Sei sulla pagina 1di 866

APOLLODORO

I MITI GRECI
A CURA DI PAOLO SCARPI
TRADUZIONE DI MARIA GRAZIA CIANI

FONDAZIONE LORENZO VALLA / ARNOLDO MONDADORI EDITORE


Quando debbono consultare un’opera
d’insieme, gli appassionati di mitolo­
gia greca sono abituati a leggere Gli
dei e gli eroi della Grecia di Kàroly
Kerényi o I miti greci di Robert Gra-
ves. Sarebbe meglio che risalissero
più indietro nel tempo: a un manuale
di autore ignoto, la Biblioteca dello
pseudo-Apollodoro, redatto tra il II e
il III secolo d.C.
Come un nuovo Esiodo, egli cercò di
raccogliere tutte le tradizioni religiose
greche e di sistemarle in un’architet­
tura coerente, portando fino a noi l ’ul­
timo messaggio della classicità decli­
nante. Il lettore moderno vi ritrova,
come in un’enciclopedia, non soltanto
tutti i miti greci, ma soprattutto una
ricchezza straordinaria di versioni pa­
rallele o secondarie o locali, che han­
no talvolta un interesse più appas­
sionato delle tradizioni maggiori e
contribuiscono a disegnare quell’in­
treccio molteplice e risonante di voci,
che è per noi la mitologia greca.

Paolo Scarpi è docente di storia delle


religioni e religioni del mondo clas­
sico all’Università di Padova.

Maria Grazia Ciani ha insegnato sto­


ria della filologia e della tradizione
classica nel medesimo Ateneo.
APOLLODORO

I MITI GRECI
(Biblioteca)
a cura di Paolo Scarpi

Traduzione di Maria Grazia Ciani

F O N D A Z IO N E L O R E N Z O V A L L A
A R N O L D O M O N D A D O R I E D IT O R E
Questo volume è stato pubblicato
con il contributo del
CR ED IO P S.p.A.

ISBN 88 -04 -41027-2

Grafica di Vittorio Merico

(£) Fondazione Lorenzo Valla 19%


l edizione settembre 1996
INTRODUZIONE
I

Dalla lettura continua del testo conosciuto come la biblioteca di


Apollodoro emerge un grande e complesso paesaggio mitografico:
non è stato facile, per quanto necessario, vincere la tentazione di
offrire a titolo introduttivo un lungo discorso che indagasse ed
esplorasse gli anfratti della mitologia greca se non, addirittura,
della mitologia in generale. Le piccole dimensioni di questo βιβλι-
δάριον, «libriccino», come lo chiama Fozio1, non sono commisu­
rabili ai problemi di natura storico-religiosa e antropologica che il
tessuto narrativo lascia trasparire in filigrana2. M a le dimensioni
assunte dalla bibliografia relativa alle problematiche della mitolo­
gia greca, moltiplicatasi a dismisura negli ultimi decenni, avrebbe­
ro reso in ogni caso ardua l’impresa e sarebbe stato impossibile o f­
frire un panorama completo. Così la bibliografia è stata ridotta al­
l’essenziale, confidando sul fatto che ogni ulteriore informazione
è ricostruibile sia attraverso le indicazioni fornite nel commento
sia ricorrendo alla rassegna dell’«Année Philologique» (Paris)3.

1 Bibiiotheca, eodex 186, p. 141 a-b. Il testo è riportato a pp. x x -xx j .


2 Ho cercato di offrirne un quadro necessariamente sintetico nel commento.
3 Oltre alle opere che ricorrono nel commento, per una piu completa informazione
e per il loro valore generale, desidero almeno ricordare anche: A. Brelich, I Greci e
gli dei, Napoli 198$; W. Burkert, Griecbtsche Religjon der arcbaiscben und k lassi-
schert Epoche, Stuttgart-Berlin-Kòln-Mainz 1977, trad. it. I Greci, Milano 19Θ4;
Ileana Chirassi Colombo, Lo religione in Grecia, Roma-Bari 1963; M. Detienne,
L ’imention de la mytbolo&e, Paris iq8i , trad. it. L ’invenzione della mitologia, Tori­
no 1983; F. Graf, Gnecbischen Mytoologie, Munchen-Ziirich iq85, trad. it. Il mito
in Grecia, Roma-Bari 1987; G .S. Kirk, The Nature o f Gree* Mytbs, Harmond-
L
sworth 1974, trad. it. a natura dei miti greci, Roma-Bari 1977; R. Pettezzoni, La re-
lìùone nella Grecia antica fino ad Alessandro, Torino 195 3; M. Vedetti (a cura di),
Vesperìenxa religiosa antica, «Introduzione die culture antiche» III, Torino 1991;
J.-P. Vernant, Mythe et pensée chez les Grecs, Paris 1965, trad. it. Mito e pensiero
presso i Greci, Torino 1978.
X PAOLO SCAPPI

Considerato per lo più un repertorio mitografico a cui attinge­


re, la Biblioteca è stata per così dire condannata da Frazer (I, p.
XXXIH) a diventare un fossile, sia pure insostituibile; un museo in
cui sono state conservate «senza un tocco di immaginazione o una
scintilla di entusiasmo le lunghe serie di favole e di leggende che
ispirarono le immortali produzioni della poesia e le splendide
creazioni dell’arte greca»·.
Nonostante questo inappellabile giudizio, una lettura non
frammentaria del testo lascia invece intravedere come la Bibliote­
ca non sia banalmente un’opera di erudizione. E forse un’opera di
volgarizzazione del patrimonio culturale greco (Mactoux 1989,
pp. 149-51), certamente è una intenzionale sistemazione e rico­
struzione del tradizionale paesaggio mitico, che cerca di definire
l’universo umano (cfr. commento a I 1,1 [1]). E queste dovevano
essere le intenzioni dell'autore, se è autentico1 l’epigramma con
cui si apriva il testo letto da Fozio (ved. nota 1 a p. IX e il testo a
p. X X ), sebbene non riportato dai manoscritti.
Non si tratta dunque di una condensazione erudita del mate­
riale mitologico prodotto dalla civiltà greca, variamente raccolto
da fonti diverse, di cui irregolarmente l’ autore rende conto, e or­
dinato secondo un superficiale schema genealogico. D i fronte a
una tradizione che ignorava ogni ortodossia, sprovvista di un cle­
ro specializzato che avesse proceduto a definirla, e che aveva affi­
dato ai poeti il ruolo di «teologi», la Biblioteca si presenta, dopo
la Teogonia di Esiodo, quale prima opera sistematica. Il registro
genealogico su cui è costruito il racconto riprende lo stesso princi­
pio di legittimazione che costituiva il fondamento della cultura
greca e che conducevà a definire lo statuto umano2. E quella cul­
tura, la paideia di cui si fa portatore l’autore nell'epigramma tra­
smesso da Fozio, che appare alla fine intenzionalmente sopravva­
lutata, forse per compensare la perdita dell’identità determinatasi
con il predominio di Roma3. L ’autore, senza dubbio arcaizzante,
non nomina mai Roma, né quando parla di Enea o di Antenore, e
nemmeno quando descrive ritinerario occidentale di Eracle (cfr.
Indice mitologico). Lo sforzo di recuperare la tradizione mitica è

1 Di questo avviso è van der Valk 1958, pp. 167-9.


2 Cfr. Sabbatucci 1978, p. 65; Mactoux 1989, pp. 151-$ e commento, passim.
3 Cfr. E .L. Bowie, Greek and their Past in tne Seeond Sopbistic, « Past and Present »
X L V I 1970, pp. 31-41 e Mactoux 1989, p. 148.
INTRODUZIONE XI

tanto più evidente quanto più appaiono fuori luogo espressioni


che possono essere riconducibili a una penetrazione del vocabola­
rio cristiano, come in II 5,12. [124] e 7,7 [157]1, ma che possono
egualmente essere un riflesso della lingua dell’epoca. Quindi sem­
bra del pari frutto di una caduta d ’attenzione il solo caso in cui
compare πρόνοια, la «provvidenza» (II 7,4 [147]), e lo stesso forse
si può dire per μάγος, «mago» (II 8,3(174]). La Biblioteca si rivela
in ultima istanza portatrice dell’ultimo messaggio della classicità
declinante, soffocata dall’imperialismo romano e dalle spinte di­
sgregatrici dei numerosi movimenti esoterici e filosofico-religiosi.
Questi movimenti erano protesi alla ricerca di una identità extra-
umana e al superamento della stessa condizione umana per guada­
gnare un caeleste habitaculum\ erano fortemente sessuofobi e anti­
somatici, in aperta opposizione con il principio della generazione,
da cui era caratterizzata l’antica religiosità olimpica2.
Così la Biblioteca raccoglie e ordina il sapere mitico, rivivendo
nostalgicamente quell’ antica liturgia della parola per diffonderla,
non diversamente da quanto stava compiendo il mondo giudeo-
cristiano3. Attraverso Γintreccio e la combinazione di tre registri
narrativi, descrittivo, mitico-fondante e favolistico, che interseca­
no l’ossatura genealogica4, essa si propone di «giustificare le
strutture e il funzionamento dell·universo nella sua genesi e nella
sua dimensione spazio-temporale»5, divenendo il libro mitologico
per eccellenza ma anche per certi aspetti, come riconosceva Fra-
zer (I, p. x x x u ), una sorta di Genesi pagana.

II

La prima menzione dell’ autore e del titolo della Biblioteca si trova


in Fozio (ved. pp. XX-XXI), che redasse una compilazione di fonti
diverse, nota anch’essa come Biblioteca, attorno alla metà del sec,
IX . Fozio dice infatti di aver trovato nel medesimo volume in cui

1 Cfr. Carricre-Massonle 1991 ad toc. e Maetoux 1989, pp. 166-8.


2 Cfr. Scarpi 1991, pp. n-8, 81-114.
J Cfr. Maetoux 198^, pp. 166-7.
4 Questi tre registri appaiono progressivamente combinarsi tra di loro solo dopo la
TeoQoma (11-6 [1-44)). Un esempio di questo intreccio si trova in [ 9^7 [«4].
5 Maetoux 1989, p. 151.
χπ PAOLO SCAJIPI

aveva letto i racconti di Conone (FGrHist 2.6 F i), un libriccino di


Apollodoro il Grammatico, intitolato appunto Biblioteca. Ma Γ at­
tribuzione ad Apollodoro di Atene è stata giudicata senza fonda­
mento da Robert 1873. Infatti, i numerosi frammenti1 del grande
erudito ateniese del sec. II a.C ., conservati dalla tradizione indi­
retta, sembrano giustificare solo un rapporto superficiale con la Bi­
blioteca. Consultate frequentemente dall'età romana sino all’epo­
ca bizantina, le opere di Apollodoro di Atene paiono dominate da
una lettura evemerizzante del patrimonio mitico, dal gusto per l’ a-
neddoto, dalla curiosità erudita e dall'indagine etimologica. Gli
manca lo spirito di sintesi e di recupero del passato che invece ani­
ma l’ autore del nostro «libriccino»2. Nonostante i numerosi sebo-
Ita minora eSYIliade >che fanno esplicita menzione del nostro autore
e due codici3 delle Trachinie di Sofocle, che affermano di averne
tratto Yargumcntum «dalla Biblioteca di Apollodoro »4, sembra per­
tanto impossibile attribuire all’erudito ateniese la Biblioteca. E
con ciò resta misteriosa l’ identità dell’ autore: il suo nome può solo
essere oggetto di congetture. E del pari congetturale può risultare
ogni tentativo di spiegare l’attribuzione tradizionale ad Apollodo­
ro di Atene. Forse l’ anonimato era nelle sue intenzioni, volendo
egli diffondere un messaggio totale di impianto decisamente reli­
gioso e perciò collettivo5. D i fronte a questa serie di difficoltà ine­
ludibili e insuperabili, si è preferito fare riferimento al nostro testo
semplicemente come alla Biblioteca.

Se l ’autore rimane cifrato tra i coni d ’ombra dell’età ellenisti-


co-romana, altrettanto incerta si rivela la data di composizione
del suo libro, che può essere stato scritto, se non da Apollodoro
di Atene, da un erudito ellenistico tra il III e il II sec. a.C., ovve­
ro abbreviata successivamente da un compilatore del II ο III sec.
d.C . L ’analisi linguistica, secondo Carrière-Massonie 1991, pp. 9-
10, induce a collocare la Biblioteca in epoca tarda. In ragione delle
finalità che il nostro testo si propone di conseguire, quale polo ri­

1 FGrHist 144 F 8Θ-2.07: sono i frammenti relativi al trattato Sugli dei e al Catalogo
delle navi.
2 Cfr. Carrière-Massonie 1991, pp. 7-8.
3 II Laurenttanus XXXII 9 del sec. IX e il Parisinus gr. 1711 del sec. XIII.
4 Cfr. Wagner, pp. XXXIV-XXXVIJI; Diller 193^, PP 1 97*3° V Si veda anche lo sco­
lio a Sofocle, Ani. 981.
5 Così Mactoux 1898, pp. 168-70 e Carrière-Massonie 1991, p. 8.
INTRODUZIONE XIII

fondatore dell’ antica religione politeista, contrapposto al dilagan­


te monoteismo giudeo-cristiano ma anche alTimperialismo roma­
no, per Mactoux 1989 (pp. 166-70) esso dovrebbe appartenere al­
la Seconda Sofistica. M a se è vero che le intenzioni della Bibliote­
ca sono queste, se è vero, come si può notare anche da una lettu­
ra semplicemente cursoria, che gli ultimi due terzi del III libro
sembrano affannosamente precipitare verso una conclusione, ad­
densando sempre più il materiale mitologico, si potrebbe sospet­
tare allora che Γ anonimo autore avesse un bersaglio preciso, quasi
volesse precedere o offrire una risposta a qualcuno. E attorno alla
fine del II sec. d.C . Tertulliano doveva comporre YApob&a del
Cristianesimo e G li Spettacoli, con cui avrebbe condannato defini­
tivamente e senza appello tutta la produzione mitologica del
mondo antico1. M a pensare che Tertulliano dovesse essere il ber­
saglio dell’ autore della Biblioteca è solo una congettura, suggesti­
va ma forse insostenibile. Tuttavia, proprio Tepoca in cui si collo­
cano quelle due opere di Tertulliano (al 197 d.C . è assegnata VA-
polo&a del Cristianesimo e di poco posteriori, forse del 100 d.C .,
sono G li Spettacoli), coincide con le date proposte dalla critica
più recente per la composizione della Biblioteca. Carrière-Masso-
nie 1991 (p. 11) pensano infatti a una data compresa tra il 180 e il
130 d.C. ovvero all’età dei Severi (193-2.35 d.C .)2.

Fozio (ved. p p . X X -X X I), a cui si deve la prima citazione della


Biblioteca e che sembra averla riscoperta dopo un lungo periodo
di oblio3, non dice come essa sia strutturata. D i recente sì è an­
che voluto sostenere che si trattava di uno scritto diverso da

1 Cfr. Scarpi 1991. pp. 130-1.


2 Robert 1873, pp. 39-41, proponeva il II sec. d.C.; W. von Christ, Gachiehte der
griecbiscben Litteratur, Nordlingen 1Θ89, p. 371, l'inizio del sec. III. In ogni caso, il
nostro «libriccino» va collocato tra un terminiti post atterri, rappresentato dal cro­
nografo Castore, l’autore più recente citato dalla Biblioteca (lì 1,3
150 F 3), le cui Cronache si arrestavano al 61 a.C., e un termmus ante quem, costi­
tuito da Zenobio, che sembra aver composto la sua raccolta di proverbi all'epoca di
Adriano e che ha riportato interi brani della Biblioteca, senza peraltro mai citarla
(cfr. Wagner, pp. XXXVIl-XXXVIll). Tuttavia l’opera di Zenobio è a noi giunta p er
mano di uno scoliaste, che doveva essere alquanto vicino a Fozio e che probabil­
mente è lo stesso compilatore del famoso manoscritto Λ (Parisinus gr. 1807) di Pla­
tone, nel quale ricorrono frequentemente brani della Biblioteca, simili ai passi rac­
colti in Zenobio (cfr. Diller 1935, pp. 301-3).
3 Diller 1935 ha fornito la storia più completa del lesto della Biblioteca, le cui o-
rigini rimangono peraltro oscure, come ridentitadelTaurore.
XIV PAOLO SCÀRPI

quello in nostro possesso1. In ogni caso l’erudito bizantino legge­


va un’opera che non era divisa in libri2. Sono gli scholia minora
all’Iliade che attestano una ripartizione dell’opera in almeno tre
libri3; divisione adottata dallo Aegius nella sua editio pnnceps e
seguita dagli editori successivi. Questa articolazione non compare
nei manoscritti: solo nel Laudianus gr 5 5 (O) si legge all’inizio del
tradizionale libro II, opera di una mano più recente, in margine,
βιβλίον β (Wagner, p. 163).
Dopo Fozio e dopo lo scoliaste del manoscritto A di Platone,
che riporta brani della Biblioteca*, l’opera era letta nel sec. X II
dall’erudito bizantino Giovanni Tzet2es, che ne fece ampio uso
nel suo commento aWAlessandra di Licofrone e nelle Chìliadì, va­
sta compilazione in versi. Probabilmente a Tzetzes deve essere
assegnata ΓEpitome Vaticana (E), un codice membranaceo del
sec. X IV (Vaticanus gr. 950), che riporta (fogli 1-49) degli ampi
estratti della Biblioteca, riconosciuti come tali nel 1885 da W a­
gner (a)5 e nel quale sono conservate le parti della Biblioteca rite­
nute perdute. Nel 1887 viene alla luce una ulteriore epitome della
Biblioteca, i fraynenta Sabbatica (S), pubblicati nel 1891 da A . Pa-

1 J. Arce in Rodriguez de Sepulveda 1985, p. 11. Contro Mactoux 1969, p. 149


nt. 13 ·
1 Cfr. Diller 1935, pp. 300-1.
* Scolio a Omero, //. 1 195 = 1 3,6 [10]. II 103- I I 1,3 [7]; I 41 = II 1,4 [π]; II
494 - III 4,7 [11]. Cfr. Wagner, pp. XXXIV-XXXV.
* Cfr. alla nota 1 p. xm .
5 Cfr. Wagner, pp. XXV-XXX; Diller 1935, P· 304· Gli estratti cominciano tutti
con "Ο τι... Fornisco l’elenco delle corrispondenze sulla base di Wagner, pp.
XXVU-XXVIU: E I : I 1,1-1,t-3 (i-8). 3,i (13J. 3,1 (14]. 3,3-4,! [16-14]; E II: I 5.1
[19], [30]; E III: I 3,1-6,3 [34-44]; É iV: f 7.1 [45-6I; E V: I 7,1 [46-Bj, E VI: I
7,3 [50]; E VII: I 7,3'4 [51-5]; E V III: I 7.5 [56]; E IX: I 8.7-3 [64-73]; E X: I 9,3
[85]; E XI; I 9,7 [89]; E XII: I 9,11 [96, 97]; E XIII: I 9,16 [107-9]. 9·1 (80-3],
9,16-9 [109-17]. 9,11-5 [no-37). 9, l6-8 [141-7]; E XIV: II i,r [4]; É XV: II 1,3 [5-
9]; E XVI: II 1,4 [n-3]. 1,5 [15]. [u ]. i[ il; E XVII: II 4,1 [34J. [3 5]- 4M Μ - 4 Λ
[53]. 4,8 [61]. 4.5 [53]. 4,8-10 [61-6]; E X X L II 4,11 [70J; É X X lI: II 4,11-5.9 69-
99]. 5,9-10 [101-6]. 5.11-6,3 [116-31]. 6,4-7,! [134-41]; E XXIII: II 7,3 [141-5 ; E
XXIV: II 7,5 [148]; 7.^-7 [iSi- 3]; 7*7 [156-60]; 8,1-1 [167-q]; 8,4 [177I* M I ; E
XXV: II 8,3 [175]; E XXVI: III 1,1 [1]. [3]. 1,1 [6]. 1.3-4 [8-n]. 3,1-1 [17-10 ; E
XXVII: III 1,1 [14]. 1 ,1 [15J. 1,1 [7]; 1,4 [n j; fe x X v iII : III 4.1-4 (11-31 ; E
XXIX: 1115,5-6 [41-3I. w - 9 [4S-56]; * 1 X XX: ΙΠ 6.7 [69-71], E XXXI: III 8,1
[100]. [101]; E XXXIII: III 9,1 [105-8]; E
1-1,1^[111]; E XXXV:- -III “ ,l10,3 [118-10]. 10,4 [m ] ; E XXXVI: III 10,3
Vj A tlì*!·
. . . [137I;
. E X X X VIL III r i . i .[140]. [141I. ti,3
. [Mi]· 11,3 [143]·
[143]. 11.4 [147]; E
:vill: III n,5 [151]; E XXXIX: III 11,6 [157-9]; E XL: III 13,4-6 [168-71].
13,8 [174-6]; E XLL χ ,£ι.-Ιίί1'
111 i4li [177-9]; E XLII: III 14,6 [188]. [190]; É XLIII: III
14,7-8 [191-5]; E XLIV: III 15,7-8 [no], [m ]; E XLV: III 15,8-9 [114]. 15,9 [115].
15,8 [ n i] , [113]; E XLVI: III 15,6-7 [106-8]. 16,1-1 [116-8].
INTHODUZIONE XV

padopulos-Kerameus, con Γ ausilio di F. Biicheler. Conservati da


un codice (Sabbaiticus-Hierosoiymitanus 366) del sec. X III, emer­
so dal monastero di san Sabba in seguito alla classificazione dei
manoscritti presenti nella diocesi di Gerusalemme, richiesta dallo
stesso patriarca di Gerusalemme, questi frammenti riportano se­
zioni del libro III della Biblioteca e le parti ritenute perdute. A
questo solo manoscritto si deve la conservazione delle peripezie
di Odisseo sino alla morte dell’eroe (Epitome 7)1, con cui, secon­
do Fozio (ved. ρ . X X ), si concludeva il libriccino da lui letto e at­
tribuito ad Apollodoro di Atene.
Giovanni Pediasimo, erudito bizantino, archivista in Bulgaria
sotto gli imperatori Andronico II e Andronico III, compose nel
sec. X IV una piccola opera (de duodecim Herculis labonbus)2, for­
se fondata su di un manoscritto della Bibliotecay rimasto scono­
sciuto o andato perduto. Si tratta tuttavia di una parafrasi e non
di una copia dei capitoli della Biblioteca dedicati alle imprese di
Eracle (cfr. commento a II 5,5 [88]). A llo stesso soggetto è dedi­
cato un poemetto in 2.11 trimetri giambici conservato da un mano­
scritto del sec. X IV (Upsaliensis gr. 15), che può essere anch’esso
opera di Giovanni Pediasimo3.
La storia della tradizione manoscritta comincia con un codice
del sec. X IV , il Pansinus gr. x j -l l (R), privo dell’ultima parte del­
l'opera e mancante del titolo e dì rubriche. Sul foglio 3ir una ma­
no recente ha scritto «Fragmentum Apollodori ut videtur». Il fo ­
glio 5 offre un’indicazione di catalogo: «Fragmenta Theocriti et
aliud fragmentum credo expositionis in Theogoniam Hesiodi».
Una seconda mano ha cancellato le ultime cinque parole e aggiun­
to «ut videtur ex Apollodori bibliotheca»4. Questo codice, con E
ed S, discende probabilmente da un archetipo perduto ed è a sua

1 Cfr. Wagner, pp. XXX-XXXI; Diller 1935, pp. 304-5. Fornisco l'elenco delle cor-
risponderne sulla base di Wagner, ρ. XXXI: S I: 111 £0,6-11,1 [116-33]; Epitome
1,16; 3,1-7. 11-6. 11. z i. 1B-35; 4,1-8; 5,1-14; 6,1-7. 1-3-30; 7.1-40; S li: III 1^3-4
[8-n]. 15,8-9 [114]. I5,9(- i 6,i ) [115 (116)], 15,6 *7 [107-9]. 16,1 [ufi]. i 6 , i [117]; Épi
tome 1,(1·^) 5-9; S III: Epitome 1,11. 16-9; S IV : III n ,6 [156-9], n ,6 (158]. n ,6
[159]. 13,1 [163]. 11,4 [168]. 13,5-6 [170-4 Π.8 P 74]· [175]; S V: III 11,1-3 [138-
4 ) 1- IM -1 [147-51]· «-16 [IS4j- h s u ; s VX: HI 10,3-4 [^ 7-^-]; S VII: III 4,1-3 |n-
; S VÓI: ΙΙΪ4.4Ι30]. [3 i Ì S IX: it i 5,5-6 [41-5].
11 testo è staro edito aa Wagner, pp. lXL-XLt, 148-59. Esso corrisponde a l i 4,τ ι­
ς ,n [71-116], Cfr. Diller 1935, p. 305.
3 Diller 1935, pp. 305-6; cfr. Carrière-Massonie 1991, p. 19.
4 Wagner, pp. V1II-XI; Diller 1935, pp. 306-8.
XVI PAOLO SCAPPI

volta Γ archetipo della restante tradizione manoscritta, che W a­


gner (pp, XI-Xll) ha diviso in tre classi. Alla I classe egli assegnava
il cod. Oxoniensi Bodleianus gr, Laudianus 55 (O), cartaceo del
sec. X V , appartenuto ad Angelo Bessarione1. Il titolo è in inchio­
stro rosso: «biblioteca di Apollodoro l’ ateniese, grammatico» e si
arresta al foglio 42/ con la morte di Sini per mano di Teseo (III
16,1 [u8]). Da questo, secondo Diller 1938, discenderebbero tutti
gli altri manoscritti, compreso il Paristnus gr. 1967 (Ra), che W a­
gner (p. XX) riteneva con O apografo di R. In questa prima classe
Diller 1938 inserisce un nuovo manoscritto, di mano di Angelo
Poliziano, che porta la data del 7 settembre 1481, scritto promi­
scuamente in greco e latino, il Monacensis gr. 182. (M), apografo di
R insieme ad O , collazionato successivamente da Papathomopou-
los T973. Per Diller (1935, pp. 308-9; 1938) le successive due classi
di Wagner (BC), sarebbero suddivisioni di un singolo gruppo (X),
parallelo a R \ A suo avviso X potrebbe derivare da una copia
perduta di Domitius Calderinus, al quale era accessibile la biblio­
teca del cardinale Bessarione. Tutto ciò renderebbe forse oppor­
tuno accorpare in una unica classe, per quanto complicata, i ma­
noscritti delle classi B e C di W agner2.
Al gruppo X , sempre secondo Diller 1935 (p. 309), apparten­
gono il Bodleianus d'Orvzllianus X I i , i e YHarleianus del British
Museum 57x3, entrambi del sec. X V I, senza che si possano però
ricondurre a B o a C. A questa rassegna vanno aggiunti il Taun-
nernis B IV 5 (14$) e il BarbeHnus T n x , anche questi del sec.
X V I, non esaminati da Wagner.

1 Wagner, pp. 160-1; Diller 1935, pp. 310-j.


2 In ogni caso ho preferito conservare la classificazione di Wagner, tenendo conto
delle integrazioni e delle correzioni di Diller 1935.1938 e di Papathomopulos 1973.
Per i manoscritti delle classi BC (X: Diller) cfr. Sigla a p. 3. A eccezione del Palati-
nus-Vatìcanus gr. 51 (P) e del Paristnus gr· *653 (R°), appartenuto a Giovanni Fran­
cesco Asolano, entrambi della seconda classe (B), che Wagner assegna al sec. XVI,
lo studioso attribuisce al sec. XV l’altro manoscritto di B, il Parisìnus gr. 1658 (Rc),
e l’intero gruppo di C, il Vaticanus gr. 1017 (V), il Laurentianus plut. LX 19 (L), il
Neapoiiianus 104 (III A 1) (N) e il Taurinetuis C I I 11 (176) (T). Diller 193s» p· 309,
rileva tuttavia come questi codici siano assegnati dai Cataloghi al sec. X VI, com­
preso il Parisirtus gr. 1967 (R*), che sempre Wagner riteneva del sec. XV.
INTRODUZIONE ΧΥΠ

III

La presente edizione è condotta sostanzialmente sul testo pubbli­


cato da Wagner, che è stato il «testo di riferimento». Si è tuttavia
tenuto conto anche delle osservazioni di Papathomopoulos 1973,
che oltre ad aver condotto una nuova lettura di E SR O ha collazio­
nato anche M . L ’apparato è fornito in forma ridotta: di eventuali
integrazioni, espunzioni o correzioni si dà notizia nel commento.
Sempre nel commento si troverà giustificazione delle ragioni che
hanno indotto in alcuni casi ad allontanarci dalle scelte di W a ­
gner, per lo più in difesa della lezione tradita. Non è stato neppure
trascurato Pottimo commento di Carrière-Massonie 1991.

IV

I due manoscritti dell’epitome (Vaticanus Graecus 950= E; Sab-


baiticus Hierosolymitanus 366 - S, per cui cfr. pp. x iv-x v ) copro­
no insieme l'intero paesaggio della mitologia greca, dalla teogonia
alla morte di Odisseo. I brani da essi riportati, tuttavia, non sono
sempre collegati tra di loro e non seguono nemmeno un ordine
preciso1. Entrambi i testi sono piuttosto dei brevi compendi, e
nulla esclude che E sia stato composto dallo stesso Giovanni
Tzetzes in preparazione al suo commento all 'Alessandra di Lico-
frone2. Se è poi possibile che S sia stato compilato per uno scopo
analogo, nondimeno, pur apparendo talvolta sovrapponibile o pa­
rallelo a E , talaltra se ne rivela distante3 al punto che non è per
ora possibile stabilire quale possa essere la parentela tra i due te­
sti, ammesso che ve ne sia una. La difficoltà di definire un testo
su basi così incerte appare pertanto evidente. H o adottato la so­
luzione di Wagner, che nei casi di maggiore divergenza propone i
due testi in sinossi. L ’ultimo capitolo (Epitome 7) è stato trasmes­
so solamente da S. Per distinguere l’ Epitome Vaticana (E) dai
Frammenti Sabbaitici (S), si è preferito aggiungere E o S in margi­
ne, per maggiore chiarezza. A ltri passi di autori, come Tzetzes o

1 Wagner, pp. x xvin -xxxn ; Diller 1935. p. 304.


2 Così Wagner, p. XXIX.
3 C£r. Wagner, ρ. XXIX.
XV ΓΠ PAOLO SCARPI

Zenobio, che gli editori avevano giudicato necessari a integrare


Γepitome, sono stati fatti confluire nei loci paralleli o riportati nel
commento.

Il commento che accompagna questa edizione della Biblioteca è


stato concepito in forma continua. James George Frazer, che ha
fornito la prima dotta edizione commentata, è stato un insostitui­
bile punto di riferimento. Ma molti decenni sono trascorsi dal
1911, anno in cui comparve la sua edizione e traduzione commen­
tata della Biblioteca, e la comparative religione scientista ed evolu­
zionista, che ha ispirato e guidato il lavoro dello studioso inglese,
è ormai divenuta, pur con i suoi molti meriti, uno strumento del
passato. Si è perciò evitato di ammassare informazioni di natura
esotica attorno alle analogie con altri contesti culturali, che pote­
vano emergere dalla Biblioteca. La comparazione storico-religiosa
e antropologica ha invece fornito le linee d'approccio per indivi­
duare e far emergere i «problemi» di natura culturale, sottesi al
nostro testo e altrimenti indecifrabili1. In questa prospettiva è
stato pure concepito un indice tematico, destinato ad apparire se­
paratamente da questa edizione, con il quale si è voluto fornire
uno strumento di accesso, sia pure limitato, alle complesse e arti­
colate problematiche antropologiche e storico-religiose, alla mor­
fologia mitica di questo «libriccino», nel quale non sono riuscito
a vedere un repertorio museografico né un fossile, ma un'opera
intenzionalmente protesa a far rivivere l ’antico mondo degli dei e
degli eroi greci. L ’Indice mitologico, corredato delle informazioni
necessarie, è opera di Chiara Poltronieri, a cui vanno tutti i miei
ringraziamenti più sinceri.

1 I criteri guida di questo commento sono reperibili in M. Massenzio, Sacro e iden­


tità etnica. Senso del mondo e linea di confine, Milano 1994; D. Sabbatucci, La prò
spettwa storico-religiosa, Milano 1990; C. Tullio-Altan, Soggetto simbolo valore, Mi­
lano 1992.·
rNTRODLTZIONE XIX

VI

I loci paralleli, necessari in un testo come la Biblioteca} sono,


comprensibilmente, frutto di una selezione, giacché era impossi­
bile fornire un panorama completo. V i sono tuttavia strumenti a
cui si può ricorrere per ogni integrazione, quali YAusfurlicbe Lexi­
con der griecbiscben und ròmnchen Mytbologie (hrgb. von W .-H .
Roscher, Leipzig 1884-19^7), la R E e il Lexicon Iconograpbicum
Mytholopae Classicae (Zurich-Munchen 1981-1994, per i voli, dal-
ΓΙ al VII; l’opera è tuttavia ancora lontana dall’essere completa­
ta)1. Nella disposizione dei loci paralleli si sono adottati criteri
mitografici; le fonti perciò non seguono un ordine cronologico,
ma sono ordinate in base a un rapporto di maggiore e minore
prossimità con il nostro testo. N e consegue che uno scolio a Lico-
frone potrà essere collocato come primo referente di fronte all'f-
liade, che potrà venirsi a trovare alla fine di ogni repertorio. Ben­
ché questo criterio lasci spazio a frange di arbitrarietà, esso non­
dimeno offre un panorama delle varianti mitiche, che sono il mo­
tore di ogni mitologia, ancorché fissata in forma scritta. I miti vi­
vono delle loro varianti, impercettibili là dove essi sono trasmessi
oralmente, varianti che tuttavia continuano a riprodursi, dilatate
nel tempo, anche quando quei racconti sono stati affidati alla
scrittura2*. E almeno in due casi (III 6,7 [72.]; Epitome 2,, 16) il so­
spetto di aver a che fare con una variante mitica mi ha indotto a
conservare la lezione tradita, di contro alle scelte degli editori,
anche se sì doveva trattare di una variante Isolata. Lo stesso prin­
cipio mi ha guidato nell'esame dei lunghi elenchi di nomi, come
nel caso delle Nereìdi, che non sempre trovano corrispondenza
nei loci paralleli (cfr. commento a I 1,7 [11-2.]). A tal fine le diver­
genze tra gli elenchi più significativi della Biblioteca e quelli di al­
tre fonti sono state presentate in sinossi nelle tavole di confronto
delPappendice I.

1 Ricordo anche altri due utili strumenti di consultazione: H J. Rose, A Hamlbook


o f Greek Mytbology, London 19586, con successive ristampe, e P, Grimal, Dictron-
naire de la mytbologie grecque et romaine, Paris 19795, di cui esìste una edizione ita­
liana, Enciclopedia dei miti, Milano 1990 (Bresde 1987).
1 Cfr. Scarpi 1980e 1991, pp. 11^-4$.
XX PAOLO SCARPI

La notìzia dì Fozio

Photius, Bibliotheca, cod. 186, p. 141 a-b: έν δε τώ αύτω τεύχει


(scil. έν ω Κόνωνος διηγήσεις) καί Απολλοδώρου γραμματικού βιβλι-
δάριον άνεγνώσθη μοι Βιβλιοθήκη αύτω ή έπιγραφή. περιείχε 8έ τα
παλαίτατα των Ελλήνων, οσα τε περί θεών τε καί ήρώων 6 χρόνος
αύτοίς δοζάζειν εδωκεν, όναμασίας τε ποταμών καί χωρών καί έθνών
καί πόλεων, δθεν, καί τά άλλα, δσα είς το άρχαίον άνατρέχει, καί κά-
τεισι μέχρι των Τρωικών, καί άνδρών τινων προς άλλήλους μάχας καί
έργα έπιτρέχον καί των άπο Τροίας πλάνας τινάς, μάλιστα δ’ Όδυσ-
σέως, είς ον αύτω καί ή άρχαιολογία καταλήγει, σύνοψις δ’ έστί τά
πολλά τοΰ βιβλίου καί ούκ άχρηστος τοΐς τα παλαιά έπί μνήμης Εχειν
λόγον ποιουμενοις. εχει δε καί έπίγραμμα το βιβλιδάριον ούκ άκομψον
τόδε*
Αίώνος σπείρημα άφυσσάμενος απ’ έμεΐο
παιδείης, μύθους γνώθι παλαιγενέας,
μηδ1 ές Όμηρείην σελίδ* εμβλεπε, μηδ’ έλεγείην,
μή τραγικήν Μούσαν, μηδέ μελογραφίην,
μή κυκλίων ζήτει πολύθρουν στίχον* είς έμε δ’ άθρών
εύρήσεις έν έμοί πάνθ* δσα κόσμος Εχει.

Fozio, Biblioteca, cod. 186, ρ. 142. a-b: «Nel medesimo volume


[scil. in cui ho trovato le narrazioni di Conone1], ho letto un li-
briccino del grammatico Apollodoro [scil. di Atene]. Il suo titolo
è Biblioteca. Conteneva i più antichi racconti dei Greci: tutto ciò
che il tempo ha fatto loro pensare sugli dei e sugli eroi, sui nomi
dei fiumi, delle regioni, dei popoli e delle città e, a partire da
questi, tutti gli altri fatti che risalgono all’ antichità. Si spinge pu­
re fino alle vicende di Troia, ripercorre le battaglie degli eroi, le
loro imprese e alcuni itinerari di coloro che sono ritornati da
Troia, soprattutto quello di Odisseo, con il quale si conclude que­
sta storia del passato. Il testo è per lo più una sintesi, non senza
utilità per chi si fa un punto d ’onore di conservare il ricordo del
passato. II libriccino porta questo epigramma, non privo di ele­
ganza:

1 FGrHìst 16 F i.
INTRODUZIONE XXI

Le spire del tempo attingi alla mia


cultura e apprendi gli antichi miti,
non rivolgere lo sguardo alle pagine di Omero o all’elegia
o alla Musa tragica o alla poesia melica;
non cercare nei versi sonori dei poeti ciclici, ma guarda a me
e in me troverai tutto ciò che il mondo contiene».
Abbreviazioni bibliografiche

i. Edizioni
Aegius
Apollodori Atheniensis Bibliotbeces, sive de deorum origine... nunc
primum editi libri tres, Benedicto Aegio Spoletino interprete,
Romae 1555 {editto prtnceps).
Bekker
Apollodori Bibliotheca ex recognitione Immanuelis Bekkeri, Lip-
siae 1854.
Bucheler, v. Papadopulos-Kerameus
Clavier
Biblìothèque d ’Apollodore VAthénien, traduction nouvelle, avec le
texte grec, revu et corrigé... par E. Clavier, voli. 1, Paris 1805.
Commelinus
Apollodori Atheniensis Bibliotbeces, sive de deorum origine... libri
tres, Benedicto Spoletino interprete, hanc editionem Hierony-
mus Commelinus recensuit, Heidelbergae 1599.
Faber
Apollodori Atheniensis Bibliotbeces, sive de diis libri tres, Tana-
quillus Faber recensuit, Salmurii 1661.
Frazer
Apollodorus, The Library with an english translation by Sir J.G.
Frazer, in two volumes, London-Cambridge Massachusetts ig n .
Gale
«Apollodori Bibliotheca» in Historiae Poetiate Scriptores antiqui,
ed. Thomas Galeus, Londinii 1676.
Hercher
Apollodori Atheniensis Bibliotheca, ed. R. Hercher, Berolini
1874.
Heyne
Apollodori Atheniensis Bibliotbecae libri tres et Fraynenta, curis
secundis illustravit Chr. G. Heyne, voli, 1, Gottingae 1803.
XXIV ABBREVIAZIONI BIBLIOGRAFICHE

Miiller
«Apollodori Bibliotheca cum fragmentis», in Fragmenta Histori-
corum Graecorum I, instruxerunt C. et Th. Mulleri, Parisii 1841,
p p .104-80.
Papadopulos-Kerameus
A. Papadopulos-Kerameus (con F. Biicheler), Apollodori F/’blio-
thecae fragptenta Sabbaitica, «Rheinisches Museum» XLV'1 1.391,
p p . 161-91.
Sommer
Apollodori Atheniensis Bibliotkecae libri III. In usum scholarum
textum recognovit... C.L. Sommer, Rudolfstadt 1813.
Wagner (a)
Epitoma Vaticana ex Apollodon Bibliotheca edidit R. Wagner,
Lipsiae 1891.
Wagner
Apollodon Bibliotheca. Apollodori Bìbliothecae Epitoma ex epito­
ma Vaticana et fragmentis Sabbaiticis composita. Pediasimi libellus
de duodecim Herculis labonbus edidit R. Wagner, editio altera,
Lipsiae 1916.
Westermann
«Apollodori Bibliotheca» in Μυθογράφοί. Scriptores Poeticae Hi-
storiae Graeci, ed. A. Westermann, Brunswick 1843.

z. Traduzioni

Aldrich 1975
Apollodorus, The Library of Greek Mythology, Translated, with
notes and indices by K. Àldrich, Lawrence, Kansas 1975.
Carrière-Massonie 1991
J.C. Carrière-B. Massonie, La Bibliotkèque d’Apollodore, tradui-
te, annotée etcommentée, Besanion-Paris 1991.
Clavier
Bibliothèque d ’Apollodore VAthénienf traduction nouvelle, avec le
texte grec, revu et corrige... par E. Clavier, voli. 1, Paris 1805.
Frazer
Apollodorus, The Library with an english translation by Sir J.G.
Frazer, in two volumes, London-Cambridge Massachusetts 1911
(ora anche in trad. it., senza il testo greco, Milano 1995).
Mader 196 j
L. Mader, Grìeckiscbe Sagen. Apollodorost Partbenios, Antoninus
Liberalis, Hyginus, Ziirich-Stuttgart 1963.
Massonie, v. Carrière-Massonie 1991.
Moser-Vollbach 1988
C.G . Moser-D. Vollbach, Die grìeckiscbe Sagenwelt. Apollodon
mythologjsche Bibliotbekf Leipzig 1988.
ABBREVIAZIONI BIBLIOGRAFICHE XXV

Mundo 1950
S.l. de Mundo, Apolodoro, Biblioteca, Buenos Aires 1950.
Rodriguez de Sepulveda 1985
M. Rodriguez de Sepulveda, Apolodoro, Biblioteca, Madrid I9SS.
Simpson 1976
Gods and Heroes 0} thè Greeks. The “Library” o f Apollodorus,
Translated with introduction and notes by M. Simpson, Amherst
ϊ 976.
Vollbach, v. Moser-Vollbach.

3. Bibliografìa
Ampolo-Manf redini 1988
C. Ampolo-M. Manfredini (a cura di], Plutarco, Le vite di Teseo e
di Romolo, Milano 1988.
Atallah 1966
W. Atallah, Adonis dans la littérature et Tari gfecs, Paris 1966.
Bernabé
Poetarum Epicorum Graecorum Testimonia et Fragmenta, Pars I,
ed. A. Bernabé, Leipzig 1987.
Bòhme 1970
R. Bòhme, Orpheus. Der sànger und seine zeit, Bern und Munchen
1970.^
Bonnechère 1994
P. Bonnechère, Le sacrifice humatn en Grece ancienne, Athènes-
Liège 1994.
Boyancé 1937
P, Boyancé, Le calte des Muses chez les philosophes grecs, Paris
ϊ ? 37·
Brelich 1958
A. Brelich, Gli eroi greci, Roma 1958.
Brelich 1961
A. Brelich, Guerre, agoni e culti nella Grecia arcaica, Bonn 1961.
Brelich 1969
A. Brelich, Paides e Parthenoi, Roma 1969.
Brindesi 1961
F. Brindesi, La famiglia attica. Il matùmonio e l'adozione, Firenze
1961.
Brisson 1976
L. Brisson, Le mythe de Tirésias, Leiden 1976.
Brulé 1987
P. Brulé, La fille d'Athènes, Paris 1987.
Buffière 1980
F. Buffière, Eros adolescent. La pédérastie dans la Grece antique,
Paris 1980.
XXVI ABBREVIAZIONI BIBLIOGRAFICHE

Burkert 1970
W. Burkert, lason, Hypsipile and tbe New Fire at Lemnos. A Study
in Myth and Ritual, «Classicul Quarterly» X X 1970, pp, 1-16.
Burkert 1972.
W. Burkert, Homo Necans. Interpretationen altgrìechischer Opferrì-
ten und Mythen, Berlin-New York 1971, trad. it. Homo necans.
Antropologia delsacrìficìo cruento nella Grecia antica, Torino 1981.
Burkert 1987
W. Burkert, Structure and History in Greek Mythology and Ritual,
The Regents of thè University of California T979, trad. it. Mito e
ntuale in Grecia, Bari 1987.
Calarne 1990
C. Calarne, Tbésée et Timaginaire athénien, Lausanne 1990.
Camassa 1983
G. Camassa, L'occhio e il metallo, Genova 198 3.
Casabona 1966
J. Casabona, Recherches sur le vocabulaire des sacnfices en grec,
Aix-en-Provence 1966.
Càssola 1975
F. Càssola (a cura di), Inni omenci, Milano 1976.
Cerri 1979
G. Cerri, Legislazione orale e tragedia greca, Napoli 1979.
Cole 1984
S.G. Cole, Theoi Megalot. Tbe cult o f thè great gods at Samotbrace,
Leiden 1984.
Cosi-Scarpi 1984
D . M. Cosi-P. Scarpi, Memona e tradizioni: i professionisti della
memorìa nel mondo classico, «Il Santo» ser. II, XX IV 1984, pp.
67-86.
Cosi (a) 1987
D.M, Cosi, «L'orfico fulminato», in I doni di Mnemosyne, «Mu-
seum Patavinum» V/i, 1987, pp, 117-31.
Cosi (b) 1987
D. M. Cosi, s.v. «Castration», in The Encyclopedia o f Religion
III, New York-London 1987, pp. 109-111.
Delcourt 1959
Marie Delcourt, Oreste et Alcméon, Paris 1959.
De Martino 1976
E. De Martino, La lena del rimorso, Milano 19763.
Detienne 1971
M. Detienne, Orphée au miei, «Quaderni Urbinati di Cultura
Classica» X I I 1971, pp. 7-13.
Detienne 1971
M. Detienne, Les jardins d'Adonis, Paris 1971, trad. it. I giardini
di Adone, Torino 1975.
ABBREVIAZIONI BiBUOGRARCHE XXVII

Detienne 1977
M. Detienne, Les mattres de vérité dans la Grèce archatque, Paris
1967, trad. it. I maestà di verità nella Grecia arcaica, Roma-Bari
1977-
Detienne-Vernant 1978
M. Detienne-J.-P. Vernant, Les ruses de Γintelligence. La mètis des
Grecs, Paris 1974, trad. it. Le astuzie dell*intelligenza neWantica
Grecia, Roma-Bari 1978.
Deubner 1951
L. Deubner, Attische Feste, Berlin 1931.
Diels 1891
H. Diels-II. Achelis, Apollodori fragmentorum Sabbaiticorum Sup­
plemento?», «Rheinisches Museum» X L V I1891, pp. 617-8.
Dietrich 1967
B.C. Dietrich, Death, Fate and thè Godi. The Development o f a re-
ligious idea in Greek popular belief and Homer, London 1967.
Dietrich 1975
B.C. Dietrich, The Dorian Hyacinthia: a Survival from thè Bronze
Age, «Kadmos»XIV 1975, pp. 133-41.
Diller 1935
A. Diller, The Text History o f thè Bìblìotheca o f Fseudo-Apollodo-
rus, «Transactions and Proceedings of thè American Philological
Association» L X V I 1935, pp. 196-313.
Diller 1938
A. Diller, A new Source for thè Text o f Apollodorus1 uBibliotheca>,t
«Classical Philology» Χ Χ Χ ΙΠ 1938, p. 109.
D.-K.
Die Fragmente der Vorsokratiker, v. H. Diels-W. Kranz, Berlin
19516,197417·
Dodds 1973
E.R. Dodds, The Greeks and thè Irrational, Berkeley 1951, trad. it.
I Greci e Tirrazionale, Firenze 1973.
Dover 1978
K.J. Dover, Greek Homosexuality, London 1978.
Durand 1986
J.-L. Durand, Sacrifice et labour en Grèce ancienne, Paris-Roma
1986.
Edelstein & Edelstein T945
Emma J. Edelstein & L. Edelstein, Asclepius. A Collectìon and In-
terpretatìon of thè Testimonies I-II, Baltimore 1945-
EM
Etymologicum Magpum, ree. Th. Gaisford, Oxford 1848 (Amster­
dam 1961).
Erdmann 1934
W. Erdmann, Die Ehe im alten Griechenland, Miinchen 1934.
XXVIII ABBREVIAZIONI BIBLIOGRAFICHE

Et. Gen.
Etymologicum Magrtum Genuinum, ed. F. Lasserre-N. Livadaras,
I, α — άμοσγέπως, Roma 1976; ed. G. Berger, β, Meisenheim
1971; ed. K. Alpers, λ, Copenhague 1976; R. Reitzenstein, Ge-
schichte der griechischen Etymologika, Leipzig 1897.
FGrHist
Die Fragmente der griechischen Hìstoriker von F. Jacoby, Berlin
igi3-Leiden 1958.
FHG
Fragmenta Historicorum Graecorum, I-IV, instruxerunt C. et Th.
Mulleri, Porisii 1841-85.
Fontenrose 1971
J. Fontenrose, The Rìtual Theory o/Myth, Berkeley-Los Angeles-
London 1971.
Frontisi-Ducroux 1974
Fran^oise Frontisi-Ducroux, Dèdale. Mythologie de Vartisan en
Grece ancienne, Paris 1974.
Frontisi-Ducroux 1994
Fran^oise Frontisi-Ducroux, Athéna et l'inventìon de la flùte,
«Musica e Storia» I I 1994, pp. 139-67.
Gernet 1983
L. Gernet, Anthropologie de la Grece antique, Paris 1968, trad. it.
Antropologia della Grecia antica, Milano 1983.
Gigon 1954
O. Gigon, «Die Theologie der Vorsokratiker», in La notion du
divin deputi Homère jusqu'à Platon%Entretiens Hardt 1, Vandoeu-
vres-Genève 1954, pp. 117-55.
Halm-Tisserant 1993
Monique Halm-Tisserant, Canntbalhme et immortalità. L'enfant
dans le chaudron en Grece ancienne, Paris 1993.
Havelock 1973
E.A. Havelock, Preface to Plato, Cambridge, Massachusetts 1963,
trad. it. Cultura orale e civiltà della scrittura. Da Omero a Platone,
Roma-Bari 1973.
Havelock 1983
E.A. Havelock, The Greek Concepì o f Justice, Cambridge, Massa­
chusetts 1978, trad. it. Dike. La nascita della coscienza, Roma-Bari
1983.
Hemberg 1950
B. Hemberg, Die Kabiren, Uppsala 1950.
IC
Insaiptiones Creticae, I-IV, cur. Margherita Guarducci, Roma
1935-50.
ICos
The Inscriptions o f Cos, by W .R. Paton and E.L. Hicks, Oxford
1891.
ABBREVIAZIONI BIBLIOGRAFICHE XXIX

IG
Inscrìptiones Graecae constilo et auctoritate Acaàemiae litterarum
Borussìcae editae, Berolini 1873-1917 (editio m inorici } 2 sgg.)
Janni 1984
P. Janni, La mappa e il periplo. Cartografia antica e spazio odologi-
co, Roma 1984.
Jouan 1966
F. Jouan, Eurìpide et les légendes des chants cypriens, Paris 1966.
Jourdain-Annequin 1989
Colette Jourdain-Annequin, Héraclès aux portes du soir, Besan-
ςοη-Paris 1989.
Kahn 1978
Laurence Kahn, Hermes passe ou les ambìguités de la communica-
tion, Paris 1978.
Kern, O.F.
Orphicorum Fragjnenta, collegit O. Kern, Berolini 1911.
Keuls 1974
Èva Keuls, The Water Carriers in Hades: A Study o f Catkanìs
througf) Toilin Classical Antìquity, Amsterdam 1974.
Kleingunther 1933
A. Kleingunther, ΠΡΩΤΟΣ Έ ΥΡΕ ΤΗ Σ. Untersuchungen zur
Geschichte einer Fragestellung, Leipzig 19 33.
KN
The Knossos Tablets, by J. Chadwick, J.T. Killen, J.-P. Olivier,
Cambridge 19714.
Lissarrague 1994
F. Lissarrague, Orphée mis à mori, «Musica e Storia» II 1994, pp.
169-307.
Longo 1987
O. Longo, La storia la iena gli uomini, Venezia 1987.
Longo 1989
O. Longo, Le forme della predazione, Napoli 1989.
Loraux 1985
Nicole Loraux, Fafons tragiques de tuer une femme, Paris 198 $.
L.S.J.
A Greek-English Lexicon, compiled by H. Liddell, R. Scott, H.
Jones, Oxford 19409.
Luppe 1974
W . Luppe, Zeus und Nemesis in den Kyprien. Die Verwandlun&sa-
gen nach Pseudo-Apollodor und Pbilodem, «Philologus» CXVID
1974, pp. 193-101.
Mactoux 1989
Marie-Madeleine Mactoux, Panthéon et dtscours mythologique. Le
cas d ’Apollodore, «Revue de FHistoire des Religione » CCVI
1989, pp. 145*7°·
XXX ABBREVI AZIONI BIBLIOGRAFICHE

Mainoldi 1984
Carla Mainoldi, Vimage du loup et du chien dans la Grèce ancien­
ne, Paris 1984.
Manfredini, v. Ampolo
Massenzio 1970
M. Massenzio, Cultura e crisi permanente: la uxeniaw dionisiaca,
Roma 1970.
Massenzio 1976
M. Massenzio, Anomalie della persona, segregpzione e aUitudìni
magiche, in P. Xella (a cura di), Magia, Roma 1976, pp. 177-95.
Méautis 192.5
G. Méautis, Aspects ignorés de la retigion grecque, Paris 192.5.
Montanari 1981
E. Montanari, Il mito d ell autoctonia. Linee di una dinamica miti-
co-politica ateniese, Roma 19812.
Mylonas 1961
G .E. Mylonas, Eleusis and thè Eleusinìan Mystenes, Princeton,
N. J.-London 1961.
M.-W.
R. Merkelbach-M.L. West, Frag/nenta Hesiodea, Oxford 1967.
Nauck
Tragjcorum Graecorum Frag/nenta, recensuit A. Nauck, Supple-
mentum adiecit B. Snell, Hildesheim 1964.
Nagy 1979
G, Nagy, The Best of thè Achaeans. Concepts 0/ thè Hero in Ar-
chaìc Greek Poetry, Baltimore-London 1979.
Nilsson 1906
M.P. Nilsson, Griechische Feste von religiòser Bedeutung mit Au-
schluss der Attischen, Leipzig 1906 (Stuttgart 1957).
Nilsson 1967
M.P. Nilsson, Geschichte der griechischen Religion I, Miinchen
19673·
Papathomopoulos 197 3
M. Papathomopoulos, Pour une nouvelle édition de la "Bibliothè-
que” d ’Apollodore, ΕΛΛΗΝΙΚΑ X X V I 1973, pp. 18-40.
Parke 1977
H. W. Parke, Festivals ofthe Athenìans, London T977.
Parker 198 5
R. Parker, Miasma: Pollution and Purìfication in Early Greek Reli­
gion, Oxford 1983.
PCG
Poetae Comici Graeci, edd. R. Kassel et C. Austin, Berlin-New
York 1983-1991.
Pellizer 1991
E. Pellizer, La penpezia dell*eletto. Racconti eroici della Grecia an­
tica, Palermo 1991.
ABBREVIAZIONI BIBLIOGRAFICHE XXXI

Pettazzoni 1955
R. Pettazzoni, L ’onniscienza di Dio, Torino 195$.
Pettersson 1991
M. Pettersson, Cults o f Apollo at Spartay Stockholm 1992..
Piccaluga 1968
Giulia Piccaluga, Lykaon. Un tema mitico, Roma 1968.
Piccaluga 1977
Giulia Piccaluga, « Adonis, i cacciatori falliti e l'avvento dell’agri­
coltura», in lim ito grecoy a cura di B. Gentili e G. Palone, Roma
r977>PP- 3V 4 8·
PMG
Poetae Melici Gtaeciyed. D.L. Page, Oxford 1962..
PMGF
Poetamm Melicorum Graecorum Frammenta I, ed. M. Davies,
Oxonii 1991.
Pritchard 1969
J.B. Pritchard (ed.), Anetent Near Eastem Textsy Princeton, N J.
i9693·
PY
The Pylos Tablets Transcnbed, by E.L. Bennet Jr. -J.-P . Olivier,
1 voli., Roma 1971-76.
RE
Paulys Realencyclopadie der klassischen AItertumswìssenschaft, hrsg,
von G. Wissowa, W . Kroll, K. Mittelhaus und K. Ziegler, Stutt-
gart-Munchen 1893 sgg.
«RCCM»
«Rivista di Cultura Classica e Medievale»
«RFIC »
«Rivista di Filologia e di Istruzione Classica»
Richardson 19ja
N. J. Richarason (ed. by), The Uomeric Hymn to Demeter, Oxford
*974-
Robert 1873
C. Robert, De Apollodori Bihliotheca, Berlin 1873.
Roux 1976
G. Roux, Delphes, son oracle et sei dieux} Paris 1976.
Rudhardt 1991
J. Rudhardt, Notions fondamentales de la pensée relmeuse et actes
constìtuùfs du culle dans la Grèce classìqueyParis 199i .
Sabbatucci 1965
D. Sabbatucci, Saggio sul misticismo greco, Roma 196$.
Sabbatucci 1978
D. Sabbatucci, Il mito, il rito e la stona, Roma 1978.
Sabbatucci 1979
D. Sabbatucci, «Religione tradizionale ed esigenze soteriche», in
Stona e civiltà dei Greci III/6, Milano 1979, pp. $69-617.
XXXII ABBREVIAZIONI BIBLIOGRAFICHE

Sabbatucci 1986
D. Sabbatucci, Mistica agraria e demitizzazione, Roma 1986.
Sabbatucci 1991
D. Sabbatucci, «Orfeo secondo Pausania», in Orpbismeet Orphée,
éd. par Ph. Borgeaud, Genève 1991, pp. 7-11.
Scarpi 1976
P. Scarpi, Letture sulla religione classica. L'inno omerico a Demeter,
Firenze 1976.
Scarpi 1979
P. Scarpi, La pyrrhiche o le armi della persuasione, «Dialoghi di A r­
cheologia» n. ser. I1979, pp. 76-97.
Scarpi 1980
P. Scarpi, «L’Edipo negato e la trasformazione del mito», in
D'Annunzio e il classicismo (Atti del convegno), «Quaderni del
Vittoriale» X X III1980, pp. 73-99.
Scarpi 1984
P. Scarpi, // picchio e il codice delle api. Itinerari mitici e orizzonte
storico-culturale della famiglia nelVantìca Grecia. Tra i misteri di
Eieusi e la città di Atene, Padova 1984.
Scarpi 1989
P. Scarpi, «La rivoluzione dei cereali e del vino», in O. Longo e P.
Scarpi (a cura di), Homo Edens I, Regimi, miti e pratiche àelVali­
mentazione nella civiltà del Mediterraneo, Milano 19Θ9, pp. 57-66.
Scarpi 1991
P. Scarpi, «La geografia mitica di Dioniso e Io spazio scenico», in
Dionysos. Mito e Mistero, Atti del convegno internazionale (Co-
macchio 3-5 novembre 1989), a cura di Fede Berti, Ferrara 1991,
pp. 401-15.
Scarpi 1992.
P. Scarpi, La fugfi e il ritorno. Storia e mitologia del viaggio, Venezia
1991.
Scarpi 1994
P. Scerpi, Miti musicali o musicalità del mito?, «Musica e Storia»
I I 1994, pp. 309-LI.
Scarpi, v. Cosi-Scarpi
Schmidt 1991
Margot Schmidt, «Bemerkungen zu Orpheus in Unterwelts-und-
Thraker-darstellungen», in Orphìsme et Orphée, éd. par Ph. Bor­
geaud, Genève 1991, pp. 31-50.
Segai 1989
Ch. Segai, Orpheus. The Myth of thè Poet, Baltimore & London
1989.
Sfameni Gasparro 1986
Giulia Sfameni Gasparro, Misteri e culti mistici di Demetra, Roma
1986.
ABBREVIAZIONI BIBLIOGRAFICHE xxxin

Snodgrass 1981.
A. Snodgrass» «Les origines du culle des héros dans la Grèce an­
tique», in G. GnoIi-J.P. Vernant (a cura di), La mori, les morts
dans les sociétés ancienne, Cambridge-Paris 1981, pp. 107-19.
Solmsen 1949
F. Solmsen, Hesiod and Aeschilus, Ithaca, N.Y. 1949.
SVF
Stokorum Veterum Frag/nenta, collegit I. von Arnim I-IV, Leipzig
1903-1905 ( = Stuttgart 1964).
TrGF
Tra&corum Graecorum Fragfnenta, Gòttingen, voi. I ed. B. Snell
1971, voi. II ed. R. Kannicht-B. Snell 1981, voi. I li (Aeschylus)
ed. S. Radt 1985, voi. IV (Sophocles) ed. S. Radt 1977.
van der Valk 1958
M. van der Valk, On Apollodorì "Biblìotheca”, «Revue des Étu-
des Grecques» L X X I 1958, pp. 100-68.
Vernant 1968
J.-P. Vernant (sous la direction de), Problèmes de la guerre en Grè­
ce ancienne, Paris-La Haye 1968.
Vernant1973
J.-P. Vernant, Le martage en Grèce archaique, «La Parola del Pas­
sato» CXLVIII-CX LIX 1973, PP* 5I-74*
Vernant, v. Detienne-Vernant
Verbruggen 1981
H. Verbruggen, Le Zeus crétois, Paris 1981.
Vidal-Naquet 1976
P. Vidal-Naquet, «Il “Filottete” di Sofocle e Pefebia», in J.-P.
Vernant-P. Vidal-Naquet, Mythe et tragèdie en Grèce ancienne, Pa­
ris 1971, trad. it. Mito e tragedia nelVantica Grecia, Torino 1976,
. PP- i4 S-64 *
Vidal-Naquet 1983
P. Vidal-Naquet, Le chasseur notr. Formes de pensée et formes de
société dans le monde grec, Paris 198 32.
Vian 1951
F. Vian, La guerre des Géants, Paris 1952..
Vos 1956
H. Vos, Themis, Asscn 1936.
Wagner 1891
R. Wagner, Die Sabbaitischen Apolloàorfragjnente, «Rheinisches
Muscum» X L V I 1891, pp. 378-419, 618-9.
West 1966
M.L. West (ed. with Prolegomena and Commentary by), Hesiod,
Theogony, Oxford 1966.
West 1983
M.L. West, The Orpbic Poems, Oxford 1983, trad. it. J poemi or­
fici, Napoli 1993.
XXXIV ABBREVIAZIONI BIBLIOGRAFICHE

West 1985
M.L. West, The Hesiodic Catalogne ofWomen, Oxford 1985.
Winkler 1990
J.J. Winkler, «Ephebes* Song: “Tragòidia” and '‘Polis”», in John
J. Winkler and Froma I. Zeidin (edd.), Nothing to do with Diony-
sos? Athenian Drama in Its Social Context, Princeton, N.J. 1990,
p p . 2.0-62..
T E S T O E T R A D U Z IO N E
Sigla

A bibliothecae codicum sive omnium sive plurimorum consensus

E epitoma Vaticana; Vaticanus gr. 950 saec. XIV


S fragmenta Sabbaitica: Sabbaiticus-Hiero-
solymitanus 366 saec. XIII

R Parisinus gr. 17 11 (codex archetypus) saec. XIV


M Monacensis gr. 182. saec. XV

O Bodleianus Laudianus gr. 5 5 saec. XV


Ra Parisinus gr. 1967 saec. XV-XVI
X1 saec. XV

B consensus codicum PRbRc


P Palatinus-Vaticanus gr. 52. saec. XVI
Rb Parisinus gr. 1653 saec. XVI
Rc Parisinus gr. 1658 saec. XV-XVI

C consensus codicum V LN T
V Vaticanus gr. 1017 saec. XV-XVI
L Laurentianus plut. LX 19 saec. XV-XVI
N Neapolitanus Z04 (III A 1) saec. XV-XVI
T Taurinensis C I I 11 (176) saec. XV-XVI

1 Codex deperdilus, a quo classes Wagneri B ei C, ex DLUeri senlentia, descende-


runt.
Α Π Ο Λ Λ Ο Δ Ω Ρ Ο Υ Α Θ Η Ν Α ΙΟ Υ
Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ ΙΚ Ο Υ
Β ΙΒ Λ ΙΟ Θ Η Κ Η
A PO LLO D O R O DI ATEN E
G R A M M A T IC O

B IB L IO T E C A
[I]

ι , ι. Ουρανός πρώτος του παντός έδυνάστευσε κόσμου, ι


γήμας δέ Γην έτέκνωσε πρώτους τους έκατόγχειρας προσαγορευ-
θέντας, Βριάρεων Γύην Κόττον, ο*2 μεγέθει τε Ανυπέρβλητοι καί
δυνάμει καθειστήκεσαν, χειρας μέν άνά έκατόν κεφαλάς δέ άνα
5 πεντήκοντα Εχοντες. ι. μετά τούτους δέ αύτω τεκνοΐ Γή
Κύκλωπας, ’Άργην Στερόπην Βρόντην, ών Εκαστος εϊχεν Ενα
όφθαλμόν έπί τοΰ μετώπου, άλλα τούτους μέν Ουρανός δήσας j
είς Τάρταρον Ερριψε (τόπος δέ ούτος έρεβώδης έστίν έν "Αιδου,
τοσοΰτον άπό γής Εχων διάστημα 8σον Απ’ ούρανοΰ γ η ), y
ίο τεκνοΐ δέ αΰθις έκ Γης παίδας μέν τους Τιτάνας προσαγορευθέν-
τας, Ωκεανόν Κοίον *ΐπερίονα Κρεΐον Ίαπετόν καί νεώτατον
απάντων Κρόνον, θυγατέρας δέ τάς κληθείσας Τιτανίδας,
Τηθυν 'Ρέαν Θέμιν Μνημοσύνην Φοίβην Διώνην Θείαν. 4·
Αγανακτούσα δέ Γή έπί τή απωλείςι τών είς Τάρταρον ^ιφέντων 3
ΐ5 παίδων πείθει τούς Τιτάνας έπιθέσθαι τώ πατρί, καί διδωσιν
Αδαμαντίνην αρπην Κρόνω. οι δέ Ώκεανοϋ χωρίς έπιτίθενται,
καί Κρόνος Αποτεμών τα αίδοΤα τοΰ πατρός είς την θάλασσαν

ι , 3· Γύην: γύγην C | Κόττον: χοΐον ΕΑ | Γύην Κόττον: χοΐον γύην ΕΜ 6.


"Αργήν: δρπην ΕΑ ιι. ΚρεΤον: xpoTov Ρ χρΐον A | νεώτατον: γενεώτατον ΒΤ
γενναιότατον VLN ι ι . δέ: τε O R aB Τ4. ^ιφέντων: ^ιφθέντων A

ι, 1-1. Ούρανός... Ιχατόγχειρας: Esiodo, Theog. 147-51; Theog. (I), {II) Bernabé;
Tttan. F 3 Bernabé; Kern, O.F. fr. in; [γύγην] scolio a Platone, Leg. VII 795 c;
LIBRO PRIMO

I, i. Urano fu il primo signore del mondo. Sposò G ea e gene- i <


rò per primi Briareo, C otto e G ià, detti Ecatonchiri, che avevano
cento braccia e cinquanta teste ciascuno ed erano insuperabili per
la forza fisica e la statura. i . Dopo di loro G ea gli partorisce i
Ciclopi, Arge, Sterope e Bronte, ognuno dei quali aveva un solo
occhio in mezzo alla fronte. Ma Urano mise in catene i Ciclopi e 3
li gettò nel Tartaro, un luogo tenebroso che si trova nell’Ade,
lontano dalla terra quanto la terra lo è dal cielo. 3. D a Gea
Urano ha altri figli: Oceano, Ceo, Iperione, Crio, Giapeto e il più
giovane di tutti, Crono, detti Titani; e delle figlie, Tethys, Rea,
Temi, Mnemosine, Febe, Dione e Tia, dette Titanidi. 4. Adi- 3 <
rata per la perdita dei figli gettati nel Tartaro, Gea persuade i T i­
tani ad aggredire il padre e consegna a Crono una falce d ’acciaio.
Essi, a eccezione di Oceano, lo aggrediscono e Crono gli taglia i

Kern, O.F. fc. 57; Ovidio, Fasti IV 593: [Gyas] Orazio, Carni. Il 17,14; ΠΙ 4
scolio a Orazio, Carm. Il 17,14 Botschuyver; Lucrezio, II 991-3; Virgilio, Geor. II
315-7; cfr. Euripide, fr. 839 Nauck 5-6. τεχνοΐ Γη Κύκλωπας: Esiodo,
Theog. 139-46; Kern, O.F. fr. 57 8. βίς Τάρταρον ϊρριψΐ: Esiodo, Theog. 617-
10; [ίχαχόγχιφας] Acusilao, FGrHist 1 F 8 11-3. ’ Ωχεανόν... Θείαν: Esiodo,
Theog. 134-8; Kern, O.F. fr. 57,114 11-χ. νεώτατον... Κρόνον: Esiodo, Theog.
[37 16. Αδαμαντίνην... Κρίνω: Esiodo, Theog. 161*71. | Ώχεανον χωρίς:
Kern, O.F. fr. 135 17. Κρόνος... τοΟ ποιτρός: Esiodo, Theog 179-81; Kern,
O.F. fr. 154; Platone, Resp. II 377 e-378 a; Cicerone, Nat. deor. II 63; Filone di Bi*
blo, FGrHist 790 F 1,19
8 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

άφίησιν. έκ δέ των σταλαγμών τοΰ ρέοντος αίματος έρινύες έγε-


νοντο, Ά λ η κ τ ώ Τισιφόνη Μέγαιρα, της δέ αρχής έκβαλόντες
ίο τούς τε καταταρταρωθέντας άνήγαγον αδελφούς και τήν αρχήν
Κρόνω παρέδοσαν. 5· ° δε τούτους μέν <έν> τω Ταρτάρω 4
πάλιν δήσας καθεΐρξε, τήν δε άδελφήν 'Ρέαν γήμας, έπειδή Γή
τε καί Ουρανός έθεσπιωδουν αύτώ λέγοντες υπό παιδός ίδίου
τήν άρχήν άφαιρεθήσεσθαι, κατέπινε τα γεννώμενα. καί πρώτην
ι 5 μέν γεννηθεΐσαν Εστίαν κατέπιεν, εΐτα Δήμητραν καί "Ηραν,
μεθ’ ας Πλουτωνα καί Ποσειδώνα. 6. όργισθεΐσα δέ έπί τού- 3
τοις 'Ρέα παραγίνεται μέν εις Κρήτην, όπηνίκα τον Δία έγκυμο-
νοΰσα έτύγχανε, γεννά δέ έν δντρω της Δίκτης Δία. καί τούτον
μέν δίδωσι τρέφεσθαι Κούρησί τε καί ταΐς Μελισσέως παισί νύμ-
*ο φαις, Άδραστεί^ τε καί "Ιδη. η. αΰται μέν ουν τόν παιδα
έτρεφον τω της Άμαλθείας γάλακτι, οί δέ Κουρήτες ένοπλοι έν
τφ άντρω το βρέφος φυλάσσοντες τοΐς δόρασι τάς άσπίδας
συνέκρουον, ΐνα μή τής τοΰ παιδός φωνής ό Κρόνος άκουση.
'Ρέα δέ λίθον σπαργανώσασα δέδωκε Κρόνω καταπιεΐν ώς τόν
35 γεγεννημένον παιδα.
3, ι. έπειδή δέ Ζευς έγενήθη τέλειος, λαμβάνει Μήτιν τήν 6
’ Ωκεανού συνεργόν, ή δίδωσι Κρόνω καταπιεΐν φάρμακον, ύφ’
ου έκεΐνος άναγκασθείς πρώτον μέν έξεμεΐτόν λίθον, έπειτα τους
παΐδας ους κατέπιε* μεθ’ ών Ζευς τόν πρός Κρόνον καί Τιτάνας
5 έξήνεγκε πόλεμον, μαχομένων δέ αυτών ένιαυτους δέκα ή Γή
τω Διί έχρησε τήν νίκην, τους καταταρταρωθέντας αν εχη συμ-

ι8. έρινύες: έριννύες ΕΑ ι$. Μελιβσέως: μελισσέων ΕΑ


3, ι. έγενήθη: έγεννήθη O R aC 1. ύφ’ : ίφ* Β άφ’ C 6. &ν: εάν Ε

ι8-$. έρινύες έγένοντο: Esiodo, Theog. 183-5 11. τήν Sè άδελφήν 'Ρέαν γήμας:
Esiodo, Theog. 453 Μ '5· χατέπινε... κατέπιεν: Esiodo, Theog. 459; Kern,
O.F. frr. 58, 131, 138, 146; Diodoro Siculo, V 70,1-1 15-8. γεννηθεΐσαν
Εστίαν... Δία: Esiodo, Theog. 454-7 17. 'Ρ έα... είς Κρήτην: Esiodo, Theog.
477; Igino, Fcb, 139.3; Servio, a Virgilio, Aen. Ili 104 18. έν άντρω της Δ ί­
κτης: Virgilio, Ceor. IV 151 (Dictaeo... sub antro)·, Servio, a Virgilio, Aen. Ili 104;
Mythographi Vaticani I 103, II 16 Kulcsar 31. τώ της Άμαλθείας γάλαχτι: Ze-
BIBLIOTECA 1 , 1-2 9

genitali e li getta in mare. Dalle gocce del sangue versato nacque- <
ro le Erinni: A letto, Tisifone, Megera. Detronizzato Urano, i T i­
tani riportarono alla luce i fratelli che erano stati gettati nel Tar­
taro e diedero il potere a Crono. 5. Crono però lì mise di nuo- 4 <
vo in catene e li rinchiuse nel Tartaro, poi sposò Rea, sua sorella;
ma, poiché G ea e Urano gli predicevano che un suo figlio gli
avrebbe tolto il potere, lui ingoiava tutti i suoi nati. Inghiottì la
prima figlia, Estia, poi Demetra ed Era, e dopo ancora Plutone e
Poseidone. 6. Furibonda per questo Rea, incinta di Zeus, si re- 3 <
ca a Creta e, in un antro del monte Diete, partorisce Zeus. Lo dà
ad allevare ai Cureti e alle figlie di Melisseo, le ninfe Adrasteia e
Ida. 7. Le ninfe nutrivano il bambino con il latte della capra
Amaltea, mentre i Cureti, in armi, montavano la guardia al neo­
nato nell’ antro e battevano le lance contro gli scudi perché Crono
non ne udisse la voce. Rea avvolse nelle fasce una pietra e la die­
de da ingoiare a Crono come se fosse un bambino appena nato.
2, i. Diventato adulto, Zeus fa di M eti, figlia di Oceano, la 6 <
sua complice: lei fa inghiottire a Crono una pozione che lo co­
stringe a vomitare la pietra, prima di tutto, e poi i figli che aveva
ingoiato; insieme con loro Zeus intraprese la guerra contro Crono <
e i Titani. Combattevano da dieci anni quando G ea predisse a
Zeus che avrebbe ottenuto la vittoria se si fosse alleato ai Ciclopi

nobio, II 48; Kern, O.F. fr. 105; Igino, Fab. 139,3; ^ astronomia I I 1 3; Ovidio, Fasti
V 115-1Θ; Diodoro Siculo, V 70,3; Callimaco, lov. 48*9; scolio a Callimaco, lov. 49
a; Strabone, V ili 7,5 (C 386); Mythoyuphi Vaticani U 16 Kulcsàr; Eustazio, a //.
XUI a_r, p. 917.33 31-3. ol Bè Κούρητες... συνέχρουον: Igino, Fab. 139,3; Dio­
doro Siculo, V 60,3. 70,1. 4-5; Callimaco, lov. 51-3; Strabone, X 3,11 (C 468); Cal­
limaco, lov. 46-7; scolio a Callimaco, lov. 47 c; Lucrezio, II 633-9; Ovidio, Fasti IV
107-10; Servio, a Virgilio, Aen. III 104; Mythographi Vaticani I 103, II 16 KuJ-
csar 34. 'P ia δέ λίθον... BiBùjxt Κρόνψ: Esiodo, Theog. 485-6; Kern, O.F. fr.
147; Igino, Fab. 139,1; Ovidio, Fasti IV 103-6; Pausarne, V ili 36,3, IX 1,7. 41,6, X
14,6.
a, ì. δβω σι... φάρμαχον: Porfirio, de antro nymphamm :6 3. πρώτον... τόν
λίθον: Esiodo, Theog. 497 (πρώτον B’ έξήμη« λίθον) 4-5. Zeuc... κόσμον:
Esiodo, Theog. 617-38; Igino, Fab. 150 5. ίνιαυτους δέχβ: Esiodo, Theog.
636 5-6. ή Γ ή... τήν νίκην: Esiodo, Theog. 617-8
IO ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

μάχους' ό δέ τήν φρουρούσαν αυτών τά δεσμά Καμπήν άποκτεί-


νας έλυσε. καί Κύκλωπες τότε Διί μέν διδόασι βροντήν καί η
άστραπήν καί κεραυνόν, Πλούτωνι δέ κυνέην, Ποσειδώνι δέ
ίο τρίαιναν* οί δε τούτοις όπλισθέντες κρατοΰσι Τιτάνων, καί
καθείρξαντες αυτούς έν τω Ταρτάρω τούς έκατόγχειρας κατέ­
στησαν φύλακας, αυτοί δέ διακληροΰνται περί τής αρχής, καί
λαγχάνει Ζεύς μεν τήν έν ούρανω δυναστείαν, Ποσειδών 8έ τήν
έν θαλάσση, Πλούτων δέ τήν έν "Αιδου. ι. έγένοντο δέ Τ ι- 8
ι5 τάνων εκγονοι ’Ωκεανοϋ μεν καί Τηθύος Ώκεανίδες, Ά σ ία
Στύξ Ήλέκτρα Δωρίς Εύρυνόμη [Αμφιτρίτη] Μήτις, Κοίου δέ
καί Φοίβης Αστερία καί Λητώ, Ύπερίονος δέ καί Θείας Ή ώ ς
'Ή λιος Σελήνη, Κρείου δέ καί Εύρυβίας τής Πόντου ΆστραΤος
Πάλλας Πέρσης, ). Ίαπετοΐί δέ καί Α σ ία ς "Ατλας, δς έχει
ίο τοΐς ώμοις τον ούρανόν, καί Προμηθεύς καί Έπιμηθεύς καί Με-
νοίτιος, ον κεραυνώσας έν τή τιτανομαχίφ Ζεύς κατεταρτάρω-
σεν. 4 * έγένετο δέ καί Κρόνου καί Φιλύρας Χείρων διφυής 9
Κένταυρος, Ήοϋς δέ καί Άστραίου άνεμοι καί άστρα, Πέρσου
δέ καί Αστερίας Ε κ ά τη , Πάλλαντος δέ καί Στυγός Νίκη Κρά-
L5 τος Ζήλος Βία. 5· ™ δέ τής Στυγός ύδωρ έκ πέτρας έν "Αιδου
£έον Ζεύς έποίησεν ορκον, ταύτην αυτή τιμήν διδους άνθ’ ών
αύτω κατά Τιτάνων μετά των τέκνων συνεμάχησε. 6 . Πόν- ίο
του δέ καί Γής Φόρκος Θαύμας Νηρεύς Εύρυβία Κ ητώ . Θαύ-
μαντος μέν οΰν καί Ήλέκτρας ΤΙρις καί άρπυιαι, Ά ε λ λ ώ <καί>
5ο Ώ κυπέτη, Φόρχου δέ καί Κήτους Φορκίδες <καί> Γοργόνες,

9· κυνίην: κυανέην A n -λ. κατέστησαν: χαθίστασαν A 14. "Αιδου:


A 15. Ώκεανίδες: τρισχίλιοι add. Ε τρισχίλιαι add. A 16. Στύξ: Στυξών
A Στυξον OR* | (Αμφιτρίτη]: άμφιτρίτη ΕΑ ι 8 . Κρείου: κροίου Ε κρίου C
κριοΰ R“C I Εύρυβίας: εύρυβοίας ΕΑ | τής: του A 19. Ασίας: των ωκεανού
add. A 14- Στυγός: των ωκεανού add. A 18. Φόρκος: φόρχυς A φόρκις
R“ I Εύρυβία: εύρυβοία C εύρυβοίας Β εύρυβίας 0 R“ 19. ’ Ηλέκτρας: των
ωκεανού add. A 5°· Φορκίδες: φορκίαδες RfiB φορκυάδες C

8-9. διδόασι... κεραυνόν: Esiodo, Tbeog. 504*5 9 · κυνέην: //. V 845; Aristofa­
ne, Acb. 59°! Platone, Kesp. X 611 b n -i. καθείρξαντες... φύλακας: Esiodo,
Tbeog, 713-10 11-4. αυτοί δέ... τήν Iv "Αώου: II. XV 189-93; Platone, Gorg.
513 a 15-6. Ώκεανίδες... Μήτις: Esiodo, Tbeog. 349-66; Igino, Fab praef. 6
(11, 5-11) 16-7. Κοίου δέ καί Φοίβης: Esiodo, Tbeog. 404-9; Igino, Fab. praef.
BIBLIOTECA I, 1 II

che erano nel Tartaro. Zeus uccise Cainpe che sorvegliava la loro
prigione, e li liberò. Allora i Ciclopi danno a Zeus il tuono, il 7
lampo e il fulmine, a Plutone l’elmo, a Poseidone il tridente; con
queste armi essi sconfiggono i Titani e, dopo averli rinchiusi nel
Tartaro, misero a guardia gli Ecatonchiri. Poi si dividono il pote­
re tirando a sorte, a Zeus tocca il dominio del cielo, a Poseidone
quello del mare, a Plutone quello dell’Ade. i . Dai Titani 6
Oceano e Tethys nacquero le Oceanidi Asia, Stìge, Elettra, D ori­
de, Eurinome, [Anfitrite], M eti; da Ceo e Febe, Asteria e Lato-
na; da Iperione e Tia, Eos, Elio, Selene; da Crio e Euribia, figlia
di Ponto, Astreo, Pallante e Perse; 3. da Giapeto e Asia,
Atlante, che sostiene il cielo sulle spalle, e Prometeo e Epimeteo e
M enezio che, durante la Titanomachia, Zeus colpì con il fulmine
e scagliò nel Tartaro. 4. Da Crono e Filira nacque Chirone, il 9
centauro dalla duplice natura; da Eos e Astreo i venti e gli astri;
da Perse e Asteria, Ecate; da Pallante e Stige, Nike, Crato,Zelo e
Bia. 5. Zeus stabilì che si pronunciassero i giuramenti per le <
acque di Stige, che scorrono da una roccia dell’Ade: le concesse
quest’onore in cambio dell’ aiuto che essa gli aveva dato, insieme
con i suoi figli, nella battaglia contro i Titani. 6. Da Ponto e io
G ea nacquero: Forco, Taumante, Nereo, Euribia e Ceto. Da
Taumante e Elettra, Iris e le Arpie, Aello e Ocipete; da Forco e
Ceto, le Forcidi e le Gorgoni, delle quali diremo quando parlere-

10 (11, il · 3) 17-8. Ύπερίονος... Σελήνη: Od. XII 176; h. Cer. 74; Esiodo,
Theog. 371-4, ioii; h. 31, 4; Igino, Fab. pracf. 11 (15) 18. Κρείου 8è καί Εύρυ-
βίας: Esiodo, Theog. 375*7; Eusiazio, a l i XVIII 39 $gg., p. 1130,35 ιο ­
ί. Προμηθεύς... Μενοίτιος: Esiodo, Theog. 507-ié 11-3. Κρόνου... Κένταυ­
ρος: Titan. F io Bernabé; Igino, Fab. praef. 14 l i . Xtipojv διφυής: Ferecide,
FGrHist 3 F 50 (διφυής ó Χείρων) 2.3. Ήοΰς Si και Άστραίου; Esiodo,
Theog. 578-80 13-4. Πέροου... Εκάτη: Esiodo, Theog. 409-11 14-5.
Ν ίκη... Βία: Esiodo, Theog 374-5; Igino, Fab. praef. 17 (10) 15-6. τδ 6Ì τής
Στυγδς... όρκον: Esiodo, Theog. 400, 791; cfr. Apollodoro di Atene, FGrHist 144
F ioib-c, 355 (9) 17-B. Πόντου δέ καί Γης: Esiodo, Theog. 133-9; Igino, Fab.
praef. 7 (io, 13); Servio, a Virgilio, Aen. Ili 111. 149 19. Ίρις: Cicerone, Nat.
dcor. IH 51 19-30. Ίρις και άριτυια... Ώκυπέτη: Esiodo, Theog. 165-7; scolio
a Licofrone, 165; cfr. Bibi. I 9,11 [111-3] 30. Φόρκου... Γοργόνες: Esiodo,
Theog. 170-6; Igino, Fab. praef. 9 (11, 1-3)
12. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

περί ών έροϋμεν δταν τά κατά Περσέα λέγωμεν, j . Νηρέως ιι


δέ και Δωρίδος Νηρηιδες, ών τα ονόματα Κυμοθόη Σπειώ
Γλαυκονόμη Ναυσιθόη 'Α λίη , Ε ρ α τώ Σαώ Αμφιτρίτη Εύνίκη
θ έτις, Εύλιμένη ’ Αγαοή Εύδώρη Δ ω τώ Φέρουσα, Γαλάτεια
35 Ά κ τα ίη Ποντομεδουσα Ίπποθόη Λυσιάνασσα, Κυμώ Ή ιόνη ia
'Αλιμήδη Πληξαύρη Εύκράντη, Πρωτώ Καλυψώ Πανόπη
Κραντώ Νεόμηρις, Ίππονόη Ίάνειρα Πολυνόμη Αύτονόη Με-
λίτη, Διώνη Νησαίη Δηρώ Εύαγόρη Ψαμάθη, Εύμόλπη Ίόνη
Δυναμένη Κητώ Λιμνώρεια.
3, ι. Ζευς δέ γαμεί μεν 'Ήραν, καί τεχνοΤ Ή β ην Είλείθυιαν 13
ΜΑρην, μίγνυται δέ πολλαΐς θνηταΐς τε και άθανάτοις γυναιζίν.
έκ μέν οΰν Θέμιδος τής Ούρανοΰ γεννά θυγατέρας ώρας,
Ειρήνην Εύνομίαν Δίκην, μοίρας, Κλωθώ Λάχεαιν *Ατροπον,
5 έκ Διώνης δέ Άφροδίτην, έξ Εύρυνόμης δέ της Ωκεανού χάρι-
τας, Ά γλα ΐη ν Εύφροσύνην θάλειαν, έκ δέ Στυγός Περαεφόνην,
έκ δέ Μνημοσύνης μούσας, πρώτην μέν Καλλιόπην, εΐτα Κλειώ
Μελπομένην Εύτέρπην Ε ρ α τώ Τερψιχόρην Ουρανίαν Θάλειαν
Πολύμνιαν. ζ. Καλλιόπης μέν οΰν καί Οίάγρου, κατ’ έπίκλη- 14
ίο σιν δέ Απόλλω νος, Λίνος, δν Η ρακλής άπέκτεινε, καί Όρφεύς
ό άσκήσας κιθαρωδίαν, δς $δων έκίνει λίθους τε καί δένδρα,
άποθανούσης δέ Εύρυδίκης της γυναικός αύτοΰ, δηχθείσης υπό
οφεως, κατήλθεν είς 'Άιδου θέλων άνάγειν αυτήν, καί Πλούτω-

3ΐ. ΔωρίΒος: των ωκεανοί) add. A δορίΒος C ώριίδος Ρ | ΝηρηίΒες: νηριίΒος Β νη·
ρηίΒοςΟΒ* 3 ϊ Γλαυκονόμη: γλαυχοθόη A 35· Ήιόνη: πιόνη A 3^·
'ΑλιμήΒη: άλιμέΒη A | Πληξαύρη: πλησαύρη A | Πανό*η: πανυττη C παννύπη
Κ*Β 37' Κραντώ: κρατώ C | Ίάνειρα: Βιάνειρα A [ Πολυνόμη: πολυνόη R*C
πουλυνόη Β 37'®· Μελίτη: μελίη A 3®· Νηοαίη: ήοαίη Β Ισαίη O R “C
,
3 1. *Άρην: Λργην R άργήν Ε άργην Β άργιν VN άρσιν LT δρην O R B 3 ·
του A 7- πρώτην: πρώτη Α Ο | Καλλιόπην: Καλλιόπη A 10. Λίνος: λινός
A 11. γυναιχάς: θυγατρός RR‘B Τ {man. 1) 13. άνάγειν: άγαγεΤν A 3
1

31. περί ών έροδμεν... Περαέα: cfr. Bibl II 4.3·-} 31 "9· ΝηρηίΒες...


