :id eft aliquid indifferens & quaſi trans
Tom . I. Gij
TIO
P VTA
52 DIS SE CVN V A

cendens in ordine increato , & commune ipli na- A $ . V.


turæ , relationibus , & attributis .
Confirinatur & declaratur vis hujus rationis , Rejicitur etiam quarta fententia , ww ultime.
hoc exemplo . Sicut homo dupliciter conſidera præfertur, a explicatur.
ri poteſt , primo quatenus eſt ens creatum , &
fub hac ratione conſtituitur per rationem entis Ico quarto , naturam divinam non conſti 16 .
ab alio , & participati ; ſecundo formaliter qua intellectualitatem radicalem
tenus eſt homo , & quædam ſpecies animalis , & per proximam vim intelligendi, ſed per ipfum
ſub hac ratione non conftituitur per rationem intelligere actuale.
entis ab alio , & participati , quæ tranſcendenta Probatur ratione fundamentali : natura di.
liter includitur in omniente creato , ſed per ra . vina , cùìm ſit a &tus purus , & omnis potentiali
tionalitatem ,per quam diſtinguitur ab aliis ani tatis expers , conſtitui debet modo puriſfimo &
malibus , & quæ eſt radix riſibilitatis , virtutis actualiſſimo , ac remoto ab omni potentialitate
admirativæ , & aliarum proprietatum humanæ & defectu : Ergo deber conſtitui per ipſum intel
naturæ . Ita fimiliter ſubitantia ſeu nacura divi- B ligere actualiſſimum , non vero per intelle & ua
na , duobus modis conſiderari poteſt : primo litatem radicalem , aut per vim proximam intel.
quatenus eſt ens increatum , à creaturis diftin . ligendi. Conſequentia patet , nam vis intelle &ti.
ctum , & ſub hac ratione concedimusillam con va , vel radix intelligendi , eft quaſi potentialis
ftitui per rationem entis à ſe , & per eſſentiam : ad a & u intelligendum , & concipiturpermodum
ſecundo formaliter , quatenus eſt natura , & ra a & ús primi, non vero permodum ultimæ actua .
dix divinoruin attributoruin , & fic dicimus il litatis , ſicut ipſum intelligere.
lam non conſtitui per rationem entis à ſe & per Confirmatur & declaratur vis hujus rationis, 17 .
effentiam , cum talis ratio fit tranſcendens , & & fimul præcipuum Adverſariorum fundamen .
cominunis eſſentiæ , relationibus , & attributis. tum convellicur . In Deo non poteft concipi cun
Tertiò probatur conclufio : quando Adverſa fundamento in re incellectualitas per modum
rij dicunt quod elle à ſe eſt conſtitutivum natu principij radicalis , vel per modum potentiæ , &
ræ divinæ : vel perly effe a fe , intelligunt non ađûs primi, in ordine ad intelligere per moduin
eſſe ab alio tanquam a cauſa , vel tanquam à actûs Tecundi : Ergo natura divina non poteft
principio : Neutrum dicipoteſt : Ergo efle à ſe C conſtituiper vim intelligendi, five radicalem , li.
divinam naturam non conſtituit. Minor pro ve proxiinam . Conſequentia paret, Antecedens
batur quantùm ad primain partem : quia non ef probatur. Non poteſt conſtitui conceptus ali
ſe ab alio tanquam à cauſa , convenit non folùm quis in Dco , cum fundamento in re , quantum
naturæ divinæ , fed etiam attributis , & perſonis, cumque præciſus , niſi in ea præciſionc ingredia.
& omni quod divinum eſt , cùm in Deo nihil pof tur ratio a & ûs puri, & excludatur omnis umbra
ſit eſſe cauſarum ; ac proinde non eſſe ab alio in potentialitatis , & a &tûs primi : Sed in conceptu
hoc ſenſu , non poteſt eſſe conſtitutivum naturæ intellectualitatis radicalis , aut vis proxima in .
divinæ , nec diſtinctivum illius à relationibus & telligendi, non ingreditur ratio a & üs puri , ne
attributis. Probatur etiam quantum ad ſecun que excluditur omnis umbra potentialitatis : Er .
dam partem : quia ſi non effe ab alio tanquam à go talis conceptus non poteſt in Deo admitti.
principio , eſſet ratio conſtitutiva naturæ divina , Minor probatur : actus purus formaliſſimè en
illa non conveniret Filio , nec Spiritui Sancto : actus ſuinmus , & ultra quem non eſt alia actua
cùm Filius habeat effe à Patre , & Spiritus San litas imaginabilis in illo genere & linca in qua
D
& us à Patre & Filio , tanquam à principio , ut eſt actus purus : Sed intelle & ualitas radicalis,
docetur in Tractatu de Trinitate. autvis proxima intelligendi,non ſuntactus ſum .
Denique concluſio ſuaderi poteſt hoc diſcurſu : mi & ultiini ordinis intellectualis , ſed ulterius
natura divina formaliter conſtituitur per gra in linca intelligendi eft ipſum intelligere, quod
dum intelle &tivum : Ergonon poteſt formaliter eft a &tus ulcimus & perfe & iſſimus : Ergo in con
conſtitui , per rationem entis à fe , & per eſſen ceptu intelle &tualitatis radicalis, aut virtutis pro .
tiam . Conſequentia patet , Antecedens proba. ximæ intelligendi , non ingreditur formaliſfimè
tur. Natura divina conſtitui debet per gradum ratio a & ùs puri, neque ab co excluditur omnis
perfectiſſimum , ex tribus quiadmittuntur natu potentialitas .
raruin conſtitutivi : ſcilicet effe , vivere, & intel Confirmatur ampliùs : ſi in linea intelligendi id
ligere : Sed gradus intelle &tivus eſt omnium per dividamnus virtualiter duos conceptus , unum qui
featiſſimus, cùm per illum conſtituantur perfet antecedat intelligere , ut eft a & us ſecundus , &
& iores crcatura univerſi , natura ſcilicet Angch qui conſtituatnaturam divinam ; alterum qui ſit
ca , & Humana: Ergo per talem gradum nacura ipfum intelligere , & qui ſe habeat per modum
divina conftituitur. E operationis , à tali natura intellectuali proceden
Confirmatur : homo dicitur ad imaginem Dei tis : de illo primo ſic præciſo & diſtincto , inqui
fa & us , ex eo quod participat intelle& ualitatem ro an intelligaturut actus purus in genere intelli
divinam , & Verbum dicitur fimile in natura Pa gendi, velnon ? Si ſecundum , nondum intelli
tri, cjuſque Filius , quia proceditper viam intel. gitur ut conſtituens naturam divinam , in cujus
lectus : Ergo natura divina conſtituitur per gra conceptu debetingredi formaliter ratio actûs pu
dum intellectivum . An vero conſtituatur per in riſſimi. Si primum : Ergo iam ibi relucet ipſum
tellectualitatem radicalem , vel per ipſummer in intelligere in acta ſecundo , & fic impoffibile eft
telligere actuale, 9. ſequenti dicemus. cum fundamento in re concipere in Deo vim ra
dicalemn vel proximam intelligendi , quæ fit prior
intellectione , & quæ antecedenter ſe habcat ad
ipſum intelligere ; ac proinde primus conceptus
divinitatis , & ratio conſtitutiva naturæ in Deo ,
hocipfo quod incipit à rationeactûs puri, inci
pere debet ab ipſo intelligere actuali, ut magis
DE NATVRA ET QVIDDITATE DET. $3

conftabit ex dicendisart. 3.ubioſtendemus, non A næ ( ut ſupra oftendimus ) debet pertinere ad


