Sei sulla pagina 1di 2

PT 300: Polemiche sul monachesimo a Roma alla fine del IV secolo: Girolamo, Ambrosiaster e

Gioviniano

VIII.
Predicazione e condanna di Gioviniano: ruolo di Siricio e Ambrogio

Bibliografia

ALDAMA J. A. de, La condenación de Joviniano en el sínodo de Roma, in Ephemerides


Mariologicae 13 (1963), 107-119.
CORSARO F., I concili di Roma e di Milano del 390 e l’Adversus Iovinianum di Gerolamo intorno al
tema verginità/matrimonio, in I concili della cristianità occidentale. Secoli III-V, [SEA 78],
Roma 2002, 447-460.
DUVAL Y.-M., L’affaire Jovinien. D’une crise de la société romaine à une crise de la pensée
chrétienne à la fin du IVe et au début du Ve siècle, [SEA 83], Roma 2003.
— Iovinianus, in Augustinus-Lexikon III (2004-2010), 738-741.
HALLER W., Iovinianus: Die Fragmente seiner Schriften, die Quellen zu seiner Geschichte, sein
Leben und seine Lehre, TU 17/2, Leipzig 1897.
HUNTER D. G. , Resistance to the Virginal Ideal in Late-Fourth Century Rome: the Case of Jovinian,
in Theological Studies 48 (1987), 45-69.
— Helvidius, Jovinian, and the Virginity of Mary in Late Fourth-Century Rome, in Journal of
Early Christian Studies 1 (1993), 47-71.
— Re-Reading the Jovinianist Controversy: Asceticism and Clerical Authority in Late Ancient
Christianity, in Journal of Medieval and Early Modern Studies 33 (2003), 453-470.
— Marriage, Celibacy, and Heresy in Ancient Christianity: The Jovinianist Controversy,
Oxford 2007.
TORRES J. A., La historia de un monje hereje: Joviniano y el conflicto entre matrimonio y
virginidad en el siglo IV, in Herejes en la historia, ed. M . MARCOS , Madrid 2009,
49-75.
VALLI F., Un eretico del IV secolo: Gioviniano, in Didaskaleion 2 (1924), fasc. 3, 1-66: nuova
edizione ampliata: Gioviniano. Esame delle fonti e dei frammenti, Urbino 1953.
VOGÜÉ A. DE, Le scandale de Jovinien et ses suites (393-398), in Histoire littéraire du mouvement
monastique dans l’Antiquité 2, Paris 1993, 273-349.

Testi complementari

* Siricio, ep. 7 Optarem, in PL 13,1168-1172 = in Ambrogio, ep. 41a in PL 16, 1169-1171; CSEL
82/3, 296-301 [fotocopie allegate]

* Ambrogio, ep. Recognovimus, in PL 16, 1172-1177 (ep. 42) = in CSEL 82/3, 302-311 ( ep. extra
collectionem 15) [fotocopie allegate]

* Agostino, Retract. II,22,1:

Ioviniani haeresis sacrarum virginum meritum aequando pudicitiae coniugali tantum valuit in urbe
Roma, ut nonnullas etiam sanctimoniales, de quarum pudicitia suspicio nulla praecesserat, deiecisse
in nuptias diceretur, hoc maxime argumento cum eas urgeret dicens: Tu ergo melior quam Sara,
melior quam Susanna sive Anna? Et ceteras commemorando testimonio sanctae Scripturae
commendatissimas feminas, quibus se illae meliores, vel etiam pares cogitare non possent. Hoc
modo etiam virorum sanctorum sanctum caelibatum commemoratione patrum coniugatorum et
comparatione frangebat. Huic monstro sancta Ecclesia quae ibi est, fidelissime ac fortissime restitit.
Remanserant autem istae disputationes eius in quorumdam sermunculis ac susurris, quas palam
suadere nullus audebat. Sed etiam occulte venenis repentibus facultate quam donabat Dominus
occurrendum fuit, maxime quoniam iactabatur Ioviniano responderi non potuisse cum laude, sed
cum vituperatione nuptiarum. Propter hoc librum edidi, cuius inscriptio est: De bono coniugali.

* Agostino, De Haeresibus 82:

Iovinianistas quoque apud istum reperi quos iam noveram. A Ioviniano quodam monacho ista
haeresis orta est aetate nostra, cum adhuc iuvenes essemus. Hic omnia peccata, sicut stoici
philosophi, paria esse dicebat, nec posse peccare hominem lavacro regenerationis accepto nec
aliquid prodesse ieiunia vel a cibis aliquibus abstinentiam. Virginitatem Mariae destruebat dicens
eam pariendo fuisse corruptam. Virginitatem etiam sanctimonialium et continentiam sexus virilis in
sanctis eligentibus caelibem vitam coniugiorum castorum atque fidelium meritis adaequabat, ita ut
quaedam virgines sacrae provectae iam aetatis in urbe Roma, ubi haec docebat, eo audito nupsisse
dicantur. Non sane ipse vel habebat vel habere volebat uxorem, quod non propter aliquod apud
Deum maius meritum in regno vitae perpetuae profuturum, sed propter praesentem prodesse
necessitatem, hoc est, ne homo coniugales patiatur molestias, disputabat. Cito tamen ista haeresis
oppressa et exstincta est, nec usque ad deceptionem aliquorum sacerdotum potuit pervenire.