λιμνώρεια: //. XVIII 38-49; Esiodo» Tbeog. 140*64; Igino, Bah. praef. 8 (10,14-11);
cfr. Apollodoro di Atene, FGrHtst 144 F 356
,
3 1-1. Ζευς... *Άρην: Esiodo, Tbeog. 911-3; II. V 890-8, XI 169-71, Od. XI 601-
BIBLIOTECA], 2·3 1}

mo di Perseo; 7. da Nereo e Doride le Nereidi, che si chiama­ II


vano: Cimotoe, Speio, Glauconome, Nausitoe, Alia, Erato, Sao,
A nfitrite, Eunice, T eti, Eulimene, Agave, Eudora, Doto, Ferusa,
Galatea, Attea, Pontomedusa, Ippotoe, Lisianassa, Cim o, Eione, IJ
Alimede, Plessaura, Eucrante, Proto, Calipso, Panope, Cranto,
Neomeri, Ipponoe, Ianira, Polinome, Autonoe, M elite, Dione,
Nesea, Dero, Evagora, Psamate, Eumolpa, Ione, Dinamene, C e­
to, Limnoreia.
3, 1. Zeus sposa Era e genera Ebe, Ilizia e Ares, ma si unisce
13 <
anche a molte donne, mortali e immortali. Da Temi figlia di Ura­
no gli nascono le Ore: Irene, Eunomia e Dike, e le M oire, Cloto,
Lachesi, Atropo; da Dione gli nasce Afrodite, da Eurinome figlia
di Oceano le Cariti, Aglaia, Eufrosinc e Talia; da Stige, Persefo-
ne, da Mnemosine le Muse, Calliope per prima, poi Clio, M elpo­
mene, Euterpe, Erato, Tersicore, Urania, Talia, Polimnia. 1.
D a Calliope ed Eagro (ma, in realtà, da Apollo), nacquero: Lino, 14 <
che fu ucciso da Eracle, e O rfeo che suonava la cetra e col suo
canto muoveva pietre e alberi. Quando la sposa di O rfeo, Euridi­
ce, morì per il morso di una serpe, egli scese nell’ Ade per ripor-

4 3-4. θέμιδος... Δίχην: Esiodo, Theog. 901-1 4. μοίρας... "Ατροπον:


Esiodo, Theog,.904-5 5. έκ Διώνης δέ Άφροδίτην: II V 370· 381; Euripide,
Hel. 1098; Igino, Fab. praef. 19 5-6. έξ Εύρυνόμη;... χάριτας: Esiodo, Theog.
907-9; Igino, Fab. praef. 13; Pausatila, IX 35,5 7-9. £x δΐ Μνημοαυνης...
Πολύμνιαν: Esiodo, Theog. 76-9, 915-7; Igino, Fab. praef. 17 io. Λίνος: Ascle*
piade di Tragiio, FGrHist 11 F 6b; Conone, FGrHist 16 F 1 {enarr. 19); Diodoro Si­
culo, III 6 7 ,1 1 δν Έρακλής άπέχτεινε: cfr. Bthl. IT 4.9 [63] 10-1. Όρφεύς...
δένδρα: Apollonio Rodio, I 13-4; Kern, O.F. frr. 49; scolio a Licofrone, 831; Cono­
ne, FGrHist 16 F 1 {enarr. 45); Certamen Homeri et Hesiodì 48; Igino, Fab. 14; Ascle-
piade di Tragiio, FGrHist 11 F 6 a-b; Kern, O.F. £ct. 49, 56, T 114, 11.3; Platone,
Symp. 179 d; Clemente Alessandrino, Protr. 7, 74,3; Carace, FGrHist 103 F 614
Diodoro Siculo, III 65,6, IV 15,1; Timoteo, Pers. 134-6; Pseudo-Eratostene, Cata-
sterismi 14; Mythographi Vaticani li 56 Kulcs^i; Seneca, Herc. Oet. 1034, 1036-60;
Plinio, Nat. hist. VII 104 13-7. χατήλθεν... ύχέατρεψεν: Pausania, IX 30,6;
Platone, Symp. 179 d; Virgilio, Geor. IV 453*31-7; Ovidio, Met. X 8-67; Conone,
FGrHist 16 F 1 {enarr. 45); Plutarco, Amai. 761 e-761 a; Diodoro Siculo, IV 25,1.-4;
Pseudo-Eratostene, Catasterismi 14; Mjthographi Vaticani I 75* II 56 Kulcsàr; Ora-
zio, Camt. 1 11,6-11; Plutarco, fr. 111 Sandbach; Seneca, Herc fur. 569*89
Μ. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

να έπεισεν άναπέμψαι. ό 8έ ύπέσχετο τοΰτο ποιήσειν, &ν μή πο- 15


ρευόμενος Όρφευς έπιστραφή πριν εις τήν οίκίαν αύτοΰ παραγε-
νέσθαι* δ δέ απιστών έπιστραφείς έθεάσατο τήν γυναίκα, ή 81
πάλιν ύπέστρεψεν. ευρε δε Όρφευς καί τα Διονύσου μυστήρια,
και τέθαπται περί τήν Πιερίαν διασπασθείς υπό των μαι­
νάδων. 3· Κλείω δέ Πιέρου του Μάγνητος ήράσθη κατά μή- ιβ
νιν Αφροδίτης (ώνείδισε γάρ αύτη τόν του Άδώνιδος έρωτα),
συνελθοΰσα 8έ έγέννησεν έξ αύτοΰ παΐδα 'Υάκινθον, ου Θάμυρις
δ Φιλάμμωνος καί Άργιόπης νύμφης Γσχει έρωτα, πρώτος
άρξάμενος έράν άρρένων. ά λλ’ Υάκινθον μέν ύστερον ’ Απόλ- 17
λων έρώμενον δντα δίσκω βαλών άκων άπέκτεινε, Θάμυρις δέ
κάλλει διενεγκών καί κιθαρωδία περί μουσικής ήρισε μούσαίς,
συνθέμενος, &ν μέν κρείττων εύρεθή, πλησιάσειν πάσαις, έάν δέ
ήττηθή, στερηθήσεσθαι ού αν έκεΤναι θέλωσι. καθυπέρτεραι δέ αί
μοΰσαι γενύμεναι καί τών όμμάτων αυτόν καί τής κιθαρερδίας
έστέρησαν. 4* Ευτέρπης δέ καί ποταμού Στρυμόνος 'Ρήσος, ι8
δν έν Τροίςι Διομήδης άπέκτεινεν ώς δέ ένιοι λέγουσι, Κ αλλιό­
πης ύπήρχεν. θαλείας δέ καί Απόλλω νος έγένοντο Κορύβαν-
τες, Μελπομένης δέ καί Α χ ελώ ο υ Σειρήνες, περί ών έν τοΤς πε­
ρί Όδυσσέως έροϋμεν. 5· 'Ήρα δέ χωρίς εύνής έγέννησεν 19
"Ηφαιστον ώς δέ "Ομηρος λέγει, καί τοΰτον έκ Διάς έγέννησε.
ρίπτει δέ αυτόν έξ ούρανοΰ Ζευς "Ηρα δεθείση βοηθοΰντα* ταύ-

i j . αύτοΰ: αύτοΰ A 11. Γσχει: ίσχεν ΕΑ 3°· λέγουσι: δτι add. A


Ζεύς: δ ζνύς C | δεθείση: δεηθείση R

ι 8-9· διασπασθείς... μαινάδων: Isocrate, 11,38-9; Conone, FGrHist 16 F 1 (emrr.


45); Eschilo, TrGFIII, pp. 138-9 Radt; Virgilio, Geor. IV 510-7; Ovidio, Mei. X I 1-
64; Pseudo-Eratostene, Catasterismi 14 19-20. Κλείω ... Αφροδίτης: scolio a
Licofrone, 831 10. τόν τοΰ 'Αδώνιδος έρωτα: scolio a Licofronc, 831; cfr.
Bibl. III 14,3-4 [181-5] u - i. θάμυρις... νύμφης: Pausarne, IV 33,3 11-3.
πρώτος... άρρένων: Zenobio, IV 17; cfr. Properzio, II 113,19-11 13-4. Υ ά κ ιν­
θον... άπέκτεινε: Ovidio, Mei. X 181-119; Luciano, Dial. deor. 16 (14); Nicandro,
Theriaca 901-6; Pausania, III 19,5; Filostrato, ìmagines I 14; Palefato, de incredibili’
bus 46; cfr. Bibl. Ili 10,3 [116] 14-9. θάμυρις... έστέρησαν: Zenobio, IV 17;
Omero, II. II 594-600; Euripide, Rh. 914-5; Asclepiade di Tragiio, FGrHist 1 1 F 10;
BIBLIOTECA I, 3 15

tarla sulla terra e persuase Plutone a rimandarla. 11 dio si impegnò 15


a farlo a patto che O rfeo, durante il cammino, non si fosse volta­
to indietro prima di giungere alla sua casa; ma O rfeo non si fidò e
si voltò a guardare la sposa che discese di nuovo nell'Ade. O rfeo
fondò anche i misteri di Dioniso; fatto a pezzi dalle Menadi, fu <
sepolto nella Pieria. 3. Clio si innamorò di Piero, figlio di Ma- 16
gnete - ciò avvenne a causa di Afrodite, irata perché la musa le <
aveva rinfacciato il suo amore per Adone - , sì unì a lui e da
lui ebbe un figlio, G iacinto, del quale si innamorò Tamiri, figlio
di Filammone e della ninfa Argiope: Tamiri fu il primo uomo che '
amò un altro uomo. Ma più tardi Apollo, lanciando il disco, ucci- 17
se senza volerlo Giacinto, che era il suo amato. A sua volta Tami­
ri, che si distingueva per la sua bellezza e per Γabilità nel suonare
la cetra, sfidò le Muse a una gara di musica dopo aver stabilito
che, se fosse risultato migliore, avrebbe fatto l'amore con tutte,
se fosse stato sconfitto, esse avrebbero potuto privarlo di ciò che
volevano. Furono superiori le Muse che lo privarono degli occhi e
della cetra. 4. Da Euterpe e dal fiume Strimone nacque Reso, 18
che fu ucciso da Diomede a Troia; alcuni però dicono che sua ma­
dre fosse Calliope. D a Talia e da Apollo nacquero i Coribanti, da
Melpomene e da Acheloo le Sirene, delle quali diremo quando
narreremo di Odisseo. 5. Era generò Efesto senza accoppiarsi; 19 <
secondo Omero invece anche lui nacque da Zeus. Quando E fe­
sto cerca di aiutare Era messa in catene, Zeus lo scaglia giù dal

Conone, FGrHist 16 F 1 (enarr. 7); Plutarco, de musica 1131 a-b; Diodoro Siculo, III
67,3; Igino, de astronomia II 6; Apollodoro di Atene, FGrHist 144 F 161; Sofocle,
TKj F IV , fr. 145 Radt; cfr. Plinio, Nat. bist. VII 104 19. Ευτέρπης... ‘ Ρήσος:
Euripide, Rb. 179, 366, 394, 919 30. 8v... àiclxmvev: II. X 494-6; Euripide,
Rb. 670, 686, 733-5, 757, 693-4; cfr. Epitome 4,4 31. Μελπομένης... Σειρή­
νες: cfr. Bibi. I 9,15 [11$] 31-3. περί ων... έροδμεν: cfr, Epitome 7,18-
9 )}*4· 'Ή ρα... "Ηφαιστον: Esiodo, Tbeog. 9x7; b. Ap. 317, 32.3*30; Luciano,
de sacrificio 6 34. ώς fcè "Ομηρος λέγει: II. I 578-9 35 fo n ti.,. Ζευς: II.
I 590-1 35-7. "Ηρφ... ίπλει: EUanico, FGrHist 4 F 90; scolio a II. I 59ia b;
cfr. Bibl. Il 7.1 [137]
ι6 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

την γάρ έκρέμασε Ζευς έξ Ό λυμπου χειμώνα έπιπέμψασαν


Ήρακλεΐ, δτε Τροίαν ελών επλει. πεσόντα δ’ "Ηφαιστον έν
Λήμνω καί πηρωθέντα τάς βάσεις διέσωσε Θέτις. 6. μίγνυται ao
δέ Ζευς Μήτιδι, μεταβαλλούση εις πολλάς ιδέας υπέρ του μή
4ο συνελθεΐν, καί αυτήν γενομένην έγκυον καταπίνει φθάσας, έπει-
περ έλεγε γεννήσειν παΐδα μετά τήν μέλλουσαν έξ αυτής γεννά-
σθαι κόρην, δς ούρανου δυνάστης γενήσεται. τούτο φοβηθείς κα-
τέπιεν αυτήν* ώς δ ’ ό τής γενέσεως ένέστη χρόνος, πλήξαντος αύ-
τοΰ τήν κεφαλήν πελέκει Προμηθέως ή καθάπερ άλλοι λέγουσιν
45 Ήφαιστου, έκ κορυφής, έπί ποταμού Τρίτωνος, Άθηνά συν
όπλοις άνέθορεν.
4, ι. των δέ Κοίου θυγατέρων Αστερία μέν όμοιωθεΤσα ai
δρτυγι έαυτήν εις θάλασσαν έρριψε, φευγουσα τήν πρός Δια
συνουσίαν* και πόλις άπ’ έκείνης Αστερία πρότερον κληθεΐσα,
ύστερον δε Δήλος. Λητώ δέ συνελθοΰσα Διί κατά τήν γήν ϊπα-
s σαν ύφ’ "Ηρας ήλαύνετο, μέχρις εις Δήλον έλθοΰσα γενν£ πρώ-
την ’Άρτεμιν, ύφ’ ής μαιωθεϊσα ύστερον Α π όλλω να έγέννησεν.
^Αρτεμις μέν ούν τα περί Θήραν άσκήσασα παρθένος εμεινεν, aa
Α π ό λλω ν δέ τήν μαντικήν μαθών παρά Πανός του Διός και
"Υβρεως ήκεν είς Δελφούς, χρησμωδούσης τότε Θέμιδος* ώς δέ
ίο ό φρουρών τό μαντεΐον ΓΤύθων όφις έκώλυεν αυτόν παρελθειν
έπί τό χάσμα, τοΰτον άνελών τό μαντεΐον παραλαμβάνει. κτεί-

36. έκρέμασε: έκκρεμάσασα RΒ έξεκρίμασε C 39- Μήτιδι: θέτιδι A 41


γεννήσειν: γεννήσει OR* | γεννασβαι: γενέσθαι A 4V γ&ν^σεως: γεννήσεως
A 44* λέγουσιν: λέγουσι καί A
4, 3· πρδτερον: πρώτον Λ

\7’ β πεσόντα... έν Λήμνω: l i 1 59)> Eustazio, a II. .1 591 sgg., p. 158,a 58.
οιέοωβζ θέτις: l i XVIII 398; b. Ap. 519*10. 39. Μήτιδι... εις πολλάς Ιδέας:
scolio a Esiodo, Thecg. 886 40-1. αυτήν... γενήσεται: Esiodo, Tbeog. 886-
900; Esiodo, £r. 343,10.13 M.-W.; Crisippo, nn. 908-9, S V F II, pp. 156-8 43-
4. πλήξαντος... Προμηθέως: Euripide, ìon 454-7; cfr. Aristocle, FGrHist 33 F
4a 44-5. ή ... 'Ηφαίστου: Pindaro, 01 . 7,35; scolio a Platone, Tir». 13 d | έπι
ποταμοΟ Τρίτωνος: Esiodo, fr. 343,11 M.-W.; Pausania, IX 33,7; cfr. Aristocle,
FGrHist 33 F 4Ι?; Mytbo&apht Vaticani 1 111 Kulcs&r; scolio a l i 1 195 (194)
4, 1-4. Αστερία... Δήλος: Pindaro, frr. 330, 5ie,40-3, (Vllb) 5111,41-9 Maehler;
BIBLIOTECA!, y4 17

cielo. Zeus infatti aveva appeso la dea all’Olimpo quando lei ave­
va suscitato una tempesta contro Eracle, che tornava per mare
dopo aver conquistato Troia. Efesto cadde a Lemno e si azzoppò
le gambe. Teti lo salvò. 6. Zeus si unisce a Meti, che aveva as­ SO <
sunto molte forme per non accoppiarsi con lui; quando rimane in­
cinta, si affretta a inghiottirla perché lei andava dicendo che, do­
po la figlia che stava per dare alla luce, avrebbe generato un figlio
che sarebbe diventato signore del cielo. Temendo che ciò avve­
nisse, Zeus la ingoiò. Quando giunse il momento della nascita,
Prometeo, ma secondo altri Efesto, lo colpì con una scure alla te­
sta e, dal cranio del dio, presso il fiume Tritone, balzò fuori A te­
na rivestita di armi.
4, i. Delle figlie di C eo, Asteria, tramutata in quaglia, si gettò
ai
in mare per evitare di unirsi a Zeus; e la città che poi venne chia­
mata Deio, fu detta, dal suo nome, Asteria. Latona, che si era
unita a Zeus, fu inseguita da Era per tutta la terra fino a che
giunse a Deio dove dà alla luce per prima Artemide, che poi la
aiutò a far nascere Apollo. Artemide si dedicò alla caccia e rimase l ì <
vergine; Apollo apprese la mantica da Pan, figlio di Zeus e di <
Ibris, e si recò a Delfi; là in quel tempo vaticinava Temi. Poiché
il guardiano dell’oracolo, il serpente Pitone, gli impediva di avvi­
cinarsi alla fenditura, egli lo uccide e si impadronisce deU’oraco-

Callimaco, Del. 37-54, 196-115, 144-8; scolio a Licofrone, 401; Igino, Fab. 53;
140,4; Latrando, in Stazio, Theb. IV 795; Servio, a Virgilio, Aen. I li 73; Mythogya-
phi Vaticani I 37, II 17 Kulcsar 4-6. Λητώ ... έγίννησιν; Esiodo, Tbeog. 918-
10; Pindaro, frr. 33C, 516,44-8 Maehler; Callimaco, Del 51, 155-9;. Igino, Pah.
53,1; 140,3-4; Ovidio, Met. VI 191. 331-8 9. "Υβρεως: scolio a Licofrone, 7 7 1 1
γρησμφϋούσης τότε Θέμιδος: Eschilo, Eum. 1; Pausonia, X 5,5-6; Plutarco, de de­
fechi oraculorum zi, 411 c io. 6 φρουρών... δφις: Pausarne, X 6,6 (δράκοντα
είναι καί ΙπΙ τώ μαντείω φύλακα) | Πύθων: h. Ap. 356-74: Plutarco, de defeetu ora­
culorum i$, 417 f, 11, 411 c; Plutarco, Quaest. Gr. 11.193 c'>Eliano, Varia Historia
III 1; Ovidio, Met. I 437-47; Igino, Fab. 140 11-8. xw lvti... ίοβίουσιν: Fereci-
de, FGrtìist 3 F 55; Apollonio Rodio, I 759-61; scolio a Od. VII 314; Eustazio a
Od. VII 314, p. 1581,56; Igino, Fab. 55; Od. XI 576-81; Virgilio, Aen VI 595-600;
Pausania, X u,i; Lucrezio, III 984-94; Nonno, Diottysiaca II 307-9, XLVIII 418;
Mytbograpbi Vaticani I I 116 Kulcsàr
ιβ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

νει δέ μετ’ ού πολύ καί Τιτυόν, δς ήν Διός υιός και τής Ό ρχο- 23
μενού θυγατρός Έ λάρης, ήν Ζευς, επειδή συνήλθε, δεισας
"Ηραν υπό γήν εκρυψε, καί τον κυοφορηθέντα παΐδα Τιτυόν
ι$ ύπερμεγέθη είς φώς άνήγαγεν. ούτος έρχομένην είς Πυθώ Λητώ
θεωρήσας, πόθω κατασχεθείς έπισπάται* ή δέ τούς παΐδας επι­
καλείται καί κατατοξεύουσιν αυτόν, κολάζεται δέ καί μετά θά­
νατον* γύπες γαρ αύτοΰ τήν καρδίαν έν "Αιδου έσθίουσιν. ι.
άπέκτεινε δέ Α π όλλω ν καί τον Ό λυμπου παΤδα Μαρσύαν. οΰ- 14
ίο τος γάρ ευρών αυλούς, ους ερριψεν ’ Αθήνα διά το τήν δψιν αυτής
ποιείν άμορφον, ήλθεν είς έριν περί μουσικής "Απόλλωνι. συνθε-
μενων δε αύτών ϊνα ό νικήσας δ βούλεται διαθή τον ήττημένον,
τής κρίσεως γινομένης τήν κιθάραν στρέψας ήγωνιζετο ό "Απόλ­
λων, καί ταύτό ποιείν έκέλευε τόν Μαρσύαν* του δε άδυνατούν-
ι 5 τος εύρεθείς κρείσσων ό "Απόλλων, κρεμάσας τον Μαρσύαν έ'κ
τίνος ύπερτενοΰς πιτυος, έκτεμών το δέρμα ούτως διέφθει-
ρεν. 3* Όρίωνα δέ "Αρτεμις άπέκτεινεν έν Δ ήλω. τούτον 15
γηγενή λεγουσιν ύπερμεγέθη το σώμα* Φερεκύδης δε αυτόν Πο-
σειδώνος καί Εΰρυάλης λέγει, έδωρήσατο δέ αύτω Ποσειδών
3ο διαβαίνειν τήν θάλασσαν, ούτος (πρώτην) μεν εγημε Σίδην, ήν
ερριψεν είς "Αιδου περί μορφής έρίσασαν "Ηρα* αΰθις δέ έλθών
είς Χίον Μερόπην τήν Οίνοπίωνος έμνηστεύσατο. μεθύσας δέ
Οίνοπίων αυτόν κοιμώμενον έτύφλωσε καί παρά τοΤς αίγιαλοίς
ερριψεν. ό δε έπί το (Η φαίστου) χαλκεϊον έλθών καί άρπάσας ι6

ΐ3· ’Ελάρης: έλάνης A έλένης Ε 15. έρχομένην: έρχόμενος A 18. έσβίου*


σιν: κατεσθίουαιν Ε 13. γινομένης: γινομένης ΕΑ 14· ταύτό: αυτό ΕΑ |
έχέλτυτ: Ιχέλκυσε Λ

19-11. ούτος... ’Απόλλωνι: Plutarco, de cobibenda ira 6,456 b; Ovidio, Fasti VI


699-701, Ars III $05-6; Igino, Fab. 165; scolio a Platone, Symp. 115 b; scolio a Pla­
tone, Mirtos 318 b; Ateneo, X IV 7,616 e-f; Mytbographi Vaticani I m , li 138 KuL-
csar; Fulgenzio, Mythologiae III 9 11-7. συνθ&μένων... ÒUfOeipev: Diodoro Si­
culo, HI 59,1-5; Ovidio, Met. VI 385-91, Fasti VI 707-8; Igino, Fab. 165,5; scolio a
Platone, Symp. 115 b; scolio a Platone, Minos 318 b; Tzetzes, Cbiliades I 353-84;
BIBLIOTECA 1, j
19

lo. Poco tempo dopo uccide anche Tizio, figlio di Zeus e di Eia- 33
re, figlia di Orcomeno; dopo l’ unione con Elare, Zeus, per timore
di Era, la nascose sotto terra e portò invece alla luce il figlio che
lei aveva concepito, il gigantesco Tizio. Tizio vede Latona che si
reca a Pito e, preso dal desiderio, la afferra; ma lei invoca i figli
che lo uccidono a colpi di freccia. Continua a essere punito anche
dopo la morte: nell’A de, infatti, gli avvoltoi gli mangiano il cuo­
re. z. Apollo uccise anche Marsia, figlio di Olimpo. Questi, 24
trovato Paulo che Atena aveva gettato perché le deformava il vol­
to, sfidò Apollo a una gara di musica, con l'intesa che il vincitore
potesse fare del vinto ciò che voleva. La gara ebbe inizio e Apollo
suonava con la cetra capovolta ingiungendo a Marsia di fare al­
trettanto, ma Marsia non ne fu capace e allora Apollo, risultato
vincitore, lo appese a un pino altissimo, gli tolse la pelle e lo fece
morire in questo modo. 3. A Deio, Artemide uccise Orione. 2$
Di lui si dice che fosse nato dalla terra e avesse una statura gigan­
tesca. Secondo Ferecide, era figlio di Poseidone e di Euriale. Po­
seidone gli aveva concesso la facoltà di camminare sulle acque del
mare. Orione sposò <per prima) Side, che Era scagliò nell'Ade
perché aveva rivaleggiato con lei in bellezza; poi andò a Chìo per
chiedere la mano di Merope figlia di Enopione. Enopione però lo
fece ubriacare e, mentre dormiva, lo accecò e lo gettò sulla riva
del mare. Orione si recò allora alla fucina <di E festo ), rapì un 26

Mytbographi Vaticani I m , Il 136 Kulcsàr; Nicandro, Alexipbartnaca 301-4; scolio a


Nicandro, Alexipbarmaca joia; Pausarne, Il 11,9; Erodoto, VII 16, 3; Senofonte,
An. I 1,8; Luciano, Podagra 314-5; Filostrato Jr., bnagjnes 2.-3; Zenobio, IV 81;
Fulgenzio, Mytholopae III 9; cfr. Plinio, Sai. bist V 106; Livio, XXXVIII
13,6 18*9. Φερεχύδης... λέγει: Ferecide, FGrHist 3 F 51.; cfr. Esiodo, fr. L+Sa
M.-W. 19*30· έδωρησατο... θάλασσαν: Esiodo, fr. 148A M.-W. 33-4.
Οίνοπίων... ϊρριψεν: Esiodo, fr. i48a M.-W.; Paiteniu, Sarr. am. io; Igino, de
astronomia II 34; Mytbographi Vaticani I 33 Kulcsàr; Servio, a Virgilio, Aeri. X
763 34-8. licitò (Η φ αίστου)... έσπευοεν: Esiodo, fr. 1489 M.-W.; Igino, de
astronomia II 34; Luciano, de domo 18; scolio a Nicandro, Tberiaca 134; Mytbogra·
pòi Vaticani 1 33 Kulcsir; Servio, a Virgilio, Aen. X 763
1.0 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

55 παΐδα ενα, έπί των ώμων έπιθέμενος έκέλευσε ποδηγεϊν προς


τας άνατολάς. έκεΤ δε παραγενόμενος άνέβλεψεν t έκκαείς υπό
τής ήλιακής άκτΐνος, καί δια ταχέων έπί τόν Οίνοπίωνα έσπευ-
δεν. 4 · άλλα τώ μεν Ποσειδών ήφαιστότευκτον υπό γην κατε- 37
σκεύασεν οίκον, Ώρίωνος 8’ Ή ώ ς έρασθεΐσα ήρπασε καί έκόμι-
4ο σεν είς Δήλον* έποίει γαρ αύτήν Αφροδίτη συνεχώς έράν, δτι
"Αρει συνευνάσθη. 5* ό δ’ Ώ ρίω ν, ώς μέν £νιοι λέγουσιν,
άνηρέθη δισκεύειν ’Άρτεμιν προκαλούμενος, ώς δέ τινες, βιαζό-
μενος Ή π ιν μίαν τών έξ Ύπερβορέων παραγενομένων παρ­
θένων ύπ’ Άρτέμιδος έτοξεύθη. 6 . Ποσειδών δέ Άμφιτρίτην j8
45 [τήν Ωκεανού] γαμει, καί αύτω γίνεται Τρίτων καί Τ ό δ η , ήν
'Ή λιος έγημε.
5, ι. Πλούτων δέ Περσεφόνης έρασθεις Δ ιός συνεργοΰντος 19
ήρπασεν αύτήν κρύφα. Δημήτηρ δε μετά λαμπάδων νυκτός τε
καί ήμέρας κατά πάσαν τήν γην ζητούσα περιήει* μαθούσα δέ
παρ’ Έρμιονέων δτι Πλούτων αύτήν ήρπασεν, όργιζομένη θεοΤς
5 κατέλιπεν ούρανόν, είκασθεΐσα δέ γυναικί ήκεν είς Ελευσίνα,
καί πρώτον μέν έπί τήν άπ' έκείνης κληθεΐσαν Άγέλαστον 30
έκάθισε πέτραν παρά το Καλλίχορον φρέαρ καλούμενον, έπειτα
πρός Κελεον έλθοΰσα τόν βασιλεύοντα τότε Έλευσινίων, ένδον
ούσών γυναικών, καί λεγουσών τούτων παρ’ αύτας καθέζεσθαι,
ίο γραΐά τις Ίάμβη σκώψασα τήν θεόν έποίησε μειδιάσαι. διά τού­
το έν τοΐς θεσμοφοριοις τας γυναίκας σκώπτειν λέγουσιν. δντος 31

58. Ποσιιδών: ποατιδώνι A 4)- t^ tuv: 2m v R


5, ι. Δημήτηρ: δήμητρα ΕΑ 4 · άργίομένη: ύργιζομένοις RaB 5· *«τέλΐ-
icev: άπέλιπεν A 9· «ύτας: αύτίς A

58-9 ύπό γήν... οΐχον: Esiodo, fr. LfSa M.-W.; Igino, de astronomìa II 54 39-
40. Ώ ρίωνος... ιίς Δήλον: Od, V m ; Euforione, fr. 105 Powell («scolio a Od. V
i u : Ημέρα ήρπασιν...) 43-4. Ώ π ιν ... έτοζιύδη: Euforione, fr. 105 Powell
( = scolio a Od. V n i: Ούπις) 4$. Τρίτων: Esiodo, Tbeog. 950-1; scolio a Lico-
£rone, 34
5, 1-5. Πλούτων... περιήκι; h. Cer. 1-55, 40-87; Zenobio, I 7; Kern, O .F fr. 49,17-
76; Ovidio, Fasti IV 419-98, Mei. V 458-9; Diodoro Siculo, V 4,1.68,1 3-4.
BIBLIOTECA Γ, 4‘ 5 li

fanciullo, se lo mise sulle spalle e gli ordinò di guidare i suoi passi


verso Oriente. Quando vi giunse, un raggio di sole lo f colpì ed
egli tornò a vedere. Rapidamente allora si mosse per andare ad
affrontare Enopione. 4. Ma per Enopione Poseidone fece fab- 27
bricare da Efesto una dimora sotto terra; Eos si innamorò di
Orione, lo rapì e lo portò a Deio: A frodite infatti faceva sì che
Eos si innamorasse continuamente, perché era andata a letto con
Ares. 5. Ma alcuni narrano che Orione fu ucciso perché sfidò
Artemide nel lancio del disco, altri che tentò di violentare Opide,
una delle vergini degli Iperborei e per questo Artemide lo trafisse
con le sue frecce. 6. Poseidone sposa Anfitrite [figlia di Ocea- 28
no] e gli nascono Tritone e Rode, che andò sposa e Elio.
5, 1. Plutone si innamorò di Persefone e, con Γaiuto di Zeus, 29 <
la rapì di nascosto. Demetra andava cercandola per tutta la terra,
di giorno e di notte, alla luce delle fiaccole; ma quando venne a
sapere dagli abitanti di Ermione che Plutone Γ aveva rapita, irata
con gli dei abbandonò il cielo e, assunto Γ aspetto di una donna
mortale, si recò a Eieusi. Dapprima si mise a sedere sulla roccia 30 <
che, dal suo atteggiamento, fu detta Agelasto, accanto al pozzo
chiamato Callicoro; poi si recò da Celeo che allora regnava a
Eieusi; vi erano là delle donne che la invitarono a sedersi accanto
a loro, e vi era una vecchia, di nome Iambe, che, facendo gesti
osceni, provocò il riso della dea. E per questo, dicono, che le
donne fanno gesti osceni durante le Tesmoforie. La moglie di 31

μαθοΰσα παρ’ Έρμιονέων: scolio ad Aristofane, Eq. 785 Dubner; Zenobio, J 7;


Aristotele, FGrHist 314 F ib 4-5. όργιζομένη... ουρανόν: b. Cer. 91*2; Zeno­
bio, I 7 5. είκασθεΤσα γυναικί: h. Cer. 101; Ovidio, Fasti ÌV 5:17; Pausarne, I
*9,1 | jjxtv ιΐς Ελευσίνα: b. Cer. 94-7; Mytbographi Vaticani I 8, I I 118 Kulcsir; cfr.
Bibl. Ili 14,7 [r9i] 6-7. ’ Αγέλαστου... πέτραν: Zenobio, 1 7; scolio ad Aristo­
fane, Eq, 7858, c 7. τό ΚαΧλίχορον... καλούμενου: Pausatila, I 38,6.
39,1 io. γραιά... μειδιδσαι: h. Cer. 101-4; Filico, F 680.58-9 (Ll.-J. & P.); sco­
lio a Euripide, Rh. 964; Kern, O.F. fr. 51; Diodoro Siculo, V 4,7; Filocoro di Ate­
ne, FGrHist 318 F 103 11. έν τοις θισμοφορίοις: Igino, Fab. 147,5
ΖΖ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

δε τή του Κελεοΰ γυναικί Μετανειρ^ παιδιού, τοΰτο έτρεφεν ή


Δημήτηρ παραλαβοϋσα* βουλομένη δέ αύτό αθάνατον ποιήσαι,
τάς νύκτας εις πυρ κατετίθει το βρέφος καί περιήρει τάς θνητός
ΐ5 σάρκας αύτοΰ. καθ’ ήμέραν δέ παραδόζως αύξανομένου τοΰ Δη-
μοφώντος (τοΰτο γάρ ήν δνομα τω παιδί) έπετήρησεν ή 'Μ ετά-
νειρα>, καί καταλαβοΰσα εις πυρ έγκεκρυμμένον άνεβύησε* διό-
περ τό μεν βρέφος υπό τοΰ πυρός άνηλώθη, ή θεά δέ αυτήν
έξέφηνε. ζ. Τριπτολέμω δέ τω πρεσβυτέρω των Μετανείρας 33
ίο παιδων δίφρον κατασκευάσασα πτηνών δρακόντων τόν πυρόν
εδωκεν, ω την δλην οικουμένην δι* ούρανοΰ αιρόμενος κατέσπει-
ρε. Πανύασις δέ Τριπτόλεμον Έλευσΐνος λέγει* φησί γάρ
Δήμητρα προς αυτόν έλθεΐν. Φερεκύδης δέ φησιν αυτόν Ω κ εα ­
νού καί Γης, Διός δέ Πλούτωνι τήν Κόρην άναπέμψαι κε- 33
ΐ5 λεύσαντος, ό Πλούτων, ϊνα μή πολύν χρόνον παρά τη μητρί κα-
ταμείνη, ροιάς εδωκεν αύτη φαγεΐν κόκκον, ή δέ ού προϊδομένη
τό συμβησόμενον κατηνάλωσεν αύτόν. καταμαρτυρήσαντος δέ
αυτής Άσκαλάφου τοΰ Άχέροντος καί Γοργύρας, τούτω μέν
Δημήτηρ έν "Αιδου βαρεΐαν έπέθηκε πέτραν, Περσεφόνη δέ καθ’
30 ϊκαστον ένιαυτόν τό μέν τρίτον μετά Πλούτωνος ήναγκάσθη μέ-
νειν, τό δέ λοιπόν παρά τοΐς θεοΐς.
6, ι. περί μέν οΰν Δήμητρος ταυτα λέγεται* Γη δέ περί Τι- 34
τάνων άγανακτοΰσα γεννρ Γίγαντας έξ Ούρανοΰ, μεγέθει μέν

ΐ4· κατετίθει: χατέθιι A 16-7. ή (Μετάνειρα): ή πραξιθέα A 18. αυτήν:


αυτήν A 19 Μετανείρας: πρα^θίας A 10. τύν: καί A 13. Δήμητρα:
δήμητραν Α Ο 13-4. 'Ωκεανού: ούρανοΰ ώκεανοΰ R‘BT 16. προίδομένη:
προειδομίνη A 17. συμβησόμενον: συμβασόμενον C συμμασόμενον
R“B 18 . αυτής: om. C

η . τοΰ Κελεοΰ... Μετανείρφ: h. Cer. 146, 161, 184, 106, 111, 133*4· *-4}· 1 55·
475 ί Nicandro, Theriaca 484-71 Bacchilide, fr. 3 Snell-Maehler; Ovidio, Fasti IV
507-40; Pausania, 1 39,1; scolio ad Aristofane, Eq. 698 Diibner; Servio, a Virgilio,
Geor. I 163 11-5. τοΰτο ΐτρεψεν... σάρκας αύτοΰ: h. Cer. 135-41; Igino, Fab.
147,1; Mytho&apbi Vaticani I 8, I I 118. 119 Kulcsàr, Kern, O.F. fr. 49,81-6; Ovidio,
Fasti IV 545-54; Servio, a Virgilio, Geor. 1 163 15-6. του Δημοψωντος: h. Cer.
133-4 16-7. ή <Μετάνειρα)... άνιβόησε: b. Cer. 143-7; Kern, O.F. fr. 49,89-
94; Ovidio, Fasti IV 555-6 18-9. ή θεά... έξίφηνε: h. Cer. 168-80; Kern, O.F.
fr.· 49,101-3 19-10. Τριπτολέμφ... παίδων: Ovidio, Fasti IV 5 50; scolio a Elio
BIBLIOTECA I, 5-6 x3

Celeo, Metanira, aveva un bimbo che fu affidato a Demetra per- <


ché Io allevasse; la dea, che voleva renderlo immortale, di notte
lo poneva sul fuoco per spogliarlo della sua carne mortale. Poiché
Demofoonte - questo era il nome del bambino - cresceva di gior­
no in giorno in modo straordinario, <Metanira> andò a spiare,
sorprese il figlio immerso nel fuoco e gettò un grido: il bambino
fu divorato dal fuoco e la dea si rivelò. i . Per Trittolemo, il 33
maggiore dei figli di Metanira, Demetra fabbricò un carro traina­
to da serpenti alati, e gli fece dono del grano che lui, libratosi al­
to nel cielo, seminò su tutta la terra. Parnassi sostiene che Tritto-
lemo era figlio di Eieusi e che Demetra si era recata da lui. Fere-
cide dice che era figlio di Oceano e di Gea. 3. Zeus ordinò a 33 <
Plutone di rimandare Core sulla terra, e Plutone, affinché lei non
rimanesse troppo tempo presso la madre, le diede da mangiare un
chicco di melograna. Lei Io inghiottì, senza prevedere ciò che sa­
rebbe accaduto. Ascalafo, figlio di Acheronte e di Gorgira, la ac­
cusò e Demetta lo schiacciò, sotto una pesante roccia, nell’Ade;
ma Persefone fu costretta a rimanere la terza parte di ogni anno
con Plutone; il resto dell’anno lo trascorreva tra gli dei.
6, 1. Questo è quello che si narra a proposito di Demetra. 34
Adirata per la sorte subita dai Titani, G ea partorisce a Urano i Gi- <

Aristide, Orat. p. n , 181 c; Igino, Fab. 147,4; Mytbo&apbi Vaticani II 119 Kulc­
sar 10-1. δίφρον χαταοκευάοασα... κατίσπειpt: Cornuto, lB; scolio a Elio
Aristide, Orat. p. n , 181 b; Igino, Fab. 147,4; Mytbogyapbi Vaticani II 119 Kulcsér;
Ovidio, Fasti IV 559-60; Aristotele, FGrHist 314 F ic; Diodoro Siculo, V 68,1-3;
Filocoro di Alene, FGrHist 3x8 F 1048-0 11-3. Πανύασις... τυρός αύτόν ίλθεΤν:
Parnassi, F 13 Bemabé; cfr. Igino, Fab. 147,1; scolio a EKo Aristide, Orat p. 11,181
b; Aristotele, FGrHist 314 F ic 13-4· Φερεκύδης Sé.,. ’Οκεανοΰ καί Γης: Fé-
recide, FGrHist 3 F 53; cfr. Museo, 2. B io D.-K. ι€. ^οιάς Εδωκεν... κόκκον:
b. Cer. 371. 411; Ovidio, Met. V 536-7; Fasti IV 607-S; Mythograpbi Vaticani I 7
Kulcsar 17-8. καταμαρτυρήσαντος... Άσκαλάφου: Ovidio, Met. V 538-41;
Servio, a Virgilio, Aen. IV 461; Lattanzio, in Stazio, Thcb. Ili 511; Mytho&nphi Va­
ticani I I 111 Kulcsar; eh. Bibl. II 5,11 [114,116] 19-31. Περσιφόνη S ì... παρά
τοϊς θεοΐς: b. Cer. 445-7; Ovidio, Met. V 564-7, Fasti IV 613-4; Myihographi Vaticani
I 7 Kulcsar; Igino, Fab. 146,1; Servio, a Virgilio, Geor. 1 39
6 ,1-1. Γ ή... έξΟύρανοΰ: Esiodo, Tbeog. i83-5;scolio ad Apollonio Rodio, IV 981-91
/; Diodoro Siculo, III 70,6, IV 11,7; Argpnautica Orphica 17-lo ; Kern, O.F. fr. 63
Μ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

σωμάτων άνυπερβλήτους, δυνάμει δε ακαταγώνιστους, οι φοβε­


ροί μέν ταΐς δψεσι κατεφαίνοντο, καθειμένοι βαθεΐαν κόμην έκ
κεφαλής καί γενείων, είχον δε τάς βάσεις φολίδας δρακόντων,
έγένοντο δε, ώς μέν τινες λέγουσιν, έν Φλέγραις, ώς δέ άλλοι,
έν Παλλήνη. ήκόντιζον δέ εις ουρανόν πέτρας και δρυς ήμμένας.
διέφερον δε πάντων Πορφυρίων τε καί Άλκυονευς, δς δή καί 35
άθάνατος ήν έν ήπερ έγεννήθη γη μαχόμενος. οΰτος δέ και τάς
Ή λιου βόας έξ Έρυθείας ήλασε, τοΐς δε θεοΤς λόγιον ήν υπό
θεών μέν μηδένα των Γιγάντων άπολέσθαι δύνασθαι, συμμα-
χοΰντος δέ θνητοΰ τίνος τελευτήσειν. αϊσθομένη δέ Γή τοΰτο
έζήτει φάρμακον, ΐνα μηδ’ ύπό θνητοΰ δυνηθώσιν άπολέσθαι.
Ζευς δ’ άπειπών φαίνειν Ή ο ΐ τε καί Σελήνη καί Ή λίω τό μέν
φάρμακον αύτός έτεμε φθάσας, Ήρακλέα δέ σύμμαχον δι*
Αθήνας έπεκαλέσατο. κάκεΐνος πρώτον μέν έτόξευσεν Ά λκυο-
νέα· πίπτων δέ έπί της γης μάλλον άνεθάλπετο* *Αθήνας δέ $6
ύποθεμένης έξω τής Παλλήνης εΐλκυσεν αύτόν. κάκεΐνος μέν
ούτως έτελευτα, ι. Πορφυρίων δέ Ήρακλεΐ κατά τήν μάχην
έφώρμησε καί *'Ηρ$. Ζευς δέ αύτώ πόθον νΗρας ένέβαλεν, ήτις
καί καταρρηγνύντος αύτοΰ τούς πέπλους καί βιάζεσθαι θέλοντος
βοηθούς έπεκαλεϊτο· καί Διός κεραυνώσαντος αύτόν Ηρακλής
τοξεύσας άπέκτεινε. των δέ λοιπών Α π ό λλω ν μέν Εφιάλτου 37
τόν άριστερόν έτόξευσεν όφθαλμόν, Η ρακλής δε τον δεξιόν
Εΰρυτον δέ θυρσώ Διόνυσος εκτεινε, Κλυτίον δέ δ^ισίν Ε κ ά τη ,

6, 4 καθειμένοι.: καθημένοι BV y. Παλλήνη : πελλήνη A | ουρανόν: ουρανούς


A 8. οιέφερον: διέφερε ΕΑ ίο. Έρυθείας: έρυθίας ΕΑ 15. Ετεμε:
ROE Εταμε ceti. 18. ύποθεμένης: άθεμένης R* | Παλλήνης: πελλίνης ER
οελήνης ΑΟ ig. έτελευτα: έτελεύτεοε Ε ιο-ι. ήτις καί: ή δέ Ε ιζ .
βοηθούς: βοηθός A 15 ■ Διόνυσος: διάς RR*B δρυύς C | δςεσίν: φασίν A

6-7- ώς μέν τινες λέγουσιν... έν Παλλήνη: cfr. Aristofane, Αν. 814; Plinio, Nat. Hi
st. Γν 36; Diodoro Siculo, IV 15,1, 11,5; Ckudiano, Giyitit. 1-5 7. ήκόντιζον..
δρυς ήμμένας: scolio a Licofrone, 63; Luciano, Prvm. 13; Ovidio, Met. I 151-3; Pia
ione, Soph. 146 a; Mytbograpbi Vaticani II 67 Kulcsór; cfr. Claudiano, Giytnt. 6
io 8. Πορφυρίων: Aristofane, Av. 1149-31; Orazio, Carm. I li 4,54 | Πορφυ
BIBLIOTECA I, 6 Μ

ganti; insuperabili per statura, invincibili per la forza, erano, a


vedersi, spaventosi, coperti da un fitto pelame che scendeva dalla
testa e dalle guance, con gli arti inferiori rivestiti da squame di
serpenti. Secondo alcuni erano nati a Fiegra, secondo altri a Pai-
Iene. Lanciavano contro il cielo dei massi e delle querce in fiam­
me. Fra tutti si distinguevano Porfirione e Alcioneo: quest’ulti- 35
mo era immortale finché combatteva sulla terra dove era nato. Fu
lui che portò da Eritia le vacche di Elio. Gli dei conoscevano una
profezia secondo la quale nessuno dei Giganti poteva perire per
opera loro: sarebbero morti solo se si fossero alleati con un uomo
mortale. Quando Gea lo venne a sapere, si mise alla ricerca di
una pianta magica, affinché i Giganti non dovessero morire per
mano di un uomo mortale. Zeus allora impedì a Eos, a Selene e a
Elio di apparire e colse lui stesso la pianta, prima di Gea; poi
mandò Atena a chiamare Eracle. Eracle trafisse Alcioneo per pri- 36
mo, ma questi, cadendo a terra, si risollevava con maggior vigore.
Allora, per consiglio di Atena, Eracle lo trascinò fuori da Pallene.
E così lui morì; z . Porfirione invece, durante la mischia, si lan­
ciò contro Eracle ed Era. Ma Zeus suscitò in lui il desiderio di
Era; il gigante le strappava le vesti cercando di violentarla e la
dea chiamava aiuto; allora Zeus scagliò un fulmine ed Eracle lo
colpì con una freccia e lo uccise. Quanto gli altri, Apollo colpì 37
con una freccia Efialte all’occhio sinistro, Eracle a quello destro;
Dioniso uccise Eurito col suo tirso, Ecate Clizio con le sue torce,

ρίων τ ι χαί ’Αλκυονεύς: scolio a Ltcofrone, 63; cfr. Claudiano, Gigpnt. 35 9.


Αθάνατος... έγεννήθη γ-fj: scolio a Licoirone, 63; Pindaro, Né?/». 4, 15-30; Istk. 6,
33; scolio a Pindaro, Nem. 4, 43a-b, d-e 9*10. ούτος... ήλασι: scolio a Pinda­
ro, Nem. 4, 4 jb; scolio a Pindaro, hth. 6. 47b-d; scolio a Pindaro, Pytb. 8,
17 17-8. πίπτων δέ... εΤλχυσεν αυτόν: scolio a Licofrone, 63; cfr. Bìbl. II 7,1
[138] 19-13. Πορφυρίων... «πέκτεινε: scolio a Licofrone, 63; scolio al/. XIV
324S; cfr. Claudiano, Giorni. 114-5; scolio a Pindaro, Nem. 1, 101 15. Etfpu-
τον... Ζκτεινε: Euripide, Ion 116*9; Orazio, Carm. Il 19,11-4, cfr. scolio a Orazio,
Carni. II 19,11 Botschuyver | Κλυτίον... Έχάτη: cfr. Tzetzes, Tbeog 96
ζβ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

μάλλον δέ "Ηφαιστος βαλών μύδροις. ’ Αθηνά δέ Έ γκελάδω


φεύγοντι Σικελίαν έπέρριψε τήν νήσον, Πάλλαντος δέ τήν δοράν
έκτεμοϋσα ταύτη κατά τήν μάχην τό ίδιον έπέσκεπε σώμα.
Πολυβώτης δέ διά της θαλάσσης διωχθείς υπό τοϋ Ποσειδώνος 38
)α ήκεν εις Κώ* Ποσειδών δέ της νήσου μέρος άπορρήξας έπέρριψεν
αύτω, τό λεγόμενον Νίσυρον. Έ ρμης δε τήν "Αιδος κυνήν έχων
κατά τήν μάχην 'Ιππόλυτον άπέκτεινεν, "Αρτεμις δέ t Γρατίω-
να, μοΐραι δ ’ "Αγριον καί Θόωνα χαλκέοις ροπάλοις μαχομέ­
νους. τούς δέ άλλους κεραυνοίς Ζευς βαλών διέφθειρε* πάντας δέ
55 Η ρακλής άπολλυμένους έτόξευσεν. 3· ώς δ’ έκράτησαν οι 39
θεοί των Γιγάντων, Γή μάλλον χολωθεισα μίγνυται Ταρτάρω,
καί γεννά Τυφώνα εν Κιλικία, μεμιγμένην εχοντα φύσιν άνδρός
καί θηρίου, ούτος μέν καί μεγέθει καί δυνάμει πάντων διήνεγκεν
δσους έγέννησε Γή, ήν δέ αύτω τα μεν άχρι μηρών άπλετον μέ-
4ο γεθος άνδρόμορφον, ώστε ύπερέχειν μέν πάντων τών ορών, ή δέ
κεφαλή πολλάκις καί τών άστρων έψαυε* χεΐρας δέ είχε τήν μέν
έπί τήν έσπέραν έκτεινομένην τήν δέ επί τάς άνατολάς· έκ
τούτων δέ έξεΤχον έκατόν κεφαλαί δρακόντων, τα δέ από μηρών 40
σπείρας είχεν ύπερμεγέθεις έχιδνών, ών ολκοί προς αυτήν έκτει-
45 νόμενοι κορυφήν συριγμόν πολυν έξίεσαν. παν δέ αύτοϋ τό σώμα
κατεπτέρωτο, αύχμηραί δέ έκ κεφαλής καί γενύων τρίχες έξ-
ηνέμωντο, πυρ δέ έδέρκετο τοΐς δμμασι. τοιουτος ών ό Τυφών
και τηλικοΰτος ήμμένας βάλλων πέτρας έπ’ αυτόν τον ουρανόν
μετά συριγμών όμοΰ καί βοής έφέρετο* πολλήν δέ έκ του στόμα-

ι6. Έγκελάδω: έγκεφάλω Re 18 , έπέσκεπε: ίσχέπιτο Ε 5°· μέρος


άπορρήξας έπέρριψεν: μέρος άπέρριψεν Β \ι. Νίσυρον: νήσουρον A | κυνήν: κυ-
νέην A 53· μοϊρ®^ μοίρα A 53’ 4 · μαχομένους: μαχομένας Α Ο 57·
Κίλικίςι: σικελίςι A | μεμιγμένην: μιγνυμένην C 59· δπλετον: άπληστον
E 4 1· άστρων: άστέρων Ε ^6 . γενύων: γενείων A 49 · πολλήν: πολ­
λή A

16-7- ΆΟηνα δέ Έ γκελάδψ ... νήσον: Euripide, Her. fur. 908-9, lon T-oy-u; Calli­
maco, fr. 1,55-6 Pf·; Virgilio, Aen. Ili 578-80; Ora2io, Cam. Ili 4,56; cfr. Claudia-
no, Gigpni. 55 2.7-8. Πάλλαντος... σώμα: scolio a Licofrone, 555; Cicerone,
Nat. deor III 59; cfr. Claudiano, Gipnt. 91-5; Ampelio, Liber memorialis
BIBLIOTECA I, 6 *7

o piuttosto fu E festo a ucciderlo colpendolo con pezzi di metallo


rovente. Contro Encelado che fuggiva Atena scagliò tutta l ’isola
di Sicilia; a PaHante tolse la pelle e con questa ricopriva il proprio
corpo durante la battaglia. Polibote, inseguito sul mare da Posei- 38
done, giunse a Cos. Poseidone divelse un pezzo dell’isola - la par­
te chiamata Nisiro - e la scagliò contro di lui. Calzando Telmo di
A de, Ermes uccise nella mischia Ippolito, Artemide a sua volta
uccise Grazione, le M oire Agrio e Toone che combattevano con
delle mazze di bronzo. G li altri, Zeus li annientò coi suoi fulmini
e mentre stavano morendo Eracle li finì tutti a colpi di frec­
cia. 3. Quando gli dei ebbero vinto i Giganti, G ea, ancora più 39
adirata, si unisce al Tartaro e, in Cilicia, partorisce Tifone che <
aveva natura mista, di uomo e di bestia. Per la statura e la forza,
Tifone era superiore a tutti i figli di Gea; fino alle cosce la sua
forma era di uomo, ma di tale altezza da superare tutte le monta­
gne; con la testa sfiorava spesso le stelle; se stendeva le braccia,
con uno toccava TOccidente, con l’ altro l’Oriente; dalle braccia
stesse emergevano le teste di cento serpenti, dalle cosce si dipar- 40
tivano le spire di vipere enormi che si estendevano fino alla testa,
emettendo sibili acuti. A veva ali su tutto il corpo, dei capelli su­
dici ondeggiavano sulla testa e sulle guance, gli occhi lanciavano
fiamme. Così spaventoso e così enorme era Tifone quando sferrò
il suo attacco contro lo stesso cielo gridando e sibilando e sca­
gliando pietre incandescenti; dalla bocca esalava grandi vampe di

9.10 19-31. Πολνβώτης... Νίσυρον: Pausatila, I 1,4; Strabone, X 5,16 (C


488); Suìda, s.v. Νίσυρος; Stefano di Bisanzio, s.v. Νίσυρος 31-1. 'Ερμής Bi...
άπέκτεινεν; cfr. Tzetzes, Tbeog. 91 36-7. Γή μάλλον... Τυφώνα: Esiodo,
Tbeog 811-1; Eschilo, Prom. 351; Ovidio, Mei. V 315; Antonino Liberale, Mei.
18,1; scolio a II. il 7838; Stesicoro, PMGF fr. 139; Acusilao, FGrtìist 1 F 11; Fereci-
de di Siro, 7 B 4 D.-K. 38*47. οοτος μέν... τρίχες έξην£μωντο: Esiodo, Tbeog,
811-35; Pindaro, Pytb. 1,16; Pindaro, frr. 91-3 Maehler; Antonino Liberale, Mei.
18,1; Igino, Pah. 151 47. πυρ B ì... τοίς δμμασι: Esiodo, Tbeog. 816-7; Eschilo,
Prom. 356 49-50· έκ toù στόματος... έξίβρασσε ζάλην: Esiodo, Tbeog. 8ifi;
Eschilo, Tbeb. 511
ι 8 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

50 τος πυράς έξέβρασσε ζάλην, θεοί δ ’ ώς είδον αύτόν έπ’ ούρανόν 41


όρμώμενον, εις Αίγυπτον φυγάδες έφέροντο, και διωκόμενοι τάς
ίδέας μετέβαλον είς ζώα. Ζευς δί πόρρω μέν οντα Τυφώνα
έβαλλε κεραυνοΐς, πλησίον δέ γενόμενον άδαμαντινη κατέπλητ-
τεν άρπη, καί φεύγοντα άχρι του Κασίου ορούς συνεδιωξε* τούτο
55 δε ύπέρκειται Συρίας, κείθι δέ αύτόν κατατετρωμένον ίδών είς
χεΐρας συνέβαλε. Τυφών δε ταΐς σπείραις περιπλεχθείς κατέσχεν 42
αύτόν, καί τήν άρπην περιελόμενος τά τε τών χειρών καί ποδών
διέτεμε νεύρα, άράμενος δέ έπί τών ώμων διεκόμισεν αύτόν διά
της θαλάσσης είς Κιλικίαν καί παρελθών είς τό Κωρύκιον άν-
6ο τρον χατέθετο. όμοίως δέ καί τά νεΰρα κρύψας εν άρκτου δορά
κείθι άπέθετο, καί κατέστησε φύλακα Δελφύνην δράκαιναν*
ήμίθηρ δε ήν αΰτη ή κόρη. Έρμης δε καί Αίγίπαν έκκλέψαντες
τά νεΰρα ηρμοσαν τώ Διί λαθόντες. Ζευς δέ τήν ιδίαν άνακομι- 43
σάμενος ίσχύν, έξαίφνης έξ ούρανοΰ έπί πτηνών όχούμενος
65 ίππων αρματι, βάλλων κεραυνοΐς επ’ όρος έδιωξε Τυφώνα τό
λεγόμενον Νυσαν, όπου μοϊραι αύτόν διωχθέντα ήπάτησαν* πει-
σθείς γάρ ότι ^ωσθήσεται μάλλον, έγεύσατο τών έφημέρων
καρπών, δίόπερ έπιδιωκόμενος αύθις ήκεν είς Θράκην, καί μα-
χόμενος περί τόν Αίμον όλα έβαλλεν όρη. τούτων δέ έπ’ αύτόν 44
70 υπό τοΰ κεραυνού πάλιν ώθουμένων πολύ έπί του ορούς έξέκλυ-
σεν αίμα* καί φασιν έκ τούτου τό όρος κληθήναι Αίμον, φεύγειν
δέ όρμηθέντι αυτω διά τής Σικελικής θαλάσσης Ζευς έπέρριψεν
Αΐτνην όρος έν Σικελίςτ τοϋτο δέ ύπερμέγεθές έστιν, έξ οΰ μέχρι
δεΰρό φασιν άπό τών βληθέντων κεραυνών γίνεσθαι πυράς
75 άναφυσήματα.

5ο. έςέβρασσε: έξέβρασε Rfi \ ζάλην: ζάλη A $ι. μετέβαλον: μετέβαλλον


A 5 3' 4 · χατέπληττεν: κατέπτησεν A 54· Κασίου: καυσίου L T καυκάσιου
ERRahcN 57* τών χειρών καί ποδών: τών ποδών καί χειρών Ε 59· Κ ιλι­
κίαν: edd. σικελίαν Α Ε | Κωρύκιον: κωρύβιον R καρύβιον A 6ο. έν: add.
Ε 6ι. κατέστησε φύλακα: κατέστησε A | Δελφύνην δράκαιναν: φύμην δράκαι­
ναν A 6 l . Αίγίπαν: αίγίπας A αΐγιπιός Ε 66. Νΰσαν; νύσσαν ERR“ νύσ­
σαν A 71· τό ορος; τοΰ ορούς Α Ο -jx. όρμηθέντι αύτώ: όρμηθέντος αυτού
A | Σικελικής: σικελοϋ Ε
BIBLIOTECA I, 6 i-S

fuoco. Quando gli dei videro che assaliva il cielo, andarono a ri- 41 <
fugiarsi in Egitto, e poiché lui li inseguiva, si trasformarono in
animali. Mentre Tifone era ancora lontano, Zeus gli scagliò con­
tro i fulmini, quando fu più vicino, lo colpi con la falce d'acciaio,
quando si diede alla fuga, lo inseguì fino al monte Casio che do­
mina la Siria. Qui, vedendolo coperto di ferite, lo aggredì. Ma 43
Tifone lo avvolse nelle sue spire e lo tenne fermo, gli strappò la
falce e gli recise i tendini delle mani e dei piedi; poi se lo caricò
sulle spalle e attraverso il mare lo trasportò fino in Cilicia, giunse
all'antro Coricio e ve lo depose. Mise là anche i tendini, che na­
scose in una pelle d ’orso, e vi pose a guardia Delfine, che era per
metà serpente e per metà fanciulla. Ma Ermes ed Egipan sottras­
sero i tendini di nascosto e li riattaccarono a Zeus. Recuperato il 43
suo vigore, subito Zeus si mosse dal cielo sopra un carro trainato
da cavalli alati e, scagliando fulmini, inseguì Tifone fino al monte <
chiamato Nisa, dove le Moire lo trassero in inganno dicendogli
che avrebbe acquistato forza se avesse assaggiato i frutti effimeri.
Inseguito di nuovo, egli giunse in Tracia e, nella lotta che si sca­
tenò presso l'Emo, scagliò intere montagne. Ma il fulmine di 44
Zeus le respingeva contro di lui, e, sul monte, il suo sangue sgor­
gò a fiumi: per questo, dicono, il monte fu chiamato Emo. Men­
tre si lanciava in fuga attraverso il mare di Sicilia, Zeus gli scagliò
contro l'Etna, un monte che è in Sicilia, un monte altissimo dal
quale ancor oggi erompono fiamme che hanno origine, si dice, dai
fulmini scagliati da Zeus.

50 1. Θβλι 8’ ... ιΐς ζώα: Pindaro, fr. gì Maehlcr; Ovidio, Met. V 316-31; Antonino
Liberale, Met. 18,1-3; Igino, Fab. 196; Myihographi Vaticani I 11, 83 Kul-
csar 54-5. φβύγοντα... Συρ(«<: Strabone, XVI 1,3 (C750); Ferecide, FGrHìst
3 F 34; Apollonio Rodio, II 1110-1 39-60 είς τύ Κωρύκιον άντρον: Strabone,
XIll 4,6 (C 617); Ecateo, FGrHist 1 F 131; Eforo, FGrHist 70 F 17; Erodoto,
FGrHist 31 F 61; cfr. Pomponio Mela, I 76 71-3. ZtC<... Αΐτνην: Pindaro,
Pyth. 1,18-iob. 17-8; Pindaro, fr. 91 Snell-Maehler; Esebilo, Prom. 363-5; Ovidio,
Fasti IV 491-1, Met. V 331-3; Antonino Liberale, Met 18,4; Igino, Fab. 151; Mytbo·
graphi Vaticani 1 π Kulcsér 73-5. έξ ού... άναφ^ιήματα: Pindaro, Pyth. i,ti-6;
Eschilo, Prom. 366-71; Ovidio, Fasti IV 491-1, Met V 353; Igino, Fab. 151
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

7, ι. Α λ λ ά περί μέν τούτων μέχρι του δεύρο ήμΐν λελέχθω* 4


Προμηθεύς δέ εξ υδατος καί γης άνθρώπους πλάσας έδωκεν αύ-
τοΐς καί πυρ, λάθρα Δώς έν νάρθηκι κρύψας. ώς δε ήσθετο Ζευς,
έπέταξεν Ήφαίστω τώ Καυκάσω δρει το σώμα αύτου προσηλώ-
5 σαι* τοΰτο δε Σκυθικόν όρος έστίν. έν δή τούτφ προσηλωθείς
Προμηθεύς πολλών έτών άριθμόν έδέδετο' καθ’ έκάστην δε ήμέ-
ραν άετός έφιπτάμενος αύτώ τούς λοβούς ένέμετο τού ήπατος
αυξανόμενου διά νυκτός. καί Προμηθεύς μέν πυρός κλαπέντος &
δίκην έτινε ταύτην, μέχρις Η ρακλής αύτόν ύστερον έλυσεν, ώς
ίο έν τοϊς καθ’ Ήρακλέα δηλώσομεν* τ. Προμηθέως δέ παϊς
Δευκαλίων έγένετο. ούτος βασιλεύων των περί τήν Φθίαν
τόπων γαμεΤ Πύρραν τήν Έπιμηθέως καί Πανδώρας, ήν έπλα­
σαν θεοί πρώτην γυναίκα, έπεί δέ άφανίσαι Ζευς το χαλκοΰν 47
ήθέλησε γένος, ύποθεμένου Προμηθέως Δευκαλίων τεκτηνάμε-
ι5 νος λάρνακα, καί τά έπιτήδεια ένθέμενος, είς ταύτην μετά Πύρ-
ροις είσέβη. Ζευς δέ πολύν ύετον άπ’ ουρανού χέας τα πλεΐστα
μέρη της Ε λλά δο ς κατέκλυσεν, ώστε διαφθαρήναι πάντας
άνθρώπους, όλίγων χωρίς oi συνέφυγον εις τα πλησίον υψηλά
δρη. τότε δέ καί τά κατά Θεσσαλίαν όρη διέστη, καί τά έκτος
ίο Ισθμού καί Πελοποννήσου συνεχύθη πάντα. Δευκαλίων δέ έν 48

7, 7 · «ύτφ «ύτοϋ ΕΑ 7*8. τοδ ήπατος αύξανομένου: των ήπάτων αύξανο-


μένων ΕΑ Ο i i - l . τω ν... τόπων: τόν... τόπον Β i l . Πανδώρας: Πανδώ-
ρης OR*Rb 14- ήθέλησε: ήθελε A 16. είσέβη: είσέδυ Ε ι8. συνέφυ­
γον: συνιφύγον Ο συνεφύτων Re συνεφοίτων Λ 19. δέ: δή R° ζο. συν­
εχύθη: συνεχέθη A

7* ι . Προμηθεύς... πλάσας: Pausania, X 4.41 Luciano, Dial. deor. 5(1),1; Prom. 3,


5, il-} ; Ovidio, Mei. I 82.-7; Igino, >41; Giovenale, Sat 14, 35; Filemone,
PCG ir. 93; bAythoffapkt Vaticani Π 81 Kulcsàr 1-3. ΐΒωχεν... χρύψας: Esio­
do, Theog. 565-7; Op, 49-51; Eschilo, Prom. 109-11, 152.-3; Eschilo, TrGF III, fr.
1040 Rade; Eschilo, Pwm. argumentum; Igino, Fab. 144; de astronomìa II 15; Ser­
vio, a Virgilio, Ecl. 6, 41; Platone, Prot. 3U e-e; Luciano, Die/, deor. 5(1),1; Prom.
5; Diodoro Siculo, V 67,1; Orazio, Cam. i 3,17-8; Giovenale, Sat. 15,84-6 3-
8. Ζευς... δια νυκτός: Esiodo, Theog. $11-5; Eschilo, Prom. i , 18-xo, 1011-5; Eschi­
lo, Prom. argumentum; Eschilo, TKj F III, fr. 193, io8a Radt; scoli a Eschilo, Prom.
1, 64, 94; Luciano, Diai deor. 5(1), 1; Prom. 1, 4, 11; Igino, Fab. 54,3, 144; deastro-
nomia II 15; cfr. Btbl. II 5,11 [119) 9-10. 'Ηρακλής... δηλώσομεν: Esiodo,
BIBLIOTECA I, 7

7, i. Ma su questo argomento abbiamo detto abbastanza. Con 45


acqua e terra, Prometeo plasmò gli uomini e donò loro il fuoco <
che celò in una ferula, di nascosto da Zeus. Quando lo venne a
sapere, Zeus ordinò a Efesto di inchiodare il corpo di Prometeo
sul Caucaso, che è un monte della Scizia. Per molti anni Prome­
teo rimase inchiodato al monte e ogni giorno un’aquila volava a
divorargli i lobi del fegato, che ricresceva durante la notte. Per il 46
furto del fuoco Prometeo ebbe dunque questa punizione, fino a
che Eracle, più tardi, Io liberò, come narreremo nelle storie di
Eracle. i . Prometeo ebbe un figlio, Deucalione. Costui, che
regnava sul territorio di Ftia, sposa Pirra, figlia di Epimeteo e di
Pandora, la prima donna plasmata dagli dei. Quando Zeus volle 47
eliminare la stirpe di bronzo, Deucalione, su consiglio di Prome- <
teo, fabbricò un’arca, vi pose delle provviste e si imbarcò insieme
a Pirra. Zeus rovesciò dal cielo una pioggia torrenziale sommer­
gendo la maggior parte delTEllade: tutti gli esseri umani moriro­
no, tranne pochi che trovarono rifugio sugli alti monti vicini. A n­
che le montagne della Tessaglia allora si separarono e tutte le ter­
re che si trovavano al di fuori dell’Istmo e del Peloponneso ven­
nero inondate. Per nove giorni e nove notti Deucalione è trasci- 48

Tbeog. 516-9; Eschilo, TKj F III, pp. 304-7 Radt; Eschilo, Prom. argpmentum; Igi­
no, Fab. 54,3, 144; de astronomia II 15, Servio, a Virgilio, E ci 6, 41; clx. Bibl Π
$,11 [119] 10-1. Προμηθέως... έγένετο: Apollonio Rodio, III 1086-7; scoli ad
Apollonio Rodio, III rotì6. 1087 11-1. ούτος... τόπων: Esiodo, ir. 6
M.-W. - Ecareo, FGrHist 1 F 14; Ellenico, FGrHist 4 F 6a-b; Apollonio Rodio, III
1085-90; Ovidio, Mei. I 390 11. γαμ»ΐ... Πανδώρας: scolio a l i I 116: Igino,
Fab. 142.; Ovidio, Mei. I 390 11-5. ήν έπλασαν... γυναίκα: Esiodo, Tbeog. $13-
4, 571-84, Op. 60-82.; Igino, Fab. 142. 13-4. tò χαλκουν... γένος: Esiodo, Op.
143-55, scolio a l i 1 116; cfr. Bibi I 9,16 [140] 14-5. Δευκαλίων.,. λάρνακα:
Ellanico, FGrHist 4 F 117; Ovidio, Mei. I 318*11; scolio a //. 1 116 16-8. Ζεύ<...
άνθρώπους: Ovidio, Met. 1 161-311, VII 350-6; Igino, Fab 153; Luciano, de Syria
Dea 11; Servio, a Virgilio, E ci 6, 41; Mythoiraphi Vaticani I 186, Il y Kul-
esàr 19-10. τά κατά Θεσσαλίαν όρη... συν&χυθη πάντα: scolio a Platone, Tm.
11 a 10-3. Δευκαλίων... φυξίω: Pindaro, Ol. 9, 41-6; scolio a Pindaro, 01 . 9,
6ia - Ellanico, FGrHist 4 F 117 - Apollodoro di Atene, FGrHist 144 F 183; Ovidio,
Mei. I 318-11; scolio a l i 1 116; Luciano, de Syria Dea 11-3, Timori 3; Nonno, Diony-
siaca III109-14; Servio, a Virgilio, E ci 6,41
3λ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

τή λάρνακι διά της θαλάσσης φερόμενος <έφ’ > ήμέρας έννεα καί
νύκτας <τάς) ίσας τφ Παρνασφ προσίσχει, κάκεϊ των όμβρων
παύλαν λαβόντων έκβάς θύει Λιί φυξίω. Ζευς δέ πέμψας Έρμήν
πρός αυτόν έπέτρεψεν αίρεΐσθαι δ τι βούλεται* ό δε αίρειται
ι 5 άνθρώπους αύτφ γενέσθαι. καί Διός είπόντος υπέρ κεφαλής
εβαλλεν αιρων λίθους, καί οΰς μέν έβαλε Δευκαλίων, άνδρες
έγένοντο, ους δέ Πύρρα, γυναίκες, δθεν καί λαοί μεταφορικώς
ώνομάσθησαν από τού λάας ό λίθος, γίνονται δέ έκ Πύρρας Δευ- 49
καλίωνι παΐδες "Ελλην μέν πρώτος, δν έκ Διός γεγεννήσθαι
30 <èviOL> λεγουσι, <δεύτερος δέ> Άμφικτύων ό μετά Κραναόν
βασιλεύσας τής Α ττικ ή ς, θυγάτηρ δέ Πρωτογένεια, έξ ής και
Διός Άέθλιος. Έ λληνος δέ καί νύμφης Όρσηίδος Δώρος
Ξοϋθος Αίολος, αύτός μεν ούν άφ’ αύτοϋ τους καλουμένους 5°
Γραικούς προσηγόρευσεν 'Έ λληνας, τοΐς δέ παισίν έμέρισε την
3s χώραν* καί Ξοΰθος μέν λαβών τήν Πελοπόννησον έκ Κρεούσης
τής Έρεχθέως Α χ α ιό ν έγέννησε καί "Ιωνά, άφ5 ών Α χ α ιο ί
καί νΙωνες καλούνται, Δώρος δέ τήν πέραν χώραν Πελοποννή-
σου λαβών τούς κατοίκους άφ’ έαυτοΰ Δωριείς έκάλεσεν, Αίολος s1
δέ βασιλεύων των περί την Θεσσαλίαν τόπων τούς ένοικοΰντας
40 ΑΕολεΐς προσηγόρευσε, καί γήμας Έναρέτην τήν Δηιμάχου παί-
δας μέν έγέννησεν έπτά, Κρηθέα Σίσυφον Άθάμαντα Σαλμω-
νέα Δηιόνα Μάγνητα Περιήρην, θυγατέρας δέ πέντε, Κανάκην
Αλκυόνην Πεισιδίκην Καλύκην Περιμήδην. Περιμήδης μέν ουν
καί Α χελώ ου Ίπποδάμας καί Όρέστης, Πεισιδίκης δέ καί

ι ι . Παρνασώ: et; τιαρνασσόν Ε 14. αίρεΐσθαι: αίτεϊσθαι A 16. ϊβαλλεν


αϊρων: αιρων ϊβαλλε A αΐρων om. Ε ίβαλεν OR“L | ϊβαλε: φ αλλέ OR“ ι;-8 ,
δθεν... λίθος: om. Ε 19. γεγεννήσθαι: γεγενήσθαι R" } ΐ. Όρσηίδος:
όροηίδος PRC 33· αύτοΰ: άπ* αύτοΰ A 40· Δηιμάχου: OR“ διιμάχου
ABC 41· Κρηθέα: xpt0 £a A | Σίσυφον: Ra δε σίσυφον AO BC

ΐ5*7· ύπέρ »ψ βλής... γυναίκες: Acusilao, FGrHist 1 F 35; Ovidio, Mei. I 383. 393·
4. 398*413; Igino, Fab. 153; Mytbographi Vaticani 1 186, II 91 Kulcsir; Servio, a Vir­
gilio, Ecl. 6, 41 17-8. λαοί... 6 λίθος: Pindaro, 01 . 9, 45-6; Igino, Fab.
Ϊ5 3 18-9. γίνονται... παιδες: scolio a II. XIII jo/b 19-30. “Ελλην... λέ-
BIBLIOTECA [, J 33

nato sul mare dentro l’arca, poi approda al Parnaso e qui, poiché
le piogge erano cessate, sbarca e offre sacrifici a Zeus Fixio. Zeus <
gli manda Ermes, invitandolo a scegliere ciò che desidera. Deuca-
lione sceglie di far nascere da lui una generazione di uomini.
Zeus allora gli disse di raccogliere delle pietre e gettarle sopra la
testa: Deucalione Io fece, e dalle pietre che scagliò lui stesso nac­
quero uomini, da quelle che scagliò Pirra nacquero donne. È per
questo che, dal termine has, che significa pietra, gli uomini sono
chiamati, per metafora, hot. Da Pirra, Deucalione ebbe dei figli: 49 <
per primo Elleno, che (alcuni) però dicono figlio di Zeus, (poi)
Anfizione, che fu re dell’Attica dopo Cranao; ebbe anche una fi­
glia, Protogenia, dalla quale Zeus generò Etlio. 3. Da Elleno e
dalla ninfa Orseide nacquero Doro, X uto e Eolo. Dal suo nome, 30
Elleno chiamò i G reci Elleni e divise il territorio tra i suoi figli: il
Peloponneso toccò a X uto, che dalla figlia di Eretteo, Creusa, ge­
nerò Acheo e Ione, dai quali derivano i nomi degli Achei e degli
Ioni; Doro ebbe la terra che si trova di fronte al Peloponneso e,
dal suo nome, chiamò gli abitanti Dori; Eolo diventò re delle re- 51
gioni della Tessaglia e chiamò gli abitanti Eoli; sposò Enarete fi­
glia di Deimaco ed ebbe sette figli: Creteo, Sisifo, Atamante, Sal-
moneo, Deione, Magnete, Periere; e cinque figlie: Canace, Alcio­
ne, Pisidice, Calice, Perimede. Da Perimede e Acheloo nacque- jj
ro Ippodamante e Oreste, da Peisidice e Mirmidone, A ntifo e

γουαι: scolio a //. XUI 3076; scolio a Platone, Symp 108 d = Ellanico, FGrHist 4 F
115; Conone, FGrHist 16 F 1 (enarr. 17) 30-1. <διύτ&ρος δέ) ’Αμφικτύων...
τής Αττικής: scolio a II XIII 3070; cfr. Bibl III 14,6 [187* 190I 31-1. θυγάτηρ
Bè... Άέθλιος: Esiodo, fr. 103,58-9 M.-W. 32.-3· "Ελληνος Bè.,. Αίολος:
Esiodo, fr. 0 M.-W.; scolio a Platone, Symp. ιοθ d » Ellanico, FGrHist 4 F 1x5;
Strobone, V ili 7,1 (C 383); Conone, FGrHist 26 F i (enarr. 1.7) 35-6. Ξοΰ-
θος... "Ιων*: Esiodo, fr. ioa,io-4 M .W .; Pausania, VII 1,1; Strabone, V ili 7,1 (C
383); scolio a II I id 38-43. Αίολος... Πιριμήδην: scolio a Platone, Min. 315
c; Esiodo, fi. 103,15-31 M.-W.; Conone, FGrHist 26 F 1 (enarr. 27); scolio a Pinda­
ro, Pyth. 4, 190; Diodoro Siculo, IV 67,1-7 44-5. Πεισιδίχης δέ... “Αχτωρ:
F.siodo, fr. ioa,100-1 M.-W.; Daimaco, FGrHist 65 F i; Diodoro Siculo, IV 71,6;
Staf ilo, FGrHist 269 F 4
34 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

45 Μυρμιδόνος "Αντιφος καί "Ακτωρ. 4 - Αλκυόνην δέ Κήυξ


ίγημεν Εωσφόρου παΐς. ουτοι δέ 8ι’ υπερηφάνειαν άπώλοντο· ό
μέν γαρ τήν γυναίκα ?λεγεν "Ηραν, ή δέ τόν άνδρα Δία, Ζευς δέ
αυτούς άπωρνέωσε, καί τήν μέν αλκυόνα έποίησε τόν δέ κήυκα.
Κανάκη δέ έγέννησεν έκ Ποσειδώνος Ό πλέα καί Νιρέα καί 53
so Έπωπέα καί ’ Αλωέα καί Τρίοπα. ’ Αλωεύς μέν οΰν έγημεν
Ίφιμέδειαν τήν Τρίοπος, ήτις Ποσειδώνος ήράσθη, καί συνεχώς
φοιτώσα επί τήν θάλασσαν, χερσίν άρυομένη τα κύματα τοΤς
κόλποις ένεφόρει. συνελθών δέ αυτή Ποσειδών δύο έγέννησε
παιδας, τΩτον καί Εφιάλτην, τούς ’Αλωάδας λεγομένους, ου- 54
55 τοι κατ’ ένιαυτόν ηΰξανον πλάτος μέν πηχυαΐον μήκος δέ όρ-
γυιαΐον* έννέα δέ έτών γενόμενοι, καί τά μέν πλάτος πηχών
έχοντες έννέα τό δέ μέγεθος όργυιών έννέα, προς θεούς μάχεσθαι
διενοοΰντο, καί τήν μέν "Οσσαν έπί τον "Ολυμπον έθεσαν, επί δέ
τήν "Οσσαν θέντες το Πήλιον διά των όρων τούτων ήπείλουν είς
6 ο ουρανόν άναβήσεσθαι, καί τήν μέν θάλασσαν χώσαντες τοΐς δρε-

σι έκποιήσειν έλεγον ήπειρον, τήν δέ γην θάλασσαν, έμνώντο δέ 55


Εφιάλτης μέν Ή ραν ΤΩτος δέ "Αρτεμιν. έδησαν δέ καί "Αρην.
τούτον μέν ουν Έ ρμης έξέκλεψεν, άνείλε δέ τους ’ Αλωάδας έν
Νάξςρ "Αρτεμις δι’ άπατης- άλλάξασα γαρ τήν ιδέαν είς έλαφον
65 διά μέσων αυτών έπήδησεν, οί δέ βουλόμενοι εύστοχήσαι τού
θηρίου έφ’ έαυτούς ήκόντισαν. Καλύκης δέ καί Άεθλίου
παΐς Ένδυμίων γίνεται, οστις έκ Θεσσαλίας Αίολέας άγαγών
Ή λ ιν ώκισε. λέγουσι δέ αυτόν τινες έκ Διός γενέσθαι. τούτου

45 · Ά κτω ρ: άκτων A 4®· αλκυόνα: άλκυόνην A 49 * έγέννησεν: έποίησεν


A I Ntpén: νηρέα O R eC 50· Έπωπέα: όπωπέα'Α | Τρίοπα: τρίωπα A 51.
Τρίοπος: τρίωπος A 5 5·^· όργυιαίον: όργυαΐον Α Ο 57- όργυιών: όργυών
A j θεούς: θεόν A 5® τόν "Όλυμπον: τοΰ όλύμπου Β 6ι. έκποιήσειν:
ποιήσειν A 64. Νάξω: άμάξψ OR*C άμάξη Β 65. μέσων: μέσον
ABC 65*6. τοϋ θηρίου: το θηρίον ΕΑ 68. ωκισε: ωκησε ΕΑ

45-8. Άλκυόνην... άπωρνέωσε: scolio ad Aristofane, Αν. 15° Dubner; scolio a l i


IX 561; Eustazio, a //. IX 558, p. 776,18-14; Esiodo, fr. 103,94-7, lod
M.-W. 45-6. Κήυξ... Εωσφόρου παΐς: Esiodo, fr. lod M.-W.; Ovidio, Met.
BIBLIOTECA 1, 7 35

Attore. 4. Alcione sposò Ceice, figlio di Eosforo. Essi periro­


no a causa della loro arroganza: lui diceva che sua moglie era Era, <
lei che il marito era Zeus; Zeus allora li trasformò in uccelli, lei
diventò un alcione, lui una rondine di mare. Da Poseidone, Ca- jj
nace ebbe Opleo, Nireo, Epopeo, Aloeo e Triope. Aloeo sposò
Ifimedia figlia di Triope; lei si innamorò di Poseidone e spesso si
recava sulla riva del mare, prendeva l'acqua con le mani e se la
versava sul seno; Poseidone si unì a lei e generò due figli, O to ed <
Efialte, detti gli Aloadi. Ogni anno essi crescevano di un cubito 54
in larghezza e di un braccio in altezza; quando ebbero nove anni,
ed erano larghi nove cubiti e alti nove braccia, decisero di sferra­
re un attacco agli dei: posero l’Ossa sopra lO lim p o e il Pelio so­
pra l'Ossa e, servendosi di queste montagne, minacciavano di da­
re la scalata al cielo. Aggiungevano che avrebbero riempito il ma­
re con i monti, trasformando il mare in terraferma e la terraferma
in mare. Efialte desiderava in moglie Era, O to voleva Artemide. 55
Avevano incatenato anche Ares, ma Ermes lo liberò. Artemide
uccise gli Aloadi a Nasso, con un inganno; si trasformò in una
cerva e balzò in mezzo a loro ed essi, cercando di colpire Paninia-
le, si colpirono a vicenda con i giavellotti. 5. Da Calice e da 56
Etlio nasce Endìmione che portò via gli Eoli dalla Tessaglia e
fondò Elide. Dicono alcuni che fosse figlio di Zeus. Della sua bel-

XI 170-1; Igino, Fab. 65; scolio a II. IX 561 50-4. Ά λω εύς μεν... λεγομέ­
νους: Od. XI 105-10; Esiodo, fr. 19 M.-W.; Igino, Fab. 18,3; Erarostene, FGrHist
141 E 15; scolio a //. V ^85b; Servio, a Virgilio, Atri. VI 581; Mytbographi Vaticani
II 73 Kulcsàr 57-8. προς θεούς... Βιενοοΰντο: Od. XI 113-4: Apollonio Rodio,
1 461-4: Virgilio, Aen. VI 56L-4 58-9. τήν μίν "Όσσαν... τό Πήλιον: Od. XI
315-6; Virgilio, Geor. I 180-3; Orazio, Carm. I li 4,51; Igino, Fab. 18,1; Nonno,
Dtonysiaca XXXVI 147-50; Mythographi Vaticani II 73 Kulcsài 61-1. έμνων-
το... "Ηραν: scolio a l i V 385b 61. ΤΩτος Bè "Αρτεμιν: scolio a II. V 385b;
Callimaco, Dtan. 164-5; Nonno, Dtonysiaca V 504-9. XLIV 304-95. XLVIII 403·
s 417 61-3. ΙΒησαν... έξέχλεψεν: II. V 3S5-90; scolio a //. V 38sb 64-6.
άλλάξασα... ήκόντισαν: Igino, Fab. X8.3; scolio a V 385I3; cfr. Servio, a Virgilio,
Aen. VI 5Θ1 66-7. Καλύκης Se... γίνεται: Esiodo, fr. 100,58-60 M.-W.; Acu-
silao, FGrHist t F 36; Ferecidc, FGrllist 3 F iu ; Pisandio, FGrHist 16 F
/ 67-8. δατις... ώχισε; Conone, FGrHist 16 F 1 [enan. 14)
i6 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

κάλλει διενεγκόντος ήράσθη Σελήνη, Ζευς δέ αύτώ δίδωσιν δ


7ο βούλεται έλέσθαι* ό δε αιρεΐται κοιμάσθαι διά παντός άθάνατος
καί άγήρως μένων. 6. Ένδυμίωνος δε καί νηίδος νύμφης, ή 57
ώς τινες Ίφιανάσσης, Αίτωλός, δς άποκτείνας Ά π ιν τον Φορω-
νέως καί φυγών εις τήν Κουρήτιδα χώραν, κτείνας τούς ύπο-
δεξαμένους Φθίας καί Α π όλλω νος υιούς, Λώρον καί Ααόδοκον
75 καί Πολυποιτην, άφ* έαυτοΰ τήν χώραν Αιτωλίαν έκάλε-
σεν. 7· Αίτωλοϋ δέ καί Προνόης τήν Φόρβου Πλευρών καί 58
Καλυδών έγένοντο, άφ’ ών αι έν Αιτωλία πόλεις ώνομάσθησαν.
Πλευρών μέν ούν γήμας Ξανθίππην τήν Δώρου παΐδα έγέννησεν
Άγήνορα, θυγατέρας δε Στερόπην καί Στρατονίκην καί Λαο-
8ο φόντην* Καλυδώνος δε καί ΑΙολίας της Άμυθάονος Έπικ&στη 59
(κ α ί) Πρωτογένεια, έζ ής καί ΜΑρεος ΜΟξυλος. Ά γήνω ρ δέ ό
Πλευρώνος γήμας Έπικάστην τήν Καλυδώνος έγέννησε Πορ-
θάονα καί Δημονίκην, ής καί ΜΑρεος Εύηνος Μώλος Πύλος θ έ -
στιος. 8. Εΰηνος μέν ούν έγέννησε Μάρπησσαν, ήν Ά π ό λλω - 6ο
85 νος μνηστευομένου ΜΙδας ό Άφαρέως ήρπασε, λαβών παρά Πο-
σειδώνος άρμα ύπόπτερον. διώκων δέ Εΰηνος έφ* άρματος έπί
τόν Λυκόρμαν ήλθε ποταμόν, καταλαβεΐν δ’ ού δυνάμενος τούς
μέν ίππους άπέσφαξεν, έαυτόν δ’ εις τον ποταμόν έβαλε* καί κα­
λείται Εύηνος ό ποταμός άπ’ έκείνου. <?· ”Ιδας δέ είς Μεσ- 6ι
9ο σήνην παραγίνεται, καί αύτώ ό Α π ό λλω ν περιτυχών άφαιρείται
τήν κόρην, μαχομένων δέ αυτών περί τών της παιδός γάμων,
Ζεύς διαλύσας έπέτρεψεν αυτή τή παρθένω έλέσθαι όποτέρω

7 ΐ. νηίδος νύμφης: σηίδος R®σηίδος νύμφης ή νηίδος A 74· υιούς: οίός Β J Λαό·
δοκον; λαοδάκον Λ 77 · έηένοντο: έγένετο À 79'®°· Λαοφδνεην: λεοφάν­
την A 85. Άφαρέως: άφάρεος A 89. άκ': παρ’ A 89-9°· Μεσ­
σήνην: μεσήνην A 69

69. ήράσδη Σελήνη: Apollonio Rodio, IV 57*8; Igino, Fab. 171; Eraclito, de incredi·
bilibus 38; scolio ad Apollonio Rodio, IV 57-8; Saffo, fr. 199 Voigt; Teocrito, 2.0,
37-9; scolio a Teocrito 3, 49-518, c; Zenobio, III 76; Pausania, V 1,4; Nonno,
Dionysiaea XLIV 186; cfr. Xenagora, FGrHist 140 F 31 69-71. Ζευς δέ...
μένων: Esiodo, fr. ιοα,6ι-ι M.-W.; Acusilao, FGrHist 1 F 36; Ferecide, FGrHist 3
F n i; Pisandro, FGrHist 16 F 7; scolio ad Apollonio Rodio, IV 57-8; scolio a Teo-
niDLIO TECAI, 7 37

lezza straordinaria si innamorò Selene. Zeus gli concede di otte­


nere quello che desidera: lui sceglie di dormire per sempre, senza
morire, senza invecchiare. 6. Da Endimione e da una ninfa 57
naiade, o, secondo alcuni, da Ifianassa, nacque Etolo. Egli uccise
A pi, figlio di Foroneo, e si rifugiò nella terra Curetide; qui uccise
i figli di Ftia e di Apollo, Doro, Laodoco e Polipete, che lo aveva­
no accolto, e diede a quella terra il suo nome, chiamandola Eto-
lia. 7. Da Etolo e da Pronoe figlia di Forbo nacquero Pleurone 58
e Calidone, dai quali presero il nome le città delPEtolia. Pleurone
sposò Santippe figlia di Doro, ed ebbe un figlio, Agenore, e tre
figlie, Sterope, Stratonice e Laofonte. Da Calidone e da Eolia fi- 59
glia di Amitaone nacquero Epicasta e Protogenia, da Protogenia
e da Ares nacque Ossilo. Agenore figlio di Pleurone sposò Epica­
sta figlia di Calidone e generò Portaone e Demonice; da Demoni-
ce e da Ares nacquero Eveno, M olo, Pilo e Testio. 8. Eveno 60
ebbe una figlia, Marpessa. Apollo voleva sposarla, ma Ida figlio <
di Afareo la rapì su di un carro alato che aveva avuto in dono da
Poseidone. E con un carro Eveno lo inseguì fino al fiume Licor-
ma, ma poiché non riusciva a raggiungerlo, uccise i cavalli e si
gettò nel fiume; dal suo nome il fiume fu chiamato Eveno. 9.
Ida giunge in Messenia dove si imbatte in Apollo che cerca di ra- 61
pire la fanciulla. Per lei vennero alle mani, ma Zeus li divise e
concesse alla giovane di scegliere colui col quale voleva vivere; e

crito 1, 49-51!); Teocrito, 3, 49-51 71-3. Άπνν τόν Φορωνέως: Pausarne, V


1,8; cfr. Bibi. II 1,1 [1] 80. Άμυθάονος: cfr. Bibi I 9,11 [96] 81-3. Πορ-
θάονα: cfr. Bibi I 7,10 (63] 83. Ευηνος: scolio ad Apollonio Rodio, I 146-9*;
Daimaco, FGrHist 65 F 1; cfr. Bibi I 7,8 [60) 84. ΕΟηνος... Μάρπηβββν: li
IX 557; scolio a Licofrone, 561 85. *Τδας... ήρπασι: Simonide, PMG fr. 563;
Apollonio Rodio, 1 157; Igino, Fab. 80,1; 100,1; Eustazio, a II. IX 53, p. 776,1-8; U
IX 553-64; Ferecide, FGrHist 3 F 117; Pisendro, FGrHist 16 F 1; Plutarco, Paralle­
la Graeca et Romana 40,315 e; Teocrito, 11, 137-43; scolio a Pindaro, Nem. io,
n ia 86-7. έπί τον Λυ*όρμαν... ποταμόν: Simonide, PM G ir. 563; Igino,
Fab. 142., 1; Plutarco, Parallela Graeca et Romana 40,315 e 88. iau-cóv...
ίβαλι: Eustazio, a 11. IX 553, p. 776,11; Igino, Fab. 141,1 89-91. *Ίδας...
γάμων: II. IX 558-60; Simonide, PMG fr. 563; scolio a Licofrone, 561 91.
Ζιυς διαλύβας: Teocrito, i l , 110-1
38 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

βούλεται συνοικεΐν* ή δέ δείσασα, ώς αν μή γηρώσαν αύτήν


Α π όλλω ν καταλίπη, τον *Ίδαν εϊλετο ανδρα. ίο. Θεστίω δέ 6α
95 έξ Εύρυθέμιδος τής Κλεοβοίας έγένοντο θυγατέρες μεν Α λθαία
Λήδα 'ΐπερμνήστρα, άρρενες δέ "Ιφιχλος Εΰιππος Πλήξιππος
Εύρύπυλος. Πορθάονος δέ καί Εύρύτης <τής) 'Ιπποδάμαντος 63
έγένοντο παίδες Οίνευς "Αγριος ’Αλκάθοος Μέλας Λευκωπεύς,
θυγάτηρ δέ Στερόπη, έξ ής καί Α χελώ ο υ Σειρήνας γενέσθαι, λέ-
ιοο γουσιν.