elle admittendam in Deo potentiam intellecti gradum intelligendi, cùm ille fit perfectiſſimus
vain , virtualiter ab intellcctione eflentiali di. ex tribus qui admittuntur naturarum conſtituti
ftinctam . vi : Sed nihil aliud ex his quæ pertinent ad talem
19 . Dico quinto :intelligere divinum , ſub concep gradum , poreſt formaliter conftituerenaturam
tu ſeu formalitate operationis , divinam natu divinam , præter ipſum intelligere puriffimum ,
ram non conſtituit . actualiſfimum , & per ſe ſubſiſtens : Ergo in eo
Probatur primò concluſio ex D.Thoma quçſt . forinaliter confiftit divina natura. Minor pro
1. de potentia art. 1. ad 1. ubi fic ait : Eft autem de batur : ad gradum intellectivum in Deo , pertinet
ratione operationis habere principium , non de ran primò ratio fubftantiæ immaterialis per effen
tione eſentiæ ; unde licet efentia divina non tiam , & radicaliter intellectivæ ; ſecundo vis
babeataliquod principium , neque re , neque ru proxima intelligendi , ſeu intellectus proximè
tione, tamen operatio divina babet aliquod prin . intellectivus : tertiò ſpecies ; quartò ipſun in
cipium fecundùm rationem . Quibus verbis infi telligere uthabet rationem operationis , & pro
B
nuat rationem fundamentalem noftræ conclu ut concipitur ut quædam emanatio à principio
fionis , quæ fic poteft proponi. Id in quo conſi intelligente ; & dinique idem intelligere , ut eſt
ftit rei cujuſcumque eflentia ,nihil omnino præ actus puriſſimus & per ſe ſubfiſtens in ordine
fupponit in illa : Sed intelligere divinuin , lub intelle & uali: Sed nullum ex his, præter ultimum ,
conceptu , ſeu formalitate operationis, præſup poteft habere formaliter rationem eſſentiæ ſeu
ponit aliquid prius in Deo , fecundùm noſtrum naturæ in Deo : Ergo & c. Minor probatur : ut
modum concipiendi : Ergo fub hac ratione & enim fupra oftendimus , ratio fubftantiæ imma
formalitate , non conſtituit naturam divinain . terialis , & radicaliter intellectivæ , ficut & vis
Major conſtat , eſſentia enim ſeu natura , eſt id proxima intelligendi , non exprimunt ſummam
quod primò concipitur in re. Minor vero pro actualitarem in Deo , nec ab eo excludunt om
batur : cùm enim intellectio , ut habet rationem nem umbram , & veftigiuin potentialitatis , ſed
operationis , fit vel concipiatur , ut emanatio concipiuntur per modum actus primi proximi
quædam à principio intelligente , ſecundùm mo vel radicalis . Similiter ſpecies intelligibilis con
dum noſtrum concipiendi, præſupponic princi cipitur per modum principij complenus, & fe
pium vitale & intelligens à quo egreditur : unde C cundantis in actu primo potentiam ad intelligen
ſicut in conceptu relationis includitur ratio ad , dum . Item intelligere ſub conceptu & forinali:
ſeu habitudo ad terminum , ita & in ratione ac tate operationis , ſupponit aliquid prius in Deo ,
tionis , ut talis eſt , includitur ratio ab , & ordo fecundùm noſtrum modum concipiendi , ut jam
ad principium à quo procedit . expoſuiinus : Ergo cùın natura divina debeat
Confirmatur : ficut enim licèt exiſtentia & ef conſtitui per modum actûs puriſſimi, & effe id
ſentia identificentur in Deo fine diſtinctione vir quod primo concipitur in Deo , hæc omnia non
tuali, exiſtentia tamen prout eminenter forma conftituuntformaliter naturam divinam , fed ip
liter habet rationem termininaturæ divinæ , eam ſummet intelligere puriſſimum , actualiſſimum ,
non conſtituit , fed fupponit , fecundùm 110 & per ſe ſubſiſtens , quod exprimit ſummam il.
ſtrum modum concipiendi : ita fimiliter , quam lius ordinis perfectionem & actualitatein , & eſt
vis intelligere divinum ſit Dei eflentia , & natu id quod primo in Deo concipitur : nomine enim
ra , ejuſque operatio , intellectus , ſpecies & c. Dei, concipimus intelligentiam puriſſimam &
quia tamen ſub ratione operationis , concipitur actualiſſimam , quæ ſemper ſit in actu ſecundo
ut egrediens à principio intelligente , ſecundum D intelligendi , & à qua excludatur omnis unbra,
modum noſtruin concipiendi illud præſupponit , omneque veſtigium potentialitatis , & defectus :
ac proinde ut fic non conftituit formaliter na unde ſicut interroganti quid fit Humanitas ? re
turam divinam : ſicut etiain eam non conſtituit, Atè reſpondetur , natura rationalis ; ita quæren
ut habet rationem intelle & ûs , & fpeciei intelli ti quid fit Deitas ? rectè reſpondebitur, natura
gibilis. ſummè , perfectiſſimè , & actualiſſimè intel.
Probatur fecundo : beatitudo Dei confiftitin ligens.
intelligere , utdicit operationem : ſicutdocet D. Confirmatur & magis illuſtratur hæc ratio : 23.
Thomas infra quæſt. 26. art 2. At Dei beatitu cùm natura divina fit perfectiſſima , & actus
do , non eft noſtro modo intelligendi Dei eſſen puriſſimus , debet conſtitui per gradum omnium
tia , fed ejus attributum : quare idem S. Doctor perfe&tiffimum , & per id quod in illomajorem
ibidem ad 1. ait , Beatitudinem non convenire exprimit actualitatem : Sed gradus intellectivus
Deo fecundùm rationem eſentia , fed magis fecun eſt omnium perfe& tiſſimus, & intelligere eſt id
dùm rationem intelle574 : Ergo intelligere divi quod majorem intra illum exprimit actualita
num , ſub conce; tu & formalitate operationis , E tem ; imó'eſtultima ejus actualitas , & fe habet
divinam naturam non conſtituit . in ordine intelligibili , ſicut exiſtentia in ordine
er. Dico ultimo: intelligere divinum , ſub concep entitativo , ur docet D. Thomas i.contra Gentes
tu formali ultimæ actualitatis completæ , & per cap .45. ratione 2. ubi ait quod intelligere compa
ſe ſubſiſtentis in genere intellectuali, eſſe conſti raturad intellectum , ficuteflè ad effentiam : Er
tutivum formale eſſentiz , vel naturæ divinæ . go natura divina per ipſum intelligere confi
Probaturprimò ex D.Thoma infra quæſt. 18 . tuitur.
art. 2.ad 1. ubiait : Sentire o intelligere cu bum Probatur tertiò ratione deſumpta ex D. Tho- 244
jufmodi , quandoque accipiurtur pro quibuſdam mainfra quæſt. 27. art. 6. Per illud conſtituitur
operationibus , quandoque autem pro ipfo effe fic formaliter natura divina , quod Verbum Divi
operantium : Ergo ex D. Thoma intelligere in num recipit ex viſuæ proceſſionis : Atqui recipic
Deo , non ſolum habeç rationem operationis, ipſum intelligere puriffimum & actualiſſimum :
ſed etiam eft ipſum elle , ſeu eflentia Dei ope Ergo illud eft naturæ divinæ conſtitutivum .
rantis . Major patet, quia Verbum Divinum per id quod
22 . Probatur fecundo : conſtitutivuin naturæ divi formaliter recipità Patre ex vi ſuæ proceſſionis,
Tom , I. G iij
:
DISPVTATIO SECVNDA
54
conſtituitur Filius ; utdocent Theologiin mate- A Objicies ſecundò contra candem conclufio.
ria de Trinitate : non poteft autem conftitui Fi nem : illa diſtinguntur virtualiter in Deo , quæ
lius , nifi per communicationem naturæ : Ergo æquivalent pluribus realiter , aut virtualiter di
& c. Minor autem probatur : ſecunda perſona ſtinctis in rebus creatis :Sed in creaturis natura &
Trinitatis procedit per modum Verbi : Sed eſſe eſſentia virtualiter ſaltem diſtinguntur, ut docent
Verbi , cùm fit terminus intellectionis , nihil Philoſophi in libris de Anima : Ergo & in Deo .
aliud eſt quàm intelligi , ſive exiſtere per ipſum Refpondeo diſtinguendo Majorem : quæ æ 271
intelligere: Ergo Verbuin Divinum recipit ipſum quivalent pluribus diſtinctis in rebus creatis , fi

Bši intelligere , ex viſuæ proceſſionis , illa diſtinguantur ex genere ſuo , vel ex propria
Confirmatur : D. Thomas loco citato probat ratione formali , concedo : ſi diſtinguantur fo .
proceſſionem Verbi Divini eſle generationem , lùm ex limitatione & potentialitate creaturæ ,
quia in Deo idem eſt eſſe & intelligere ; unde nego .
cùm per proceſſionem Verbi communicetur Explicatur : ex duplici capite poffunt aliquæ
formaliter intelligere , communicatur etiam for perfe & iones in rebus creatis realiter aut virtua
maliter & eſſe , ſeu natura divina ; & cùm com Iiter diſtingui, fcilicet ex propria ratione forma
municatio formalis naturæ fit generatio , pro- B li , ficut relationesmutuæ , propter oppoſitionem
ceſſio Verbi erit generatio . Sed hæc ratio D. quam habent, realiter inter ſe diſtinguntur. Et
ex limitatione & potentialitate creaturæ , quo
Thomæ , niſi ſupponeret quod intelligere fic
formaliter effe , ſeu natura Dei , non magis pro pacto intelle us & intellectio , effentia & exi
baret proceſſionem Verbi eſſe generationcm Atentia , fingularitas & ratio ſpecifica , realiter
quàm proceſſionem Spiritus San &ti ; cum velle aut virtualiter in creaturis diſtinguntur. Sicut
Dei, ex quo procedit Spiritus Sanctus, ſit iden ergo conſtat in his exemplis , quod talis diſtin .
ticè ipſa natura divina , & ab ea virtualiter tan dio realis aut virtualis,non habet locum in Deo ,
tìm diſtinguatur , ficut alia attributa : unde fifo có quod illa non oriatur ex propria ratione for
mali illarum rerum , ſed ex earum limitatione &
la identitas realis divini intelligere cum eſſe , ſeu
natura Dei , ſufficeret ad rationein generationis, potentialitate. Jta fimiliter , cum diſtinctio vir.
non minus proceſſio Spiritus San & i eſſer gene tualis quæ eſt in rebus creatis inter eſſentiain &
ratio , quam proceſſio Verbi: Ergo D. Thomas naturam , fundetur in ſola limitatione & poten
fupponitipſum intelligere eſſe Dei eſſentiam ſeu tialitate creaturæ ( ut ſupra oſtendimus ) illa non
reperitur in Deo , fed hæ duæ rationes in co di
paturam .
ċ itinguntur folùm per analogiam ad creaturas
$ . VI.
& ex modo noſtro concipiendires divinas, per ſi
militudinem & habitudinem ad res creatas.
Solventny objectiones. Objicies terció contra ſecundam concluſionem .
Bjicies primó contra primam conclufio . Illa eſt formalis racio quidditatis & eſſentiæ di
vinæ , quæ eft incommunicabilis creaturis : As
fola infinitas in Deo eft incommunicabilis rebus
3. ficait : Quia natura defignat principium nitus,
effentia verò ab efendo dicitur, polunt dici ali. creatis : Frgo illa ſola eſt formalis ratio quiddi.
qua unius natura , quæ conveniunt in aliquo ac tatis & cffentiæ Dei. Major videtur manifeſta :
tu , ficutomnia calefacientia , fed unius eſſentie illud enim debet effe conftitutivum eſſentiale rei,
dici non poffunt, niſi quorum eft unum ele . Et quod eſt ejus diſtinctivum , & quod nullatenus
ideòmagisexprimiturunitas divina ,per hocquod cæteris competit. Minor etiam non eſt minus
dicitur quod tres perſona funt unius effentia , certa : nam eile , vivere , intelligere , & aliæ per
quàm fi diceretur, quod ſuntuniusnature . Qui feâiones ſimpliciter fimplices , communicantur
creaturis : fola autem infinitasnon communica.
bus verbis S. Doctor videtur ponere diſtinctio .
nem virtualem inter eſſentiam & naturam divi- D tur ,nec communicabilis eſt : Ergo & c.
nam , & docere quod unitas in eflentia dicit in Confirmatur : ſi eſſentia & quidditas divina,
divinis majorem identitatem , quàm unitas:in non conſiſterer in infinitate , Deus non effet per
natura , ſe primo & eſſentialiterinfinitus : ficut quia ef
Reſpondeo D. Thomam ibiuſurpare naturam fentia hominis non conſiſtit in riſibilitate, ho
impropriè , & in ampla quadam ſignificatione, monon poteft dici per ſe primò & eſſentialiter
in qua folùm illa dicuntur eſſe ejuſdem naturæ , riſibilis : Sed hoc videtur abſurdum , ac dero
qujbus correſpondent actiones ejuſdem ratio gansſummæ Dei perfectioni : Ergo & c.
nis : ſive illarum principia diſtinguantur efſentia Ad objectionem reſpondeo negando Majorem : 29 .
liter, ut in fole & igne reſpectu calefactionis , fi ratio enjin in qua conſiſtit eſſentialiter natura
ve non , ut in duobus ignibus calefacientibus. divina, debet eſſe participabilis à creatura , di
Quia ergo unitas in natura , poteft in hac ampla minutè ſaltem & inadæquatè : nam ens per eſ
acceptione ſumi, unitas vero in eſſentia , folùm ſentiam ex ſua ratione habet , poſle ſe communi
dicitur reſpectu eorum quæ habent idem effe , care entibus per participationem ; & ipſa gratia
proptereà D.Thomas dicit, quod magis expri ſanctificans, eſt diminuta quædam & inadæqua
E
mitur unitas divina , per hoc quod dicitur , quod ta participatio divinæ naturæ : quare ex co
tres Perſonæ ſunt unius eſſentiæ , quàm ſi dica quod infinitas ſit incommunicabilis creaturis
tur , quod ſunt unius naturæ . non ſequitur eam eſſe Dei naturam & quiddita
Secundò reſponderi poteft , D. Thomam ibi tem ; ſed potiusmodum quemdam naturæ di.
folùm ftatuere diſtinctionem virtualem in rebus vinæ , ei proprium , & aliis naturis incommuni.
creatis inter eſſentiam & naturam : in divinis ve cabilem . Unde ad illud quod dicitur in contra
rò folam diſtinctionem rationis , quæ petitur ex rium , diſtinguo Majorem : illud eſt conſtituti
parte conceptûs formalis , & ex modo noftro vum rei , quod eſt ejusdiſtinctivum ab aliis , tan
concipiendi res divinas per analogiam ad res quam ratio ſpecifica, & differentialis , concedo:
creatas , in quibus natura & effentia virtualiter tanquam modus illi proprius , & aliis incommu
nicabilis , nego.
diſtinguntur.
DE NATVRA ET QVIDDITATE DEI. ss

Ad confirmationem nego ſequelam Majoris : A nem & actualitatem : Sed eſſe ,cùm fit magis ab
ut enim Deus dici poſſit per ſe primò & eflentia ſtractum & illimitatum , quam intelligere , ex
liter infinitus , ſufficit quod infinitas concipiatur primit majorem perfectionem & actualitatem :
utmodus divinæ naturæ , in ea tranſcendentali Ergo naturam divinam conſtituit.
ter imbibitus , & ab ea impræſcindibilis : ficutad Confirmatur ampliùs : EfTe à ſe , ſeu eſfe in
hoc ut creatura dicatur , & fit intrinſecè & eſſen creatum , priuseft quàm intelligere : Ergo cùm
tialiter finita , ſufficit finitatem efle modum ejus natura fit id quod primò concipitur in re , eſſe à
naturæ , ab ea inſeparabilem . ſe erit conſtitutivum naturæ divinæ , non vero
go . Objicies quartò contra eandem conclufionem : intelligere .
Ens infinitè perfectum debet includere in ſuo con Ad obje & ionein reſpondeo , quod quando 32.
ceptu quidditativo omnes perfectiones ſimplici Scriptura & Patres exprimunt effentiam & quid
ter ſimplices : Sed natura divina eſt infinite per ditatem Deiper eſſe, Teu per rationem entisper
fecta : Ergo debet eſſentialiter includere cumu eſſentiam , loquuntur de fubftantia & eſſentia
lum omnium perfectionum quæ ſunt in Deo , ac Dei largè fumpta , & quatenus habet rationem
proinde conſtitui per infinitatem . B tranſcendentis increati ; Deumque folùm confia
Reſpondeo diftinguendo Majorem :ens infinitè derant, ur ens increatum , & quatenus à creatu .
perfectum , debet includere in ſuo conceptu quid ris diſtinguitur : non verò ut eſt intra lineam na .
ditativo omnes perfectiones fimpliciter ſimpli turæ , & prout divina eflentia fe habet ut radix
ces,explicitè vel implicitè,concedo Majorem :ex divinorum attributorum , & ab illis virtualiter
>
plicitè , nego Majorem , & conceſſa Minori , dia diſtinguitur , de qua ſolum hîc agimus. Simili.
ftinguo Conſequens diſtinctione Majoris . ter quando D. Thomas docet nomen , Qui eft,
Dices , Ens infinitè perfectum debet includere effe Deo propriiſſimum , loquitur de Deo ſub il
in ſuo conceptu omnes perfectiones ſimpliciter lo conceptu generali & tranſcendentali entis in :
fimplices , perfectiſſimo modo : Sed perfectius creati , non verò ſub conceptu ſpeciali naturæ , ut
eſt eas continere explicitè , quam ſolum implici natura eft , & radix attributorum , ſub qua ra
tè : Ergo non folùın implicitè , fed etiam expli tione ibidem docet , hoc nomen non ſignificare
cirè , eas continere debet. ipſam naturam & .quidditatein Dei , ſed potiùs
Refpondeo diſtinguendo Majorein : Debet eas quoddam pelagus ſubſtantiæ infinitum : id eſt,ali
continere modo perfectiſſimo , quem petit aut C quod tranſcendens in ordine increato , & com
patitur natura divina , concedo Majorem : quem mune naturæ , relationibus , & attributis , ut ſu
natura divina non petit , autnon patitur , nego. pra retulimus.
natura autem divina , ut talis eſt , non petit , nec Ad primam confirmationein dicendum eſt , eſ 31*
patitur alium modum continendi divina attri fe
per fe , non exprimere majorem perfe io
buta , quam implicitè & radicaliter, quia natura, nem , & actualitatem , quam intelligere per ſe
ut natura eſt , fe habet , vel concipitur , per mo ſubſiſtens : quia licet eſſe ſit magis abſtractum ,
dum radicis , ſeu principij , faltem virtualis , ſua abſtractione potentiali & univerſali ; id eſt , ma
rum proprietatum , fubindequein ſuo conceptu gis commune & univerſale , quam intelligere ,
illas , explicitè faltem ,non includit , ſed radicali non tamen abſtractione formali , quia non eſt
ter tantùm & implicite. magis remotum à potentialitate : ſicut enim efte
Objicies quintò contra tertiam conclufionem : eſt ultimusactus ordinis entitativi, ita intelligere
Illud éft conſtitutivuin naturæ divinæ ,quod Deus eſt ultimaactualitas gradus intellectivi , ut docer
ſuam naturam & quidditatem declarans , expref Divus Thomas loco ſupra relato .
fit in ſacra Scriptura : Sed Deus in Scriptura D Ad ſecundam confirmationem diſtinguo Ante
facra ſuam quidditatem & naturam declarans cedens : effe à ſe , ſeu eſte increatum , prius eft
Moyfi ,Exodi3.,non aliter eam expreſſit , quam quàm intelligere ,permodum tranſcendentis, &
per hoc quod eft ipfum efle, & ens per eſſen communis prædicati, concedo Antecedens : per
tiam , dixit eniin , Egofum qui fum , cu qui eſt modum gradus quaſi differentialis naturain divi
.
:

mifit me ad vos : ſive ut habet verſio Græca , nam conſtituentis , nego Antecedens , & Conſe
bycoleiļu ó ñy : id eſt, ego ſum ipſum ens. Quæ ver quentiam : licèt enim ens , ſubſtantia , corpus, &
ba ponderans D. Hilarius libro 2. de Trinitate , vivens , ſint priora rationalitate ; tainen per iftam
hæc fcribit : Admiratus fum tam abfolutam Dei & non per illa ,natura hominis conſtituitur.
fignificationem , quâ Naturæ Divina incompre- '
$ . VII,
henfibilem cognitionem , aptiſſimo ad intelligen .
tiam humanam fermone loqueretur. Non enim Diluuntur argumenta quarta fententias
wliquid magis proprium Deo , quam effe intelligi
tur : quia id ipfum quod eft , neque definentis eft N favorem quartæ ſententiæ , quæ docer naa
wliquando , neque cæpti. E TA
TANturam divinam conſtitui per immaterialita
Accedit etiam D. Thomas , qui variis in locis tem , & intellectuali tatem radicalem , pluraſo
docet quod eſſe , eſt eſſentia , ſeu quidditas Dei. lent proponi argumenta , quæ breviter hîc pro .
Et 1. part. quæſt. 13. art. 11.affirmat nomen , qui ponemus ,acac diluemus .
eft , propriiſſimum eſſe inter omnia divina no In primis objicitur celebris authoritas D. Tho. 34
mina, ſicut & nomen illud ineffabile Tetragram mæ , qui infra quæft. 14.art.i. demonſtrat Deum
maton n'ny Icbova , quod Iudæipronuntiare non effe intelligentem , ex eo quod eſt iinmaterialis ;
audebant : eo quod ab ipſis haberetur facratiſſi Ergo ex D. Thoma, natura divina non conftia
inum , utpote nomen Dei primarium & eſſen tvitur per ipfum intelligere actuale , ſed per ra
tiale , radixque omnium aliorum nominumn ; il tionem fubftantiæ immaterialis , & radicaliter
lud enim deducitur à radice Hebraïca 7 Ha intellectivæ . Conſequentia manifeſta videtur ,
iah , quæ idem valet , aceſt ,de quo videri poteft natura enim & quidditas rei , elt id quod primò
nofter Malvenda Exodi 3.
in ea concipitur , & per quod cætera deinona
Confirmatur : Illa ratio eſt conſtitutiva natu Itrantur:
ræ divinæ , qua exprimit majorem perfectio . Secundo , Natura Divina debet proportions.
IO
PV TAT DA
56 DIS SE CVN

licer conftitui, ficut aliæ naturæ intelle& uales : A tura eſt , participare debet intelligere divinum ,
Sed natura Hominis , v. g . conſtituitur per hoc ſub ea ratione quâ eſt radix divinarum operatio
quod fit radicaliter intellectiva ,intellectione hu num & attributorum : quo modo participatur
manâ, & natura Angeli per hoc quod fit radica tantùm à gratia ſanctificante , non verò à lumi
liter intellectiva intellecione Angelica , unde ne gloriæ , aut à viſione beatifica : quia ſola
communiter dicitur, quod verba in definitioni gratia ſanctificans, eſt radix & principium , à quo
bus non dicunt actum , ſed aptitudinem : Ergo Huunt & emanant virtutes ſupernaturales & in
etiam natura Dei conſiſtit in intellectualitate ra fulæ , quæ ſunt participationes divinorum attri- Diß. a.
dicali ,non verò in ipſo intelligere actuali. butorum , ut oftendemus in Tractatu deGratia , art, for
Tertiò, Conceptus naturæ , eſt conceptusprin EG,
$ . VIII .
cipij & radicis operandi ; illa enim definitur prin
mum principium motûs & quietis : Ergo niſi in Solyuntur argumenta contra ultimam
vertamus definitionem naturæ non poſſumus conclufionem .
ejus conceptum transferre in Deum , niſi conſti
B Ontra ultimam concluſionem in primis ar-
tuamusnaturam divinam per principium , & ra 38,
dicein intelligendi. Coun d poteft ex authoritate D. Thomæ , qui
gui
Denique : Per illud conſtituitur formaliter na . infra quæſt. 26. art. 2. in corp.dicit , In Deo nor
tura divina, quod participatur á gracia ſanctifi eft aliud efle w intelligere fecundùm rem , fed
cante ; illa enim ( ut ſuo loco demonſtrabitur ) eft Lantùm fecundùm intelligentia rationem : Ergo
:

participatio formalis naturæ divinæ : Sed gra ex D. Thoma intelligere in Deo non conſtituit
tia , cùm fit habitus quidam ſupernaturalis , ſem naturam divinam . Conſequentia patet : fi eniin
parabilis ab actu ſecundo , participat tantùm in illud eller divinæ naturæ conftitutivum , non di
tellectualitatem divinam , non verò ipſum intel . ſtingueretur virtualiter ab efle & quidditate Dei,
ligere actuale , quod folùm participatur à viſio fubindeque in Deo eſſe & intelligere eſſent
ne beata , per quam beati conftituuntur in actu idem , non folùm ſecundum rem , ſed etiam fe .
ſecundo intelligentes , & videntes divinam ef cundùm intelligentiæ rationem .
ſentiam : Ergo natura divina per intellectuali Secundo , Natura & quidditas Dei , nihil om .
tatem radicalem , non verò per ipſum intelligere ninò ſupponit prius, etiam fecundùm rationem ,
actuale conſtitui. C & moduin noſtrum intelligendi : Sed intelligere
Ad priinum ſolutio conſtabit ex dicendis arti ſupponitaliquid prius in Deo , fecundùm ratio
culo ſequenti. nein , & modum noftrum intelligendi : Ergo in
Ad ſecundum , nego Majorem : cùm enim na conon conſiſtit natura & quidditas Dei. Major
tura angelica & humana ſint potentiales , debent conſtat , natura enim eft id quod primò concipi.
conſtitui per intellectualitatem radicalem , & non tur in re. Minor probatur : Intelligere in Deo ,
per ipſum intelligere actuale : natura verò divi. cilm fic operatio , ſecundùm moduin noſtrum
na , cùm fit actus purus , & omnis potentialitatis concipiendi , fupponit intelligentem , intelle
expers, non poceft confituiper vim intelligendi, &tum , & fpeciem incelligibilem : Ergo ſupponic
five radicalem , five proximam , ſed tantùm per aliquid prius ſecundùm rationem .
ipſum incelligere puriſſimum & a &tualiſfimum . Tertio , Intelligeredivinum , ſaltem præſup
Ad tertium dicendum eſt , conceptum naturæ , ponere debet aliquod objectum virtualiter à la
ut fic , & prout eſt analogicè communis adDeun diſtinctum , à qao ſpecificetur , & in quod con
& creaturas , eſſe quidem conceptum principij & naturaliter tendat : Sed illud non poteſt eſſe aliud
radicis refpe & u proprietarum , quæ ab illa dima- D quàm effentia , vel natura divina : Ergo intelli
nant, ac proinde naturam fervare etiam hunc gere in Deo ſupponic naturam divinam , ac pro
conceptum & rationem in Deo , & effe eminenti inde illam non conftituit , Minor eſt certa , &
quodam modo radicem divinorum attributo conftabit ex dicendis art. 5. Major vero proba
rum :non tamen eſt de ratione naturæ , ut fic , & tur :Siintelligere divinum , non præſupponeret
prout eft analogicè communis Deo & creaturis, aliquod objectum , à ſe virtualiter & ratione di
quod fe habeat per modum principij radicalis, ſtinctum , haberet ſeipſum pro objecto , & fic
vel proximiad actu intelligendum , fed hoc con non eſſetactus directus , ſed reflexus ; eſſer enim
venit folùm naturæ intellectuali creatæ , ut talis intelligere ſuiipfius : Sed hoc videtur abſurdum :
eft , & ratione potentialitatis , quæ non habet lo Ergo & c .
cum in natura divina , cùm fit a &tus puriſſimus . Confirmatur primò : Intellectio actualis ſup
37. ' Ad ultimum , conceſsâ Majori , diſtinguo Mi ponit objecti intelligibilitatem : Ergo intelligere
norem . Gratia non participat intelligere divi divinum ſupponit priùs ſaltem ratione eſentiam
num , adæquatè , concedo : inadæquatè ,nego . divinam ut intelligibilem , & conſequenter cam
Explicatur : Intelligere divinum , quamvis pu- E non conſtituit , ſed ſupponit priùs ratione cone ·
riſfimum & fimplicillimum , ratione tamen luz ftitutam .
eminentiæ & infinitatis ; gerit in Deo diverſa Confirmatur ſecundò : Volitio non poteſt eſſe
munia inadequata , ratione quorum poteſt di primum volibile : Ergo nec intelle &tio primum
verfimodè à creaturis participari : ut enim gerit intelligibile ,unde illa debet neceffario ſuppone
vices virtutis intellectivæ , participatur à lumine re aliquod objectum ratione diſtinctum , in quod
gloriæ ; ut fupplet rationein operationis & co connaturaliter cendat. Conſequentia videtur le
gnitionis , quâ Deus beatificatur , participatur gitima ex paritare rationis : Antecedens verò do .
per viſionem beatam ; ut autem habet rationem cetur à Theologis cum D. Thoma 1. 2. quæſt . 1.
naturæ , participatur à gratia ſanctificante : cùm art , I ,
enim propria ratio & conceptus naturæ , confia Quartò , Natura Divina deber eſſeradix , & ra
ftat in hoc quod fit principium motûs & quietis, tio à priori omnium divinorum attributorum a
ac proinde radix proprietatum & potentiarum , Sed intelligere in Deo non eft radix , nec ratio à
quæ ſunt principia proximaoperationis : ad hoc priori omnium attributorum , v. g . infinitatis,
gt aliquid participer naturain divinam , ut na. æternitatis & c. non enim ideo De: is eſt infinitus,
allt
DE NATVRA ET QVIDÕITATE DEI. 57