8, ι. Οίνευς δε βασιλεύων Καλυδώνος παρά Διονύσου φυτον 6


αμπέλου πρώτος ελαβε. γήμας δέ Αλθαίαν τήν Θεστίου γεννά
Τοξέα, δν αύτός έκτεινεν ύπερπηδήσαντα τήν τάφρον, καί παρά
τούτον θυρέα καί Κλύμενον, καί θυγατέρα Γόργην, ήν Ά ν -
5 δράίμων έγημε, καί Δηιάνειραν, ήν Αλθαίαν λέγουσιν έκ
Διονύσου γεννήσαι. αΰτη δ’ ήνιόχει καί τα κατά πόλεμον ήσκει,
καί περί τών γάμων αυτής Η ρακλής πρός 'Αχελώ ον έπάλαι-
σεν. ι. έγέννησε δέ Α λθαία παΐδα έξ Οίνέως Μελεαγρον, δν 6$
εξ ’Άρεος γεγεννήσθαί φασι. τούτου δ’ δντος ήμερών έπτά πα-
ιο ραγενομένας τάς μοίρας φασίν είπεΐν, <ί>τι) τότε τελευτήσει
Μελέαγρος, δταν ό καιόμενος έπί της έσχάρας δαλός κατακαή.
τούτο άκούσασα τόν δαλόν άνείλετο Α λθαία καί κατέθετο είς
λάρνακα. Μελέαγρος δέ άνήρ άτρωτος καί γενναίος γενόμενος
τόνδε τόν τρόπον έτελεύτησεν. έτησίων καρπών έν τή χώρςι γε- 66
15 νομένων τάς άπαρχάς Οίνευς θεοΐς πάσι θύων μόνης Άρτέμιδος
έξελάθετο. ή δέ μηνίσασα κάπρον έφήκεν έξοχον μεγέθει τε καί

96. Λήδα; add. OR" 99· Στερόπη: στεροπή A


8, 1. παρά: περί Β χ. πρώτος: πρώτα ABC 4- τούτον: τουτω A 6.
αυτή: αυτή A | ήνιόχει καί τά κατά πόλεμον: ήνιοχεΐν κατά πόλεμον £ 8 . παΤ-
δα: παΐδας C ίο. φασίν: φασίν δέ À ro-i. τελευτήσει Μελέαγρος: τελευ­
τήσει μελέαγρον LN ι6. ή δέ μηνίσασα: μηνίσασα δέ ή θεός A

9 )*4 · ή ^ δείσασα... 4νδρα: scolio a Licoirone, $6x; Pausania, V τ8,ι; scolio a l i


IX 561-la; Simonide, PMG fr. 563 95. ‘Αλθαία: Pausatila, V ili
45,6 96. Λήδα: Asio, F 6 Bcrnabe; Strabone, X 1,14 (C 461) 98. Ο ί­
νευς... Μέλας: //. X IV 115-7 | Άλχόθοος: Pausania, VI xo,i7. l i ,io 99-100.
Στερόπη... λέγουσιν: scolio a Od. XII 39; Eustazio, a Od. XII 47, p. 1709,38
8, i-x. Οίνευς 8 i... ίλαβε: Igino, Fab. 119; cir. Ecaceo, FGrHist 1 F 15; Euripide,
BIBLIOTECA I, γ -8
59

lei, temendo che Apollo la abbandonasse quando fosse diventata


vecchia, scelse di sposare Ida. io. Da Testio ed Euritemi figlia 6a
di Cleobea nacquero tre femmine, Altea, Leda e Ipermestra, e
quattro maschi, Ificlo, Evippo, Plessippo e Eurìpilo. Da Portaone 63
e da Eurite figlia di Ippodamante nacquero Oineo, Agrio, Alca-
too, Mela e Leucopeo, e una figlia, Sterope; da Sterope e da
Acheloo si dice siano nate le Sirene.
8, 1. Oineo, re di Calidone, per primo ricevette da Dioniso la 64 <
pianta della vite. Sposò Altea figlia di Testio e ne ebbe Tosseo -
che poi uccise lui stesso perché aveva oltrepassato il suo fossato -
e, oltre a Tosseo, Tireo e d im en o ; ed ebbe una figlia, Gorga, che
andò sposa ad Andremone, e Deianira, che dicono sia nata da A l­
tea e da Dioniso. Deianira guidava il carro e si esercitava alla
guerra. Per sposarla, Eracle si batté con Acheloo. z. Da Oi- 65
neo, Altea ebbe un figlio, Meleagro, il cui padre dicono fosse
Ares. Egli aveva sette giorni - così narrano - quando vennero le <
Moire e predissero che sarebbe morto se si fosse consumato il tiz­
zone che ardeva sull’ altare. Udite queste parole, Altea prese il
tizzone e lo ripose in una cassapanca. Divenuto uomo di rango e
invulnerabile, Meleagro morì in questo modo. Oineo, nell’offrire 66
a tutti gli dei le primizie dei prodotti che ogni anno venivano rac­
colti nella sua terra, si scordò della sola Artemide. Adirata, la dea

fr. 515 Nauck; Bibl. I li 5,1 [33] 4.5. Γόργην... Δηιάνειραν: scolio a II. IX
5848 5-6. ήν... ίκ Διονύσου γεννήσαι; Igino, Fab. 119 7-8. nepì τών
γάμων... Ιπάλαισεν: Diodoro Siculo, IV 34,1; cir. Bibl. II 7,5 [148] 8.
ιγέννησε δέ Α λθα ία ... Μιλέαγρον: //. IX 543- 5 5 5ί Cypna F 16 Bernabc; Esiodo,
fr. 15,14-7 M.*W.; Igino, Fab. 174; scolio ad Aristofane, Rati. 1138 Dùbner 8-
9. δν ίξ “Αρβος... φασι: Esiodo, fr. 15,14-7 M.-W.; Igino, Fab. 14,16; 171 9-
13. τούτου ο* δντος... είς λάρνακα; Zenobio, V 33; Baccbilide, Epin. 5,80-1 Snell-
Maehler; Igino, Fab. 171; Diodoro Siculo, IV 34,6; cfr. Bibl. I 8,3 [71) 15.
Μελίαγρος S i... γενναίος; Zenobio, V 33 15-8. τάς άπαρχάς... Βιέφθειρεν:
Zenobio, V 33; Omero, II. IX 533*46; Sofocle, TVGF IV, fr. 401 Radt; scolio ad
Aristofane, Ran. 1138 Diibner; Ovidio, Afet. V ili 170-97; Antonino Liberale, Mei.
1,1; Igino, Fab. 171; 174,4; Bacchilide, Epin. 5,54-61 Snell-Maehler; Callimaco,
Diari. 160-1; Diodoro Siculo, IV 34,1-3; Luciano, Symposium 15; Mytboyaphi Vati·
cani 1 143 Kulcsàr; Euripide, fr. 516 Nauck
40 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

ρώμη, δς την τε γην άσπορον έτίθει καί τα βοσκήματα καί τούς


έντυγχάνοντας διέφθειρεν. έπί τούτον τον κάπρον τούς άρίστους
έκ της Ε λλά δος πάντας συνεκάλεσε, καί τω κτείναντι τον Θήρα
ίο τήν δοράν δώσειν άριστεΐον έπηγγείλατο. οί δέ συνελθόντες έπί 67
τήν του κάπρου Θήραν ήσαν οΐδε* Μελέαγρος Οίνέως, Δρύας
Ά ρ ε ο ς, έκ Καλυδώνος ούτοι, "Ιδας καί Λυγκεύς Άφαρέως έκ
Μεσσήνης, Κάστωρ καί Πολυδεύκης Διός καί Λήδας έκ Λακέ-
δαίμονος, θησεύς Αίγέως έξ Αθηνώ ν, "Αδμητος Φέρητος έκ
Φερών, Ά γκαΐος (κ α ί) Κηφεύς Λυκούργου έξ Αρκαδίας, Ίά-
σων Αϊσονος έξ Ίω λκοΰ, Ίφικλής Άμφιτρύωνος έκ Θηβών, 68
Πειρίθους Ίξίονος έκ Λαρίσης, Πηλεύς Αιακού έκ Φθίας, Τε-
λαμών Αιακού έκ Σαλαμΐνος, Εύρυτίων Ά κτορ ο ς έκ Φθίας,
Αταλάντη Σχοινέως έξ Αρκαδίας, Άμφιάραος Ό ικλέους έξ
jo "Αργους* μετά τούτων καί οί Θεστίου παϊδες. συνελθόντας δέ 69
αύτούς Οίνεύς έπί έννέα ημέρας έξένισε* τή δεκάτη δέ Κηφέως
καί Άγκαίου καί τινων άλλων άπαξιούντων μετά γυναικός έπί
τήν Θήραν έξιέναι, Μελέαγρος έχων γυναίκα Κλεοπάτραν τήν
"Ιδα καί Μαρπήσσης θυγατέρα, βουλόμενος δέ καί έξ Άταλάν-
35 της τεκνοποιήσασθαι, συνηνάγκασεν αυτούς έπί τήν Θήραν μετά
ταύτης έξιέναι. περιστάντων δέ αυτών τον κάπρον, Ύλεύς μέν 70
καί *Αγκαΐος υπό τού θηρός διεφθάρησαν, Εύρυτίωνα δέ Πηλεύς
άκων κατηκόντισε, τον δέ κάπρον πρώτη μέν Α ταλάντη είς τα
νώτα έτόξευσε, δεύτερος δέ Άμφιάραος είς τόν όφθαλμόν· Με-
40 λέαγρος δέ αυτόν είς τον κενεώνα πλήξας άπέκτεινε, καί λαβών

ι$. χτείναντι: κτείνοντι Α Ο ιι. Δρύας: πυμας A ι ι . ούτοι: ούτοις Ο ού·


τος R" 13 Μεσσήνης: μεσήνης A 16. Ίωλχοΰ: Ιολχοϋ A | Άμφιτρύωνος:
άμοιτρίωνος A 17. Λαρίσης: λαρίσσης A [Φθίας: φίας Ο 19. Όίχλέους:
Ιοχλέους A y . Οίνεύς ίπί έννέα ήμέρας έξένισε: έςένισεν ό Οίνευς έφ* ήμέροας
έννέα Ε 33· ιήν Θήραν: τόν κάπρον Ε 34· Μαρπήσσης: μαρπίσσης
ΑΟ 35 · τεκνοποιήσασθαι: τέχνον ποιήσασθαι EÀ ) 6 . αυτών: αυτόν A |
'ϊλεύς: πύλος A

10-30. οΐ hi... παΐδες: Ovidio, Met. V i l i Ζ99Μ17 · \6 °- Ifiino, Fab. 173; Pausa-
nia, V ili 45,6-7; scolio ad Aristofane, Ran. 1138 Dubncr; Zenobio, V 33; Euripi­
de, fr. 530 Nauck 33-4. Μελέαγρος... θυγατέρα: //. IX 556-8 34-5.
BIBLIOTECA Γ, 8 41

inviò un cinghiale di eccezionale forza e grandezza, che impediva


di coltivare la terra e uccideva uomini e animali. Contro questo
cinghiale Oineo chiamò a raccolta i guerrieri più valorosi di tutta
l’Ellade e annunciò che avrebbe dato come premio la pelle della
fiera a colui che l’avesse uccisa. Per questa caccia al cinghiale, si 67
radunarono: da Calidone Meleagro figlio di Oineo e Driante fi­
glio di Ares; dalla Messenia Ida e Linceo figli di Afareo; da Lace­
demone Castore e Polluce figli di Zeus e di Leda; da Atene Te­
seo figlio di Egeo; da Fere Admeto figlio di Fere; dall’Arcadia
Anceo e Cefeo figli di Licurgo; da Iolco Giasone figlio di Esone;
da Tebe Ificle figlio di Anfitrione; da Larissa Piritoo figlio di Is- 68
sione; da Ftia Peleo figlio di Eaco; da Salamina Telamone figlio
di Eaco; da Ftia Eurizione figlio di Attore; dall'Arcadia Atalanta
figlia di Scoineo; da Argo Anfiarao figlio di Oicle; e con loro vi
erano anche i figli di Testio. Quando si furono radunati, Oineo li 69
ospitò per nove giorni. Il decimo giorno, Cefeo, Anceo e alcuni
altri si rifiutavano di andare a caccia insieme a una donna; Melea­
gro, che aveva sposato Cleopatra figlia di Ida e di Marpessa, ma
voleva avere un figlio anche da Atalanta, li costrinse ad andare a
caccia insieme con lei. Circondarono il cinghiale: Ileo e Anceo fu- 70
rono uccisi dalla fiera, Peleo col giavellotto colpì Eurizione senza
volerlo. Atalanta fu la prima a colpire il cinghiale sul dorso con
una freccia, poi Anfiarao lo colse in un occhio e Meleagro lo colpì
affianco e lo uccise; ebbe quindi la pelle di cui fece dono ad Ata-

βουλόμινος... τικνοποιήαασθαι: Ovidio, Met. V ili 314-8; Diodoro Siculo, IV


34,4-$; Igino, Fab. 70,1 36-7, 'TXeO; μ&ν... διεφίάρησαν: Ovidio, Met. V il i
396-401; scolio a Licofrone, 491; Bacchilide, Epin. 5,63-9 37-8. Εύρυτίωνα
t i .. . χατηκόντισε: cfr. Bibl. I li 13,1 [163] 38*9- πρώτη μέν... ίτόξευοκ: Zeno-
bio, V 33; Ovidio, Met. V il i 380-3; scolio a Licofrone, 491; scolio ad Aristofane,
Ran. 1x38 Dubner; Mytbogpaphi Vaticani I 143 Kulcsàr 39-40. McX£aypO(...
άπέκτβίνε: Zenobio, V 33: //, IX 543; Ovidio, Met. V ili 414*9; scolio a licofrone,
491; Diodoro Siculo, IV 34,3; scolio a II. IX 543; Mythoffaphi Vaticani 1 143 Xul*
csir 40-1. λαβών... 'Αταλάντη: Zenobio, V 33; Ovidio, Met. V ili 384-7
413-30; Igino, Fab. 174,5; scolio a licofrone, 491; Diodoro Siculo, IV 34,4; scolio
a II. IX 547-8. 546; scotio ad Aristofane, Ran. 113Θ Dubner; Mytfoograpbi Vaticani
1 143 Kulcsir
42- ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

το δέρας έδωκεν 'Αταλάντη. οί δέ Θεστίου παΤδες, άδοξοΰντες η\

εί παρόντων άνδρών γυνή τα αριστεία λήψεται, το δέρας αύτής


άφείλοντο, χατά γένος αύτοΤς προσήκειν λέγοντες, εί Μελεα-
γρος λαμβάνειν μή προαιροΐτο. 3· όργισθείς δε Μελέαγρος
45 τους μέν Θεστίου παίδας άπέκτεινε, τό δέ δέρας έδωκε τή 'Α τα ­
λάντη. Α λθαία δέ λυπηθεΤσα έπί τη των άδελφών άπωλείςι τον
δαλόν ήψε, καί ό Μελέαγρος έξαίφνης άπέθανεν. οί δέ φασιν ούχ ηι

ουτω Μελέαγρον τελευτησαι, άμφισβητούντων δε τής Θήρας


των Θεστίου παίδων ώς Ίφίκλου πρώτου βαλόντος, Κούρησι
50 καί Καλυδωνίοις πόλεμον ένστήναι, έξελθόντος δε Μελεάγρου
καί τινας των Θεστίου παίδων φονεύσαντος Αλθαίαν άράσασθαι
κατ' αυτού* τον δέ όργιζόμενον οίκοι μένειν. ήδη δέ τών πόλε- 73
μίων τοΐς τείχεσι προσπελαζόντων καί τών πολιτών άξιούντων
μεθ' ικετηρίας βοηθεϊν, μόλις πεισθέντα υπό τής γυναικός έξελ-
55 θεΐν, καί τους λοιπούς κτείναντα τών Θεστίου παίδων άποθανεΐν
μαχόμενον. μετά δέ τόν Μελεάγρου θάνατον Α λθ α ία καί
Κλεοπάτρα έαυτάς άνήρτησαν, αί δέ θρηνοΰσαι τόν νεκρόν γυ­
ναίκες άπωρνεώθησαν. 4 - Α λθαίας δέ άποθανούσης έγημεν 74
Οίνευς Περίβοιαν την Ίππονόου. ταύτην δέ ό μεν γράψας τήν
6ο Θηβαίδα πολεμηθείσης Ώλένου λέγει λαβεΐν Οίνέα γέρας,
Ησίοδος δε έζ Ώλένου τής Ά χ α ΐα ς, έφθαρμένην ύπό Ίππο-
στράτου τοΰ Άμαρυγκέως, Ίππόνουν τον πατέρα πέμψαι προς
Οίνέα πόρρω τής Ε λλά δος δντα, έντειλάμενον άποκτει-
ναι. 5■ εί<*ί δε οί λέγοντες Ίππόνουν έπιγνόντα τήν ίδίαν θυ- 75

4 ΐ. αυτής: αυτή A αυτοί Ε 43 - άφείλοντο: άφιίλαντο Ε 4 &- τήί Θήρας:


της Θήρας φασί A 5 3'4· άξιούντων μεθ’ ικετηρίας: μεθ’ ικετηρίας άξιούντων
Ε 57· άνήρτησαν: άνήρπασαν O R eC άνήπασαν Β 63-4· άποκτειναι: άπο-
στε'λαι A 64. elei δέ: τινες add. A

41-3· οί Si Θεστίου... άφείλοντο: Zenobio, V 3y> scolio od Aristofane, Ran. 1138


Diibner; Ovidio, Met. V ili 431-6; Igino, Fai?. 174,5i Diodoro Siculo, IV 34,4; My-
thographi Vaticani I 143 Kulcsdr 44-5. Μελέαγρος... άπέκτεινε: Zenobio, V
33; Bacchilide, Epin. 5, 71-4; Ovidio, Met. V ili 437-44; Igino, Fab. 174,6; 144·1’
scolio a Licofrone, 492.; Diodoro Siculo, IV 34,5; Simonide, PMG ir. 564; scolio
ad Aristofane, Ran. 1138 Diibner; Mytbograpbi Vaticani I 143 Kulcsàr 46-7.
BIBLIOTECA I , 8
43

latita. M a i figli di Testio, ritenendo indegno che una donna ri- 71


cevesse il premio davanti a degli uomini, le tolsero la pelle del cin­
ghiale dicendo che, se Meleagro non la voleva per sé, essa spetta­
va a loro, per diritto di nascita. 3. Furibondo, Meleagro uccise
i figli di Testio e diede la pelle ad Atalanta. Allora Altea, addolo­
rata per la morte dei fratelli, fece consumare il tizzone. Meleagro
morì all’istante. Alcuni dicono che Meleagro non morì in questo 7a
modo. Poiché i figli di Testio sostenevano che era stato Ificlo a
colpire per primo, scoppiò una guerra fra Cureti e Calidoni; M e­
leagro fece una sortita e uccise alcuni dei figli di Testio; Altea lo
maledisse; lui, irato, si chiuse in casa. E già i nemici erano sotto 73
alle mura e i suoi concittadini lo supplicavano perché li aiutasse:
persuaso a fatica dalla moglie, uscì, uccise i superstiti figli di T e­
stio e morì lui stesso in battaglia. Dopo la morte di Meleagro A l­
tea e Cleopatra si impiccarono, mentre le donne che piangevano
il morto furono trasformate in uccelli. 4. Quando Altea morì, 74
Oineo sposò Peribea figlia di Ipponoo. L ’autore della Tebaide di­
ce che la ricevette come dono d ’onore quando fu conquistata la
città di Oleno. Esiodo invece narra che essa fu violata da Ippo-
strato figlio di Amarinceo e che, da Oleno in Acaia, suo padre Ip-
ponoo la mandò da Oineo che abitava lontano dall’ Ellade, con
l ’ordine di ucciderla. 5. Altri dicono che Ipponoo scoprì che 73

’ Αλθαία... άπέθανεν: Zenobio, V 35; Eschilo, Cboeph. 604-11; Antonino Liberale,


Met. 1,5; Pausarli a, X 31,4; Ovidio, Met. V il i 451-515; Bacchilide, Epin. 5, 77-80;
Igino, Pah. 174,6; 139,1; 149; scolio a Licofrone, 491; Diodoro Siculo, IV $4,5;
scolio ad Aristofane, Ran. 1158 Diibner; Mytbographi Vaticani I 145 Kul-
esdr 48-9- άμφιοβητούντων h i ... βαλόντος: II IX 547-9; Antonino Liberale,
Mei. 1,1 49-50. Κοόρηοι... dverfjvai: I l IX 555-46; Antonino Liberale, Met.
1,4; Minyas F 5 Bernabé; Strabone, X 5,6 (C 466) 51-1. Αλθαίαν.., κατ’ αυ­
τού: I l IX 565-71; Antonino Liberale, Met. 1,4 51. τόν & όργιζόμενον οίκοι
μένειν: //. IX 556; Antonino Liberale, Met. 1,4 $4*5- μόλις πειοθέντα... έξελ·
θΰν: //. IX $9°"4· Antonino Liberale, Met. 1,5 55-6. άποθανεΐν μαχόμενον:
Antonino Liberale, Met. 1,5 56-8. Α λθ α ία ... άπωρνεωθηοαν: Ovidio, Met.
V ili 551-46; Antonino Liberale, Met. i,6; Igino, Fab. 174,7; Plinio, Nat. kist. X
74 59-60. ó μέν γράψας... χέρας: Tbebais F 5 Bernabé; cfr. Igino, Fab. 69,1;
70 61-4. 'Ησίοδος··· άποκτεΐναι: Esiodo, fr. n M.-W.; cfr, Diodoro Siculo,
IV 35·'
44 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

65 γατέρα έφθαρμένην υπό Οίνέως, έγκυον αυτήν προς τούτον άπο-


πέμψαι. έγεννήθη δε έκ ταυτης Οίνεΐ Τυδευς. Πείσανδρος δέ αυ­
τόν έκ Γόργης γενέσθαι λέγει* τής γαρ θυγατρός Οίνέα κατά τήν
βούλησιν Διός έρασθηναι. Τυδευς δέ άνήρ γενόμενος γενναίος η€
έφυγαδεύθη, κτείνας, ώς μέν τινες λέγουσιν, αδελφόν Οίνέως
7ο Άλκάθοον, ώς δέ ό τήν ’Αλκμαιωνίδα γεγραφώς, τους Μελα­

νός παίδας έπιβουλεύοντας Οίνεΐ, Φηνέα Εύρύαλον 'Τπέρλαον


Ά ντίοχον Εύμήδην Στέρνοπα Ξάνθιππον Σθενέλαον, ώς δέ Φε-
ρεκύδης φησίν, Ώλενίαν άδελφόν Τδίον. Αγρίου δέ δίκας έπά-
γοντος αύτω φυγών εις "Αργος ήκε πρός *'Αδραστον, καί τήν
75 τούτου γήμας θυγατέρα Δηιπύλην έγέννησε Διομήδην. Τυδευς
μέν οΰν έπί Θήβας μετ’ ’Αδράστου στρατευσάμενος ύπό Μελά- ηη
νίππου τρωθείς άπέθανεν 6. οί δέ Αγρίου παΐδες, Θερσίτης
Ό γχηστός Πρόθοος Κελεύτωρ Λυκωπευς Μελάνιππος, άφελό-
μενοι τήν Οίνέως βασιλείαν τφ πατρί έδοσαν, καί προσέτι ζώντα
8ο τόν Οίνέα καθείρξαντες ήκίζοντο. ύστερον δέ Διομήδης έξ "Αρ- η%
γους παραγενόμενος μετ’ άλλου κρυφά τους μέν ’Αργίου παΐ-
δας, χωρίς Ό γχηστοΰ καί Θερσίτου, πάντας άπέκτεινεν (ούτοι
γαρ φθάσαντες εις Πελοπόννησον ίφυγον), τήν δέ βασιλείαν,
έπειδή γηραιός ήν ό Οίνεύς, Άνδραίμονι τφ τήν θυγατέρα τοΰ
85 Οίνέως γήμαντι δέδωκε, τόν δέ Οίνέα είς Πελοπόννησον ήγεν.
οί δέ διαφυγόντες Α γρίου παΐδες ένεδρεύσαντες περί τήν Τηλέ- 79
φου έστίαν τής Αρκαδίας τόν πρεσβύτην άπέκτειναν. Διομήδης
δέ τόν νεκρόν είς "Αργος κομίσας έθαψεν ένθα νΰν πόλις άπ’
έκείνου Οίνόη καλείται, καί γήμας Αίγιάλειαν τήν ’ Αδράστου,

66-7· αυτόν: αύτήν A γο. Άλκμαιωνίδα: άλκμαιονίδα A 71. Άντίοχον:


άντιόχην A ( Σθενέλαον: σθενέαλον A 76. ύπό: ύπίρ A 77 θεραίτης:
Θέραιππος A 81. Θεροίτου: Ο θίρσιππου A 6

66. έγεννήθη... Τυδευς: II. V 813; Euripide, Phoen. 133-4. 4 *9 ί Igino, 69,1;
70; Diodoro Siculo, IV 35,1; scolio a 11. X IV cr4b; Eustazio, a //. XIV m , p.
971,5-6; cfr. Bibl. I li 6,1 [58]; Plutarco, Prov. I 5 (Paroem. gr. I p. 311) 66-7.
Πείσανδρος... λέγει: Pisandro, FGrHìst 16 F r 68-70. Τυδευς... Άλκάθοον:
B IB LIO TEC A ], 8
45

sua figlia era stata violata da Oineo e che la mandò da lui, incin­
ta. A Oineo lei partorì Tideo. Pisandro sostiene invece che Tideo <
nacque da Gorga e che Oineo, per volontà di Zeus, si innamorò
di sua figlia. Quando Tideo diventò uomo di rango, venne esilia- 76
to perché uccise, secondo alcuni, Alcatoo, fratello di Oineo; se­
condo l ’autore dell'Alcmeonide, i figli di Mela che tramavano
contro Oineo, ed erano: Feneo, Eurialo, Iperlao, Antioco, Eume-
de, Sternope, Santippo e Stenelao; Ferecide afferma invece che
uccise suo fratello, Olenia. Siccome Agrio voleva vendicarsi, fug­
gì ad Argo, presso Adrasto, sposò sua figlia Deipile e generò D io­
mede. Tideo, insieme con Adrasto, partecipò alla spedizione con- 77
tro Tebe dove fu ferito a morte da Melanippo. 6. Intanto i fi­
gli di Agrio, Tersile, Onchesto, Protoo, Celeutore, Licopeo e
Melanippo, tolsero il regno a Oineo e lo diedero al loro padre;
per di più, imprigionato Oineo che era ancora vivo, lo maltratta­
vano. Più tardi Diomede, giunto in segreto da Argo insieme a un 78
altro, uccise i figli di Agrio all’infuori di Onchesto e Tersite, che
erano già fuggiti nel Peloponneso; poiché Oineo era vecchio, affi­
dò il regno ad Andremone, che aveva sposato la figlia di Oineo, e
condusse Oineo nel Peloponneso. Ma i figli di Agrio che erano 79
fuggiti, tesero un agguato al vecchio presso il focolare di Telefo
in Arcadia, e lo uccisero. Diomede trasportò il corpo in Argolide
e lo seppellì nel luogo dove oggi sorge la città che dal suo nome è
chiamata Oinoe; sposò poi Egialea figlia di Adrasto, o di Egialeo,

Diodoro Siculo, IV 35,1.65,1-9 70-1. ώς δέ 6 τήν Άλχμαιω νίδα... ΣΦενέ-


λαον: A k m . F 4 Bernabé 71-3. ώς δέ Φερεκύδης... Γδιον: Ferecide, F G r H is t 3
F ma 74-3. τήν τούτου... Διομήδην: II. XIV 115-15: Ferecide, FGrHist 3 F
m b ; Igino, Fab. 97,4; 175.1; scolio a IL X IV ιΐζφ; Eustazio, a IL XIV 115, p.
970,51; i n , p. 971,8; scoli a Euripide, Phoen. 135, 137: cfr. Bibi III 6,1
[>?] 75-7. Τυδεύς... άπέθανεν: cfr. B ibi III 6,8 [76] 77-9- δ ΐ 'Αγρίου
παΐδις... τφπατρί εδοσαν: Pausania, II 15 ,1 80-5. ύστερον... ή γεν; Pausania,
X 38.5; Eforo, FGrHist 70 F 113 88-9· πόλις... χβλεΐτβΐ: Pausania, ΓΙ
1 5 .1 - Aristotele, FGrHist 314 F 8a; cfr. Ecateo, F G r H is t 1 F 4
4*
“p s£i ^
3 V£ R.
0 ¥^ CTN
8
I ffliέ
p
«> 4»^·
nΉH§
lΟa4?“i H T τ
» ί § r ·« | ,
2 | | - 8 n
8 . » ?o g
3 λ - ? 5 “ “ g:
* » o *Z -°
ί£ « §. 3
*i- ^ jb
■ t· N ll'i f* E1 ?. s ? F
: s z** e
«S^f-S I
g-°.·! i F - °
g e i r ss
;-“ f § < g
N^c» S ·
r- 5g *^ 2P
<«tf σ\ Τ'
ÌJ--e "06 aο
«
£- ^ "-ς-’Ό
C- 'Ό >
<
“f\ ·S-&.£« 5e 3eftrs OS
Κ s P -Nj
? 5i Sj R1
CT
fi i ^T Ο K
n
S^j s3^ l ..'■μ^'J
g; j
F a Sii
?
BIBLIOTECA I, 8 -$ 47

come dicono alcuni, e prese parte alle spedizioni contro Tebe e


contro Troia.
9, i. Dei figli di Eolo, Atamante, re della Beozia, genera da 80
Nefele un figlio, Frisso, e una figlia, Elle. Poi sposa Ino, dalla
quale gli nacquero Learco e Melicerte. Ino, che tramava contro Ì
figli di Nefele, persuase le donne del luogo ad abbrustolire i semi
del grano. Le donne presero i semi e li abbrustolirono, all’insapu­
ta dei mariti. Seminata con grani bruciati, la terra non produceva
più il raccolto annuale: allora Atamante inviò dei messaggeri a
D elfi per chiedere come poteva liberarsi dalla carestia. Ino per- 81
suase i messaggeri a dire che, secondo l ’oracolo, la carestia sareb­
be cessata se Frisso fosse stato sacrificato a Zeus. Udito il respon­
so Atamante, costretto dagli abitanti del paese, portò Frisso da­
vanti all’altare. M a Nefele, insieme a sua figlia, lo rapi, e fece lo- 8a
ro dono di un ariete dal vello d ’oro che aveva ricevuto da Ermes
e che li trasportò attraverso il cielo oltre la terra e il mare. Quan­
do furono giunti sopra il mare che si estende tra Sigeo e il Cher-
soneso, Elle scivolò, precipitò nell’ acqua e morì: dal suo nome, il
mare dov’era morta fu chiamato Ellesponto. Frisso si recò tra i 63
Colchi, sui quali regnava Eeta figlio di Elio e di Perseide, fratello
di Circe e di Pasifae, la sposa di Minosse. Eeta lo accoglie e gli dà
in sposa una delle sue figlie, Calciope. Frisso offre in sacrificio a

M ytbog raphi V a tica n iI 13, I I 157 Kulcsér io- l , iàv σφοττξ... Φρίξον: Zenobio,
IV 38; scolio a Licofrone, 11; scolio a Platone, M en ex. 143 a; Igino, Fab. i,r -
3 13-4. παρ’ Έ ρμου... θάλασσαν: scolio a Licofrone, 11; Eustazio, a U. VII
86, p. 667,8-9; scolio a Platone,M e n e x . 143 a; Zenobio, IV 38; Igino, Fab. 3,1; Fe-
recide, F G r H is t 3 F 99 - Esiodo, fr. 68 M.-W.; Diodoro Siculo, IV 47,1; cfr. Dio­
nisio Scitobrachione, F G r H is t 31 F ic; M yth og raph i V a tica n i I 1.3, li 197 Kul-
csb r 15-7. κατά τήν... τό πΐλαγος: scolio a Licofrone, 11; Eustazio, a //. VII
86, p. 667,1-3, io; scolio a Platone, M en ex . 143 a; Zenobio, IV 38; Igino, Fab. 3,14
Diodoro Siculo, IV 47,1; Ecateo, F G r H is t 1 F 17; M ytbograpbi V a tica n i 1 13, Il 157
Kulcsàr 10*1. ó oi τόν χρυσόμαλλον... φυςίψ: Apollonio Rodio, Il 1146-7, f v
119-1.0; scoli a Licofrone, 11, 175; Eustazio, a 11. VII 86, p, 667,11; Diodoro Siculo,
IV 47.1; cfr. Ecateo, F G r H is t 1 F 17; Dionisio Scirobrachione, F G r H is t 31 F ib;
M ytbog rapbi V atican i I 13, I I 157 Kulcsór
48 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

δέ τον χρυσόμαλλον κριόν ΔιΙ θύει φυξίω, τό δέ τούτου δέρας


Αίήτη δίδωσιν* έκεΐνος δέ αύτό περί δρΰν έν Ά ρ εο ς άλσει
καθήλωσεν. έγένοντο 8έ έκ Χαλκιόπης Φρίξω παΐδες "Αργος
Μέλας Φρόντις Κυτίσωρος. χ. Άθάμας δέ ύστερον διά μήνιν 84
ΐ5 'Ήρας καί των έξ Ίνοΰς έστερήθη παίδων αυτός μεν γάρ μανείς
έτόξευσε Λέαρχον, Ί νώ 8έ Μελικέρτην μεθ’ έαυτής είς πέλαγος
έρριψεν. έκπεσών δέ της Βοιωτίας έπυνθάνετο τοΰ θεού ποΰ κα­
τοικήσει· χρησθέντος δέ αύτφ κατοικεϊν έν ωπερ αν τόπω ύπό
ζώων αγρίων ξενισθή, πολλήν χώραν διελθών ένέτυχε λύκοις
3ο προβάτων μοίρας νεμομένοις· οι δέ, θεωρήσαντες αυτόν, ά διη-
ροΰντο άπολιπόντες εφυγον. Ά θάμας δέ κτίσας τήν χώραν Ά θα -
μαντίαν άφ’ έαυτοΰ προσηγόρευσε, καί γήμας Θεμιστώ τήν
Ύψέως έγέννησε Λεύκωνα Έρύθριον Σχοινέα Πτώον. j. Σ ί- 85
αυφος δέ ό Αίολου κτίσας Έφύραν τήν νΰν λεγομένην Κόρινθον
35 γαμεΐ Μερόπην τήν Ά τλα ντο ς. έξ αυτών παΐς γίνεται Γλαύκος,
ω παΐς Βελλεροφόντης έξ Εύρυμέδης έγεννήθη, δς έκτεινε τήν πυ-
ρίπνουν Χίμαιραν, κολάζεται δέ Σίσυφος έν Ά ιδ ο υ πέτρον ταϊς
χερσί καί τή κεφαλή κυλίων, καί τούτον ύπερβάλλειν θέλων ού-
τος 8έ ωθούμενος ύπ’ αύτοϋ ώθεΐται πάλιν είς τούπίσω. τίνει δε
4ο ταύτην τήν δίκην δια τήν Άσω ποΰ θυγατέρα Αίγιναν* άρπάσαν-
τα γάρ αύτήν κρύφα Δία Ά σ ω π ω μηνΰσαι ζητουντι λέγε­
ται. 4· Δηιών δέ βασιλεύων της Φωκίδος Διομήδην τήν Ξού- 86
θου γαμεΐ, καί αύτω γίνεται θυγάτηρ μεν Άστεροδία, παΐδες δέ

ιι . χρυσόμαλλον: χρυσόμαλον RRa | Διί θύει: θύει Sii ER a | δέρας: δέρος


RR“C 14· Φρόντις: φρόνης A | Κυτίσωρος: κυτιασωρος A ι 9 . αύτώ: αύ­
τοϋ fi 33- Έρύθριον: ίρυθρόην A | Πτώον: πτυον A | Σίσυφος: συσίφος
BC 3^· ύπερβάλλειν: ύπερβαλεΐν E 41· μηνΰσαι: μηνύσαι A α, τ..
Δηιών: δίων A 43 - ®ύτω; αύτοϋ A | Άστεροδία: άστεροπία A

11-3. δέρας... καθήλωσεν: scolio a Licofrone, r i , 175; Diodoro Siculo, IV 47,1;


tbograpbi Vaticamì 1 3 , 11157 Kulcsàr; cfr. Bibl. I 9,16 [109]. 13 [131] 13. Ιγέ-
νοντο... παΐδες: scolio a Licofrone, 11; Igino, Fab. 3,3; Erodoto, VII 197,1; Erodo-
ro, FGrHist 31 F 39 2.3-4- Ά ρ γ ο ς ... Κυτίσωρος: Apollonio Rodio, Il 1155*
6 14*7. Ά θάμας... Ιρριψεν: Zenobio, IV 38; Eustazio, a II. VII 86, p. 667,13;
Pausarne, I 44,7; cfr. Bìbl. ili 4,3 [18-9] 18-31. χρησθέντος... Εφυγον: scolio a
BIBLIOTECA I, 9 49

Zeus Fixio l’ ariete dal vello d ’oro e dona il vello a Eeta. Eeta lo <
inchiodò a una quercia» nel bosco sacro di Ares. Da Calciope,
Frisso ebbe Argo, Mela, Fronti e Citisoro. 1 . Più tardi Ata- 84
mante, a causa della collera di Era, fu privato anche dei figli avu- <
ti da Ino; lui stesso, colto da follia, uccise Learco con un colpo di
freccia; Ino si gettò in mare insieme a Melicerte. Cacciato dalla
Beozia, Atamante chiese al dio dove avrebbe dovuto stabilirsi;
l'oracolo gli disse di stabilirsi nel luogo dove lo avessero accolto
degli animali selvaggi; lui attraversò molte terre finché si imbattè
in lupi che si dividevano tra loro delle parti di pecora: quando lo
videro, abbandonarono quello che stavano dividendosi e fuggiro­
no. Atamante colonizzò quella terra e, dal suo nome, la chiamò
Atamanzia; sposò Temisto figlia di Ipseo, ed ebbe Leucone, Eri-
trio, Scoineo e Ptoo. 3. Sisifo figlio di Eolo fonda Efira, che 85
ora è chiamata Corinto, e sposa Merope figlia di Atlante. Dalla
loro unione nasce un figlio, Glauco, che, da Eurimede, ebbe Bel-
lerofonte, colui che uccise la Chimera dal respiro di fuoco. N el­
l'A d e, Sisifo è punito così: con le mani e la testa fa rotolare un <
masso e cerca di spingerlo in alto; ma il masso, da lui sospinto, è
respinto di nuovo all’indietro. Egli viene così punito a causa di
Egina figlia di Asopo: Zeus - si dice - l'aveva rapita di nascosto e
Sisifo lo aveva rivelato ad Asopo che andava cercandola. 4.
Dione, re della Focide, sposa Diomeda, figlia di Xuto, gli nasce 66

Platone, M in os, 31$ c 31-1. Ά θάμα ς... προσηγόρευσε: scolio a Licofrone, l l ;


Pausania, IX 14,1; scolio a Platone, M in o s 315 c; Strabone, IX 5,8 (C 433); Elleni­
co, F G r H is t 4 F n.6 31-3. γήμας... Πτώον: scolio a Licofrone, i l ; Igino, Fab.
i . l , 4,1 33-6. Σίσυφος... έγεννήθη: II. VI 153-t; Esiodo, fr. 438,81-3 M.-W.;
Ecateo, F G r H is t 1 F i l o ; cfr. Eumelo, F 1, 3 Bernabé 36-7. ος toccava... Χ ί­
μαιραν: Π. VI 178-83; Esiodo, Theog. 319, fr. 438,87 M.-W.; Zenobio, II 87; Nicola
Damasceno, F G r H is t 90 F 9; cfr. B ib l. II 3,1-1 [31-1] 37*3. κολάζεται.., κυ·
λίων: O d . XI 593-600; Igino, F ab. 60,3 39-42.. τίνβι 81... λίγεται: Pausania,
II 5,1; Eustazio, a II. VI 153, p. 631,37-9; scolio a //. VI 153 - Ferecide, F G r H is t 3 F
119; scolio a II. J 180; scolio a Licofrone, 175; cfr. Eschilo, T r G F III, p. 337 Radt;
B ib l. Ili il ,6 [156-7] 43. ’Aettpo&ia: Esiodo. Ir. 58,8 M .-W .; scolio a Euripi­
de, Tro. 9
s° ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

Αινετός *Ακτωρ Φύλακος Κέφαλος, δς γαμεΤ Πρόκριν τήν


4s Έρεχθέως. αΰθις δε ή Ή ώ ς αυτόν άρπάζει έρασθεΐσα. 5· Πε- 87
ριήρης δέ Μεσσήνην κατασχών Γοργοφόνην τήν Περσέως ίγη-
μεν, έξ ής Άψαρεύς αύτώ καί Λεύκιππος καί Τυνδάρεως έτι τε
Ίκάριος παΐδες έγένοντο. πολλοί δε τόν Περιήρην λέγουσιν ούκ
Αιόλου παϊδα άλλα Κυνόρτα του Άμύκλα* διόπερ τα περί των
50 Περιήρους έκγόνων έν τώ Ά τλα ντικώ γένει δηλώσομεν. 6 . 88
Μάγνης δε γαμει νύμφην νηΐδα, καί γίνονται αύτώ παΐδες
Πολυδέκτης καί Δίκτυς* ούτοι Σέριφον ωκισαν. γ, Σαλμω - 89
νευς δε τό μεν πρώτον περί Θεσσαλίαν κατωκει, παραγενόμενος
δε αΰθις εις ΤΗλιν εκεί πόλιν εκτισεν. υβριστής δέ ών καί τω Διί
55 έξισοϋσθαι θέλων διά τήν ασέβειαν έκολάσθη* ελεγε γάρ έαυτόν
είναι Δία, καί τάς έκείνου θυσίας άφελόμενος έαυτω προσέτασσε
θύειν, καί βύρσας μεν έξηραμμένας έξ άρματος μετά λεβήτων
χαλκών σύρων ελεγε βροντάν, βάλλων δέ εις ουρανόν αιθομένας
λαμπάδας έλεγεν άστράπτειν. Ζευς δέ αυτόν κεραυνώσας τήν
6ο κτισθεΐσαν ύπ’ αύτοΰ πόλιν καί τούς οΐκήτορας ήφάνισε πάν-
τας. 8. Τυρώ δε ή Σαλμωνέως θυγάτηρ καί Άλκιδίκης παρά 9°
Κρηθεΐ [τω Σαλμωνέως άδελφω] τρεφομένη έρωτα ΐσχει Έ νι-
πέως τοΰ ποταμού, καί συνεχώς έπί τά τούτου ^εΐθρα φοιτώσα
τούτοις έπωδύρετο. Ποσειδών δε είκασθείς Ένιπει συγκατε-
65 κλίθη αυτή* ή δέ γεννήσασα κρύφα διδύμους παιδας έκτίθησιν.

44· Πρόκριν: «ρόκνην A 46· Μεσσήνην: μεσήνην A 49· Κυνόρτα: κυνόν-


του A 51 νηΐδα: ναΐδα ROM 51. Πολυδέκτης: κολυδεύκης A | ωκισαν:
ωκησαν A 5®· χαλκών: χαλκέων A 61. Κρηθεΐ: xpt9et A 64.
έπωδύρετο: άπωδύρετο A

44-5· Κέφαλος... Έρεχθέως: cfr. B ib l. II 4*7 [$S]» IH 15,1 [197J 45. ή


Έ ω ς ... έρασθεΐαα: Esiodo, Theog. 984-7; Ovidio, M ei. VII 700-4; Antonino Libe­
rale, M et. 41,1; Igino, Fab. 189,1; 170,1; cfr. B ib l. Ili 14,3 [181] 47-8. Άφα-
οεύς... έγένοντο: cfr. B ib l. Ili 10,3 [117] 49-50. τα περί των Περιήρους...
δηλώσομεν: Pausarne, III 1,3-4· IJ’n ’ ^ 1.1. 4· 5,7; V 17,9; cfr. B ib l. Ili 10,3-4
[116-13] 51-1. γίνονται... Δίκτυς: Esiodo, ir. 8 M.-W.; cfr. scolio a Euripide,
A l e , 165 51-4. Σαλμωνευς... έκτισεν: Diodoro Siculo, IV 68,1; Eustazio, 0
O d . XI 135, p. 1681,66; Strabone, V il i 3.31-1 (C 356); Euripide, fr. 14
Nauck 54-$· υβριστής δέ ω ν... έκολάσθη: Esiodo, fr. 30,15-7 M.-W.; Diodo-
BIBLIOTECA I, £ 51

una figlia, Asterodia, e quattro figli, Enero, Attore, Filaco e C e­


falo, che sposa Procri, figlia di Eretteo. Poi Eos si innamora di
lui e lo rapisce. 5. Periere si impadroni della Messenia e sposò 87
Gorgofone figlia di Perseo: da lei ebbe Afareo, Leucippo e Tin-
daro, e poi ancora Icario. M olti sostengono che Periere non era
figlio di Eolo bensì di Cinorta figlio di Amicla: diremo perciò dei
discendenti di Periere parlando della stirpe di Atlante. 6. Ma- 66
gnete sposa una ninfa naiade e gli nascono Polidette e D itti, i
quali si stabilirono a Serifo. 7. Salmoneo, dapprima si stabilì 89
in Tessaglia, poi si recò nell’ Elide e qui fondò una città. Fu puni­
to per la sua empietà perché era arrogante e voleva eguagliare
Zeus: affermava infatti di essere Zeus, tolse al dio i sacrifici e
pretese che venissero fatti a sé stesso; trascinava tamburi di pelle
e lebeti di bronzo, legati a un carro, e diceva che quello era il tuo­
no; lanciava contro il cielo fiaccole ardenti e diceva che erano
lampi. Zeus allora lo fulminò e distrusse la città che aveva fonda­
to, insieme a tutti i suoi abitanti. 8. La figlia di Salmoneo e di 90
Alcidice, Tiro, che cresceva presso Creteo [fratello di Salmoneo], <
si innamora del fiume Enipeo. Si recava spesso presso le sue ac­
que e si lamentava con esse. Poseidone assunse l’aspetto di Eni­
peo e si unì a lei; lei partorisce in segreto due figli gemelli e li

ro Siculo, IV 68,t; VI 6,4; scolio a O d . XI 136 55-61. βλβγε γάρ fotutòv...


πάντας: Virgilio, A e n . VI 585-94; Igino, Fab. 61, 150,3; Eustazio, a O d . XI 135,
pp, 1681,63*1681,3; Diodoro Siculo, VI 6,4. 7,1; Servio, a Virgilio, A e n . VI 585;
M y tb o y a p b i V a tica n i I 8ι, II 74 Kulcsér; Esiodo, fr. 30,18-9 M.-W. 61. Τυρώ
$è... Άλκιδίκτχ: O d . XI 135-6; Diodoro Siculo, IV 63 ,r; scolio a Platone, Symp.
108 d - Ellenico, F G r H is t 4 F 115; scolio a Licofrone, 175; scolio a O d . X I 136; So-
iocle, T r G F IV, pp. 463-4 Radt; Esiodo, ir. 30,14-7 M.-W. 61-5. ίρωτα...
αύτη: O d . X I 137-51; Esiodo, fr. 30,31-5 M.-W.; Diodoro Siculo, IV 68,3; scolio a
Platone, Sym p. 108 d » Ellanico, F G r H is t 4 F 115; Luciano, D ia l. mar. 13; Eustazio,
a O d . XI 134, p, 1681,8-10; Diodoro Siculo, VI 7,3-4; Strabone, V i l i 3,31 fC 356);
scolio a Licofrone, 175; cfr. Eliano, Varia H istoria XII 41 65-70. ή δέ γεννή-
σααα... ΝηΧέα: O d . XI 154-7; Diodoro Siculo, IV 68,3, VI 7,3-4; scolio a Licofro­
ne, 175; Eustazio, a O d . X I 134, p. 1681,10; scolio a Platone, Sym p. 108 d ■ Bifoni­
co, F G r H is t 4 F 115; Igino, Fab. 157,3; Sofocle, TrGF IV, ir. 657 Radt; Menandro,
E pitr. 150-4; Asclepiade di Tragiio, FGrHist 11 F 31
51 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

έκκειμένων δέ των βρεφών, παριόντων ιπποφορβών ίππος μία 91


προσαψαμένη τη χηλή θατέρου των βρεφών πέλιόν τι του προσ­
ώπου μέρος έποίησεν. ό 8έ ίπποφορβός άμφοτέρους τούς παιδας
άνελόμενος εθρεψε, καί τόν μέν πελιωθέντα Πελίαν έκάλεσε,
7ο τόν δέ Ετερον Νηλέα. τελειωθέντες δε άνεγνώρισαν τήν μητέρα, ω
καί τήν μητρυιάν άπέκτειναν Σιδηρώ ’ κακουμένην γάρ γνόντες
ύπ’ αύτής τήν μητέρα ώρμησαν έπ* αυτήν, ή δέ φθάσασα εις τό
της "Ηρας τέμενος κατέφυγε, Πελίας δέ επ’ αύτών τών βωμών
αυτήν κατέσφαξε, καί καθόλου διετέλει τήν "Ηραν άτι-
75 μάζων. 9· έστασίασαν δέ ύστερον προς άλλήλους, καί Νηλευς 93
μέν εκπεσών ήκεν είς Μεσσήνην καί Πύλον κτίζει, καί γαμεΤ
Χλωρίδα τήν Άμφίονος, έξ ής αύτώ γίνεται θυγάτηρ μέν
Πηρώ, άρρενες δέ Ταύρος Άστέριος Πυλάων Δηίμαχος Εύρύ-
βιος Έπίλαος Φράσιος, Εύρυμένης Ευαγόρας ’ Αλάστωρ Νέ-
8ο στωρ Περικλύμενος, ω δή καί Ποσειδών δίδωσι μεταβάλλειν
τάς μορφάς, καί μαχόμενος δτε 'Ηρακλής έξεπόρθει Πύλον, γ ι­
νόμενος ότέ μέν λέων ότέ δέ δφις ότέ δέ μέλισσα, ύφ* Ήρα-
κλέους μετά τών άλλων Νηλέως παίδων άπέθανεν. έσώθη δέ Νέ- 94
στωρ μόνος, έπειδή παρά Γερηνίοις έτρέφετο* δς γήμας ’Αναξι-
85 βίαν τήν Κρατιέως θυγατέρας μέν Πεισιδίκην καί Πολυκάστην
έγέννησε, παΐδας δέ Περσέα Στράτιχον "Αρητον Έχέφρονα
Πεισίστρατον Ά ντίλοχον Θρασυμήδην. ίο. Πελίας δέ περί 95
Θεσσαλίαν κατωκει, καί γήμας Άναξιβίαν τήν Βίαντος, ώς δέ

66. έκκειμένων: έγκειμένων Ε Α 67. χηλή: θηλή A 71 Σιδηρώ: σιδήρω


A γβ . Μεσσήνην: μεσήνην A 79· Έπίλαος: έπίδαος A | Φράσιος: ^άδιος
A 81-). Ήραχλέους: ήρακλέος R 84*5- Άναξιβίαν: άναξιβοίαν
A 8 6 . Στράτιχον: στράτιον R 8 8 . 'Αναξιβίαν: άνοιβίαν A 6
9

69. τόν μέν πελιωθέντα... έκάλεσε: Ellenico, F G r H is t 4 F 113; scolio a //. X 334;
Eustazio, a O d . XI 153, p. 1681,53-4 70-1. τελειωθέντες... έπ’ αύτήν: Diodo­
ro Siculo, IV 68,i; Sofocle, T r G F IV, Ir. 658, p. 463 Radt; cfr. Eustazio, a //. I
591 sgg., p. 158,14, a O d . XXIII 103, p. 1940,57 72.-4. ή δέ φθάσασα... κατέ­
σφαξε: scolio a Licofrone, 175; Sofocle, 7VG FIV, fr. 6693 Radt 75. έστασία-
σαν δέ... πρός άλλήλους: Ellanico, F G r H is t 4 F 114; Diodoro Siculo, IV
68,3 75-6. Νηλευς... κτίζει: Esiodo, fr. 330,5-6 M.-W.; Ellanico, F G r H is t 4 F
BIBLIOTECA 1 , 5 53

espone. I neonati giacevano esposti quando una cavalla, che ap- 91


parteneva a dei mandriani di passaggio, urtò con lo zoccolo uno
dei bambini e gli fece un livido sul volto. Uno dei mandriani rac­
colse i due bambini e li allevò: a quello che aveva il segno livido
diede il nome di Pelia, l’altro lo chiamò Neleo. Diventati adulti, 91
essi riconobbero la loro madre e uccisero la matrigna di lei, Side-
ro; quando seppero infatti che Sidero maltrattava la loro madre,
mossero contro di lei; essa però li prevenne e si rifugiò nel san- <
tuario di Era. M a Pelia la uccise proprio sull· altare e in seguito
non volle più rendere gli onori alla dea. 9. Più tardi essi venne- 93
ro a contesa fra loro. Neleo fu scacciato e andò in Messenia, dove
fonda Pilo, sposa Cloride figlia di Anfione, da lei ha una figlia,
Pero, e dei figli, Tauro, Asterio, Pilaone, Deimaco, Euribio, Epi-
lao, Frasio, Eurimene, Evagora, Alastore, Nestore, Peridimeno.
A quest'ultimo Poseidone concesse la facoltà di cambiare aspetto;
quando Eracle saccheggiò Pilo, durante la battaglia, egli si tra­
sformava ora in leone, ora in serpente, ora in ape; ma fu ucciso
da Eracle insieme agli altri figli dì Neleo. Solo Nestore si salvò 94
perché veniva allevato presso i Gereni; Nestore sposò Anassibia
figlia di Cratieo ed ebbe delle figlie, Pisidice e Policasta, e dei fi­
gli, Perseo, Strafico, Areto, Echefrone, Pisistrato, Antiloco, Tra-
simede. io. Pelia si stabilì in Tessaglia e sposò Anassibia figlia 93
di Biante, secondo alcuni invece sposò Filomache figlia di Anfio-

114; Diodoro Siculo, IV 68,6; Pausania, IV scolio a Licofrone, 175 76-80.


γβμεΐ... Πκριχλύμενος: Od. XI 2.81-3; Esiodo, fr. >38,6*7 M.-W.; Ellenico, FGrHi-
st 4 F 115; Asclepiade di Tragiio, FGrHùt il F u ; Pausania, IX 36,8; Diodoro Sicu­
lo, IV 68,6; Igino, Fab. 10,1-1; 14,14; 9 7, 5; scolio a II XI é ^ a -c 80-1. Πι-
ρικλύμίνος... τάς μορφάς: Esiodo, frr. 3^a.i3-7; 3$b M.-W.; Ovidio, Met. XII 555-
61; Apollonio Rodio, I 156-60; Igino, Fab. ιο ,ι 81-3. υφ1 Ήραχλέους...
άπέθανεν: //. XI 690; Esiodo, frr. 353,13-33; 33!); 35,1-6 M.-W.; Ovidio, Met. XII
564-71; scoli a U. XI 69oa‘"2-b, ógia; cfr. scoli a II II 336, 331- W scolio ad Apollo­
nio Rodio, I 156-603; Bibl. II 7,3 [141] 83-4. Ισώθη òe... έτρίφετο: Esiodo,
frr. 34, 35,7-9 M.-W.; Ovidio, Met. XII 554; Igino, Fab. 10,3; scolio a II XI 693;
cfr. bibl II 7,3 [141] 84-7. 8ς γήμα$... θρααυμήδην: Esiodo, fr. 35,10-4
M.-W. 87-91. Πελίας 5i... *Άλχηστιν: scolio a Licofrone, 175
54 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

ενιοι λέγουσι Φυλομάχην τήν Άμφίονος, έγέννησε παιδα μέν


9ο *Άκαστον, θυγατέρας δε Πεισιδίκην Πελόπειαν Ίπποθόην
Ά λκ η σ τιν. ιι. Κρηθεύς δε κτίσας Ίω λκόν γαμει Τυρώ τήν $6
Σαλμωνέως, έξ ής αύτω γίνονται παΐδες Αισων Άμυθάων
Φέρης. Άμυθάω ν μεν ουν οίκων Πύλον Ειδομένην γαμει τήν
Φέρητος, καί γίνονται παΐβες αύτω Βίας καί Μελάμπους, δς έπί
95 των χωρίων διατελών, οΰσης προ τής οίκήσεως αύτοΰ δρυός έν ή
φωλεός δφεων ύπήρχεν, άποκτεινάντων των θεραπόντων τούς
δφεις τα μεν έρπετά ξύλα συμφορήσας εκαυσε, τους δε των
δφεων νεοσσούς εθρεψεν. οί δέ γενόμενοι τέλειοι παραστάντες 97
αύτω κοιμωμένω των ώμων έξ έκατέρου τάς άκοάς ταΐς γλώσ-
ιοο σαις έξεκάθαιρον. ό δέ άναστάς καί γενόμενος περιδεής των
ύπερπετομένων όρνέων τάς φωνάς συνίει, καί παρ’ έκείνων μαν-
θάνων προύλεγε τοΤς άνθρώποις τά μέλλοντα, προσέλαβε δέ καί
τήν δια των ιερών μαντικήν, περί δέ τον Αλφειόν συντυχών
Ά π όλλω νι τό λοιπόν άριστος ήν μάντις. ιζ. Βίας δε έμνηστευ- $8
105 £το Πηρώ τήν Νηλέως- ό δέ πολλών αύτψ μνηστευομένων τήν
θυγατέρα δώσειν ε'φη τω τάς ’ Ιφίκλου βόας κομίσαντι αύτω. αυ-
ται δε ήσαν έν Φυλάκη, καί κύων έφύλασσεν αύτάς ου ούτε
άνθρωπος ούτε θηρίον πέλας έλθεΐν ήδύνατο. ταύτας άδυνατών
Βίας τάς βόας κλέψαι παρεκάλει τόν αδελφόν συλλαβέσθαι. Με- 99
uo λάμπους δέ ύπέσχετο, καί προεΐπεν δτι φωραθήσεται κλέπτων
καί δεθείς ένιαυτόν ουτω τάς βόας λήψεται. μετά δέ τήν ύπόσχε-
σιν εις Φυλάκην άπήει καί, καθάπερ προεΐπε, φωραθείς έπί τη

89. λέγουσι: om. R | Φυλομάχην: φιλομάχην C 9°· Πιλόπειαν; πελοπείαν


A 91· Κρηθεύς: κρίθεύς A 9 V Πύλον: πόλην A 98· παραστάντες: Ε
περιστάντες A ιο ι-ι. μανθάνων: μαθάνων R io). Sia: έπί ΕΑ 104.
Βίας 8è: ό ’Αμυθάονος add. A 105· αύτω: αύτοΰ A ioé. Ίφίκλου: φυλά·
κου A 107. ού: δν RR4B ών C ιο8. πέλας έλθεΐν: Ο πελάζον λαθεΐυ
R ιο9· Βίας: βΐςι C

91-3. Κρηθεύς δέ... Φέρης: Diodoro Siculo, IV 68,3; scolio a Licofrone, 175; Eu-
stazio, a Od. XI 134, p. 1681,11 94-8. γίνονται... έθρεψεν: Esiodo, fr. 161
M.-W. 98*101. οί δέ... ουνίει: Esiodo, fr. 161 M.-W.; Eustazio, a Od. X I 191,
BIBLIOTECA I, 9 55

ne e generò un figlio, Acasto, e delle figlie: Pisidice, Pelopia, Ip-


potoe e Alcesti. n. Creteo fonda Iolco e sposa Tiro figlia di 96
SaJmoneo; da lei gli nascono Esone, Amitaone e Fere. Amitaone,
che vive a Pilo, sposa Idomene figlia di Fere e gli nascono due fi­
gli, Biante e Melampo. Melampo viveva in campagna e davanti al- <
la sua casa vi era una quercia in cui avevano fatto il nido dei ser­
penti; i suoi servi uccisero i serpenti e lui raccolse della legna e li
bruciò, ma allevò i loro piccoli. Cresciuti, essi gli si avvicinarono 97
mentre dormiva e, da una parte e dall’altra delle spalle, si misero
a lambirgli le orecchie con le lingue. Melampo si svegliò e rimase <
atterrito, ma si accorse di comprendere i versi degli uccelli che
volavano sopra di lui; istruito da loro, prediceva il futuro agli uo­
mini. Imparò anche la ieroscopia e, dopo il suo incontro con
Apollo sulle rive delTAlfeo, divenne il migliore degli indovi­
ni. i l . Biante aspirava a sposare Pero, figlia di Neleo. Poiché i 98

pretendenti erano molti, Neleo disse che avrebbe dato sua figlia a
chi gli avesse portato le vacche di Ificlo. Queste vacche si trova­
vano a Filace e un cane faceva loro la guardia, in modo tale che
nessun essere umano, nessun animale poteva avvicinarle. Non po­
tendo rubarle, Biante pregò il fratello di venirgli in aiuto. Melam- 99
po accettò, e profetizzò che avrebbe potuto impadronirsi delle
vacche solo se fosse stato sorpreso mentre rubava e fosse stato
imprigionato per un anno. Preso l’impegno, si recò a Filace e, co­
me aveva predetto, fu sorpreso mentre rubava e venne incatenato

p. 1665,1); scolio a O d . XI 190 101*4. έχείνων... μ,άντις: Esiodo, fr. 161


M.-W.; Diodoro Siculo, VI 8,1; Plinio, N o i. H ìst. X 157 104-5. Βίας Bè...
Πηρώ: Esiodo, fr. 37,5-7 M.-W.; Ferecide, F G r H is t 3 F 33; scolio e O d . XI 190;
scolio a Teocrito, 3, 43*5a-b; Eustazio, a O d . XI 191, p. 2685,19 105-6. τήν
θυγατέρα... χομίσαντι: O d . XJ 187-91; Ferecide, F G r llis t j F 33; Esiodo, fr. 37,1
M.-W.; Pausarne, IV 36,3; scolio a Teocrito, 3, 43-5a-b, e; Eustazio, a O d . XI 186,
p. 1684,60-1, XJ 191, p. 1685,8-9, XI 168, p. 1686,10-1 109-17. Μτλάμπους...
είναι: O d . X I 191-3, XV 131-3; Ferecide, F G r H is t 3 F 33; scolio a O d . X I 190; Esio­
do, frr. 37,4-14; 161 M.-W.; scolio a Teocrito, 3, 43^ *8; Eustazio, a O d . XI 191,
p. 1685,10-1; Pausania, IV 36,3
56 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

κλοπή δέσμιος έν οικήματι έφυλάσσετο. λειπομένου δέ του


ένιαυτοΰ βραχέος χρόνου, των κατά τό κρυφαΐον τής στέγης
ιΐ5 σκωλήκων ακούει, τοΰ μεν έρωτώντος πόσον ήδη μέρος τοΰ δο­
κού διαβέβρωται, των δε άποκρινομένων λοιπόν Ιλάχιστον εί­
ναι,. καί ταχέως έκέλευσεν αυτόν εις έτερον οίκημα μεταγαγεϊν, toc
γενομένου δέ τούτου μετ’ ού πολύ συνέπεσε τό οίκημα, θαυμά-
σας δε Φύλακος, καί μαθών δτι έστί μάντις άριστος, λύσας πα-
ιιο ρεκάλεσεν είπείν δπως αύτου τω παιδί Ίφίκλω παΐδες γένων-
ται. ό δέ ύπέσχετο έφ’ ω τάς βόας λήψεται. καί καταθύσας ταύ- ιοί
ρους δύο καί μελίσας τούς οιωνούς προσεκαλέσατο* παραγενο-
μένου δέ αίγυπιοΰ, παρά τούτου μανθάνει δή δτι Φύλακός ποτέ
κριούς τέμνων έπί των αιδοίων παρά τω Ίφίκλω τήν μάχαιραν
ι ι 5 ήμαγμένην ϊτι κατέθετο, δείσαντος δέ τοΰ παιδός καί φυγόντος
αΰθις κατά της ιερας δρυός αυτήν έπηξε, καί ταύτην άμφιτροχά-
σας έκάλυψεν ό φλοιός, έλεγεν οΰν, εύρεθείσης της μαχαίρας εί
ξύων τόν ιόν έπί ήμέρας δέκα Ίφίκλω δω πιεΐν, παϊδα γεννή-
σειν. ταΰτα μαθών παρ’ αίγυπιοΰ Μελάμπους τήν μέν μάχαιραν ιοι
130 εύρε, τω δέ Ίφίκλω τον ιόν ξύσας έπί ήμέρας δέκα δέδωκε πιεΐν,
καί παΐς αυτω Ποδάρκης έγένετο. τάς δέ βόας εις Πύλον ήλασε,
καί τω άδελφω τήν Νηλέως θυγατέρα λαβών έδωκε. καί μέχρι
μέν τίνος έν Μεσσήνη κατωκει, ώς δέ τάς έν *Αργει γυναίκας
έξέμηνε Διόνυσος, έπί μέρει τής βασιλείας ίασάμενος αύτάς έκεϊ
ΐ}5 μετά Βίοιντος κατωκησε. ΐ}. Βίαντος δέ καί Πηροΰς Ταλαός, ίο;

113- δέσμιος: δεσμοις A 115-4- τοΰ ένιαυτοΰ: τφ ένιαυτφ R 114· κρυφαΤον:


κορυφαΐον C, PRC in marg. 115*6. του δοκοΰ: της δοκού R ιι6. άποκρινο-
μένων: ίποκριναμένων A 117· αυτόν: αυτόν RO ì l i . μελίσας: μελίσσας
O RflV μελ[λ]είσας Β 114- αιδοίων: αΙβίων A 116-7. άμφιτροχάσας: άμφι-
τροχώσας A 117-8. et ξύων: et ξύσων R1* 133· Μεσσήνη: μεσήνη
A 134· 4πί: υπό A I τής: τοΰ A

117-8. ταχέως... το οίκημα: Ferecide, FGrHist 3 F 33; scolio a Od. X I 190; Eustazio
a Od. X I 191» p. 1685,15-7; scolio a Teocrito. 3, 43*5b 116-9. θ*υμόσας... 5 ρι·
στος: Od. XI 194-7; Ferecide, FGrHist 3 F 33; scolio a Teocrito, 3, 43-5a-b; Eusta­
zio, a Od. X I 191, p. 1685,13 119-11. λύσας... γένωνται: Ferecide, FGrHist 3 F
33; scolio a Teocrito, 3, 43*5a-c; Eustazio, a Od. XI 191, p. 1685,18-30 1117,
καταθύσας... φλοιός: Ferecide, FGrHist 3 F 3 3; scolio a Od. X I 190; scolio a Teocri-
BIBLIOTECA I, £ 57

sotto sorveglianza in un edificio. Era trascorso poco meno di un


anno quando egli sente dei tarli che parlano nel sottotetto: uno
chiedeva quanta parte della trave di sostegno era stata mangiata,
gli altri rispondevano che ne restava una piccola parte. Subito 100
Melampo chiese dì essere portato in un altro edificio e, non mol­
to tempo dopo il suo trasferimento, il primo edificio crollò. Stu­
pefatto, Filaco capì che Melampo era uno straordinario indovino,
lo liberò e gli chiese di dirgli in che modo suo figlio Ificlo avrebbe <
potuto generare dei figli. Melampo promise di dirglielo a patto di
avere le vacche. Poi sacrificò due tori, li fece a pezzi e chiamò gli ioi
uccelli: sopraggiunge un avvoltoio e da lui Melampo apprende
che in passato Filaco, mentre castrava dei montoni, aveva posato
accanto a Ificlo il coltello ancora sporco di sangue; spaventato, il
fanciullo era fuggito; Filaco allora aveva conficcato il coltello nel­
la quercia sacra e la corteccia gli era cresciuta intorno fino a na­
sconderlo. L ’avvoltoio disse anche che, se Melampo avesse ritro­
vato il coltello, ne avesse raschiata la ruggine e l’ avesse fatta bere
a Ificlo per dieci giorni, quest’ultimo avrebbe generato un figlio.
Appreso questo dairavvoltoio, Melampo ritrovò il coltello, ra- 102
schiò la ruggine e per dieci giorni la fece bere a Ificlo, e a Ificlo
nacque un figlio, Podarce. Melampo portò le vacche a Pilo, prese
la figlia di Neleo e la consegnò al fratello. E per qualche tempo ri­
mase in Messenia; poi, quando Dioniso fece impazzire le donne di
Argo, egli le curò in cambio di metà del regno e vi si stabilì insie­
me a Bia. i}. D a Biante e da Pero nacque Talao, da Talao e da 103

co, 3, 43-5C; Eustazio, a Od. X I 151, p. 1685,50-40 11.7-9. βύρεθε(ση«;... γεννή-


oeiv: Fcrecide, F G r H ìs t 3 F 35; scolio a Teocrito, 3, 43-5c; Eustazio a Od. XI 191, p.
1685,40-1 119-31. ταυτα μαθών... έγένβτο: Feredde, F G r H h t 3 F 33; scolio a
Teocrito, 3, 43-5C; Eustazio, a Od. XI 191, p. 1685,40-5; cfr. Epitome
3,2.0 131-1. τάς δέβόας... Εδωκε: Od. XV 135-8; Esiodo, fr. 37.5*7 M.-W.; Fe-
recide, F G r H is t 3 F 33; Pausania, IV 36,3; scolio a Teocrito, 3, 4>-$a, c; Eustazio, a
Od. XI 191, p. 1685,45-7; cfr. Properzio, II 3,51-4 133-5. τ®ί ίν *Αργα...
κατώχηοΐ: Diodoro Siculo, IV 68,4; Pausania, Il 18,4; cfr. B\bl. II 2,1 [16-9], III 5,1
[37] 135 Βίαντος... Ταλαός: Esiodo, fr. 37.8-9M.-W.
5» ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

οΰ καί Λυσιμάχης της Ά β α ντο ς του Μελάμποδος "Αδραστος


Παρθενοπαΐος Πρώναξ Μηκκιτευς Άριστόμαχος Εριφύλη, ήν
Άμφιάραος γαμεΐ. Παρθενοπαίου δε Πρόμαχος έγένετο, δς με­
τά των έπιγόνων επί Θήβας έστρατεύθη, Μηκιστέως δε Εύρύα-
ι^ο λος, δς ήκεν εις Τροίαν. Πρώνακτος δε έγένετο Λυκούργος,
Άδραστου δέ καί Άμφιθέας τής Πρώνακτος θυγατέρες μεν
Ά ρ γεία Δηιπυλη Αίγιάλεια, παΐδες δε Αίγιαλευς <καί) Κυά-
νιππος. 14. Φέρης δέ ό Κρηθέως Φεράς έν Θεσσαλία κτίσας 104
έγέννησεν "Αδμητον καί Λυκούργον. Λυκούργος μεν ουν περί
ΐ4τ Νεμέαν κατώκησε, γήμας δέ Εύρυδίκην, ώς δε ένιοι φασιν Ά μ -
φιθέαν, έγέννησεν Όφέλτην <τόν ύστερον) κληθέντα Άρχέμο-
ρον. ΐ5 . Άδμητου δε βασιλεύοντος των Φερών, έθήτευσεν 105
Α π όλλω ν αύτώ μνηστευομενω τήν Πελίου θυγατέρα Ά λ κ η -
στιν. εκείνου δε δώσειν έπαγγειλαμένου τήν θυγατέρα τώ κατα-
l5o ζεύξαντι άρμα λέοντος καί κάπρου, Α π όλλω ν ζεύξας εδωκεν 6
δέ κομίσας προς Πελίαν Ά λκ η σ τιν λαμβάνει, θυων δε έν τοΐς
γάμοις έξελάθετο Ά ρτέμιδι θΰσαι* διά τούτο τον θάλαμον
άνοίξας εΰρε δρακόντων σπειράμασι πεπληρωμένον. Α π ό λλω ν ιο6
δέ είπών έξιλάσκεσθαι τήν θεόν, ήτήσατο παρά μοιρών ινα, όταν
ι55 Ά δ μ η τος μέλλη τελευτάν, άπολυθή του θανάτου, άν έκουσίως
τις υπέρ αυτού θνήσκειν εληται. ώς δέ ήλθεν ή τού θνήσκειν ήμέ-
ρα, μήτε τού πατρός μήτε τής μητρός υπέρ αυτού θνήσκειν θε-
λόντων, Ά λ κ η σ τις ύπεραπέθανε. καί αύτήν πάλιν άνέπεμψεν ή

157' Πρώναξ: πρώναξ A 141. ’ ΑργεΙα: άργία A 145· Κρηθέως: κριθέως


A 149· ixrivou: έχείνω R | έπαγγειλαμένου: έπαγγειλαμένου πελλίου
A 150. λέοντος χαΐ κάπρου: λεόντων καί κάπρων A 155· σπειράμασι:
σπείραμα A 154· παρά: περί AO.BC 156. Εληται: πατήρ ή μήτηρ ή γυνή
add. A 157-8· θελόντων: μελλόντων R s.l. θελόντων

138-9. Πρόμαχος... έστρατεύθη: cfr. Bibi. Ili γ,ι. [8lJ 139-4°· Μηκιστέως...
eiς Τροίαν: //. II 565-6, XXIII 677-8 746-7· ’ Οφέλτην... ’Αρχέμορον: cfr.
Bibl. Ili 6,4 [64-6] ΐ47'9 ’Αδμήτου... Άλκηστιν: Euripide, A k . 1-9; Igino,
Fab. 50,2.; 51,1; Zenobio, I 18; cfr. Esiodo, fr. 54C M.-W.; Ferecide, FGrHist 3 F
BIBLIOTECA I, ^ >9

Lisimache, figlia di Abante, figlio di Melampo, nacquero Adrasto,


Partenopeo, Pronace, M ecisteo, Aristomaco ed Erifile, che sposò
Anfiarao. D a Partenopeo nacque Promaco che, insieme agli E pi­
goni, prese parte alla spedizione contro Tebe; da Mecisteo nac­
que Eurialo, che andò a Troia. D a Pronace nacque Licurgo, da
Adrasto e da A nfitea figlia di Pronace nacquero tre figlie, Argia,
Deipile e Egialea, e due figli, Egialeo <e> Cianippo. 14. Fere 104
figlio di Creteo fondò Fere in Tessaglia ed ebbe due figli, Adm e­
to e Licurgo. Licurgo si stabilì nella regione di Nemea, sposò E u­
ridice, o, secondo alcuni, Anfitea, e generò O felte (che in segui­
to) fu chiamato Archemoro. 15. Adm eto regnava a Fere, e 105 <
Apollo era al suo servizio quando il re aspirava a sposare Alcesti,
figlia di Pelia. Pelia aveva annunciato che avrebbe dato sua figlia
a colui che fosse riuscito ad aggiogare a un carro un leone e un
cinghiale; Apollo riuscì a farlo e gli consegnò il carro; Admeto lo
porta a Pelia e ottiene Alcesti. Ma, durante la festa di nozze, si
dimenticò di fare sacrifici ad Artemide; perciò, quando aprì la
porta del talamo, lo trovò pieno di serpenti aggrovigliati. Apollo 106
gli disse che doveva placare la dea. D dio chiese anche alle Moire
che, quando fosse sul punto di morire, Admeto venisse liberato
dalla morte se qualcuno, di sua volontà, sceglieva di morire al suo
posto. Ma quando giunse il giorno della morte, né padre né ma­
dre vollero morire al suo posto; Alcesti morì per lui. E Core la ri-

3 sa; Asclepiade di Tragiio, FGrHisi 11 F 9; Apollodoro di Atene, FGrHist 144 F 95


(43); Bibl III 10,4 [ m ] 149-51. ixeivov... λαμβάνει: Igino, Feé. 50, 51,1-1;
Diodoro Siculo, IV 53,1 153-6. Α π ό λλω ν... ϊληται: Zcnobio, 1 18; Eschilo,
Eum. 713*8; Euripide, Ale. 10-4, 31-4, 699-701; scolio a Platone, Symp. 179 b; Igi­
no, Fab. 51, j; Alcestis Barcinonerisis 15-10; Tzetzes, Cbil. II 789-93; Frinico, TrGF
I, 3 F ic Snell 156-8. ώς δέ ήλθεν... ύπεραπίθανε: Zenobio, I 18; Euripide,
Ale. 15-11, 36-7, is4 _5< 181-91, 336-41, 434, 460-75, 619-14, 634-47; Platone,
Symp. 179 b-d, 108 b; scolio a Platone, Symp. 179 b; Igino, Fab. 51,3; 143,4; Alce-
stis Barcinonensis 71-4; Palefato, de incredibilibus 40; Tzetzes, Cbil. II 794-
7 158-9. αυτήν... ή Κόρη: Zenobio, I i8; Euripide, Ale. 850-3; scolio ad Ari­
stofane, Vesp. 1139 Diibner; Platone, Symp. 179 c; Igino, Fab. 151.3
6o ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

Κόρη, ώς δέ ένιοι λέγουσιν, 'Ηρακλής (πρός αύτόν άνεκόμισε)


ι6ο μαχεσάμενος "Αιδη. 16 . Αϊσονος δέ τοΰ Κρηθέως και 107
Πολυμήδης τής Αύτολύκου *Ιάσων. ούτος ωκει έν Ίω λκ ώ , τής
δέ Ίωλκοΰ Πελίας έβασίλευσε μετά Κρηθέα, ω χρωμένω περί
τής βασιλείας έθέσπισεν ό θεός τόν μονοσάνδαλον φυλάξασθαι.
τό μέν οΰν πρώτον ήγνόεί τόν χρησμόν, αύθις δέ ύστερον αύτόν
ι 65 έγνω. τελών γάρ έπί τή θαλάσση Ποσειδώνι θυσίαν άλλους τε ιοβ
πολλούς έπί ταύτη καί τον Ίάσονα μετεπέμψατο. ό δε πόθω γ ε­
ωργίας èv τοΐς χωρί<ης διατελών έσπευσεν έπί την θυσίαν δια-
βαίνων δέ ποταμόν ’Άναυρον έξήλθε μονοσάνδαλος, το έτερον
άπολέσας έν τω ρείθρω πέδιλον. θεασάμενος δέ Πελίας αύτόν
ΐ7ο καί τόν χρησμόν συμβαλών ήρώτα προσελθών, τί άν έποίησεν
έξουσίαν έχων, εί λόγιον ήν αύτω πρός τίνος φονευθήσεσθαι των
πολιτών, ό δέ, είτε έπελθόν άλλως, είτε διά μήνιν 'Ήρας, IV 109
έλθοι κακόν Μήδεια Πελίςε (την γάρ "Ηραν ούκ έτίμα), «τό
χρυσόμαλλον δέρας» έφη «προσέταττον άν φέρειν αύτω». τοΰτο
ι7> Πελίας άκούσας εύθυς έπί το δέρας έλθεϊν έκέλευσεν αύτόν. τοΰ­
το δέ έν Κόλχοις ήν <έν> "Αρεος άλσει κρεμάμενον έκ δρυός,
έφρουρεΐτο δέ υπό δράκοντος άύπνου. έπί τοΰτο πεμπόμενος Ίά - no
σων "Αργόν παρεκάλεσε τόν Φρίξου, κάκεΐνος Αθήνας ύποθε-

ι6ο. Κρηθέως: χριθίως A i6<j. θυσίαν: θυσίας A 167. x<*>ptot<: χωριδίοις


Ε ι7ο. τί: τις A ijr. έπελθόν: έπελθών ABC 173· Ελθοι: ϊλθη AR" |
Μήδεια: μήδει A 175· έλθεϊν: πλεϊν Ε ι 7 6 . χρεμάμενον: κρεμμάμενον

RO

159-60. Η ρακλής... *Άιδη: Zcnobio, 1 18; Euripide, Ale. 1013-36; scolio a Platone,
Symp. 179 b; Igino, Fab. 51,5; Palefato, de incredibihbus 40; scolio ad Aristofane,
Vesp. 12.19 Diibner; Frinico, 7VGF I 3 F 1 Snell; cfr. Servio, a Virgilio, Aen. IV
694 161-3. φ χρωμένω... φυλάξασθαι: Zenobio, IV 91; Pindaro, Pytb. 4, 7 y
8; Apollonio Rodio, I 5-7; Igino, Fab. 11,1; Ar&onautica Orphica 56-7; scolio a Lico-
frone, 17$; cfr. Mytbographi Vaticani I 14, II 15Θ Kulcsór; Servio, a Virgilio, E el
4,14 165-6. τελών γάρ... μετεπέμψατο: Zenobio, IV 91; Apollonio Rodio, I
11-4; Igino, Fab. 11,1; scolio a Licofrone, 175; Ferecide, FGrHist 3 F 105 167-
71. διαβαίνων... πολιτών: Zenobio, IV 91; Pindaro, Pytb. 4, 94.-6; Apollonio Ro­
dio, I 8-17; Igino, Fab. 11,1-3; scolio a Licofrone, 175; Ferecide, FGrHist 3 F 105;
Servio, a Virgilio, Ecl. 4,34 171-3. δια μήνιν 'Ή ρας,... (τήν γάρ "Ηραν ούχ
BIBLIOTECA I, 9 6l

mandò sulla terra, o, come alcuni sostengono, fu Eracle (che la


ricondusse ad A dm eto) dopo essersi battuto con Ade. 16. Da 107
Esonc figlio di Creteo e da Polimede figlia di Autolico nacque
Giasone. Giasone viveva a Iolco dove, dopo Creteo, regnava Pe- <
lia. Pelia consultò Γ oracolo a proposito del suo regno e il dio gli
rispose di guardarsi dall’uomo monosandalo. D a principio Pelia
non capiva il responso, ma più tardi lo comprese. Stava facendo 108
sacrifici a Poseidone, sulla riva del mare, e aveva invitato molte
persone a prendervi parte, fra gli altri anche Giasone, Giasone
amava l ’agricoltura e viveva in campagna; si affrettò a recarsi al <
sacrificio; nell’attraversare il fiume Anauro, perdette un sandalo
nell’ acqua; uscì quindi dal fiume con un sandalo solo. Pelia,
quando lo vide, comprese il responso dell’oracolo; gli andò vicino
e gli chiese che cosa avrebbe fatto, avendone la possibilità, se un
oracolo gli avesse predetto che sarebbe stato ucciso da uno dei
suoi concittadini. E allora Giasone, sia per qualche altra ragione, 109
sia a causa del rancore di Era - Pelia infatti non onorava la dea
che voleva far giungere Medea per la sua rovina - rispose: «G li
ordinerei di portarmi il vello d ’oro». Udito questo Pelia gli ordi­
nò subito di andare a prendere il vello che si trovava in Colchide,
appeso a una quercia nel bosco sacro di Ares, ed era sorvegliato
da un serpente che non dormiva mai. Giasone fu mandato a pren­ no
dere il vello. Fece venire Argo figlio di Frisso, e costui, con l’ aiu-