auræternus , quia intelligens : Sed quia ens pei A quàm radicalis intelligendi , eo ferèmodo quo
eſſentiam , & immutabilis : Ergo natura divi anima rationalis , eminenter formaliter conti
na non conftituitur per intelligere . net vegetativam & fenfitivam : unde ficut illa
Denique , Sinatura Dei conſtitueretur per in in homine non foluin eſt principium intelli
telligere , ſequeretur quod ſicut peccatum conti gendi,ſed etiam vivendi, & ſentiendi: ita etiam
netur in divino intelligere , ita etiam continere intelligere in Deo , non folùm eſt operatio , &
tur in natura Dei : Conſequens eſt falſum , & intellectio , ſed etiam principiun operans , &
repugnans ſanctitati divinæ naturæ : Ergo & An intelligens , intellectus , ac fpecies intelligibilis,
tecedens. fine diſtinctione etiam virtuali , cum ſola diſtin
39 . Ad primum reſpondeo , quod quando D.Tho &tionerationis , petita ex habitudine ad creatu
mas dicit , Non eft aliud ele, ca intelligere fe ras , & ex modo noſtro concipiendi res divinas,
candùm rem , fed tantùm fecundùm intelligentia per ſimilitudinem & analogiam ad creatas.
rationem , loquitur de diſtinctione rationis , quæ Ad tertium nego Majorem : Cùm enim obje- 430
fundatur in noſtro modo concipiendi res divinas &tum petat uniri intellectui , & quo perfectior
per analogiam ad res creatas, in quibus efle & B eſt intellectus , eo majorem cum ſuo objecto po
intelligere realiter diſtinguntur , & unum præ ſtuler unitatem ; intellectus divinus ad euin tans
fupponitur ad aliud : non autem de diſtinctione dem gradum perfe ionis , eminentiæ , ac fim
rationis , quæ habeat fundamentum in Deo , & plicitatis pertingit , ut fine ulla etiam rationis di
quæ à Theologis virtualis appellatur. Itinctione ( ſaltem virtuali, & cum fundamento
Sed contra hanc reſponſionem inftaripoteſt ex in re ) ipſum intelligere conſtitutivum , fit idem
alia authoritate ejuſdem S. Doctoris 1. ad Anni cum ſuo objecto . Unde D. Thomas infrà quæſt.
baldum diſt. 35. quæſt. 1. art. 2. ad 3. ubi inquit: 14. art. 2. Cùm I eus nihil potentialitatis habeat,
Sicut intelligere eft idem re cum eflentia , fed fed fit actus purus , oportet quod in eo intellechows;
differens ratione , ita co velle : Sed velle differt o intelleétum , fint omnibus modisidem . Qui
ab eſſentia divina virtualiter , & diſtinctione ra bus verbis excludere videtur diſtinctionem ctian
tionis fundata in re concepta , & non folùm in virtiralem inter intelligere divinum & ejus obje
modo noſtro concipiendi: Ergo & intelligere. ctum : fi enim hæc virtualiter inter ſe differrent,
Reſpondeo primò : D.Thomam ibicompara non poſſent dici eſſe omnibus modis idem . Ad
re intelligere cum velle, folùm quantùm ad ge- Ĉ probationem ejuſdem Majoris , dicendum eſt ,
nus diſtinctionis , in eo ſcilicet quod non diſtin intelligere divinuun eminentiſſimo modo effe ſi
guantur realiter ,ſed ratione, non tamen quan mulreflexum , & dire & um : reflexum , quia eſt
rum admodum . Velle enim , cùm ſic quid conſe intelligere ſui ; directuin , quia non habet aliud
quens ad naturam , & pertinensad diverſam lia objectum , ad quod per fe primo & connaturali
neam , diſtinguitur virtualicer ab illa : intellige ter tendat .
re vero , cùm fit conſtitutivum naturæ , ab ea lo Ad primam confirmationem , diſtinguo Ante
lùm diſtinguitur , diſtinctione rationis ratioci cedens : Intellectio a & ualis Supponit objectiin
nantis , & ex parte conceptûs formalis , non telligibilitatem :in actu permixto potentiæ , con
objectivi. cedo : in actu puro , & excludente omnem po
Secundó dici poteft , D. Thomam in eo loco tentialitatem nego :de ratione enim actûs pu
non loqui de intelligere effentiali , & conſtituti ri , eſt non ſolùm eſſe per ſe intelligentem in actu
vo naturæ , ſed de ſcientifico ,& attributali ,quod primo , ſed etiam per fe intelle & um in actu ſe
virtualiter diſtinguitur à natura divina , ficut & cundo : ex quo inferunt Thomiſtæ , in viſione
velle . D beatifica eſſentiam divinam ſupplere non ſolumn
Tertio reſponderi poteſt , illum loqui de eſſen rationem ſpecieiimprelli , & objecti intelligibi
tia divina , uthabet rationein tranſcendentis in lis, ſed etiam fpeciei exprellæ , & objecti actu
creati, & ſignificat ipfam ſubſtantiam , & enti inrellecti , ſeu verbi , & termini intrinſeci intel,
tatem increatam Dei, in qua acceptione, eſſen lectionis .
tia divina virtualiter diſtinguitur ab intelligere, Ad fecundam confirmationem , conceſſo An
Gicut & velle . tecedente , nego conſequentiam & paritatem :
48. Ad ſecundum reſpondeo concedendo quod in Ratio diſparitatis eſt , quia volitio , cum fit incli
telligere ſub conceptu formali actionis emanan natio conſequens ad naturam , ſupponit aliquid
tis ab aliquo principio, non eſt natura divina for prius , nempe bonum naturæ , quod debet primò
maliter , neque ratio conſtitutiva illius , noſtro velle : ſecus eſt de intelligere , quod eſt prima
modo intelligendi , ut diximus in quinta conclu operatio naturæ intelle&tualis , & veluti prima
Lione :tamen ſub conceptu formali ultimæ actua radix , & origo cæterarum .
litatis completæ , & per ſe ſubſiſtentis in ordine Ad quartuin reſpondeo , intelligere in Deo ef 45
intellectuali , eft ratio conſtitutiva divinæ natu- E ſe radicem omnium attributorum , cum hoc ta :
ræ , ut in ultima concluſione oſtendimus. Et in men diſcrimine , quod eorum quæ pertinentad
hoc ſenſu uſurpat D. Thomas intelligere infrà operationem , qualia ſunt ſcientia , fapientia, vo
quæft. 14. art.4.cùm ait , quod intelligere Dei eft luntas , amor , iuſtitia , miſericordia , & c. eft per
ejus fubftantia , ut patet ex his quæ dicit in co ſe & immediatè radix : eorum vero quæ perti
dem articulo , in reſponſ, ad 2. & 3. nent ad effe , & quæ funt velutimodi divinæ na
Secundo reſpondetur , quod licèt de ratione turæ , vel ejus proprietates quaſi tranſcendenta
operationis finitæ & limitatæ , & quæ eſt tan les, qualia ſunt infinitas , immutabilitas , æter
tùm operatio , fit præſupponere principium à nitas , veritas ,bonitas , & c .non eft radix iinme
quo egreditur , non tamen de ratione operatio diatè,& per fe , & ſub conceptu formali intelle
nis infinitæ & illimitatæ , & quæ eſt eminenter &tionis , fed mediatè , ratione entis increati , &
formaliter operatio : intelligere autem in Deo actûs puriin illa imbibiti. Sicut in hominepro
infinitum eft , ac illimitatum , & continet emi. prietates , quæ illi conveniuntformaliter quâ ta
nenter forinaliter rationem operationis , ſpe . lis eſt ,ut riſibilitas , vis admirativa & c . ſequun
ciei intelligibilis , & principij tam proximi tur ad ipſum ,mediante rationalitate , & different
Tom . 1 . H
IO A
VTAT VND
58 DISP SEC