έτιμα): Apollonio Rodio, IH 1134-6, IV 141-3; Igino, Fab. 13; scolio a Licofrone,
T75; Ferecide, FGrHist 3 F 105 *74-5· τούτο... αυτόν: Zenobio, IV 91; Pinda­
ro, Pyth. 4. 165; Igino, Fab. 11,3; Argonautica Orphica 58-60; scolio a Licofrone,
175; Ferecide, FGrHist 3 F 105; Asclepiade di Tragiio, FGrHist n F 31 175-7.
τούτο Βέ ίν Κόλχοις... άυπνου: Zenobio, IV 91; Apollonio Rodio, II 1166-70; sco­
lio a Licofrone, T75; cfr. Mytbo&aphi Vaticani I 14, II 158 Kulcsir; Bibl. I 9.1 [83].
M h i 2-] 177-8· hrì τούτο... tòv Φρίξου: Zenobio, IV 91; Pindaro, Pyih. 4,
168-71; Igino, Fab. 11,4; Diodoro Siculo, IV 40,1-3 178-80. κάχΰνος...
Α ργώ : Zenobio, IV 91; Apollonio Rodio, 1 18-9. m -i. 711-4, III 340-6; Argonauti­
ca Orphica 66-9; Igino, Fab. 14,10; 33; Ferecide, rGrtiist 3 F ioé; Asclepiade di
Tragilo, FGrHist 11 F 31; Diodoro Siculo, IV 41,1. 3; Mythograpbi Vaticani 1 14, II
158 Kulcsàr
ér ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

μένης πεντηκόντορον ναϋν κατεσκεύασε τήν προσαγορευθεΤσαν


ι8ο άπό τοϋ κατασκευάσαντος *Αργώ“ κατά δέ τήν πρώραν ένήρμο-
σεν ’ Αθηνα φωνήεν φηγοΰ της Δωδωνίδος ξύλον. ώς δε ή ναΰς
κατεσκευάσθη, χρωμένω ό θεός αύτώ πλεϊν έπέτρεψε συναθροί-
σαντι τούς άρίστους της Ε λλά δος, οί δέ συναθροισθέντες είσίν
οΐδε· Τϊφυς Ά γνίου, δς έκυβέρνα τήν ναϋν, Όρφεύς Οίάγρου,
ι85 Ζήτης και Κάλαϊς Βορέου, Κάστωρ καί Πολυδεύκης Διός, Τε-
λαμών και Πηλεύς Αίακοϋ, Η ρακλής Διός, Θησεύς Αίγέως,
"Ιδας καί Λυγκεύς Άφαρέως, ’Αμφιάραος Όικλέους, t Και-
νεύς Κορώνου, Παλαίμων 'Ηφαίστου ή Αίτωλου, Κηφεύς
Ά λεο ϋ , Λαέρτης ’ Αρκεισίου, Αύτόλυκος Έ ρμου, Αταλάντη
190 Σχοινεως, Μενοίτιος "Ακτορος, "Ακτωρ Ίππάσου, "Αδμητος
Φέρητος, "Ακαστος Πελίου, Ευρυτος Έρμου, Μελέαγρος Οί-
νέως, ’Αγκαΐος Λυκούργου, Εύφημος Ποσειδώνος, Ποιας Θαυ-
μάκου, Βούτης Τελέοντος, Φανός καί Στάφυλος Διονύσου, Έ ρ-
γΐνος Ποσειδώνος, Περικλύμενος Νηλέως, Αύγέας Ή λιου,
ΐ95 Ίφικλος Θεστίου, "Αργος Φρίξου, Εύρύαλος Μηκιστέως,
Πηνέλεως Ίππάλμου, Λήιτος ’ Αλέκτορος, "Ιφιτος Ναυβόλου,
Άσκάλαφος καί Ίάλμενος ’Άρεος, Α σ τέρ α ς Κομήτου,
Πολύφημος Ε λά του . ιγ. ούτοι ναυαρχοϋντος Ίάσονος άνα-
χθέντες προσίσχουσι Λήμνω. έτυχε δε ή Λήμνος άνδρών τότε
ιοο οΰσα έρημος, βασιλευομένη δέ ύπό Ύψιπύλης τής Θόαντος δι1
αΙτίαν τήνδε. αί Λήμνιαι τήν ’Αφροδίτην ούκ έτίμω ν ή δε αύ-
ταΐς έμβάλλει δυσοσμίαν, καί δια τοΰτο οι γήμαντες αύτάς έκ
τής πλησίον Θράκης λαβόντες αίχμαλωτίδας συνευνάζοντο αύ-

ι8ι. φωνήεν: φωνζ A | Δωδωνίδος: δωδωνίδος OCPRc 181. χατεσχευάσθη: καί


add. A | έπέτρεψε: άπέτρεψε BC 164. "Αγνίου: αγρίου Λ | δς έκυβέρνα τήν
ναϋν: τήν ναΰν δς έχυβέρνα A 186. Θησεύς Αίγέως: αίγέως θησεύς A 187.
Όικλέους: ίοκλέους A 193. Φδνος: φάνος A 194· Νηλέως: μηλέως
C 196. νΙφιτος: Γριτος C Τρίτος Β 197· Ίάλμενος: άλμενος A 198-9.
άναχθέντις: άνενεχθέντες A 199· τότε: ποτέ Λ ιοο. βασιλευομένη: ρασι·
λευομένης A

180-1. κατά δέ τήν πρώραν... ξύλον: Apollonio Rodio, I 51-6-7; scolio a Licofrone,
175 183-98. οί δέ... Ελάτου: Pindaro, Pytb. 4, 114*6. 171-91; Apollonio Ro-
BIBLIOTECA I, £ 63

to di Atena, fabbricò una nave a cinquanta remi che, dal nome di


colui che l’aveva costruita, fu chiamata Argo. Atena collocò sulla
prora un pezzo della quercia di Dodona, dotato di parola. Quan­
do la nave fu pronta, Giasone interrogò l’oracolo, e il dio gli ordi­
nò di partire dopo aver radunato gli uomini più valorosi dell’Ella-
de. Ecco chi erano coloro che si radunarono: T ifi figlio di Agna- n i
te, che era il pilota, O rfeo figlio di Eagro, Zete e Calais figli di
Borea, Castore e Polideuce figli di Zeus, Telamone e Peleo figli
di Eaco, Eracle figlio di Zeus, Teseo figlio di Egeo, Ida e Linceo
figli di Afareo, Anfiarao figlio di O icle, t Ceneo figlio di Corono, i u
Palemone Ìiglio di EÌesto o di Etolo, Cefeo figlio di Aleo, Laerte
figlio di Arcisio, Autolico figlio di Ermes, Atalanta figlia di Scoi-
neo, Menezio figlio di Attore, Attore figlio di Ippaso, Admeto fi­
glio di Fere, Acasto figlio di Pelia, Eurito figlio di Ermes, Melea­
gro figlio di Oineo, Anceo figlio di Licurgo, Eufemo figlio di Po­
seidone, Peante figlio di Taumaco, Bure figlio di Teleone, Fano e 113
Stafilo figli di Dioniso, Ergino figlio di Poseidone, Periclimeno
figlio di Neleo, Augea figlio di Elio, Ificlo figlio di Testio, Argo
figlio di Frisso, Euri alo figlio di Mecisteo, Peneleo figlio di Ippal-
mo; Leito figlio di Alettore, Ifito figlio di Naubolo, Ascalafo e
1 almeno figli di Ares, Asterio figlio di Comete, Polifemo figlio di
Elato. 17. T u tti costoro, al comando di Giasone, salpano e ap- 114
prodano a Lemno. In quel tempo Lemno era priva di uomini, vi <
regnava Ipsipile figlia di Toante e la ragione era questa: le donne
di Lemno non rendevano onore ad Afrodite; allora la dea le con­
danna a emanare cattivo odore; perciò i loro mariti si prendeva- <
no, dalla vicina Tracia, delle schiave, e andavano a letto con loro.

dio, I 13-115; Igino, Fab. 14; Argonautica Orpbìcc 118-19; Valerio Fiacco, I 353-
483; Diodoro Siculo, IV 41,1; Mytbographi Vaticani l 14, II158 Kulcsàr 101-4.
αί Λήμνιαι... αύταΤς: Asclepiade di Tragiio, FGrHist 11 F 14; scolio ad Apollonio
Rodio, I 609-198; Eusta2Ìo, a //. I 591 sgg., p. 158,15-6; Dione Crisostomo, Orai.
33,50; Igino, Fab. 15,1; Zenobio, IV 91; cfr. Mirsilo, FGrHist 477 F la-b; Valerio
Fiacco, II 77-318; scolio a Ovidio, Ibis 396,1
64 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

ταίς. άτιμαζόμεναι δε αι Λήμνιαι τούς τε πατέρας και τους αν- ιι


ιο5 δρας φονεύουσι* μόνη δε ϊσωσεν Ύψιπύλη τον έαυτης πατέρα
κρύψασα Θόαντα. προσσχόντες οΰν τότε γυναικοκρατουμένη τη
Λήμνω μίσγονται ταίς γυναιξίν. Ύψιπύλη δέ Ίάσονι συνευνάζε-
ται, καί γεννςί παϊδας Εύνηον καί Νεβροφόνον. ι8. άπό Αή- π
μνου δέ προσίσχουσι Δολίοσιν, ών έβασίλευε Κύζικος, ούτος αύ-
ιιο τους ύπεδέξατο φιλοφρόνως. νυκτός δέ άναχθέντες έντεΰθεν καί
περιπεσόντες άντιπνοίαις, άγνοοΰντες πάλιν τοΐς Δολιοσι προσ-
ίσχουσιν. οί δε νομίζοντες Πελασγικόν είναι στρατόν (ετυχον
γάρ ύπό Πελασγών συνεχώς πολεμούμενοι) μάχην της νυκτός
συνάπτουσιν άγνοοΰντες προς άγνοοΰντας. κτείναντες δέ πολ-
ιι$ λους οί Άργοναΰται, μεθ’ ών καί Κύζικον, μεθ’ ήμέραν, ώς
εγνωσαν, άποδυράμενοι τάς τε κόμας έκείραντο καί τόν Κύζικον
πολυτελώς έθαψαν, καί μετά τήν ταφήν πλεύσαντες Μυσίςι προσ-
ίσχουσιν. 19. ένταϋθα δέ Ήρακλέα καί Πολύφημον κατέλι- ιι
πον. *Ύλας γάρ ό Θειοδάμαντος παίς, Ήρακλέους δέ έρώμε-
ιιο νος, άποσταλείς ύδρεύσασθαι διά κάλλος υπό νυμφών ήρπάγη.
Πολύφημος δέ άκούσας αύτοΰ βοήσαντος, σπασάμενος τό ξίφος
έδίωκεν, υπό ληστών άγεσθαι νομίζων. καί δηλοΐ συντυχόντι
Ηρακλεΐ. ζητούντων δέ άμφοτέρων τόν Ύ λ α ν ή ναΰς άνήχθη,
καί Πολύφημος μέν έν Μυσι$ κτίσας πόλιν Κίον έβασίλευσεν,
ιΐ 5 Ηρακλής δέ ύπέστρεψεν είς "Αργος. Ήρόδωρος δέ αυτόν ουδέ ιι

ιο6. προσσχόντες: προσχόντες Ε Α 109. Δολίοσιν: δολίοις ΕΑ in . Δο-


λίοσι: Οολίοις A m . Πελασγικόν: πλαστικόν A 111-4 ·τόν (Ετυχον...
νυκτός συ-: om. Β u j . Πελασγών: πελαστών A u 8 . SE: τε R*C τη
Β 1 1 9 . *Ύλα<: ΰλλας É | Θειοδάμαντος: θεοδάμαντος Β i l i . Εδίωκεν:

ΕΒίωζεν ΕΑ 114· Πολύφημος μέν Εν Μυσίφ κτίσας πόλιν Κίον: Polyphemus


d o n conòidit Μ | Κίον: κίου A 115. Ήρόδωρος: ήρόδοτος ΑΟ

104-5- *1 Λήμνιαι... φονεύουσι: Pindaro, Pyth. 4, 151-); Apollonio Rodio, I 609·


19; scolio ad Apollonio Rodio, I 609-1^; Igino, Fab. 15,1; Argonautica Orphica 471·
5; Erodoto, V I 138,4; Asdepiade di Tragiio, FGrHisi 11 F 14; Nicola Damasceno,
FGrHist 90 F ex; scolio a Euripide, Hec. 887; scolio a Ovidio, Ibis 596,1 106-
8. προσσχόντες... Νεβροφόνον: Pindaro. Pyth. 4, 152.-4; Apollonio Rodio, I 853-6;
Igino, Fai. 15,3; Argonautica Orphica 476-80; Asclepiade di Tragiio, FGrHist i l F
14; Eschilo, TrGF III, p. 351 Radt; Sofocle, TrGF IV, pp. 336-7 Radt; Nicola Da-
BIBLIOTECA I , £ 6 $

Così disprezzate, le donne di Lemno uccidono i padri e i mariti; 1Γ3


soltanto Ipsipile nascose suo padre Toante e gli salvò la vita. A p ­
prodati a quest’isola governata dalle donne, gli Argonauti si uni­
scono a esse. Ipsipile va a letto con Giasone e ha due figli, Euneo
e Nebrofono. 18. Salpati da Lemno, gli Argonauti approdano 116
nel paese dei Dolioni, dove regnava Cizico che li accolse amiche­
volmente. Salpano di là durante la notte e incontrano venti sfa­
vorevoli, per cui, senza saperlo, tornano ad approdare nella terra
dei Dolioni. Costoro pensano che si tratti di Pelasgi, dai quali su­
bivano continui assalti, e attaccano battaglia nella notte, senza ri­
conoscersi gli uni con gli altri. G li Argonauti uccisero molti av­
versari, tra questi anche C izico, ma, all’ alba, quando capirono
quello che era accaduto, piansero, si recisero i capelli e diedero al
re solenne sepoltura. Dopo averlo sepolto, riprendono il mare e
approdano in Misia. 19. Q ui essi lasciarono Eracle e Polifemo. 117
Accadde infatti che Ila, il figlio di Teiodamante, amato da Era-
eie, fu mandato ad attingere acqua, ma, a causa della sua bellez­
za, venne rapito dalle ninfe. Polifemo lo sentì gridare, sguainò la
spada e si gettò all’ inseguimento, credendo che dei briganti lo ra­
pissero. Si imbatte in Eracle e gli racconta l ’accaduto. Mentre en­
trambi cercavano Ila, la nave salpò. Polifemo fondò in Misia la
città di Ciò e ne divenne re; Eracle tornò ad Argo. Erodoro so- 118

masceno, FGrHist 90 F 11; Erodoro, FGrHist 31 F 6; Valerio Fiacco, II 351·


401 108-14. άπο Λήμνου δέ... Κύζιχον: Apollonio Rodio, I 961-1077; Argonav-
tica Orphica 501-93; Igino, Fab. 16; cfr. Ecatco, FGrHist 1 F 119 116*7. τάς te
κόμας... Εθαψαν: Apollonio Rodio, 1 1057 117-8. Μνσίφ προαίβχουσιν: A pol­
lonio Rodio, I 1171-81; Valerio Fiacco, III 481-6, cfr. II 634-48, III 1 sgg., 331·
45 119-10. *Ύλ«ς γά ρ ... ήρπάγη: Apollonio Rodio, I 1x07-73; Antonino L i­
berale, Met. 16,3-5; ϊβί110» ^ab, 14,15; Argomutiea Orphica 639-57; Ellenico,
FGrHist 4 F 131 a-b; scolio a Teocrito, 13, 49-5ia-b; Socrate di A rgo, FGrHxt 310 F
io, 15; Teocrito, 13, 5-9, 36, 43-54; Mytkog-aphi Vaticani I 49, II 117 K u lcsii; cfr.
Strabone, X II 4,3 (C 564); Properzio, I 10,5-6. 11-51 i u - j . Πολύφημος δέ
... νΑργος: Apollonio Rodio, IV 1470-5; scolio ad Apollonio R o io , IV 1470; Igi­
no, Fab. 14,15; cfr. scoli a Teocrito, 13, éi-^a, 67, éU, 69; Socrate di Argo,
FGrHist 310 F 15, 18; Valerio Fiacco, III 511-606. 714*5; Tabula Albana, FGrHist
40, la, 11-3 115*6. Ήρόδωρος δ έ ... δούλευαν: Eroderò, FGrHist 31F 416; cfr.
Eforo, FGrHist 70 F Lfa-b; Bìb! II 6,3 [131-3]
66 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

τήν αρχήν φησι πλεΰσαι τότε, άλλα παρ’ Ό μφάλη δουλεύειν.


Φερεκύδης δέ αύτόν έν Άφέταις της Θεσσαλίας άπολειφθήναι
λέγει, της Ά ργους φθεγξαμένης μή δύνασθαι φέρειν τό τούτου
βάρος. Δημάρατος δέ αύτόν είς Κόλχους πεπλευκότα παρέδω-
ι^ο κε* Διονύσιος μέν γάρ αυτόν καί ήγεμόνα φησί τών Α ρ γ ο ­
ναυτών γενέσθαι. ίο. από δε Μυσίας άπήλθον είς τήν Βε- ι
βρύκων γην, ής έβασίλευεν Ά μ υ κ ο ς Ποσειδώνος παΐς καί
<νύμφης) Βιθυνίδος. γενναίος δέ ών οΰτος τούς προσσχόντας ξέ­
νους ήνάγκαζε πυκτεύειν καί τούτον τόν τρόπον άνήρει. παραγε-
Χ35 νόμενος οΰν καί τότε έπί τήν Α ρ γ ώ τον αριστον αύτών είς
πυγμήν προεκαλεΐτο. Πολυδεύκης δε ύποσχόμενος πυκτεύσειν
πρός αύτόν, πλήξας κατά τόν άγκώνα άπέκτεινε. τών δέ Βε-
βρύκων όρμησάντων πρός αύτόν, άρπάσαντες οί άριστείς τά
όπλα πολλούς φεύγοντας φονεύουσιν αύτών. ιι. έντεΰθεν άνα- ι
ho χθέντες καταντώσιν είς τήν της Θράκης Σαλμυδησσόν, ένθα
ωκει Φινευς μάντις τάς όψεις πεπηρωμένος. τούτον οί μεν
Άγήνορος είναι λέγουσιν, οι δέ Ποσειδώνος υιόν* καί πηρωθή-
ναί φασιν αύτόν οί μέν ύπό θεών, δτι προέλεγε τοΐς άνθρώποις
τά μέλλοντα, οί δέ υπό Βορέου καί τών Αργοναυτών, ότι πει-
ΐ45 σθείς μητρυΐφ τούς ίδίους έτύφλωσε παΐδας, τινές δέ ύπό Πο-
σειδώνος, ότι τοΤς Φρίξου παισί τόν έκ Κόλχω ν είς τήν Ε λλά δ α
πλοΰν έμήνυσεν. επεμψαν δέ αύτώ καί τάς άρπυίας οί θεοί* ι

ι ΐ 7 · Άφέταις: ΟΜ ΆφεταΤς edd. 118. τό τούτου: τούτου τό Β 119. Δη-


μάρατος: δημαρέτης A 131. άπηλθον: άπηλθεν A 131. ής: Β | έβασίλευ-
ιν: έβασίλιυσε O R sC έβούσευσεν Ε 136. προεχσλεΐτο: προσεχαλειτο
A 140. Σαλμυδησσόν: άλμυδησσόν ERfl 141. μέν: τόν add. A 143.
προέλεγε: προύλεγε A 146. τόν: τών Α Ο 146-7. ιόν... πλοΰν: ex Colchis
in Graeciam τόν πλοΰν Μ

χχ7· 9 ·
Φερεχύδης δέ... βάρος: Ferecide, FGrHist 3 F ma; cfr. Ellanico, FGrHist 4
F 130; Erodoto, VII 193.1 119-30. Δημάρατος... παρέδωχε: Demarato,
FGrHist 4 1 F xa 130-1. Διονύσιος μέν... γβνέσθαΐ: Dionisio Scitobrachione,
FGrHist 31 F 6; cfr. Antonino Liberale, Met. 16,1 a-31-9. άπηλθον... αύτών:
Apollonio Rodio, II 1-168; Igino, Fab. 17; Argonautica Orphica 658-66; Valerio
Fiacco, IV 99-337; Teocrito, n , 17-9; Mythogf'aphi Vaticani I 91, Il 163 Kulcslr;
cfr. Servio, a Virgilio, Aen. V 373 i ^t. Φινευς... πεπηρωμένος: Esiodo, frr.
BIBLIOTECA I , ^ 67

stiene però che in quel periodo Eracle non si trovava affatto per
mare, ma era schiavo di Onfale. Ferecide afferma che fu lasciato
ad A fete in Tessaglia perché Argo, la nave, aveva parlato dicendo
di non poter sopportare il suo peso. Demarato ha scritto che com­
pì il viaggio fino alla Colchide; Dioniso dice che fu lui il capo de­
gli Argonauti. 2.0. Dalla Misia gli Argonauti salparono diretti 119
alla terra dei Bebrici, sui quali regnava Amico, figlio di Poseido­
ne e di una <ninfa) della Bìtinia. Costui, che era uomo di rango,
costringeva gli stranieri che approdavano alla sua terra a battersi
a pugni con lui, e così li uccideva. E dunque anche in quell’occa­
sione si recò alla nave Argo e sfidò il più valoroso degli Argonauti
a una gara di pugilato. A ccettò di battersi con lui Polideuce, che
lo colpì a un gomito e lo uccise. I Bebrici si scagliano su Polideu­
ce, ma gli Argonauti strappano loro le armi e, mentre fuggono, ne
uccidono molti. 11. Da lì salpano e giungono a Salmidesso di iao
Tracia dove viveva Fineo, un indovino che era stato privato della <
vista. Alcuni dicono che era figlio di Agenore, altri di Poseidone.
Era stato privato della vista dagli dei, secondo alcuni, perché pre­
diceva agli uomini il futuro; da Borea e dagli Argonauti, secondo
altri, perché, istigato dalla loro matrigna, aveva accecato i suoi
propri figli; e secondo altri ancora, da Poseidone, perché aveva
rivelato ai figli di Frisso la rotta dalla Colchide aH’Ellade. E per iai
di più gli dei gli mandarono le Arpie. Erano queste esseri alati

15 7> M 4 M .- W .; S o fo c le , Ant. 9 6 6 - 7 6 ; A p o l l o n i o R o d i o , l i 1 7 7 * 8 4 ; D i o d o r o S i c u ­
lo , I V 4 ) , } ; [ g in o , Fab. 1 9 , 1 ; O v i d i o , Met. V I I 1 - 3 ; A s c l e p i a d e d i T r a g i i o , FGrHist
1 1 F 1 1 ; F e r e c i d e , FGrHist y F 1 7 ; E s c h i l o , TrGF I I I , p . 3 5 9 R a d e ; S o f o c l e , TrGF
I V , fr r . 6 4 5 , 7 0 4 , 7 0 5 , 710 R a d t; c f r . F u lg e n z io , M ytboÌog/ae I I I 13 *41-7·
π η ρ ω θ η ν α ί . . . ί μ ή ν υ σ ι ν : E s i o d o , f r r . 1 5 7 , 1 5 4 M . - W . ; Argonautiea Orpbica 6 7 1 - 6 ;
D io d o r o S ic u lo , IV 4 3 ,3 - 4 4 ,7 ; s c o lio ad A p o llo n io R o d io , II i7 8 - 8 ib ; S o fo c le ,
TrGF I V , f r r . 6 4 5 . 7 0 4 , 7 0 5 , 7 1 0 R a d t ; F i l a r e o , FGrHnt 8 1 F 1 8 ; S e r v i o , a V i r g i l i o ,
Aen. I l i 1 0 9 ; Mythographi Vaticani] 1 7 , I I 1 6 5 K u l c s i r ; c f r . V a l e r i o F i a c c o , I V 4 8 1 ·
3; Bibl. I l i 1 5 , 3 [ 1 0 0 ] 1 4 7 - 3 4 . Ε π ε μ ψ α ν ... ή ρ π β σ α ν ; A p o llo n io R o d io , I I 18 5 -
9 3 ; I g i n o , Fab. 1 4 , 1 8 ; 1 9 , 1 ; s c o l i o a L i c o f r o n e , 1 6 5 ; E r a c l i t o , de incredibilibus 8 .
E s i o d o , i r . 1 5 1 M . - W . ; A s c l e p i a d e d i T r a g i i o , FGrHist il F 3 1; E f o r o , FGtHtu 7 0 F
43.; S e r v i o , i V i r g i l i o , Aen. I l i 1 0 9 ; V a l e r i o F i a c c o , I V 4 1 2 . - 6 1 , 4 9 1 s g g . ; c f r , F u l ­
g e n z io , M ytbologiae I I I n
68 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

πτερωταί δέ ήσαν αύται, καί έπειδή τώ Φινεΐ παρετίθετο τράπε­


ζα, έξ ούρανοΰ καθιπτάμεναι τά μεν πλείονα άνήρπαζον, όλίγα
150 δέ δσα όσμής άνάπλεα κατέλειπον, ώστε μή δύνασθαι προσενέγ-
κασθαι. βουλομένοις δέ τοϊς Άργοναύταις τά περί του πλοΰ
μαθεΐν ύποθήσεσθαι τόν πλοΰν έφη, των άρπυιών αυτόν έάν
άπαλλάξωσιν. οι δέ παρέθεσαν αύτώ τράπεζαν έδεσμάτων, αρ-
πυιαι δέ έξαίφνης σύν βοή καταπτάσαι την τροφήν ήρπασαν. θεα- \τ
ΐ5 5 σάμενοι δέ οί Βορέου παΐδες Ζήτης καί Κάλαϊς, δντες πτερωτοί,
σπασάμενοι τα ξίφη 8ι* άέρος έδίωκον. ήν δέ ταΤς άρπυίαις
χρεών τεθνάναι ύπό των Βορέου παίδων, τοϊς δέ Βορέου παισί
τότε τελευτήσειν δταν διώκοντες μή καταλάβωσι. διωκομένων
δέ των άρπυιών ή μέν κατά Πελοπόννησον εις τόν Τίγρην ποτα-
ι6ο μόν έμπίπτει, δς νυν άπ' έκείνης Ά ρ π υ ς καλείται* ταύτην δέ οί
μέν Νικοθόην οί δέ Άελλόπουν καλοΰσιν. ή δε έτέρα καλουμένη ιι
Ώ κυπέτη, ώς δέ ενιοι Ώκυθόη (Ησίοδος δέ λέγει αυτήν Ώ κυ-
πόδην), αΰτη κατά τήν Προποντίδα φεύγουσα μέχρις Έ χ ι-
νάδων ήλθε νήσων, αΐ νΰν άπ* έκείνης Στροφάδες καλούνται*
ι 65 έστράφη γάρ ώς ήλθεν έπί ταύτας, καί γενομένη κατά τήν ήιόνα
υπό καμάτου πίπτει συν τώ διώκοντι. Απολλώ νιος δέ έν τοϊς
Άργοναύταις ϊω ς Στροφάδων νήσων φησίν αύτάς διωχθήναι
καί μηδέν παθεΐν, δουσας ορκον τόν Φινέα μηκέτι άδική-
σαι. ζζ. άπαλλαγείς δέ των άρπυιών Φινευς έμήνυσε τον u
ι 7ο πλοΰν τοϊς Άργοναύταις, καί περί τών συμπληγάδων ύπέθετο
πετρών τών κατά θάλασσαν, ήσαν δέ ύπερμεγέθεις αύται, συγ-

148- έπειδή: έπειδάν ΕΑ 154* ήρπασαν: ήρπαζον A 158· 8 ταν: 8 τε &ν


A 159· ιώ ν άρπυιών ή μέν κατά: τών άρπυιών ή μέν μία κατά ΕΜ 165.
ήιόνα: ήιόνια Κ“ΰ 171. κατά θάλασσαν: κατά τήν θάλασσαν Ε

15 5· °ί Βορέου... πτερωτοί: Pindaro, P ytb. 4. 181; Apollonio Rodio, I 119-13; Igi­


no, Fab. 14,18; 19,3; Ovidio, M et. VII 3-4; Asdepiade di Tragiio, F G r H is t 11 F 31;
Mytho%raphi V a tica n i I 17, li 165 Kulcsàr; Servio, a Virgilio, A e n . Ili 109; Valerio
Fiacco, IV 465-73 156. σπασάμενοι... έδίωκον: Apollonio Rodio, II 164-84;
Igino, Fab. 14.ιθ; 31; 19,3; M y tk o ffù p h i V a tica n i 1 17, I I 165 Kulcsàr; Servio, a Vir­
gilio, A e n . Ili 109; cfr. Fulgenzio, M y tk o lo y a e III n 161. Ώκυπέτη: Esiodo,
BIBLIOTECA I, £ 69

che, quando Fineo si metteva a tavola, piombavano dal cielo e


portavano via la maggior parte del cibo; ne lasciavano poco ma
cosi puzzolente che non era possibile prenderlo. G li Argonauti
volevano sapere quale rotta seguire e Fineo disse che glieravreb-
be indicata purché lo liberassero dalle Arpie. Essi allora prepara­
rono per lui un tavolo pieno di vivande e subito le Arpie piomba­
rono gridando e portarono via il cibo. Ma appena le videro, i figli iaa
di Borea, Zete e Calais, che erano provvisti di ali, sguainarono le
spade e si diedero a inseguirle a volo nell’aria. Era destino infatti
che le Arpie dovessero morire per mano dei figli di Borear e che i
figli di Borea dovessero morire se, inseguendole, non fossero riu­
sciti a raggiungerle. M entre le inseguivano, una delle Arpie, al­
l’ altezza del Peloponneso, cade nel fiume Tigri, che di conse­
guenza oggi è chiamato Arpi. Il nome di questa Arpia è Nicotoe, 133
secondo alcuni, secondo altri Aellopoda. L ’altra, che aveva nome
Ocipete o secondo alcuni O citoe (Esiodo la chiama Ocipoda),
fuggi a volo sulla Propontide e giunse alle isole Echinadi, che og­
gi a causa sua sono chiamate Strofadi: perché lei quando le ebbe
raggiunte, fece una virata e cadde sfinita sulla riva insieme al suo
inseguitore. Nelle Argonautiche Apollonio dice che furono inse­
guite fino alle Ìsole Strofadi, ma che non fu fatto loro del male
perché giurarono di non tormentare più Fineo. zz. Liberato 134
dalle Arpie, Fineo rivelò agli Argonauti la rotta e li informò sulle
rocce Simplegadi, che avrebbero incontrato in mare. Erano rocce

Theog. 167; cfr. Servio, a Virgilio, Aen. ΙΠ 109; Bibl. I a,6 (io) 161-3, Η σ ίο ­
δος 6έ... Ώχυπόδην: Esiodo, ir. 155 M.-W. 263-5. Έχινάδων... Ιστράφη
γάρ: Apollonio Rodio, Π 184. 196-7; Esiodo, £r. 156 M.-W.; cfr. Apollodora di
Atene, FGrHist 144 F 191 168-9. μηδέν παθίϊν... άδιχησβι: Apollonio Rodio,
II 188-94; Ferecide, FGrHist 3 F 18; Mythogapki Vaticani I 27, I] 165 Kul-
esàr 270-1. περί των συμπληγάδων... θάλασσαν: Apollonio Rodio, Il 317*23;
Argonautica Orphtca 680-9; Asclepiade di Tragiio, FGrHist 1 1 F 31; Strabono, I l , i o
(C l i ) , III 1,11 (C 149), VII 6,1 (C 319); cfr. Ecateo, FGrHist 1 Fi8b; scolio a Euri­
pide, Med. 2; Erodoto, IV 85,1; Plinio, Nat. Hist. VI 32; Valerio Fiacco, IV 561-86.
637-710
7° ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

κρουόμεναι δέ άλλήλαις ύπό τής των πνευμάτων βίας τόν διά


θαλάσσης πόρον άπέκλειον. έφέρετο δέ πολλή μέν ύπέρ αύτών
ομίχλη πολύς 5έ πάταγος, ήν δέ άδύνατον καί τοΐς πετεινοΤς δι*
175 αύτών διελθεΐν. είπεν ούν αύτοΤς άφεΐναι πελειάδα διά των πε- xsj
τρων, καί ταύτην έάν μέν ΐδωσι σωθεΐσαν, διαπλεΐν καταφρο-
νοΰντας, έάν δέ άπολλυμένην, μή πλεΐν βιάζεσθαι. ταυτα άκού-
σαντες άνήγοντο, καί ώς πλησίον ήσαν των πετρών, άφιάσιν έκ
τής πρώρας πελειάδα- τής δέ ιπτάμενης τα άκρα τής ουράς ή
ζ8ο σύμπτωσις των πετρών άπέθρισεν. άναχωρούσας ούν έπιτηρή-
σαντες τάς πέτρας μετ’ είρεσίας ευτόνου, συλλαβομενης 'Ήρας,
διήλθον, τα άκρα τών άφλάστων τής νεώς περικοπεισης. αί μέν iati
ούν συμπληγάδες έκτοτε έστησαν* χρεών γάρ ήν αύταις νεώς πε-
ραιωθείσης στήναι παντελώς. Ζ3· οί δέ Άργοναΰται προς
ζ85 Μαριανδυνούς παρεγένοντο, κάκεΤ φιλοφρόνως ο βασιλεύς ύπε-
δέξατο Λύκος, ένθα θνήσκει μέν "Ιδμων ό μάντις πλήξαντος αυ­
τόν κάπρου, θνήσκει δέ καί Τΐφυς, καί τήν ναύν Ά γκαΐος ύπι-
σχνεΐται κυβερνάν, παραπλευσαντες δέ Θερμώδοντα καί Καύ- ir,
κασον έπί Φάσιν ποταμόν ήλθον* ούτος τής Κολχικής έστιν. έγ-
190 καθορμισθείσης δέ τής νεώς ήκε πρός Αίήτην Ίάσων, και τα
έπιταγέντα υπό Πελίου λέγων παρεκάλει δούναι τό δέρας αύτώ*
ό δέ δώσειν ύπέσχετο, έάν τούς χαλκόποδας ταύρους μόνος κα-

ΐ 73· ύπ* ΕΑ 175· διελθιΐν: έλθεΐν A |πελειάδα: πελειάδαν O R “L πελειά­


δαν Rc 177-®· άκούσαντες άνήγοντο: άνήγοντο άκούσαντες Λ ι 8ο.
άπέθρισεν: άπέθριξεν Ε άπεθέρισεν Λ ι 8ι. εύτύνου: έντύνου A j σνλλαβομένης:
συλλαμβανομένης Ε ι8 ι. νεώς: νηός A 183. νεώς: νηός A 185.
Μαριανδυνούς: μαριανδηνούς Λ 189. Φάσιν: φάσιν ΕΑ 189-9° ^ ι ν .
έγκαθορμισθείσης: έστι γης' καθορμισθείσης A 190. νεώς: νηος A | ήκε: καί
add. ΕΑ

175*7 «βλειάδα... βιάζεσθαι: Apollonio Rodio, II 3L9’ 34· 549*7 *; Argonautica Or-
pbica 694-700; Igino, Fab. 19,4; Asclcpiade di Tragiio, FGrHist 11 F ia,
31 177-81. ταΰτα... περικοπείσης: Euripide, Med. i-i; Apollonio Rodio, II
573-99; Argonautica Orpbica 701*7; Igino, Fab. 19,4; Pindaro, Pytb. 4, 107-11; Vale­
rio Fiacco, IV 661-701; Teocrito, 13, 11-4 2.83-4. συμπληγάδες... παντελώς:
Apollonio Rodio, Il 601-6; Argonautica Orpbica 708-u 185-6. κάκεΤ... ύπε-
δέξατο Λύκος: Apollonio Rodio, II 710-814; Argpnautica Orpbica 717-11; Igino, Fab.
18; Valerio Fiacco, IV 733-61 186-7. θνήσκει μέν *Ίδμων... κάπρου: Ferecide,
BIBLIOTECA I , £ 71

enormi che cozzavano le une contro le altre sotto l’impeto dei


venti, impedendo il passaggio. Una fitta nuvolaglia si levava al di
sopra di esse, grande era il frastuono, nemmeno gli uccelli riusci­
vano ad attraversarle. Fineo disse loro di inviare tra le rocce una 115
colomba: se si salvava, potevano passare tranquillamente, se mo­
riva, non forzassero il passaggio. Udito ciò, essi presero il mare e,
quando furono vicini alle rocce, dalla prora della nave lasciarono
andare una colomba; mentre essa passava a volo, le rocce cozza­
rono e le mozzarono la punta della coda. Allora gli Argonauti col­
sero il momento in cui le rocce si allontanavano e, a forza dì re­
mi, con l’aiuto di Era, riuscirono a passare: solo l’estremità del-
l’aplustre della nave fu troncato. Da allora le rocce Simplegadi ri- ia6
muserò ferme: era destino infatti che non si sarebbero mosse mai <
più se una nave fosse riuscita a passare. 2.3. G li Argonauti
giunsero presso ΐ Mariandini, dove furono accolti amichevolmen­
te dal re Lieo. Q ui muore Idmone, l’indovino, colpito a morte da
un cinghiale; muore anche T ifi, e Anceo si assume il compito di
pilotare la nave. Navigarono oltre il Termodonte e il Caucaso, e 117
giunsero al fiume Fasi, che si trova in Colchide. Ormeggiata la
nave, Giasone si recò da Eeta, gli riferì ciò che Pelia gli aveva or­
dinato e gli chiese di dargli il vello; Eeta promise di darglielo a
patto che lui, da solo, aggiogasse i tori dagli zoccoli di bronzo.

FGrHist } F 108; Apollonio Rodio, Il 815*34; Argonauùca Orpbica 711*3; Igino,


Fab. 14,16; 18; Valerio Fiacco V 1-14 187. θνήσκει x<x\ Τΐφυς: Apollonio Ro­
dio, Il Θ54-7; Argpnautica Orpbìca 711-5; Igino, Fab. 14.16; 31; tS; scolio a Lico-
irone, 890; Valerio Fiacco, V 15-61 187-8. τήν vocOv... κυβερνάν: Apollonio
Rodio, II 894*8; Argonautica Orpbìca 717-31; Igino, Fab. 14,16; 31; 18; scolio a Li-
cofrone, 890 188-9. ποιραπλευσοτντες 8è... ήλθον: Apollonio Rodio, II 970-1;
1146-61; Esiodo, fr. 141 M.-W.; Igino, Fab. 11,1-3; Pinda.ro, Pytb. 4, m -3; Ovidio,
Mei. VII 5-6; Argonautica Orpbica 750-1; Ecateo, FGrHist 1 F r8a-b; Erodoro,
FGrHist 31 Fio; Diodoro Siculo, IV 46,3. 48,1; Teocrito, 13,14; Valerio Fiacco, V
177-83 190-]. ήχε πρός Αίήτην... κύτώ: Zenobio, IV 91; Igino, Fab. 11,1; sco­
lio a Licofrone, 175; Argonautica Orphica 810-39; cfr. Sofocle, TrGF IV, pp. 316-7
Rade 193.-3. 6 8έ δώσειν... καταζευξη: Pindaro, Pytb. 4, 119-31; Apollonio
Rodio, III 401-8. 418-11; Igino, Fab. 11 ,1 ; scolio a Licofrone, 175; Ovidio, Mei. VII
7-8; Argonautica Orpbica 844-53
7*- Β1ΒΛΙ0ΘΗΚΗ

ταζεύξη. ήσαν Si άγριοι παρ’ αύτώ ταύροι δυο, μεγέθει Βιαφέ- π


ροντες, δώρον Ηφαίστου, οι χαλκούς μέν είχον πόδας, πυρ δέ
2-95 έκ στομάτων έφύσων. τούτους αύτώ ζεύξαντι έπέτασσε σπείρειν
δράκοντος όδόντας* είχε γαρ λαβών παρ’ Άθηνάς τούς ήμίσεις
ών Κάδμος εσπειρεν έν Θήβαις. άποροΰντος δέ του Ίάσονος π
πώς αν δύναιτο τούς ταύρους καταζεΰζαι, Μήδεια αύτου έρωτα
Ισχει· ήν δε αυτή θυγάτηρ Αίήτου καί Είδυίας τής 1Ωκεανού,
)οο φαρμακίς. δεδοικυια δέ μή πρός των ταύρων διαφθαρή, κρυφά
του πατρός συνεργήσειν αύτώ πρός τήν κατάζευξιν των ταύρων
έπηγγείλατο καί τό δέρας έγχειριεΐν, έάν όμόση αυτήν έξειν γυ­
ναίκα και εις Ε λλά δ α σύμπλουν άγάγηται. όμόσαντος δέ Ίάσο- ι;
νος φάρμακον δίδωσιν, ω καταζευγνύναι μέλλοντα τούς ταύρους
*ο5 έκέλευσε χρΐσαι τήν τε ασπίδα καί τό δόρυ καί τό σώμα· τούτιρ
γάρ χρισθέντα έφη πρός μίαν ημέραν μήτ’ άν ύπό πυρός άδι-
κηθήσεσθαι μήτε ύπό σιδήρου, έδήλωσε δέ αύτώ σπειρομένων
τών άδόντων έκ γης άνδρας μέλλειν άναδύεσθαι έπ’ αυτόν
καθωπλισμένους, ους έλεγεν έπειδάν άθρόους θεάσηται, βάλλειν
}ΐα είς μέσον λίθους άποθεν, δταν δέ υπέρ τούτου μάχωνται πρός
άλλήλους, τότε κτείνειν αυτούς, Ίάσων δέ τοΰτο άκούσας καί ι;
χρισάμενος τώ φαρμάκω, παραγενόμενος είς τό τοΰ νεώ άλσος
έμάστευε τους ταύρους, καί συν πολλώ πυρί όρμήσαντας αύτούς
κατέζευξε. σπείραντος δέ αύτοΰ τους όδόντας άνέτελλον έκ της

193 ^ύτφ: αυτών Λ 195* έπέτασσε: έπετάσσετο A 199· Είδυίας: είδυιά


ΑΟ 3 ° ° · φ«ρμακ(ς: φαρμάκοις A B C 302-· έγχειριεϊν: έγ χ ιιρ ιιϊ
RAOBC 3° 9 - BC I άθρόους: άθρύως ΕΑ | θεάσηται: θεάσοιτο Α^ βάλ-
λειν: βάλλη A 3 !4 · σπείραντος: σπείροντος A | άνέτελλον: άνέτελον A

193*5 ήσαν δέ άγριοι... έφύσων: Apollonio Rodio, III 409-11· 495 ~ά> Igino, Fab
11,1; Ferecide, FGrHist 3 F 30, n i; Mythograpbt Vaticani I 15, 11 159 Kul
csór 195-6. «meCpetv δράκοντος όδόντας: Apollonio Rodio, DI 411-8. 497-500
Igino, Fab. 11,1; scolio a Licofrone, 175; Pindaro, Pyth. 4, 114*9 196-7. εΓ
χε... Ζσπειρεν iv θήβαις: Apollonio Rodio, III 1176-87; scolio a Licofrone, 175; Fe
recide, FGrHist 3 F u à ; cfr. Bibl. Ili 4.1 [11-4] 2.97-8. άποροΰντος... χατα
ζεΰξαι: Apollonio Rodio, III 411-5 198-9· Μήδεια αύτοΰ έρωτα Ισχει: Zcnobio
IV 91; Apollonio Rodio, III 1-3. 175-98. 444-7. 451-70. 962.-5; scolio a Licofrone
175; Igino, Fab. 11,4; Pindaro, Pyth. 4, 113-9; Ovidio, Met. VII 9-11. 78-Θ8, Argo
nautica Orphica 866-9; Mythographt Vaticani I 15, II 159 Kulcsàr; Valerio Fiacco
BIBLIOTECA I, 5 73

Possedeva infatti due tori selvaggi, due bestie enormi, dono di Efe- 128
sto, che avevano zoccoli di bronzo e spiravano fiamme dalla boc­
ca. G li ordinò, una volta aggiogati i tori, di seminare i denti del
serpente; da Atena aveva infatti ricevuto metà dei denti che C ad­
mo aveva seminato a Tebe. Giasone non sa come aggiogare i tori; 129
Medea si innamora di lui; era figlia di Eeta e di Idìa figlia di
Oceano, ed era una maga. Temendo che egli venisse ucciso dai <
tori, Medea gli disse di nascosto dal padre che lo avrebbe aiutato
ad aggiogarli e gli avrebbe consegnato il vello, se lui avesse giura­
to di sposarla e di portarla nelTElIade sulla sua nave. Giasone 130
giura e lei gli dà un filtro, e gli ordina di spalmarlo sullo scudo,
sulla lancia e su tutto il corpo, prima di aggiogare i tori. Disse
che, se Γ avesse fatto, per un giorno intero sarebbe stato invulne­
rabile al fuoco e al ferro. G li rivelò che, seminati i denti del ser­
pente, sarebbero sorti dalla terra degli uomini armati che avreb­
bero cercato di assalirlo; e disse che, quando li avesse visti radu­
nati insieme, doveva lanciare in mezzo a loro delle pietre tenen­
dosi a distanza e, quando li avesse visti battersi fra loro per que­
sto, allora avrebbe potuto ucciderli. Udito ciò, Giasone si unse 131
con il filtro e si diresse verso il bosco sacro del tempio a cercare i
tori; essi lo assalirono spirando grandi vampe di fuoco, ma lui riu­
scì ad aggiogarli. Poi seminò i denti del serpente, e dalla terra

VII 151-5 199-500. αυτή... φαρμακίζ: Apollonio Rodio, III 477-8. 518-53;
Diodoro Siculo, IV 46,1 300*3 δεδοιχυια... άγάγηται: Zenobio, IV 91; O vi­
dio, Met. VII 46-50. 91-4; Carmen Naupactium F 8, Bernabé; cfr. scolio a II. XI
741C; Valerio Fiacco, VII 171-91 303-7. δμόααντος... σιδήρου: Zenobio, IV
91; Ovidio, Met. VII 94-9; Apollonio Rodio, I I I ΓΟΓ3-4. 1016-51; Pindaro, Pyth. 4,
n o - i; Diodoro Siculo, IV 46,4 307-11. ίδήλωαε αύτφ... αύτούς: Apollonio
Rodio, III 1051-61; Valerio Fiacco, VII 348 sgg. 311-4. Ίάσων... κατέζιυξι:
Pindaro, Pyth. 4, 131-8; Apollonio Rodio, ΓΙΙ 1146-67. 1178-85, 1188-319; scolio a
Licofrone, 175; Ovidio, Aie/. VII 104-19: Argonauta Orphica 870-1; Euripide, Med.
478-9; Mythographi Vaticani I 15, II 159 Kulcsàr; Valerio Fiacco, VII 581-
603 3Η*7· «πείρβντος δέ... ανήρ&ι: Apollonio Rodio, 111 3310-405; Igino,
Pah. 11,4; Ovidio, Met. VII m -43; Argonautica Orphica 871-5; Euripide, Med.
479; Sofocle, TrGF IV, ir. 341 Radt; Mytkogyaphi Vaticani 1 15, Il 159 Kulcsér; Va­
lerio Fiacco, VII 607-40; cfr. Bibl. III 4,1 [2.3]
74 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

ji5 γης δνδρες ένοπλοί' ό δε δπου πλείονας έώρα, βάλλων άφανώς


λίθους, πρός αυτούς μαχομένους προς άλλήλους προσιών άνή-
ρει. καί κατεζευγμένων των ταύρων ούχ έδίδου το δέρας Αίή- ij
της, έβούλετο δέ τήν τε Α ρ γ ώ καταφλέξαι καί κτεΐναι τους έμ-
πλέόντας, φθάσασα δέ Μήδεια τον Ίάσονα νυκτός έπί τό δέρας
3ΐο ήγαγε, καί τον φυλάσσοντα δράκοντα κατακοιμίσασα τοις φαρ-
μάκοις μετά Ίάσονος, εχουσα τό δέρας, έπί τήν Α ρ γ ώ παρεγέ-
νετο. συνείπετο δέ αυτή καί ό αδελφός Άψ υρτος. οί δέ νυκτός
μετά τούτων άνήχθησαν. 14- Αιήτης δέ έπιγνούς τα τη Μη- ij
SeCqc τετολμημένα ώρμησε τήν ναΰν διώκειν. ίδούσα δέ αυτόν
315 πλησίον όντα Μήδεια τόν άδελφόν φονεύει καί μελίσασα κατά
τοΰ βυθού £ίπτει. συναθροίζων δέ Αϊήτης τα τού παιδός μέλη
τής διώξεως υστέρησε* διόπερ ύποστρέψας, καί τα σωθέντα του
παιδός μέλη θάψας, τόν τόπον προσηγόρευσε Τόμους, πολλούς
δέ τών Κόλχων έπί τήν ζήτησιν της Αργούς έξέπεμψεν, άπειλή-
33° σας, εί μή Μήδειαν άξουσιν, αυτούς πείσεσθαι τα έκείνης. οί δε
σχισθέντες άλλος άλλαχοϋ ζήτησιν έποιοΰντο. τοΐς δέ Άργοναύ- ij
ταις τόν Ήριδανόν ποταμόν ήδη παραπλέουσι Ζεύς μηνίσας
* υπέρ τού φονευθέντος Άψύρτου χειμώνα λάβρον έπιπέμψας έμ-
βάλλει πλάνην, καί αυτών τας Άψυρτίδας νήσους παρα-
335 πλεόντων ή ναΰς φθέγγεται μή λήξειν τήν όργήν τού Διός, εί
μή πορευθέντες εις τήν Αύσονίαν τόν Άψύρτου φόνον καθαρθώ-
σιν υπό Κίρκης, οί δέ παραπλεύσαντες τά Λιγύων καί Κελτών
έθνη, καί διά τού Σαρδονίου πελάγους διακομισθέντες, παραμει-
ψάμενοι Τυρρηνίαν ήλθον εις Αίαίην, ένθα Κίρκης ίκέται γενό-

313· άφανώς: άφανιΐς A yy. χατιζιυγμένων: χαταζευγνυμένων ΕΑ 310·


χαταχοιμίσασα: χαταχοιμήαασα Ν 3iL- 3 · ν^χτάς μετά τούτων: μιτά τούτων
νυχτός C 316· 0brtci: 0wcxm Ε 31 ®· θάψας: βάψας BC 33°· άξουσιν:
ϊξουσιν Β 3}1 αχιαθέντβς: ατχιθέντβς A 3Ι1 · Ήριδανδν: ήρύδανον R ήρο-
διανόν OR1 I Ζιυς μηνίσας: μηνίσας ζιυς R μηνίσας δέ ζώ ς A 334· ’Αψνρτί·
δας: συρτίδας ΕΑ 3 3S- *ί; ΕΑ 337- Λιγύων: λιβύων ΕΑ 338· Σ«Ρ*
δονίου: σαρδωνίου BC | ΟιουωμισΟέντκς: χομισθίντις A 339 Αίαίην: αιην Β

317*12·· ούχ έδίδου... παρβγένετο: Zenobio, IV 91; Pindaro, Pyth. 4, 141-51; Apol­
lonio Rodio, IV 114-105; scolio a Licofrone, 175; Igino, Fab. 11,4; Argonautica Or·
BIBLIOTECA I, £ 75

sorsero uomini in armi; quando vide che erano abbastanza nume­


rosi, scagliò, di nascosto, delle pietre e mentre essi lottavano fra
di loro, si avvicinò e li uccise. I tori erano ormai aggiogati, ma 133
Eeta non voleva consegnare il vello; anzi voleva dar fuoco alla na­
ve Argo e sterminare l'equipaggio. Ma Medea lo prevenne e di
notte condusse Giasone là dove si trovava il vello, con i suoi filtri
fece addormentare il serpente che faceva la guardia, prese il vel­
lo, e con esso e Giasone fece ritorno alla nave Argo. La seguiva
suo fratello Apsirto. Insieme a loro, di notte, gli Argonauti salpa­
rono. 24. Eeta, venuto a conoscenza di ciò che Medea aveva 133
osato fare, si lanciò all'inseguimento della nave. Quando vide che
era vicino, Medea uccise il fratello, lo fece a pezzi e lo gettò in
mare. Eeta rallentò rinseguimento per raccogliere le membra del
figlio; invertì la rotta, diede sepoltura ai resti recuperati e chiamò
quel luogo col nome di Tomi. Mandò però molti Colchi alla ricer­
ca della nave Argo, minacciando di punire loro al posto di M e­
dea, se non gliel'avessero riportata. Ed essi si separarono e la cer­
cavano per ogni dove. E già gli Argonauti stanno per oltrepassare 134
il fiume Eridano, quando Zeus, irato per l'uccisione di Apsirto, li
investe con un violento uragano e fa loro smarrire la rotta. M en­
tre stanno passando oltre le isole Apsirtidi, la nave parla e dice
che l'ira di Zeus avrà fine solo se si recheranno in Ausonia e C ir­
ce li purificherà dell'assassinio di Apsirto. Ed essi oltrepassarono
le terre dei Liguri e dei Celti, attraversarono il mare di Sardegna,
costeggiarono la Tirrenia e giunsero a Eea: qui vanno da Circe in

pkìca 934-1019; Euripide, Med. 480-1; Diodoro Siculo, IV 46,5 32-3*4· ΑΙή-
της... διώχειν: Zenobio, Γν 92.; Apollonio Rodio, IV 1x1-40; scolio a Licofrone,
175; Igino, Fab. 1 1 ,r; Ovidio, Met. VII 149-58; Argonautica Orpbica 1013-5; cfr.
Dionisio Scitobracnione, FGrHttf 31 F ioa 314-6. Ιδοδοα... ίίπτιι: Zenobio,
IV 91; Ferecide, FGrHùt 3 F 31 a-b; scolio a Licofrone, 175; Argonauta Orpbica
101.9-32.; Euripide, Med. 167 335-7. ή ναΟς φθέγγΜβι... υπό Κίρκης: Apollo­
nio Rodio, IV 580-91; Argonautica Orpbica 1035, 1161-6; Sofocle, TrGF EV, fr. 343
Radt 339-40. Κίρκης... χαθαίρονται: Apollonio Rodio, IV 700-17; Argonauti-
ca Orpbica 12.15-37
76 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

)4ο μενοί καθαίρονται. παραπλεόντων δέ Σειρήνας αυτών, 135


Όρφεύς τήν έναντίαν μούσαν μελωδών τούς Αργοναύτας κατέ-
σχε. μόνος 8ε Βούτης έξενήξατο πρός αύτάς, δν άρπάσασα
Αφροδίτη έν Λιλυβαίω κατφκισε. μετά δέ τας Σειρήνας τήν 136
ναΰν Χάρυβδις έξεδέχετο καί Σκύλλα καί πέτραι πλαγκταί,
34$ ύπέρ ών φλόξ πολλή καί καπνός άναφερόμενος έωράτο. άλλα
διά τούτων διεκόμισε τήν ναΰν συν Νηρηίσι Θέτις παρακληθεΐσα
ύπό Ή ρας. παραμειψάμενοι δέ θρινακίαν νήσον Ήλίου βόας iy\
εχουσαν είς τήν Φαιάκων νήσον Κέρκυραν ήκον, ής βασιλεύς ήν
Αλκίνοος, των δέ Κόλχω ν τήν ναΰν εύρεΤν μή δυναμένων οί μεν
350 τοΐς Κεραυνίοις δρεσι παρωκησαν, οί δέ είς τήν Ίλλυρίδα κομι-
σθέντες έκτισαν Άψυρτίδας νήσους* ένιοι δέ πρός Φαίακας
έλθόντες τήν Α ρ γ ώ κατέλαβον καί τήν Μήδειαν άπήτουν παρ’
Αλκινόου, ό δέ είπεν, εί μεν ήδη συνελήλυθεν Ίάσονι, δώσειν 13Ι
αύτήν έκείνω, εί δ ’ ετι παρθένος έστι, τφ πατρί άποπέμψειν.
355 Ά ρή τη δε ή Αλκινόου γυνή φθάσασα Μήδειαν Ίάσονι συνέζευ-
ξεν δθεν οι μέν Κόλχοι μετά Φαιάκων κατωκησαν, οί δε Ά ρ -
γοναΰται μετά τής Μήδειας άνήχθησαν. 2.6. πλέοντες δέ νυκ- iy
τος σφοδρω περιπίπτουσι χειμώνι. Α π ό λλω ν δέ στάς έπί τας
Μελαντίους δειράς, τοξεύσας τω βέλει είς τήν θάλασσαν κατή-
360 στραψεν. οί δέ πλησίον έθεάσαντο νήσον, τω δέ παρά προσδοκίαν
άναφανήναι προσορμισθέντες Άνάφην έκάλεσαν. ιδρυσάμενοι δέ

343· Λιλυβαίω: λιβαίω ERR* Χυβαΐω Β 34-1 Σκύλλα: σκύλα AO R“ | πέτραι:


κυανοί add. Ε κυάνεαι Λ | πλαγκταί; πλακταί RR* 346· Νηρηίσι: έρέταις
Ε 347' βόας- βους ΕΑ 35°· Κεραυνίοις: κερκυραίοις A κερκυραίων Ε |
Ίλλυρίδα: άλμυρίδα ΕΑ 354- άποπέμψειν: άντιπέμψειν A 359* Μελαν-
τίους: μενοιτίου A , δειράς: δοράς Β 359*6°· κατήστραψεν: κατέστραψεν R *α-
τέστρεψεν Λ

340. Σειρήνας: Apollonio Rodio, IV 891-919; Argonautica Orpkica 11.70-90; Igino,


Fab. 14,17 341-2.. Όρφεύς... κατέσχε: Apollonio Rodio, IV 903-9; Argonauti-
ca Orphica 12.73-85 343*4· μετά δε τάς Σειρήνας... πέτραι πλαγκταί: Od. XII
61-71; Apollonio Rodio, IV 911-64; scolio a Licofrone, 175 346*7· <*ύν Νηρηί­
σι θέτις... υπό 'Ήρας: Od. X II 71-24 Apollonio Rodio, IV 930-63. 966-7; scolio a
Licofrone, 175 347. θρινακίαν... βόας: Apollonio Rodio, IV 964-78. 981-94;
BIBLIOTECA I, 77

veste di supplici e vengono purificati. 15. M entre costeggiano 133 <


Tisola delle Sirene, O rfeo intona un controcanto e trattiene gli
Argonauti. Soltanto Bute si gettò a nuoto per raggiungerle, ma
Afrodite lo rapì e lo trasportò al Lilibeo. A d aspettare la nave, 136
dopo le Sirene, vi erano Scilla e Cariddi, e le Rocce Erranti, al di
sopra delle quali si vedevano levarsi fiamme e fumo. Ma Teti,
chiamata in soccorso Era, con l’aiuto delle Nereidi fece passare la
nave. Costeggiarono Tisola di Trinachia, d ov’erano le vacche di 137
Elio, e giunsero a Corcira, Tisola dei Feaci, dove regnava A lci­
noo. Quanto ai Colchi, non riuscendo a ritrovare la nave Argo,
andarono a stabilirsi, alcuni sui monti Cerauni, altri raggiunsero
Tllliria dove colonizzarono le isole Apsirtidi; altri ancora giunse­
ro presso i Feaci dove trovarono la nave Argo: chiesero allora ad
Alcinoo di consegnare Medea. Alcinoo rispose che, se si fosse già 138
unita a Giasone, Tavrebbe consegnata a lui; se era ancora vergi­ <
ne, l ’avrebbe rimandata al padre. Allora Arete, la moglie di A lci­
noo, si affrettò a unire in matrimonio Medea con Giasone; perciò
i Colchi si stabilirono presso i Feaci e gli Argonauti invece salpa­
rono con Medea. x6. M entre navigano di notte, vengono colti 139
da una violenta tempesta. M a Apollo, dall’ alto delle rocce Melan-
zie, colpì il mare con una freccia e lo illuminò. Essi scorsero, vici­
na, un’ isola dove ormeggiarono la nave e, poiché era apparsa con­
tro ogni attesa, la chiamarono Anafe. Innalzarono un altare ad

scolio a Licofrone, 175 348-9. ββσιλιύς ήν Αλκίνοος: Apollonio Rodio, IV


994-1000; Argonauta Orphica 1191-7; scolio a Licofrone, 175; cfr. Ecateo, FGrHist
1 F i8b 350*1· οι δέ... νήσους; scolio a Licofrone, 175; Argonautica Orphica
1033-5; Igino» Fab. 13,5 35 3*4 è δέ tlm v... άποπέμψβιν: Apollonio Rodio,
IV 1106-9; Argotiautica Orphica 1315-8; Igino, Fab. 13,1 355-6. Άρήτη δέ...
«υνέζευξςν: Apollonio Rodio, IV 1111-69; scolio a Licofrone, 175; Argonautica Orphi­
ca 1334-44; Igino, Fab. X3,} 338-60. Α π ό λλω ν... χατήστραψβν: Apollonio
Rodio, IV 1706-10; ArgpKautica Orphica 1353-6 360-1. νήσον... ’ Ανάφην:
Apollonio Rodio, IV 1717-8; Ar^tnauùca Orphica 1356-9; Conone, FGrHist 16 F 1
[enarr. 49); Callimaco, fr. 7,19. 13 Pf. 361-3. ίθρυσάμ«νοι... έτράπηααν: Appi-
Ionio Rodio, IV 1714-7; Conone, FGrHisi z6 F 1 (enarr. 49); Callimaco, fr. 7,13 Pf.
7* ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

βωμόν Α πόλλω νος αϊγλήτου καί θυσιάσαντες έπ* ευωχίαν


έτράπησαν. δοθεισαι δ ’ οπό Άρήτης Μηδείςι δώδεκα θεράπαι-
ναι τους άριστέας εσκωπτον μετά παιγνίας* οθεν ετι καί νυν έν
365 τη θυσί<£ σύνηθές έστι σκώπτειν ταΐς γυναιξίν. έντευθεν άναχθέν- 14
τες κωλύονται Κρήτη προσίσχειν υπό Τ άλω . τούτον οί μεν του
χαλκού γένους είναι λέγουσιν, οί 8ε ύπό Ηφαίστου Μίνωι δοθή-
ναι· δς ήν χαλκούς άνήρ, οι δε ταύρον αυτόν λέγουσιν. είχε δέ
φλέβα μίαν άπό αύχένος κατατείνουσαν άχρι σφυρών κατά δέ
370 τό τέρμα της φλεβός ήλος διήρειστο χαλκούς, ουτος ό Τάλω ς η
τρις έκάστης ήμέρας τήν νήσον περιτροχάζων έτήρει* διό και τό­
τε τήν Α ρ γ ώ προσπλέουσαν θεωρών τοΐς λίθοις έβαλλεν. έξ-
απατηθείς δε ύπό Μήδειας άπέθανεν, ώς μεν ενιοι λέγουσι, διά
φαρμάκων αύτω μανίαν Μήδειας έμβαλούσης, ώς δέ τινες, ύπο-
375 σχομένης ποιήσειν αθάνατον καί τον ήλον έξελούσης, έκρυέντος
τοΰ παντός Ιχώρος αυτόν άποθανεΤν. τινες δε αυτόν τοξευθέντα
ύπό Ποίαντος είς το σφυράν τελευτήσαι λέγουσι. μίαν δέ ένταΰ- ι,
θα νύκτα μείναντες Αίγίνη προσίσχουσιν ύδρεύσασθαι θέλοντες,
καί γίνεται περί τής ύδρείας αύτοΐς άμιλλα, έκεΐθεν δέ διά τής
38ο Εύβοιας καί τής Λοκρίδος πλεύσαντες εις Ίωλκόν ήλθον, τόν
πάντα πλοΰν έν τέτταρσι μησί τελειώσαντες. -l j , Πελίας δέ ι
άπογνους τήν ύποστροφήν των Αργοναυτών τόν Αί'σονα κτεί-
νειν ήθελεν ό δε αίτησάμενος έαυτόν άνελεΐν θυσίαν έπιτελών
άδεώς τοΰ ταυρείου σπασάμενος αίματος άπέθανεν. ή δέ ’ Ιάσο-
385 νος μήτηρ έπαρασαμένη Πελίφ, νήπιον άπολιποϋσα παίδα Πρό·

361.. αίγλήτου: αϊγαίου Λ 366, Τάλω: ταλώ RR“C 367· Μίνωι: μίνω
RR“P 37°· τέρμα: δέρμα A | διήρειστο: διήριστο A διήρισθω Ο διηρησθω
R‘ 3®1· τέτταρσι: τέτρ<χσι Ε Α 3^3 - ήβελεν: ήθέλησεν R“ I θυσίαν: θυσίας
ΕΑ 3®4' ταυρείου: ταύρου A | σπασάμενος αίματος: αίμα σπασάμενος
A 3®$■ Πελίςι: πελίαν A | παίδα: παίδα ώς πρός πόλεμον πρόμαχον ERA

363-4· ύπό Ά ρήτης... θεράπαιναι: Apollonio Rodio, IV 1119-tr; scolio a LLcofro-


ne, 173 364-5· Εσκωπτον... ταΐς γυναιξίν: Apollonio Rodio, Γν 1719-30; Cono·
ne, FGrHist 16 F 1 (enarr. 49); scolio a Callimaco, fr. 7,19-11 Pi. 366-7. τού­
τον... του χαλκού γένους: Apollonio Rodio, IV 1641-1 367-8. οί δέ ύπό Ήφαί-
BIBLIOTECA I, 9 79

Apollo Aigletes, fecero i sacrifici e si misero a mangiare. Le dodi­


ci ancelle che A rete aveva donato a Medea si misero, per scherzo,
a fare dei gesti scurrili in direzione degli Argonauti; per questo
anche oggi, durante quel sacrificio, è uso che le donne facciano
gesti scurrili. Salpano di là, ma Talo impedisce loro di approdare 14α
a Creta. DÌ Talo, alcuni dicono che apparteneva alla stirpe di
bronzo, altri che era stato donato a Minosse da Efesto; perciò se­
condo alcuni era un uomo di bronzo, secondo altri un toro. Ave- <
va una sola vena che, dal collo, si estendeva fino alla caviglia: al
termine, era conficcato un chiodo di bronzo. Talo montava la 141
guardia e tre volte al giorno faceva di corsa il giro dell’isola; vide
perciò la nave Argo che si avvicinava, e sì mise a scagliarle contro
delle pietre. M edea lo fece morire con l’inganno: alcuni dicono
che fu colpito da follia a causa dei suoi filtri magici, altri che lei
gli promise di renderlo immortale e gli tolse il chiodo: tutto l’ico­
re colò via, ed egli morì. A ltri dicono invece che mori perché
Peante lo colpì con una freccia olla caviglia. A Creta restano una 14J
sola notte, poi approdano a Egina per fare provvista d ’acqua: la
provvista d ’ acqua diventa per loro una specie di gara. Da Creta,
passando tra l’ Eubea e la Locride, giunsero a lolco: avevano com­
piuto il viaggio in quattro mesi. 17. Pelia, pensando che gli Ar- 143
gonauti non facessero più ritorno, voleva uccìdere Esone; Esone
chiese di potersi dare la morte da solo e, mentre compiva un sa­
crificio, bevve, senza alcun timore, del sangue di toro, e morì. La
madre di Giasone maledisse Pelia e si impiccò, lasciando un figlio

<rrou... δοθηναι: Zenobio, V 85; scolio a Piatone, Resp. 1 337 a; cfr. Cinetone, F 1
Bemabé 368-71. ος... ίβαλλεν: Zenobio, V 85; Apollonio Rodio, IV jé 38-48;
Luciano, de saltatione 49; Eustazio, a Od. X X 301, p. 1893,8 373. υ π ί Μή­
δειας άπέθανεν: Zenobio, V 85; Apollonio Rodio, IV 1654-88 373-4. Sta φαρ­
μάκων... Ιμβαλούσης: Zenobio, V 85; Apollonio Rodio, IV 1668-77 374-6.
ύποσχομένης... άποθανεΐν: Zenobio, V 85; Apollonio Rodio, IV 1679-80; scolio ad
Apollonio Rodio, IV 1646-8 378-9. Αίγίντ]... άμιλλα: Apollonio Rodio, IV
1765-71 381-3. Π ελίαςδέ... ήθελεν: Igino, Fab. 14,1 383-4. δ di « ίτη ιί-
μενος... άπέθανεν: Diodoro Siculo, IV 50,1; Valerio Fiacco, I 767-816
8o ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

μαχον έαυτήν άνήρτησε* ΠελΕας δέ καί τον αυτή καταλειφθέντα


παΐδα άπέκτεινεν. ό δέ Ίάσων κατελθών το μέν δέρας έδωκε,
περί ών δέ ήδικήθη μετελθεΐν έθέλων καιρόν έξεδέχετο. καί τότε
μέν εις Ισθμόν μετά των άριστεων πλεύσας άνέθηκε τήν ναΰν
igo Ποσειδώνι, αυθις δέ Μήδειαν παρακαλεΐ ζητεΤν όπως Πελιας
αύτω δίκας ύπόσχη. ή δέ εις τα βασίλεια του Πελίου παρελθοϋ-
σα πείθει τάς θυγατέρας αύτοϋ τον πατέρα κρεουργησαι καί
καθεψήσαι, διά φαρμάκων αύτόν έπαγγελλομένη ποιήσειν νέον*
καί τοΰ πιστεΰσαι χάριν κριόν μελίσασα καί καθεψήσασα έποιη-
395 σεν άρνα. αί δέ πιστεύσασαι τον πατέρα κρεουργοΰσι καί καθέ-
ψουσιν. ’Άκαστος δε μετά των τήν Ίω λκόν οίκούντων τόν πα­
τέρα θάπτει, τόν δέ Ίάσονα μετά της Μήδειας της Ίω λκοΰ έκ-
βάλλει. ι8. οί δέ ήκον εις Κόρινθον, καί δέκα μέν έτη διετέ- ΐ4<
λουν εύτυχοΰντες, αυθις δέ τοΰ της Κορίνθου βασιλέως Κρέον-
^οο τος τήν θυγατέρα Γλαύκην Ίάσονι έγγυώντος, παραπεμψάμε-
νος Ίάσων Μήδειαν έγάμει, ή δέ, οΰς τε ώμοσεν Ίάσων θεούς
έπικαλεσαμένη καί τήν Ίάσονος αχαριστίαν μεμψαμένη πολλά-
κις, τη μέν γαμουμένη πέπλον μεμαγμένον φαρμάκοις έπεμψεν,
δν άμφιεσαμένη μετά τοΰ βοηθοΰντος πατρός πυρί λάβρω κατε-
405 φλέχθη, τούς δέ παιδας ους εΐχεν έξ Ίάσονος, Μέρμερον καί 141
Φέρητα, άπέκτεινε, καί λαβοΰσα παρά Ή λιου άρμα πτηνών
δρακόντων έπί τούτου φεύγουσα ήλθεν είς Αθήνας, λέγεται δέ
<καί> ότι φεύγουσα τους παιδας έτι νηπίους όντας κατέλιπεν,
ίκέτας καθίσασα έπί τόν βωμόν τής Ή ρας τής άκραίας* Κορίν-

387. άπέκτεινεν: αύτης add. A om. E I δέρας: δέρος RORa }88. έθέλων: έθέλ-
λων R1 391· ύπάσχτ]: ύπύσχοι Ε ^ 6 . "Ακαττος: άδραστος ΕΑ 397*
Ίάσονα: ίάσωνα RRa 403* μεμαγμένον: μεμαγευμένον A , φαρμάκοις: φάρμα·
κον A 4° 4 - άμφιεσαμένη: άμφιασαμένη A 4°4'S· κατεφλέχθη: καταφλέ-
yti A 4°5· Ή>ύς δέ: τούς τε ΕΑ Μέρμερον καί Φέρητα: μέρμερον
υφίρητα 0 R‘ μέρμεριν ήφέρητα C 4°6· πτηνών: πτηνόν RB 4°9· ά­
κραίας: άκρείας Ε άκρίας A

387-8. τό μέν δέρας... έξεδέχετο: Zenobio, IV 91 39ι“6· ή δέ... καθέψουσιν:


Zenobio, IV 91; Diodoro Siculo, IV 5 °ο - 51* 1·»2·1 Ovidio, Met VII 2.97*349’
Igino, Fab. 14.1-3; Pausania, V ili 11,1-3; Euripide, Med. 9-10. 486-7; Nicola Da-
BIBLIOTECA I, 9 8ι

piccolo, Promaco. Pelia uccise anche il bambino. AI suo ritorno


Giasone consegnò il vello a Pelia, poi aspettò l'occasione per ven­
dicarsi delle offese patite. Nel frattempo, insieme ai compagni, !44
navigò fino all'Istmo e consacrò la nave a Poseidone; poi chiede a
Medea di fare in modo che Pelia gli paghi il fio. Lei va olla reggia
di Pelia e convince le figlie a tagliare a pezzi e bollire il padre, di­
cendo che, con i suoi filtri, lo farà tornare giovane; per farsi cre­ <
dere, fece a pezzi un montone, lo fece bollire e lo trasformò in
agnello. Loro le credono e tagliano a pezzi e fanno bollire il pa­
dre. Acasto, insieme agli abitanti di Iolco, gli dà sepoltura e scac­
cia Giasone e Medea da Iolco. 2.8. Ed essi si recarono a Corin­ U 5
to e per dieci anni vissero felici, ma poi il re di Corinto, Creonte,
promise a Giasone sua figlia Glauce. Giasone allora ripudiò M e­
dea e sposò Glauce. Medea, dopo aver chiamato a testimoni gli
dei sui quali Giasone aveva giurato, e dopo avergli rimproverato
più volte la sua ingratitudine, inviò alla sposa un peplo intriso di
veleno; Glauce lo indossò e fu arsa da un fuoco violento insieme
al padre che era accorso in suo aiuto; poi Medea uccise i figli che 146 <
aveva avuto da Giasone, Mermero e Fere, e fuggì ad Atene su un
carro trainato da serpenti alati che aveva ricevuto da Elio. Si dice
anche che fuggì abbandonando i figli ancora piccoli, dopo averli
fatti sedere come supplici sull'altare di Era Acraia; ma gli abitan-

masccno, F G rH ìst 90 F 54; scolio a Euripide, Med. 9 398-401. ήχον... Ιγάμει:


Euripide, Med. 18-9, 309-10, 551-4; Igino, Fab. 15,1; Diodoro Siculo, IV 54,1-
1 401-1. ή Sé... έπιχαιλεβαμένη: Euripide, Med. 10-3, 160-3; Diodofo Siculo,
IV 54,4 403-5. πέπλον... κβτ&φλέχθη: Euripide, Med. 784-9, 947-50, 1136-
111; Apuleio, Met. I 10,41; Diodoro Siculo, IV 54,5-6; Ovidio, Met. VII 394*5; Igi­
no, Fab. 15,3; Mythotyaphi Vaticani I 15 Kulesir; O raiio, Epod. 5,61-6; Creofilo, F
9 Bernabé; cfr. Carcino, T rG F I, 70 F re (II) Snell 405-6. τούς δέ παΐδας...
à n lx x t ive: Euripide, Med. 1136-50,1309,1313-6; Ovidio, M et. VII 396; Igino, Fab.
15,3; Diodoro Siculo, IV 54,7 406-7. ίίρμα... δρακόντων: Euripide, Med.
1311-1; Ovidio, M et. VII 350, 398; cfr. Diodoro Siculo, IV 54,7; Carcino, T rG FI,
70 F re (I) Snell 408-10. τούςπ«ΐ8«ς... κ*τϊτραυμάη*αν: Pausania, II 3,6-7;
Creofilo, F 9 Bernabé; Euripide, M ed. 1378-83; Eliano, Vana H istoria , V 11; cfr.
Eumelo, F 5 (I-III) Bernabé
8ι ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

4ΐο θιοι hi αυτούς άναστήσαντες κατετραυμάτισαν. Μήδεια Sè ήκεν u


εις Αθήνας, κάκεΐ γαμηθεΐσα Αίγει παΐδα γενν$ Μήδον. έπι-
βουλεύουσα δέ ύστερον Θησεΐ φυγάς ίξ Αθηνών μετά τοΰ παι-
δός έκβάλλεται. ά λλ’ οΰτος μεν πολλών χρατήσας βαρβάρων
τήν ύφ’ έαυτόν χώραν άπασαν Μηδίαν έκάλεσε, καί στρατευό-
415 μένος έπί Ινδούς άπέθανε* Μήδεια δε εις Κόλχους ήλθεν άγνω­
στος, καί καταλαβοΰσα Αίήτην υπό του άδελφου Πέρσου της
βασιλείας έστερημένον, κτείνασα τούτον τω πατρί τήν βασιλείαν
άποκατέστησεν.

4ΐ ì · θησει: om. R* 414· Μηδίαν: μήδειαν A 4 18 · άποκατέστησεν: &πεχα·


τέοτησεν RR“ κατέστησεν B C

410-1. Μήδεια δέ ήκεν el< *Α$ήνα<: Euripide, Med. 1 3 8 4 * 5 · Ovidio, Mei. VII 598-
403; Pausania, II 3,8; Igino, Fab. 16,1; scolio a II. XI 7 4 1 C ; c£r. Mytbogwpbi Vatica­
n i 1 15 Kulcsir 411. γαμηθεΐσα... Μήδον: Ovidio, Met. VII 401-3; Igino, Fab.
16,1; Diodoro Siculo, IV 55,4-5. 56,1; Pausarne, II 3,8; cfr. Cinetone, F i Berna*
BIBLIOTECA I, £ 83

ti di Corinto li portarono via di 11 e li percossero a sangue. Medea


andò ad Atene; qui sposa Egeo e genera un figlio, Medo. Più tar­
di ordisce un complotto contro Teseo, e viene cacciata da Atene
ed esiliata insieme col figlio. M edo sottomise molti popoli barbari
e, dal suo nome, chiamò M edia tutta la terra conquistata. Mori in
una spedizione contro gli Indiani. Medea tornò nella Colchide in
incognito; trovò che Eeta era stato privato del regno dal fratello
Perse, uccise Perse e restituì il regno al padre.

bé 411-}. έπφουλευουβα... Ιχβάλλιτβι: Ovidio, M et. VII 408-14; Pausarne, II


), 8 ; Plutarco, Tba. 11,3-4; Diodoro Siculo, IV $5,6; scolio a il. XI 741C; Eustazio,
a Dionigi il Periegeta, 1017; cfr. Statilo, FGrHist 2.69 F 11; Epitome i, *5-6 413-
4. ofrro<... ixéXtot: Ecateo, FGrHist 1 F i 96; Igino, Fab. 17.5; 175,5; Diodoto Si­
culo, IV 55,5. 7. 56,1; Eustazio, a Dionigi il Periegeta, 1017; Strabone, X I 13.10 (C
516); Isidoro, X V 1,7.
[Π]

ι , ι. Ε π ειδή δε το του Δευκαλίωνος διεξεληλύθαμεν γένος, ι


έχομένως λέγωμεν το Ίνάχειον. ’ Ωκεανού καί Τηθύος γίνεται
παΐς "Ιναχος, άφ’ οΰ ποταμός έν "Αργεί "Ιναχος καλείται, τού­
του καί Μελίας της Ωκεανού Φορωνεύς τε καί Αίγιαλεύς παΐ-
5 δες έγένοντο. Αίγιαλέως μέν ούν όίπαιδος άποθανόντος ή χώρα
απασα Αίγιάλεια εκλήθη, Φορωνεύς δέ άπάσης τής ύστερον Πε­
λοπόννησου προσαγορευθείαης δυναστεύων εκ Τηλεδίκης
νύμφης τΑπιν καί Νιόβην έγέννησεν. τΑπις μέν ουν εις τυραννι- a
δα τήν έαυτοΰ μεταστήσας δύναμιν καί βίαιος ών τύραννος, όνο-
ιο μάσας άφ’ έαυτοΰ τήν Πελοπόννησον ’ Απίαν, υπό Θελξίονος καί
Τελχϊνος επιβουλευθείς <
5παις άπεθανε, καί νομισθείς θεός έκλή­
θη Σάραπις· Νιόβης δέ καί Διός (ή πρώτη γυναικί Ζευς θνητή
έμίγη) παΐς "Αργος έγένετο, ώς δέ Άκουσίλαός φησι, καί Πε­
λασγός, άφ’ ου κληθήναι τούς τήν Πελοπόννησον οίκοϋντας Πε-
ΐ5 λασγούς. Ησίοδος δέ τον Πελασγόν αύτόχθονά φησιν είναι.

ι , ζ. λέγωμεν: λεγομεν Λ | Ίνόχειον: ίνάχιον Λ 4· Μελιάς: μελίσσης


A 6-7. Πελοποννήσου: πελλοποννήσου R ubique γ- 8 . δυναστεύων έκ
Τηλεδίκης νύμφης: δυναστεύων έκ τηλοδίκης νύμφης R έκ τηλοδίκης νύμφης δυνα­
στεύων A της λοδίκης Β 8. Νιόβην: νεόβην RORa ir. Νιόβης: νεόβης
ROR1 15 έμΕγη: έσμίγη A

1, 1-5. Ωκεανού... “ Ιναχος: scolio □ Licofrone, 177 τούτου... έγένοντο:


scolio a Licofrone, 1771 scolio a Platone, Tim. i r a; scolto a Euripide, Or 951; Igi­
no, Fab. 114, 145 5. Αίγιαλέως... απαιδος: scolio a Licofrone, 177 6-8.
LIBRO SECONDO

I, i. Abbiamo descritto la stirpe di Deucalione, ora parliamo i


di quella di Inaco. Da Oceano e da Tethys nasce un figlio, Iliaco, <
da cui prende nome il fiume che scorre ad Argo. Da Inaco e da
Melia figlia di Oceano nacquero Foroneo e Egialeo. Egialeo mori <
senza figli, e tutta la regione fu chiamata Egilia. Foroneo, che re­
gnava sulla terra più tardi chiamata Peloponneso, ebbe, dalla nin­
fa Teledice, Api e Niobe. Api trasformò il suo potere in tirannide a <
e fu un tiranno crudele; diede al Peloponneso il suo nome chia­
mandolo Apia, non ebbe figli e morì in un agguato che gli fu teso
da Telsione e Telchi. Ritenuto un dio, fu chiamato Serapide. Da
Zeus e da Niobe (che fu la prima donna mortale a cui Zeus si unì)
nacque un figlio, Argo, e, secondo Acusilao, anche Pelasgo, dal
cui nome gli abitanti del Peloponneso furono chiamati Pelasgi.
Esiodo sostiene invece che Pelasgo era nativo del luogo. <

Φορωνίύς... έγέννηαεν: scolio a Licofrone, 177; scolio a Platone, Tim. 1 1 a; Acusi­


lao, FGrHist z F zjc; Igino, Fab. 145, 1; scolio a Euripide, Or. 931; scolio a 11. I
(30) 8-11. *Απις... Σάρακις: scolio a Licofrone, 177; Pausania, II 5,7; E schi­
lo, Supp. 160-70; Socrate di Argo, FGrHtse 310 F ^b; Nicola Damasceno, FGrHisi
90 F 13; scoli a II. 1 z i (30), XIII 07-8 11-4. Νιόβης... Πελασγός: scolio a
Licofrone, 177; Igino, Fab. 145,1; Pausania. Π 11,5. 34,5; scolio a Euripide, Or.
931.: cfr. hibl. Ili 8,1 [96] 12.-3. (ή πρώτη... Ιμίγη): Igino, Fab. 145,1 13.
ώς 8è Άκουσίλαάς φηαι: Acusilao, FGrHist z F r^a-b 13. 'Ησίοδος: Esiodo,
fr. 160 M.-W., cfr. fr. 161; Eforo, FGrHist 70 F 113 J Πίλασγόν «ύτόχθανά: Pausa­
nia, H 14,4, V ili 1,4-6; cfr. Strabone, V 1,4 (C 111); scotìo a II. I r i (30)
86 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

i. άλλα περί μέν τούτου πάλιν έροΰμεν· "Αργος δέ λαβών j


τήν βασιλείαν άφ* έαυτού τήν Πελοπόννησον έκάλεσεν "Αργος,
και γήμας Εύάδνην τήν Στρυμόνος καί Νεαίρας έτέκνωσεν ’Έ κ-
βασον Πείραντα Επίδαυρον Κρίασον, δς καί τήν βασιλείαν πα-
2.ο ρέλαβεν. Έκβάσου δε ’ Αγήνωρ γίνεται, τούτου δέ Ά ρ γ ο ς ό 4
πανόπτης λεγόμενος, είχε δέ ούτος όφθαλμούς μέν έν παντί τώ
σώματι, ύπερβάλλων δέ δυνάμει τον μέν τήν Αρκαδίαν λυμαι-
νόμενον ταύρον άνελών τήν τούτου δοράν ήμφιέσατο, Σάτυρον
δέ τούς ’ Αρκάδας άδικοϋντα καί άφαιρούμενον τα βοσκήματα
is ύποστάς άπέκτεινε. λέγεται δέ δτι καί τήν Ταρτάρου καί Γης
Έ χιδναν, ή τούς παριόντας συνήρπαζεν, έπιτηρήσας κοιμω-
μενην άπέκτεινεν. έξεδίκησε δέ καί τον Ά π ιδ ο ς φόνον, τούς αι­
τίους άποκτείνας. ” Αργού δέ καί Ισμήνης της Α σω πού 5
παΐς "Ιασος, οΰ φασιν *Ιώ γενέσθαι. Κάστωρ δέ ό συγγράψας τα
30 χρονικά καί πολλοί των τραγικών Ινάχου τήν Ί ώ λέγουσιν
Ήδίοδος δέ καί ’Ακουσίλαος Πειρήνος αυτήν φασιν είναι, ταύ-
την ιερωσύνην της *Ήρας έχουσαν Ζεύς έφθειρε, φωραθείς δέ
ύφ* "Ηρας της μέν κόρης άψάμενος εις βούν μετεμόρφωσε
λευκήν, άπωμόσατο δέ ταύτη μή συνελθεΐν* διό φησιν Ησίοδος
35 ούκ έπισπάσθαι τήν άπό των θεών οργήν τούς γινομένους δρκους
υπέρ έρωτος. "Ηρα δέ αίτησαμένη παρά Διος τήν βούν φύλακα 6

ι6. λαβών: παρά Φορωνέως add. A 18-y. "Εκβασον: ίκασσον RR“C ΐσως ?κ·
βασον L ακασσον Β χυ. Έκβάσον: έκβάσσου R ι ι . Αρκαδίαν: καρδίαν
O RaB 13· ήμ9 ι^ βτ0· ήμφιάσατο EROR*C 15. Ταρτάρου: ταργάρου
Ο 2-7 - "Απιδος: δπιδος ERReC 19· "Ιββος: Ισος A 1 φασιν: φησιν
A 34- άπωμόσατο δέ τούτη: αυτήν δέ άπωμόσατο A

16. άλλα... έροΰμεν: cfr. Bìbl. Ili 8,1 [96] 16-7· "Αργος δέ... έκάλεσεν "Αρ­
γος: scolio a Licofrone, 177» Igino, Fab. 145,1; Pausania, Il 16,1. 34,4 18-9.
γήμας Εύάδνην... Κρίασον: Igino, Fab. 1^5,1; Pausania, II 16,1 χο-ι. "Αργος
ό πανόπτης: Ferecide, FGrHùt 3 F 66; Dionisio di Saxno, FGrHist 15 F 1; Eradico,
de incrcdibilibus 37 15-6. τήν Ταρτάρου καί Γης "Εχιδναν: Esiodo, Tkeog.
1 95' 3° 5 · Epimenide, 3 Β 6 D.-K.; Pausania, III 18.10 19. "Ιασος... Ί ώ γενέ­
σθαι: Pausania, Il 16,1; scolio a Euripide, Or 931 | Κάστωρ δέ: Castore, FGrHist
2.50 F 8 30. Ινάχου την Ίώ : Eschilo, Prom. 589-90. 705; Erodoto, 1 1,3; Vir­
gilio, Acn. VII 791: Ovidio, Mei. I 583-7. 611. 641-63; Igino, Fab. 145,1; Pausania,
B IB LIO TEC A !], J 87

i . Ma di lui parleremo ancora. Argo ereditò il regno di Foroneo, 3


diede al Peloponneso il nome di Argo, sposò Evadne figlia di S tri-
mone e di Neera ed ebbe Ecbaso, Pira, Epidauro e Criaso, che a
sua volta ereditò il regno. Da Ecbaso nasce Agenore, da Agenore 4
Argo, detto Panopte; aveva infatti occhi sparsi su tutto il corpo. <
Dotato di forza straordinaria, uccise il toro che devastava ΓArca­
dia e ne rivesti la pelle. E poi uccise in un agguato un Satiro, che
recava danno agli Arcadi rubando loro il bestiame. Dicono che
colse nel sonno e uccise anche Echidna, figlia di Tartaro e di
Gea, che rapiva i viaggiatori di passaggio. E vendicò Tassassimo
di A pi, uccidendo i responsabili. 3, D a Argo e da Ismene figlia 5
di Asopo nacque Iaso, dal quale dicono sia nata Io. Però Castore,
T autore delle C r o n a ch e , e molti dei tragici, sostengono che Io era
figlia di Inaco. Esiodo e Acusilao affermano che era figlia di Pire-
ne. Io era sacerdotessa di Era, e Zeus la violentò. Scoperto da
Era, toccò la fanciulla, la trasformò in una bianca giovenca e giu­
rò che non si era unito a lei. Perciò Esiodo dice che i giuramenti
fatti per amore non attirano Tira degli dei. Era chiese a Zeus che 6

1 15,1, III 18,13; Luciano, Dial. mar. n .i, Dial. deor. 7, de saltaton e 43; Diodoro Si­
culo, V 60,4; Servio, a Virgilio, Aen. VII 790: Mythographi Vaticani I 18 Kulcsàr;
cfr. Sofocle, TrG F IV, p. 147 Radi; Plutarco, de Herodoti m aligniate 11,856
d 31. Ησίοδος δέ: Esiodo, ir. 114 M.-W. | Άκουσίλαος... είναι: Acusilao,
FGrH ist 1 F 16 31. ίερωσύνην... εχουσοιν: Eschilo, Supp. 191-1; Esiodo, fr.
115 M.-W.; Carace, F G rH ist 103 F 13; Excerpta Vaticana 16 Festa | Ζευς ϊφθειρε;
Eschilo, Supp 195-6, Prom. 590-1, 645-71; Ovidio, Met. I 588-600; Igino, Fab.
145,3; Luciano, Dial. mar. 11,1; Servio, a Virgilio, A en . VII 790; Mythographi Vati-
cani 1 18 Kulcsàr; cfr, Sofocle, T r G F IV, p. 147 Rade 33-4. είς βουν... λευκήν:
Eschilo, Supp. 199, Prom. 588, 673-7; Virgilio, A en. VII 789-90; Ovidio, Met. I
610-1; Igino, Fab. 145,3, de astronomia I I 11; Luciano, Dial. mar. 11,1. Dial. deor. 7;
Pausania, I 15,1, III 18,13; scolio a Eschilo, Prom. 56id-e; Servio, a Virgilio, Aen.
VII 790; Mythographi Vaticani 1 18 Kulcsàr; Valerio Fiacco, IV 354-9; Diodoro Si­
culo, I 14,R 34. άπωμόσατο 5è... μή συνελθεΤν: Ovidio, Met. I 737 34-6,
φησιν Ησίοδος... ύπέρ £ρο>τος: Esiodo, fr. 114 M.-W.; cfr. Platone, Symp. 183
b 36-7. φύλσκα... πανδπτην: Esiodo, fr. 194 M.-W.; Ferecide, FG rH ist 3 F
66; Eschilo, Supp. 303-5, Prom. 568, 677-9; Sofocle, T rG F IV, fr. 181, i6ia Rade;
Igino, Fab. 195,3; Ovidio, M et. I 611-7. 664-7; Virgilio, A en. VII 791; Luciano,
Dial. deor. 7, de saltatone 43; Valerio Fiacco, IV 366-81; Cara ce, FGrH ist 103 F 13;
Excerpta Vaticana 16 Fesca; scolio a Eschilo, Prom. ^éid; Servio, a Virgilio, Aen.
VII 790; Mythographi Vaticani I j 8 Kulcsàr
88 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

αυτής κατέστησεν "Αργόν τον πανόπτην, δν Φερεκύδης μεν


’ Αρέστορος λέγει, Άσκληπιάδης δε Ινά χου, Κέρκωψ δε Ά ρ -
γου καί Ισμήνης τής 9Ασωπού θυγατρός* Άκουσίλαος δέ
40 γηγενή αυτόν λέγει, ουτος έκ τής έλαίας έδέσμευεν αυτήν ήτις έν
τω Μυκηναίων ύπήρχεν άλσει. Διός δέ έπιτάξαντος Έ ρμη κλέ- η
φαι τήν βουν, μηνύσαντος Ίέρακος, έπειδή λαθεΐν ούκ ήδύνατο,
λίθω βαλών άπέκτεινε τόν "Αργόν, δθεν άργειφόντης έκλήθη.
"Ηρα δέ τη βοΐ οίστρον έμβάλλει ή δέ πρώτον ήκεν εις τόν άπ’
45 έκείνης Ίάνιον κόλπον κληΟέντα, έπειτα δια τής Ίλλυρίδος πο-
ρευθεϊσα καί τόν Αίμον υπερβαλουσα διέβη τόν τότε μέν καλού­
μενου πόρον Θράκιον, νϋν δέ άπ’ έκείνης Βόσπορον, άπελθοΰσα 8
δέ είς Σκυθίαν καί τήν Κιμμερίδα γήν, πολλήν χέρσον πλα-
νηθεΐσα καί πολλήν διανηξαμένη θάλασσαν Εύρώπης τε καί
5ο Α σ ία ς, τελευταΐον ήκεν είς Αίγυπτον, δπου τήν άρχαίαν
μορφήν άπολαβοΰσα γεννά παρά τω Νείλο) ποταμώ ’Έπαφον
παΐδα. τούτον δέ "Ηρα δεΐται Κουρήτων άφανή ποιήσαι* οί δέ 9
ήφάνισαν αύτόν. καί Ζευς μέν αίσθόμενος κτείνει Κουρήτας, Ί ώ
δέ έπί ζήτησιν τοΰ παιδός έτράπετο. πλανωμένη δε κατά τήν
55 Συρίαν απασαν (έκεΐ γαρ έμηνύετο <οτι ή) του Βυβλίων βασι-
λέως <γυνή> έτιθήνει τόν υιόν) καί τόν Έπαφον εύροΰσα, είς
Αίγυπτον έλθοΰσα έγαμήθη Τηλεγόνω τω βασιλεύοντι τότε
Αιγυπτίων, ίδρύσατο δέ άγαλμα Δήμητρος, ήν έκάλεσαν ΤΙσιν

37· τον: τήν Ο y7 -H. Φερεκύδης... Άσκληπιάδης: Άσκληπιάδης... Φε­


ρεκύδης A ^ 3®- Κέρκωψ: κέκροψ A 39 Άκουσίλαος: άρκεσίλαος
R8 4 ^· ύπερβαλοΰσα: ύπερβαλλοΰσα R“ 47· άπελθοΰσα: έπελθοΰσα
A 48· Κιμμερβα: κιμερίδα OR* 50- ήκεν: f|ti Ε τούτον δέ
Ηρα: τούτον *Ήρα R $4-5· κατά τήν Συρίαν: κατά Συρίαν A 55 Β ι­
βλίων; βιβλίων A 57· ^Τ®Η-ή®Τ1: έγβμήθη τέ A

37-8. δν Φερεκύδης μέν Άρίστορος: Ferecide, FGrHist 3 F 66-7; cfr. Ovidio, Met.
I 614 38. Άσκληπιάοης δέ Ινάχου: Asciepiade di Tragiio, FGrHist 11 F
16 38-9. Κέρκωψ δέ... Ισμήνης: Esiodo, fr. 194 M.-W. 39-40· Άκουσί-
λαος δέ... λέγει: Acusilao, FGrHist 1 F 17; cfr. Eschilo, Supp. 305, Prom. 567,
677-8 41-1. Έρμη κλέψαι τήν βουν: Ovidio, Met. I 66B-70; Igino, Fab. 145,3;
Luciano, Dtal. deor. 7; scolio a Eschilo, Prom. 56id 43. άπέκτεινε τόν ‘Άργον:
Eschilo, Supp. 305; Ovidio, Met. I 671-711; Igino, Fab. 145,3; Luciano, Dial. deor.
BIB1IOTECA II, I 89

le consegnasse la giovenca e le pose a guardia Argo Panopte; se­


condo Ferecide Argo è figlio di Arestore, secondo Asclepiade di
Inaco, secondo Cecrope di Argo e di Ismene figlia di Asopo; Acu-
silao dice che è un nato dalla terra. Argo legò la giovenca a un al­
bero di olivo, nel bosco sacro di Micene. Zeus ordinò a Ermes di 7
rubare la giovenca, ma Ierace fece la spia, ed Ermes, che non po­
teva più agire di nascosto, colpì Argo con una pietra e lo uccise:
perciò fu detto Argeifonte. Allora Era manda un tafano contro
la giovenca; questa si diresse dapprima verso il golfo, che da lei <
prese il nome di Ionio, poi attraversò rilliria, oltrepassò l'Emone
e il braccio di mare che allora si chiamava Io stretto della Tracia e
ora, a causa del suo passaggio, è detto Bosforo. Si recò in Scizia e 8 <
nella terra dei Cimmeri, errò per molte terre e attraversò a nuoto
molti mari dell’ Europa e dell'Asia: giunse infine in Egitto e qui,
riacquistata la sua antica forma, dà alla luce, sulle rive del fiume
Nilo, il figlio Epafo. Era prega i Cureti di farlo scomparire. Essi 9
lo fecero. Zeus viene a saperlo e uccide i Cureti. Intanto Io si era
messa alla ricerca del figlio. Errò per tutta la Siria (le avevano <
detto infatti che veniva allevato là, dalla moglie del re Biblo), e
dopo averlo ritrovato tornò in Egitto, dove sposò Telegono, che
era allora re dell'Egitto. Innalzò una statua a Demetra, che gli

7; Excerpta Vaticana 16 Festa; Servio, a Virgilio, Aen. VII 790; Mytbographi Vatica­
ni 1 18 Kulcsàr; cfr. Carace, FGrHist 103 F 13; scolio a Eschilo, Prom. 5Òid J άργει-
φόντηζ έκλήθη: Esiodo, fr. 12.6 M.-W.; scolio a II. II 103 44. Ή ρ * Bfc... οί­
στρον: Eschilo, Supp. 307-9, 538-46, 573, Prom. 566, 580-1, 589, 680-1; scolio a
Eschilo, Prom. 56re; Pausania, III 18,13; Servio, a Virgilio, Aen VII 790; cfr. My-
thographì Vaticani I 18 Kulcsór 44-5. τόν άπ’ Ικείνης ’ Ióvtov: Eschilo, Prom.
839-41; Carace, FGrHist 103 F 13 47. νδν 8έ... Βόσπορον: Eschilo, Prom. 733-
4, Supp. 344-6; Eforo, FGrHist 70 F 156; Filarco, FGrHist 81 F 68; Valerio Fiacco,
IV 419-10 44-51. Tjxev... ποταμώ: Eschilo, Supp. 540-64, Prnm. 707-35, 790-
815, 819-47; Erodoto, IV Servio, a Virgilio, Acn. VII 790: Mythoyapbi Va­
ticani 1 18 Kulcsar 50-]. τήν άρχαίαν... άπολαβουσα: Eschilo, Supp. 313,1064-
6, Prom. 848-9; Ovidio, Mei. 1 718. 738-46; Igino, Fab. 145,5 51-1. fev vq L ..
"Επαφον παΐ8α: Eschilo, Supp. 315, 580-9, Prom. 850-1; Ovidio, Mei I 748-50;
Igino, Fab. 145,4, *49 · 155,1; scolio a Euripide, Or. 932. 53-5, Ί ώ S i.,. fot a-
σαν: Plutarco, de Iside et Osiride 11,355 d - 10,358 e 55-6. του... βααλέως:
Plutarco, de Iside et Osiride 15,357 3*16,357 d 58. tòpfootxo... Ίσιν: Erodoto,
II 59,1.156,5; Diodoro Siculo, 1 13,5
9° ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

Αιγύπτιοι, καί τήν Ί ώ ΤΙσιν όμοίως προσηγόρευσαν. 4·


6ο "Επαφος δέ βασιλεύων Αιγυπτίων γαμεΐ Μέμφιν τήν Νείλου ίο
θυγατέρα, καί άπό τούτης κτίζει Μέμφιν πόλιν, καί τεκνοϊ θυ­
γατέρα Λιβύην, άφ* ής ή χώρα Λιβύη έκλήθη. Λιβύης δέ καί
Ποσειδώνος γίνονται παΐδες δίδυμοι ’ Αγήνωρ καί Βήλος.
’ Αγήνωρ μεν ούν εις Φοινίκην απαλλαγείς έβασίλευσε, κάκεΐ
65 της μεγάλης ρίζης έγένετο γενεάρχης* δθεν ύπερθησόμεθα περί
τούτου. Βήλος δέ ύπομείνας έν Αίγύπτψ βασιλεύει μεν Αίγύ- ιι
πτου, γαμεΐ δε Ά γχινόην τήν Νείλου θυγατέρα, και αύτώ γ ί­
νονται παΐδες δίδυμοι, Αίγυπτος καί Δαναός, ώς δέ ψησιν Ευρι­
πίδης, καί Κηφεύς καί Φινεύς προσέτι. Δαναόν μεν ούν Βήλος
7ο έν Λιβύη κατώκισεν, Αίγυπτον δέ έν Άραβίςι, δς καί καταστρε-
ψάμενος τήν Μελαμπόδων χώραν <άφ* εαυτού) ώνόμασεν
Αίγυπτον, γίνονται δέ έκ πολλών γυναικών Αίγύπτω μέν παΐδες ιι
πεντήκοντα, θυγατέρες δέ Δαναώ πεντήκοντα. στασιασάντων δέ
αύτών περί τής αρχής ύστερον, Δαναός τούς ΑΙγύπτου παΐδας
7$ δεδοικώς, ύποθεμένης Αθήνας αύτώ ναΰν κατεσκεύασε πρώτος
καί τάς θυγατέρας ένθέμενος έφυγε, προσσχών δέ 'Ρόδω το τής 13
Λινδίας άγαλμα Άθηνάς ίδρύσατο. έντεΰθεν δέ ήκεν εις "Α ρ­
γος, καί τήν βασιλείαν αύτώ παραδίδωσι Γελάνωρ ό τότε βασι­
λεύων ( . . . ) άνύδρου δέ τής χώρας ύπαρχούσης, έπειδή καί τάς
8ο πηγάς έξήρανε Ποσειδών μηνίων Ίνάχω διότι τήν χώραν

59· Ίώ : Ιώ δέ R 6 ι. έκλήθη: έχλίθη R* 65. γενεάρχης: γενεάρχος


R 7°· κατώκισεν: χαιώκησεν A | Αραβία: άρραβίφ A yo-i. χαταστρεψά-
μένος: κατασχαψάμενος A J 1 . Μελαμπόδων: μέν λαμπάδων Ο μέν λαμπάδων
AReflC γ6. προσσχών: προσάγων A 77 Λινδίας: λυδίας A γ8. Γε·
λάνωρ: πελάνωρ A 78-9· β*0ΐλεύων; βασιλεύων Ά ργους £

59· τήν Ί ώ Ίσιν: Erodoto, II 41,1; Ovidio, Mei. I 747; Igino, &*b- *45,5; Luciano,
Diai. mar. 11,1, Dial. deor. 7; Giovenale, 6,516-9; Servio, a Virgilio, Aen. VII 790;
Mythographi Vaticani I 18 Kulcsàr 60. ‘Έπαφος... Μέμφιν: Igino, Fab. 149;
scolio a Platone, Tim. 14 e; Pindaro, Nem. 10,5 61-1. τεκνοϊ... Λιβύην: Eschi-
lo, Supp. 316; Igino, Fab. 149, 157,1; scolio a Euripide, Or. 931; scolio a Platone,
Tim. 14 e; Pindaro, Pyth. 4, 14-5; Pausania, I 44,3; scolio a Licofrone,
894 6ι. ή χώρα... έκλήθη: Erodoto, IV 45,3; scolio a Licofrone, 894; Igino,
Fab. 149 62.-3. Λιβύης δέ και Ποσειδώνος: Igino, Fab. 157,1; cfr. Pausania, IV
13,10; Diodoro Siculo, I 18,1; Tzetzes, Chil. VII 349-50 65-6. δθεν... περί
BIBLIOTECA Π, I 9*

Egiziani clam aro n o col nome di Iside, Anche a Io diedero il me­


desimo nome. 4. Epafo diventa re d ’Egitto, sposa M enfi figlia io
di Nilo, fonda la città che chiama col nome di M enfi e ha una fi­
glia, Libia, che dà il nome alla terra omonima. Da Libia e da Po­
seidone nascono i gemelli Agenore e Belo. Agenore andò in Feni­
cia, ne divenne re e fu capostipite di una grande stirpe: ne parle­
remo in seguito. Belo, che era rimasto in Egitto, ne diventa re, 11
sposa Anchinoe figlia di N ilo e gli nascono due figli gemelli, E git­
to e Danao; secondo Euripide, ebbe anche Cefeo e Fineo. Belo
insediò Danao in Libia, Egitto in Arabia; Egitto sottomise anche
il territorio dei Melampodi, cui diede il suo nome, Egitto. Dalle u
numerose mogli nacquero a Egitto cinquanta figli, a Danao cin­
quanta figlie. Più tardi, quando vennero a contesa per il potere,
Danao, per timore dei figli di Egitto, si costruì, con l’ aiuto di
Atena, una nave (fu il primo a farlo), imbarcò le figlie e fuggì.
Approdato a Rodi, innalzò la statua di Atena Lindia. D a Rodi si 13
recò ad Argo dove Gelanore, che allora era il re, gli consegna il re­
gno < Il paese era privo d'acqua perché Poseidone - irato con­
tro Inaco il quale aveva sostenuto che quella terra apparteneva a

τούτου: cfr. Bibl. III 1.1 [1] 66-71. Βήλος... ώνόμασεν: scolio a II I
41 66-7. Βήλος δέ... Άγχινόην: scolio a Platone, Tim. 1$ b 68. irai*
δες... Δαναός: Eschilo, Supp. 319-1.3; Igino, Fab. 168,1; Pausania, VII 11,13; Tzec-
zes, Còti. VII 351-3; Zenobio, II 6; Servio, a Virgilio, Aen. X 497 68-9. Εύ·
ριπίδης: Euripide, fr. 881 Nauck 69. Κηφευς: Erodoto, VII 61,3 71*1·
τήν Μελαμπόδων... Αίγυπτον: scolio a Platone, Tim. 15 b; scolio a Euripide, Hec.
886; Zenobio, II 6 71- j ΑΙγύπτω... πεντήχοντα: Esiodo, fr. 117 M.-W.j Pin­
daro, Nem. io, 1-3; Eschilo, Supp. 311, Prom. 853; Igino, Fab. 168,i; scolio a Euri­
pide, Hec. 886, Or. 871; scolio a Pindaro, N m . io, ib; Tzetzes, CMl. VII 365-9;
Zenobio, II 6; cfr. Ecateo, FGrHist 1 F 19; Dartais F 1 Bemabé; Servio, a Virgilio,
Acn. X 497 73-4. στασιασάντων... άρχής: Zenobio, II 6; Igino, Fab. 168,1;
scolio a Euripide, Hec. 886; Servio, a Virgilio, Aen. X 497 75. ύποθεμίνης...
πρώτος: Igino, Fab. 168,1; cfr. Plinio, Nat. Hist. VII 106; Bibl. Γ 9,16
[no] 76-7. τό της Λινδίας... ίδρύσατο; Erodoto, II i8i,x; Marmar Panum
FGrHist 139 A 9,15*6; cfr. Diodoro Siculo, V 58,1-1; Pausania, IV 35,1; Strabone,
XIV 1,11 (C 655) 78-9. τήν βαοιλείαν... βασιλεύων: Pausania, II 16,1. 19,3-
4 79-81. άνυδρου... ίπεμψε: Esiodo, fr. 118 M.-W.; Luciano, Dial. mar. 8,3-1;
Strabone, V ili 6,7-8 [C 370-1); Eustazio, a II IV 171, p. 463, 7-10; scolio a II. IV
i7ic\c2; scolio a Euripide, Ale. 560; cfr. Filostrato, Imagities I 8 | Ιπειδή xat... εί­
ναι: Pausania, II 15.5·
9* ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

Ή ρας έμαρτύρησεν είναι, τάς θυγατέρας ύδρευσομένας έπεμψε.


μία δέ αυτών Ά μ υμώ νη ζητούσα ύδωρ ρίπτει βέλος έπί ελαφον 14
καί κοιμωμένου Σατύρου τυγχάνει, κάκεΤνος περιαναστάς
έπεθύμει συγγενέσθαι- Ποσειδώνος δέ έπιφανέντος ό Σάτυρος
85 μέν έ'φυγεν, Ά μ υμ ώ νη δέ τούτω συνευνάζεται, καί αυτή Πο-
σειδών τάς έν Λέρνη πηγάς έμήνυσεν. 5* οί δέ Αίγύπτου παι- 15
δες έλθόντες εις "Αργος τής τε ίχθρας παύσασθαι παρεκάλουν
και τάς θυγατέρας αύτοΰ γαμεΐν ήξίουν. Δαναός δέ αμα μέν απι­
στών αυτών τοίς έπαγγέλμασιν, αμα δέ καί μνησικακών περί
go της φυγής, ώμολόγει τους γάμους και διεκλήρου τάς κόρας, ιό
Ύπερμνήστραν μέν οΰν τήν πρεσβυτέραν έξείλον Λυγκεϊ καί
Γοργοφόνην Πρωτεΐ* οΰτοι γάρ έκ βασιλίδος γυναικός Ά ργυ-
φίης έγεγόνεισαν Αιγυπτω. των δέ λοιπών έλαχον Βουσιρις μέν
καί Εγκέλαδος καί Λύκος καί Δαΐφρων τάς Δαναώ γεννηθεΐσας
95 έξ Εύρώπης Αύτομάτην Άμυμώ νην Άγαυήν Σκαιήν, αύται δέ
έκ βασιλίδος έγένοντο Δαναώ, έκ δέ Έλεφαντίδος Γοργοφόνη
καί 'Υπερμνήστρα. ’Ίστρος δέ 'Ιπποδάμειαν, Χαλκώδων 'Po- 17
δίαν, Ά γήνω ρ Κλεοπάτραν, ΧαΤτος Αστερίαν, Διοκορυστής
'Ιπποδάμειαν, Ά λ κ η ς Γλαύκην, Ά λκμήνω ρ Ίππομέδουσαν,
ιοο Ίππόθοος Γόργην, Εύχήνωρ Ίφιμέδουσαν, 'Ιππόλυτος 'Ρόδην.
ούτοι μέν οί δέκα έξ Αραβίας γυναικός, αί δέ παρθένοι έξ άμα-
δρυάδων νυμφών, αί μέν Άτλαντείης, αί δέ έκ Φοίβης. Ά γ α - ι8
πτόλεμος δέ έλαχε Πειρήνην, Κερκέτης δέ Δώριον, Εύρυδάμας
Φάρτιν, Αϊγιος Μνήστραν, Ά ρ γ ιο ς Εύίππην, Αρχέλαος
ιο5 Άναξιβίην, Μενέμαχος Ν ηλώ , οί <μέν) επτά έκ Φοινίσσης γυ-
ναικός, αί δέ παρθένοι Αίθιοπίδος. άκληρωτί δέ έλαχον δι’
ομωνυμίαν τάς Μέμφιδος οί έκ Τυρίας, Κλειτός Κλειτήν, Σθέ-

8ι. "Ηρας: άθηνάς A | ύδρευσομένας: ύδρευσαμένας A ιδρυσαμένας O R4 89.


έπαγγέλμασιν: έπαγγελλομένοις R“ y-L. Γοργοφόνην: γοργοφόντην
A 97· 'Υπερμνήστρα: λυγχευς δέ χαλύχην (καί λυχην C) ϊλαχεν add.
A 99. "Αλκής: άλκις A I ’Αλκμήνωρ: άλχμήνων BC τοο, Ίππόσοος: ίπ-
πόθεος Ì3V T ιοί. 'Αραβίας: άρραβίας Λ ιοι-ι. έμαδρυάδων: άμαδο·
νάδων A 105. Κερκέτης: κέρκηστις A 104. Φάρτιν: φάρτην A | Αιγιος:
αίτιος BC 105. Άναξιβίην: άνεξιβιην A j Μενέμαχος: μέναχος A
BIBLIOTECA [I, I
9*

Era - aveva fatto seccare le sorgenti. Danao mandò le sue figlie a


cercare acqua. Durante la ricerca una di loro, Amimone, scaglia 14 <
una freccia contro un cerbiatto e coglie un satiro addormentato:
questi balza in piedi e voleva possederla, ma appare Poseidone; il
satiro fugge, Amimone si unisce al dio che le rivela dove si trova­
no le sorgenti di Lerna. 5. Giunsero ad Argo i figli di Egitto 15
che esortavano Danao a porre fine alle ostilità e chiedevano in
moglie le sue figlie. Danao, benché non si fidasse delle loro di­
chiarazioni e serbasse rancore per l’esilio, tuttavia acconsentì alle
nozze e assegnò le figlie ai cugini mediante sorteggio. Scelsero la 16
maggiore, Ipermestra, per Linceo, e Gorgofone per Proteo: que- <
sti due giovani infatti erano nati a Egitto da una principessa, Ar-
gifia. Tra quelle che restavano, Automate, Amimone, Agave e
Scea, che Danao aveva avuto da Europa, toccarono in sorte a Bu-
siride, Encelado, Lieo e Daifrone; esse erano figlie di una princi­
pessa, mentre Gorgofone e Ipermestra erano figlie di Elefantide.
A Istro toccò Ippodamia, Calcodonte ebbe Rodia, Agenore Cleo- 17
patra, Cheto Asteria, Diocoriste Ippodamia, Alce Glauce, Alc-
menore Ippomedusa, Ippotoo Gorga, Euchenore Ifimedusa, Ip­
polito Roda. Questi dieci giovani erano nati da una donna araba,
le fanciulle da ninfe amadriadi, alcune da Atlantia, altre da Febe.
Agattolemo ebbe Pirene, Cercete Doriona, Euridamante Fartide, 18
Egio Mnestra, Argio Evippe, Archelao Anassibia, Menemaco
Nelo: i sette giovani erano nati da una donna fenicia, le fanciulle
da una etiope. Ai figli di Tiria toccarono le figlie di Menfi, non in
base al sorteggio bensì airomonimia: Clito ebbe Clita, Stendo

8ι-6. Άμυμώ νη... έμήνυσεν: Igino, Fab. 169,169 A; Luciano, Diai. mar. 8,2.; Euri­
pide, Pboen. 187*9; Scrabone, V il i 6.S (C 371); Filos:rato, Imagines I 8; efr Ovi­
dio, Am. I 10,5 86-8. οι δέ Αίγυπτου... ή^ίουν: Eschilo, Supp. 815*1071,
Prom. 855-9; Zellobio, II 6; Igino, Fab. 168,1-4; scolio a Euripide, Or. 871.; Servio,
a Virgilio, Aen. X 497 8Θ-90. Δαναός oè... τάς χόρας: Igino, Fab. 168,4; Ze-
nobio, II 6; scolio a Euripide, Haec. 886 91-111. Ύπερμνήστραν... ix Κρί­
νους: Igino, Fab. 170; cfr. scolio a 11. 1 41.; Zenobio, II 6; Servio, a Virgilio, Aen. X
497
94 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

νελος Σθενέλην, Χρύσιππος Χρυσίππην. οί δε εκ Καλιάδνης 19


νηίδος νύμφης παίδες δώδεκα έκληρώσαντο περί των έκ Πο-
no λυξοΰς νηίδος νύμφης* ήσαν δέ οί μέν παϊδες Εύρύλοχος Φάντης
Περισθένης "Ερμος Δρύας Ποταμών Κισσεύς Λιξος 'Ίμβρος
Βρομίος Πολύκτωρ Χθονίος, αί δέ κόραι Αύτονόη Θεανώ
Ή λεκτρα Κλεοπάτρα Ευρυδίκη Γλαυκίππη Άνθήλεια Κλεο-
δώρη Εύίππη Ε ρ α τώ Στυγνή Βρύκη. οι δε <έκ) Γοργόνος ao
115 Αίγυπτω γενόμενοι έκληρώσαντο περί των έκ Πιερίας, καί λαγ-
χάνει Περίφας μεν Ά κταίην, Οίνευς δέ Ποδάρκην, Αίγυπτος
Διωξίππην, Μενάλκης Ά δίτην, Λάμπος Ήκυπέτην, Ίδ μ ω ν
Πυλάργην. ^ κ τ ώ δέ είσι νεώτατοι* νΙδας Ίπποδίκην, Δαΐφρων
Άδιάντην (αύται δέ έκ μητρός έγενοντο Έ ρση ς), Πανδίων
no Καλλιδίκην, "Αρβηλος Οιμην, Ύπέρβιος Κελαινώ, Ίπποκορυ-
στής Ύπερίππην ούτοι έξ Ήφαιστίνης, αί έκ Κρίνους, ώς δέ ai
έκληρώσατο τούς γάμους, έστιάσας έγχειρίδια δίδωσι ταΐς θυ-
γατράσιν. αί δέ κοιμωμένους τους νυμφίους άπέκτειναν πλήν
Ύπερμνήστρας* αυτή γάρ Λυγκέα διέσωσε παρθένον αύτήν φυ-
ι^ λάξαντα* διό καθείρξας αύτήν Δαναός έφρούρει. αί δέ αλλαι των. aj
Δαναού θυγατέρων τας μέν κεφαλάς των νυμφίων έν τη Λέρνη
κατώρυξαν, τα δέ σώματα προ της πόλεως έκήδευσαν, καί αύ-
τάς έκάθηραν ’ Αθήνα τε καί Έρμης Διός κελεύσαντος. Δαναός
δέ ύστερον 'Υπερμνήστραν Λυγκεΐ συνώκισε, τάς δέ λοιπας θυ-
ΐ}ο γατέρας εις γυμνικόν άγώνα τοΐς νικώσιν έδωκεν. Ά μυμώ νη δέ τ
έκ Ποσειδώνος έγέννησε Ναύπλιον. ούτος μακρόβιος γενόμενος,
πλέων τήν θάλασσαν, τοις έμπίπτουσιν έπί θανάτω έδυσφόρει.

το8. Καλιάδνης: καλιάνδης A 100. νηίδος: καί νηίδος RR1IC | περί: τταρά
A 110. νηίδος: ναίδος A π ι. Βρομίος: βρόμιος RA | Χθονίος: χθόνιος R |
κόραι: νύμφης add. A | Αύτονόη: αύγονόη RA π^. Ερατώ: {ρωτώ C ιύρωτώ
Β | Στυγνή: στήγνη A | Βρύκη: καί βρύκη A | Γοργόνος: γοργόνων A οΐ δέ γορ­
γόνων RO ιι$. Πιερίας: πιερείας A 116. Ποδάρκην: πορδάκην
RR“BV u8. Πυλάργην: πηλάργην Β n o . Άρβηλος: άρβυλος Β ιιι.
'Υπερίππην: ύπερίπτην A | Κρίνους: κρηνοΰς Β m . ίκληρώσατο: έκληρώσαν­
το ΕΛ ιΐ4 · γάρ: δέ A ( Λυγκέα: λυγγέα Ε 115. των: μέν των Ra των μέν
AOBC u S . έκάθηραν: έκάθηρεν Μ 119. ΛυγκεΤ: λυγγεΐ Ε
BIBLIOTECA II, I 95

Stenda, Crisippo Crisippe. I dodici figli della ninfa naiade Ca- 19


liadne ebbero in sorte le figlie della ninfa naiade Polisso. I giova­
ni si chiamavano: Euriloco, Fante, Peristene, Ermo, Driante, Po-
tamone, Cisseo, Lisso, Imbro, Bromio, Polittore e Ctonio; le fan­
ciulle erano Autonoe, Teano, Elettra, -Cleopatra, Euridice, Glau-
cippe, Antelia, Cleodora, Evippe, Erato, Stigne e Brice. I figli ao
nati a Egitto da Gorga ebbero in sorte le figlie di Pieria: a Peri-
fante toccò Attea, a Oineo Podarce, a Egitto Diossippe, a Menal-
ce Adite, a Lampo O cipete, a Idmone Pilarge. t Quanto agli otto
più giovani: Ida ebbe Ippodice, Daifrone Adiante (le fanciulle
erano figlie di Erse), Pandione ebbe Callidice, Arbelo Oime,
Iperbio Celeno, Ippocoriste Iperippe. I giovani erano figli di E fe­
s in e , le fanciulle di Crino. Stabilite così le unioni per sorteggio, ai
dopo il banchetto Danao consegna alle figlie dei pugnali. Ed esse,
aU’infuori dì Ipermestra, uccisero i loro mariti nel sonno; Iperme-
stra salvò la vita a Linceo perché aveva rispettato la sua vergini­
tà. Per questo motivo Danao la fece imprigionare e sorvegliare.
Le altre figlie di Danao seppellirono le teste dei mariti a Lerna, e aa
resero gli onori funebri ai loro corpi davanti alla città di Argo.
Furono poi purificate da Atena ed Ermes, per ordine di Zeus. <
Più tardi Danao fece vivere Linceo e Ipermestra come marito e
moglie; le altre figlie le diede in spose ai vincitori di una gara gin­
nica. Da Poseidone, Amimone ebbe Nauplio. Costui ebbe lunga aj
vita; andava per mare e portava morte a coloro che si imbatteva-

111-}. ώς δΐ έχληρωσατο... ànixteivatv: Zenobio, II 6; Igino, Fab. 168,4, 170,1-8;


Orazio, C a m . Ili 11,15-31; Eschilo, Prom . 860-3; scolio a Euripide, H e c . 886, Or.
871; Servio, a Virgilio, A e n . X 497; Ovidio, H er, 14,1-84 113-5. πλήν... φυ­
λάγονται: Zenobio, II 6; Igino, Fab. 168,4, 170,9; Pausarne, 1] 19,6. u , i . 15,4, X
10,5; Orazio, C a m . I li 11,33-44; Eschilo, Prora. 865-9; scolio a Euripide, H ec.
886, O r. 871; scolio a Pindaro, N em . io, ioa-b; Pindaro, Nera. io. 6; Servio, a Vir­
gilio, A e n . X 497; Ovidio, H er. 14,1-84 1x5. διό... έφρούριι: Pausarne, II
xo?7; Orazio, Carm . III 11,45-8; Ovidio, H er. 14,83-4 115-7. δέ... έκή&υ-
ααν: Zenobio, IV 86; Pausania, II 14.x 1x9-30. τάς SI λοιπός... Εδωχζν: Pin­
daro, P ytb. 9, m-6; Pausania, III 11,1 130-1. Άμυμώνη δέ... Ναόπλιον: Igi­
no, F ab. 14,11, 169,1, 169, A,x; Apollonio Rodio, I 133-8, Pausania, IV 35,2; Sua-
bone, V il i 6,1 (C 368); cfr. E p ito m e 6,7-11
9é ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

συνέβη ούν καί αύτόν τελευτησαι έκείνω τω θανάτω ωπερ άλ­


λων τελευτησάντων έδυσφόρει, πριν τελευτησαι. έγημε δέ ώς
H5 μέν οί τραγικοί λέγουσι, Κλυμένην τήν Κατρέως, ώς δέ ό τούς
νόστους γράψας, Φιλύραν, ώς δε Κέρκωψ, Ήσιόνην, καί
έγέννησε Παλαμήδην Οιακα Ναυσιμέδοντα.
2, ι. Λυγκεύς δέ μετά Δαναόν “Αργους δυναστεύων έξ 14
Ύπερμνήστρας τεκνοΐ παιδα "Αβαντα. τούτου δέ καί Α γ λα ΐα ς
τής Μαντινέως δίδυμοι παϊδες έγένοντο ’ Ακρίσιος καί Προϊτος.
oC-cot καί κατά γαστρός μεν έτι δντες έστασίαζον προς άλλή-
5 λους, ώς δέ άνετράφησαν, περί τής βασιλείας έπολέμουν, καί
πολεμοΰντες εύρον άσπίδας πρώτοι, καί κρατήσας Άκρίσιος
Προΐτον νΑργους έξελαύνει. ό δ ’ ήκεν εις Λυκίαν προς Ίοβά- js
την, ώς δέ τινές φασι, προς Άμφιάνακτα* καί γαμεΤ τήν τούτου
θυγατέρα, ώς μέν 'Ό μηρος, "Αντειαν, ώς δέ ot τραγικοί, Σθε-
ιο νέβοιαν. κατάγει δέ αυτόν ό κηδεστής μετά στρατού Λυκίων,
καί καταλαμβάνει Τίρυνθα, ταύτην αύτφ Κυκλώπων τειχι-
σάντων. μερισάμενοι δέ τήν Ά ργείαν δπασαν κατωκουν, καί
1Ακρίσιος μέν "Αργους βασιλεύει, Προϊτος δέ Τίρυνθος. ζ.
καί γίνεται Άκρισίερ μέν έξ Ευρυδίκης της Λακεδαίμονος Δα- a6
Τ5 νάη, Προίτω δέ έκ Σθενεβοίας Λυσίππη καί Ίφινόη καί Ίφιά-
νασσα. αύται δέ ώς έτελειώθησαν, έμάνησαν, ώς μέν Ησίοδός
φησιν, οτι τάς Διονύσου τελετάς ου κατεδέχοντο, ώς δέ Ά κου-

ΐ)4' έδυσφύριι, πρίν τϊλιυτήσαι. έγημβ: έ&υσφόριι. πρίν δέ τιλιυτησαι έγημε, ώς


A 135. Κατρέως: χαστρέως Α Μ ΐ)6. Κέρκωψ: χέχρωψ A
3, 1. Αγλαΐας: άγαλλίας A 5. άνετράφησαν: άνεστράφηααν Ο I,. Τίρυν-
θος: τίρυν&ον ΑΟ

ΐ) 4"5 ΪΤΠΐμ® W ... Κλυμένην: cfr. Sofocle, TrGF IV, ρρ. 35 V 4 Radi; Filocle, TrGF
I, 1 4 T i , Snell; Astidamonte II, TrGF I, 60 F 5 Snell; Licofrone, TrGF I , t o o T )
Snell 135-6. ώς δέ δ... Φιλύραν: Nostoi F 1 Bernabé 136. ώς δέ Κέρκωψ,
Ήσιόνην: Esiodo, fr. 197 M.-W. 137· έγέννησε ... Ναυσιμέδοντα: Euripide,
Iph. Aul. 198-9; Igino» Fab. 116,1; cfr. Bibl. I li 1 ,1 [15J; Seneca, Med. 658-60
a, 1-1. Λυγκεύς.., "Αβαντα: scolio a Euripide, Hec. 886 1- 3. τούτου Sè...
Προϊτος: scolio a Euripide, Or. 965, Hec. 886 4-5. έστασίαζον... έπολέμουν:
scolio a Euripide, Or. 965; Pausarne, II 15,7; Bacchilide, Eptn. 11,41-4 6. ιύ-
BIBLIOTECA II, l - l 91

no in lui; ma gli capitò di subire la stessa sorte degli altri che era­
no morti, quella che lui stesso, prima di morire, aveva l ’abitudine
di infliggere. 1 poeti tragici dicono che sposò Climene figlia di
Catreo; secondo Γ autore dei Ritorni sposò invece Filira, secondo
Cecrope, Esione. G enerò Palamede, Eace, Nausimedonte.
2, i. Linceo diventò re di Argo dopo Danao, e da Ipermestra 24
ebbe un figlio, Abante. D a costui e da Aglaia figlia di Mantineo
nacquero due figli gemelli, Acrisio e Preto. Quando erano ancora
nel ventre materno, essi lottavano fra loro; cresciuti, si fecero <
guerra per il regno e in questa guerra furono i primi a inventare e
usare gli scudi. Vinse Acrisio, che scacciò Preto da Argo. Prete J5
andò in Licia presso lobate o, secondo alcuni, presso Anfianasse:
ne sposa la figlia, di nome Antea secondo Omero, Stencbea se­
condo i poeti tragici. Con l’ aiuto di un’armata di Liei, il suocero
lo riporta in patria e conquista Tirinto, che i Ciclopi avevano for­
tificato per lui. I due fratelli si divisero tutta l ’Argolide e vi si
stabilirono. Acrisio fu re di Argo, Preto di Tirinto. 1. Da Eu- 36
ridice figlia di Lacedemone Acrisio genera Danae, da Stenebea
Preto genera Lisippa, Ifinoe e Ifianassa. Le figlie di Preto, diven- <
tate adulte, impazzirono, secondo Esiodo perché non avevano ac­
cettato i riti dionisiaci, secondo Acusilao perché non avevano

pov όσπίδοις πρώτοι: scolio a Euripide, O r 965; Pausania, II 15,7 6-7. ' Ακρί­
σιος... έζιλαύνκι: scolio a Euripide, O r 965 7-6. 6 &* fjxev... πρός Ίοβάτην:
scolio a Euripide, O r 965 9. ώς μίν "Ομηρος, "Avreiov: II. VI 160; cfr. scolio
a Licofronc, 17 9-10. ώς δέ οι τραγικοί, Σθινίβοιαν: Euripide, pp. 567-8
Nauck; cfr. Eustazio, a II. VI 15Θ, p. 651,1-4; Esiodo, fxr. 119,16-8, 131 M.-W.;
scolio a Licofronc, 17 ii -l . καταλαμβαντι... τΐ',χιβόντων: scolio a Euripide,
Or. 965; Esiodo, ir. 119,16 M .-W .; Pausarne, II 16,1. 15,8; Bacchilide, Epèn. 11,46·
53; Strabone, V ili 6,11 (C 373) 14-5. γίνβται... Δανάη; Esiodo, fr. 119,11-3
M.-W. 15-6. ΠροΕτω δέ... Ίφιάνασσα: Esiodo, fr. 119,16-14 M.-W.; Fereci-
de, FGrHìst 3 F 114; Servio, a Virgilio, B el 6,48 16. αύται δ ΐ... Ιμάνησαν:
Esiodo, fr. 131 M.-W.; Pausania, V il i 18,7; scolio a Pindaro, Nem. 9, jo b 16·
7. ώς μέν 'Ησίοδός... σύ κατβδέχοντο: Esiodo, ir. 131 M.-W.; cfr. Diodoro Siculo,
IV 68,4; Bibl. I 9,11 [roij, III 5,1 [37] 17-8. ώς δ! ΆκουσΕλαας... Ι£ηυτέλι-
σαν: Acusilao, FGrHìst i F i 9; cfr. Bacchilide, Epin. 11,30-7; Fèrecide, FGrHist 3 F
114; Servio, a Virgilio, Ecl. 6,48
98 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

σίλαος λέγει, διότι τό τής Ή ρα ς ξόανον έξηυτέλισαν. γενόμεναι zj


δέ έμμανεΐς έπλανώντο άνά την Άργείαν απασαν, αύθις δε τήν
χο Αρκαδίαν διελθοΰσαι μετ’ ακοσμίας άπάσης διά της έρημίας
έτρόχαζον. Μελάμπους δέ ό Άμυθάονος και Είδομένης της
νΑβαντος, μάντις ών καί τήν διά φαρμάκων και καθαρμών θε­
ραπείαν πρώτος εύρηκώς, ύπισχνεΐται θεραπεύειν τάς παρθέ­
νους, εΕ λάβοι το τρίτον μέρος της δυναστείας, ούκ έπιτρέποντος j8
is δέ Προίτου θεραπεύειν έπί μισθοΐς τηλικούτοις, ετι μάλλον
έμαινοντο αί παρθένοι καί προσέτι μετά τούτων αί λοιπαί γυναί­
κες* καί γάρ αυται τάς οικίας άπολιποΰσαι τους Εδίους άπώλ-
λυον παίδας καί εΕς την έρημίαν έφοίτων. προβαινούσης δε έπί
πλεΐστον της συμφοράς, τους αίτηθέντας μισθούς ό Προΐτος έδί-
δου. ό δε ύπέσχετο θεραπεύειν δταν έτερον τοσοϋτον τής γής ό
άδελφος αύτοΰ λάβη Βίας. Προΐτος δέ εύλαβηθείς μή βραδυνού-
σης τής θεραπείας αίτηθείη καί πλεΐον, θεραπεύειν συνεχώρησεν
έπί τοΰτοις. Μελάμπους δέ παραλαβών τους δυνατωτάτους των 29
νεανιών μετ’ αλαλαγμού καί τίνος ένθέου χορείας έκ των όρων
Ì5 αύτάς εις Σικυώνα συνεδίωξε. κατά δε τον διωγμόν ή πρεσβυ-
τάτη τών θυγατέρων Ίφινόη μετήλλαξεν* ταΐς δέ λοιπαΐς τυ-
χούσαις καθαρμών σωφρονήσαι συνέβη, καί ταύτας μέν έξέδοτο
Προΐτος Μελάμποδι καί Βίαντι, παΐδα δ’ ύστερον έγέννησε Με-
γαπένθην.
3, ι. Βελλεροφόντης δέ ό Γλαύκου τοΰ Σίσυφου, κτείνας 30
άκουσίως άδελφόν Δηλιάδην, ώς δέ τινές φασι Πειρήνα, άλλοι

ίο. Αρκαδίαν: Αρκαδίαν καί τήν Πελοπόννησον A 2.}. πρώτος: πρώτον OR“l1
I εύρηκώς: εύρηκώς πρώτον Β 14. λάβοι: λάβοιτο δέ A 34· άλαλαγμοΰ:
άλλαλαγμοΰ Β άλαγμοϋ ORa 35- Σικυώνα; έχσικυώνος Β 35-6· πρε-
σβυτάτη: πρεσβύτη OR* 36· Ίφινόη: ίφιόνη A
3, ι. Δηλιάδην: ίλιάδην A | Πειρήνα: πείρην A19

19. έμμανεΐς... άπασαν: cfr. Virgilio, Ecl. 6,48; Servio, a Virgilio, Ecl.
6,48 13*4- ύπισχνεΐται... της δυναστείας: Ferecide, FGrHist 3 F 114; Erodoto,
IX 34,1-r; Diodoro Siculo, IV 68,4; scolio a Pindaro, Nem. 9,3ob 15*7· fri
μάλλον... γυναίκες: Ferecide, FGrHist 3 F 114; Erodoto, IX 34,1; cfr Bibl. I 9,11
[iolJ 17*8. τάς οίκίος... έφοίτων: Ferecide, FGrHist 3 F 114 30-1. ΐτε·
pov... Βίας: Erodoto, IX 34,1; Diodoro Siculo, IV 68,4; scolio a Pindaro, Sem. 9,
BIBLIOTECA U, i - J 33

onorato la statua lignea di Era. In preda alla follia, esse andavano xy


errando per tutta l ’Argolide, poi, attraversata l ’Arcadia, si ab­
bandonavano a corse sfrenate in luoghi disabitati. Melampo, fi­
glio di Amitaone e di Idomene figlia di Abante, che era indovino
e aveva scoperto il modo di curare le malattie con i farmaci e le
purificazioni, si impegna a curare le fanciulle in cambio della ter­
za parte del regno. M a Preto non voleva affidargliele a tal prezzo; 18
e le fanciulle diventavano ancora più folli e trascinavano con sé
anche le altre donne che abbandonavano le loro case, uccidevano
i propri figli e andavano vagando verso luoghi disabitati. Poiché
il male era aumentato al massimo, Preto concesse il prezzo richie­
sto. M a allora Melampo disse che le avrebbe curate solo se a suo
fratello Biante fosse stata data una parte del regno eguale alla
sua. E Preto, temendo che, se la cura tardava, le richieste aumen­
tassero ancora, acconsenti a farle curare a queste condizioni. Me- 39
lampo radunò i giovani più validi e, con una danza estatica, emet­
tendo ululati, inseguirono le donne dalle montagne fino a S id o ­
ne. Durante rinseguimento morì Ifinoe, la maggiore delle figlie
di Preto; le altre due ritrovarono la ragione dopo un rito di puri­
ficazione. Preto le diede in spose a Melampo e a Biante. Lui, più
tardi, ebbe un figlio, Megapente.
3, 1. Bellerofonte, figlio di Glauco figlio di Sisifo, uccide sen- 30 <
za volerlo suo fratello Deliade (o, secondo alcuni, Pirene, secon-

}ob; Ferecide, FGrHist 3 F 114 34-5. έ*··· «Ις Σιχυώνα: Pausania, 11 7,8.
9,8 36-7, ταΤς Βέ λοιπούς... συνέβη: Diodoro Siculo, IV 68,4; Bacchilide,
Epìn. 11,65-74 Snell-Maehler; Pausania, IV 5,10, V ili 18,7-8; scolio a Pindaro,
New. 9, 3ob; Ferecide, FGrHist 5 F 114; Ovidio, Met. XV 3x1-8; Strattone, V ili
3,19 (C 346); Servio, a Virgilio, Ed. 6,48 57-8. ταυτας μέν... B istri: scolio a
Teocrito, 3, 43; Ferecide, FGrHist 3 F 114; Esiodo, ir. 37,10-5 M.-W.; Servio, a
Virgilio, Ecl. 6,48 38-9. παΐΒα... Μεγαπένθην: Pausania, I I 16,3; scolioa Pin·
darò, New. 9, 3ob
3, i. Βελλεροφόντης... Σίσυφου: 11. VI 153-5; Tzetzcs, Chil VII 810; d i . scolioa Pin­
daro, 01 . 13, 86b. 99a 1-3. κτείνας... καθαίρετβι: seolio a Licofrone, 17; Diodo·
ro Siculo, VI 9; Asclepiade di Tragìlo, FGrHist il F 13; Igino, Fab. 57,1; Zenobio, II
87; Tzetzes, Chil. VII 810-5; Euripide, p. 567 Nauck 1. ως 5f τινές φασι
Πειρηνα: scolio a Licofrone, 17; Zenobio, Π 87; cfr. scolio a Pindaro, 01 . 13, 85.
860; Tzetzes, Chil. VII 811 1-3. £λλοι δέ Άλχιμένην scolio a Licofrone, 17
ΙΟ ο ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

δέ Άλκιμένην, πρός Προΐτον έλθών καθαίρεται. καί αύτοΰ Σθε-


νέβοια έρωτα ίσχει, καί προσπέμπει λόγους περί συνουσίας, τοΰ
* δέ άπαρνουμένου, λέγει πρός Προΐτον fot Βελλεροφόντης αύτή
περί φθοράς προσεπέμψατο λόγους. Προΐτος δέ πιστεύσας έδω-
κεν έπιστολάς αύτώ πρός Ίοβάτην κομίσαι, έν αϊς ένεγέγραπτο
Βελλεροφόντην άποκτεΐναι. Ίοβάτης δε άναγνούς έπέταξεν 31
αύτφ Χίμαιραν κτεΐναι, νομίζων αύτόν ύπό τοΰ θηρίου δια-
ιο φθαρήσεσθαι* ήν γάρ ού μόνον ένί άλλά πολλοΐς ούκ εύάλωτον,
είχε δέ προτομήν μέν λέοντος, ούράν δέ δράκοντος, τρίτην δε
κεφαλήν μέσην αίγός, δι1 ής πυρ άνίει. καί τήν χώραν διέφθειρε,
καί τά βοσκήματα έλυμαίνετο· μία γάρ φύσις τριών θηρίων είχε
δύναμιν. λέγεται δέ τραφήναι μέν υπό Άμισωδάρου, καθάπερ
ΐ5 εΐρηκε καί "Ομηρος, γεννηθήναι δέ έκ Τυφώνος καί Έ χίδνης,
καθώς Ησίοδος ιστορεί. ζ. άναβιβάσας ουν έαυτόν ό Βελλε- 32
ροφόντης έπί τόν Πήγασον, δν εΐχεν ίππον έκ Μεδούσης πτηνόν
γεγεννημένον καί Ποσειδώνος, άρθείς εις ύψος άπό τούτου κατε-
τόξευσε τήν Χίμαιραν, μετά δέ τόν άγώνα τούτον έπέταξεν αύτω
ίο Σολύμοις μαχεσθήναι. ώς δέ έτελεύτησε καί τούτον, Άμαζόσιν
έπέταξεν άγωνίσασθαι αύτόν. ώς δέ καί ταύτας άπέκτεινε, τους 33
τότε νεότητι Λυκίων διαφέρειν δοκοΰντας έπιλέξας έπέταξεν
άποκτεΐναι λοχήσαντας. ώς δέ καί τούτους άπέκτεινε πάντας,

4. προσπέμπει: προπέμπει A 7· χομί®*ι: χομίσιιν A 8 . άναγνούς: έπι-


γνούς A 10. άλλά: άλλα χαί R“ 14. λέγεται δέ: καί τήν χίμαιραν ταύτην
add. A I Άμισωδάρου: άμισαδάρου Α Ο 17· τόν Πήγασον; τάς πηγάς
A 18. γεγεννημένον: γεγενημένον Ο ιι . άγωνίσασθαι: άγωνίζεσθαι
LN ι ι . τότε νεότητι: τε νεότητι A

3-8. ΣΘενέβοια... άποχτεΤναι: //. V I 160-70; scolio δ Licofrone, 17; Diodoro Siculo,
VI 9; Asclepiade di Tragiio, FGrHist 11 F 13; Igino, Fab. 57,1*1, de astronomia I I 18;
Zenobio, II 87; Orazio, Cam. Ili 7,13-6; Giovenale, 10,314-9; Pausarne, II 4,1; cfr.
scolio a Pindaro, 01 . 13,81; Tzetzes, Chil. VII 816-14; Euripide, p. 567
Nauclc 8-10. Ίοβάτης... διαφθαρήσεσθαι: //. VI 177-80; scolio a Licofrone, 17;
Diodoro Siculo, V I 9; Igino, Fab. 57,1, deastronomia I I 18; Zenobio, II 8 7; Tzetzes,
Chil. VII 815-30; cfr. Euripide, p. 567 Nauck 10-4. ήν γάρ... είχε δύναμιν: II.
VI 180-1; Esiodo, Theog. 319-14; Igino, Fab. 57,3; Zenobio, I I 87; Tzetzes, C h il VII
831-1 14-5. λέγεται... καί "Ομηρος: II. XVI 318-9 15-6. γεννηθήναι...
BIBLIOTECA II, 3 ΙΟΙ

do altri Alcimene), si rifugia presso Preto e viene purificato. Ste-


nebea si innamora di lui e gli propone di unirsi a lei. M a poiché
egli rifiuta, dice a Preto che Bellerofonte ha cercato <tì sedurla.
Preto le credette e consegnò a Bellerofonte una lettera da portare
a lobate e nella lettera era scritto che egli doveva uccidere Belle­
rofonte. Dopo aver letto la lettera, lobate ordinò a Bellerofonte 31
di uccidere la Chimera, pensando che ne sarebbe stato ucciso;
non un uomo solo, infatti, ma nemmeno molti uomini erano in
grado di domare questo mostro, che aveva il busto di leone, la co­
da di serpente e, in mezzo, una testa di capra - la terza - da cui
emetteva fiamme; e devastava il paese, razziava il bestiame: ave­
va, in un corpo solo, la forza di tre belve. Si racconta che fosse
stata allevata da Amisodaro - come ha detto anche Omero - e
che fosse figlia di Tifone e di Echidna, come dice Esiodo. z.
Bellerofonte montò su Pegaso, il cavallo alato che era nato da 39
Medusa e da Poseidone, si alzò in aria e dall'alto abbatté la C hi­
mera a colpi di freccia. Dopo questa prova, lobate gli ordinò di
combattere i Solimi. Quando ebbe compiuto anche questa impre­
sa, gli ordinò di affrontare le Amazzoni. Quando ebbe ucciso an- 33
che le Amazzoni, lobate, scelti quelli che, fra i giovani Liei, gli
sembravano allora i più valenti, comandò loro di uccidere Belle­
rofonte in un agguato. Ma Bellerofonte uccise anche questi, tutti,

ΕστορεΤ: Esiodo, Theog. 306, 319 16-8. άναβιΒάαας... ΓΤοσηδώνος: Pindaro, 0 1


13, 63-86; scolio a Licofrone, 17; Asclepiade di Tragiio, FCrHist il F 13; Igino, L·
astronomìa II 18; Zenobio, II 87; cfr. scolio a Pindaro, 0 1 13, 890, 91; Tzetzea, Chil.
VII 833-4; Strabone, V il i 6 , li (C 379); Nonno, Dionysiaca X I 143-6, X XX VIII400-
5; Bibl. II 4 , l [41] 18-9. άπότούτου... τήν Χίμαιραν: l i VI 183; Esiodo, Theog.
315, fr. 438,81-7 M.-W.; Pindaro, O i 13, 90; scolio a Licofrone, 17; Igino, Vab.
57,4; de astronomia I I 18; Zenobio, II 87; Pausania, II 17,1, HI 18,3 19-lo . in i·
ταζεν... μαχισθήναι: //. VI 184-5; Pindaro, Ol. 13, 90; scolio a Licofrone, 17; T2et-
zes, Chil. VII 837-40; Strabone, XII 8,5 (C 573), X IV i,ro (C 667), cfr. XII 3,17 (C
554), XIII 4,16 (C 630), XIV 5,13 (C 678) 10-1. ’Αμβζόσιν... avróv: U. VI t86;
Pindaro, 01 . 13, 87-9; scolio a Licofrone, 17; Zenobio, II 87; Tzetzes, C b ii VII 841-
1 11-3. τους τότε νεότητι... άποχτεΐναι: //. VT 187-90, scolio a Licofrone, 17;
Asclepiade di Tragiio, FGrHsst 11 F i)
102. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

θαυμάσας την δύναμιν αύτοΰ ό Ίοβάτης τά τε γράμματα έδειξε


καί παρ’ αύτω μένειν ήξίωσε* δους δέ αύτω τήν θυγατέρα Φιλο-
νόην καί θνήσκων τήν βασιλείαν κατέλιπεν.
4, ι. Άκρισίω δέ περί παίδων γενέσεως άρρένων χρηστηρια- 34
ζομένω ό θεός Ιφη γενέσθαι παιδα έκ της θυγατρός, δς αυτόν
άποκτενεΐ. δείσας δε ό ’Ακρίσιος τοΰτο, υπό γην θάλαμον κατα-
σκευάσας χάλκεον τήν Δανάην έφρούρει. ταύτην μέν, ώς ένιοι
λέγουσιν, έφθειρε Προΐτος, δθεν αύτοΐς καί ή στάσις έκινήθη* ώς
δέ ένιοί φασι, Ζευς μεταμορφωθείς εις χρυσόν καί διά της
οροφής εις τούς Δανάης είσρυείς κόλπους συνήλθεν. αίσθόμενος 35
δέ ’Ακρίσιος ύστερον εξ αυτής γεγεννημένον Περσέα, μη πιστεύ-
σας υπό Διός έφθάρθαι, τήν θυγατέρα μετά του παιδος είς λάρ­
νακα βαλών έρριψεν είς θάλασσαν, προσενεχθείσης δέ της λάρ-
νακος Σερίφω Δίκτυς άρας άνέθρεψε τούτον. r. βασιλεύων δέ $6
της Σερίφου Πολυδέκτης άδελφός Δίκτυος, Δανάης έρασθείς,
καί ήνδρωμένου Περσέως μή δυνάμενος αύτή συνελθεΐν, συνεκά-
λει τούς φίλους, μεθ’ ών καί Περσέα, λέγων έρανον συνάγειν επί
τούς 'Ιπποδαμείας της Οίνομάου γάμους. τοϋ δέ Περσέως εί-
πόντος καί έπί τή κεφαλή της Γοργόνος ούκ άντερεΐν, παρά μέν
των λοιπών ήτησεν ίππους, παρά δέ τοΰ Περσέως ού λαβών
τούς ίππους έπέταξε της Γοργόνος κομίζειν τήν κεφαλήν, ό δέ

15-6. δους 6έ αύτφ τήν θυγατέρα... κατέλιπεν: δους δέ τήν θυγατέρα... κατέλιπεν
αύτω A
4» ΐ· δ θεός: δ πύθιος £ 3- άποκτενεΐ: άποχτείνη Λ | δέ ό: ούν Λ ιι. άνέ­
θρεψε: άνέτρεφε Α Ο ι6. άντερεΐν: άνταίρεινΑ

24-6. δ ’ Ιοβάτης... κατέλιπεν: //. VI 190-5; Esiodo, fr. 4^,88-90 M.-W.; scolio a
Licofrone, 17; Asclepiade di T ra ilo , FGrHist 11 F 13; Igino, Fab. 57,5; Zenobio, II
87; Tzetzes, C hii VII Θ51
4, i -ι. Άκρισίω δέ... χρηστηριαζομένω: Zenobio, I 41; scolio a l i XIV 319; Fereci-
de, FGrHisi ) F io; scolio a Licofrone, 838; Igino, Fab. 63,1 3-4. υπό γην...
χάλκεον: Zenobio, I 41; scolio a //. XIV 319; Ferecide, FGrHist 3 F io; Sofocle, Ani.
944-7; scolio a Licofrone, 838; Orazio, Carm. Ili 16 1-4; Luciano, Dici. mar. n ,i; Igi­
no, Fab. 63,1 4-5. τούτην μέν... Προΐτος: Pindaro, fr. 7od Maehler* scolio a
l i XIV 319 - Euforione, fr. 86 PowelJ; cfr. Sofocle, TrGF IV, p. 136 e frr. 60-76
Rade 5-6. ώς δέ ένιοί φασι... είς χρυσόν: Zenobio,! 41; scolio a II. XIV 319; Fe-
BIBLIOTECA li, 3-4 IO 3

e allora lobate, stupito della sua forza, gli mostrò la lettera e lo


pregò di rimanere presso di lui. G li diede in sposa sua figlia Filo-
noe e, alla sua morte, gli lasciò il regno.
4, 1. Quando Acrisio consultò l'oracolo per sapere se avrebbe 34
avuto figli maschi, il dio gli rispose che da sua figlia sarebbe nato
un figlio che lo avrebbe ucciso. Timoroso di ciò, Acrisio fece co­
struire sotto terra una camera di bronzo e vi teneva prigioniera
Danae. Ma, a quanto dicono alcuni, Preto riuscì a violarla e que­
sto fu all’origine della discordia fra i due fratelli. A ltri dicono che
Zeus si tramutò in oro e attraverso il soffitto colò nel seno di D a­
nae e si unì a lei. Quando più tardi Acrisio venne a sapere che le 33
era nato un figlio, Perseo, non volle credere che fosse stato Zeus <
a sedurla, chiuse la figlia con il bambino dentro una cassa e la get­
tò in mare. La cassa fu sospinta fino a Serifo, dove la raccolse
D itti che allevò il bambino. 1. Polidette fratello di D itti, re di 36
Serifo, si innamorò di Danae, ma, non potendo unirsi a lei a cau­
sa di Perseo che era diventato adulto, riunì i suoi amici - fra i
quali vi era anche Perseo - e disse che voleva fare una colletta per
il banchetto di nozze con Ippodamia figlia di Enomao. Perseo
disse che non gli avrebbe negato nemmeno la testa della Gorgo­
ne; allora Polidette a tutti gli altri chiese dei cavalli, da Perseo in­
vece non accettò cavalli ma gli ordinò di portargli la testa della

recide, FG rH ist 3 F io; Sofocle, A n i. 946-50; Pindaro, Pyth. n , 17-8; scolio a Lico-
frone, B38; Orazio, Carm. Ili 16,5-8; Luciano, Diai. mar. 11,1; p9.-Eratostene, Caia-
stilismi ir ; Igino, Fab. 63,1; Ovidio, Mei. IV 610-1. 697-8; //. XIV 319-1.0; Esiodo,
frr. 119,14-6, 135,4 M.-W.; Diodoro Siculo, IV 9,1 7-10. αίαθόμινος 5έ *Axpt-
olo<... »£ς θάλασσαν: Zenobio, I 41; scolio a II. XIV 319; Ferecide, F G rH ist 3 F io;
scolio a Licofrone, 838; Luciano, Dial mar. n ,i , 14,1; Igino, Fab. 63,1; Esiodo, ir.
135^3 M.-W. io-ι. προσινιχθίίσης 6 ì... Σιρίφω: Zenobio, 1 41; scolio a II. XIV
319; Ferecide, F G rH ist 3 F io; scolio a Licofrone, 838; Luciano, Dial. mar. 11,1; Igi­
no, Fab. 63,3; cfr. Sofocle, T r G F IV, pp. 173-4 e fr· 165 Radt Πολυ$ί-
χτης... Ιρααθείς: Zenobio, 1 41; scolio a //. XIV 319; Ferecide, FGrHist 3 F n; scolio
a Licofrone, 838; Igino, Fab. 63,3 14-5. λίγ ω ν... γάμους: Zenobio, I 41; scolio
a 11 XIV 319; scolio a Licofrone, Θ38; Ferecide, FG rH ist 3 F n 15-8. τοΟ 6è
Πιρσέως... τήν χιφαλήν: Zenobio, I 41; scolio a II XTV 319; Ferecide, FG rH ist 3 F
11; scolio a Licofrone, 638; Luciano, Dial. mar. 14,1; Ps.-Eracostene, Catasterismi
1 1 * Eschilo, T r G F Iti, fr. 161 (1) Rade
io 4 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

Έρμου καί ’ Αθηνάς προκαθηγουμένων έπί τάς Φόρκου παραγί- 37


ίο νεται θυγατέρας, Έ νυώ καί Πεφρηδώ καί Δεινώ* ήσαν δέ αΰται
Κήτους τε καί Φόρκου, Γοργόνων άδελφαί, γραΐαι έκ γενετής.
£να τε όφθαλμόν αί τρεΤς καί ϊνα όδόντα εΐχον, καί ταΰτα παρά
μέρος ήμειβον άλλήλαις. ών κυριευσας ό Περσεύς, ώς άπήτουν,
έφη δώσειν αν ύφηγήσωνται τήν όδόν τήν έπί τάς νύμφας φέρου-
l* σαν. αΰται δε αί νύμφαι πτηνά εΐχον πέδιλα καί τήν κίβισιν, ήν 38
φασιν είναι πήραν* [Πίνδαρος δέ καί Ησίοδος έν Ά σπίδι έπί τοΰ
Περσέως*

πάν δέ μετάφρενον είχε <κάρα) δεινοΤο πελώρου


( Γοργούς), άμφί δέ μιν κίβισις θέε.

3ο είρηται δέ παρά τό κείσθαι έκεΐ εσθήτα καί τήν τροφήν.] εΐχον δε 39


καί τήν < Ά ιδ ο ς) κυνήν. ύφηγησαμένων δέ των Φορκίδων,
άποδούς τόν τε όδόντα καί τόν οφθαλμόν αύταΐς, καί παραγενό-
μενος πρός τάς νυμφας, καί τυχών ών έσπούδαζε, τήν μέν κίβι-
σιν περιεβάλετο, τα δέ πέδιλα τοΐς σφυροΐς προσήρμοσε, τήν δέ
35 κυνήν τή κεφαλή έπέθετο. ταύτην εχων αύτός μέν ους ήθελεν
εβλεπεν, υπό άλλων δέ ούχ έωράτο. λαβών δέ καί παρά Έρμου
άδαμαντίνην άρπην, πετάμενος εις τόν "Ωκεανόν ήκε καί κατέ­
λαβε τάς Γοργόνας κοιμωμένας. ήσαν δέ αΰται Σθενώ Εύρυάλη
Μέδουσα, μόνη δέ ήν θνητή Μέδουσα* διά τοϋτο έπί τήν ταύτης 40

19-10. παραγίνεται: γίνεται A l o . Πεφρηδώ: μεμφρηδώ Λ 15. κίβισιν:


κΐοισιν BC 3.6. φασιν: φασίν L φασί τινες A ιβ. δέ: δέ τε RORaC δέ τι
Β 31· τήν (Ά ϊδ ο ς ) κυνήν: τήν κυνήν A 34· πιριεβάλετο: περιεβάλλετο
R*

iQ-u. Έρμου καί Αθήνας... έκ γενετής: Zenobio, 1 41! scolio a II. XIV 319; Fereci-
de, FGrHist 3 F 11; scolio a Licofrone, 838; cfr. Bibl. I 1,6 [io] 11, tfv« tt
όφθαλμόν... εΐχον: Zenobio, 1 41; scolio a lì. XIV 319; scolio a Licofrone, 838; Fere-
cide, FGrHist 3 F 11; Ps.-Eratostene, Catasterismi i l ; Eschilo, Prom. 793-7; Eschilo,
TrGF III, fr. t 6 i 1-VI Radt; Ovidio, Mei. IV 774-7 14. ίφη... τήν όδόν: Zeno­
bio, 1 41; scolio a II. XIV 319; Ferecide, FGrHist 3 F it ; scolio a Licofrone,
838 L5· αί νύμφαι... τήν κίβισιν: Zenobio, I 41; scolio a II. XIV 319; Ferecide,
FGrHist 3 F n; scolio a Licofrone, 838; Pausarne, III 17,3 2.5-6. ήν... πήραν:
Zenobio, I 4j; scolio a Licofrone, 838 16. Πίνδαρος δέ: Pindaro, fr. 154 Maeh-
ler | 'Ησίοδος έν Άσπίδι: Esiodo, Scut. 1x3-4 30-1, εΐχον δέ... κυνήν: Zenobio,
BIBLIOTECA Π , 4 £05

Gorgone. Guidato da Ermes e da Atena, Perseo si reca dalle fi- 37


glie di Forco, Enio, Pefredo e Deino; figlie di Forco e di Ceto,
erano sorelle delle Gorgoni, vecchie fin dalla nascita; avevano un
solo occhio e un solo dente in tre, e se li scambiavano a turno Tu- <
no con l’ altra. Perseo se ne impadronì e, alle loro richieste, rispo­
se che li avrebbe restituiti se gli avessero indicato la via che con­
duceva alle Ninfe. Avevano, queste N infe, dei sandali con le ali, 38
e la «kibisis» che era, a quanto dicono, una specie di bisaccia;
[Pindaro, ed Esiodo nello Scudo, dicono di Perseo:

La (testa) del mostro tremendo, la (G orgon e),


avvolta nella kibisis, gravava sulle sue spalle.

La kibisis viene così chiamata perché vi si ripongono abiti e


cibo].
Le Ninfe avevano Telmo (d i A d e ). Le figlie di Forco gli indica- 39
rono la via, Perseo restituì loro il dente e Γocchio, poi si recò dal­
le Ninfe e ottenne quello che desiderava: la «kibisis» che si gettò
sulle spalle, i sandali che si adattò alle caviglie, Telmo che si pose
sulla testa. Con quest’elmo in testa lui poteva vedere chi voleva,
ma non poteva essere visto dagli altri. Da Ermes ebbe anche una
falce d'acciaio. Giunse a volo sull’Oceano e trovò le Gorgoni im­
merse nel sonno. I loro nomi erano: Steno, Eurialc e Medusa. So- 40
lo Medusa era mortale ed era la sua testa che Perseo era stato1*6

1 41; Ferecide, FGrHist 3 F 11; scolio a Licofrone, 858 31-2.. υφηγηββμένων


2>έ... αύταΐς: Zenobio, I 41; Ferecide, FGrHist 3 F 11 33-3. τήν μ ίν χίβισιν...
έπέθετο: Ferecide, FGrHist 3 F 11; scolio a Licofrone, 938; scolio a Pindaro, Nem. io,
6; Ps.-Eratostene, Cateterismi l i ; Esiodo, Scut. i l o , 1.16-7 35*6. τούτην
ϊχω ν... ούχ έωράτο: Zenobio, 1 41; scolio a Pindaro, Nem. io, 6 36-7. *apà
Έρίλοδ... ίρπην: scolio a Licofrone, 838; Ps. Eratostene, Cateterismi l l ; cfr.
Escnilo, TrGF III, fi, 1 6 1 1-V Radt 37. είς τόν Ωκεανόν: Esiodo, Tbeog. L74;
Ferecide, FGrHist 3 F 11; scolio e Licofrone, 838; scolio a Pindaro, Nem. io,
6 38-9, Σθενώ... Μέδουσα: Esiodo, Tbeog. 176; Zenobio, 1 4j; scolio a Lico­
frone, 17; scoli a Esiodo, Tbeog. 174, 2.76 39. μδνη S i... Μέδουσα: Esiodo,
Tbeog. 177; Ferecide, FGrHist 3 F 11; Zenobio, I 41; scolio a Licofrone, 17 $9-
40. διά τούτο... κεφαλήν Περσεύς έπέμφΙ)η: Ferecide, FGrHist 3 F u» scolio a Esio­
do, Tbeog. 176
io 6 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

4o κεφαλήν Περσευς έπέμφθη. εΐχον δε αί Γοργόνες κεφαλάς μεν


περιεσπειραμένας φολίσι δρακόντων, όδόντας δέ μεγάλους ώς
συών, καί χεΐρας χαλκάς, καί πτέρυγας χρυσάς, δι’ ών έπέτον-
το. τούς δέ ίδόντας λίθους έποίουν, έπιστάς οΰν αύταΐς ό Περ- 4Γ
σεύς κοιμωμέναις, κατευθυνούσης την χεΐρα Αθήνας, άπε-
45 στραμμένος καί βλέπων εις ασπίδα χαλκήν, δι’ ής τήν είκόνα
τής Γοργόνος ϊβλεπεν, έκαρατόμησεν αυτήν, άποτμηθείσης δέ 4*
τής κεφαλής, έκ τής Γοργόνος έξέθορε Πήγασος πτηνος ίππος,
καί Χρυσάωρ ό Γηρυόνου πατήρ- τούτους δέ έγέννησεν έκ Πο-
σειδώνος. }. ό μέν οΰν Περσευς ένθέμενος είς τήν κίβισιν τήν
50 κεφαλήν τής Μεδουσης όπίσω πάλιν έχώρει, αί δέ Γοργόνες έκ
τής κοίτης άναπτάσαι τον Περσέα έδίωκον, καί συνιδεΐν αυτόν
ούκ ήδύναντο δια τήν κυνήν άπεκρύπτετο γαρ ύπ’ αυτής, παρα- 43
γενόμενος δέ είς Αιθιοπίαν, ής έβασίλευε Κηφευς, εΰρε τήν τού­
του θυγατέρα Ανδρομέδαν παρακειμένην βοράν θαλασσίω κή-
55 τει. Κασσιέπεια γαρ ή Κηφέως γυνή Νηρηίσιν ήρισε περί κάλ­
λους, καί πασών είναι κρείσσων ηΰχησεν* οθεν αί Νηρηίδες έμή-
νισαν, καί Ποσειδών αύταΐς συνοργισθείς πλήμμυράν τε έπί τήν
χώραν έπεμψε καί κήτος. ’Άμμω νος δέ χρήσαντος τήν άπαλλα-
γήν τής συμφοράς, έάν ή Κασσιεπείας θυγάτηρ Ανδρομέδα προ-
6ο τεθή τω κήτει βορά, τοΰτο άναγκασθείς ό Κηφευς υπό των
Αίθιόπων έπραξε, καί προσέδησε τήν θυγατέρα πέτρςι. ταύτην 4*
θεασάμενος ό Περσευς καί έρασθείς άναιρήσειν ύπέσχετο Κηφει

43 ίδόντας: όδόντας R8 44"5· ά^στραμμένος: άπεστρεμμένος RBV 51·


άναπτάσαι: άναστασαι A

40-3. εΐχον 8έ αί Γοργόνες... δι’ ών έπέτοντο: Zenobio, I 4*; scolio a Licofronc,


838; Pindaro, Pytb. io, 46-7; Esiodo, Setti. 130-7; Eschilo, Prom. 798-9 43.
τούς δέ... λίθους έποίουν: Zenobio, 1 41; scolio a Pindaro, Nem. io, 6 ; Pindaro, Pytb.
io, 48; Eschilo, Prom. 800; Ovido, Aiet. IV 76-81 44. κατευθυνουσης... Άθη-
νάς: Zenobio, I 41; scolio a Pindaro, Nem. io, 6; Pindaro, Pytb. 10, 45 45-é.
βλέπων... έκαρατόμησεν αύτήν: Esiodo, Tbeog. 2.80; Pindaro, Pytb. n , 13-6; Zeno-
bio, 141; Luciano, Dial. mar. 14,1; scolio a Licofrone, 838; Ps.-Eratostene, Catasteri-
smi 11; Eschilo TrGF III, fr. 2-61 Radi; Ovidio, Met. IV 699. 784-5; scoli a Esiodo,
Tbeog. -Ljqt lj 6 47*9· έκ της Γοργόνος... έχ Ποσειδώνος: Esiodo, Tbeog. 177-
8ι, 2.87; Pindaro, ΟΙ. 13, 63-4; scoli a Pindaro, ΟΙ. 13, 89a* c, 9 1»scolio e Licofrone,
17; Igino, Fab. 151,1; Ovidio, Met. IV 785-6. 794-9; scoli a Esiodo, Tbeog. 174,176,
BIBLIOTECA Π, 4 10J

mandato a prendere. Le Gorgoni avevano teste avvolte da scaglie


di serpenti, zanne grosse come quelle dei cinghiali, mani di bron­
zo e ali d ’oro, con cui potevano volare. Tramutavano in pietra co- 41
loro che le guardavano. Perseo si avvicinò alle Gorgoni addor­
mentate e, tenendo la testa girata e lo sguardo rivolto a uno scu­
do di bronzo in cui vedeva riflessa rimmagine di Medusa, le ta­
gliò la testa; Atena gli guidò la mano. Quando la testa della 43
Gorgone fu troncata, dal suo corpo balza Pegaso, il cavallo alato,
e Crisaore, padre di Gerione, che essa aveva concepito da Posei­
done. 3, Perseo mise la testa di Medusa nella «kibisis» e tornò
indietro; le Gorgoni si levarono a volo dai loro giacigli e si diede­
ro a inseguirlo, ma non riuscivano a vederlo a causa dell’elmo che
lo rendeva invisibile. Giunto in Etiopia, dove regnava Cefeo, 43
Perseo trovò che la figlia del re, Andromeda, era stata offerta in < ,
pasto a un mostro marino. Era accaduto che Cassiopea, la moglie
di Cefeo, aveva sfidato le Nereidi a una gara di bellezza, vantan­
dosi di essere superiore a tutte loro. Le Nereidi si adirarono, si
adirò anche Poseidone che mandò contro il paese un’inondazione
e un mostro marino. L ’oracolo di Aminone sentenziò che avreb­
bero posto fine alla sciagura se la figlia di Cassiopea, Andromeda,
fosse stata offerta in pasto al mostro. E cosi fece Cefeo, costretto
dagli Etiopi: incatenò sua figlia a una roccia, Perseo la vide, si in- 44
namorò di lei e promise a Cefeo di uccidere il mostro se, una vol­

is i 49*5°· ένθέμβνος... τήν κβφαλήν: Ferecide, FGrHist 3 F ij; scolio a Lico­


frone, 838; Esiodo. Scut. 113-6; Ovidio, Mei. IV 614-6 51-1. βυνιδιΤν αυτόν ούκ
ήδυναντο: Ferecide, FGrHist 3 F 11; Zenobio, I 41; scolio a Pindaro, Kem. io,
6 53. Αίθιοπίαν: scolio a Licofrone, 838; scolio a Pindaro, Nem. ic . 6; Lu­
ciano, Dial. mar, 14,1; Ovidio, Mei. IV 667-9 54-5. Ανδρομέδαν... χήτιι: sco­
lio a Licofrone, 83H; Luciano, Dial. mar. 14,3 55-6 Καοαιέπιια... Γ,βχησιν:
scolio a Licofrone, 836; Ps.-Eratostene, Catasterismì 16, 36; Igino, Fab. 64,1; O vi­
dio, Mei. IV 670; Mythographi Vaticani l 71 Kulcsir; Igino, de astronomia II
io 57-8. Ποαιιδών... ιπεμψε xoil 3efJxo<: scolio a Licofrone, 836; Ps.-Eratoste­
ne, Catasterismì 16, 36 58-60. ‘Ά μ μ ω νο; $à... τω κήτει βορά: scolio a Licofro­
ne, 836; Ps.-Eratostene, Catasterismì 15, 16. 17; Igino, Fab, 64,1; Ovidio, Afe/. IV
671 61-3. άναιρήαειν... γυναίκα: scoli a Licofrone, 836, 838, Luciano, Dial.
mar. 14,3; Ovidio, Mei. IV 671-705; Mytkograpbi Vaticani 1 71 Kulcsar
io 8 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

το κήτος, εί μέλλει σωθεΐσαν αύτήν αύτω δώσειν γυναίκα, επί


τούτοις γενομένων όρκων, ύποστάς το κήτος έκτεινε καί τήν
65 Ανδρομέδαν έλυσεν. έπιβουλεύοντος δέ αύτω Φινέως, ος ήν
αδελφός του Κηφέως έγγεγυημένος πρώτος τήν Ανδρομέδαν,
μαθών τήν έπιβουλήν, τήν Γοργόνα δείξας μετά των συνεπιβου-
λευόντων αυτόν έλίθωσε παραχρήμα. παραγενόμενος δέ είς Σέ- 45
ριφον, καί καταλαβών προσπεφευγυΐαν τοίς βωμοΐς μετά τοΰ
7ο Δίκτυος τήν μητέρα διά τήν Πολυδέκτου βίαν, είσελθών είς τά
βασίλεια, συγκαλέσαντος τοΰ Πολυδέκτου τούς φίλους άπε-
στραμμένος τήν κεφαλήν τής Γοργόνος έδειξε· των δέ ίδόντων,
όποΤον έκαστος ετυχε σχήμα εχων, άπελιθώθη. καταστήσας δε 46
τής Σερίφου Δίκτυν βασιλέα, άπέδωκε τα μέν πέδιλα και τήν κι-
75 βισιν καί τήν κυνήν Έ ρμη, τήν δέ κεφαλήν τής Γοργόνος
Άθηνφ. Έ ρμης μέν ουν τα προειρημένα πάλιν άπέδωκε ταϊς
νύμφαις, Άθηνά δέ έν μέση τη άσπίδι τής Γοργόνος τήν κε­
φαλήν ένέθηκε. λέγεται δέ ύπ’ ένίων ότι δι’ ’Αθηνάν ή Μέδουσα
έκαρατομήθη’ φασί δέ δτι και περί κάλλους ήθέλησεν ή Γοργώ
8ο αύτη συγκριθήναι. 4· Περσεύς δέ μετά Δανάης καί Άνδρομέ- 47
δας έσπευδεν είς "Αργος, ΐνα Άκρίσιον θεάσηται. ό δε <τοΰτο
μαθών καί> δεδοικώς τόν χρησμόν, άπολιπών "Αργος είς τήν
Πελασγιώτιν έχώρησε γήν. Τευταμίδα δέ τοΰ Λαρισαίων βασι-
λέως έπί κατοιχομένω τω πατρί διατιθέντος γυμνικόν άγώνα,

66. έγγεγυημένος: έγγενόμενος A 67. δείξας: δήξας R 69. προσπεφευ-


γυΤαν: προπεφευγυΐαν A 70·1· βασίλεια: τόν βασιλέα A γι-ι. àree-
στραμμένος: άπεστρεμμένο; A 74· Δίκτυν: δίχτω OR® 78· ένέθηκε:
άνέθηκε A | δέ: δέ καί A j βτι: δτι χαΐ A 81. ίσπευδεν: ϊσπείκτεν Ε 83·
Τευταμίδα: R τευταμία Α Ο τιυταμίδου Ε |Λαρισαίων: λαρισσαίων ΕΑ 84
διατιθέντος: διατεθέντος A

64*5- χτ^τος... ϊλυσεν: scoli a Licofrone, 836, 838; scolio a Pindaro, Sem. io, 6; Lu­
ciano, Dial. mar. 14,3; Ps.-Eratostene, Catasterismi 15,17, 36; Conone, FGrHist 16 F
1 (enarr. 40); Igino, Fab. 64,1, de astronomia II n; Ovidio, Met. IV 706-39; cfr. My-
tbographi Vaticani I 71 Kulcsór 65-6. έπιβουλεύοντος δέ... τήν Ανδρομέδα:
scolio a Licofrone, 838; Conone, FGrHist 16 F 1 {enarr. 40); Igino, Fab. 64,1; O vi­
dio, Λί*ί. V 1-176; Mytho&apbi Vaticani I 71 Kulcsàr 67-8. τήν Γοργόνα...
έλίθωσε: scolio a Licofrone, 838; Igino, Fab. 64,3; Ovidio, Met. V 177-135; Ps.-Era-
BIBLIOTECA II, 4 IO 9

ta che l’avesse salvata, glieravesse data in sposa. C efeo giurò e


Perseo affrontò il mostro, lo uccise e liberò Andromeda. M a Fi­
neo, che era fratello di C efeo e si era impegnato per primo a spo­
sare Andromeda, ordì un complotto contro di lui: quando Perseo
lo venne a sapere, mostrò la testa della Gorgone a Fineo e ai suoi
complici e li trasformò in pietra airistante. Tornato a Serifo, tro- 43
vò che sua madre, insieme con D itti, si era rifugiata sugli altari
degli dei per evitare la violenza di Polidette. Un giorno in cui Po­
lidette aveva riunito i suoi amici, Perseo entrò nella reggia e mo­
strò loro la testa della Gorgone, dopo aver volto indietro la sua:
essi guardarono e si trasformarono in pietra, ciascuno nella posi­
zione in cui si trovava. Perseo ristabilì D itti sul trono di Serifo, 46
restituì a Ermes i sandali, la «kibisis» e l'elmo, diede la testa del­
la Gorgone ad Atena. Ermes a sua volta restituì quegli oggetti al­
le Ninfe e Atena collocò la testa della Gorgone al centro del suo
scudo. Alcuni dicono che Medusa fu decapitata a causa di Atena;
dicono che la Gorgone volle gareggiare con lei anche per la bel­
lezza. 4. Perseo, con Danae e Andromeda, si affrettò a rag- 47
giungere Argo, per vedere Acrisio. (Quando Acrisio lo venne a
sapere), per timore dell’oracolo, abbandonò Argo e si rifugiò nel
paese dei Pelasgi. Accadde che Teutamide, re di Larissa, indisse
delle gare ginniche in onore del padre morto e anche Perseo ven-

tostcnc, Cateterismi 15 = Euripide, pp. 391-3 Nfluck; Ps.-Eracostene, Cateterismi


16 = Sofocle, TrGF IV, pp. 156-7 Radi; Mytbograpbi Vaticani I 72. Kulcsàr 68-
73. παραγίνόμενος... άπελιθώθη: Ferecide, FGrHist 3 F u; Zenobio, I 41: Pindaro,
Pyth. ix, 11-6; scolio a Licofrone, 838; Corone, FGrHùf 16 F 1 (enarr. 40); Igino,
Fab 64.4; Ovidio, Mei. V 141-9 73-4. «βτββτήσβς δέ... βασιλέα: Zenobio, I
41; scolio a Licofrone, 838 74-7. άπέδωκι τά μίν... τ«Τς νύμφαίζ: Ferecide,
FGrHist 3 F 11; Zenobio, I 41; scolio a Licofrone, 838 77-S, ’ Αθήνα 81... ένέθη*
xc: Ferecide, FGrHist 3 F 11; scolio a Licofrone, 838; Ps.-Èracostene, Catasterismi
n ; Ovidio, Met. IV 803-4 79-9o. λίγ ιτα ι 8è... συγκριβήναι: scolio a Pindaro,
Nem. io, 6; scolio a Licofrone, 83S 81-3. ά δέ... έχώρησι γήν: Ferecide,
FGrHist 3 F n ; scolio a Licofrone, 838; Zenobio, I 41; Pagania, II 16,1 83-6.
Τευ-ταμίδα... πένταθλον: scolio a Licofrone, 838; Zenobio, I 41; Ferecide, FGrHist 3
F 11; cfr. Dionigi di Alicarnasso, 1 19.3
uo ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