tia ſpecifica : aliæ verò quæ funtmagis commu- A & Gabriel in 1. diſt. 35. quæft . 1.art. 1. quibus ex
nes , ut effe dormitivum ; vel quæ ſunt tranſcen . recentioribus adhæſit Raphaël de Averſa infra
dentales, ut ratio unius , veri , & boni , ſequun quxſt. 14. ſect . 1. ubi docet rationem quâ D.
turadipſum , mediante gradu generico animalis, Thomas ibi probat Deum efſe ſummè intelligen .
velmedia ratione entis in ipſo tranſcendentaliter tem , quia elt ſummèimmaterialis , demonftrati
incluſa . vam non effe , fed folùm ex probabilibus prin
40 . Ad ultimum nego ſequelam Majoris : quam cipiis procedere.
vis enim peccatum contineatur in divino intelli Sententia tamen affirmativa , quæ afferit im
gere , non tamen propterea dici poteſt illud con materialitatem efle rationein à priori intelle .
tineriin natura divina , formaliter quâ talis eſt : ctualitatis , ac proinde raționem D. Thomx elle
quia quando dicitur peccatum contineri in natu demonſtrativam , & à priori , faltem quoad nos,
ra divina , ſenſus eſt , illud in ea contineri tan communis eſt , non folùm apud Thomiſtas , ſed
quam ejus effectum , vel ſicut ejus proprietatem , etiam apud extraneos, eamque tenent Suarez 2.
quod repugnatdivinæ ſanctitati : ut autein dica tomoMetaph . diſp . 35. ſect . 5.Molina , Grana
tur contineriin intelligere divino , ſatis eſt quod B dus, Herice , & alij ; quæ ſententia non aliter eſt
in eo contineatur permodum objecticogniti. probanda , quàm rationem D. Thomæ expli
Poteft etiam abfolutè negari , peccatum conti cando , & objectionibus in contrarium reſpon
neri , etiam per modum objecti cogniti, in intel dendo .
ligere conſtitutivo naturæ divinæ : quia ut dice Ratio ergo D. Thomæ fic proponitur. Imma 49 .
mus in Tractatu de ſcientia Dei ,intelligeredivi terialitas eit ratio cur aliquid fit cognoſcitivum :
num , ſub ea ratione quâ eſt naturæ divinæ con Sed Deus eſt ſummèimmaterialis : Ergo & ſum
ſtitutivum , non ſe extendit ad creaturas, nec pro mè cognofcitivus , & conſequenter intelligens;
indeattingit peccata , fed folùm quatenus eſt at nam ſupremainter omnes cognitiones , eſt intel
tributale & ſcientificum : unde ex eo quod Deus lectio . Minor eft certa , immaterialitas enim ,
cognoſcat peccata , ſolùm inferripoteft , eacon- . velſumitur pro excluſionemateriæ , vel pro ex
tineri in ſcientia Dei , non tamen in ejus natura cluſione potentialitatis , vel pro elevatione ſu
vel eſſentia . pra materiam , & non iinmerſione in illam : Deus
autem , cùm fit actus purus , materiam & poten
Ctialitatem omnem excludit , & fupra omnem
A RIICV I V S II, conditionem materiæ elevatur. Major autem of
tenditur primoex Philofopho 2. de Anima textu
Que formalitates ad intellectum pectantes , 124. ubi docet quod plantæ non cognoſcunt ,
in Deo conftituendæ fint. quia materiales ſunt; ſenſus autem cognoſcitivus
47. eſt , quia eft receptivus ſpecierum ſinemateria ,
Vjus difficultatis reſolutio neceffaria eft ad & conſequenter aliqualiter immaterialis , id eſt
plenam & perfectam notitiam eorum quæ materix conditionemexcedens. Intellectus etiamn
diximus articulo præcedenti ; ideoque eam hîc humanus el magis cognoſcitivus , quia magis
inſerimus , quamvis plures illam rejiciant uſque immaterialis , id eft magis ſeparatus à materia ,
ad quæſtionem 14. Ut autein ſtatus quæſtionis & minùs immixtus illi , ut docetur 3. de Anima
clarè percipiatur. textu 4. Item quia Angelus in immaterialitate
Sciendum eft , plura in intellectu creato inve ſuperat animam rationalein , utpote nec depen
niri , de quibus dubitari poteft , an fint etiam in dens à materia , nec illam informare potens ,
intellectu divino conſtituenda. Primum eſt iin- D animam rationalem in cognoſcendo excedit : Er
materialitas , de qua poteft effe dubium , an fit in go immaterialitas eſt ratio cur aliquid cognoſci
Deo radix , & ratio å prioriintellectualitatis . Se tivum ſit . Unde egregiè Tertullianus lib.de Ani
cunduin eſt potentia intellectiva , quæ eſt princi ma cap . 20.Opimitas fapientiam impedit , exili.
piuin proximum intelligendi. Tertium , ſpecies tas expedit.
objectivè concurrens, & complens, ac fæcun Secundò probatur : Immaterialitas eſt ratio so.
dans ipſam potentiam ad actu intelligendum . cur aliquid fit intelligibile in actu , utenim docet
Quartum , habitus intellectuales ad intelligen D. Thomas 1. contra Gentes cap . 44.ex hoc for
dum facilitatem præſtantes . Quintum , ipſa in mæ ſunt intellectæ in actu , quod funt finemate
tellectio . Sextum , ſpecies expreſſa , ſeu verbum , ria , id eft per hoc quod abſtrahuntur à conditio
quod eſtterminus ejus intrinſecus. Denique,ob nibus materialibus , cum quibus ad extra inve
jectum formale & primarium , tam motivum , niuntur : Sed intelligibile in actu fit unum cum
quàm terminativum . De his ergo omnibusdubi intellectu intelligente in actu : Ergo immateria
tatur , an forınaliter , vel tantùm eminenter in litas eſt etiam ratio activæ intelligibilitatis .
Deo reperiantur : Pro reſolutione prima diffi- E Tertiò probatur : In hoc cognoſcentia diffe- SIS
sultatis ſit.
runt à non cognofcentibus , quòd hæc nihil ha
bentniſi formam ſuam tantùm : illa verò , præ
. I.
ter formam propriam , nata ſunt habere in ſe
An immaterialitas in Deo fit radix etiam formam rei alterius , per fpeciem repræ
intellectualitatis ? ſentativam illius : Sed capacitas habendi formas
aliarum rerum , convenit ratione immaterialita
43. Egativam fententiam tenuere quidam , tis : Ergo immaterialitas eſt ratio cognoſcibilita
quos fine nomine refert Aureolus in 1. dift, tis activæ . Major conſtat , nam ſpecies rei cogni
35. art. 2. afferences ex immaterialitate non in tæ eſtin cognoſcente , & per eam fit intellectus
ferri à priori intellectualitatern activam , ſed tan in actu : Atſpecies repræſentativè continet for
tùm à pofteriori , & à ſigno : quatenus ex nega mam & naturam obje& i : Ergo cognoſcens, na
tionemateriæ colligitur nobilitas entis , cui no tum eſt habere in ſe formam rei quam poteft com
bilis operatio debetur , & conſequenter cogni gnoſcere.Unde Philoſophus 3.de Anima tex . 37 .
tio. Pro qua etiam fententia referuntur Ocham docuit animam efle quodammodo omnia , quia
DE NATVRA ET QVIDDITATE DEI. 59