θ5 παρεγένετο καί ο Περσεύς άγωνίσασθαι θέλων, άγωνιζόμενος δε


πένταθλον, τόν δίσκον έπί τόν ’Ακρισίου πόδα βαλών παραχρή-
μα άπέκτεινεν αυτόν, αισθόμενος δε τόν χρησμόν τετελειωμένον 46
τόν μέν ’ Ακρισιον 2ξω της πόλεως εθαψεν, αίσχυνόμενος δέ εις
"Αργος έπανελθεΐν έπί τόν κλήρον τοΰ δι* αύτοΰ τετελευτηκό-
go τος, παραγενόμενος είς Τίρυνθα πρός τον Προίτου παίδα Μεγα-
πένθην ήλλάξατο, τούτω τε τό "Αργος ένεχειρισε. καί Μεγαπέν-
θης μέν έβασίλευσεν ’ Αργείων, Περσεύς δέ Τίρυνθος, προστειχί-
σας Μίδειαν καί Μυκήνας. έγένοντο δέ έξ Ανδρομέδας 49
παΐδες αύτω, πριν μέν έλθεΐν εις τήν Ε λλά δα Πέρσης, δν παρά
9s Κηφεΐ κατέλιπεν (άπό τούτου δέ τούς Περσών βασιλέας λέγεται
γενέσθαι), έν Μυκήναις δέ ’Αλκαίος καί Σθένελος καί "Ελειος
Μήστωρ τε καί Ήλεκτρύων, καί θυγάτηρ Γοργοφόνη, ην Πε-
ριήρης εγημεν. έκ μέν ούν Α λκα ίου καί Άστυδαμείας τής Πέ- $ο
λοπος, ώς δέ ένιοι λέγουσι Λαονόμης της Γουνέως, ώς δέ άλλοι
ιαο πάλιν 'Ιππονόμης τής Μενοικέως, ’ Αμφιτρύων έγένετο καί θυ­
γάτηρ ’ Αναξώ, έκ δέ Μήστορος καί Λυσιδίκης τής Πέλοπος 'Ιπ-
ποθόη. ταύτην άρπάσας Ποσειδών καί κομίσας έπί τάς Έ χινά-
δας νήσους μίγνυται, καί γεννφ Τάφιον, δς ωκισε Τάφον καί
τούς λαούς Τηλεβόας έκάλεσεν, 8τι τηλοΰ τής πατρίδος έβη. έκ 5*
ιο5 Ταφίου δέ παΐς Πτερέλαος έγένετο· τούτον άθάνατον έποίησε
Ποσειδών, έν τή κεφαλή χρυσήν ένθείς τρίχα. Πτερελάω δέ έγέ-
νοντο παΐδες Χρομιος Τύραννος Ά ντίοχος Χερσιδάμας Μ ή­
στωρ Εύήρης, (θυγάτηρ δέ Κ ομαιθώ ). Ήλεκτρύων δέ γήμας ρ

67· τετελειωμένον: τετελεσμένον A 68. ’Ακρίσιον: άχρίον R* 9°· Τίρυν·


θα: τίρυνθον A 93- Μίδειαν: μήδειαν A 95 Κηφεΐ: κηριΤ Re 96·
"Ελειος: Ιλης R ϊλας OR“C ελλάς Β 99 - Λαονόμης: λαόνης R 107 Χρο-
μίος: χρόμιος A

86-7 τόν δίσκον... άπέκτεινεν αυτόν: scolio a Licofrone, 838; Zenobio, I 41; Fereci-
de, FGrHist 3 F 124 Pausarne, Il 16.1; Igino, Fab. 63,5, 173,4; cfr. Bibl. II 5,4
[86] 87. χρησμόν τετελειωμένον: Pausania, Il 16,3; Zenobio, l 41 88.
Άκρίσιον... Εθαψεν: Ferecide, FGrHtsi 3 F 11; scolio a Licofrone, 8 38 88-9. αί­
σχυνόμενος... έπί τόν κλήρον: Pausania, II 16,3 90-1. παραγενόμενος... ένεχτί-
ρισε: scolio a Licofrone, 838; Pausania, Π 3 91-3. Μεγαπέν&ης μέν... Μυχή-
B IB L IO T E C A », 4 III

ne per prendervi parte, ma, nella gara del pentathlon, scagliò il


disco e colpì Acrisio al piede, uccidendolo sul colpo. Capi allora 48
che si era compiuto l ’oracolo e diede sepoltura ad Acrisio fuori
dalla città; si vergognava però di ritornare ad Argo per raccoglie­
re l’eredità dell’uomo di cui aveva causato la morte; si recò allora
a Tirinto, da Megapente figlio di Preto, e scambiò il regno con
lui cedendogli il trono di Argo. Così Megapente diventò re di A r­
go e Perseo di Tirinto e fece fortificare le città di Midea e di Mi-
cene. 5. Da Andromeda gli nacquero, prima che ritornasse in 49
Grecia, Perse, che lasciò presso Cefeo (da Perse si dice discenda­
no i re dei Persiani), e poi, a Micene, Alceo e Stendo, Eleio, Me-
store ed Elettrione, e una figlia, Gorgofone, che sposò Periere.
Da Alceo e Astidamia figlia di Pelope (o Laonome figlia di Gu- 50 <
neo, secondo alcuni, o Ipponome figlia di Meneceo, secondo al­
tri) nacquero Anfitrione e una figlia, Anasso. Da Mestore e Lisi-
dice figlia di Pelope nacque Ippotoe. Ippotoe è rapita da Poseido­
ne che la porta nelle isole Echinadi e si unisce a lei generando Ta-
fio, il quale fondò la città di Tafo e chiamò i suoi abitanti col no­
me di Teleboi, perché lui aveva dovuto andare lontano dalla sua
patria. D a Tafio nacque un figlio, Pterelao, che Poseidone rese 31
immortale ponendogli in testa un capello d ’oro. Da Pterelao nac- <
quero Cromio, Tiranno, Antioco, Chersidamante, Mestore, Eve-
re <e una femmina, Coraeto). Elettrione sposò la figlia di Alceo, 31 <

νας: scolio a Licofrone, 83B; Pausarli*, 1115,4. 16,3 95-6. άπό τούτου... γϊνί-
σθαι: Ellenico, FGrHist 4 F 59-60 96-7. ’ΑλχαΤος... Γοργοφόνη: Esiodo, fi.
ϊ 35,5-7 M.-W.; scolio a Licofrone, 838; scolio a II. XIX n6 b 1'2; Erodono, FGrHist
31 F 15 101-3. Ίπποθδη... Τάφιον: scolio a Licofrone, 931; Erodoro, FGrHist
31 F 15 101-3. bri τάς Έχινάδας νήσους: scolio ad Apollonio Rodio, I 747-51 a;
cfr. Strabene, X 1,10 (C 439); Bibi I 9,11 (113] 103. δςωχισε Τάφον: Erodoro,
FGrHist 31 F 15 104. Τηλεβόας... Κβη: scolio a Licofrone, 931; scolio ad Apol­
lonio Rodio, I 747-510; Erodoro, FGrHist 31 F 15; cfr. Ateneo, XI 498 c; Strabone,
X 1.10 (C 459) 106. ìv κεφαλή... τρίχα: scolio a Licofrone, 931; cfi. Bibl Π
4*7 [6°]· ì l i 15,8 [in ] 106-8. Πτερελάω S ì... Κομαιθώ: scolio a Licofrone,
931 108-11. Ήλεχτρύων... 'Αρχέλαον: Esiodo, fr. 193,13-5 M.-W.; scolio a
Pindaro, 01. 7,498; scolio a Licofrone, 931; Esiodo, Scut. 3; Diodoro Siculo, IV 9,1
Ili ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

τήν Α λ κ α ίο υ θυγατέρα Ά ναξώ , έγέννησε θυγατέρα μέν


ιιο Ά λκ μ ή νη ν, παΐδας δέ (Σ τρ α τοβ ά τη ν) Γοργοφόνον Φυλόνομον
Κελαινέα Ά μ φ ίμ α χ ο ν Λυσίνομον Χειρίμαχον Α νά κτορα Α ρ ­
χέλαον, μετά δέ τούτους και νόθον έκ Φρυγίας γυναικός Μι-
δείας Λικύμνιον. Σθενέλου δέ καί Νικίππης της Πέλαπος Ά λ - 53
κυόνη καί Μέδουσα, ύστερον δε καί Εύρυσθεύς έγένετο, δς καί
ιι5 Μυκηνών έβασίλευσεν. οτε γάρ Η ρ α κλή ς εμελλε γεννάσθαι,
Ζευς έν θεοΐς έφη τον από Περσέως γεννηθησόμενον τότε βασι-
λεύσειν Μ υκηνών, Ή ρ α δέ διά ζήλον Είλειθυίας έπεισε τον μέν
Α λ κ μ ή νη ς τόκον έπισχείν, Εύρυσθέα δέ τον Σθενέλου παρεσκεύ-
ασε γεννηθήναι έπταμηνιαΐον δντα. 6. Ή λεκτρύονος δέ βα- 54
no σιλεύοντος Μ υκηνών, μετά Ταφίου οι Πτερελάου παΐδες έλθόν-
τες τήν Μήστορος αρχήν [τοΰ μητροπάτορος] άπήτουν, καί μή
προσέχοντος *Ηλεκτρύονος άπήλαυνον τάς βόας* άμυνομένων
δέ των Ή λεκτρύονος παίδων, έκ προκλήσεως άλλήλους άπέ-
κτειναν. έσώθη δέ τω ν Ή λεκτρύονος παίδων Λικύμνιος έτι νέος
αι5 υπάρχων, τών δέ Πτερελάου Εύήρης, δς καί τάς ναΰς έφύλασσε.
τών δέ Ταφίων οι διαφυγόντες άπέπλευσαν τάς έλαθείσας βόας jj
έλόντες, καί παρέθεντο τώ βασιλεΐ τώ ν Ή λείω ν Πολυξένω*
Ά μφ ιτρύω ν δέ παρά Πολυξένου λυτρωσάμενος αύτάς ήγαγεν
είς Μυκήνας. ό δέ Ή λεκτρύω ν τον τών παίδων θάνατον βουλό-
130 μένος έκδικήσαι, παραδούς τήν βασιλείαν Ά μφ ιτρύω νι καί τήν
θυγατέρα Ά λκ μ ή ν η ν , έξορκίσας ϊνα μέχρι τής έπανόδου παρθέ­
νον αυτήν φυλάξη, στρατεύειν έπί Τηλεβόας διενοεΐτο. άπολαμ- j6

109. θυγατέρα: θυγατέρας A 110. Φυλόνομον: φυλονόμον C 112.-3· Μι-


δείας: μηδείας A 113-4· 'Αλκυόνη: άλχυνόη R άλκινόη A άλκισθόνη
R1 ιι 6'7 βασιλεύσειν: βασιλιύειν A 117 Sta: δια τόν A 118. έπι-
σχεΤν; ύποσνεΤν R* 119. Ήλεκτρύονος: ήλεχτρυόνος RR*b 119-10. βασιλεύ­
οντος: βασιλεύ R* n i. του μητροπάτορος: τώ μητροπάτωρος OR* τώ μητρο-
πάτορι A 111. προσέχοντος: προσέχοντες A | Ήλεκτρύονος: ήλεκτρυόνος
RReb 113. Ήλεχτρύονος; ήλεχτρυόνος RRab | προκλήσεως: προβλήσεως
A 114 · Ήλεκτρύονος: ήλεχτρυόνος RR*® 12.5 · ος: ών Re 119· Μυχή-
νας: μυκήνην RR“B μηκύντρ C 119- ίο. βουλόμενος: βουλευόμενος R

ιιι-3· νόθον... Λιχύμνιον: Pindaro» 01. 7, ΐ 7“3°ί scolio a Pindaro, ΟΙ. 7, sco·
lio a Licofrone, 931; cfr. Strabono, V ili 6,u (C 373) 113-5. Σθενέλου δέ... i
BIBLIOTECA II, 4 “3

Anasso, ed ebbe una figlia, Alcmena, e dei figli, <Stratobate>,


Gorgofono, Filonomo, Celeneo, Anfimaco, Lisinomo, Chirimaco,
Anattore, Archelao; dopo di loro, da una donna frigia, Midia, eb­
be Licimnio, che era illegittimo. Da Stenelo e da Nicippe figlia di 53
Pelope nacquero Alcione e Medusa, e poi anche Euristeo che di­
ventò re di Micene. Accadde infatti che, quando Eracle stava per
nascere, Zeus ebbe a dire, in mezzo agli dei, che il figlio che sta­
va per nascere a Perseo sarebbe diventato re di Micene. Era, ge­
losa, persuase le Ilizie a ritardare il parto di Alcmena e fece na­
scere, settimino, Euristeo, figlio di Stenelo. 6. Al tempo in cui 54
E lettron e regnava a Micene, andarono da lui i figli di Pterelao,
insieme con Tafio, e rivendicarono la sovranità di Mestore [loro
nonno materno]. Siccome Elettrione non dava loro ascolto, cer­
carono di portargli via le sue vacche. Accorsero in difesa i figli di
Elettrione, si sfidarono e si uccisero gli uni con gli altri. Dei figli
di Elettrione si salvò solo Licimnio, che era ancora giovane, fra
quelli di Pterelao, Evere, che era rimasto a sorvegliare le navi. I
Tafi che riuscirono a fuggire si imbarcarono con le vacche ruba- 55
te e le affidarono a Polisseno, re degli Elei. Da Polisseno le ri­
scattò Anfitrione, che le condusse a Micene. Elettrione, che vole­
va vendicare la morte dei figli, affidò ad Anfitrione il suo regno e
sua figlia Alcmena, facendogli giurare che ne avrebbe custodito la
verginità fino al suo ritorno: lui meditava di fare una spedizione
contro i Teleboi. Nel momento in cui Elettrione recuperava le 56

βασίλευσίν: Esiodo, frr. 190,9, 191 M.-W.; Ferecide, FGrHisi 3 F 68; Erodoro,
FGrHìst 31 F 15; scolio all. XIX né a1'2, b 1; T2etzes, Chil. Il 171,19 1 1x3-9.
γάρ Ηρακλής... γιννηθηναν: II. XIX 95-114: Ovidio, Mei. IX 2.85-315; Pausania, IX
11, j; Antonino Liberale, Met. 19,1-3; Diodoro Siculo, IV 9,4; scoli, a II. XIX 116 b 1,
119; Tzetzes, Chil. II 170-94; Teocrito, 14, 1 111-4. Απήλβυνον,.. àicéxmvav:
Ferecide, FGrHist 3 F 13 b-c; Apollonio Rodio, I 747-51; scolio a Licofrone, 931;
Erodoro, FGrHiit 31 F 15; scolio ad Apollonio Rodio, I 747-513; Esiodo, fr. 193,16-7
M.-W. 114-5. έοώθη 5 i .. . Εύήρης. scolio a Licofrone, 931 116. των Si
Ταφίων... άπέπλςυσαν: scolio ad Apollonio Rodio, 1 747-51^ Esiodo, fr. 193,17-8
M.-W. 117-31. παρέθεντο... αύτήν φ^λάξη: scolio a Licofrone, 931
η4 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

βάνοντος δέ αύτοΰ τάς βόας, μιας έκθορούσης Ά μφ ιτρύω ν έπ’


αυτήν άφήκεν δ μετά χεΤρας είχε £όπαλον, τό δε άποκρουσθέν
ι ^ άπό των κεράτων είς τήν Ή λεκτρύονος κεφαλήν έλθόν άπέκτει-
νεν αύτόν. οθεν λαβών ταύτην τήν πρόφασιν Σθένελος παντός
"Αργους έξέβαλεν Α μφ ιτρύω να , καί τήν άρχήν των Μυκηνών
καί της Τίρυνθος αυτός κατέσχε· τήν δέ Μίδειαν, μεταπεμψάμε-
νος τους Πέλοπος παΐδας Ά τρ έ α καί Θυέστην, παρέθετο τού-
ι4ο τοις. Ά μφ ιτρύω ν δε συν Α λ κ μ ή ν η καί Λικυμνίω παραγενόμε- 57
νος έπί Θήβας υπό Κρέοντος ήγνίσθη, καί δίδωσι τήν αδελφήν
Περιμήδην Λικυμνίω . λεγούσης δέ Α λ κ μ ή ν η ς γαμηθήσεσθαι
αύτω των άδελφών αυτής έκδικήσαντι τόν θάνατον, υποσχόμε­
νος έπί Τηλεβόας στρατεύει Ά μφ ιτρύω ν, καί παρεκάλει συλλα-
14$ βέσθαι Κρέοντα. ό δέ Ιφη στρατεύσειν, έάν πρότερον έκεΐνος τήν
Καδμείαν τής άλώπεκος άπαλλάξη· έφθειρε γάρ τήν Καδμείαν
άλώπηξ θηρίον. ύποστάντος δέ όμως ειμαρμένον ήν αυτήν μηδέ
τινα καταλαβεΐν. άδικουμένης δέ τής χώρας, ενα των 58
αστών παΐδα οί Θ ηβαίοι κατά μήνα προετίθεσαν αύτή, πολλούς
j5o άρπαξούση, τουτ’ εί μή γένοιτο. απαλλαγείς ούν Ά μφ ιτρύω ν
εις Α θ ή να ς πρός Κέφαλον τόν Δηιονέως, συνέπειθεν έπί μέρει
τών άπό Τηλεβοώ ν λαφύρων άγειν έπί τήν Θήραν τόν κύνα ον
Πρόκρις ήγαγεν έκ Κρήτης παρά Μίνωος λαβοϋσα* ήν δέ καί
τούτω πεπρωμένου πάν, Ò τι άν διώκη, λαμβάνειν. διωκόμενης 59
ΐ5 5 υπό τοΰ κυνός τής άλώπεκος, Ζευς άμφοτέρους λίθους

138. Μίδειαν; μήδειαν A 143. αύτώ: τώ A [44 στρατεύει: στρατεύειν


C 150. άρπαξούση: άρπαζούση A 151. Τηλεβοών: τηλεβόων A ] Θήραν:
Θήρα R Θήραν Ο 153· Μίνωος: μίνωνος R

133*6 . ' Αμφιτρύων... άπέχτεινεν αυτόν: scolio a Licofrone, 9 3 Ferecide, FGrHist 3


F 13 b-c; Esiodo, Scut. 11-1, 81; Euripide, Her. fur. 13-7, 1158-9; Pausarne, IX
11,1 136-7. Σθένελος... Αμφιτρύωνα: scolio a Licofrone, 931; Esiodo, Scut. 81;
Pausania, IX n ,i 137-8. τήν άρχήν... αυτός κατέσχε: scolio a Licofrone,
931 140-1. Άμφιτρύων 8 i... ήγνίσθη: scolio a Licofrone, 931; Esiodo, Scut.
79-87 141-3. λεγούσης 8è... τόν θάνατον: Ferecide, FGrHist 3 F 13 b-c; scolio
ad Apollonio Rodio, I 747-513; Esiodo, Scut. 14-9 144-5- Άμφιτρύων...
Κρέοντα: Antonino Liberale, Mct. 41,9; Esiodo, Scut. 13 145-8. ό 8 i... καταλα-
BIBLIOTECA II, 4 11 5

sue vacche, una di esse si allontanò; Anfitrione le scagliò contro


la clava che aveva in mano, e questa rimbalzò dalle corna della
vacca alla testa di Elettrione e lo uccise. D i conseguenza Stenelo,
grazie a questo pretesto, esiliò Anfitrione da tutto il territorio
dell’Argolide e prese lui stesso il potere a Micene e a Tirinto.
Mandò poi a chiamare i figli di Pelope, Atreo e Tieste, e affidò
loro Midia. Anfitrione, con Alcmena e Licimnio, si recò a Tebe, 57
dove fu purificato da Creonte, che dà in moglie a Licimnio sua
sorella Perimede. Poiché Alcmena aveva detto ad Anfitrione che
lo avrebbe sposato, se lui avesse vendicato la morte dei suoi fra­
telli, egli si impegnò a farlo e organizzò una spedizione contro i
Teleboi invitando Creonte a prendervi parte. Creonte disse che
avrebbe partecipato, a patto che prima Anfitrione liberasse la ter­
ra dei Cadmei dalla volpe; una volpe feroce devastava infatti la
Cadmea. Era destino che colui che l’ affrontava, non riuscisse co­
munque a catturarla. 7. Il paese ne aveva un gran danno e ì 58
Tebani le offrivano ogni mese il figlio di uno dei cittadini; se non
l ’avessero fatto, essa ne avrebbe rapiti molti. Anfitrione si recò ad
Atene, da Cefalo figlio di Deioneo, e lo persuase, in cambio di una
parte del bottino che avrebbe ricavato dai Teleboi, a portare a cac­
cia il cane che Procri aveva ricevuto da Minosse e che aveva porta­
to da Creta; questo cane aveva avuto in sorte di poter afferrare
tutto ciò che inseguiva. Stava inseguendo la volpe quando Zeus li 59

[ktv: Antonino Liberale, Met. 41,8; Pausatila, IX 19,1; Palefato, de ittcredibiUbus 5;


Ovidio, Met. VII 759-60 148-50. Κνα των άατών... γένοιτο: Antonino Liberale,
Mei. 41.8; Tzetzes, Cbil. 1 553-4 ι$ο-ι. Άμφίτρυων... ζράς Κέφαλον: Antoni­
no Liberale, Met. 41,7 151. τόν Δηιονέως: Antonino Liberale, Met. 41,1; Esio­
do, fr. 58,9 M.-W.; cfr. Bibl. 1 9,4 [86] 151-1. αυνέπκιΟκν.·. τόνχύνα: Antoni­
no Liberale, Met. 41.9 152.-3. ον Πράκρις... λαβοΰσα: Antonino Liberale, Met.
41,4-6; Pausania, IX 19,1; Eraclito, de incredibilibus 30; Ps.-Eratostene, Cateterismi
33; Ovidio, Met. VII 753-5; cfr. Tzetzes, ChiL 1 546-9; Bìbl. Ili 15,1 [398] 153-
4. ήν S i... λαμβάνειν: Antonino Liberale, Met. 41,10; Epigpni F 5 Bernabé; Eraclito,
de incredibilìbus 30; Ovidio, Met. VII 755; Tzetzes, Cbil. I 548 154-6. διωκό­
μενης... λίθους έποίησεν: Antonino Liberale, Met. 41,10; Pausania, IX 19,1; Epigoni
F 5 Bernabé; Eraclito, de incredibilibus 30; Ps.-Eratostene, Cateterismi 33; Ovidio,
Met. VII 774-93; Tzetzes, Cbil. 1 5 56-7
Ιΐ6 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

έποίησεν. Ά μφ ιτρύω ν δε εχων εκ μεν Θορικοϋ της Α τ τ ικ ή ς


Κέφαλον συμμαχοΰντα, έκ δε Φ ω κέω ν Πανοπέα, έκ δέ "Ελους
τής Α ρ γ ε ίο ς 'Έ λειον τόν Περσέως, έκ δε Θηβων Κρέοντα, τάς
των Ταφίων νήσους έπόρθει. δχρι μέν οΰν £ζη Πτερέλαος, ούκ 6ο
ι6ο έδύνατο την Τάφον έλεΐν* ώς δε ή Πτερελάου θυγάτηρ Κομαιθώ
έρασθεΐσα Ά μφ ιτρύω νος τήν χρυσήν τρίχα του πατρός έκ τής
κεφαλής έξείλετο, Πτερελάου τελευτήσαντος έχειρώσατο τας
νήσους άπάσας. τήν μέν οΰν Κομαιθώ κτείνει Ά μφ ιτρύω ν καί
τήν λείαν εχων εις Θήβας επλει, καί τας νήσους Έ λ ε ίω καί Κε-
165 φάλω δίδωσι. κάκεΐνοι πόλεις αύτών έπωνύμους κτίσαντες
κατώκησαν. 8. προ του δέ Α μφ ιτρύω να παραγενέσθαι είς 6ι
Θήβας Ζεύς, διά νυκτός έλθών καί τήν μίαν τριπλασιάσας νύκ­
τα, δμοιος Ά μφ ιτρύω νι γενόμενος Α λ κ μ ή ν η συνευνάσθη καί τα
γενόμενα περί Τηλεβοώ ν διηγήσατο. Ά μφ ιτρύω ν δε παραγενό-
170 μένος, ώς ούχ έώρα φιλοφρονουμένην πρός αυτόν τήν γυναίκα,
έπυνθάνετο τήν αιτίαν* εϊπούσης δέ δτι τη προτέρ$ι νυκτί παρα-
γενόμενος αυτή συγκεκοίμηται, μανθάνει παρά Τειρεσίου τήν
γενομένην του Δ ιός συνουσίαν. Α λ κ μ ή ν η δέ δύο έγέννησε παΐ-
δας, Διί μέν Ή ρακλέα, μι$ νυκτί πρεσβύτερον, Ά μφ ιτρύω νι δέ
175 Ίφικλέα. του δέ παιδός δντος όκταμηνιαίου δύο δράκοντας 6λ
ύπερμεγέθεις "Ηρα έπί τήν εύνήν £πεμψε, διαφθαρήναι τό βρέ­
φος θέλουσα. έπιβοωμένης δέ Α λκμήνης Α μ φ ιτρύω να ,
Η ρα κλή ς διαναστάς αγχώ ν έκατέραις ταΐς χερσίν αύτούς διέ-

156. θορικοϋ: θορίκου A 157· "Ελους: έλούσης A 16}. κτείνει: κτείνας


ABC 167-8. τήν μίαν τριπλασιάσας νύκτα: τήν μίαν νύκτα πενταπλασιάσας ή
κατά τινας τριπλασιάσας, οΐ χαχ διά τοϋτο τριέσπερον άξιοΰσι λέγεσθαι τόν Ήρα*
κλία E i6g. περί Τηλεβοών: παρά τηλεβόων A | διηγήσατο: διηγήσαντο
R* 178. έκατέραις: έκάτερον Ε

156-7- έκ μέν θορικοϋ,.. Κέφαλον: scolio a Licofrone, 93* 157· έκ δέ Φωκέων


Πανοπέα: scoli a Licofrone, 93°* 931 ; Ferecide, FGrHist ) F i ) c 158. έκ δέ
θηβων Κρέοντα: scolio a Licofrone, 9)2. 138-9. τάς των Ταφίων νήσους έχόρ-
Οει: scolio a Licofrone, 93^ Ellenico, FGrHist 4 F 144 159-60. δχρι μέν... τήν
Τάφον έλεΐν: scolio α Licofrone, 93*- 160-1. Πτερελάου... έξείλετο: scoli a Li­
cofrone, 931 ’ 934ί cfr. Bibl. II 4,5 [61J 161-5. έχειρώσατο τάς νήσους... δίδω­
σι: scolio a Licofrone, 9 3 Pausania, I 37,6; cfr. Plauto, Atnpk. 188-160 167-8.
BIBLIOTECA Π , 4 u7

mutò entrambi in pietra. Anfitrione con i suoi alleati, Cefalo da


Torico in Attica, Panopeo della Focide, Eleio, figlio di Perseo, da
EIo in Argolide, Creonte da Tebe, devastò le isole dei Tafi. Ma, fin- éo
ché Pterealo era in vita, non poteva impadronirsi di Tafo. Quando
però la figlia di Pterelao, Cometo, si innamorò di Anfitrione
e strappò dalla testa del padre il capello d ’oro, allora Pterelao morì
e Anfitrione conquistò tutte le isole. Poi uccide Cometo, torna a
Tebe con il bottino e cede le isole ad Eleio e a Cefalo: essi fonda­
rono le città che portano il loro nome e vi si stabilirono. 8. Pri- 61
ma che Anfitrione arrivasse a Tebe, Zeus vi giunse di notte, rese
quell’unica notte tre volte più lunga e, assunto l’ aspetto di A n fi­
trione, andò a letto con Alcmena, a cui narrò le vicende della
guerra coi Teleboi. Sopraggiunse Anfitrione e, quando vide che
la moglie non lo accoglieva con calore, gliene chiese il motivo; la
donna rispose che aveva già dormito con lui la notte precedente;
allora Anfitrione interroga Tiresia e da lui viene a sapere dell’u­
nione di Alcmena con Zeus. Alcmena ebbe due figli, da Zeus
Eracle, maggiore di una notte, da Anfitrione Ificle. Eracle aveva 6a
otto mesi quando Era, che voleva farlo morire, mandò nella sua
culla due enormi serpenti. Alcmena gridò per chiamare Anfitrio­
ne, ma Eracle si sollevò e, con le mani, strangolò i serpenti e li

τήν μίαν... νύχτα: Ferecide, FGrHist 3 F 130; scolio a Licofrone, 33; Igino, Bah.
19,1; Diodoro Siculo, IV 9,1; scolio a //. XIV 314^ Plauto, Amph. 113-4; Sofocle,
TrGF IV, fr. 112. Radt; cfr. Euripide, p. 386 Nauck; Luciano, Somnium 17 168.
όμοιος... συνευνάσθη: Ferecide, FGrHist 3 F 13 b-c; scolio a Licofrone, 33; Esiodo,
Scut. 34-6; Igino, Fai. 19,1-14 Diodoio Siculo, IV 9.1. 3; Euripide, Her.fur. 1160-5;
Pausania, V 18,3; Plauto, Amph. 115; cfr. Ferecide, FGrHist 3 F ^ a -E rod oro ,
FGrHist 31 F 16 169-70. ’Αμφιτρύων δέ παραγενύμενος: Ferecide, FGrH&t 3 F
i) b-c; scolio a Licofrone, 33; Esiodo, Scut. 37-47; Igino, Fab. 19,1; scolio a Pinda­
ro, Nem. 1, 600 171-3· έπυνθάνιτο... συνουσίαν: Igino, Fab. 19,3-4; Plauto,
Amph. ni8-)o; scolio a Pindaro, Nem i,49c 173-5. 'Αλκμήνη... Ίφιχλία
Esiodo, Scut. 48-56; scolio a Licofrone, 33; Igino, Fab. 19,4; Erodoto, FGrHist 31 F
14; TrGF II, adesp. F 400 Kannicht-Snell; Plauto, Amph. 107-11; scolio a Pindaro,
Nem. 1,53 175-9· δύο δράκοντας... Biéffleipe: Pindaro, Nem. 1,33-47; Euripide,
Her.fitr. 1166-8; Teocrito, 14,11-33; Diodoro Siculo, IV 10,1; Pausania, 1 14,1; O vi­
dio, Mei. IX 67; Virgilio, Aen. Vili 187-9; Igino, Fab. 30,3; Quinto Smirneo, VI
100-5; Plauto, Amph. 1107-10; scoli a Pindaro, Nem. 1,490. 66a
Il8 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

φθείρε. Φερεκυδης δέ φησιν Α μφ ιτρύω να, βουλόμενον μαθεΐν


ιΒο όπότερος ήν των παίδων έκείνου, τούς δράκοντας είς τήν εύνήν
έμβαλεΐν, καί του μέν Ίφικλέους φυγόντος τού Sè Ή ρακλέους
ύποστάντος μαθεΐν ώς Ίφ ικλής έξ αύτοΰ γεγέννηται. 9· έδι- 63
δάχθη δέ Η ρα κλή ς άρματηλατεΐν μέν ύπό Άμφιτρύωνο·;, πα-
λαίειν δέ ύπό Αύτολύκου, τοξεύειν δέ υπό Εύρύτου, όπλομαχεΐν
ι85 δέ υπό Κάστορος, κιθαρωδεΐν δέ ύπό Λίνου, οΰτος δέ ήν αδελ­
φός Όρφέως* άφικόμενος δέ είς Θήβας καί Θ ηβαίος γενόμενυς
ύπό Ή ρακλέους τή κιθάρα πληγείς άπέθανεν έπιπλήξαντα γαρ
αυτόν όργισθείς άπέκτεινε. δίκην δέ έπαγόντων τινών αύτω φό- 64
νου, παρανέγνω νόμον 'Ραδαμάνθυος λέγοντος, δς αν άμύνηται
ΐ9ο τον χειρών άδικων κατάρξαντα, άθωον είναι, καί ούτως άπελύ-
θη. δείσας δέ Ά μφ ιτρύω ν μή πάλιν τι ποιήση τοιοΰτον, έ'πεμ-
φεν αυτόν είς τά βουφόρβια. κάκεΐ τρεφόμενος μεγέθει τε καί
^ώμη πάντων διήνεγκεν. ήν δέ καί θεωρηθείς φανερός ότι Διάς
παΐς ή ν τετραπηχυαΤον μέν γαρ είχε τό σώμα, πυρός δ ’ έξ όμ-
ΐ95 μάτων έλαμπεν αϊγλην. ούκ ήστόχει δέ ούτε τοξεύων ούτε
άκοντίζων. έν δέ τοΐς βουκολίοις υπάρχων όκτωκαιδεκαέτης τόν 6$
Κιθαιρώνειον άνεΐλε λέοντα, ούτος γαρ όρμώμενος έκ τοΰ
Κιθαιρώνος τάς Ά μφ ιτρύω νος έφθειρε βόας καί τάς Θε-
σπίου. ίο. βασιλεύς δέ ήν ούτος Θεσπιών, πρός δν άφίκετο
ιοο Η ρα κλή ς έλεΐν βουλόμενος τόν λέοντα, ό δέ αυτόν έξένισε πεν- 66
τήκοντα ήμέρας, καί έπί τήν Θήραν έξιόντι νυκτός έκάστης μίαν
συνεύναζε θυγατέρα (πεντήκοντα δέ αύτω ήσαν έκ Μ εγαμήδης
γεγεννημέναι τής Ά ρ ν έ ο υ )· έσπούδαζε γάρ πάσας έξ Ή ρ α ­
κλέους τεκνοποιήσασθαι. Η ρα κλή ς δέ μίαν νομίζων είναι τήν

ιθι. Ήρακλέους: ήρακλέος R 185· Sì: μέν A 183*4- παλαίειν: παλαιών


Ra 184· ύπό Αύτολύκου: ύπό τού Αύτολύκου A | τοξεύειν; τοξεύων R“ 187.
έπιπλήξαντα: έπιπλήξαντος Ra 190. κατάρξαντα; 4ρξαντα A 1901 Απελύ-
9η: άπβλάθη A άπελώΟη Ο 195· φανερός: φανερώς Ε φοβερός A 193*4*
Διάς παΐς: παΐς διάς Λ 196. βουκολίοις: βουκωλίοις RR*BT 197- Κιθαιρώ-
veiov: κιθαιρώνιον ΕΒ >98*9- Θεσπίου: θεστίου ΕΑ 199- θεσπιών θε-
σπ(ων Ε θεστίων A 101. εκίστης: έκΑστη A 103. Άρνέου: Αρρένου A
BIBLIOTECA Π , ^ II9

uccise. Dice Ferecide che fu Anfitrione, il quale voleva sapere


quale dei due bambini era suo figlio, a mettere i serpenti nella
culla: quando vide che Ificle fuggiva e che Eracle li affrontava,
capì che Ificle era suo figlio. 9. Da Anfitrione Eracle imparò a 63
guidare il carro, da Autolico a lottare, da Eurito a tirare con l’ar­
co, da Castore a usare le armi, da Lino a suonare la cetra. Lino
era fratello di Orfeo: venne a Tebe e diventò cittadino tebano;
Eracle lo uccise colpendolo con la cetra, lo uccise in un impeto
d ’ ira perché Lino Io aveva colpito a sua volta. Lo portarono in 64
giudizio per omicidio ed egli lesse una legge di Radamanto che di- <
ceva: «colui che si difende da chi per primo lo offende, non è col­
pevole»: e così fu assolto. Ma Anfitrione, temendo che compisse
di nuovo un atto simile, lo mandò a fare il mandriano. E qui egli
crebbe e diventò più grande e più forte di tutti. Bastava guardar­
lo per capire che era figlio di Zeus: il suo corpo era di quattro cu­
biti e gli occhi mandavano bagliori di fuoco. Le sue frecce e i suoi
giavellotti non mancavano mai il bersaglio. Era ancora guardiano 63
di buoi e aveva diciotto anni quando uccise il leone del Citerone,
che scendeva dal monte e uccideva le vacche di Anfitrione e di
Tespio. io. Q uest’ultimo era re di Tespi ed Eracle, deciso a uc­
cidere il leone, si recò da lui. Tespio lo ospitò per cinquanta gior- 66
ni, e ogni notte, quando Eracle tornava dalla caccia, lo faceva <
dormire con una delle sue figlie (ne aveva cinquanta che erano
nate da Megamede figlia di Arneo): desiderava che tutte avesse­
ro un figlio da Eracle. Ed Eracle andò a Ietto con tutte creden-

179-81. Φερικύδης 6é... γΒγέννηται: Ferecide, FGrHist 3 F 69 a-b; cfr. Ovidio, Her.
181-3. ίδιδάχθη δέ Ηρακλής: Teocrito, 14,105-40; Diodoro Siculo, IV
io,x; Ateneo, IV 1648; Erodoto, FGrHist ) iF i4 , 17 185-8. οΰτος... dncixTUVt:
Diodoro Siculo, III 67,1; Pausania, IX 19,9; Tzetzes, Chil. II 113; cfr. Btbl I 3,1
[14] 189. νόμον... Χέγοντος: cir. Btbl. Ili 1,2. [6] 191-1. ϋπεμφεν... βου-
φόρβια: Tzetzes, Chil. Il 114; Erodoro, FGrHist 31 F 37 194-5· ΐετραπηχυ·
αίαν... αϊγλην: Erodoro, FGrHist 31 F 19; TrGF II, adesp. F 33 Kannicht-
Snell 196-7. υπάρχων... λέοντα: Tzetzes, Chil. II 115-6 io o -ι. ó S i... θυ­
γατέρα: Pausania, IX 17,6; Erodoro, FGrHist 31 F 10; Diodoro Siculo, IV 19,3;
Tzetzes, Chil 11 111-5, 5°) 2.03-4. έσπουδαζι... τ*κνατΗηήβα«θαι: Tzetzes,
Chil H n i - 5
110 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

io5 dcei συνευναζομένην, συνήλθε πάσαις. καί χειρωσάμενος τον


λέοντα τήν μεν δοράν ήμφιέσατο, τω χάσματϊ 8è έχρήσατο κό-
ρυθι. ιι. άνακάμπτοντι δέ αύτω από τής Θήρας συνήντησαν 6γ
κήρυκες παρά Έ ργινου πεμφθέντες, "να παρά Θηβαίων τον δα­
σμόν λάβωσιν. έτέλουν δέ Θηβαίοι τόν δασμόν Έ ρ γ ίνω δι’ αί-
uo τίαν τήνδε. Κλύμενον τόν Μινυών βασιλέα λίθω βαλών Μενοι-
κέως ήνιοχος, δνομα Περιήρης, έν Ό γ χ η σ τω Ποσειδώνος τεμέ-
νει τιτρώσκει· ό δέ κομισθείς είς Ό ρχομενόν ήμιθνής έπισκήπτει
τελευτών Έ ργίνω τω παιδί έκδικήσαι τόν θάνατον αυτού. στρα- 68
τευσάμενος δέ Έ ργΐνος irci Θ ήβας, κτείνας ούκ όλίγους έσπεί-
U5 σατο μεθ’ δρκων, όπως πέμπωσιν αύτω Θηβαίοι δασμόν έπί εί-
κοσιν έτη, κατά έτος έκατόν βόας. έπί τούτον τόν δασμόν είς
Θ ήβας τούς κήρυκας άπιόντας συντυχών Η ρα κλή ς έλωβήσατο*
άποτεμών γάρ αυτών τα ώτα καί τάς £ΐνας, καί διά σχοινιών τάς
χεΓρας δήσας έκ των τραχήλω ν, έφη τούτον Έ ρ γ ίνφ καί M i­
no νύαυ; δασμόν κ ο μ ίζ ε ι. έφ’ οΐς άγανακτών έστράτευσεν έπί θ ή - 69
βοές. Η ρα κλής δέ λαβών δπλα παρ’ Α θ ή να ς καί πολέμαρχων
Έ ργινον μέν έκτεινε, τους δέ Μινύας έτρέψατο και τόν δασμόν
διπλοΰν ήνάγκασε Θηβαίοις φέρειν. συνέβη δέ κατά τήν μάχην
Α μφ ιτρύω να γενναίως μαχόμενον τελεύτησα'., λαμβάνει δέ 70
ιΐ5 Η ρα κλή ς παρά Κρέοντος άριστεΐον τήν πρεσβυτάτην θυγατέρα
Μεγάραν, έξ ής αύτω παίδες έγένοντο τρεις, θ η ρίμ α χος Κρεον-
τιάδης Δηικόω ν. τήν δέ νεωτέραν θυγατέρα Κρέων Ίφ ικ λεΐ
δίδωσιν, ήδη παϊδα Ίόλαον έχοντι έξ Αύτομεδούσης τής Ά λ -
κάθου. έγημε δε καί Ά λκ μ ή ν η ν μετά τόν Ά μφ ιτρύω νος θάνα-
ΐ)ο τον Διός παις 'Ραδάμανθυς, κατώκει δέ έν Ώ κα λέα ις της Β οιω ­
τίας πεφευγώς. προσμαθών δέ παρ’ αύτοΰ τήν τοξικήν Η ρα κλή ς ηι

ιο 6 . ήμφιέσατο: άμφιέσατο Ρ ήμφιάσατο A 110. Μινυών: μινύων


RR4Β n i. Ό γχηστφ: όρχηστω A 117. Ίφικλεΐ: 1<ρ(κλω A 118-9-
*Αλχάθου: άλχάνθου RReC 151. προσμαθών: προμαθών A

ιο$-6. χιιρωσάμινος... ήμφιέσατο: Erodoro, FGrliiit 51 F 14; Tzetzes, Chil. II


116 107-10. άνακάμπτοντι... 8ι* αίτίαν: Diodoro Siculo, IV 10,5; Pausania, IX
BIBLIOTECA H, 4 IL I

do di dormire sempre con una sola. Ucciso il leone, ne rivesti la


pelle e usò le fauci spalancate come elmo. n. M entre tornava 67
dalla caccia, Eracle incontrò gli araldi inviati da Ergino per ri­
scuotere il tributo dei Tebani. I Tebani pagavano a Ergino il tri­
buto per questo motivo: d im en o re dei Min» viene ferito con un
colpo di pietra dall'auriga di Meneceo, di nome Periere, nel san­
tuario di Poseidone a Onchesto; moribondo, viene trasportato a
Orcomeno e, sul punto di spirare, impone al figlio Ergino di ven­
dicare la sua morte. Ergino marciò su Tebe, uccise molti Tebani e 68
strinse con loro un patto giurato in base al quale essi gli avrebbe­
ro inviato un tributo di cento vacche all’anno, per vent’anni.
Eracle dunque si imbattè negli araldi che venivano a Tebe a ri­
scuotere il tributo e li mutilò; tagliò loro orecchie e naso e, legate
al collo le mani con delle corde, disse loro di portare questo, co­
me tributo, a Ergino e ai Minii. Indignato per Γ accaduto, Ergino 69
marciò su Tebe. Con le armi ricevute da Atena, Eracle si mise a
capo dei Tebani, uccise Ergino, mise in fuga i Minii e li costrinse
a pagare ai Tebani un tributo doppio di quello che i Tebani paga­
vano a loro. Avvenne che, durante la battaglia, morì Anfitrione,
battendosi valorosamente. Come dono d'onore, Eracle ricevette 70
da Creonte la maggiore delle sue figlie, Megara, dalla quale ebbe
tre figli, Terimaco, Creontiade e Deicoonte. La figlia più giova­
ne, Creonte la dà a Ificle, che da Automedusa figlia di Alcatoo
aveva già un figlio, Iolao. Dopo la morte di Anfitrione, Rada-
manto figlio di Zeus sposò Alcmena e si stabilì, esule, a Ecalia, in
Beozia. Eracle, che aveva appreso da lui a tirare con l’ arco, ebbe 71

37,1 116-10. έπί τούτον... κομίζ^ν Diodoro Siculo, IV 30.3 m -i.


'Ηρακλής... ΈργΤνον μέν fccttivt: Diodoro Siculo, IV 10,5; Tzeczes, ChiL II 116-7;
Pausania, IX 17,1, 37,1 -3; Euripide, Her.fur. no-a; Strabane, IX 1,40 (C 414); Ta­
bula Albana >FGrHisi 40, ia, 5-6 124-6. λαμβάνω.., Μιγάρ«ν: Diodoro Sicu­
lo, IV ro,6; Od. XI 169-70; Tzetzes, Chil. II 118 116-7. ίξ ή ς... Δηιχόων:
Asdepiadc di Tragiio, FGrHist 11 F 17; Pindaro, Istb. 4, 67-70; scolio a Pindaro,
Istb. 4, 1043, e; Igino, Fab. 31,6. 8, 31,1-1 1301, Ραδά μ ανθυ.. ιτ6φ·υγώς:
scolio a Licoirone, 50; Feredde, FGrHist 3 F 84,3; cfr. Bibl. ΠΙ 1,1 [6] 131. xfy
τοξιχήν: cfr. Bibl. Π 4,9 [63]
I li ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

?λαβε παρά Έ ρμου μέν ξίφος, παρ' 'Α πόλλω νος δε τόξα, παρά
5έ Η φαίστου θώρακα χρυσοΰν, παρά δέ *Αθήνας π έπ λο ν £όπα-
λον μεν γάρ αυτός ετεμεν έκ Νεμέας. ιζ . μετά δε τήν πρός 7a
135 Μινύας μάχην συνέβη αύτώ κατά ζήλον 'Ή ρας μανήναι, καί
τούς τε ίδιους παΐδας, ους έκ Μ εγάρας είχεν, εις πυρ έμβαλειν
καί τω ν Ίφικλέους δύο* διό καταδικάσας εαυτού φυγήν καθαίρε-
ται μεν υπό Θεσπίου, παραγενόμενος δέ εις Δελφούς πυνθάνεται
του θεοΰ ποΰ κατοικήσει, ή δέ Πυθία τότε πρώτον Ή ρακλέα αύ- 73
140 τόν προσηγόρευσε* το δέ πρώην Ά λκ είδ η ς προσηγορεύετο. κα-
τοικεΐν δέ αυτόν είπεν έν Τίρυνθι, ΕύρυσθεΤ λατρεύοντα ετη δώ ­
δεκα, καί τούς έπιτασσομένους άθλους δέκα έπιτελεΐν, καί
ούτως έφη, των άθλων συντελεσθέντων, αθάνατον αύτόν έσε-
σθαι.
5, ι. τούτο άκούσας ό Ήροικλής είς Τίρυνθα ήλθε, καί το 74
προσταττόμενον υπό Εύρυσθέως έτέλει. πρώτον μέν ούν έπέ-
ταξεν αύτώ τού Νεμέου λέοντος τήν δοράν κ ο μ ιζειν τούτο δέ
ζώον ήν άτρωτον, έκ Τυφώνος γεγεννημένον. πορευόμενος ούν
5 έπί τόν λέοντα ήλθεν είς Κ λεω νάς, καί ξενίζεται παρά άνδρί
χερνήτη Μ ολόρχω καί θύειν ίερεΐον θέλοντι είς ημέραν έφη
τηρεΐν τριακοστήν, καί αν μέν άπό τής Θήρας σώος έπανέλθη,
Δ ιί σωτήρι θύειν, έάν δέ άποθάνη, τότε ώς ήρωι έναγίζειν. είς δέ 73

1^5 μ®χην ουνέβη αύτφ: αύτώ μάχην συνέβη A 137· Ίφιχλέους: ίφίχλου
A 2.38. Θ tori Ιου: θεστίου ΕΑ 140. πρώην: πρώτον A | ’Αλχείδης: άλ·
χίδης ΕΑ 141. δέκα: δώδεκα ΕΑ
5 , ι. Τίρυνθα: τίρυνθον O R eC 4· γεγεννημένον: γεγενημένον ARRC 6.
Μολόρχω: μολόρκψ ARO | ίερεΐον: ιερεΐ A 9 . τότε ώς: τω τέως A

131-4· ελαβε... έκ Νεμέας: Diodoro Siculo, IV 14,3; O d . XI 603-11; Pausania, II


31.10; Mosco, 4. 13 135. χατά ζήλον “Ηρας μανήναι: Diodoro Siculo, IV 11,1;
scolio a Licofrone, 38; scolio a Pindaro, Istb. 4,104 a-b, c; Euripide, H er. fu r . 930-
49; Tzetzes, C h il. II 2.19; Erodoro, F G r H is t 31 F 31; Igino, Fab. 31,1; Pediasimo, de
H ercu lis la boribus 1 136-7. τούς τε ίδίους... των Ίφιχλέους δύο: scolio a Lico­
frone, 38; Diodoro Siculo, IV 11,1; scolio a Pindaro, hth. 4, io4a-b, e; Ferecide,
F G r H is t 3 F 14; Parnassi, F 1 Bernabé; Euripide, H er. fur. 967-1014; Tzetzes, C h il. II
119; Mosco, 4, 13-6; Igino, F ab. 31,1; Nicola Damasceno, F G r H is t 90 F
13 139-40. ή δέ Πυθία... προσηγόρευσε: Diodoro Siculo, IV ιο,ι; Pindaro, fr.
191 Maehler; scolio a Pindaro, O l. 6, 115 b-d; T a b u la A lb a n a , F G r H is t 40. ib, 7-9;
BIBLIOTECA Π , 4 ’ S

poi da Ermes una spada, da Apollo arco e frecce, da Efesto una <
corazza d’oro, da A tena un peplo; si cagliò da sé la clava, a Ne-
mea. iz . Dopo la battaglia con i Minii accadde che E racle, a yo
causa della gelosia di Era, fu colto da follia e gettò nel fuoco i fi­
gli che aveva avuto da Megara e due dei figli di Ificle. Per questo
motivo si condanna lui stesso all'esilio e viene purificato da Te-
spio; si reca allora a D elfi e chiede al dio dove avrebbe dovuto
stabilirsi. Fu allora che, per la prima volta, la Pizia Io chiamò col 73 <
nome di Eracle; prima era chiamato Alcide. La Pizia gli disse di
stabilirsi a Tirìnto, e di servire per dodici anni Euristeo compien­
do le dieci imprese che gli sarebbero state ordinate: disse che in
questo modo, dopo averle compiute, sarebbe diventato immor­
tale.
5, 1. Udito ciò, Eracle si recò a Tirinto e si mise a fare quello 74 <
che gli ordinava Euristeo. Per prima cosa Euristeo gli ordinò di
portargli la pelle del leone di Nemea: era una belva invulnerabile,
generata da Tifone. M entre si recava ad affrontare il leone, Era­
cle giunse a Cleone; viene ospitato da un poveruom o, Molorco.
Molorco voleva fare un sacrificio e Eracle gli disse di attendere
fino al trentesimo giorno: se fosse tornato vivo dalla sua caccia,
avrebbe offerto il sacrificio a Zeus Salvatore; se invece fosse <
morto, allora Io avrebbe offerto a lui, come a un eroe. Eracle 75

cfr. Mythograpbi Vaticani I I 173 KuJcsér; Servio, a Virgilio, Acn. VI 391 141*1.
ΕύρυσθεΤ... 4π»τελεΤν: Diodoro Siculo, IV 10,7; Tzetzes, Cbii II 130-1; Igino, Fab.
30; Pediasimo, de Hercutis laboribus 1; //. X IX 131· 3; Od. X I610· 1; Nicola Damasce­
no, FGrHist 90 F 13; Tabula Albana, FGrHist 40, ic, 1 143-4. άθάνβτον... Eoi*
otìat: cfr. Bibl. II 7,7 [160]
5, 1-3. πρώτον μέν... χομίζειν: Diodoro Siculo, IV 11,3; Igino, Fab. 30,1; Quinto
Smirneo, VI 10B-11; Pediasimo, de Hercutis laboribus i; Tzetzes, Cbii II 131.; Esio­
do, Tbeog. 316-31; Ellanico, FGrHist 4 F 101; Paniassi, F 4 Bernabé; Euripide, Her.
fur. 359-63, 1171; BaccKilide, Epin. 9, 9 SnellMaehler; Teocrito, 15, 104-5; Ps.-E-
ratostene, Catasterismi 11; Pisandro, F 1 Bemabé; Pausanio, V 10,9. 15,7; Lucrezio,
V 14-5; Ecateo, FGrHist 1 F 13; Tabula Albana, FGrHist 40, ic, l; scolio a Pindaro,
Nem. 1, 49C; cfr. Anth. Pian. 94; Servio, a Virgilio, Aen. V ili 195 3-4. τοΟτο
δέ... γιγιννημίνον; Igino, Fab. 30,1; Pediasimo, de Hercutis laboribus 2; Diodoro
Siculo, IV 11,5; Teocrito 15, 171-5 5-8. ήλΟεν... έναγζε.ν: Pediasimo, de Her-
culis laboribus 3; Nonno, Dionysiaca X V II51-4; Servio, a Virgilio, Geor. Πί 19
I2 4 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

την Νεμέαν άφικόμενος καί τόν λέοντα μαστεύσας έτόξευσε τό


πρώτον* ώς δέ έμαθεν άίτρωτον όντα, άνατεινάμενος τό £όπαλον
έδίωκε. συμφυγόντος δέ εις <τό> άμφίστομον σπήλαιον αύτοΰ
τήν έτέραν ένωκοδόμησεν είσοδον, διά δέ τής έτέρας έπεισήλθε
τώ θηρίω, καί περιθείς τήν χείρα τώ τραχήλω κατέσχεν αγχώ ν
έως έπνιξε, καί θέμενος έπί τών ώ μω ν έκόμιζεν εις Κλεωνάς.
καταλαβών Βέ τόν Μ όλορχον έν τή τελευταία τών ήμερών ώς
νεκρώ μέλλοντα τό ίερεΐον έναγίζειν, σωτήρι θυσας Δ ιί ήγεν εις
Μυκήνας τόν λέοντα. Εύρυσθεύς δέ καταπλαγείς αύτοΰ τήν άν- η(
Βρείαν άπείπε τό λοιπόν αύτφ εις τήν πόλιν είσιέναι, δεικνύειν δέ
πρό τών πυλών έκέλευε τούς ΐθ λους. φασί Βέ ότι δείσας καί
πίθον έαυτώ χαλκοϋν είσκρυβήναι ύπό γην κατεσκεύασε, καί
πέμπων κήρυκα Κοπρέα Πέλοπος του Ή λείου έπέταττε τους
&θλους. ούτος δέ ΜΙφιτον κτεινας, φυγών είς Μυκήνας καί
τυχών παρ’ Εύρυσθέως καθαρσίων έκεΐ κατωκει. ι . δεύτερον -η
Βέ άθλον έπέταξεν αύτφ τήν Λερναίαν ΰδραν κτεΐναι* αυτή Βέ έν
τώ τής Λέρνης έλει έκτραφεΐσα έξέβαινεν είς τό πεδίον καί τά τε
βοσκήματα καί τήν χώραν διέφθειρεν. είχε δέ ή ΰΒρα ύπερμέ-
γεθες σώμα, κεφαλας έχον έννέα, τάς μεν όκτώ θνητάς, τήν Βέ
μέσην άθάνατον, έπιβάς οΰν αρματος, ήνιοχοΰντος Ίολά ου , πα- τ$
ρεγένετο είς τήν Λέρνην, καί τους μέν ίππους έστησε, τήν δέ
υδραν ευρών έν τινι λόφω παρά τάς πηγάς τής Ά μ υ μ ώ ν η ς, όπου

ιι . ένωκοδόμησεν: άνωκοδόμησεν A 14· Κλεωνάς; μυκήνας A 15 Μό­


λορχον: μόλορχον ARO 17· καταπλαγείς: καταλαβών A 17-8. άνδρείαν:
άνορίαν A 18. άπείπε τό λοιπόν: άπείπατο λοιπόν HA 10. ίαυτω: αύτω
A I είακρυβήναι: είς κρυβήν Ε είακρύβειν R ιΐσκρβ... OR* είσκρ... C | γην: γης
A 11. Κοπρέα: χόπρυα A | Ήλείου: ήλίου A 30 λόφω: τόπω L (V man.
1 mg.) I τάς πηγάς: ταΤς πηγαΐς Μ

ιι-3· είς <τό>... θηρίω: Diodoro Siculo, IV 11.3-41 Igino, Fab. 30.x; Pediasimo, de
Herculis hborìbui 4; Teocrito, 15, 168-9. 2.13-6 13-4. καί περιθείς... έπνιξε:
Diodoro Siculo, IV 11,4; Pediasimo, de Herculis laborìbvs 4; Tzetzes, Cbil. I l 1324
Teocrito, 15, 130*71; Sofocle, Trach. 1090-3; Ovidio, Mei. IX 197*8 14. θέμε*
νος έπΐ τών ώμων: Tzetzes, Cbil. Il 133; Igino, Fab. 30,1; Pediasimo, de Herculis
lobo ribus 4 15-6. καταλαβών... θύσας Διί: Pediasimo, de Herculis laboribus 4;
BIBLIOTECA Π, 5 ι ι 5

giunse a Nemea, andò alla ricerca del leone e dapprima gli scagliò
delle frecce; quando capì che era invulnerabile, lo inseguì bran­
dendo la clava. Il leone si rifugiò nella sua tana che aveva due en­
trate; E racle ne bloccò una ed entrò dall’altra per affrontare la
belva: con un braccio le circondò il collo e strinse fino a strango­
larla, poi se la caricò sulle spalle e la portò a Cleone. Era il trente­
simo giorno e Molorco stava per offrire il sacrificio a lui, pensan­
do che fosse morto: Eracle offrì il sacrificio a Zeus Salvatore e
portò il leone a M icene. Stupito del suo coraggio, Euristeo gli 76
proibì, per il futuro, di entrare in città, e gli ordinò di esporre i
suoi trofei fuori dalle porte. Dicono anche che, per paura, Euri­
steo fece collocare sotto terra un grande orcio di bronzo dove na­
scondersi, e ordinava a Eracle le imprese per mezzo dell’araldo
Copreo figlio di Pelope dell'Elicle. Q uesto Copreo aveva ucciso
Ifito, si era rifugiato a Micene e qui, dopo essere stato purificato
da Euristeo, si era stabilito. 1. La seconda impresa che Euri- 77
steo ordinò a Eracle fu quella di uccidere l ’idra di Lerna. Costei,
cresciuta nella palude di Lerna, si spingeva nella pianura e distrug­
geva il bestiame e il territorio: aveva un corpo enorme c nove te­
ste, di cui otto erano mortali e una, quella in mezzo, immortale.
Eracle sali su un carro, guidato da Iolao, giunse a Lerna, qui fermò 78
i cavalli, trovò l’idra su una collina presso le sorgenti di Amimone,

Servio, a Virgilio, Geor. Ili 19; Stazio, Siiti. IH 1,1.9-30 17-9. Εύρυαθ<ύς.. , τούς
&θλους: Tzetses, Chil. II 134-6; Pediasimo, de Hercuiis labonbus 5 10.
πίθον... χατισχιύασ»: Diodoro Siculo, IV 11,2. u . Κοπρία: Π. XV 639-41; ar-
ytmerttum a Euripide, Herac.; scolio a //. XV 639α 13-4. SeiWtpov 5i .. . βοράν:
Igino, Fab. 30,3; Quinto Smimeo, VI 111-9; Zenobio, VI 16; Tzetzes, Chil. Il 137;
Pediasimo, de Hercuiis kborìbus 5; Euripide, Her. fur. 419-11, 1174-5 Io*
Esiodo, Theog. 313-8; Ovidio, Met. IX 70-4; Pausatila, III 18,11, V 10,9, 16,7; Lu­
crezio, V 16-7; Ecateo, FGrHist 1 F 14; Tabula Albana, FGrHist 40, jc, 3; Servio, a
Virgilio, Aen. V ili 199 14-6. «ύτη δ έ... δι£φθ«ρ«: Ferecide, FGrHist 3 F 70;
Zenobio, VI 16 16-35. κίχε... Ανιφύοντο: Igino, Fab. 30,3; Tzetzes, Chil. li
137; Pediasimo, de Hercuiis labonbus 5-6; Zenobio, VI 16; Pisandro, F 1 Bernabé;
Diodoro Siculo, TV 11,5; Ovidio, Met. DC 70-1; Pausarne, Il 37,4; Servio, a Virgi­
lio, Aen. V il i 199
12.6 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

ό φωλεός αύτής υπήρχε, βάλλω ν βέλεσι πεπυρωμένοις ήνάγκα-


σεν έξελθεΐν, έκβαίνουσαν δέ αυτήν κρατήσας κατεΐχεν. ή δέ θα-
τέρω των ποδών ένείχετο περιπλακεΤσα. τφ βοπάλψ δε τάς κε- 79
φαλάς κόπτων ούδέν άνύειν ήδύνατο· μιας γάρ κοπτομένης κε-
35 φαλής δύο άνεφύοντο. έπεβοήθει δέ καρκίνος τη ΰδρ$ υπερμε­
γέθης, δάκνων τόν πόδα. διά τούτον άποκτείνας έπεκαλέσατο
καί αυτός βοηθόν τόν Ίόλα ον, δς μέρος τι καταπρήσας της
έγγυς ΰλης τοϊς δαλοΐς έπικαίων τάς άνατολάς των κεφαλών
έκώλυεν άνιέναι. καί τούτον τόν τρόπον τών άναφυομένων κε- 8ο
4ο φαλών περιγενόμενος, την άθάνατον άποκόψας κατώρυξε καί
βαρειαν έπέθηκε πέτραν, παρά τήν οδόν τήν φέρουσαν δια
Λέρνης εις Έ λαιουντα* τό δε σώμα τής ΰδρας άνασχίσας τη
χολή τούς όιστους εβαψεν. Εύρυσθεύς δέ εφη μή δεΐν καταριθμή-
σαι τούτον έν τοΐς δέκα τον ά θ λο ν ού γάρ μόνος άλλα καί μετά
45 Ίολά ου της ΰδρας περιεγένετο. 3· τρίτον άθλον έπέταξεν 8ι
αύτφ τήν Κερυνΐτιν έλαφον είς Μυκήνας εμπνουν ένεγκεΤν. ήν δέ
ή ϋλαφος έν Οίνόη, χρυσόκερως, Ά ρτέμ ιδος ιερά· διά καί βουλό-
μενος αύτήν Η ρ α κ λή ς μήτε άνελεΐν μήτε τρώσαι, συνεδίωξεν
8λον ένιαυτόν. έπεί δέ κάμνον τό θηρίον τη διώξει συνέφυγεν είς
50 όρος τό λεγόμενον Ά ρτεμ ίσιον, κάκείθεν έπί ποταμόν Λάδωνα,
τούτον διαβαίνειν μέλλουσαν τοξεύσας συνέλαβε, καί θέμενος
έπί τών ώμων διά τής Α ρκα δία ς ήπείγετο. μετ’ Α π ό λ λ ω ν ο ς δέ fa

31. βάλλων: βαλών £ | πεπυρωμένοις: πεπηρωμένοις O R aB 31*)· θατέρω:


θάττω 0 R“ θδττον veJ θάττον ABC 33 ένείχετο: ήνεΐχετο Λ 34- ήδύνα-
το: έδόνατο A 38. τών κεφαλών: τών^άναφυομένων κεφαλών A τών κεφαλών
τών άναφυομένων £ έπιφυομένων R" άναφυομένων Ο 39* ***?£
A 40· άποκόψας: άποκρυψας Β 4 1 · Έλαιουντα: έλεουντα ΕΑ 44
8έχα: δώδεκα ΕΑ ^6. Κερυνΐτιν: κερνήτιυ Ε κερνήτην A 5°· κάκείθεν:
έκεΐθεν A I Λάδωνα: λάδωνα καί A

55-6. έπεβοήθει... πόδα: Parnassi, F 6 Bernabé; Ellanico, FGrHtJf 4 E 103; Erodo


ro, FGrHist 31 F 13; Pediasimo, de Herculis laboribus 6; T2etzes, Cbii II 139; Igi­
no, de astronomia I I 13 37. βοηθόν τόν Ίόλαον: Esiodo, Tbeog. 317; Ellanico,
FGrHist 4 F 103; Erodoro, FGrHist 31 F 13; Diodoro Siculo, IV 11,6; Quinto Smir-
neo, VI 115-6; Euripide, lon 198; Zenobio, VI r6; Pediasimo, de Herculis labonbus
6; Tzetzes, Còti. II 144; Pausania, V 17,11 37-9. δς... άνιέναι: Diodoro Siculo,
BIBLIOTECA Π , j IV

dov’era la sua tana: colpendola con le frecce infuocate, la costrinse


a uscire, e quando fu uscita, Γ afferrò tenendola saldamente. Essa
si era avvinghiata a una delle sue gambe; lui, con la clava, troncava 79
le sue teste, ma non otteneva nulla perché, a ogni testa troncata,
ne nascevano altre due. Un granchio enorme venne in aiuto dell’i­
dra mordendo il piede di Eracle, ma Eracle lo uccise e chiamò a
sua volta in soccorso Iolao, che diede fuoco a una parte della selva
vicina e con ί tizzoni bruciò le teste dell'idra alla radice impeden­
do loro di rispuntare. Domate in questo modo le teste che rinasce- 80
vano, Eracle tagliò quella immortale, la seppellì lungo la strada
che da Lerna porta a Eleonte e vi collocò sopra un pesante maci­
gno. Poi squartò il corpo dell’idra e immerse le frecce nel suo fiele.
Euristeo però disse che non bisognava contare questa fra le dieci
imprese perché Eracle aveva vinto l'idra con l'aiuto di Iolao, e
non da solo. 3. La terza impresa che Euristeo ordinò a Eracle 81
fu di portare, viva, a Micene, la cerva di Cerinea, la cerva dalle
corna d ’oro, sacra ad Artemide, che si trovava a Oinoe. Non vo­
lendo né ucciderla né ferirla, Eracle la inseguì per un anno intero.
Sfinita per E se g u im e n to , la bestia si rifugiò sul monte chiamato
Artemisio, di lì raggiunse il fiume Ladone; e, mentre stava attra­
versandolo, Eracle la colpì con una freccia e la catturò; poi se la
caricò sulle spalle e si mosse attraverso l’Arcadia. Ma si imbatte 8a

IV 11,6; Ovidio, Met. IX 70-4. 191-3; Quinto Smirneo, VI 117-9; Euripide, Ion 194-
ioo, Her. fur. 419-11; Zenobio, VI 16; Pediasimo, de Hertulis laboribus 7; Tzetzes,
Chil. Π 144 41-3. ^f) χολί|... ϊββψιν: Pausania, li 37,4; Igino, Pah. 30,3; Dio­
doro Siculo, IV u,é; Zenobio, VI 16 45-6. τρίτον... Ελαφον: Diodoro Siculo,
IV 13,1; Igino, Fab. 30,5; Quinto Smirneo, VI 113-6; Tzetzes, Chil. li 165; Pedia­
simo, de Herculii laboribui 8; Euripide, Her. fur. 373-9; Callimaco, Dian. 107-9;
scolio a Pindaro, 01 . 3,508; Pausania, V 10,9; cfr. Tabula Albana, FGrH/si 40, ic,
4; Anth. Pian. 96; Servio, a Virgilio, Aen. V ili 199 47. χρυσόχβρως: Pisandro,
F 3 Bernabé; Tbeseis F 1 Bernabé; Ferecide, FGrHist 3 F 71; Pindaro, Ol. 3, 19;
Euripide, Her. fur. 37$; Diodoro Siculo, IV 13,1; Igino, Pah. 30,3 ; scoli a Pindaro,
Ol. 3, ^la, 33C-d; Quinto Smirneo, VI 115; Tzetzes, Chil. II 165; Pediasimo, de
Herculii laboribui 8 | Άρτέμώος ίιρά: Pindaro, O l 3, 19-30; Tzetzes, CJfU. II 166;
scolio a Pindaro, Ol. 3 5}c-e 51-4. μετ’ 'Απόλλωνος... χακμίμφίτο: Pediasi­
mo, de Herculis laboribus 9
12.8 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

"Αρτεμις συντυχοΰσα άφηρεΤτο, και τό ιερόν ζώον αύτής κτεί-


νοντα κατεμέμφετο. ό δέ ύποτιμησάμενος τήν άνάγκην, καί τόν
55 αίτιον είπών Εύρυσθέα γεγονέναι, πραΰνας τήν όργήν τής θεού
τό θηρίον έκόμισεν έμπνουν εις Μυκήνας. 4· τέταρτον άθλον 83
έπέταξεν αύτω τόν Έρυμάνθιον κάπρον ζώντα κομίζειν* τοΰτο
δέ τό θηρίον ήδίκει τήν Ψωφΐδα, όρμώμενον έξ ορούς δ καλού-
σιν Ερύμανθον, διερχόμενος ούν Φολόην έπιξενοΰται Κενταύρω
6ο Φ όλω , Σειληνοϋ καί νύμφης μελίας παιδί, ούτος Ήρακλεΐ μέν
όπτά παρείχε τα κρέα, αυτός δέ ώμοΐς έχρήτο. αιτοΰντος 8ε οΐ- 8^
νον Ήρακλέους, Εφη δεδοικέναι τόν κοινόν των Κενταύρων
άνοϊξαι πίθον* θαρρεΐν δε παρακελευσάμενος Η ρακλής αυτόν
ήνοιξε, καί μετ* ού πολύ της όσμής αίσθόμενοι παρήσαν οί Κέν-
65 ταύροι, πέτραις ώπλισμένοι καί έλάταις, έπί τό του Φόλου σπή-
λαιον. τους μέν ούν πρώτους τολμήσαντας εΐσω παρελθεΐν *Άγ-
χιον καί wΑγριον Η ρακλής έτρέψατο βάλλων δαλοΤς, τούς δέ
λοιπούς έτόξευσε διώκων 4χρι τής Μαλέας. έκειθεν δέ πρός
Χείρωνα συνέφυγον, δς έξελαθείς ύπό Ααπιθών δρους Πηλίου
το παρά Μαλέαν κατωκησε. τούτω περιπεπτωκότας τούς Κενταύ­
ρους τοξεύων ιήσι βέλος ό Η ρακλής, τό δέ ένεχθέν Ε λάτου δια
τοΰ βραχίονος τω γόνατι του Χείρωνος έμπήγνυται. άνιαθείς δε
Η ρακλής προσδαμών τό τε βέλος έξείλκυσε, καί δόντος Χείρω­
νος φάρμακον έπέθηκεν. άνίατον δέ Εχων τό Ελκος εις τό σπή-
75 λαιον άπαλλάσσεται. κάκεΐ τελευτήσαι βουλόμενος, καί μή δυ-

5). άφΌρεΤτο: άφηγέίτο Rfl 53*4- χτιίνοντα: κτίίναντα Ε Λ ^ Κμπνουν:


ίχπνουν Ra 58· ή δί«ι: ήδίχη R‘ 60. Σιιληνοδ: σιληνοΰ Α Ο 6ι.
Κενταύρων, ταύρων R* 6δ .τής όαμής: διά τής έαμής A 66. Μαλέας: μη·
λέας A 69. έξιλαθίϊς: έξεΧααβεΙς A O B C j Λαπιθών: λαπίθων A 7 1 - τω
γόνατι: τψ γονάτω Ε τό γόνατον Α Ο 74 άνίατον δέ 2χων: άνίατον ϊχων Ο j
τό Ελχος: τό βέλος C 75· άπαλλάστηται: άλλάσαεται ΕΑ

54· τήν άνάγχην: Pindaro, 01 . 3, 18; scolio a Pindaro, 01 . j, soa 55. πραΰ­
νας... τής 6eoG: Pediasimo, de Herculis bboribus 9 56-7. τέταρτον... κάπρον
Diodoro Siculo, IV 11,1; Igino, Fab. 30,4; Quinto Smirneo, VI 110-1; Tzetzes,
Cól/. I I 169; Pediasimo, de Herculis labonbus io; Pausarne, V 10,9. 16,7; VIU 14,5;
Sofocle, Truck. 1097; Ovidio, Met. IX 191-1; Lucrezio, V 15; cfr. Tabula Albana,
FGrHist 40, ic, 3-4; Servio, a Virgilio, Aen. V ili 199 59-60. έπιξενοΰται...
BIBLIOTECA Π , j 11^

in Artemide che era insieme con Apollo e la dea voleva portar­


gliela via rimproverandolo di voler uccidere un animale che le eia <
sacro. Eracle invocò la necessità e attribuì la responsabilità a Eu-
risteo e, avendo così placato la collera della dea, riportò la cerva
viva a Micene. 4. La quarta impresa che Euristeo ordinò a 83
Eracle fu quella di portargli, vìvo, il cinghiale delTErimanto:
questa fiera devastava la regione della Psofide, scendendo dal
monte chiamato appunto Erimanto. Di passaggio sul monte Fo-
Ioe, Eracle viene ospitato dal Centauro Folo, figlio di Sileno e di
una ninfa meliade. Folo servì a Eracle carni cotte, mentre lui
mangiava invece carni crude. Eracle chiese del vino, ma Folo ri- 84
spose che non osava aprire l'orcio che aveva in comune con i
Centauri. Poiché Eracle lo esortava a non avere paura, lo aprì e,
dopo poco, percependo l’aroma, i Centauri, armati di pietre e di
abeti, comparvero davanti alla caverna di Folo. 1 primi che osaro­
no entrare, Anchio e Agrio, Eracle li fece fuggire a colpi di tizzo­
ni ardenti, sugli altri scagliò delle frecce e li inseguì fino al monte
Malea. Qui essi si rifugiarono presso Chirone, che si era stabilito 85
sul monte dopo che i Lapiti lo avevano scacciato dal Pelia. Contro
i Centauri, stretti intorno a Chirone, Eracle scaglia una freccia
che trapassa il braccio di Elato e si conficca nel ginocchio di Chi­
rone. Addolorato, Eracle accorse, estrasse la freccia e applicò sul­
la ferita un farmaco che gli diede lo stesso Chirone. La ferita pe­
rò è incurabile e Chirone si apparta nella caverna: vuole morire e <

Φύλφ: Diodoro Siculo, IV 11,3; Tzetzes, Chil. I] 170; Pediasimo, de Hertulis ìabo-
rìbw io; Servio, a Virgilio, Aen. V ili 194 60-1. ΉραχλιΤ .. ίχρί^το: Pediasi-
mo, de Herculis laboribus io 61-3, ocBoixivat... πίθον: Diodoro Siculo, IV
il , 3; Tzetzes, Chil. II 171; Pediasimo, de Hertulis laboribus io; Stesi coro, PMGF S
19 64-6. τή< όσμής... σιτήλαιον: Diodoro Siculo, IV 11.,4; Quinto Smiraeo,
VI 173-$; Teocrito, 7, 149-50; Tzetzes, Chil. II 171; Pediasimo, de Herctilw labori·
hm 11; Pausania, ILI ιβ,ιο 66-8. πρώ τους,, itófruet: Diodoro Siculo, IV
11,5*6; Quinto Smirneo, VI 176-9; Tzetzes, Chil. Il 169, 173; Pediasimo, de Her-
culis laboribus 11; Sofocle, Trach. 1095*6; Euripide, Hef. fur. 364*7; Ovidio, Mei.
IX 191; cfr. Tabula Albana, FGrHhi 40, ic, 16 68-74. πρός Χιίρωνα... έ«ίθη-
xev: Diodoro Siculo, IV 11,8; cfr. Fcrecide, FGrHist 3 F 83 75-7. TtVcu-
τήσαι... άηέθβνιν: cfr. Bibl. II 5,11 (119); Luciano, Dial. mori. 8 ( l 6 ) . i
130 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

νάμενος έπείπερ άθάνατος ήν, άντιδόντος Δ ιί Προμηθέως αυτόν


άντ’ αύτοΰ γενησόμενον άθάνατον, ούτως άπέθανεν. οί λοιποί δέ 86
τω ν Κένταυρων φεύγουσιν άλλος ά λλα χή , καί τινές μέν παρεγέ-
νοντο εις δρος Μ αλέαν, Εύρυτίων δέ εις Φολόην, Νέσσος δέ έπί
8ο ποταμόν Ευηνον. τούς δέ λοιπούς ύποδεξάμενος Ποσειδών εις
Ε λευσίνα δρει κατεκάλυψεν. Φ όλος δέ έλκΰσας έκ νεκρού τό
βέλος έθαύμαζεν, εί τους τηλικούτους τό μικρόν διέφθειρε* τό δέ
της χειρός όλισθήσαν ήλθεν έπί τον πόδα καί παραχρήμα άπέ-
κτεινεν αύτόν. έπανελθών δέ είς Φ ολόην Η ρα κλή ς καί Φόλον 87
85 τελευτήσαντα θεασάμενος, θάψας αύτόν έπί τήν του κάπρου Θή­
ραν παραγίνεται, καί διώξας αυτόν έκ τίνος λόχμης μετά κραυ­
γής, είς χιόνα πολλήν παρειμένον είσωθήσας έμβροχίσας τε έκό-
μισεν είς Μυκήνας. 5· πέμπτον έπέταξεν αύτω άθλον των Αύ- 88
γείου βοσκημάτων εν ήμέρςι μι$ μόνον έκφορήσαι τήν ονθον. ήν
90 δέ ό Αύγείας βασιλεύς ’Ή λιδος, ώς μεν τινες είπον, παΤς
Ή λίο υ , ώς δέ τινες, Ποσειδώνος, ώς δέ ένιοι, Φόρβαντος, πολ-
λάς δε είχε βοσκημάτων ποίμνας. τούτψ προσελθών 'Ηρακλής,
ού δηλώσας τήν Εύρυσθέως έπιταγήν, έφασκε μΐφ ήμέρφ τήν
ονθον έκφορήσειν, εί δώσει τήν δεκάτην αύτω των βοσκημάτων.
95 Αύγείας δέ άπιστων ύπισχνεΐται. μαρτυράμενος δέ Η ρα κλή ς 89
τόν Αύγείου παΐδα Φ υλέα, τής τε αυλής τόν θεμέλιον διεΐλε καί

76. αύτόν: τόν ΕΑ 79 · Μαλέαν: μιθέην A 81-5. Φόλος h i... θάψας αύ­
τόν: έπανελθών hi είς Φολόην Ηρακλής καί Φόλον τελευτώντα θεασάμενος μετά
καί άλλων πολλών, έλκύσας (τι add. O R a) ix νεκρού τό βέλος έθαύμαζεν, εί τούς
τηλικούτους τό μικρόν διέφθειρε' τό δέ τής χειρός όλισθήσαν ήλθον έπί τόν παΐδα
καί παραχρήμα άπέκτεινεν αύτόν. θάψας Óè Φόλον 'Ηρακλής A (vide comm. ad
loc.) 8}. ήλθεν: ήλθον Ο 86. λόχμης: λόγχμης Β 87. παρειμένον εί­
σωθήσας: παρειμένον έμβροχίσας τε A 88. πέμπτον: πέμπτον μέν A 9).
έπιταγήν: υποταγήν R“ 95· Αύγείας: Αύγίας O R“ | μαρτυράμενος: μαρτυρου-
μένος A 96· Αύγείου: Αύγέου OR*

77-8- οί λοιποί δέ... φεύγουσιν: Diodoro Siculo, IV 11,6-7 81-5. Φόλος... θά-
φας: Diodoro Siculo, IV 11,8; Servio, a Virgilio, Aen. V ili 194 86-8. δι-
ώξας... είς Μυκήνας: Diodoro Siculo, IV 11,1; Quinto Smirneo, VI m -ι; Tzet-
BIBLIOTECA Π , 5

non può perché è immortale; ma quando Prometeo offri a Zeus


di diventare immortale al suo posto, solo allora egli potè morire. I 86
Centauri rimasti si disperdono in varie direzioni; alcuni raggiunse­
ro il monte Malea, Eurizione il monte Foloe, Nesso il fiume Eve-
no. Poseidone accolse gli altri a Eieusi e li nascose sotto una mon­
tagna. Folo, che aveva estratto una freccia da un cadavere, si stu­
piva che una cosa cosi piccola potesse provocare la morte di perso­
ne tanto grandi: ed ecco che la freccia gli scivolò di mano e lo colpi
al piede uccidendolo all’istante. Ritornato al monte Foloe, Eracle 87
trovò Folo morto e lo seppellì. Si rimise poi a dare la caccia al cin­
ghiale, lo stanò gridando, lo spinse, già sfinito, nella neve alta do­
ve riuscì a catturarlo al laccio e lo portò a Micene. 5. La quinta 88
impresa che Euristeo ordinò a Eracle fu quella di asportare, da
solo e in un solo giorno, il letame delle mandrie di Augia. Augia
era re dell'Elide, e secondo alcuni era figlio di Elio, secondo altri
di Poseidone, secondo altri ancora di Forbante. Possedeva molte
mandrie di bestiame. Eracle andò da lui senza rivelargli l’ordine
di Euristeo, e disse che avrebbe asportato il letame in un giorno
solo se gli avesse ceduto la decima parte delle sue mandrie. Augia
accetta senza prestargli fede. Eracle prese come testimone Fileo 89
figlio di Augia, aprì un varco alla base del recinto, dall’ altra parte

ze$, Chil. II 175*7; Pediasimo, de Herculis laboribus 11; Apollonio Rodio, 1 116-9;
scolio ad Apollonio Rodio, I 11.4-93; Erodoro, FGrHist μ F 14; Ovidio, Met IX
191 88-9. πίμπτον... βνθον: Diodoro Siculo, IV 13,3; Igino, Fab. 30,7; Quin­
to Smirneo, VI 131-6; Tzetzes, Chil, II 178-9; Pediasimo, de Herculis laboribus 11;
scolio ad Apollonio Rodio, 1 171*3; Pausania, V 10,9; scolio a Licofrone, 651; cfr.
Tabula Albana, FGrHist 40. ic, 6; Servio, a Virgilio, Aen. V ili 199 90-1. 6
Αυγείας... παις ’ Ηλίου: Tzetzes, Chil. II 180; Pediasimo, de Herculis laboribus 13;
Apollonio Rodio, I 1 7 1 - 3 . IH 361-3; Teocrito, 15.54: Pausania, V 1,9, scolio ad
Apollonio Rodio, 1 171-3 91. Ποσβιδωνος: Tzetzes, Chil. I I 180 1 Φδρβαντος:
Tzetzes, Chil. Il 179; Pediasimo, de Herculis laboribus 13; scolio ad Apollonio Ro­
dio, I Γ71-3 9 ì_4- (Ali ήμίρ? τήν 6 v0ov: Igino, Fab. ^0,7; Pediasimo, de Hercu­
lis laboribus 13; Pausania, V 1,9 94. τήν δικάτην «ότω: Tzetzes, Chil. Π 181;
Pediasimo, de Herculis laboribus 13; Pausania, V 1,9 95-6. μαρτυράμβνος...
Φυλία: Pediasimo, de Herculis laboribus 14
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

τόν 'Αλφειόν καί τον Πηνειόν σύνεγγυς ζέοντας παροχετεύσας


έπήγαγεν, εκρουν δι* άλλης έξόδου ποιήσας. μαθών δέ Αύγείας
ότι κατ' έπιταγήν Εύρυσθέως τοΰτο έπιτετέλεσται, τόν μισθόν
ιοο ούκ άπεδίδου, προσέτι δ ’ ήρνεΤτο καί μισθόν ύποσχέσθαι δώσειν,
καί κρ(νεσθαι περί τούτου Ετοιμος Ελεγεν είναι, καθεζομένων δέ
των δικαστών κληθείς ό Φυλευς ύπό Ή ρακλέους τοΰ πατρός κα·
τεμαρτύρησεν, είπών όμολογησαι μισθόν δώσειν αύτώ. όργι-
σθείς δέ Αυγείας, πριν την ψήφον ένεχθήναι, τόν τε Φυλέα καί
ιο^ τόν Ή ρακλέα βαδίζειν έξ Ή λ ιδ ο ς ίκέλευσε. Φυλευς μέν ούν είς 9ι
Δουλίχιον ήλθε κάκεΐ κατώκει, Η ρα κλή ς δέ είς ’Ή λενον πρός
Δεζαμενόν ήκε, καί κατέλαβε τούτον μέλλοντα δι’ άνάγκην
μνηστεύειν Εύρυτίωνι Κενταύρω Μ νησιμάχην τήν θυγατέρα*
ύφ’ οΰ παρακληθείς βοηθεΐν έλθόντα έπί τήν νύμφην Εύρυτίωνα
no άπέκτεινεν. Εύρυσθεύς δέ ούδέ τούτον έν τοις δέκα προσεδέξατο
τόν άθλον, λέγω ν έπί μισθώ πεπράχθαι. 6. Εκτον έπέταξεν φ
5 θλον αύτώ τάς Στυμφαλίδας όρνιθας έκδιώξαι. ήν δέ έν Στυμ-
φάλω πόλει τής Α ρκ α δ ία ς Στυμφαλίς λεγομένη λίμνη, πολλή
συνηρεφής ύλη* είς τούτην δρνεις συνέφυγον άπλετοι, τήν άπό
ιι 5 των λύκων ίρπαγήν δεδοικυΤαι. άμηχανοΰντος ούν Ή ρακλέους 93
πώ ς έκ τής ύλης τάς όρνιθας έκβάλη, χάλκεα κρόταλα δίδωσιν
αύτώ Ά θ η ν α παρά Η φαίστου λαβοΰσα. ταΰτα κρούων έπί τίνος

47- τόν Αλφειόν καί τόν Πηνειόν: τόν 'Αλφειόν ποταμόν καί τόν Πηνειόν A τόν
^Αλφειόν καί τόν Πηνειόν ποταμόν £ 9 8· Cxpouv: έκρρουν Β ιοί. τούτου:
τούτον fi 104. Αύγείας: Αύγέας Ο ιο6. Δουλίχιον: δολίχιον A 107.
Δεξαμενόν: προαΒεξάμενον A [ ήκε: xdxcX κατφχει add. A 107-8. Δεζαμενόν...
μνηατεύειν: om. R" 110. δίχα; δώδεκα ΕΑ iid. δρνεις: Λρνις ΕΑ ιιι,
ίπί: ύπό A

97-8- τόν 'Αλφειόν καί τόν Πηνειόν... ποιήοας: Diodoro Siculo, IV 13.); Quinto
Smirneo, VI 134*5; Tzetzes, Chil. II 181-3; Pediasimo, de Hereulis laboribus 14;
Igino, Fab. 30,7; Pausatila, V 1,10; Servio, a Virgilio, Aen. V il i 199 98-101.
μαθών SÌ Αυγείας... είναι: Pediasimo, de Hereulis laboribus 14; Tzetzes, Chil II
184; Pausania, V i . i o 101-3. χαθεζομένων... χατεμαρτύρησεν: Pediasimo, de
Hereulis laboribus 15; Tzetzes, Chtl. II 185; Pausania, V 1,10. 3,1 104-5, Αυ­
γείας... Ιχέλευοε: Pediasimo, de Hereulis laboribus 15; Pausania, V 1,10 105-6.
Φυλεύς... ήλθε: Pediasimo, de Hereulis laboribus 15; Tzetzes, C h il II 186; II Π
BIBliOTECA II, 5 ^3

praticò uno sbocco e, dopo aver deviato le acque delTAlfeo e del


Peneo che scorrevano vicine, ve le fece passare. Ma Augia, quan­
do seppe che tutto era stato fatto per ordine di Euristeo, non so­
lo si rifiutava di dargli il compenso, ma negava anche di averglie­
lo promesso e diceva di essere pronto ad andare in giudizio per
questo. Quando i giudici si furono seduti, Fileo, convocato da 90
Eracle, depose contro il padre, dicendo che aveva promesso di
dare a Eracle un compenso. Allora Augia si infuriò e, prima anco­
ra della votazione, ingiunse a Fileo e a Eracle di andarsene dal- <
l’Elide. Fileo sì recò a Dulichio, dove si stabilì; Erede andò a 91
Oleno, da Dessameno: lo trovò mentre, costretto dalla necessità,
stava per dare in sposa sua figlia Mnesimache al Centauro Euri-
zione; Dessameno gli chiese aiuto ed Eracle uccise Eurizione che
era venuto a prendere la sposa. Ma neppure questa Impresa Euri-
steo volle contare fra le dieci, dicendo che l’aveva compiuta die­
tro ricompensa. 6. La sesta impresa che Euristeo ordinò a Era- 93
eie fu di cacciare gli uccelli dalla palude Stinfalide. Vi era, a Stin­
talo, città dell’Arcadia, una palude denominata Stinfalide, cir­
condata da una fitta foresta dove avevano trovato rifugio moltis­
simi uccelli che temevano di cadere in preda ai lupi. Eracle non 93

sa come fare per scacciare gli uccelli dalla foresta; allora Atena gli
dà dei crotali di bronzo che aveva avuto da Efesto. Salito su

618*9; scolio a ll. Il 6199; Pausarne, V 3,3 106*8. Η ρακλής... Μνησιμάχην:


Bacchilide, fr. 44 SneU-Maehler; Diodoro Siculo, IV 33,1; Pausami, VII
ιθ,ι io9*io. Εύρυτίωνα άπέχτ&ινιν: Diodoro Siculo» IV 33,1; Pediasimo, de
Hertuln laboribus 15 m -ι. ϊκτον... δρνιθας ίχδιώζαι: Diodoro Siculo. IV
13,1; Igino, Fab. 30,6; Apollonio Rodio, II 1031*7; Quinto Srairoco, VI 117-31;
Tzetzes, Chìl. I I 191-1; Pediasimo, de HercuUs laboribus 16; Pausarli*, V 10,9; Ovi­
dio, Mei. IX 187; Servio, a Virgilio, Aeri. V ili 199; Lucrezio, V 19; cfr. Tabula Al·
barn, FGrtìist 40, ic, s 111-4. ήν S I... CXiq: Diodoro Siculo, IV 13,1; Tzetzes,
Chìl. II 191; Pediasimo, de HercuUs laboribus 26; Strabone, V il i 6,8 (C
371) 114. 0 pvct<... faXttoi: Pediasimo, de Hereulis laboribus 16; Servio, 8 Vir­
gilio, Aen. V ili 199 1x6-8. χάλκια κρόταλα... έφ5β»ι: Diodoro Siculo, IV
13,1; Apollonio Rodio, 11 1053*7; Tzetzes, Chìl l i 191; Pediasimo, de Hereulis la­
boribus 17; Strabone, V i l i 6,8 (C 372); scolio ad Apollonio Rodio, I I 1051-7»; Fere-
cide, FGrHist 3 F 71; Ellanico, FGrHtst 4 F io4e-b; Pi Sandro, F 4 Bernabé
!}4 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

ορούς τή λίμνη παρακειμένου τάς όρνιθας έφόβει* αι δε τον δοϋ-


πον ούχ ύπομένουσαι μετά δέους άνίπταντο, καί τούτον τόν τρό­
πον 'Ηρακλής έτόξευσεν αύτάς. γ. έβδομον έπέταξεν δθλον 94
τον Κρήτα άγαγεΐν ταύρον, τούτον Ά κουσίλαος μέν είναι φησι
τόν διαπορθμευσαντα Ευρώπην Δ ιί, τινές δε τον υπό Ποσειδώ-
νος άναδοθέντα έκ θαλάσσης, δτε καταθύσειν Ποσειδώνι Μίνως
είπε το φανέν έκ της θαλάσσης, καί φασι θεασάμενον αυτόν τοΰ
ταύρου τό κάλλος τούτον μέν είς τά βουκόλια άποπέμψαι, θΰσαι
δέ άλλον Ποσειδώνι* έφ’ οΐς όργισθέντα τόν θεόν άγριώσαι τόν
ταύρον, έπί τούτον παραγενόμενος είς Κρήτην Η ρ α κ λή ς, έπειδή 95
συλλαβεΐν άξιοΰντι Μ ίνως ειπεν αύτώ λαμβάνειν διαγωνισα-
μένω, λαβών καί προς Εύρυσθέα διακομίσας έδειξε, καί τό λοι­
πόν είασεν άνετον* ό δέ πλανηθείς είς Σπάρτην τε καί Α ρκαδίαν
άπασαν, καί διαβάς τόν ‘ Ισθμόν, είς Μαραθώνα της Α τ τ ικ ή ς
άφικόμενος τούς έγχωρίους διελυμαίνετο. 8. όγδοον άθλον
έπέταξεν αύτφ τάς Διομήδους τοΰ Θρ$κός ίππους εις Μυκήνας
κομίζειν* ήν δέ ούτος ’Ά ρεος καί Κυρήνης, βασιλεύς Βιστόνων
έθνους Θρ^κιου καί μαχιμω τάτου, είχε δέ άνθρωποφάγους ίπ ­
πους. πλεύσας ούν μετά τώ ν έκουσίως συνεπομένων καί βιασά-
μενος τούς έπί ταΐς φάτναις τών Ιππων ύπάρχοντας ήγαγεν έπί
τήν θάλασσαν, τώ ν δέ Βιστόνων σύν δπλοις έπιβοηθούντων τάς 97

ιι8. παρα«ιμένου: πίριχειμένου A n i. φησι: φασί Β 113-4. tfxa... θαλάσ­


σης: om. R* ΐ2.$. άποπία.ψαΐ; άποπέμπειν A ιι6 . συλλαβεΤν: λαβείν
A 12.9.λαβών καί: καί Χαρών A 133. Μυχήνας: Μυκήνους R

ιιο . Ηρακλής... αύτάς; Igino, Fab. 30,6; Diodoro Siculo, IV 11,a.; Quinto Smir-
neo, VI 2.30-1; Tzetzes, Chil. II 191-1; Pediasimo, de Herculis laboribus 17; Strabo*
ne, V ili 6,8 (C 371); Ferecide, FGrHist 3 F 71; EUanico, FGrHist 4 F 1048; Pausa­
tila, VIU 11,4 n o -ι. έβδομον... ταύρον: Diodoro Siculo, IV 13,4; Igino, Fab.
30,8; Quinto Smirneo, VI 136-40; Tzetzes, Chil. I I 193; Pediasimo, de Herculis la­
boribus 18; Pausania, V 10,9; Ovidio, Mct. IX 189; Lucrezio, V 16; cfr. Tabula A l­
bana, FGrHist 40, ic, 7 ru . Άκουσίλαος: Acusilao, FGrHist 1 F 19 111.
Ευρώπην Διί: Tzetzes, Chil. II 194; cfr. Bìbl. III i ,i [r] 111-7. ύ«ό Ποσιιδώ-
νος... τόν ταύρον: Tzetzes, Chil. II 195-6; Pediasimo, de Herculis laboribus 18-9;
Pausania, I 17,9; cfr. Btbl ΙΠ 1,4 [8-9] 11.7-30. παραγενόμενος... άνετον:
Diodoro Siculo, IV 13,4; Igino, Fab. 30,8; Tzetzes, Chil. II 197; Pediasimo. de
BIBLIOTECA Π , y ϊ >5

un’ altura situata vicino al lago, Erode li faceva risuonare e spa­


ventava gli uccelli: non sopportando il rumore, essi volarono via
atterriti; così E rade potè colpirli con le sue frecce. y. La setti- 94
ma impresa che Euristeo ordinò a Eracle fu di riportare il toro di
Creta. Secondo Acusilao, era il toro che aveva trasportato Euro­
pa dal mare per Zeus; secondo altri era quello che Poseidone ave­
va fatto uscire dal mare quando Minosse aveva dichiarato che
avrebbe sacrificato a Poseidone ciò che sarebbe apparso dal mare.
E dicono anche che, vista la bellezza del toro, Minosse lo mandò
tra le sue mandrie e a Poseidone ne sacrificò un altro; e che il dio,
adirato per questo, rese l’animale furioso. Eracle, giunto a Creta 95
alla ricerca d d toro, chiese aiuto a Minosse, che gli disse di cattu­
rare la bestia lottando con essa; egli catturò il toro, lo portò a Eu­
risteo e glielo fece vedere; poi però lo lasciò libero. Il toro andò
errando fino a Sparta e per tutta l’Arcadia, passò oltre l’Istmo,
giunse in Attica, a Maratona, e qui recava danno agli abitan­
ti. 8. L’ottava impresa che Euristeo ordinò a Eracle fu di ri- 96
portare a Micene le cavalle di Diomede di Tracia. Figlio di Ares e
di Cirene, Diomede era re dei Bistoni - popolo della Tracia mol­
to bellicoso - e aveva delle cavalle antropofaghe. Eracle si imbar­
ca con alcuni seguaci volontari e, dopo aver sopraffatto coloro
che sorvegliavano le mangiatoie delle cavalle, le portò verso il
mare. Ma i Bistoni si armano e accorrono, allora Eracle affidò le 97

Hereulis laboribui 19; Quinto Smirneo, VI 136-8 3 8è πλανηθείς...