eft omnium cognoſcitiva, Minor autem proba. A ſes , loco citato , referentes Capreolum , Caieta .
tur : Capacitas habendinon ſolùm forinam pro num , Ferrarienſem , & omnes Diſcipulos Divi
priam , ſed etiam alterius rei , eſt amplitudo & il Thomæ , fieri ſolent plures inſtantiz , quæ in Tra
limitatio quædam : Sed immaterialitas eft ratio & atu de Viſionebeata , ubidehoc iterum redibit
amplitudinis & illimitationis in forma: Ergo eſt ferino,commodiùs proponentur ac diluentur.
fatio iſtius capacitatis . Minor patet ,nam coarc Objicies ſecundo : Datur natura cognoſcitiva su :
tatio & limitacio formæ provenit à materia , & materialis : Ergo immaterialitasad rationem co .
conſequenter materialitas eſt ratio coarctationis gnoſcitivineceſaria non eft , & conſequenter ne .
formæ : Ergo immaterialitas eſt ratio amplitudi quit efle ratio à priori virtutis cognoſcitiva . Se.
nis , & illimitationis formæ , & conſequenter eſt cunda conſequentia , ex prima evidenter colligi
ratio prædictæ capacitatis . tur :prima verò ex Antecedenti : Antecedens au
tem conftat , natura enim ſenſitiva eſt materialis ,
$ . II.
& tamen eft cognofcitiva : Ergo datur natura co
gnoſcitiva materialis.
Præcipue obje &tiones folyuntur, B
Refpondeo ex doctrina D. Thomæ quæft.de
Ontra hanc doctrinam & rationem D.Tho . ſpiritualibus creaturis art. 2. in corp . & 2. cont.
re. Cme, plura & dificilima objici pofluntar Gent. cap .68. ad finem : immateriale ſumitripli
gumenta. Primum eſt , non cognoſcentia , pre citer , primopro excludente informationem ma
cer formam propriam ,aliorum formas recipiunt: teriæ , ſecundò pro independente à materia , ter
Ergo differentia à Divo Thoma ftatuta , inter tiò pro excedente conditionem materiæ in agen ,
cognofcentia & non cognoſcentia , falfa eft , & do & recipiendo . Primo modo natura angelica
conſequenter ejus ratio falſo nititur fundamen eſt iinmaterialis ,non enim à materia dependet,
to . Conſequentia patet , Antecedens probatur : necmateriain informare poteſt . Secundo modo
aqua enim recipit in ſe calorem : calor autem non anima rationalis iminaterialis eft, licèt enim ma
eſt propria formaaquæ : aër etiam in ſe recipit teriam informet , eſt tamen independens ab illa .
ſpecies intentionales : Ergo non vivencia , & Tertio modo anima ſenſitiva eft immaterialis ,
non cognoſcentia , apta ſuntin ſe recipere , non quamvis enim dependeat à materia in eſſendo ,
ſolùm proprias formas , ſed etiam formas alio . & ideo immaterialis entitativè non ſit ; recipit
rum , C tamen fpecies intentionales inodo repræſentati,
33. Reſpondeo cum Carmelitis Salmanticenſibus, vo , & operatur independenter à qualitatibus
tract. 3.diſput. 2. dubio 1. & 2. duplex effe nota quæ ſunt diſpoſitiones materiæ : vifio enim non
bile diſcrimen inter cognoſcentia & non cognof elicicur medio calore , aut frigiditate , ficcitate ,
centia , quantùm ad propoſitum . Primum con aut humiditate , quæ ſunt diſpoſitiones materia :
fiftit in eo quod non cognofcentia recipiunt alic unde quanvis fit entitativè inaterialis , non ta .
nas formas ,non tamen eaſdem cum eis à quibus men eſt materialis immerſive ; hoc eſt totaliter
illas recipiunt: nam aqua v.g. recipiens calorem immerſamateriæ , fed excedens illius conditio .
ab igne, non recipit eundem numero calorem ig nem in recipiendo , & agendo : quare Philofo .
nis , ſed aliin diſtinctum realiter , & idem con phus 2.deAnimatextu 124.docuit plantas non co
tingit in aliis non cognoſcentibus : cognoſcentia gnoſcere , propter ſuam materialitatem : fenfus
verò apta ſunt in fe habere formas aliarum re autem (inquit ) cognoſcitivus eſt , quia receptia
rum , eaſdem fpecie & numero , abſque reali di vus ſpecierum ſinemateria .
ftinctione ab illis à quibus recipiunt formas ; Ex quibus ad argumentum in forma reſponden
nain ſpecies lapidis, quâ intellectus conftituitur D tur diſtinguendo Antecedens. Datur natura con
in actu ad intelligendum lapidem , continer in ſe gnoſcitiva cognitione perfecta , quæ materialis
formam & naturam lapidis, eandem realiter cum eſt , nego Antecedens : cognitione imperfecta,
illa quæ in lapide ad extra invenitur , non qui ſcilicet ſenſitiva , ſubdiſtinguo Antecedens: quæ
dem ſub modo eſſendi naturali (hoc enim eft im materialis eſt entitativè , concedo Antecedens :
poſſibile ) fed intelligibili & intentionali , quia immerſive , id eſt omnino immerſa materiæ , &
ut docet D. Thomas 1. de Anima lect. 24. & 7 , ab illa totaliter comprehenſa , nego Antecedens;
Metaph . lect.6. ſpecies rei intelle &tæ , eſt quid & diſtinguio Conſequens : non requiritur imma.
ditas ejus, & 4.contra Gentes cap. 14. docet ver terialitas ad rationem cognoſcitiviperfe & è , ne
buin noftri intellectûs, ex ipfa re intellecta habe go conſequentiam : ad rationem cognoſcitivi
te ut intelligibiliter eandem numero naturam imperfecta , ſubdiſtinguo Conſequens : imma
contincat, terialitas ſumpta pro independencia à materia ,
Secunda differentia , ex qua ſumitur ſecunda concedo conſequentiam : ſumpta pro exceſſu fina
ſolutio argumenti propoſiti eſt , cognofcentia pra conditionem materiæ , & non immerſionein
recipere in ſe aliorum formas , ſcilicet ſpecies in . E illa , nego conſequentiam . Itaque ad cognitio,
tentionales , per identitatem cum illis , taliter nem perfectam , qualis eſt cognitio intelle&tiva,
quòd intellectus actuatus ſpecie lapidis, identi requiritur principium iinmateriale entitative
ficetur cum lapide , & cum ſpecie repræſentativa hoc eſt independens à materia in eſſendo : ad coa
illius , non quidem in eſſc entitativo & naturali , gnitionem verò imperfectam , qualis eſt ſenſitia
fed in eſſe intentionali & intelligibili : iuxta illud va , non exigitur principium immateriale in ef.
quod docet Philoſophus 3.de Animatextu 37.-A ſendo , id eſt à materia independens ; ſed imma.
xima intelligendo fit omnia ; Atvero non cognof teriale per exceſſum ſupra conditionem materiæ ,
centia , non recipiunt formas aliorum , per iden & negationem totalis immerſionis in illa .
titatem cum formis ,nec cuin illis à quibus tales Objicies tertio: Dantur plures formæ immate .
forinas recipiunt ; & in hoc etiam ftat differen riales, quæ non ſunt cognoſcitivæ : Ergo imma.
cia à D. Thoma ſtatuta , inter cognoſcentia & terialitas non eft ratio à priori virtutis cognoſci.

non cognoſcentia . tivæ , & conſequenter non poteſt demonſtrari a


Contra hanc doctrinam , quam laro calamo, priori per illam . Conſequentia patet, Antece
& erudicè , ut alia , proſequuntur Salmanticen dens verò probatur : voluntas enim , eiuſque
Tom . I. Hii
60 DISPVTATIO SE CVNDA