διύυμαίνετο: Tzetzes, Cbil. II 196; Pediasimo, de Hereulis laboribus 19; Diodoro
Siculo, IV 13,4; Pausarne, I 17,10; cfr. Bibl. Ili 15,7 [109], Epitome 1,5*6 131·
4. βγδοον... κομίξειν: Diodoro Siculo, IV 15,3; Igino, Fcb. 30,9; Quinto Smirneo,
VI 145-8; Tzetzes, C bil I I 199-300; Pediasimo, de Hereulis laboribus 10; Euripide,
Her. fur. 380-3, Ale. 483; Tabula Albana, FGrHist 40, ic, 7-8; Strabene, VII fr. 43;
Lucrezio, V 30-1; Servio, a Virgilio, Aen. V il i 1.99 134. “Apeo< xal Κυρήνης:
Euripide, Ale. 498 135-6. βϊχε δέ... Ιππους: Diodoro Siculo, IV 15,3; Igino,
Fab. 30,9; Filostrato, Imapnes II 15; Quinto Smirneo, VI 147; Tzetzes, Cbil. II
199; Pediasimo, de Hereulis laboribus 10; Ovidio, Met. IX 194-3; Euripide, Her.
fur, 381-5, Ale. 495-6 136-8. πλεύσβς... θάλασσαν: Tzetzes, Cbil. Il 301; Pe­
diasimo, de Hereulis laboribus 11 138. των hi Βιστάνων: Pediasimo, de Hercu-
lis laboribus 11
136 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

μέν ίππους παρέδωκεν ’ Αβδήρω φυλάσσειν οΰτος δέ ήν Έ ρμου


ι4ο παϊς, Λοκρός έζ Ό ποΰντος, Ή ρακλέους ίρώμενος, ον αί ίπποι
διέφθειραν έπισπασάμεναι* πρός δέ τους Βίστονας διαγωνισάμε-
νος καί Διομήδην άποκτείνας τούς λοιπούς ήνάγκασε φεύγειν,
καί κτίσας πόλιν "Αβδηρα παρά τον τάφον του διαφθαρέντος
Ά βδή ρ ο υ, τάς ίππους κομίσας ΕύρυσθεΤ έδωκε. μεθέντος δε αύ-
ΐ45 τάς Εύρυσθέως, εις το λεγόμενον δρος "Ο λυμπον έλθοΰσαι προς
τω ν θηρίων άπώλοντο. 9 · ένατον άθλον Ή ρ α κλεϊ έπέταξε ζω- 98
στηρα κομίζειν τον 'Ιππολύτης. αΰτη δέ έβασίλευεν *Αμαζόνων,
άϊ κατωκουν περί τον θερμώ δοντα ποταμόν, Εθνος μέγα τά κα­
τά π ό λεμ ο ν ήσκουν γάρ άνδρίαν, καί εϊ ποτέ μιγείσαι γεννή-
150 σειαν, τά θήλεα έτρεφον, καί τούς μέν δεξιούς μαστούς έξέθλι-
βον, ινα μή κωλύω νται άκοντίζειν, τούς δέ άριστερούς ειων, ΐνα
τρέφοιεν. είχε δέ 'Ιππολύτη τόν "Αρεος ζωστήρα, συμβολον τοΰ
πρωτεύειν άπασών. έπί τούτον τόν ζωστήρα Η ρ α κλή ς έπέμπε- 99
το, λαβεΐν αυτόν έπιθυμούσης της Εύρυσθέως θυγατρός ’ Αδμή-
ΐ5 5 της. παραλαβών οΰν έθελοντάς συμμάχους έν μιφ νηί έπλει, καί
προσίσχει νήσω Π άρω, ήν κατωκουν οί Μ ίνωος υιοί Εύρυμέδων
Χρυσής Ν ηφάλιων Φ ιλόλαος, άποβάντων δέ δύο των έν <τη)
νηί συνέβη τελευτήσαι ύπό των Μ ίνωος υ ιώ ν υπέρ ών άγα-

ΐ)9· Άβδήρω: αύδήρω vel άνδήρω Λ 141. ήνάγκασε: ήνάγχαζε A 145.


Άβδηρα: αΰδηραν R άνδηρον A 144· Άβδήρου: αύδήρω vcl άνδήρφ A
άβδήρω Ε | τάς: τούς A 146. Ή ραχλιΐ έπέταξε: ήρακλής έπετάγη Ε 151.
τους όέ άριστερούς: τάς δέ άριστεράς R 155. Ζπλιΐ: π λιΐ Ε 156. ήν: καί A
I Μίνωος: Μίνωνος OR" 157 Χρώσης: καί χρώσης A | άποβάντων: άπό
πάντων A | δύο: om. Ra

139· Άβδήρφ φυλάσσειν: Tzetzes, Chil. II 305; Pediasimo, de Hereuiis iaboribus


II 140-1. Ήρακλέους... έπισπασάμεναι: Tzetzes, Chil. Il 303-4; Pediasimo, de
Hercuià Iaboribus 21; Filostrato, Ima&nes Π 15; Ellanico, FGrHist 4 F 105; Strabo-
ne, VII fr. 46 142.. Διομήδην... φεύγειν: Quinto Smimeo, VI 147-8; Tzetzes,
Còti. II 301-1; Pediasimo, de Hereuiis laboùbus 11; Diodoro Siculo, IV 15,3; O vi­
dio, Met. IX 195-6; Pausania, III 18,n ; Tabula Albana, FGrHist 40, la, 104-
6 143. κτίσας πάλιν Άβδηρα: Tzetzes, Chil. II 306; Pediasimo, de Hereuiis la-
boribus u ; Filostrato, Imapnes II 15; Ellanico, FGrHist 4 F 105; Tabula Albana,
FGrHist 40, la, 86-7; Strabene, VII £r. 43, 46; Macone, in Ateneo, V ili 349
b 145-6. έλθοΰσαι... άπώλοντο: Tzetzes, Chil. II 307-8; Pediasimo, de Hercu-
BIBLIOTECA Π , f *37

cavalle alla custodia di Abdero; costui era figlio di Ermes, locrese


di Opunte, amato da Eracle: le cavalle lo uccisero, facendolo a
pezzi. Nella lotta contro i Bistoni, Eracle uccise anche Diomede
e costrinse gli altri alla fuga. Poi fondò la città di Abdera presso
la tomba di Abdero, portò le cavalle a Euristeo e gliele consegnò.
Euristeo però le lasciò andare: esse raggiunsero il monte chiama­
to Olimpo, dove morirono sbranate dalle belve. 9. La nona im- 98 <
presa che Euristeo ordinò a Eracle fu di portargli la cintura di Ip­
polita. Ippolita era la regina delle Amazzoni, una grande popola­
zione dedita alla guerra che viveva presso il fiume Termodonte.
Erano donne che avevano abitudini virili e, se si univano a degli
uomini e avevano figli, allevavano le femmine, atrofizzavano loro
il seno destro perché non impedisse di lanciare il giavellotto, e la­
sciavano libero il sinistro perché potessero allattare. Ippolita pos­
sedeva la cintura di Ares, segno della sua supremazia su tutte le
Amazzoni. Eracle fu mandato a prendere questa cintura, perché 99
la figlia di Euristeo, Admeta, desiderava possederla. Con dei
compagni volontari e una sola nave, Eracle prende il mare e ap­
proda all'isola di Paro dove vivevano i figli di Minosse, Eurime-
donte, Crise, Nefalio e Filolao. Accadde però che due dei compa­
gni di Eracle, sbarcati dalla nave, furono uccisi dai figli di Minos-

lis laborìbus zi; Diodoro Siculo, IV 15,4 146*7. Ενατον έθλον... Ίχηολύτηζ :
Diodoro Siculo, IV i 6 , i ; Igino, Fab. 30,10; Quinto Smiineo, VI 140$; Tzetzee,
Chil. II 309; Pediasimo, de Herrulìs labortbus 11; Euripide, Her. fui. 406*16 ; Pausa­
rne, V 10,9; scolio ad Apollonio Rodio, l i 777-9; scolio a Licofrone, 1319; Apollo­
nio Rodio, II 778-9; Tabula Albana, FGrHist40. ic, $*9; cfr. Zenobio, V 3); Tzet-
zes, Antebom. 11-3; Ellenico, FGrHist 4 F 106; Servio, a Virgilio, Aen. V ili 199;
cfr. Ibico, PMGF ir. 1.99 148. «tpt τόν... ποταμών: Diodoro Siculo, IV 16,1;
Pediasimo, de Herculis laborìbus z i; Tabula Albana, FGrHist 40, ia, 96-9; Lisia,
Ep. 4; cfr. Eforo, FGrHist 70 F 6ob 149-5 Tloxouv... fra Tpipowv: ÉU&nico,
FGrHist 4 F 107, 167C; Diodoro Siculo, II 45,3; Pediasimo, de Herculis laborìbus
2.1; cfr. Apollodoro di Atene, FGrHist 144 F 157* l 51-*V· ΜΑρ*ος ζωστήρα...
πρωτεύειν: Pediasimo, de Herculis labortbus zz; Zenobio, V 33 154-5. taifo-
μούσης... Άδμήτης: scolio a Licofrone, 132.7; Tzetzes, Ckìl. H 310; Pediasimo, de
Herculis laborìbus 11; Erodoro, in scolio a Tzetzes, Antebom. 2.1 156-61. oi
Μίνωο< υιοί... δύο λαβεΐν: cfr. Bibl. I li 1,1 [7]
138 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

νακτών Η ρ α κλή ς τούτους μέν παραχρήμα άπέκτεινε, τους δέ


iéo λοιπούς κατακλείσας έπολιόρκει, ϊω ς έπιπρεσβευσάμενοι πάρε-
κάλουν άντί τω ν άναιρεθέντων δύο λαβεΐν, ους άν αυτός θελή-
σειεν. ό δέ λύσας την πολιορκίαν, καί τούς Ά νδ ρόγεω τοΰ Μίνω- ιοο
ος υιούς άνελόμενος Α λ κ α ίο ν καί Σθένελον, ήκεν εις Μυσ(αν
πρός Λύκον τόν Δασκύλου, καί ξενταθείς υπό < ... ) τοΰ Βεβρύκων
ιέ 5 βασιλέως συμβαλόντων, βοηθών Λύκω πολλούς άπέκτεινε, μεθ’
ών καί τόν βασιλέα Μύγδονα, άδελφόν Ά μ ύ κ ο υ . καί της Β ε­
βρύκων πολλήν άποτεμόμενος γην Ιδωκε Λύκω* ό δέ πάσαν
έκείνην έκάλεσεν Ή ράκλειαν. καταπλεύσαντος δέ εις τόν έν Θε- ιοί
μισκύρςι λιμένα, παραγενομένης εις αύτόν Ίππολύτης καί τίνος
170 ήκ<π χάριν πυθομένης, καί δώσειν τόν ζωστήρα ύποσχομένης,
'Ή ρα μιςί των 'Α μαζόνω ν είκασθεΤσα τό πλήθος έπεφοίτα, λέ-
γουσα ότι τήν βασιλίδα άφαρπάζουσιν οί προσελθόντες ξένοι, α! ioa
δέ μεθ* δπλων έπί τήν ναΰν κατέθεον σύν ϊπποις. ώς δέ είδεν αύ-
τάς καθωπλισμένας Έ ρ α κ λ ή ς, νομίσας έκ δόλου τούτο γενέ-
J75 σθαι, τήν μέν Ίππολύτην κτείνας τόν ζωστήρα άφαιρεΐται, πρός
δέ τάς λοιπός άγωνισάμενος άποπλεΐ, καί προσίσχει Τροίςι.
συνεβεβήκει 8έ τότε κατά μήνιν Α π ό λ λ ω ν ο ς καί Ποσειδώνος 103
άτυχεΐν τήν πόλιν, Α π ό λ λ ω ν γάρ καί Ποσειδών τήν Λαομέδον-c
τος υβριν πειράσαι θέλοντες, είκασθέντες άνθρώποις ύπέσχοντο
ιΒο έπί μισθώ τειχιεΐν τό Πέργαμον, τοΐς δέ τειχίσασι τόν μισθόν

ιύ). καί Σθένελον: om. R* ι66. Μύγδονα: μύγαονα A | τής: τήν A 167
πολλήν: πόλιν A 168. χαταπλεύσαντος: καταπλεύσας A 168-9. έν θεμι-
οχύρφ: έθεμιαχύρφ £ έν μισχύρφ R‘B έν μισώρφ C 169- ε(ς: ώς A 169-70·
τίνος ήχοι χάριν; τίνος χάριν ήχοι Ε 170. ύποσχομένης: ύπισχνουμένης
ΕΑ 171. άφαρπάζουσιν: άρπάζουσιν A | προσελθόντες: προσιόντες R* 174·
δόλου: Βήλου A 179· ύπέσχοντο: ύπέσχετο Β ι8ο. τειχιεΐν: τυχιεΐν 0 R‘ |
τειχίσασι: τυχίσασι R*

163-3. ήκεν είς Μυσίαν... άπέχτεινε: Tzetzes, Cbil. II 311-4; scoli ed Apollonio Ro­
dio, Il 758, 780-33 168. έχάλεσεν Ήράχλειαν: Tzetzes, Cbil. II 313-6; Tabula
Albana, FGrH ist 40, ia, m - i 169-70. 'Ιπχολύτης... ύποσχομένης: scolio a l i-
BIBLIOTECA Π , j *39

se; Eracle, sdegnato, uccise i figli di Minosse all’istante, poi strin­


se d ’assedio gli altri abitanti deH’isola finché questi gli mandaro­
no degli ambasciatori per invitarlo a prendere, in cambio dei
compagni uccisi, due di loro, quelli che avesse voluto. Allora Era* 100

eie tolse l'assedio, prese con sé Alceo e Stendo, figli di Androgeo


figlio di Minosse, e si recò in Misia da Lieo figlio di Dascilo, che
gli diede ospitalità; <... ) quando furono attaccati dal re dei Bebri-
ci, Eracle diede aiuto a Lieo e uccise molti nemici, tra i quali an­
che il re Migdone, fratello di Amico. Tolse ai Bebrici una gran
parte della loro terra e la diede a Lieo che chiamò tutto quel terri­
torio col nome di Eraclea. Q uando Eracle approdò al porto di Te- IOI
miscira, Ippolita andò da lui, gli chiese perché fosse venuto e pro­
mise di dargli la cintura; ma Era, assunte le sembianze di un’A ­
mazzone, andava tra la gente dicendo che gli stranieri appena
giunti volevano rapire la regina. Le Amazzoni vestirono le armi e 109

si lanciarono a cavallo verso la nave. Quando le vede armate, Era­


cle, pensando a un agguato, uccide Ippolita, le toglie la cintura e,
dopo una battaglia con le altre Am azzoni, prende il mare e appro­
da a Troia. In quel tempo, a causa dell’ira di Apollo e Poseidone, IO3

la città si trovava a mal partito. Era accaduto infatti che Apollo e


Poseidone, volendo mettere alla prova l’arroganza di Laomedon-
te, avevano assunto aspetto umano e si erano impegnati a fortifi­
care, dietro compenso, la città di Pergamo. M a quando ebbero <

cofrone, 1)17; Pediasimo, de Herculis laboribus 3.3 171-1. “Ηρα... ξένοι: scolio
a Licofrone, 1317; Pediasimo, de Herculis labonbus 13; Zenobio, V 33; Erodoro, in
scolio a Tzetzes, A n te h o m . 1 1 173-6. ώς Si ctSev... Τροίφ: scoli a Licofrone,
1317. 131.9; Ovidio, Mei. IX 189; Tzetzes, C b tl. II 317-8; Zenobio, V 33; Pediasi-
mo, de Herculis laboribus 14; Diodoro Siculo, IV 16,4; Apollonio Rodio, II 964-9;
Euripide, Her. fur, 413; Pausania, V 2.5,11; cfr. Pindaio, ir. 171,3 Maehler; Tabula
A lb a n a , F G r H is t a o , la, 100-1 178-80. Ά η ά λλω ν... tò Πέργαμον: I l VII 432.·
3, XXI 441-57; Ellanko, FGrHist 4 F i6a-b; scolio a Licofrone, 34; Diodoio Sicu­
lo, IV 41,1; Igino, Fab. 89,1; Ovidio, Met. XI 199-104; Pindaro, ΟΙ. Θ, 31-3; Ero­
doro, F G r H is t 31 F 2.8; Servio, a Virgilio, Aen. V ili 137; M y ih o & u p h i V atican i 1 133,
I I 110 Kulcsar; cfr. Luciano, de sacrificzis 4
14 0 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

ούκ άπεδίδου. διά τοΰτο Α π ό λ λ ω ν μέν λοιμόν έ'πεμψε, Πο-


σειδών δέ κήτος άναφερόμενον υπό πλημμυριδος, δ τους έν τω
πεδίψ συνήρπαζεν άνθρώπους. χρησμών δέ λεγόντων άπαλλα- 104
γήν έσεσθαι των συμφορών, έάν προθή Λαομέδων Ήσιόνην τήν
ιβ5 θυγατέρα αύτοΰ τω κήτει βοράν, ούτος προύθηκε ταΐς πλησίον
τής θαλάσσης πίτραις προσαρτήσας. τούτην ίδών έκκειμένην
Η ρ α κλή ς ύπέσχετο σώσειν, εί τάς ίππους παρά Λαομέδοντος
λήψεται &ς Ζευς ποινήν τής Γανυμήδους αρπαγής εδωκε. δώ-
σειν δέ Λαομέδοντος είπόντος, κτείνας το κήτος Ήσιόνην
ι^ο έσωσε, μή βουλομένου δέ τον μισθόν άποδοΰναι, πολεμήσειν
TpoCqc άπειλήσας άνήχθη. και προσίσχει Α ινώ , ένθα ξενίζεται 105
υπό Πόλτυος. άποπλέων δέ έπί τής ήιόνος τής Αίνίας Σαρπηδό-
να, Ποσειδώνος μέν υιόν άδελφόν δέ Πόλτυος, υβριστήν όντα
τοξεύσας άπέκτεινε. καί παραγενόμενος εις Θάσον καί χειρωσά-
ΐ95 μένος τους ένοικοΰντας Θρφκας έδωκε τοΐς Ά νδ ρ όγ εω παισί κα-
τοικεΐν. έκ Θάσου δέ όρμηθείς έπί Τορώνην Πολύγονον καί
Τηλέγονον, τους Πρωτέως τοΰ Ποσειδώνος υιούς, παλαίειν
προκαλουμένους κατά τήν πάλην άπέκτεινε. κομίσας δέ τόν ζω ­
στήρα εις Μυκήνας έδωκεν Εύρυσθεΐ. ίο. δέκατον έπετάγη ιο6
ιοο άθλον τάς Γηρυόνου βόας έξ Έρυθείας κομίζειν. Έρύθεια δέ ήν

ι8ι. λοιμόν: λοιπόν R ι8 ι. πλημμυρίδος: πλημυρίδος R“ 184· προθή: προ*


σθή RA 185. τ φ .,., οΰτος: βοράν κήτει, ό δέ A 187· σώοειν: σώσειν
(σαωσειν R) αύτήν Λ ι88. Γανυμήδους: γαννυμήδους ΕΑ 191· Τροίςι:
τροίαν A 191· έπί: Από Ra | Αίνίας: αινείας A 191-3· Σαρπηδόνα: Σαρ-
πιδώνα R* 19). Ποσειδώνος: ποσειΒών R 194 παραγενόμενος: παραγενο*
μίνου Λ 199· έπετάγη: Si έπετάγη R δέ έτάγη A ιοο. βόας: βοΟς A |
Έρυθείας: έρυθίας ERR* | Έρύθεια: έρυθία ERR"

ι8ι-ι. Απόλλων μέν λοιμόν... Ποσειδών δέ κήτος: EUanico, F G rH ìst 4 F i6b; sco­
lio a Licofrone, 54; Diodoro Siculo, IV 41,1; Igino, Fab. 89,1; Ovidio, Afe/. XI
104-10; Virgilio, Geor. I 501; Orazio, Carni. Ili 5,11-4; Mytbograpbi Vaticani 1 155,
II 110 Kulcsór 184-6. Λαομέδων... προσαρτήσας: EUanico, F G rH ìst 4 F i6b;
scoli a Licofrone 34, 38; Diodoro Siculo, IV 41,3-4; Igino, Fab. 89,1-3; Ovidio,
M et. XI in -i; Servio, e Virgilio, Aen. V ili 157 187-8. i l τάς ίππους... ίδωκε:
EUanico, FGrH ìst 4 F i6b; scoli a Licofrone, 34, 58; Itiades paruae F 19 Bernabò;
Diodoro Siculo, IV 41.5*6; l i V 163-6; 0. Ven. 101-17; cfr. Pausatila, V
14,5 189-90. κτείνας... Ήσιόνην ίσωσε: Quinto Smirneo, VI 189-91; Tzetzes,
Cbil. II 319; Pcdiasimo, de H etculis laboribus 14; Igino, Fab. 31,4, 89,3; EUanico,
BIBLIOTECA 11, ; I4 I

compiuto l’opera, Laomedonte non voleva pagare. Allora Apollo


mandò la peste, e Poseidone un mostro marino portato dalle on­
de, che rapiva gli uomini nella pianura. Poiché gli oracoli diceva- 104
no che sarebbero stati liberati da queste sciagure se Laomedonte
avesse dato sua figlia Esione in pasto al mostro, lui lo fece e la le­
gò alle rocce in riva al mare. Quando la vide esposta, Eracle disse
che l’ avrebbe salvata se Laomedonte gli avesse dato le cavalle che
aveva ricevuto da Zeus come compenso per il rapimento di G ani­
mede. Laomedonte promise di dargliele ed Eracle uccise il mo­
stro e salvò Esione. Ma Laomedonte non voleva pagare la ricom­
pensa e allora Eracle salpò minacciando che avrebbe fatto guerra
a Troia. Approda ad Aino, dove è ospitato da Poltide. Salpando 105
di li, con un colpo di freccia uccise, sulla spiaggia di Aino, Sarpe-
donte figlio di Poseidone e fratello di Poltide, uomo piuttosto
violento. Poi giunse a Taso, sottomise i Traci che vi risiedevano e
diede la città ai figli di Androgeo perché vi si stabilissero. Da Ta­
so partì per Torone e qui uccise in una gara di lotta Poligono e
Telegono figli di Proteo figlio di Poseidone, che lo avevano sfida­
to. Poi portò la cintura a Micene e la diede a Euristeo. 10. La 106
decima impresa che Euristeo ordinò a Eracle fu di portargli da <
Erizia le vacche di Gerione. Erizia era un’isola situata vicino al-

F G r lli s t4 F t6b; scoli a Licofrone, 54, 38; Diodoro Siculo, IV 4 2 ., 6-7; Ovidio,
M et. X I 111-4; Servio, a Virgilio, A e tt. V ili 157; cfr. Tabula A lb a n a , F G r H is t 40, la,
14-6; M ythograpbt V a tica n i I 135, II 110 Kulcsàr 190-1. πολίμήσειν... άνηχ6η:
II. V 648-51; cir. B ib l. II 6,4 [134-6] 191-4. Σα*ρπηδ6να... άηέχτκινκ: scolio ad
Apollonio Rodio, I n6-7a; cfr. T a bula A lb a n a , F G r H is t 40, la, 61*3 196-8,
Πολύγονον... άπέκτιινχ: Tzetzes, C h il. Il 31.0-1; Pediasimo, d e H ercu lis laboribus
14; T a b u la A lb a n a , F G r H is t 40, ra, 8$ 199-100. βέκαταν... β6ας: Esiodo,
Tbeog. 187-94, 979-83; Diodoro Siculo, IV 17,1; Igino, Fab. 30,11; Quinto Smir·
neo, VI 149-55; Tzetzes, C h il. H 311; Pediasimo, d e H erculis la boribu s 15; Ecateo,
F G r H is t 1 F 16; Pindaro, fr. 1699,5-6 Maehler; Erodoto, IV 8,r; Pausami, III
18,13, IV 36,3; T a b u la A lb a n a , F G r H is t 40, ic, 9-10; Servio, q Virgilio, A ett. VII
661 loo-i. ’Epudeia... Γάδβιρα Esiodo, Tbeog. 190, 983; Ecateo, F G r H is t 1 F
16; Fereeide, F G r H is t 3 F i8b; Eforo, F G r H is t 70 F riga; Erodoto, IV 0 , l; Euripi­
de, H er. fu r. 414; scolio a Platone, T im . 14 e, Leg. 795 c; Tzetzes, C b it. II 330-1;
Pediasimo, d e H ercu lis la borìbus 15; Stesicoro, P M G F fi. 184; scolio a Licofrone,
651; Strabone, III 5,4 (C 169)
i4 i ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

Ω κεανού πλησίον κειμένη νήσος, ή νύν Γάδειρα καλείται, ταυ*


την κατφκει Γηρυόνης Χρυσάορος καί Καλλιρρόης της Ω κ ε α ­
νού, τριών έχων άνδρών συμφυές σώμα, συνηγμένον είς έν κατά
τήν γαστέρα, έσχισμένον δέ είς τρεις άπό λαγόνων τε καί
μηρών, είχε 8έ φοίνικας βόας, ών ήν βουκόλος Εύρυτίων, φυλαξ
δέ “ Ορθός ό κύων δικέφαλος έξ Έ χίδ νη ς καί Τυφώνος γεγεννη-
μένος. πορευόμενος ουν έπί τάς Γηρυόνου βόας δια τής Ευρώ- 107
πης, αγρια πολλά < ζώ α ) άνελών Λιβύης έπέβαινε, καί πα-
ρελθών Ταρτησσόν έστησε σημεία της πορείας έπί τών όρων
no Εύρωπης καί Λιβύης άντιστοίχους δύο στήλας. θερόμενος δέ
ύπό Ή λιου κατά τήν πορείαν, τό τόξον έπί τόν θεόν ένέτεινεν ό
δέ τήν άνδρείαν αύτοΰ θαυμάσας χρύσεον έδωκε δέπας, έν ω τόν
'Ωκεανόν διεπέρασε. καί παραγενόμενος είς Έρύθειαν έν δρει ιοβ
“ Αβαντι αύλίζεται. αίσθόμενος δέ Ò κύων έπ’ αυτόν ώρμα· ά δέ
u 5 καί τούτον τω ^ ο π ίλω παίει, καί τόν βουκόλον Εύρυτίωνα τω
κυνί βοηθούντα άπέκτεινε. Μενοίτης δέ έκεΐ τάς “ A ιδού βόας
βόσκων Γηρυόνη τό γεγονός άπήγγειλεν. ό δέ καταλαβών
Ή ρακλέα παρά ποταμόν ΆνθεμοΟντα τάς βόας άπάγοντα, συ-
στησάμενος μάχην τοξευθείς άπέθανεν. Η ρα κλή ς δέ ένθέμενος 109
ιχο τάς βόας είς τό δέπας καί διαπλεύσας είς Ταρτησσόν Ή λ ίω πά-

ιο ι. Καλλιρρόης: χαλλιρόης ΕΑ 104· Si; ** A 105. φοινιχάς: φοινιχάς


ReC φονιχάς ROB ΐο6. *Όρθος: όρθρος A 106-7. γεγεννημένος: γεγενη-
μένος BC ιοΒ. πολλά <(φα) άνελών: πολλά παρελθών A | Λιβύης: λιβύην
A 109. Ταρτησσόν: ταρτησόν A | όρων: όρων A 110. άντιστοίχους: άντι·
στο(λ R άντιστοίχων RaC άντιστοίχω Β | θερόμενος: θερμαινόμενος A 113
Έρύθειαν: ίρυθ(αν R ι ι 8 , παρά: περί R 119· τοξευθαίς: καί τοξευθείς
A 110. Ταρτησσόν: ταρτησόν A

101. Χρυσάορος χαί Καλλιρρόης: Stesicoro, P M G F S Θ7 103-5. τριών...


μηρών: Esiodo» Tbeog. 187; Igino, Fab. 30,11, 151; Tzeizes, C h il. II 311; Pediasimo,
d e H ercu lis la b cn b u s 15; scolio a Licofrone, 651; scolio a Platone, Tir». 14 e, Lag.
795 c; Eschilo, A g . 870; Euripide, H er. fu r . 413-4; Lucrezio, V 18; Orazio, C a m .
II 14,7-8; Ovidio, M et. IX 184-3; Pausarne, V 19,1 103. βουκόλος Εύρυτίων:
scolio a Platone, Tir». 14 e; Pediasimo, d e H e rcu lis iaborìbus 16; Servio, a Virgilio,
A e n . V ili 199; Strabone, III i ,n (C 148); EUanico, F G rH ist 4 F no; Platone, Gorg.
BIBLIOTECA II, 5 14 3

l’Oceano, e ora ha nome Cadice. V i abitavano Gerione figlio di


Crisaoro e Calliroe figlia di Oceano: Gerione aveva tre corpi
d ’uomo che si riunivano alla vita e poi si dividevano di nuovo in
tre a partire dai fianchi e dalle cosce. Possedeva delle vacche dal
manto rossastro, che avevano come bovaro Eurizione e come
guardiano O rto, il cane a due teste nato da Echidna e da Tifone.
Eracle si mise in cammino attraverso Γ Europa per cercare le vac- 107
che di Gerione, uccise molte <b elve) feroci, giunse in Libia e poi
a Tartesso, dove collocò, a memoria del suo passaggio, due colon­
ne, una di fronte all’ altra, ai confini dell'Europa e della Libia.
Durante il viaggio, Elio lo bruciava e allora lui tese l’arco contro
il dio; questi, stupito della sua audacia, gli donò una coppa d ’oro,
dentro la quale egli attraversò l’ Oceano. Giunto a Erizia, si ac- 108
campa sul monte Abante. Il cane lo vede e si lancia su di lui; Era­
cle lo colpisce con la clava; uccise anche il bovaro Eurizione ac­
corso in aiuto al cane. Menete, che in quei luoghi portava al pa­
scolo le vacche di Ade, avvertì Gerione dell’ accaduto. Gerione
raggiunse Eracle, che stava portando al pascolo le vacche, al fiu­
me Antemone, attaccò battaglia e morì colpito da una freccia.
Eracle caricò le vacche nella coppa di Elio, navigò fino a Tartesso 109

484 b 106. "Ορθός 6 χύων δικέφαλός: Esiodo, Tbeog. 309; Quinto Srnimeo,
VI 153-4; scolio a Piatone, T im . 14 e; Pediasimo, d e H ercu iis la borìbu s 16; scolio a
Licofrone, 6<j3; scolio a Pindaro, Istb. 1, i*;a*b 108. δγρια... άνβλών: Diodoro
Siculo, IV 17,3-4 109-10. ΚστηβΕ... δύο στήλας: Diodoro Siculo, IV 18,1. 4-5;
scolio a Platone, T im . 14 e; Tzetzes, C h il, Il 356-9; Pediasimo, d e H ercu iis labori-
b u s 16; Pindaro, 01 . 3, 44, N em . 3, 11-3, Istb. 4, 11; Luciano, Vera H istoria 1 5. 7;
cfr. Strabone, III 5,5-6 (C 169-71); Plinio, N a t bisl. Ili 4; Pomponio Mela, I 17, II
95; Seneca, H erc. fu r . 135-8, H erc. O e t 1140 110-3. θιράμβνος S i... Sierrépa-
σ»: Ferecide, F G r H is t 3 F i8a; Pisandro, F 5 Bernabc; Parnassi, F 9 Bemabé; Pe-
diasimo, d e H ercu iis la b orìb u s 16; Stesicoro, P M G F S 17; Ateneo, XI 781
d 114-6. δ χύων... ducixteivt: Esiodo, Tbeog. 193-4; Quinto Srnimeo, VI 151-
5; Tzetzes, C h il. II 333-4; Pediasimo, d e H ercu iis la borìbus 17; cfr. Ellenico,
F G r H is t 4 F no 116-9. Μϊνοίτης... faifocvtv: Esiodo, Tbeog. 187-91, 981-3;
Igino, Fab. 30,11; Quinto Srnimeo, VI 149-31; scolio a Licofrone, 651; Tzetzes,
C h il. II 335; Pediasimo, d e H e r c u iis la b o rìb u s 17; Diodoro Siculo, IV
18,1 iio -i. Ή λ£ω... δέχας: Pediasimo, de H ercu iis la borìbus 17
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

λιν άπέδωκε το δέπας. διελθών δέ Ά βδηρίαν εΕς Λιγυστίνην


ήλθεν, έν η τάς βόας άφηροΰντο Ία λεβίω ν τε καί Δέρκυνος οι
Ποσειδώνος υιοί, ους κτείνας διά Τυρρηνιας ήει. άπό 'Ρηγίου 8è no
εΐς άπορρήγνυσι ταύρος, καί ταχέω ς είς τήν θάλασσαν έμπεσών
καί διανηξάμενος <είς> Σικελίαν, καί τήν πλησίον χώραν διελ-
θών [τήν απ’ έκείνου κληθεΐσαν Ιτ α λ ία ν (Τυρρηνοί γάρ Εταλόν
ταΰρον έκάλεσαν)], ήλθεν είς πεδίον Έ ρ υ κ ο ς, δς έβασίλευεν
Έ λ ύ μ ω ν . *Έρυξ δέ ήν Ποειδώνος παΤς, ος τον ταΰρον ταϊς m
ίδίαις συγκατέμιξεν άγέλαις. παραθέμενος ούν τάς βόας
ΐ)ο Η ρα κλή ς Ή φαίστω έπί τήν αύτοΰ ζήτησιν ήπειγετο· ευρών δε
έν ταΐς τοΰ "Ερυκος άγέλαις, λέγοντος ού δώσειν εί μή παλαί-
σας αύτοΰ περιγένηται, τρις περιγενόμενος κατά τήν πάλην
άπέκτεινε, καί τον ταΰρον λαβών μετά των άλλω ν έπί τον Ίό-
νιον ήλαυνε πόντον, ώς δέ ήλθεν έπί τούς μυχούς του πόντου, na
ΐ)5 ταΐς βουσίν οίστρον ένέβαλεν ή "Η ρα, καί σχίζονται κατά τάς
της Θρ<£κης υπώρειας· ό δέ διώξας τάς μέν συλλαβών έπί τον
Ε λλήσποντον ήγαγεν, αι δέ άπολειφθεΐσαι τό λοιπόν ήσαν
άγριαι, μόλις 8έ τω ν βοών συνελθουσών Στρυμόνα μεμψάμενος
τον ποταμόν, πάλαι τό ρεΐθρον πλω τόν δν έμπλήσας πέτραις
140 άπλωτον έποίησε, καί τάς βόας Εύρυσθεΐ κομίσας δέδωκεν. ό δέ
αύτάς κατέθυσεν ν Η ρ?. ιι. τελεσθέντων δέ των άθλων έν μηνί 113
καί έτεσιν όκτώ , μή προσδεξάμενος Εύρυθεύς τόν τε των τοΰ
Αύγέου βοσκημάτων καί τόν της ΰδρας, ένδέκατον έπέταξεν ά-
θλον παρ’ Ε σπερίδω ν χρύσεα μήλα κομίζειν. ταΰτα δέ ήν, ούχ

n i . *Αβδηρίαν: αύδηρίαν R άνδηρίαν A | Λιγυστίνην: λιβύην A i n . *Ιαλε-


βίων: ίαλεβίων R άλεβίων AR*C 117· “ Ερυχος: ίρυκα R‘ 130. ήπείγετο:
άπίγετο R1 139. 8^ ον A 144· Εσπερίδων: έαπερίων A | κομίζειν: κομί­
σων A χομίσαι R κομίσον Ο

i n . είς Λιγυστίνην: Eschilo, TrGF III, ir. 199 Radt; Diodoro Siculo, IV 19,4-11,1;
cfr. Strabono, IV 1,7 (C 18)); Igino, d e astron om ìa II 6; Posidonio, F C r H is i 87 F
90; Dionigi di Alicarnasso, I 41,1·); Eustazio, a Dionigi il Periegeta, 76 m -
). τάς βόας... χτείνας: Tzetzes, Cbil. II 340-1 114-7. εΐς άπορρήγνυσι...
wΕρυκος Tzetzes, Cbil. II 343-4; Diodoro Siculo, IV n ,6 ; Eilanico, FGrHist 4 F
BIBLIOTECA II, ; 14 5

e restituì la coppa al dio. Poi attraversò Abdera e giunse in Ligu­


ria dove Ialebione e Dercino figli di Poseidone cercarono di por­
targli via le vacche: li uccise e proseguì attraverso La Tirrenia. A no
Reggio, un toro si allontana, si tuffa in mare, raggiunge a nuoto
la Sicilia, e, dopo aver attraversato il paese vicino [che dal suo
nome fu chiamato Italia (ί Tirreni chiamano infatti il toro italos)\,
giunge nella pianura di Erice che regnava sugli Elimi. Erice era i n
figlio di Poseidone; mise il toro tra i suoi armenti. Dopo aver af­
fidato le vacche a Efesto, Eracle si mise alla ricerca del toro; lo
trovò tra gli armenti di Erice, il quale disse che glielo avrebbe da­
to solo se lo avesse vinto nella lotta; lui lo vinse a tre riprese e lo
uccise; prese il toro insieme con le altre bestie e le conduceva ver­
so il mare Ionio. Quando giunse all'interno del golfo, Era mandò uà
un tafano tra le vacche, che si dispersero ai piedi dei monti della
Tracia; Eracle le inseguì, ne catturò alcune e le riportò verso ΙΈ 1-
lesponto; quelle che abbandonò, in seguito diventarono selvati­
che. Dopo aver raccolto, con fatica, le vacche, Eracle se la prese
col fiume Strimone e ne riempì il corso di pietre; così le sue acque
che prima si potevano percorrere, non furono più navigabili. Por­
tò le vacche a Euristeo e gliele consegnò. Euristeo le sacrificò a
Era. ii. Le imprese di Eracle furono compiute in otto anni e 113 <
un mese; ma Euristeo, poiché non aveva tenuto conto di quella
delle mandrie di Augia e di quella dell’idra, ordinò a Eracle
un’undicesima impresa: doveva portargli le mele d ’oro del giardi­
no delle Esperidi. Queste mele non si trovavano in Libia, come

in; scoli a Licofrone, 46. 866; cfr. Àpollodoro di Alene, F G r H is i *44 F


187 131-4. τΡ^··· πόντον: Tzetzes, C h i i II 348-9; Diodoro Siculo, IV
2.3,1; Pausante, III 16,4-3, IV 36-4; Virgilio, A e n . V 410-4; scolio a Licofrone,
866; Servio, a Virgilio, A e n . I 370 241. «ντάς χατίθυσεν *Ηρφ: Tzetzes,
C b il. II 351 141-1. τιλισθίντων... δχτώ: Tzetzes, C b il. II 333*4; scolio a IL
V ili 368 143-4. ίνδέκατον... μήλα: Igino, Fab. 3 0 , 1 1 ; Quinto Smirneo, VI
136-7; Tzetzes, C b il. II 356-7; Pediasimo, de H ercutis la b orib u s l 9; Tabula A lb a n a ,
F G r H is t 40, ic, 11*3; M ytbograpbi V a tica n i I 38, Il i$6 Kjlcsàr; Servio, a Virgilio,
A e n . IV 484, V ili 199
14 6 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

ms ώς τινες είπον έν Λιβύη, άλλ* έπί τοΰ νΑτλαντος έν 'Υπερβο-


ρέοις· & Δ ιί ( Γ η ) γήμαντι *Ήραν έδωρήσατο. έφύλασσε δέ αυτά
δράκων άθάνατος, Τυφώνος καί Έ χίδ νη ς, κεφαλάς £χων έκα-
τ ό ν έχρήτο δε φωναΐς παντοίαις καί ποικίλαις. μετά τούτου δέ 114
Εσπερίδες έφύλαττον, Α ίγλη Έρύθεια Ε σπερία ’ Αρέθουσα.
ι 5ο πορευόμενος οΰν επί ποταμόν Έ χέδω ρον ήκε. Κύκνος δέ
*Αρεος καί Πυρήνης είς μονομαχίαν αύτόν προεκαλεΐτο. ’Ά ρεος
δε τούτον έκδικοΰντος καί συνιστάντος μονομαχίαν, βληθείς κε­
ραυνός μέσος άμφοτέρων διαλύει τήν μάχην, βαδίζων δέ δΓ Ι λ ­
λυριών, καί σπεύδων έπί ποταμόν Ή ριδανόν, ήκε πρός νύμφας
Αιός καί Θέμιδος. αύται μηνύουσιν αύτω Νηρέα. συλλαβών δέ 115
αυτόν κοιμώμενον καί παντοίας έναλλάσσοντα μορφάς έδησε,
καί ούκ £λυσε πριν ή μαθεΐν παρ’ αυτού που τυγχάνοιεν τα μήλα
καί αί Εσπερίδες, μαθών δέ Λιβύην διεΙ^ει. ταύτης έβασίλευε
παΐς Ποσειδώνος Α ν τα ίο ς, δς τούς ξένους άναγκάζων παλαίειν
ι6ο άνήρει. τούτω παλαίειν αναγκαζόμενος Η ρα κλής άράμενος αμ-
μασι μετέωρον κλάσας άπέκτεινε* ψαύοντα γαρ γής ίσχυρότερον
συνέβαινε γίνεσθαι, διό καί Γής τινες εφασαν τούτον είναι παΐδα.

146. Διί <Γή> γήμαντι 'Ήραν; ΔιΙ γήμαντι "Ηρα A 149· Αίγλη: αΰγη Re |
Έρύθεια: έρυθεία Β έρυθία RC | Εσπερία Άρέθουσα: έστία έρέθουσα A 151.
προεχαλεΐτο: προυχαλεϊτο B C 154· σπεύδων: φευγων A 156. έναλλάσ-
σοντα: έναλλάσααντα A 15®· διεξήει: Dm. R“ 159· R 159·
6ο. παλαίειν άνήρει: orti. R* ι6ο-ι. δμμασι: δμμασι R δμμασι A 161.
Ιοχυρότερον: ίσχυρότατον A 161. συνέβαινε: συνέβη A

145· έν Λιβύη: Apollonio Rodio, IV 1381-96; Diodoro Siculo, IV 16,1; cfr. Agreta,
F G r H ist 761 F 5 145-6. έπί... Ύπερβορέοις: Ferecide, F G r H is t 3 F i6c; Esio­
do, Theog, 174-5, 517-9; Tzetzes, C b il. II 557; Pediasimo, d e H ercu iis iaborìbus 18;
cir. Ecateo, F G r H is t 1 F 194; Apollodoro di Atene, F G r H is t 144 F i$7a 146.
&... έδωρήσατο: Ferecide, F G r H is t 3 F iéa-c; Tzetzes, C b il. II 358-9; Pediasimo, d e
H ercu iis Iaborìbus 18; M ytbofp a p bì V a tica n i I 38, Il 186 Kulcsàr; Servio, a Virgilio,
A e n . IV 484 146-8. έφύλασσε... έχατύν: Ferecide, F G r H is t 3 F i6b-c; Paniassi,
F u Bemabé; Apollonio Rodio, IV 1396-8; Diodoro Siculo, IV 16,1-3; Igino, Fab
30,11; Ovidio, M et. IV 646-8, IX 190; Tzetzes, C b il. II 360; Pediasimo, d e H ercu iis
la boribus 18; Pausania, VI 19,8; M ytbographi V a tica n i I 38, I I 186 Kulcsàr 149.
Εσπερίδες έφύλαττον: Esiodo, Tbeog. 115-6, ir. 360 M.-W.; Apollonio Rodio, IV
1398-9. 1417-8; Euripide, H er. fu r. 394-5; Pausania, V i i , 6 , VI 19,8; Servio, a Vir-
BIBLIOTECA II, 5 *47

dicono alcuni, ma presso Atlante, nel paese degli Iperborei: <


<Gea> le aveva donate a Era per le sue nozze con Zeus. Erano
custodite da un serpente immortale, nato da Tifone e da Echid­
na, che aveva cento teste ed emetteva suoni di ogni genere e to­
nalità. Insieme con lui facevano la guardia le Esperidi, Egle, Eu- 114
rizia, Esperia e Aretusa. Eracle si mise in cammino e giunse al
fiume Echedoro. Cicno, figlio di Ares e di Pitene, lo sfidò a duel­
lo <e fu ucciso). Ares volle vendicarlo e lo sfidò a sua volta, ma
un fulmine cadde fra 1 due e interruppe il combattimento. Eracle
attraversa rilliria e si dirige verso il fiume Eridano; giunse presso
le Ninfe, figlie di Zeus e di Temi: esse gli rivelano dove si trova
Nereo. Eracle lo colse nel sonno e, benché assumesse forme di 115 <
ogni genere, riuscì a legarlo e non lo liberò prima di aver saputo
da lui dove si trovavano le mele e le Esperidi. Quando l’ebbe sa­
puto, si mosse attraverso la Libia. Re della Libia era Anteo, figlio
di Poseidone, che costringeva gli stranieri a lottare con lui e li uc­
cideva. Eracle, costretto alla lotta, lo sollevò in aria e lo stroncò
con le braccia, uccidendolo; se toccava terra, infatti, Anteo di­
ventava più forte, perciò alcuni dicono che era figlio di Gea. Do-

gilio, Aen. IV 484 150-1. Κύχνος... προίχαλβιτο: Igino, Fab. 51,5; Pausatila,
III 18,10 151-1. "Α ρ « ς ... μονομαχίαν: Igino, Fab. 51.5; cfr. Bibl. II 7,7
[155] 151-3. x*P®wò«... τήν μάχην: Igino, Fab. 51,5 154-5. ν^μ·
φας... Θέμώος: Ferecide, FGrHist 5 F i6a 155-8. Νηρέα... Εσπερίδες: Fere-
cidc, FGrHist 5 F i6a; Parnassi, F 9 Bernabé 159-βο. Α ντα ίος... άνηρει: Igi­
no, Fab. 31,1; Diodoro Siculo, IV 17,4. 17,5; scolio a Platone, Leg. 796 a; Filostra-
co, Ima&nes li 11 160-1. Ήραχλής... άπέχτεινε: Ferecide, FGrHist 3 F 17, 75,
76; Pindaro, Isth. 4, 56-61; Igino, Fab. 51,1; Ovidio, Mei. ΓΧ 165-4; Dfodoro Siculo,
IV 17,5; scolio a Platone, Leg. 796 a; Quinto Smimeo, VI 185-8; Tzetzes, Chil II
564-5; Giovenale, 5, 89; Pausania, IX u.6; Tabula Albana. FGrHist 40, ic, 15-6;
Anth. Pian. 97; Servio, a Virgilio, Aeri. V ili 199; Mythogpaphi Vaticani I 55, II 189
Kulcsàr; scoli a Pindaro, Isth. 4, 87α, 9ia-b; Filostrato, Imapnes II 11; Anth. Gr. IX
591; Strabone, X VII 5,8 (C 819); Ovidio, Ibis 593-5; scoli a Ovidio, Ibis 393, 395;
cfr. Pisandro, F 6 Bernabé 161. ψαυσντα... ΐσχυρόττρον: scolio a Platone, Leg.
796 a; Mythoffuphi Vaticani I 55, I I 189 Kulcsàr; scolio a Ovidio, Ibis 393 161.
Γής... etvai παΐδα: Ovidio, Met. IX 185-4; 3C°^° a Platone, Lég. 796 a; Servio, a
Virgilio, Aen. VOI 199; Mythographi Vaticani I 55, Il 189 Kulcsàr; scolio a Ovidio,
Ibis 393
14 8 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

μετά Λιβύην δε Αίγυπτον δΐάξήει. ταύτης έβασίλευε Βούσιρις ιτ6

Ποσειδώνος παις καί Λυσιανάσσης της Έ πάφου. οΰτος τούς ξέ-


165 νους εθυεν έπί β ω μ ω Διάς κατά τι λόγιον* εννέα γάρ ετη άφορία
τήν Αίγυπτον κατέλαβε, Φρασίος δε έλθών έκ Κύπρου, μάντις
τήν έπιστήμην, έφη τήν άφορίαν παύσασθαι έάν ξένον άνδρα τω
Δ ιί σφάξωσι κατ’ έτος. Βούσιρις δε έκεΐνον πρώτον σφάξας τον 117
μάντιν τούς κατιόντας ξένους έσφαζε. συλληφθείς οδν καί
ι;ο Η ρα κλή ς τοΐς βωμοΐς προσεφέρετο τά δέ δεσμά διαρρήξ<χς τον
τε Βούσιριν καί τον έκείνου παΐδα Ά μφ ιδάμαντα άπέκτεινε.
διεξιών δέ Α σ ία ν θερμυδραΐς, Λινδίων λιμένι, προσίσχει. καί ιι8
βοηλάτου τίνος λύσας τον έτερον των ταύρων άπό της άμάξης
ευωχείτο θύσας. ό δέ βοηλατης βοηθεΐν έαυτω μή δυνάμενος
ΐ7$ στάς έπί τίνος ορούς κατηράτο. διό καί νΰν, έπειδάν θύωσιν
Ή ρακλεΐ, μετά καταρών τοΰτο πράττουσι. παριών δέ Α ρα βία ν >19
Ή μαθίω να κτείνει παΐδα Τιθωνοΰ. καί δια της Λιβύης πορευ­
θείς έπί τήν έξω θάλασσαν παρ’ Ή λίο υ τό δέπας καταλαμβάνει,
καί περαιωθείς έπί τήν ήπειρον τήν άντικρύ κατετόξευαεν έπί
ι8ο τοΰ Καυκάσου τον έσθίοντα τό τοΰ Προμηθέως ήπαρ αετόν, δν-
τα Έ χίδνη ς καί Τυφώνος* καί τόν Προμηθέα έλυσε, δεσμόν
έλόμενος τόν της έλαίας, καί παρέσχε τω Δ ιί Χείρωνα θνήσκειν

ι6 ). διι^ήα: έξήιι A | Βούσιρις: βούσιρης Ο 164. Λυσιανάσσης: λυσσιανάσσης


A 166. Φροισίος: φράσιος A φράγιος Ε ι6Β. Βούσιρις: βούσιρης
Ο 171. 'Ασίαν: άαίας A | Λινδίων: λωοίων A 173· άπό: I™· 17®·
παρ' Ήλίου: καταπλεΐ ού RA ι8ο. Καυκάσου; καυκασίου ΕΑ [ τόπου Προμη­
θέως: τό Προμηθέως Ε | άιτύν: αίετάν A 181. Τυφώνος: τυφώνος δς RA | Ζλυ-
σι: διέλυσε A 181-3- θνήσκιιν αθάνατον: θνήσκειν Ε

163-5. Βούσιρις... έπί βωμω Δυός: Ferecide, FGrHist 3 F 17: Diodoro Siculo, IV
ιθ,ι. 17,3, Igino, 31,1; Ovidio, Met. IX 181-3; Virgilio, Geor. Ili 5; Servio, a
Virgilio, Aen. V ili 199, Geor. Ili 5; cfr. Isocrate, 11, 36-7; Diodoro Siculo, I 67,11.
88,5 166-8. Φρασίος... σφάξωσι: Ovidio, Δ η I 649-50; Igino, Fab. 56; Calli­
maco, fr. 44 Pf. 168-9. Βούσιρις S i... τόν μάντιν: Ovidio, Ars I 651-1; Igino,
bob. 56 170. Η ρακλής.., προσιφέριτο: Igino, Fab. 31,1; Erodoto, II
45,1 171. Βούσιριν... άπέκτιινι: Ferecide, FGrHist 3 F 17; Diodoro Siculo, IV
18,1; Igino, Fab. 31,1; Ovidio, Met. IX 181-3; Tzetzes, Chil. II 367; Erodoto, II
45,1; Tabula Albana, FGrHist 40, ic, 15; Plutarco, Parallela Graeca et Romana
38,315 b-c; Servio, a Virgilio, Aen. V ili 199, Geor. Ili 5 173*6. βοηλάτου...
πράττουσι: Tzetzes, Chil. II 385-7; Filostrato, Imagines II 14; Lattanzio, Dìv. Imt. I
BIBLIOTECA Π , $ 149

po la Libia, Eracle attraversò l’ Egitto. Re d ’E gitto era Busiride n6


figlio di Poseidone e di Lisianassa figlia di Epafo. Costui, obbe­
dendo a un oracolo, sacrificava gli stranieri sull’altare di Zeus:
per nove anni infatti la carestia aveva colpito l’Egitto, e Frasio,
un indovino venuto da Cipro, aveva detto che sarebbe cessata se
ogni anno avessero sacrificato a Zeus uno straniero. E Busiride 117
uccise l’indovino per primo, e poi sacrificava tutti gli stranieri di
passaggio. Anche Eracle fu preso e portato sull’altare, ma spezzò
i legami e uccise Busiride e anche suo figlio, Anfidamante. Accin- 118
gendosi ad attraversare l’Asia, Eracle approda a Termidre, porto
di Lindo. Qui sciolse uno dei tori dal carro di un bovaro, lo sacri- <
ficò e lo mangiò. Non potendo far nulla, il bovaro se ne andò su
un monte e cominciò a lanciare insulti. E per questo che anche
oggi, quando offrono sacrifici a Eracle, lo fanno lanciando insul­
ti. Ed Eracle attraversa l’Arabia e uccide Emazione figlio di Ti- 119
tono. Poi attraversò la Libia, giunse al mare esterno e si impadro­
nì della coppa di Elio. Passato al continente opposto, con un col­
po di freccia abbatté sul Caucaso l ’aquila, nata da Echidna e da
Tifone, che divorava il fegato di Prometeo. Liberò Prometeo e
mise la <corona> d ’olivo <in memoria) delle sue catene. O ffrì a <
Zeus Chirone che voleva morire, lui immortale, al posto di Pro-

I, 1,3); Conone, FGrHist z6 F 1 (enarr. 11); Suida, s.v. βουθος 177. Ήμαθίωνα
χτείνει: Ferecide, FGrHist 3 F 73; Diodoro Siculo, Γν 2.7,3; Tzetzes, Cbil. II 369·
70; Tabula Albana, FGrHist 40, la. 113-8; efr. Bibi. III 11,4 [147] 178. rcap’
Ή λίου.,. καταλαμβάνει: Ferecide, FGrHist 3 F 17; Parnassi, F 9 Berna-
bé 179-80. χατετόξευσεν... Αετόν: Esiodo, Tbeog. 516-7; Ferecide, FGrHist 3
F 17; Erodoro, FGrHist 31 F 30; Eschilo, 7VGFIII, p. 306, fr. 100 Radt; Igino, Fab.
31,5, 54,3. 144; de astronomia li 6; Diodoro Siculo, TV 15,1; Pausarne, V 11,6;
Quinto Smirneo, VI 171-1; Tzetzes, Cbil. II 370-1; Pediasimo, de Hetculis laboribus
19; Servio, a Virgilio, Ecl. 6, 41; cfr. Tabula Albana, FGrHist 40, ic, 17-8; BibL I
7,1 [45-6] 181. Έχίδνης καί Τυφώνος: Ferecide, FGrHist 3 F 7 | τόν Προμη­
θέα ϊλυσι: Esiodo, Tbeog. 517-9; Erodoro, FGrHist 31 F 30; Eschilo, Prom. 871-3;
TKj F III, ir. 101 Radt; Igino, Fab. 54,3, 144; Diodoro Siculo, IV 15,2.; Pausarne, V
II, 6; Quinto Smimeo, VI 168-71; Fediasimo, de Hercula laboribus 19; Servio, a
Virgilio, Ecl. 6, 41, Aen. V III199 ιΒ ι-ι. δεσμόν... έλαΐας: cir. Eschilo, TrGF
III , frr. 10 1,135 Radt; Menodoto, FGrHist 541 F 1; Igino, de astronomia li 15; Ser-
vio, a Virgilio, Ecl. 6, 41 181-3. ηαρέα^ε τώ ΔιΙ... θέλοντα: cfr. Bibi Π 5,4
[«ri
ι $ο ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

άθάνατον άντ* αύτοΟ θέλοντα. ώς δέ ήκεν εις Ύπερβορέους προς ιμ


“Α τλαντα, είπόντος Προμηθέως τω Ή ρα χλεΐ αυτόν έπί τά μή-
λα μή πορεύεσθαι, διαδ&ξάμενον δέ "Ατλαντος τόν πόλον άπο-
στέλλειν έκεΤνον, πεισθεις διεδέξατο. “Α τλας δέ δρεψάμενος
παρ’ Εσπερίδων τρία μήλα ήκε πρός Ή ρακλέα. καί μή βουλό-
μενος τον πόλον έχειν < ... > καί σπείραν έπί της κεφαλής θέλειν
ποιήσασθαι. τούτο άκούσας “Α τλα ς, έπί γης καταθείς τα μήλα
190 τόν πόλον διεδέξατο. καί ούτως άνελόμενος αύτά 'Ηρακλής
άπηλλάττετο. ένιοι δέ φασιν ού παρά “Ατλαντος αυτά λαβεΓν, m
ά λ λ Τ αυτόν δρέψασθαι τά μήλα, κτείναντα τόν φρουρουντα οφιν.
κομίσας δέ τά μήλα Εύρυσθεΐ εδωκεν. ό δέ λαβών Ή ρακλεΙ
έδωρήσατο- παρ’ ου λαβοΰσα *Αθήνα πάλιν αυτά άπεκόμισεν
ΐ95 όσιον γάρ ούκ ήν αύτά τεθήναί που. ι ι . δωδέκατον άθλον έπε- ι»
τάγη Κέρβερον έξ "Αιδου κομίζειν. εΐχε δέ ουτος τρεΤς μέν
κυνών κεφαλιές, τήν δέ ούράν δράκοντος, κατά δέ του νώτου
παντοίων είχεν όφεων κεφαλάς. μέλλων ουν έπί τούτον άπιέναι
ήλθε πρός Ευμολπον εις Ε λευ σ ίν α , βουλόμενος μυηθήναι [ήν δέ
*οο ούκ έξόν ξένοις τότε μυεϊσθαι, έπειδήπερ θετός Πυλίου παΐς γε-

ι86. πεισθεις: πεισθεις Si A ι88. ίχειν <...>: ex Pherecyd. FGrHist 3 F 17 lac.


suppl. interpres 199. είς: πρός A 199-501. ήν δέ... έμυεΐτο: om.
E 500. θετός: θέ*τιος R θέοτιος A

184-5· είπόντος... μή πορεύεσθαι: Ferecide, FGrHist 3 F 17 165-6. διαδεξάμε-


vov δέ... διεδέξατο: Ferecide, FGrHist 5 F 17; Pausatila, V 10,9 186-7. "Ατλας
δέ... προς *HpoucXta:Fetecide, FGrHist 5 F 17; Tzetzes, Chìl. 11 371-3; Pediasimo,
de Hercults laborìbus 19 187-90. μή βουλόμενος... διεδέξατο: Ferecide,
FGrHist 5 F 17; Pausania, V 11,5. 18,4, VI 19,8; Euripide, Her. fur. 405-7; Ovidio,
Met. IX 198 191. αυτόν... δφιν: Palliassi, F 11 Bernabé; Sofocle, Trach. 1099·
100; Euripide, Her, fur. 396-9; Apollonio Rodio, IV 1400-5. 1433-5 1439-40; Dio­
doro Siculo, IV 16,4; Ps. Eratostene, Catasterismi 3; Igino, Fab. 30,11; Ovidio,
Met. IX 190; Quinto Smirnco, VI 157-9; Tzetzes, Chil II 374-5; Mythographi Vati­
cani I 38, II 186 Kulcsar; Servio, a Virgilio, Aen. IV 464 193*5. τ® μήλα...
τεθήναί που: Pediasimo, de Hercults laborìbus 19 195-6. δωδίχατον... Κέρβε­
ρον έξ "Αιδου: //. V ili 360-9, Od. XI 613-6; Diodoro Siculo, IV 15,1; Igino, Fab.
30,13, 79,3; Quinto Smirneo, VI 160-8; scolio a IL Vili 368; Tzetzes, Chil. II 389;
Pediasimo, de Herculis laborìbus 30; Euripide, Her. fur. 13-5, 1176-8; Senofonte,
An. VI 1,1; Pausania, Il 31,1. 35,10, III 18,13. Μ Λ·6, V 16,7; Tabula Albana,
BIBLIOTECA II. J IS1

meteo. E giunse da Atlante, nel paese degli Iperborei. Prometeo 130

però gli aveva detto di non andare lui stesso a prendere le mele,
ma di mandare Atlante dopo aver preso il suo posto nel sorregge­
re la volta celeste. Eracle obbedì e si sostituì ad Atlante. Atlante
colse tre mele dal giardino delle Esperidi e tornò da Eracle. Ma
non voleva più sostenere la volta del cielo (e allora disse che
avrebbe portato lui stesso le mele a Euristeo e chiese a Eracle di
reggere il cielo al suo posto. Eracle accettò, ma, con un inganno,
ridiede il carico del cielo ad Atlante. Prometeo infatti gli aveva
consigliato di chiedere ad Atlante di sostenere il cielo finché lui
non si fosse fatto ) un sostegno per la testa. Udito ciò, Atlante
posò le mele e gli diede il cambio. E così Eracle raccolse le mele e
se ne andò. Alcuni dicono che le mele non le ebbe da Atlante, ma 131

che le colse lui stesso dopo aver ucciso il serpente che le custodi­
va. Portò dunque le mele e le consegnò a Euristeo; questi le prese
e le donò a sua volta a Eracle: Eracle le diede ad Atena che le ri­
portò di nuovo dalle Esperidi, perché non era lecito che fossero <
collocate in un luogo qualsiasi. il . La dodicesima impresa che 133 <

Euristeo ordinò a Eracle fu di riportare Cerbero dall’Ade. Cerbe­


ro aveva tre teste di cane, la coda di serpente e sul dorso teste di
serpenti di ogni tipo. Quando si accingeva a partire per andare a
prenderlo, Eracle si recò a Eieusi da Eumolpo, per essere iniziato
ai misteri. [Allora gli stranieri non potevano essere iniziati; Era-

FGrHist 40, ic, 11; Mytbographi Vaticani I 48, 57 Kulcsar; cfr. Servio, a Virgilio,
Aen. Vili 197; Seneca, Her. fur. 50-6}, Ayim. 859-61 196-8. ύ χ ι δέ ουτος...
κ&φαλάς: Esiodo, Tbeog, 311-1; Pindaro, fi. 1490 Maehler; Sofocle, Trach. 1097-8;
Euripide, Her. fur. 13-5, 1176-8; Tzetzes, Cbil. II 390-1; Pediasimo, de Herculis k-
boribus 30; scolio a Platone, Resp. 588 c; Igino, Fab. 7^,3, 151,1; Pausama, III 15,6;
Ovidio, Met. VII 414; Virgilio, Geor. IV 483, Am. VI 417-8. 411; Orazio, Carm II
13.34. 19.19-31· HI 11 * 17-10; scolio a Licorrone, 698 199. ·*ρο< Ενμολπον...
μυηθήναι: Tzetzes, Cbil. II 394; Diodoro Siculo, IV 15,1 300. ούκ έζόν...
μυιΐαθαιι: scolio ad Aristofane, Plut. 845; cfr. Teone di Smirne, de re mathematica
11 300-1. Πυλίου παΐς γινόμενος: Plutarco, Thes. 33.1
15* ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

νόμενος έμυεϊτο]. μή δυνάμενος δέ ίδείν τά μυστήρια έπείπερ


ούκ ήν ήγνισμένος τον Κενταύρων φόνον, άγνισθείς ύπό Εύμόλ-
που τότε έμυήθη. καί παραγενόμενος έπί Ταίναρον της Λάχω* 133
νιχής, ου της <εϊς> νΑιδου καταβάσεως το στόμιόν έστι, διά
305 τούτου έπήει. όπηνίκα δέ είδον αυτόν αι ψυχαί, χω ρίς Μελεά-
γρου καί Μεδούσης της Γοργόνος εφυγον, έπί δέ τήν Γοργόνα
τό ξίφος ώς ζώσαν έλκει, καί παρά Έ ρμου μανθάνει οτι κενόν
εΐδωλόν έστι. πλησίον δε των "Αιδου πυλών γενόμενος Θησέα 114
εύρε καί Πειρίθουν τόν Περσεφόνης μνηστευόμενον γάμον καί
3ΐο διά τοΰτο δεθέντα. θεασάμενοι δέ Ή ρακλέα τάς χεΐρας ώρεγον
ώς άναστησόμενοι δια της έκείνου βίας, ό δέ Θησέα μέν λαβόμε-
νος της χειρός ήγειρε, Πειρίθουν δέ άναστησαι βουλόμενος της
γης κινουμίνης άφήκεν. άπεκύλισε δέ και τόν Ά σκαλάφ ου πέ-
τρον. βουλόμενος δέ αίμα ταΐς ψυχαΐς παρασχέσθαι, μίαν των iaj
315 "Αιδου βοών άπέσφαξεν. ό δέ νέμων αύτάς Μενοίτης ό Κευ-
θωνύμου προκαλεσάμενος εις πάλην Ή ρακλέα, ληφθείς μέσος
καί τάς πλευράς κατεαγείς υπό Περσεφόνης παρητήθη. αίτοΰν-
τος δέ αύτου Πλούτωνα τόν Κέρβερον, έπέταξεν ό Πλούτων
άγειν χωρίς ών ειχεν όπλων κρατούντα, ό δέ εύρών αυτόν έπί ia6
310 ταΐς πύλαις του Ά χέροντος, τώ τε θώρακι συμπεφραγμένος καί
τη λεοντή συσκεπασθείς, περιβαλών τη κεφαλή τάς χεΐρας ούκ

3οι. Κενταύρων: κενταύρου A 3° 5 · Ιπήει: άττήει A 3 * ά Κευθωνυ-


μου: 6 κυθωνύμου Ε σκυθωνυμου RReB σκυθώνυμον C y€>. ττροχαλεοάμενος:
προσκαλεσάμενος ΕΑ | μέσος: μέσον ΕΑ 317. κατεαγεις: χατεάξας
A 321. ου^χ^ασ^είς: συσκεπασθεις και A 3ΙΙ*3· ούκ άνήχε... δράκοντος:
ούχ άνήχε, καίπερ δαχνόμενος ύπό του κατά τήν ούράν δράκοντος, κρατών έχ τοΰ
τραχήλου καί άγχων τό θηρίον Γπεισε A

301-3· μή δυνάμενος··· έμυήθη: Tzetzes, Ckil. II 394; Pediasimo, de Herculis labori-


bus 30; scolio ad Aristofane, Plut. 845; Diodoro Siculo, IV 14,3. 15.1; Euripide,
tìer. fur. 613; Pindaro, fr. 3460, 4-5 Maehler ( - Pop. Oxy. 16x1; cfr. P.S.l 1391, fr.
B, col. 1); Senofonte, Hist. G r VI 3,6 305-6. Μελεάγρου xaì ΜεΒοώσης τής
Γοργόνος: Bacchilide, Epin. 5, 34-99 Snell-Maehler; Pediasimo, de Herculis labori-
bus 31; scolio a Η. X X I 194; cfr. Esiodo, fr. 15,10 M.-W.; Pindaro, fr. 3460 Maeh­
ler; Seneca, Her. fur. 807-19 306*8. έπί 6è τήν Γοργόνα... εΐδωλόν έστι: Pe­
diasimo, de Herculis laboribus 31 30Θ-10. Θησέα εύρε... δεθέντα: Diodoro Si­
culo, IV 63,4; Virgilio, Aen. VI 393. 397; Igino, Fab. 79,1; Mytbograpbi Vaticani I
BIBLIOTECA II, 5 J53

eie fu iniziato dopo essere stato adottato da Pillo]. M a poiché <


non poteva vedere i misteri se prima non veniva purificato per
Pomicidio dei Centauri, fu purificato da Eumolpo e allora potè
essere iniziato. Si recò a Tenaro in Laconia, dove si trova l’in- u j
gresso che scende nell'Ade e lo oltrepassò. Quando Io videro, le
anime fuggirono tutte, tranne Meleagro e la Gorgone Medusa.
Contro la Gorgone Eracle sguaina la spada come fosse viva, ma
Ermes gli dice che si tratta di un’immagine vana. Giunto alle 1*4
porte dell*Ade, Eracle trovò Teseo e Piritoo - Piritoo che aspira- <
va a sposare Persefone e per questo era stato incatenato. Quando
essi videro Eracle, tesero le braccia verso di lui come se, con la
sua forza, avesse avuto il potere di riportarli in vita. Eracle prese
per mano Teseo e lo ridestò; voleva far alzare anche Piritoo, ma
la terra incominciò a tremare e dovette lasciarlo; fece rotolare via
anche la roccia di Ascalafo. Poiché voleva procurare sangue alle 125
anime, Eracle uccise una delle vacche di Ade: il pastore che le cu­
stodiva, Menete figlio di Ceutonimo, lo sfidò alla lotta; Eracle lo
afferrò alla vita e gli spezzò le costole: fu graziato per intercessio­
ne di Persefone. Eracle chiese a Plutone di dargli Cerbero, e Plu­
tone gli ordinò di portarlo via purché lo vincesse senza l ’aiuto
delle sue armi. Eracle trovò Cerbero alle porte dell’Acheronte; al- 126
lora, chiuso nella sua corazza e coperto dalla pelle di leone, gli af-4
8

48, II 156 Kulcsdr; cfr. Epitome 1,14 311-1. ό Si Θησέα... ήγειρε: Tzetzes,
Cbil II 396. 410; Diedero Siculo, IV 16,1. 63,4; Pausania, I 17,4; Plutarco, Thes.
35,1-1; Euripide, Het. fur. 619; Igino, Fab. 79,3; scolio ed Aristofane, Equ. 13686;
Snida, s.v. λίσκοι; Mythoiraphi Vaticani I 46, II j 56 Kulcsdr; Servio, a Virgilio,
Aen. VI 617; Eliano, Varia Historia IV 5; cfr. Epitome 1,14 311-3. Πειρίθουν
81... άφήχεν: Diodoro Siculo, IV 63,4; Plutarco, Tbes. 35,1-1 313-4. τόν
Άσχαλάφου πέτρον: cfr. Bibi 13,3 [33] 314. αίμα... παραβχέσύαι: scolio a //.
V ili 368; cfr. Od. XI 13-50 314-5. μίαν... άπέσφαξβν: scolio a il. Vili
368 315-6. Μβνοίτης... ιΐς πάλην Ήραχλέα: Tzetzes, Cbil. LI 396-8 31Θ-
9. έπέταξιν... κρατούντα: Tzetzes, Cbil. II 400; Pediasimo, de Herculis labonbos 31;
scolio a II. V 395-7 319-14. 6 8è ευρών... άνάβαοη: Sofocle, Trach. 1097-8;
Euripide, Her.fur. 13-5, 1176-8; Diodoro Siculo, IV 16,1; Ovidio, Mei. VII 409-15;
Igino, Fab. 30,13, 151,1; Tzetzes, Cbil. II 399-404; Pediasimo, de Herculis labaribus
31; Quinto Smirneo, VI 165-8; Ecateo, FGrHist 1 F 17; Pausania, III 15,5-6, IX
34,5; Erodoro, FGrHist 31 F 31; Virgilio, Aen. VI 391-6; Bacchilide, Eptn. 5, 31-3
*S4 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

ανήκε κρατών καί ά γχω ν το θηρίον, έως έπεισε, καίπερ δακνό-


μένος ύπό τοΰ κατά τήν ουράν δράκοντος. συλλαβών οΰν αυτόν
ήκε δια Τροιζήνος ποιησάμενος τήν άνάβασιν. Ά σκάλαφ ον μέν
is οΰν Δημήτηρ έποιησεν ώτον, 'Η ρακλής δέ Εύρυσθεΐ δειξας τόν
Κέρβερον πάλιν έκόμισεν εις "Α ιδου.
6, ι. μετά δέ τους άθλους 'Η ρακλής άφικόμενος είς Θήβας 11
Μεγάραν μεν έδωκεν ’ Ιολάω , αύτός δε γήμαι θέλων έπυνθάνετο
Ευ'ρυτον ΟΙχαλίας δυνάστην άθλον προτεθεικέναι τόν Ιό λ η ς τής
θυγατρός γάμον τω νικήσαντι τοξική αυτόν τε καί τούς παΐδας
s αύτώ υπάρχοντας, άφικόμενος οΰν είς Ο ίχαλίαν καί τή τοξική υ8
κρείττων αυτών γενόμενος ούκ έτυχε τοΰ γάμου, Ίφίτου μέν
τοΰ πρεσβυτέρου τώ ν παίδων λέγοντος διδόναι τω ΉρακλεΤ τήν
Ίό λη ν , Εύρύτου δέ καί τών λοιπών άπαγορευόντων καί δεδοι-
κέναι λεγόντων μη τεκνοποιησάμενος τα γεννηθησόμενα πάλιν
ίο άποκτείνη. ι . μ ετ’ ού πολύ δέ κλαπεισών έξ Εύβοιας ύπό Αύ- 139
τολύκου βοών, Εΰρυτος μέν ένόμιζεν ύφ* Ή ρακλέους γεγονέναι
τοΰτο, νΙφιτος δέ άπιστών άφικνεΐται πρός Ή ρακλέα, καί
συντυχών ήκοντι έκ Φερών αύτώ , σεσωκότι τήν άποθανοΰσαν
"Αλκηστιν Ά δ μ ή τ ω , παρακαλεΐ συζητήσαι τάς βόας. 'Ηρακλής
15 δέ ύπισχνεϊται* καί ξενίζει μέν αύτόν, μανείς δέ αύθις άπό τών
Τιρυνθίων έρριψεν αύτόν τειχών, καθαρθήναι δέ θέλων τόν φό- 130
νον άφικνεΐται πρός Νηλέα* Π υλίων ήν οΰτος δυνάστης, άπωσα-
μένου δέ Ν ηλέω ς αύτόν δια τήν πρός Εΰρυτον φιλίαν, είς

313. ώτον: δνον A


6, 3· Εΰρυτσν: om, Β | προτεθεικέναι: προτεθηναι RR“.B προτεθεϊναι C 4·
τοξική: τοξικήν A 9* Υ^ννη0ησόμενα: γινησόμενα R γεννησόμενα A 10.
άποκτί/.νη: άποχτείνει Rfl 13. Φερών: φορών A

314-5. *Α«άλαφον μέν... ώτον; Ovidio, Met. V 54V 5°> L a tta rio , in Stazio,
Theb. ΠΙ 511; cfr. Bibl I 5,5 [53] 316. Κέρβερον... είς “Αιδου: Tzctzes, Chil,
I I 405; Pediasimo, de llerculis laborìbus 31
6, 1. Μεγάραν... Ίολάφ: Diodoro Siculo, IV 31,1 1 αυτός δέ γήμαι θέλων: Diodo·
ro Siculo, IV 31,1 3-5. Εΰρυτον... ύπάρχοντας: scolio a Licofrone, 39 5-
6. τή τοξική... τοΰ γάμου: Tzctzes, Chil. II 413*4; Ferecide, FGrHist 3 F 8ia-b;
Erodoro, FGrHist 31 F 37; Igino, Fab. 31,9, 35; scolio a Euripide, Hipp. 545; Sofo-
BIBLIOTECA 11, y é
MS

ferrò la testa con le mani e non smise di stringere con forza fin­
ché non ebbe sopraffatto la bestia, nonostante i morsi che gli in­
fliggeva la coda di serpente. Dopo averlo così catturato, lo fece
risalire dalla parte di Trezene. Demetra tramutò Ascalafo in as­
siolo; Eracle, dopo che ebbe mostrato Cerbero a Euristeo, lo ri­
portò di nuovo neirAde.
6, i. Dopo queste imprese, Eracle tornò a Tebe e diede Mega- 117
ra in sposa a Iolao. Anche lui desiderava sposarsi. Venne a sapere <
che Eurito, re di Ecalia, aveva posto in palio come premio le noz­
ze con sua figlia Iole a chi avesse vinto nel tiro con l’ arco lui e i
suoi figli. Eracle si recò a Ecalia e li vinse nella gara, ma non potè 118
sposare Iole: Ifito, il maggiore dei figli di Eurito, era del parere
di concedere la fanciulla a Eracle, ma Eurito e gli altri si oppone­
vano, dicendo di temere che Eracle, qualora avesse avuto dei fi­
gli, li uccidesse, come già aveva fatto. 1. Non molto tempo do- 139
po Autolico rubò delle vacche in Eubea, ed Eurito pensò che la
colpa fosse di Eracle. Ifito non ci crede e va da Eracle, si imbatte
in lui che sta tornando da Fere dove aveva restituito ad Admeto
Alcesti, che era morta. G li chiede di aiutarlo a cercare le vacche.
Eracle acconsente e gli dà ospitalità. Ma, colto da un accesso di
follia, lo scagliò dalle mura di Tirinto. Per farsi purificare da que- 130
sto delitto, Eracle si reca da Neleo, re di Pilo. Ma Neleo, che era
amico di Eurito, lo scaccia; allora egli si reca ad Amicle e viene

eie, Trach. 161-9; cfr. Esiodo, ir. 16,31-3 M.-W. 6-10. Ίφ ίιου... àiroxteivfl:
Erodoro, FGrHìst 31 F 66; Diodoro Siculo, IV 31,1; Tzctzes, Chil. II 415-6; scoli a
Sofocle, Trach. 164, 166; cfr. Bihl. II 4,11 [71) ic -i . κλακειοών... βοών: Tze>
zee, Chil. II 417; scolio a Od. XXI 1 1 11-1. Ευρυτος... γεγονίναι τούτο: Tzet­
zes, Chil. II 418 11. "Ιφιτος &i... πρός Ή ρ*χλί«: Od. X X I 13-6; Diodoro Si­
culo, IV 31,3; Tzetzes, Chil. II 419; scolio a Licofrone, 59 13-4. οιοωκότι...
Άδμήτφ; Tzetzes, Chil. II 410; cfr. Tabula Albana, FGrHìst 40, ia, 36; Bibl. I 9,1^
[106] 15-6. μανείς Sè... τειχών: Od. XXI 17-30; Creofilc, F 5 (III, IV) Berna-
bé; Sofocle, Trach. 169-73, 357; Diodoro Siculo, IV 31,3; Tzetzes, Chil. ΓΙ 411-3;
scolio a Sofocle, Trach. 169 16-8. καθαρθήναι .. αυτόν: Creofilo, F 6 Bernabé;
Diodoro Siculo, IV 31,4; Tzetzes, Chil. II 414; scolio a Licofrone, 59; scolio a Pin­
daro, 01. 9, 43
τ 56 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

Ά μ ύ κ λ α ς παραγενόμενος υπό Δηιφόβου του 'Ιππολύτου καθαί-


ιο ρετοα. κατασχεθείς δέ δεινή νόσω διά τόν Ίφίτου φόνον, είς Δ ε λ ­
φούς παραγενόμενος άπαλλαγήν έπυνθάνετο τής νόσου, μή χρη-
σμωδούσης δέ αύτω τής Πυθίας τόν τε ναόν συλαν ήθελε, καί τόν
τρίποδα βαστάσας κατασκευάζειν μαντεΐον Ιδιον, μαχομένου δέ
αύτφ Α π ό λ λ ω ν ο ς, ό Ζευς ίησι μέσον αύτών κεραυνόν, καί τοΰ- 131
ΐ5 τον διαλυθέντων τόν τρόπον, λαμβάνει χρησμόν Η ρα κλή ς, δς
έλεγεν άπαλλαγήν αύτω τής νόσου έσεσθαι πραθέντι και τρία
έτη λατρεύσαντι καί δόντι ποινήν τοΰ φόνου τήν τιμήν
Εύρύτω. y τοΰ δέ χρησμού δοθέντος Ε ρ μ ή ς Ή ρακλέα πι-
πράσκει· καί αυτόν ώνεΐται Ό μ φ ά λη Ίαρδάνου, βασιλεύουσα
30 Λυδών, ή τήν ήγεμονίαν τελευτών ό γήμας Τ μ ώ λ ο ς κατέλιπε.
τήν μέν ουν τιμήν κομισθεΐσαν Εύρυτος ού προσεδέξατο, 133
Η ρα κλή ς δέ Ό μ φ ά λη δουλεΰων τούς μέν περί τήν "Έφεσον
Κέρκωπας συλλαβών έδησε, Συλέα δέ έν Α ύλίδι τούς παριόντας
ξένους σκάπτειν άναγκάζοντα, συν ταΐς ρίζαις τάς αμπέλους καύ-
35 σας μετά τής θυγατρός Ξενοδόκης άπέκτεινε. καί προσοχών
νήσω Δ ο λίχη , τό 'Ικάρου σώμα ίδών τοις αίγιαλοΤς προσφερό-
μενον έθαψε, καί τήν νήσον άντί Δ ολίχης 'Ικαρίαν έκάλεσεν. άν- 133
τί τούτου Δαίδαλος έν Π ίση εικόνα παραπλησίαν κατεσκεύασεν
Ήρακλεΐ* ήν νυκτός άγνοήσας Η ρα κλή ς λίθω βαλών ώς εμ-
4ο πνουν έπληξε. καθ’ ον δέ χρόνον έλάτρευε παρ’ Ό μ φ ά λη , λέγε-

ΐ9- Άμύκλας: άμύκας RO ι ι . κατασκευάζειν: κατασκευάζει A 16.