actus & habicus in illa reſidentes , capaces co- A creaturæ , ut ſupra declaravimus :Ergo immatta
gnofcendinon ſunt , & tamen ſuntformæ imma rialitas in Deo non poteft effe ratio à prioriper
teriales : item intelle&tus agens , ut docent Phi . quam illa demonftrentur.
lofophi in libris de Anima , cognoſcitivus non Huic argumento variè reſpondent Authores ,
eſt , quamvis Grimmaterialis : Ergo danturplu In primis enim aliqui dicunt , quod licèt cogni.
res formæ immateriales , quæ non ſunt cognof tio in Deo non differat virtualiter ab ejus imina
citivæ , terialitate , ſcientia tamen quatenus dicit ſpecia
Reſpondeo primò, quod quando D. Thomas lem modum cognitionis , & prout confticuicſpe
docer iinmaterialicacem in formis elle radicem ciale attributum , ab illa differtvirtualiter. Vnde
virtutis cognoſcitivæ , hoc non debet intelligi de cùm D. Thomas art, 1. quæſtionis 14. folùm in
formis accidentalibus, ſed ſubſtantialibus : non tendat , ex ſumma Dei immaterialitate deinon ,
çnim omnis forına accidentalis immaterialis , eſt ſtrare dari in illo ſcientiam , ejus ratio eft demon
cognoſcitiva , ſaltem formaliter , ut patet in ſtrativa , & à priori.
exemplis adductis ;nulla tamen datur forina ſub Secundo alij refpondent , exiſtentiam divinam ,
Hantialis immaterialis , quæ non fic cognoſciti- B fub conceptu eflentix , diſtingui virtualiter à na
ya ut quo , id eft radicaliter elicitiva cognitionis, tura ſub conceptu naturæ ; & quia in ratione ef
per modum principij quo. ſentiæ conftituitur per immaterialitacem , in ra .
Reſpondeo fecundo : omnem formam imma . cione vero naturæ , per intelligere , rectè demon
terialem , etiam accidentalem , elle cognoſciti. ftratur à D. Thoma , Deum eſſe ſummèintelli
vam ,non elicitivè , & formaliter , ſed conſecu gentem , quia eft fummèimmaterialis .
tivè, velantecedencer : voluntas enim , & habi. Tertio alij putant ab hoc argumento ſe expe
ļus in ea reſidentes , neceſſario ſupponunt intel dire , dicendo quod immaterialitas eſt ratio con
lectum , cùm nihil fit volicum , quin præcogni ſtitutiva divinæ naturæ , ac proindeab intellectu
tum ; intellectus verò agens , licet non fic intelle. & intelligere divino virtualiter diſtincta.
ctivus formaliter , & elicitivè , eſt tamen cognofa Sed iftæ folutiones videntur inſufficientes. Pri .
citivus, antecedenter & cauſativè: quatenus cau ma enim eft contramentem D. Thomæ , utcon
ſat ſpecies , quibus intellectus poflibilis fit ро ftat ex verbis quibus concludit primum articu
tens ad eliciendam cognitionem . lum quæftionis 14. Vnde cùm Deus fit in fummo
56 . Objicies quarto : Šiiinmaterialitas effetratio C immaterialitatis , ſequitur quod fitin fummo co
intellectualitatis , iuxta modum immaterialita gnitionis. Probat ergo D. Thomas , ex immate
tis ,debereteſſemodus virtutis intellectivæ : Sed rialitate cognitionem abſolutè in Deo , & non
hoc ita non contingit: Ergo & c.Major conſtat, folùm modum fpecialem illius , ſcilicet ſcien .
Minor probatur. OmnesAngeli adæquantur in tiam .
ratione immaterialitatis ; omnes enim çquè ſunt Secunda rejicitur ex eo quod diſtinctio illa vir
à materia independentes , & æqualiter excludunt cualis inter ellentiam divinam ſub conceptu ef
materiam , cùm omni Angelo effentialiter repu fentiæ , & ſub conceptu naturæ , majori parci
gret à materia dependere , & cum illa in compo . Thomiftarum difplicet , & ex illa fequitur, utſu
Sitionem venire ; & tamen unus excedit alium in prà arguebamus , quod primum Dei attributuin
virtute cognoſcitiva : Angeli enim ſuperiores , fit conceptus naturæ .
perfectiorimodo intelligunt, quàm inferiores : Tertia etiain ſolutio non probatur , tum quia
Ergo & c. ſupponit immaterialitatem effe rationem natura
.Refpondeo conceſſa Majori, negando Mino divinæ conftitutivam , quod fuprà impugnavi
fem , ad cujus probationem , nego Majorem , D mus ; tum etiam , quia hoc dato , dificultatem
nam licèt omnes Angeli adæquentur in termino argumenti non evacuat ; nam D. Thomas ex
à quo feparationis à materia , ob rationem in immaterialitate non folùm demonftrat dari in .
probatione affignatam , non tamen omnes æ tellectionem in Deo , fed etiam Deum effe natu
quantur , penes terminum ad quem : quia licèt ræ intelle & ualis , ac proinde immaterialitas in
“ သူ့ omnes effentialiter materiam excludant, & de Deo , virtualiter debet diſtingui , non folùm ab
pendentiam ab illa ; eft tamen unus aétualior intelligere divino , ſed etiain ab ejus intellectuali
alio , ejuſque major a & ualitas cognoſcitur ex tare . His ergo ſolutionibusprætermiſſis.
minori numero ſpecierum , quô indiget ad co Reſpondeo D. Thomam demonftrare Deum 60
gnofcendum , & conſequenter unus aliô magis eſſe intelligentem , ex eo quod eſt immaterialis,
excedit potentialitatem materiæ , ut in Tractatu tanquam per rationem à priori quoad nos , non
de Angelis latiùs exponemus. tamen quoad fe : ſive ut alij dicunt , prioritate
Objicies ultimo : Eto in creaturis immateria. fundatâ in noſtro conceptu , non autem in re
$7.
litas poflit eſſemedium demonftrativum à priori concepta : cùm enim videamus in creaturis, quod
virtutis cognofcitivæ , aut cognitionis actualis, E immaterialitas eſt caufa & ratio intelle &tionis, in
non tamen immaterialitas divina : Ergo ratio ferimus quòd hæc duo , etiam in Deo , intime
quâD.Thomasprobat cognitionem in Deo ex connexa ſunt , & quòd unum eflet ratio à priori
illius immaterialitate , non eſt demonſtrativa , alterius , nifi reperirentur in actu puriſſimo, &
faltem à priori. Conſequentia patet , Antece niſi ad eandem lineam pertinerent.
dens probatur. Medium deinonftrativum à prio . Si quis tamen ſuſtinere velit , demonſtratio .
ri, debet diſtingui ſaltem virtualiter à perfectio nem D. Thomæ effe à priori, non folùm quoad
ne demonſtrata per ipſum , aliàs idem per idem nos , ſed etiam quoad ſe , porerit admittere die
probaretur , quod ars demonſtrativa non fufti Itinctionem & prioritatem virtualem in Deo , in .
net : Sed immaterialitas in Deo non diſtinguitur ter immaterialitatem , & cognitionem , aut virtua
virtualiter à divina cognitione , nec à virtute co teni cognoſcitivam : ex hoc enim non fequitur,
gnoſcitiva proxima , vel radicali : cùm hæc om quód immaterialitas fit ratio divinæ naturæ con
nia ad eandem lincam pertineant , nec diſtin ftitutiva , quia licèt admittatur virtualiter prior
guantur in rebus creatis , ex propria ratione for . intellectione , vel intellectualitate divinâ , fe ha
mali , ſed ex fola limitazione & potentialitate bet tamen in Deo , per modum tranſcendena
DE NATVRA ET QVIDDITATE DEI. 61

tis: conceptus verò naturæ , faltem explicitus, A ibidem expoſuimus ) ea ſolùm diſtinguntur vir
non eſt conmunis , & tranſcendentalis , ſed pro tualiter in Deo , quæ æquivalent pluribus ratio
prius ac ſpecialis ; unde ſicut ratio entis creati, nibus , aut perfectionibus, diftin & is in creaturis
quamvis per ſe primo concipiatur in homine ; ex genere ſuo , & ad diverſas lineas pertinenti
quia tamen eſt tranſcendens , & communis omni bus, id eft diverſa objecta formalia reſpicienti
creaturæ , humanam naturam non conſtituit : ita bus : Ar intellectus & intellectio , in rebus creatis
nec ratio entis , ſeu ſubſtantiæ immaterialis,con non diſtinguntur ex genere ſuo , nec ad diverſas
dituit naturam divinam , quia fimiliter ſe haber lineas pertinent ; cùm idem objectum formale
per modum tranſcendentis increati , & eft com reſpiciant , ſed tantùm differunt ex limitatione
munis omnibus perfe& ionibus & formalitatibus & potentialitate creaturæ , quæ non eft tantæ per
divinis, fečtionis & puritatis , ut poſfit fibirealiter iden
tificare ſuam ultimam actualitatem : Ergo intel
lectus & intellectio effentialis , non diftinguntur
ARTICVLVS III, in Deo virtualiter .
An detur in Deo potentia intelle &tiva , vir- B Probaturtertio :Non eft fundainentum in Deo; 64
ut illius intellectus potentialis concipiatur: Sed
tualiter ab intelle£tione diſtincta ? principium proximum virtuale intellectionis , ut
potentiale concipitur : Ergo non eft fundamen
$. I,
tum in Deo , ut illius intellectus concipiatur , ut
Proponitur fatus difficultatis, va fententia principium virtuale proximum intelle & ionis .
negariva præfertur . Major patet , Minor probatur. Principium vir
tuale proximum intellectionis, concipitur utde.
Vppono primò ex Tractatu de Trinitate : In terminabile per intelle& ionem , & per illam per
61.
Skitellectum
ll divinum , ut eftin Patre , & ut mo fectibile , tanquam per actualitatem : Sed deter
dificatum per relationem paternitatis , habere minabile per actum , & per illum perfe & ibile,
rationem potentiæ generativæ Filij, ſeu principij potentiale eft ,vel ut potentiale intelligitur:Ergo
quo generationis Verbi divini, principium virtuale proximum intellectionis , ut
Suppono ſecundò ex dicendis in Tractatu de potentiale concipitur.
ſcientia Dei : Intelle tum Dei pra& icum ,utmo- c ' Dices,Intellecum divinum non concipi ut po . Oso
tum & applicatum à voluntate divina , habere in tentialem & imperfe & um , quia licet concipiatur
Deo rationem potentiæ executivæ , & producere ſine expreſſione ultima actualitatis , implicite
res ad extra per actum imperij , formaliter im tamen illam includit , ſicut divina effentia , fine
manentem , & virtualiter tranſeuntem ,ut ibidem attributorum expreſſione intellecta , non conci
oftendemus : unde ſolùm difficultas eſt , an ratio pitur ut potentialis & imperfecta , eò quod illa
potentiæ ſalvetur in intellectu divino , per ordi implicitè contineat, ſicut ens ſuasproprietates.
nem ad intellectionem eflentialem . Sed contra : Principium virtuale non conti
Suppono tertio : Non effe quæſtionem de po nens actu implicitè actualem operationem , eſt
tentia realiter productiva actùs intelligendi, & implicitè potentiale : Ergo non continens actu
realiter , vel ex natura rei ab illo diſtincta ( hæc explicitè actualem operationem , eric ſaltem ex
enim involuit imperfectionein , & repugnatactui plícitè potentiale, & conſequenter imperfe& um
puriffimo ) ſed de potentia ab actu virtualiter ſo quoad explicitum .
lùm diſtincta , id eft , diſtinctione rationis ha Præterea,expreffioultima actualitatis propria
bente fundamentum in Deo , & non folùm in D lineæ , debetur cuilibet perfectioni divinæ ; ac
noftro modo concipiendi res divinas per analo -proinde concepta fine illius expreffione, ut po
gias ad res creatas. His præmiſſis. tentialis intelligitur : Sed actualis intellectio eft
Dico :Non dari in Deo potentiam intellectie ultima actualitas in genere & linea intelligibili,
vam , reſpectu divinæ intellectionis eſſentialis , attributa vero non pertinent ad lineam eflentiæ
ab ea virtualiter diſtinctam . Eft contra Corneio & naturæ : Ergo quamvis divina eſſentia,fineata
infrà quæſt . 14. Aravium 12. Metaph . quæft. 1. tributorum expreſſione intellecta , abſque ulla
art. 2. & quofdam alios recentiores Thomiſtas, potentialitate concipiatur; intellectus tamen di
Probatur primò ex D.Thoma1. contra Gentes vinus potentialis concipitur, quando intelligitur
cap .45.ratione 4. ubinegat in Deo potentiam fine expreſſione actualis intellectionis . Minor