πραθέντι: παραθέντι Β 19. Ίαρδάνου: (ορδάνου ΕΑ 3-1*5· χαύσας: « ά ­
ψας A 3S· Ξενοδόκης: Ξενοδίκης ORflB | προσοχών: προσχών A 3® Πί-
ση: πίσση A

19-10. υπό Δηιφόβου... καθαίρεται: Diodoro Siculo, IV 31,5; Tzetzes, Còti. Il 415;
scolio a Licofrone, 39 10-1. είς Δελφούς... της νόσου: Diodoro Siculo, IV
31,5; Tzetzes, Chii. II 415-6 11-3. μή χρησμωδούσης... ίδιον: Pausarne, X
13,8; Igino, Fab. 31,3; Plutarco, de E apud Delpbos 6,387 d, de sera numinis vindicta
11,557 c>de defectu oraculorum 7,413 a; scoli a Pindaro, 01 . 9, 43, 448, 48; Servio,
a Virgilio, Aen. V ili 199 13-4. μαχομένου δέ... κεραυνόν: Pausarne, III it,8 ,
V ili 37,1, X 13,7-8; Plutarco, de E apud Òelphos 6,387 d; Cicerone, Nat. deor. Ili
41; scoli a Pindaro, 01 . 9, 43, 443, 48 16-8. πραθέντι καί... Εύρύτω: Diodoro
Siculo, IV 31,5; Igino, Fab. 31,3; Erodoro, FGrHist 31 F 33; Tzetzes, Chii. II 417-
BIBLIOTECA Π , 6 <57

purificato da Deifobo figlio dì Ippolito. A causa dell’uccisione di


Ifito, Erade fu colpito da una tremenda malattia e si recò a Dei-
fi, per chiedere come poteva guarirne. La Pizia però non gli dava
il responso; allora luì voleva saccheggiare il tempio, portar via il
tripode e fondare un suo proprio oracolo. Apollo si batte con lui, <
ma Zeus scaglia in mezzo a loro un fulmine: così vengono separa- 131
ti. E rade riceve la risposta dell’oracolo, il quale dice che sarà li­
berato dal male dopo essere stato venduto, aver servito per tre
anni un padrone e aver dato a Eurito il ricavato della vendita co­
me prezzo per l’uccisione di Ifito. 3. In base al responso, E r­
mes vende Eracle. Lo compra Onfale figlia di lardano, regina dei <
Lidi, alla quale il marito Tmolo, morendo, aveva lasciato il regno.
Ma quando gli fu portato il prezzo della vendita, Eurito non volle 132
accettarlo. M entre era schiavo di Onfale, Eracle catturò e impri­
gionò i Cercopi della regione di Efeso; uccise, insieme alla figlia
Senodoce, Sileo che, in Aulide, costringeva gli stranieri di pas­
saggio a vangare la terra; bruciò anche le sue viti dalle radici. A p ­
prodò all’ isola di Doliche e, vedendo il corpo di Icaro gettato sul­
la riva, gli diede sepoltura e chiamò l ’isola Icaria anziché Doliche.
In cambio, Dedalo fabbricò a Pisa una statua molto somigliante a 133
Eracle, tanto che, di notte, Eracle non capì che era una statua e
la colpì con una pietra credendola un essere vivente. Durante il

8; Sofocle, Tradì. 69-70, 2.53, 357; Ferecide, FGrHist 3 F 8ib; Eschilc, Ag. 1040-
1 18-9. Ε ρ μ ή ς... Όμφάλη: Sofocle, Tracb. 70. 148-50, 151, 174-6, 356-7;
Diodoro Sìculo, IV 31,5; Ferecide, FGrHist 3 F 8ib; Igino, Fot. 31,4; Luciano,
Dial. deor. 15,1; Tzetzes, Ckil II 419-30; cfr. Tabula Albana, FGrHist 40, :a, 9-10;
Luciano, Htst. corner, io; Plutarco, Quaest. Gr. 45,301 f-301. a; Servio, a Virgilio,
Aen. V ili 199; Ovidio, Her. 9, 15-6, 79-80; cfr. Properzio, HI 11,17-10; Seneca,
tìer. Oet. 371; Apuleio, fr. 11 = Lido, de magstratibus III 64 31. Εΰαυιος ού
προσεδίξατο: Diodoro Siculo, IV 31,6 33. Κΐρκωπας... Κδησε: Diodoro Sicu­
lo, IV 31,6-7; Tzetzes, Chìl. II 431; Ferecide, FGrHist 3 F 77; Zenobio, V
io 33-4, Συλέα 8è... άναγχάζοντα: Diodoro Siculo, IV 31,7; Tzetzes, Chìl li
431-3 34-5· βύν ταϊς βίζαις... ά π ίχτιivt: Diodoro Siculo, IV 31,7; Conone,
FGrHist 16 F 1 (enarr. 17); Tzetzes, Chil. II 434-5; cfr. Euripide, p. 575. fi. 687
Nauck; Tzetzes, de comoediaXU II 63 sgg. 36-7. Ικάρου... ίχάλεοεν: Pausa­
rne, IX ii,;; Diodoro Siculo, IV 77,6; cfr. Epitome 1,13 38-9. Δαίδαλος...
'Ηραχλεΐ: Pausania, II 4,5, IX 11,4
1*8 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

ται τον έπί Κ όλχους πλοΰν γενέσθαι καί τήν τοΰ Καλυδωνίου
κάπρου Θήραν, καί θ η σέα παραγενόμενον έκ Τροιζήνος τον
Ισθμ όν καθάραι. 4* μετά δε τήν λατρείαν άπαλλαγείς τής νό- 134
σου έπί "Ιλιον ίπ λ ει πεντηκοντόροις όκτωκαίδεκα, συναθροίσας
4<; στρατόν άνδρων άριστων έκουσίως θελόντων στρατεύεσθαι. κα-
ταπλεύσας δέ είς "Ιλιον τήν μεν των νέων φυλακήν Ό ικλεΤ κα-
τέλιπεν, αύτός δέ μετά των ά λλω ν άριστέων ώρμα έπί τήν πό-
λιν. παραγενόμενος δέ έπί τάς ναΰς συν τω πλήθει Λαομέδων
Ό ικ λ έα μέν άπέκτεινε μαχόμενον, απελαθείς δε υπό τω ν μετά
ίο Ή ρακλέους έπολιορκεϊτο. τής δέ πολιορκίας ένεστώσης £ήξας 135
τό τείχος Τ ελα μ ώ ν πρώτος είσήλθεν είς τήν πόλιν, καί μετά
τούτον Η ρ α κλή ς, ώς δέ έθεάσατο Τελαμώ να πρώτον είσεληλυ-
θότα, σπασάμενος τό ξίφος έπ’ αυτόν ήει, μηδένα θέλων έαυτοΰ
κρείττονα νομίζεσθαι. συνιδών δέ τοϋτο Τ ελα μώ ν λίθους πλη-
55 σίον κειμένους συνήθροιζε, τοΰ δέ έρομένου τί πράττοι βωμόν εΐ-
πεν Ή ρακλέους κατασκευάζειν καλλινίκου, ό δέ έπαινέσας, ώς 136
είλε τήν πόλιν, κατατοξευσας Λαομέδοντα καί τους παΤδας αυ­
τού χωρίς Ποδάρκου, Τ ελα μώ νι άριστεΐον Ή σιόνην τήν Λαομέ-
δοντος θυγατέρα δίδωσι, καί ταύτη συγχωρει τώ ν αιχμαλώ τω ν
6ο δν ήθελεν άγεσθαι. τής δέ αίρουμένης τόν άδελφόν Ποδάρκην,
£φη δεΐν πρώτον αυτόν δοΰλον γενέσθαι, καί τότε τί ποτέ δοΰσαν

4ΐ· Κόλχοιις: κόλχας Ο κόλχ&ϊ* RCP 49.Απελαθείς: άπελασθείς ABC 53·


flti: ώρμα E 54*5- λίθους πλησίον: πλησίον λίθους A 55· πράττοι: πράτ*
τοιε A $8 . Τελαμώνι: om. Ο 6 ι-ι. δουσαν άντ’ αύτοΰ: όοϋσ' άντ’ αύτών
ΑΟ

4ΐ. έπί Κόλχους πλουν: cfr. Bibl I 9,1(3-17 [116-43) 41’ 1 · τ^1ν το® Καλυδω-
νίου... Θήραν: cfr. Bibl. I 8,1-3 [65-71] 4 1")· θη β ία ... καθάραι: cfr. Bibl. Ili
16,1-1 (2.16-8], Epitome 1,1-4 44 · έπί "Ιλιον... όκτωκαίδεκα: II. V 640-1; Dio-
doro Siculo, Γν 31,1-1; Igino, Fab. 89,4; scolio e Licofrone, 34; Tzetzes, Chil. II
444; Pindaro, Isth. 6, 16-30; Tabula Albana, FGrHist 40, ia, 14; cfr. Bibl. II 5,9
[104J 45. άνδρων... στρατεύεσθαι: II V 641; scoli a Licofrone, 34, 38; Pinda­
ro, Isth. 6. 16-30 46-7. φυλακήν... κατίλιπεν: Diodoro Siculo, IV 31,3; cfr.
Tabula Albana, FGrHist 40, la, 13 48-9. Λαομέδων... άπέκτεινε: Diodoro Si­
culo, IV 31,3; Pausami, V il i 36,6 51. Τελαμών... είς τήν πόλιν: Ellenico,
FGrHist 4 F 109; Diodoro Siculo, IV 31.5; scolio a Licofrone, 34; Ovidio, Met.
BIBLIOTECA]!, 6 M9

periodo in cui era schiavo di Onfale si dice siano avvenuti il viag­


gio in Colchide e la caccia al cinghiale di Caledonia; e si dice che
Teseo, venuto da Trezene, liberò Fistino dai briganti. 4. Dopo 134
il periodo di schiavitù, guarito dalla sua malattia, Eracle prese il
mare per attaccare Ilio con diciotto navi a cinquanta remi e con
un esercito di valorosi guerrieri, che di loro volontà prendevano
parte alla spedizione. Sbarcato a Ilio, lasciò O icle a custodire le
navi, e lui stesso, con gli altri guerrieri, mosse contro la città.
Laomedonte, con il grosso dell’esercito, piombò sulle navi e ucci­
se Oicle in battaglia, ma i compagni di Eracle lo respinsero e cin­
sero d ’assedio la città. Durante l’assedio, Telamone aprì un varco 135
nel muro e fu il primo a entrare a Ilio; Eracle entrò dopo di lui,
ma, quando si accorse che Telamone era entrato per primo, sguai­
nò la spada e si lanciò su di lui, perché non voleva essere ritenuto
inferiore a nessuno. Accortosi di ciò, Telamone si mise ad am­
massare delle pietre che si trovavano vicino a lui; quando Eracle
gli chiese cosa faceva, rispose che stava erigendo un altare a Era­
cle Vincitore. Allora Eracle lo elogiò; poi, quando conquistò la 136
città, dopo aver ucciso a colpi di freccia Laomedonte e i suoi figli
- tranne Podarce - diede a Telamone come dono d’ onore la figlia <
di Laomedonte, Esione, e le concesse di portare con sé uno dei
prigionieri, quello che voleva. Lei scelse il fratello Podarce: Era­
cle allora le disse che prima Podarce doveva diventare schiavo e
che lei doveva donare qualcosa in cambio di lui, per poterne en­
trare in possesso. Nel momento in cui veniva messo in vendita,

XIII 2.1-3; Pindaro, htk. 6 , 31; cfr. Tabula Albana, FGrHist 40 , ia , l i ; scolio a Pin­
daro, Nem. 4, 40 53-6. σπααάμενος... καλλινίκου: Ellenico, FGrHist4 F 109;
cfr. Apollodoro di Atene, FGrHist 144 F 113 37-8. είλε... χωρί< Ποδάρκου:
Ellenico, FGrHist 4 F x6b; Diodoro Siculo, IV 31.4; Igino, Fab. 31,4, 89,4; scoli a
Lieofrene, 34, 38; II. V 640-1. 648-31; Ovidio, Met. XI 111-5; Tabula Albana,
FGrHist 40, la, 13-6 58-9. Τελαμώνι... δβωοι: Sofocle, Ài. 1199-303; Dio­
doro Siculo, Γν 31,5; Igino, Fab. 89,3: scoli a Licofrone, 34, 469; Ovidio, Met XI
126-7; Pisandro, F 11 Bernabé; Apollodoro di Alene, FGrHist 144 F 158; Tabula Al­
bana, FGrHist 40, ra, 18-9 60-3. τής δέ... 4vti 8 <oxtv: scolio a Lkoiione, 34
ι6ο ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

άντ’ αύτοΰ λαβεΐν αυτόν, ή δέ πιπρασκομένου τήν καλυπτραν άφε-


λομένη τής κεφαλής άντέδω κεν δθεν Ποδάρκης Πρίαμος έκλήθη.
7, ι. πλέοντος δέ από Τροίας Ή ρακλέους "Η ρα χαλεπούς 13
επεμψε χειμώνας* έφ’ οίς άγανακτησας Ζευς έκρέμασεν αύτήν έξ
Ό λυμ π ο υ, προσέπλει S i Η ρ α κ λή ς τή Κω* καί νομίσαντες αυ­
τόν οΐ Κ ώ οι ληστρικόν άγειν στόλον, βάλλοντες λίθοις προσ-
5 πλεΐν έκώλυον. ό S i βιασάμενος τήν νήσον είλε, καί τόν βασι- 138
λέα Εύρύπυλον, Ά στυπα λαίας παΐδα καί Ποσειδώνος, εκτεινεν.
έτρώθη Si κατά τήν μάχην Η ρ α κλή ς υπό Χαλκώδοντος, καί
Διός έξαρπάσαντος αυτόν ούδέν έπαθε. πορθήσας δε Κ ώ ήχε Si’
Α θή ναν εις Φ λέγραν, καί μετά θεών κατεπολέμησε Γίγαντας,
ίο χ. μετ’ ού πολύ Sè έπ’ Αύγείαν έστρατεύετο, συναθροίσας 139
Α ρκαδικόν στρατόν καί παραλαβών έθελοντάς τών άπό τής
Ε λ λ ά δ ο ς άριστέων. Αυγείας δέ τόν άφ’ Ή ρακλέους πόλεμον
άκούων κατέστησεν Ή λ είω ν στρατηγούς Ευρυτον καί Κτέατον
συμφυείς, οΐ δυνάμει τούς τότε άνθρώπους ύπερέβαλλον, παΐδες
ι^ δέ ήσαν Μολιόνης καί "Ακτορος, έλεγοντο δέ Ποσειδώνος*
"Α κτω ρ δέ άδελφός ήν Αύγείου. συνέβη δέ ΉρακλεΤ κατά τήν 140
στρατείαν νοσήσαι* δια τοΰτο καί σπονδάς πρός τούς Μολιονίδας
έποιήσατο. οί δέ ύστερον έπιγνόντες αύτόν νοσοΰντα, έπιτίθενται
τώ στρατεύματι καί κτείνουσι πολλούς, τότε μέν ουν άνεχώρησεν
1.0 Ηρακλής* αυθις δέ τής τρίτης Εσθμιάδος τελούμενης, Ή λείω ν

7ι 5· τήν εΐλε: insulam cepit Μ τήν νύκτα Α Ο 8-9· ίι* ’Αθηναν: δι*
ίθηνών Rc 5/ *Αθηνών Μ ίο. Αυγείαν: αύγέαν AOR" 11. τών: άστών
add. A 11. Αύγείας: αύγεας AOR* 15. Μολιόνης: μολίνης A 19.
ούν: οΰν ούχ Α Ο

6 ) . Ποδάρχης Πρίαμος έχλήθη: Igino, Fab. 8 9 , 4 ; scolio a Licofrone, 34; cfr. Sene­
ca, Tro. 7 1 8 - 18; Bibl. ΙΠ 11,4 [147]
7, 1-1. " Η ρ α . . . χειμώνας: II. XIV 150-6, XV 14-8; Ferecide, FGrHìst 3 F 78; Piu-
carco, Quaest, Gr, 58,504 c 1-3. Ζ ε ύ ς . . . έξ Όλυμπου: II XV 18-14; Pausania,
III 18,16; scolio a//. I 59ia-b; cfr. Bibl I 3,5 [19] 3-5. προσέπλει... έχώλυον:
Plutarco, Quaest. Gr. 58,304 c-d; Mempis TesHmonium Beroabé; Esiodo, £r. 43α,
6i *4 M.-W.; cfr. Tabula Albana, FGrHist 40, ia, 31-3; Pindaro, ir. 33α Maehler;
scoli a Pindaro, Nem. 4, 40. 41α 5-6. ò δέ... έχτεινεν: Ferecide, FGrHist 3 F
78; Tzetzes, Chil. II 444-6; Ovidio, Met. VII 363-4; Pindaro, Isth. 6, 31-1; scoli a
Pindaro, Nem. 4, 40. 41α; Tabula Albana, FGrHist 40, ia, 33-4 8*9· δι’ Άθη-
BIBLIOTECA Π , β -γ l6l

lei si tolse il velo che le avvolgeva la testa e lo diede In cambio del


fratello. Per questo Podarce fu chiamato Priamo.
7, i. Mentre Eracle tornava da Troia, Era suscitò contro di 137
lui delle violente tempeste. Adirato, Zeus la appese all'Olimpo.
Eracle si avvicinava a Cos, ma gli abitanti dell’isola, credendo
che guidasse una truppa di pirati, a colpi di pietra gli impedivano
di approdare. Lui si impadronì a forza dell’isola, uccise il re Euri- 138
pilo, figlio di Astipalea e di Poseidone. Durante la mischia, Era­
cle fu ferito da Calcodonte, ma Zeus Io sottrasse alla battaglia e
lui non ebbe a soffrire altri mali. Dopo aver saccheggiato Cos,
Eracle si recò a Fiegra per intervento di Atena, e insieme con gli
dei combattè e vinse i Giganti. ì . Non molto tempo dopo Era- 139
eie fece una spedizione contro Augia, dopo aver raccolto un eser­
cito di Arcadi e reclutato dei volontari tra i guerrieri della G re­
cia. Augia, saputo che Eracle si accingeva a fargli guerra, pose a
capo dell’esercito degli Elei Eurito e Cteato, due fratelli uniti in
un corpo solo, la cui forza superava quella di tutti gli uomini di
allora; erano figli di Molione e di Attore, ma si diceva che in real­
tà il padre fosse Poseidone. Attore era fratello di Augia. Accadde 140
che, durante la spedizione, Eracle si ammalò; perciò stabili una
tregua con i Molionidi. M a più tardi essi, saputo che Eracle era
ammalato, attaccano il suo esercito e uccidono molti uomini. E ra­
cle, allora, si ritirò. Ma poi, al tempo dei terzi giochi istmici, gli

vav... Γίγαντας: Tzetzes, Cbil. Il 447; Esiodo, fr. 4ja, 65 M.-W.; Pindaro, htb. 6,
3L-3; scolio a Pindaro, Nem. 1,101; cfr. Bibl. I 6,1 [33] io. tir’ Αυγείαν tarpa·
τεύετο: Ferecide, FGrHist 3 F 798; Diodoro Siculo, IV 33.1; Pausania, V ι , ι , VI
xo,r6, V ili 14,9; Ecatco, FGrHist 1 F 1$; scolio a licofrone, 41; cfr. Bibl. II 5,5
[88-9] 13-4. στρατηγούς... συμφυείς: Pausarne, 11 15,1, V ι , ι ι , VI l o , 16; Fere­
cide rGrHìst 3 F 79b; Esiodo, fr. 173,15-7 scoli a Pindaro, 01 io, 31.,
363 14-$. παίΒες 8è... "Αχτορος: Ferecide, FGrHist 3 F 79b; Ittico, PMGF f r
2.85; Pausania, V ili 14,9; scoli a Pindaro, 01 . ic, 31C, 31; Eustazio» a 11 XI 749, p,
88i, 14-l o 15. Sè Ποσει.δωυος: //. XI 750-1; Esiodo, ft. i7b M.-W.; Ferecide,
FGrHist 3 F 79S; Pindaro, 01 . io, 16-8; scoli a Pindaro, O l ro, i9d, 3ia,
31 17-9. σπον&άς... πολλούς: Ferecide, FGrHist 3 F 79®; Pindaro, O l io, 31·
4 10-1. Ή λβίων... άπίκτβινβ: Ferecide, FGrHist 3 F 79a-b; Pindaro, O l io,
16-30; Diodoro Siculo, IV 33.3; Pausania, II 15,1, V L,r; scoli a Pindaro, Oi. io,
31, 33, 34C, h, 36, 37d; Tzetzes, C bil II 450; Eliano, Varia Historia IV 5
lèi ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

τούς Μολιονίδας πεμψάντων συνθύτας, έν ΚλεωναΤς ένεδρεύσας


τούτους Η ρ α κλή ς άπέκτεινε, και στρατευσάμενος επί την Ή λ ιν
είλε τήν πόλιν. καί κτείνας μετά τω ν παίδων Αυγείαν κατήγαγε 141
Φ υλεα, καί τούτω τήν βασιλείαν εδωκεν. εθηκε δε και τον
ι 5 Ό λυμπιακόν άγώ να, Πέλοπός τε βωμόν ίδρύσατο, καί θεών
δώδεκα βωμούς εξ έδείματο. 3* μετά δέ τήν τής 'Ή λιδος 143
αλωσιν έστράτευσεν έπί Πύλον, καί τήν πόλιν έλών Περικλύμε-
νον κτείνει τόν άλκιμώτατον των Ν ηλέω ς παίδων, δς μεταβάλ-
λων τάς μορφάς έμάχετο. τόν δε Ν ηλέα και τούς παιδας αύτοϋ
30 χωρίς Νέστορος άπέκτεινεν ούτος δε νέος ών παρά Γερηνίοις
έτρέφετο. κατά δέ τήν μάχην καί "Αιδην Στρώσε Πυλίοις βο-
ηθοΰντα. έλών δέ τήν Πύλον έστράτευεν έπί Λακεδαίμονα, με- 143
τελθεΐν τούς Ίπποκόωντος παιδας θέλων* ώργίζετο μέν γάρ αύ-
τοΐς καί διότι Ν ηλεΐ συνεμάχησαν, μάλλον δέ ώργίσθη ότι τον
35 Λικυμνίου παΐδα άπέκτειναν. θεωμένου γάρ αύτου τα Ίππο-
κόωντος βασίλεια, έκδραμών κύων των Μ ολοττικών έπ’ αυτόν
έφέρετο* ό δέ βαλών λίθον έπέτυχε του κυνός, έκτροχάσαντες δέ
οι 'Ιπποκοωντίδαι καί τύπτοντες αύτόν τοΤς σκυτάλοις άπέκτει-
ναν. τόν δέ τούτου θάνατον έκδικών στρατιάν έπί Λακεδαιμο- 144
40 νιους συνήθροιζε. καί παραγενόμενος είς Α ρκαδία ν ήξίου Κηφέα
μετά των παίδων ών είχεν είκοσι συμμαχεΐν. δεδιώς δέ Κηφεύς
μή καταλιπόντος αύτοΰ Τεγέαν ΆργεΤοι έπιστρατεύσωνται, τήν
στρατείαν ήρνεΐτο. Η ρα κλή ς δέ παρ’ Ά θηνάς λαβών έν ύδρίςι

ι 6 . βωμούς: om. Ra | Εξ: έξης A 30· ούτος δέ: ουτος γάρ Ε 56. Μολοτ­
τικών: μολπικών A 37- λίθον: λίθω Μ 39- έκδιχών: vìnàicaturui Μ |
στρατιάν; στρατείαν Α Ο στρατόν Ε Λακεδαιμονίους: λακεδαιμονίαν
A 41* Κηφεύς: κιφεύς Ο 4 1 · Τεγέαν: τέγεαν A | έπιστρατεύσωνται: έπι-
στρατεύσονται A 13

13. είλε τήν πόλιν: Ecateo, FGrtìist 1 F 15; Ferecide, FGrHisi 3 F 79^; Pindaro,
01 . io, 34*3 ; Tzetzes, Cbil. II 449 13-4. κτείνας... εδωκεν: Diodoro Siculo,
IV 33,4; Pausania, V 3,1; Tzetzes, C.hil. II 449; Tabula Albana, FGrHist 40, ia, 49-
53 14*3· εθηκε... άγώνα: Pindaro, 01 . 3, 36-8; 6,67-9; 10,14. 41*59; Diodoro
Siculo, IV 14,1, V 64,6; Pausania, V 7,9. 8,1-4; Igino, Fab. 173,3; scolio a Licoiro-
ne, 41; scolio a //. XI 70ob; scolio a Pindaro, 01 . 3. ic; Tabula Albana, FGrHht 40.
BIBLIOTECA U, 7

Elei mandarono i Molionidi a partecipare ai sacrifici; allora Era-


cle tese loro un agguato a Cleone e li uccise, poi marciò su Elide e
la conquistò. Uccise Augia e i suoi 'figli, fece tornare Fileo e gli 141
diede il regno. Fondò anche i giochi olimpici, eresse l'altare di <
Pelope e costruì sei altari per i dodici dei. 3. Dopo la presa di 142
Elide, Eracle marciò contro Pilo, prese la città e uccise Periclime-
no, il più forte dei figli di Neleo, che combatteva cambiando
aspetto. Uccise anche Neleo e i suoi figli, a eccezione di Nestore,
che era ancora giovane e veniva allevato tra i Gereni. Durante la
battaglia, Eracle ferì anche A de che dava aiuto ai Pili. Dopo aver 143
conquistato Pilo, marciò su Lacedemone per punire i figli di Ip-
pocoonte: era adirato con loro perché avevano combattuto a fian­
co di Neleo, e si adirò ancor più quando uccisero il figlio di Li-
cimnio. Costui stava osservando la reggia di Ippocoonte quando
un molosso uscì fuori di corsa per aggredirlo; lui scagliò una pie­
tra e lo colse e allora i figli di Ippocoonte si precipitarono fuori e
lo uccisero a colpi di bastone. Per vendicare la sua morte, Eracle 144
raccolse un esercito contro i Lacedemoni. Quando giunse in A r­
cadia, chiese a Cefeo di combattere al suo fianco con i figli - che
erano venti. M a Cefeo, temendo che gli Argivi assalissero Tegea
se lui ['abbandonava, rifiutò di partecipare alla spedizione. Eracle

ia, 63-6; cfr. Eforo, FCrHist 70 F 115; Servio, a Virgilio, Geor. I li 19 15. IK-
λοπός... Ιδρύσατο: scolio a Pindaro, 01 . io, x^b; Pausarne, V 13,1-2. 15-6.
θεών... έδείματο: Pindaro, 01 5, 5; 10,15. 49; Erodoro, FGrtìist 31 F 34a-b; scoli a
Pindaro, 01 . 10, i9c-d, 3ia-b 17. Ιστράτβυσιν tal Πίλον: 11. V 391-7; Esiodo,
Scut. 357*67; scolio a II. V 391-4 a1'2; Eustazio, a Od. XI 185, p. j686,i ; Tzetzes,
Cbil, II 451; Ovidio, Mei. XII 549-50; Pausania, III 16,8, V 3,1, VI 11,5.
15,1 17-9. Περίχλύμενον... ίμ&γιτο: Eustazio, a Cd. XI 185, p. 1686,1; cfr.
Bibl I 9,9 [93] 2.9-31. tòv Sè Νηλέα... έτρίςατο: scolio a Licofrone, 79; Pau­
satila, III 16,8; Tabula Albana, FGrHist 40, ia, 55-6; cfr. Bibl 1 9,9 [94] 31.
καί Ά ιδ η ν ϊτρωσε: I l V 395-7; Parnassi, F 11 Bernabé; Pausania, V 15,1-3; Tzet­
zes, Cbil II 451; scolio a 11 V 392.-400; cfr. Esiodo, 359-61 31-3.
έστράτευεν... θέλων: Diodoro Siculo, IV 33.5; Pausania, III 15,3; Euripide, He-
racl 740-3 35. τόν Λ ικυμνίου... άιτέκτβιναν: Diodoro Siculo, IV
33,5 36-40. ίκδραμών... συνήθροιζι: Pausania, III 15,4-6 40-6. άς 'Α ρ­
καδίαν... xat μή προαιδουοης: Pausania, V ili 47.5
164 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

χαλκή βόστρυχον Γοργόνος Στερόπη τη Κηφέως θυγατρί δίδω-


45 σιν, είπών, έάν έπίη στρατός, τρις άνασχουσης <έκ> των τειχών
τον βόστρυχον καί μή προσιδουσης τροπήν τω ν πολεμίων έ'σε-
σθαι. τούτου γενομένου Κηφευς μετά τώ ν παίδων έστράτευε. 145
καί κατά τήν μάχην αυτός τε καί οί παιδες αύτοΰ τελευτώσι, καί
πρός τουτοις Ίφ ικλής ό τοϋ Ή ρακλέους αδελφός. Η ρα κλή ς δέ
so κτείνας τον Ίπποκόω ντα καί τους παΐδας αύτοΰ <καί> χειρωσά-
μενος τήν πόλιν, Τυνδάρεων καταγαγώ ν τήν βασιλείαν παρέδω-
κε τούτω. 4· παριών δέ Τεγέαν Η ρ α κλή ς τήν Αυγήν ’ Αλεοΰ 146
θυγατέρα ουσαν άγνοών £φθειρεν. ή δέ τεκοΰσα κρυφά το βρέ­
φος κατέθετο έν τφ τεμένει τής Ά θ ηνά ς. λοιμ ω δέ τής χώρας
55 φθειρόμενης, ’ Α λεός είσελθών εις το τέμενος καί έρευνήσας τάς
τής θυγατρός ωδίνας ευρε. τό μέν οΰν βρέφος εις το Παρθένων
όρος έξέθετο. καί τούτο κατά θεών τινα πρόνοιαν έσώθη* θηλήν 147
μέν γάρ άρτιτόκος έλαφος ύπέσχεν αύτώ, ποιμένες δέ άνελόμενοι
τό βρέφος Τήλεφον έκάλεσαν αύτό. Αυγήν δέ έδωκε Ν αυπλίω
6ο τω Ποσειδώνος ύπερόριον άπεμπολήσαι. ό δέ Τεύθραντι τω Τευ-
θρανίας εδωκεν αύτήν δυνάστη, κάκεΐνος γυναίκα έποιήσα-
το. 5* παραγενόμενος δέ Η ρ α κ λ ή ς είς Κ αλυδώνα τήν Οίνέως 146
θυγατέρα Δηιάνειραν έμνηστευετο, καί διαπαλαίσας υπέρ τών

44· χαλκή: χαλκούς Α Ο 1 Κηφέως: κιφέως Ο 4*· προσιδούσης: προϊδούσης


ΑΟ 49 · Ίφικλής: "Ιφικλος A 51 · Τεγέαν: τέγεαν Α Ο 54· τεμένει:
τεμένι OR* 55· ε·ί τό τέμενος και έρευνήσας: και έρευνήσας είς τό τέμενος
A 57 -τούτο: τοΰτο μέν A

48*9- αυτός τε... Ίφικλής: Diodoro Siculo, IV 33*6 so. κτείνας... αύτοΰ:
Diodoro Siculo, IV 33.6: Pausama, II 18,7, III io,6. 15,5-6. 19,7, Vili 53,9; Tzet-
zes, Chil li 453; Tabula Albana, FGrHist 40, ia, 58-9 51-1. Τυνδάρεων...
τούτω: Diodoro Siculo, IV 33,5; Pausania, Π 18,7; Tzetzes, Chil. Il 451: Tabula
Albana, FGrHist 40, ra, 59*61 51*3. Η ρακλής... ϊφθειρεν: Diodoro Siculo,
IV 33,7-8; scolio a Licofrone, 106; Ecateo, FGrHist 1 F iga-b; Igino, Fab. 99,1; Al*
cidamante, Odyss. 1$ (Avezzù); cfr. Euripide, pp. 436*7 Nauck; Sofocle, T rC F IV ,
p. 434 Radt; Cypria F 10 (I) Bernabé; Bibl. HI 9,1 [103] 53-4. ή 8i τεκοΰσα...
της Άθηνάς: scolio a Licofrone, 106; Pausania, V ili 48,7; cfr. Bibl. Ili 9,1
[103] 54-5. λο'.αω... φθειρομένης: cfr. Bibl. Ili 9,1 [103] 55-6.
'Αλεός... eupt: cfr. Bibl. Ili 9,1 [103] 56-7. βρέφος... έξέθετο: scolio a Licofro*
ne, 106; Pausania, V ili 48,7; Igino, Fab. 99,1; Alcidamame, Odyss. 15*6 (Avezzù);
Diodoro Siculo, IV 33,9*10; cfr. Euripide, fr. 696 Nauck; Bibl. III 9,1
BIBLIOTECA II, 7 e6 5

però diede a Sterope, la figlia di Cefeo, un ricciolo della G orgo­


ne, che aveva avuto da Atena, chiuso in un’urna di bronzo, e le
disse che, se un esercito avesse assalito la città e lei avesse mo­
strato per tre volte il ricciolo dall’ alto delle mura senza guardarlo,
i nemici sarebbero fuggiti. Cosi avvenne, e Cefeo prende parte 145
alla spedizione insieme ai figli. E in battaglia muoiono, lui e i suoi
figli, e oltre a essi anche Ificle, il fratello di Eracle. Eracle
uccise Ippocoonte e i suoi figli <e> conquistò la città, fece tornare
Tindaro e gli restituì il regno. 4, Passando per Tegea, Eracle usò 146
violenza ad Auge, senza sapere che era la figlia di Aleo. Essa par­
torì di nascosto e mise il bambino nel tempio di Atena. Poiché il
paese era devastato da una pestilenza, A leo entrò nel tempio, si
mise alla ricerca e scoprì che sua figlia aveva partorito. Allora fe­
ce esporre il neonato sul monte Partenio, ma il bambino fu salva- 147

to dalla provvidenza degli dei, perché una cerva che aveva parto­
rito da poco gli offrì la mammella, poi lo raccolsero dei pastori
che gli diedero il nome di Telefo. Quanto ad Auge, Aleo la diede
a Nauplio figlio di Poseidone perché la vendesse in terra stranie­
ra; Nauplio la diede a Teutra re di Teutrania, che fece di lei sua
moglie. 5. Giunto a Calidone, Eracle aspirava a sposare la fi- 148

glia di Oineo, Deianira. Per lei si batté con Acheloo, che aveva

[104] 57-8. θηλήν... ύπίσχιν αύτφ: scolio a Licofrone, ia6; Diodoro Siculo,
IV 33,10; Pausarne, VILI 48,7; Igino, Fab. 99.1; cfr. Bibl. Ili 9,1 [104] 58-9.
ποιμένις... Τήλιαον έχάλεσαν αυτό: scolio a Licofronc, 2.06; Diodoro Siculo, IV
33,11; Igino, Fai. 99,1; Alcidamente, Odyss. 16 (Avezzù); cfr. Bibl. Ili 9,1
[104] 59-60. Αΰγην 64... άιημπολήηκ: scolio a Licofronc, 106; Alcidamante,
Odyss. 15 (Avezzù); Diodoro Siculo, IV 33,8-10; Pausania, V i l i 48,7; cfr. Strabo-
nc, XII 8 ,i. 4 (C 571); Bibl. ΠΙ 9,1 [103] 6 ι-ι. γνναϊχα 4ποιήο*το: Alcide*
mante, Odyss. 16 (Avezzù); scolio a Licofrone, 106; Ecaieo, FGrHist 1 F iga; Pau­
sarne, X 18,8; Igino, Fab. 99.3. 100,1; cfr. Bibl. 1Π 9,1 [103] 61-3.
'Ηρακλής... έμνηστεύετο: Diodoro Siculo, IV 34,1; ai%umentum a Sofocle, TVacA;
Ovidio, Met. IX 8-13; Bacehilide, Epin. 5, 95*9; Servio, a Virgilio, Aen. V il i 199;
Mythopophi Vaticani I 58 Kulcsér 63-4. διαπαλαίοας... πρός *Αχελώον: So­
focle, Trach. 18-11; arptmentum a Sofocle, Tmcb ; Ferecide, FGrHirt 3 F 76; scolio
a Licofrone, 50; Igino, Fab. 31,7; Ovidio, Met. IX 8-84; Diodoro Siculo, IV 35,4;
Tzetzes, Chil II 454; scolio a II. X X I 194 ( - Pindaro, fr, 1498 Maehler); Servio, a
Virgilio, Aen. V il i 199; Mytbo&apbi Vaticani 1 58, li 191 Kulcsir
ι6 6 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

γάμων αυτής προς Α χ ε λ ώ ο ν είκασμένον ταύρω περιεκλασε τό


6^ Ιτερον των κεράτων, καί την μεν Δηιάνειραν γα μεί, τό δέ κέρας
Α χ ε λ ώ ο ς λαμβάνει, δούς άντί τούτου τό της ’ Αμάλθειάς.
Α μ ά λθ εια δε ήν Αιμονίου θυγάτηρ, ή κεράς είχε ταύρου, τούτο
δέ, ώς Φερεκύδης λέγει, δύναμιν εχει τοιαύτην ώστε βρωτόν ή
ποτόν, δπερ <αν) εΰξαιτό τις, παρέχειν αφθονον. 6 . στρατεύει 149
7ο δέ Η ρα κλή ς μετά Καλυδωνίω ν έπί Θεσπρωτούς, καί πόλιν
έλών ’Έφυραν, ής έβασίλευε Φ ύλας, Ά σ τυ ό χ η τή τούτου θυγα-
τρί συνελθών πατήρ Τληπολέμου γίνεται, διατελών δέ παρ’ αύ-
τοΐς, πέμψας προς Θέσπιον έπτά μέν κατέχειν έλεγε παΐδας,
τρεις δέ εις Θήβας άποστέλλειν, τούς δέ λοιπούς τεσσαράκοντα
75 πέμπειν εις Σαρδώ την νήσον έπ1 αποικίαν, γενομένων δέ 150
τούτων εύωχούμενος παρ’ Ο ίνε! κονδύλω πλήξας άπέκτεινεν
Ά ρ χιτέλο υ ς παΐδα Εύ'νομον κατά χειρών διδόντα- συγγενής δέ
Οίνέως ούτος. ά λ λ 1 ό μέν πατήρ του παιδός, άκουσίως γεγενη-
μένου του συμβεβηκότος, συνεγνωμόνει, Η ρα κλή ς δέ κατά τόν
8ο νόμον τήν φυγήν ύπομένειν ήθελε, καί διέγνω προς Κήυκα είς
Τραχινα άπιέναι. άγων δέ Δηιάνειραν έπί ποταμόν Εΰηνον 151

67. Αιμονίου: άρμενίου A 69. εΰξαιτό: ηΰξετο R1 γι. ’Έφυραν: έφύραν Ο


| Φόλας: φύδας Α Ο γ ι. Τληπολέμου: τριπτολέμου A Ο γ6. παρ’ ΟΙυεΐ:
παρ’ οίνείην καί Α Ο παρ’ οίνεί δν καί V (PRCLT mg.) apud Oeneum Μ γγ.
Εύ'νομον: εννομον A | διδόντα: διδόντι A γΗ. άκουσίως: άκουσίσιως
Ο 8ο. διέγνω: έγνω A

64-5. περιέκλασε... τών κεράτων: argumcntum a Sofocle, Tracb.; scolio a Licofro­


ne, 50; Igino, Fab. 31,7; Ovidio, Met. IX 85-6; Diodoro Siculo, IV 35,4; scolio a
//, XXI 194 ( = Pindaro, fr. 1490 Maehler); Servio, a Virgilio, Aen. VII] 199; My-
tbogaphi Vaticani I 58 Kulcsàr; Properzio, Il 34,33-4 65. Δηιάνειραν γαμεί:
scolio a Licofrone, 50; Diodoro Siculo, Γν 34,1; Tzetzes, Chil. II 455: scolio a II.
X X I 194 ( = Pindaro, Ir. i49a Maehler); Mytbographi Vaticani I 58 Kul-
csir 65-6. κέρας... τό της Άμαλθείας: argumentum a Sofocle, Tracb.; scolio a
Licofrone, 50; Diodoro Siculo, IV 33,4; Zenobio, II 48; scolio a II. XXI 194
( - Pindaro, ir. 249α Maehler) 67. Αμάλθεια δέ... είχε ταύρου: argumentum a
Sofocle, Tracb.; scolio a Licofrone, 50 68-9. ώς Φερεκύδης... άφθονον: Fere-
cide, FGrHist 3 F 41; cfr. argumentum a Sofocle, Tracb.; Diodoro Siculo, IV 35,4;
Ovidio, Fasti V iu-8; scoli a Callimaco, Ιον. 48, 49a; Zenobio, II 48; cfr. Igino, de
astronomia II 13; Dionisio Sdtobrachione, FGrHist \ i F 8 ( = Diodoro Siculo, III
68,3) 69-71. στρατεύει... Φύλας: argimentum a Sofocle, Tracb.; Diodoro Sicn-
BIBLIOTECA II, j ιβ7

assunto l ’aspetto di un toro, e gli spezzò uno dei corni. Poi sposa
Deianira e Acheloo riprende il suo corno dopo aver dato in cam­
bio quello dì Amaltea. Amaltea era Figlia di Emonio e possedeva
un corno di toro che, secondo quanto dice Ferecide, aveva il po­
tere di procurare in quantità tutto il cibo e tutte le bevande che
uno poteva desiderare. 6. Insieme agli abitanti di Calidone, 149
Eracle fa una spedizione contro i Tesproti, conquista la città di
Efira, su cui regnava Fila, si unisce alla figlia di lui, Astioche, e <
diventa padre di Tlepolemo. Durante la sua permanenza fra i Te-
sproti, inviò Ì messaggeri a Tespio dicendogli di trattenere presso
di sé sette dei suoi figli, di inviarne tre a Tebe e gli altri quaranta
a fondare una colonia nell'isola della Sardegna. Dopo questi fatti, 150
durante un banchetto presso Oineo, Eracle uccise con un pugno
Eunomo figlio di Architele parente di Oineo, che stava versando
dell’ acqua sulle mani. Poiché l’accaduto era stato involontario, il
padre del ragazzo gli perdonò, ma Eracle volle sottostare alla pe­
na dell’esilio, secondo la consuetudine, e decise di recarsi a Tra-
chis, presso Ceice. Insieme con Deianira, giunse al fiume Eveno, 151

Io, IV 36,1 71-1. Ά στυόχη... γίνεται: //. II 6*7'®; argumentum a Sofocle,


T r a c h Diodoro Siculo, IV 36.1; Pindaro, 0 1 . 7,10-1; scolio a Pindaro, 0 1 . 7, 39,
40, 4ia-b; Igino, Fab. 97,7, 161; cfr. Esiodo, fr. 131 M.-W. 73-5 πίμψας...
έπ* Αποικίαν: Diodoro Siculo, IV 19,1. 3·*; Pausania, I 19,5. VII z ,i, IX 13,1, X
17,5 76. ευωχούμενος παρ* ΟΙνεΐ: argumentum a Sofocle, Trach. 76-7.
χονδύλω... ΕΟνομον: argumentum a Sofocle, Trach. ; Tzetzes, Chil. II 4*6; scolio a
Licofrone, *0; Diodoro Siculo, IV 36,1; Pausania, II 13,8; scolio ad Apollonio Ro­
dio, I n ii-9 a; Ellenico, FGrHist 4 F 1; Erodoro, FGrHist 31 F 3 77. κατά
χειρών δώόντα: arptmentum a Sofocle, Trach.; scolio a Licofrone, *□; scolio ad
Apollonio Rodio, I 1111-911; Ellanico, FGrHist 4 F 1; Erodoro, FGrHist 31 F
3 78-9. άκουσίως... αυνεγνωμόνει: argumentum a Sofocle, Trach.·, Diodoro Si­
culo, Γν 36,1 79-80. Η ρακλής... τήν φνγήν: argumentum a Sofocle. Trach.;
scolio a licofrone, 50; Diodoro Siculo, IV 36,3; scolio ad Apollonio Rodio, 1 t i n ­
ga θο·ι. πρός Κήυκα et< ΤραχΙνα: argumentum a Sofocle, Trach.; Tzetzes,
Chil. II 457; scolio a Licofrone, *0; Zenobio, I 33; cfr. Tabula Albana, FGrHist 40,
ia, 76-7 81. Αγων δέ... Εΰηνον: argumentum a Sofocle, Trach.; Tzetzes, Chil.
II 458; scolio a Licofrone, 50; Zenobio, I 33; Diodoro Siculo, IV 36,3; scolio od
Apollonio Rodio, I 1111-98; Ovidio, Met. IX 103-6; Bacchilide, Ditb té, 17-8; M j·
tbographi Vaticani I *8, li 191 Kulcsàr; Servio, a Virgilio, Aen. V ili 199
l6 8 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

ήκεν, έν φ καθεζόμενος Νέσσος ό Κένταυρος τους παριόντας διε-


πόρθμευε μισθού, λέγων παρά θεών την πορθμειαν είληφέναι δια
δικαιοσύνην, αυτός μεν οΰν 'Η ρακλής τόν ποταμόν διήει, Δηιά-
8$ νειραν δέ μισθόν αιτηθείς έπέτρεψε Νέσσω διακομίζειν. ό δε δια-
πορθμεύων αυτήν έπεχείρει βιάζεσθαι. τής δέ άνακραγούσης αί- 15»
σθόμενος Η ρ α κ λ ή ς έξελθόντα Νέσσον έτόξευσεν εις τήν καρ­
διάν. ό δέ μέλλω ν τελευτάν προσκαλεσάμενος Δηιάνειραν εΤπεν,
εί θέλοι φίλτρον πρός Ή ρακλέα έχειν, τόν τε γόνον δν άφήκε
9ο κατά τής γής καί το £υέν έκ τού τραύματος τής άκίδος αίμα συμ-
μΐξαι. ή δέ ποιήσασα τούτο έφύλαττε παρ’ έαυτή. γ. διεξιών 153
δέ Η ρα κλή ς τήν Δρυόπων χώ ραν, άπορων τροφής, άπαντήσαν-
τος θειοδάμαντος βοηλατοΰντος τόν ετερον τω ν ταύρων θύσας
εύωχήσατο. ώ ς 6έ ήλθεν εις Τραχίνα πρός Κήυκα, υποδεχθείς
95 ύπ’ αυτού Δρύοπας κατεπολέμησεν. αΰθις δέ έκεΐθεν όρμηθείς 154
Α ίγιμ ίω βασιλει Δωριέων συνεμάχησε* Λαπίθαι γάρ περί γής
όρων έπολέμουν αύτω Κορώνου στρατηγούντος, ό δέ πολιορ-
κούμενος έπεκαλέσατο τόν Ή ρακλέα βοηθόν έπ'ι μέρει τής γής.
βοηθήσας δέ Η ρ α κλή ς άπέκτεινε Κόρωνον μετά καί άλλω ν, και

8ι. Νέσσος: νέσος Λ Ο | παριόντας: παραπλέοντας Λ τώ παραπλέοντι E 81-3.


δίΛπόρθμευε: διιπόρθμευσε R" 6 'ν μισθού: μισθού o i A 84*5- Δηιάνιιραν:
δηιανείρας A 85. έπέτρεψε Νέσσω: έπέτρεψε έσω O R afl έπέτρεψε εισω
C 89· θέλοι: θέλεις E 90*1· συμμΐζαι: σύμμιζαι E 91. Δρυόπων:
δριώπων ROR® 93· 9«σας: λύσας ΕΑ 95- Δρύοπας: δρύωπας RO
R* 9^· Αίγιμίω: αίγιλίω RR* 97 · Κορώνου: κορωνού A 99· Κόρω­
νον: χορωνόν A

81-5. Νέσσος... μισθού: Sofocle, Tracb. 559-61; ατ%untentum a Sofocle, T r o c h Dio-


doro Siculo, IV 56,3; Zenobio, 1 33; cfr. scolio ad Apollonio Rodio, I m i -
93 83-4. λέγω ν... διά δικαιοσύνην: argumentum a Sofocle, Trach. B4-5.
Δηιάνειραν 8è... διακομίζειν: argumentum a Sofocle, Trach.; Igino, Fab. 34,1; scolio
a Licofrone, 50; Zenobio, 1 33; Ovidio, Met. IX 107-17; Sofocle, Trach. 562.-
4 86. οωτήν έπεχείρει βιάζεσθαι: argumentum a Sofocle, Trach.; Igino, Fab.
34,1; T2etzes, Chil, II 459; scolio a Licofrone, 50; Zenobio, I 33; Diodoro Siculo,
IV 36,4; Ovidio, Met. IX i o i , 118-14; Sofocle, Trach. 564-5; Igino, Fab. 31,10; Ser­
vio, a Virgilio, Aen. V ili 199; Mythogjaphi Vaticani I 58, I I 191 Kulcsar; Strabone,
X 1,5 (C 451) B7 . 'Ηρακλής... έτόξευσεν: argumentum a Sofocle, Trach.; Zeno­
bio, I 33; Igino, Fab. 31,10, 34,1; Tzetzes, Chil. Il 45Θ; scolio a Licofrone, 50; sco­
lio ad Apollonio Rodio, I im -9 a; Diodoro Siculo, IV 36.4; Ovidio, Met. IX 101.
115-30; Sofocle, Trach. 565-8; Pausarne, III 18,11; Ovidio, Her. 9,141-2. 89-91.
BIBLIOTECA II, 7 169

dove si era stabilito il Centauro Nesso, che traghettava i viaggia­


tori a pagamento: diceva che gli dei gli avevano affidato questo
incarico per il suo spirito di giustizia. Eracle passò il fiume da so­
lo, ma affidò Deianira a Nesso perché la trasportasse, al prezzo
richiesto. M entre la trasportava, Nesso tentò di farle violenza.
Eracle udì le grida della donna e, quando Nesso usd dal fiume, lo ijs
colpì al cuore con una freccia. Moribondo, Nesso chiamò a sé
Deianira e le disse che, se voleva un filtro d ’amore per Eracle, do­
veva mescolare lo sperma che egli aveva versato per terra al san­
gue colato dalla ferita che gli era stata inflitta dalla freccia. Lei
fece quanto le diceva e conservò questo filtro. 7. Mentre stava 133
attraversando il territorio dei Driopi ed era a corto di cibo, Era­
cle incontrò Teiodamante che conduceva un carro tirato da buoi:
ne sacrificò uno e lo divorò. Arrivato a Trachis, da Ceice, fu ac­
colto da lui, poi vinse i Driopi in battaglia. Da Trachis ripartì di 154
nuovo per combattere a fianco del re dei Dori, Egimio. I Lapiti in­
fatti, sotto la guida di Corono, gli avevano mosso guerra per i con­
fini del territorio, ed egli, trovandosi assediato, chiamò in aiu­
to Eracle, promettendogli una parte del territorio. Eracle accor­
se, uccise Corono insieme a molti altri, liberò il paese e lo conse-

d θίλον... συμμΐξβι: arpimentum a Sofocle, Tracb.; Zenobic, I 33; Sofocle, Tracb.


568*77; Igino, Fab. 34,1; Tzetzes, Còti. II 460-1; scolio a Licofrone, 50; Diodoro
Siculo, IV 36,4-5; Ovidio, Met. IX 131-3; Mythoyfpbi Vaticani I 56, II 191 Kul-
csar 91. τοδτο... πβρ* έαυτή: argumentum a Sofocle, Tracb,; Zenobio, I 35;
Sofocle, Tracb. 680-7; Iftùio, Fab. 34,1; Diodoro Siculo, IV 36,5; Bacchiiide, Diti.
16, 17-8 Snell-Maehler 91. τήν Δρυόπων χώραν: aryimentam a Sofocle,
Tracb.; Tzetzes, Chil. II 464; Fcrecide, FGrtìist 3 F 19 91-3, άηαντήσαντος...
βοηλατουντος: ar&imentum a Sofocle, Trach. ; Tzetzes, Cbil. Il 465; scolio ad Apol­
lonio Rodio, I 1111-9*; Apollonio Rodio, I 1115-7; Callimaco, Diari. 160-1, scolio a
Callimaco, Diari. 161, fr. 14,1-6 Pf.; Anth. Pian. 101 93-4. τόν ϊίτβρον... βυωχή-
σατο: arpimentum a Sofode, Tracb. ; Tzetzes, Chil. II 465; scolio ad Apollonio Ro­
dio, I 1111-93; Apollonio Rodio, I 1111-4; cfr. Btbl. II 5,11 (uSJ 94*5. ώ< 81
ήλθίν... ύπ’ αύτου: orgpmentum a Sofocle, Tracb.; Diodoro Siculo, IV 36,5; Pausa-
ma, 1 31,6 95. Λρύοπας χατιπολέμησεν: ar&tmentum a Sofocle, Tracb.; Ero­
doto, V ili 43; Diodoro Siculo, Γν 37,1; cfr. Strabone, V ili 6,13 (C 373) 96·
8. ΑΙγιμίψ... της γης: argumentum a Sofocle, Tracb.; Diodoro Siculo, Γν
37,3 99-100. βοηθήσας... έλβυΦέραναύτφ: arpimentum a Sofocle, Tracb,; Dio­
doro Siculo, IV 37,3-4
I 70 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

roo τήν γην άπασαν παρέδωκεν έλευθέραν αύτώ. άπέκτεινε δέ καί 155
Λαογόραν μετά τών τέκνων, βασιλέα Δρυόπων, έν Α π ό λ λ ω ν ο ς
τεμένει δαινύμενον, υβριστήν δντα καί Λαπιθών σύμμαχον, πα-
ριόντα δε *Ιτωνον είς μονομαχίαν προεκαλέσατο αύτόν Κύκνος
’Ά ρεο ς καί Πελοπίας* συστάς δε καί τούτον άπέκτεινεν. ώς δέ
ιο^ είς Ό ρμένιον ήκεν, Ά μ ύ ν τω ρ αυτόν ό βασιλεύς μεθ’ δπλων ούκ
εια διέρχεσθαι* κωλυόμενος δέ παριέναι και τούτον άπέκτεινεν.
άφικόμενος δέ είς Τραχΐνα στρατιάν έπ’ Ο ίχαλίαν συνήθροισεν, ij6
Ευρυτον τιμωρήσασθαι θέλων. συμμαχούντων δέ αύτώ Α ρ ­
κάδων καί Μ η λιίω ν τών έκ Τραχινος καί Λοκρών τών Έ πικνη-
ιιο μιδίων, κτεινας μετά τών παίδων Ευρυτον αίρεΤ τήν πόλιν. καί
θάψας τών συν αύτώ στρατευσαμένων τούς άποθανόντας, "Ιπ-
πασόν τε τον Κήυκος καί Α ρ γ είο ν καί Μέλανα τους Λικυμνίου
παΐδας, καί λαφυραγωγήσας τήν πόλιν, ήγεν Ίόλη ν α ιχμ ά λω ­
τον. καί προσορμισθείς Κηναίψ της Εύβοιας έπί άκρωτηρίου 137
H5 Δέος Κηναίου βωμόν ίδρύσατο. μέλλω ν δέ ιερουργεΐν είς Τραχΐ-
να (Λ ίχ α ν ) τόν κήρυκα έπεμψε λαμπράν έσθήτα οίσοντα. παρά

ιοί. Λαογόραν: Χαγόραν A | Δρυόπων: δρυώπων O R 1 ιυχ. Λαπιθων: λαπίθων


A 105. "Ίτωνον: ιων A 104-6. ώς δέ... άπέκτεινεν: om. C 105. Όρ-
μένιον: όρχομενον A 107. Τραχΐνα: τραχϊνας ERO | στρατιάν: στρατείαν ΕΑ |
συνήθροισεν: συνήθροιζεν A 109. Μηλιέων: μηνιέων A 109-10. Έπικνημι-
Βίων: έπικνημίΒων A 111. στρατευσαμένων: στρατευομένων A 114. προσ·
ορμισθείς: προσορμηθείς A | έπί άκρωτηρίου: έπί άκρωτήριον A έπί άκροπόλεως
Ε ιι6. τόν κήριικα: τον χήυχα A

100-1. άπέκτεινε... τών τέκνων: Tzetzes, Cbil. II 466; argumentum a Sofocle»


Trach. 101-2.. έν ’ ΑπόλΧωνος... δαινύμενον: argumentum a Sofocle,
Trach. 103. είς μονομαχίαν... Κύκνος: argumentum a Sofocle, Trach.; Esiodo,
Scui. 58-111, 345-4x0; Stesicoro, PAfGF fr. 107; Diodoro Siculo, IV 37,4; Euripi­
de, Her. fur. 389-93; Tzetzes, Cbil. Il 467; scoli a Pindaro, 0 1 . 1, 147ε, io, iga-b,
xia; cfr. Bibl. II 5.11 [114] 104. καί τούτον άπέκτεινεν: argumentum a Sofocle,
Trach/, Esiodo, Scut. 57, 411-3; Diodoro Siculo, IV 37,4; Pausania, I 17,6; Tzet­
zes, Cbil. II 467; Plutarco, Thes. n .i; Pindaro, 01 . 1, 9 i; Tbebais F 8 Bernabé; scoli
a Pindaro, 0 1 . 1, 1473, e, io, t9a-b, u à 105-6. Άμύντωρ... διέρχεσθαι: argu­
mentum a Sofocle, Trach. 106. καί τούτον άπέκτεινεν: argumentum a Sofocle,
Trach/, Tzetzes, Cbil. Il 468 107. άφικόμενος δέ... συνήθροισεν: argumentum q
BIBLIOTECA II, 7

gnò interamente a Egimio. Uccise anche, insieme con i suoi figli, 155
Laogora re dei Driopi, mentre pranzava nel santuario di Apollo:
era un uomo violento e per di più alleato dei Lapiti. M entre pas­
sava per Itono, fu sfidato a duello da Cicno, figlio di Ares e di
Pelopia: affrontò e uccise anche lui. Quando giunse a Ormenio, il
re Amintore, in armi, gli impediva il passaggio: allora, ostacolato
nel suo cammino, uccise anche lui. Giunto a Trachis, raccolse un 156
esercito per marciare contro Ecalia e vendicarsi di Eurito. Com- <
battevano insieme con lui Arcadi, Meliaci di Trachis, Locresi
Epicnemidi. Egli uccise Eurito e i suoi figli e conquistò la città.
Poi diede sepoltura a quelli che erano morti combattendo al suo
fianco - Ippaso figlio di Ceice, Argeo e Mela figli di Licimnio - ,
saccheggiò la città e si portò via, come schiava, Iole. Andò poi a 157
ormeggiarsi presso il promontorio dell’Eubea, il Ceneo, e qui
eresse un altare a Zeus Ceneo. Poiché voleva compiere un sacrifi­
cio, mandò a Trachis Γaraldo <Lica> perché gli portasse una tuni-

Sofode, Truck,·, Zenobio, I 33; Diodoro Siculo, IV 37,5; Tzetzes, Chil. II


469 108. Εΰρυτον... θίλων: argumentum a Sofocle, Tracb.\ cir. Servio, a Vir­
gilio, Aen. Vili 191; Bikl. II 6,1-1. [12.7-9] 108-10. συμμαχουντων αύτφ...
Έπικνημιδίων: argumentum a Sofocle, Truck.; DIodoro Sìculo, IV 37,5 no.
κτείνας... τήν πόλιν: argumentum a Sofocle, Truck.·, Sofocle, Truck. 351-63, 476-Θ;
Creoiiìo, F 1 (II), 5 (I, V) Bernabé; Diodoro Siculo, IV 37,3; Igino, Tab. 31,9, 35;
Erodoro, FGrHist 31 F 37; scoli a Euripide, Hipp. 345, 546; Tzetzes, Chil. II 470;
scolio a Licofrone, 50 tn-4. θίψας... αιχμάλωτον: argumentum a Sofocle,
Truck.·, Zenobio, I 33; Diodoro Siculo, IV 37,3; Igino, Fab. 35; scoli a Euripide,
Hipp. 345, 546; Sofocle, Truck. 365-7, 380-1; Tzetzes, Chil. II 470; scolio a Lico­
frone, 50; Servio, a Virgilio, Aen. VII] 191; Mythograpbi Vaticani 11 18α. Kulc-
sàr 114. προσορμιστείς... της Εύβοιας: Sofocle, Truck. 137, 751; argumentum a
Sofocle, Truck.·, Tzetzes, Chil. II 471; Diodoro Siculo, IV 37,5; Bacchilide, Oitb.
16, 13 Snell-Maehler 115. Διάς... ίδρύσατο: Sofocle, Tracb. 2.37-8, 753-4, 993-
5; argumentum a Sofocle, Truck.; Tzetzes, Chil Π 471; Bacchilide, Oitb. 16, 14-5
Snell-Maehler; Seneca, Mere. O ct. 101-3, 782-3 | μέλλων Ιερουργίαν: argumentum
a Sofocle, Truck.; Tzetzes, Chil. II 471; Zenobio, I 33; Diodoro Siculo, IV 38,1;
scolio a Licofrone, 50; Ovidio, M ei. IX 136-7; Bacchilide, Dttb. 16, 15-8 Snell-
Maehler 116. <Λίχαν>... ϊπεμψε: Diodoro Siculo, IV 38,1; Tzetzes, Chil. [I
473; ur&*mentum a Sofode, Tracb.; Sofocle, Truck. 229, 285-6 | λαμπράν έσΟήτα:
argumentum a Sofode, Tracb.; Zenobio, I 33; Diodoro Siculo, IV 38,1; Mytbo&upbi
Vaticani 1 58 Kulcsàr
172- Β1ΒΛΙΟΘΗΚΗ

δέ τούτου τά περί την Ί ό λ η ν Δηιάνειρα πυθομένη, καί δείσασα


μή έκείνην μάλλον άγαπήση, νομίσασα ταις άληθείαις φίλτρον
είναι τό £υέν αίμα Νέσσου, τούτω τόν χιτώνα έχρισεν. ένδύς δε
no Η ρα κλής εθυεν. ώς δε θερμανθέντος τοΰ χιτώνος δ της ΰδρας ιός 138
τόν χρώτα έσηπε, τόν μέν Λ ίχ α ν των ποδών άράμενος κατηκόν-
τισεν άπό της | βοιωτίας, τον δέ χιτώ να άπέσπα προσπεφυκότα
τφ σώματι* συναπεσπώντο δέ καί αί σάρκες αύτοΰ. τοιαύτη συμ­
φορά κατασχεθείς εις ΤραχΤνα έπί νεώς κομίζεται. Δηιάνειρα δέ 159
ι ι 5 αισθομένη τό γεγονός έαυτήν άνήρτησεν. Η ρα κλή ς δε έντειλά-
μενος 'Ύ λ λ ω , δς εκ Δηιανείρας ήν αύτω παίς πρεσβύτερος,
Ί ό λη ν άνδρωθέντα γημαι, παραγενόμενος είς Οίτην δρος (έ'στι
δέ τοΰτο Τ ρ α χινίω ν), έκεΐ πυράν ποιήσας έκέλευσεν έπιβάς
ύφάπτειν. μηδενός δέ τοΰτο πράττειν έθέλοντος, Ποιας παριών ι6ο
130 κατά ζήτησιν ποιμνίων ύφήψε. τούτω και τά τόξα έδωρήσατο
Η ρα κλή ς, καιομένης δέ τής πυράς λέγεται νέφος ύποστάν μετά
βροντής αυτόν εις ουρανόν άναπέμψαι. έκείθεν δέ τυχών άθανα-

ιΐ7· τά: τούς A | πυθομένη: πυνθανομένη R πυνθανομέναυς A 119. Νέσσου: νέ­


σου A 12.3. αύτοΰ: αύτω A | τοιαύτη: τοιαύτη Bè A 118. έκέλευσεν: έκέλευε
A I έπιβάς: έπιβάντος Ε Α 1x9. τοίϊτο: τούτου 0 R“

117. Δηιάνειρα πυθομένη; Sofocle» Tracb, 351-74. 3^°*1 ' 39Ι*49 ^ί orgumentum a So­
focle, Tracb.; Zenobio, I 33; Diodoro Siculo, IV 38,1; Ovidio, Met. IX 137-
40 117-8. δείσασα μή... άγαπήση: Sofocle, Tracb. 531-54; argumentum a Sofo­
cle, Tracb.; Zenobio, I 33; Tzetzes, C bii II 475; Diodoro Siculo, IV 38,1; Igino,
Fab. 36,1; Ovidio, Mei. IX 141-51; Bacchilide, Ditb. 16, 19-2.3, 15 Snell-Maehler;
Servio, a Virgilio, Aen. V ili 199; Mytbogynpbi Vaticani II 191 Kulcsàr 118-9.
φίλτρον... ϊχρισεν: Sofocle, Tracb. 555-631, 1141-1; argumentum a Sofocle, Tracb.;
Zenobio, I 33; Tzetzes, Chil. II 476-8. 480-3; Diodoro Siculo, IV 38,2; scolio a Li*
cofrone, 50; Igino, Fab. 36,1; Ovidio, Λίet. IX 151-6; Bacchilide, Ditb. 16, 17-8
Snell-Maehler; Servio, a Virgilio, Aen. V ili 199; Mythographi Vaticani I 58, II 191
Kulcsfr; cfr. Seneca, Here. Qet. 1468-71 110-1. ώς Bè θερμανθέντος... ϊσηπε:
Sofocle, Tracb. 671-718, 756-71; aryimentum a Sofocle, Tracb.; Zenobio, I 33;
Tzetzes, Chil. II 479; Diodoro Siculo, IV 38,1; scolio a Licofrone, 50; Igino, Fab.
36,1; Ovidio, Met. IX 157-65; Servio, a Virgilio, Aen. VIII 199; Mythographi Vati­
cani I 58 Kulcsàr 12.1-1. τόν μέν Λίχαν... κατηκύντισεν: Sofocle, Tracb. 777-
81; Ovidio, Met. IX 2J1-19; argumentum a Sofocle, Tracb.; Diodoro Siculo, IV
38,1; Igino, Fab. 36,4; scolio a Licofrone, 50; Mythographi Vaticani I 58, II 191
Kulcsàr; cfr. Seneca, Herc. Oet. 808-16, 1450-60 111-3. τ^ν Βέ χιτώνα... ai
σάρκες αύτοΰ: Zenobio, I 33; Diodoro Siculo, IV 38,1; Sofocle, Tracb. 786-90,
BIBLIOTECA Π, 7 17}

ca bianca. D a Lica Deianira venne a sapere di Iole: ebbe allora


paura che Eracle ramasse più di lei, e, convinta che il sangue di
Nesso fosse veramente un filtro d ’amore, intrise col sangue la tu­
nica di Eracle. Eracle la indossò e iniziò il sacrificio. Man mano 158
che la tunica si riscaldava, il veleno dell’idra gli disseccava la pel­
le. Allora Eracle sollevò Lica afferrandolo per i piedi e lo scara­
ventò giù, poi cercava di strapparsi la tunica incollata al corpo:
ma strappava insieme anche la carne. In queste condizioni viene
trasportato per nave a Trachis. Quando seppe l’ accaduto, Deiani- 159
ra si impiccò. Eracle ordinò a Ilio, il maggiore dei figli che gli era­
no nati da Deianira, di sposare Iole quando fosse diventato adul­
to, poi si fece portare sul monte Età - che si trova nella regione
di Trachis - , qui fece innalzare una pira, vi salì e ordinò di darle
fuoco. Ma nessuno voleva farlo, e fu Feante, che passava alla ri- 160
cerca delle sue greggi, ad appiccare il fuoco. A lui Eracle fece do­
no del suo arco e delle sue frecce. Si narra che, mentre la pira ar­
deva, una nuvola si sia posta sotto il corpo di Eracle e, tra rombi
di tuono, lo abbia trasportato in cielo. Q ui egli ricevette I’immor- <

1053-7, 1079-84; Ovidio, Met. IX 166-75. 107-10; Igino, Fab. 56,5 114. ι(ς
Τραχΐνα... κομίζβτβι: argumentuma Sofocle, Traci).; Zenobio, I 33; Diodoro Sicu­
lo, IV 38,1; Sofocle, Traci). 796-805 114-5. Δηιάναιρα δ ί... άνήρτησβν: arpt-
mentum a Sofocle, Trach.; Zenobio, I 5); Diodoro Siculo, IV 58,3; Sofocle, Trach.
874-91, 930-1, u*o, 1131; Igino, Fab. 36,6 115-7. Ηρακλής hi... γήμαι: Sofo­
cle, Trach. TU9-L7; arpimentum a Sofocle, Trach.; Zenobio, 1 33; Ovidio, Met. IX
178-80 117-9. Οίτην δρος... utpdircetv: Sofocle, Trach. 1191, 1193-101; arpi-
mentuma Sofocle, Trach.; Zenobio, 1 3 3; Diodoro Siculo, IV 38,3-4; Servio, a Vir­
gilio, Aen. Vili 199 119. μηδινός S i... έθέλοντος: argumentum a Sofocle,
Trach.; Zenobio, I 33; Diodoro Siculo, IV 38,4 n.9-30. Ποίβς,., ύφήψξ: arpi­
mentuma Sofocle, Trach.; Zenobio, I 33; Diodoro Siculo, IV 38,4; Ovidio, Met. IX
119-34 130-j. τουτω... 'Ηρακλής: argumentum a Sofocle, Trach.; Zenobio, I
33; scolio a Licofrone, 50; Diodoro Siculo, IV 38,4; Ovidio, Met. IX 131-3; Igino,
Fab. 36.5; Mythographi Vaticani II 191 Kulcsir; Servio, a Virgilio, Aen. V ili
199 131-1. καιομένης... άνβπίμψαΐ: argumentuma Sofocle, Trach.; Zenobio, I
33; Diodoro Siculo, IV 38,5; Ovidio, Met. IX 171-1; Luciano, Hermoiimus 7; Acu-
silao, FGrHist 1 F 31 131-3. τοχών άθανβσίας: Esiodo, Thcog. 954*5, fr.
15,16-33 M.-W.; Pindaro, Nem. hih. 4, 64-5; argumentum a Sofocle,
Trach.; Diodoro Siculo, IV 38,5. 39,1; Ovidio, Met. IX 150-8; Luciano, Hermcti-
mus 7; Euripide, Heracl. 871-1, 910-1; Servio, a Virgilio, Aen. V ili 199; Mythopa-
phi Vaticani I 58, li 191 Kulcsór; cfi. Seneca, Herc. Oet. L48 3-7,3717-30
*74 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

σίας καί διαλλαγείς "H p y τήν έκείνης θυγατέρα "Ηβην £γημεν,


έξ ής αύτω παϊδες Ά λεξιά ρη ς καί Α νίκ η το ς έγένοντο. 8.
ήσαν δέ παϊδες αύτω έκ μέν των Θεσπίου θυγατέρων, Πρόκρι- ι6ι
δος μέν Ά ν τ ιλ έ ω ν καί 'Ιππεύς (ή πρεσβυτάτη γάρ διδύμους
έγέννησε), Πανόπης δέ Θρεψίππας, Λύσης Εύμήδης,
Κρέων, Έ π ιλά ϊδος Ά στυά να ξ, Κέρθης Ίόβ ης, Εύρυβίας Πολύ-
λαος, Πατρους Ά ρ χ έμ α χ ο ς , Μ ηλινης Λαομέδων, Κλυτιππης ι6ι
Εύρύκαπυς, Εύρύπυλος Εύβώτης, Ά γ λ α ΐη ς Ά ντιά δ η ς, Ό νή -
σιππος Χρυσηίδος, Ό ρείης Λαομένης, Τ έλης Λυσιδίκης, Έ ντε-
λίδης Μενιππίδος, Ά νθίπ π ης Ίπποδρόμος, Τελευταγόρας
Εύρύ<κης>, Καπύλος "Ιππω τος, Εύβοιας "Ο λυμπος, Νίκης
Νικόδρομος, Ά ρ γ έ λ η ς Κ λεόλαος, Έ ξόλης Εύρύθ Ξανθι- 163
δος Ό μ ό λιπ π ο ς, Στρατονικης "Ατρομος, Κελευστάνωρ "Ιφιδος,
Λαοθόης "Αντιφος, Α ντιό π η ς Ά λ ό π ιο ς , ’ Αστυβίης Κλααμήτι-
δος, Φυληίδος Τ ίγα σις, Αίσχρηίδος Λευκώνης, Ά νθείας
Εύρυπύλης Ά ρ χ έ δ ικ ο ς , Δυνάστης Έ ρατοΟς, Ά σ ω π ίδ ο ς
Μ έντωρ, Ή ώ νη ς Ά μ ή σ τρ ιο ς, Τιφύσης ΛυγκαΤος, *Αλοκράτης 164
Ό λυμπούσης, Έ λικω νίδος Φ αλίας, Ή συχείης Οίστρόβλης,
Τερψικράτης Εύρυόπης, Έ λα χ εία ς Βουλεύς, Α ν τίμ α χ ο ς Nt-
κίππης, Πάτροκλος Πυρίππης, Νήφος Πραξιθέας, Λυσίππης
Έ ράσιππος, Λυκούργος Τοξικράτης, Βουκόλος Μάρσης, Λεύ­
κιππος Εύρυτέλης, 'Ιπποκράτης Ίππόζυγος. οΰτοι μέν έκ των ι*5
Θεσπίου θυγατέρων, έκ δέ των άλλω ν, Δηιανείρας <μέν) τής

13J. “Ηρφ: eHpctv A 135· θεσπίου: θεστίου ΕΑ 137. Εύμήδης: ευμίδης


A 136. Έπιλάϊδος: ίπίλαος A | Εύρυβίας: ευρύβιος A 139· Μηλίνης: με·
λίνης A I Κλυτίππης: χλύτοππος A 140-1. Όνήσιππος: όνησίπης R όνησίππης
OR*C όνησίπυς Β 141. Λαομένης: λανομέντις A J Λυσιδίχης: λυσιδίχη
A 141-1. Έ ντελίδης Μενιππίδος: στεντεδίοης μενιππίδης A 143·
Εύρύ<χης>, Καπύλος: εύρυχάπυλος A | “Ολυμπος: όλυμπούσης A 144
ΈξύΧης: Ιξόλος Β όξόλ3ς C | Εύρύθ: R 145- Στρατονίχης: στρατόνιχος A [
"Ιφιδος: ιφις A 146. “Αντιφος: άντιδος A | Αντιόπης: άντίωπης A 146-7.
Κλααμήτιδος: χλαμήτιδος Β 14$. Άρχέδιχος: άρχοδίχου A | Έρατοϋς: ϊρατος
A I Άσωπίδος: άσωπίδης A 149· Τιφύσης: τιφυσής A ιςο. Ήσυχείης:
BIBLIOTECA Π, γ
J7S

talità, si riconciliò con Era e ne sposò la figlia Ebe, da cui ebbe


Alessiarete e Aniceto. 8. I figli che ebbe dalle figlie di Tespio 161
sono i seguenti. Da Procxi: Antileone e Ippeo (la maggiore delle
figlie infatti mise al mondo due gemelli); da Panope: Tressippa;
da Lise: Eumede; da <...>: Creonte; da Epilaide: Astianatte; da
Certa: Iobe; da Euribia: Polilao; da Patro: Archemaco; da Meli- i6a
ne: Laomedonte; da Clitippe: E urie api; da Eubote: Euripilo; da
Aglaia: Antiade; da Criseide: Onesippo; da Oreia: Leomene; da
Lisidice: Telete; da Menippide: Entelide; da Antippe: Ippodro­
mo; da Euri<ce>: Teleutagora; da Ippo: Capilo; da Eubea: Olim ­
po; da Nike: Nicodromo; da Argela: Cleolao; da Exola: Eu-
rit< ...); da Xanti: Omolippo; da Stratonice: Atromo; da Ifi: Ce- 163
leustanore; da Laotoe: A ntifo; da Antiope: Aiopio; da Claameti-
de: Astibie; da Fileide: Tigasi; da Aiscreide: Leucone; da An-
te a (...); da Euripile: Archedico; da Erato: Dinaste; da Asopide:
Mentore; da Eone: Amestrio; da Tifise: Linceo; da Olimpusa: 164
Alocrate; da Eliconide: Falia; da Esicheia: Oistroble; da Terpsi-
crate: Euriope; da Elachea: Buleo; da Nicippe: Antimaco; da Pi-
rippe: Patroclo; da Prassitea: Nefo; da Lisippe: Erasippo; da Tos-
sicrate: Licurgo; da Marse: Bucolo; da Euritele: Leucippo; da Ip-
pocrate: Ippozigo. Questi sono i figli che Eracle ebbe dalle figlie 165
di Tespio. Da altre donne ebbe invece: da Deianira, figlia di Oi-

ήσιοχβίης RRfl ήσιχίίίης B C | ΟΙστρόβλης: οίστρίβλης A 151. ΈλαχεΕας: έλιυ-


γβίας A 153.. Πυρίππης: πυριππος A | Νήφος: νηφλς Λ 153. Λυκούργος:
Λυκούργος λύκιος A | Τοξικράτης: τοξικράτος Β | Μάρστ,ς: μάραας À 15$. Θ ί·
σπίου: θεστίου A | τής: τ ι B C

1JV διαλλαγείς... ίγημεν; O d . XI 601-4: Esiodo, Theog. 950· 3, ir. 2.5,18-9 M.-W,;
Pindaro, Nem. 1, 7ob-ib, io, 17-8, litb. 4, 65-6; arytmentum a Sofocle, Tracb.\ Dio­
doro Siculo, IV 39,1.-}; scolio a Licofrone, 1349; Euripide, Heraci. 854-7, 915-6;
Pausania, I 19,3, II 13,3. 17,5-6; scolio a Pindaro, Nem. 1,105 Ι34· πβϊδες...
Ανίκητος: argumentum a Sofocle, Tracb. 135-55. δ Ι - . θυγατέρων: Igino,
Fab. 162; Pausania, IX 17,7 155-6. Δηιανείρας... Όνείτης: Diodoro Siculo,
IV 37,1; Igino, Fab. 162; cfr. Bibl. II 7,7 [159J
i 76 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

ΟΙνέως "Υ λ λ ο ς Κτήσιππος Γληνός Ό νείτης, έκ Μεγάρας δέ


της Κρέοντος Θ ηρίμαχος Δηικόων Κρεοντιάδης, έξ ’ Ομφάλης
8έ Ά γ έλ α ο ς, οθεν καί τό Κροίσου γένος. Χ αλκιόπης (δ έ ) της ι66
Εύρυπύλου Θ ετταλός, Έ πικάστης της Αύγέου θεστά λος, Παρ-
ι6ο θενόπης της Στυμφάλου Εύήρης, Αυγής της Ά λ ε ο ΰ Τήλεφος,
Ά σ τυ ό χ η ς τής Φυλαντος Τληπόλεμος, Ά στυδαμείας της
Ά μύντορος Κτήσιππος, Αύτονόης της Πείρέως Π αλαίμων.
8, ι. μεταστάντος δέ Ή ρακλέους εις θεούς οι παΐδες αύτοΰ 16
φυγόντες Εύρυσθέα πρός Κήυκα παρεγένοντο. ώς δε έκείνους
έκδιδόναι λέγοντος Εύρυσθέως καί πόλεμον άπειλοΰντος έδεδοί-
κεσαν, Τραχΐνα καταλιπόντες δια τής Ε λ λ ά δ ο ς έφυγον. διωκό-
5 μενοι δε ήλθον εις Α θ ή να ς, καί καθεσθέντες έπί τόν έλέου β ω ­
μόν ήξίουν βοηθείσθαι. Α θ η να ίο ι δέ ούκ έκδιδόντες αυτούς προς ι68
τόν Εύρυσθέα πόλεμον ύπέστησαν, καί τούς μέν παΐδας αύτοΰ
Αλέξανδρον Ίφιμέδοντα Εύρύβιον Μέντορα Περιμήδην άπέ-
κτειναν* αυτόν δέ Εύρυσθέα φεύγοντα έφ’ άρματος καί πέτρας
ίο ήδη παριππευοντα Σκειρωνίδας κτείνει διώξας "Υ λ λο ς, καί την
κεφαλήν άποτεμών Α λ κ μ ή ν η δίδωσιν· ή δέ κερκίσι τούς όφθαλ-

156. Γληνός Ό νείτη ς: γληκισονείτης A 157· Δηικόων: δηιοκόων


RA 158. Κροίσου: χρησίου A 159. Εύρυπύλου; εύρυπύλης A | Αύγέου: al·
γέου A 160. Άλεου; άλέου A iéx. Αύτονόης; οιύτονόη R*B
8 ,10. Σκειρωνίδας: χεψωνίδας A | τήν: τήν μέν A

156-7. έ* Μεγάρας... Κρεοντιάδης: Igino, Fab. 31,1; scolio a Licofrone, 38; scolio
a Sofocle, Traeh. 164; Ferecide, FGrHist 3 F 14.; Asclepiade di Tragiio, FGrHist 11
F 17; Socrate di Argo, FGrHist 310 F 9; cfr. scolio a Pindaro, Isth. 4, io4e, g; Bibl.
II 4,11 [70] 157-8 έζ Ό μφάλης... Άγέλαος: Diodoro Siculo, IV 31,8; Pausa­
rne, I 35,8; Ovidio, Her. 9,<3-4; cfr. Bibl. II 6,3 [131-3! 158. δθεν... γένος:
Erodoto, I 7 158-9· Ααλχιόπης... θετταλός; Fereciae, FGrHist 3 F 78; Tabu­
la Albana, FGrHist 40, ia, 34-5; cfr. Bibl. II 7,1 [138] 159. Έπικάστης: cfr.
Bibl. II 7,1 [139-41] 159-60. Παρθενόπης... Εύήρης: cfr. Bibl. III 9,1
[ιοί] 160. Αυγής: Igino, Fab. 161; cfr. Bibl. II 7,4 [146-7] 161.
Άστυόχης: //. II 657-8; Igino, Fab. 161; scolio a Pindaro, 01 . 7, 4ia; cfr. Esiodo,
fr. 131 M.-W.; Bibl. II 7,6 [149]
8, i- i. of... παρεγένοντο: Diodoro Siculo, IV 57,1; Ecateo, FGrHist 1 F 50; Pausa-
BIBLIOTECA II, 7 -S 177

neo: Ilio, Ctesippo, G leno, Oneite; da Megara figlia di Creonte:


Terimaco, Deìcoonte, Creontiade; da Onfale: Agelao, da cui di­
scende la stirpe di Creso. D a Calciope figlia di Euripilo: Tessalo; 166
da Epicasta figlia di Augia: Testalo; da Partenope, figlia di Stinfa-
lo: Evere; da Auge figlia di Aleo: Telefo; da Àstioche figlia di F i­
lante: Tlepolemo; da Astidamia figlia di Amintore: Ctesippo; da
Autonoe figlia di Pireo: Palemone.
8, 1. Quando Eracle fu assunto fra gli dei, i suoi figli, per 167 <
sfuggire a Euristeo, si rifugiarono da Ceice. Ma, poiché Euri-
steo chiedeva a Ceice di consegnarglieli e minacciava una guer­
ra, essi ebbero paura, lasciarono Trachis e si diedero alla fuga
attraverso l’Ellade. Inseguiti, giunsero ad Atene e si sedettero
sull’altare della pietà, chiedendo aiuto. G li Ateniesi non vollero 168
co n seg n a la Euristeo e affrontarono la guerra contro di lui. Uc­
cisero i suoi figli, Alessandro, Ifimedonte, Euribio, Mentore e
Perimede; Ilio insegue lo stesso Euristeo che fuggiva su un car­
ro e già stava oltrepassando le rocce Scironidi; lo uccide, gli ta­
glia la testa e la dà ad Alcmena; lei gli strappò gli occhi con le
spole del fuso.

nia, I 31,6 1-3. ίχι(νους... άπιιλοΰντο<: Ecateo, FGrHist 1 F 30; Diodoro Si­
culo, IV 57, l; Euripide, Heracl. 19-11, 193-6 4. διά της... Εφνγον: Ecateo,
FGrHist 1 F 30; Euripide, Heracl. 15-6, 953-6; Diodoro Siculo, Γν 57,1-4; Lisia,
Ep. 11 5. ήλθον είς *Αθήνας: Ferecide, FGrHist 3 F 33,1; Euripide, Heracl. 80·
1, 93-4; Lisia, Ep. 11; Diodoro Siculo, IV 57,4; Pausania, I 31,6; Erodoto, IX 17.1;
scolio a Platone, Hipp. ma. 193 a; Aristofane, PI. 385; scolio ad Aristofane, PI.
385; Zenobio, II 61 5-6. in 1 τόν... βωμόν: Euripide, Hemcl. 6i-i, 113-5, 344-
5; Lisia, Ep. 11; Pausania, I 31,6; Zenobio, Il 6i 6-7. Αθηναίοι... υπέστηοαν:
Ferecide, FGrHist 3 F 33,1-1; Zenobio, II 61; Euripide, Heracl. 134-78, 100-1, 136-
51, 174-83, 313*4, 389-401, 799-866; Lisia, Ep. 11-5; Diadoro Siculo, IV 57,5-6;
Pausania, I 31,6; scolio a Platone, Hipp. ma. 193 a; Erodoto, IX 17,1; cfr. scolio
ad Aristofane, Eq. 1151 (III-IV); Strabone, V ili 6,19 (C 377] 7-9. ποΰδας...
άπίχτι ιναν: Euripide, Heracl. 784-7; Diodoro Siculo, IV 57,6; Lisia, Ep. 15-
6 9-10. Εύρυσβία... "Υλλο<: Ferecide, FGrHist 3 F 33,1; Euripide, Heracl.
849-63; Zenobio, Il 61; Diodoro Siculo, IV 57,6; Pausami, I 44,10; Lisia, Ep. 16;
scolio a Pindaro, Pyth. 9,1378, c 10-1. τήν χιφαλήν... δίδωσιν: Pindaro, Pyth.
9, 79-81; Zenobio, li 61 n -i. ή δέ... αντοΟ: Zenobio, II 61
178 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

μούς έξώρυξεν αύτοΰ. χ. άπολομένου δέ Εύρυσθέως έπί Πελο- 169


πόννησον ήλθον οί Ή ρακλειδαι, καί πάσας εΐλον τάς πόλεις,
ένιαυτοϋ δε αύτοΐς έν τη καθόδω διαγενομένου φθορά πάσαν Π ε­
ι5 λοπόννησον κατέσχε, καί ταύτην γενέσθαι χρησμός δια τους
Ή ρακλείδας έδήλου* προ γάρ τοΰ δέοντος αυτούς κατελθεΤν.
δθεν άπολιπόντες Πελοπόννησον άνεχώρησαν εις Μαραθώνα
κάκεΐ κατώκουν. Τληπόλεμος ούν κτείνας ούχ έκών Λικύμνιον ιγο
(τη βακτηρία γάρ αύτοΰ θεράποντα πλήσσοντος ύπέδραμε) πριν
lo έξελθεΐν αυτούς έκ Πελοποννήσου, φεύγων μετ’ ούκ όλίγω ν
ήκεν είς fΡόδον, κάκεΐ κατώκει. "Τ λ λ ο ς δέ τήν μέν Ίόλη ν κατά
τάς τοΰ πατρος έντολάς εγημε, τήν δε κάθοδον έζήτει τοΐς
Έ ρακλείδαις κατεργάσασθαι. διό παραγ^νόμενος είς Δελφούς 171
έπυνθάνετο πώς άν κατέλθοιεν. ό δε θεός εφησε περιμείναντας
L5 τον τρίτον καρπόν κατέρχεσθαι. νομίσας δέ "Υ λ λο ς τρίτον καρ­
πόν λέγεσθαι τήν τριετίαν, τοσοΰτον περιμείνας χρόνον σύν τώ
στρατώ κατήει ( . . . ) τοϋ Ή ρακλέους έπί Πελοπόννησον, Τισα-
μενοΰ τοΰ Ό ρέστου βασιλεύοντος Πελοποννησίοον. καί γενο-
μένης πάλιν μάχης νικώσι Πελοποννήσιοι καί Ά ριστόμ αχος θνή-
\ο σκει. έπεί δε ήνδρώθησαν οί Κλεοδαίου παΐδες, έχρώντο περί 17*
καθόδου, τοΰ θεοΰ δέ είπόντος δ τι καί τό πρότερον, Τήμενος
ήτιατο λέγω ν τούτω πεισθέντας άτυχήσαι. ό δε θεός άνεΐλε τών

ιχ -3·Πελοπόννησον: πελοπόνησον Ε πελλοπόννησον R 14. διαγενομένου φθο­


ρά: γινομένου φθορά Ε γενομένης φθοράς A 14-5· Πελοπόννησον: πελοπόνη-
σον Ε πελλοπόννησον R 17. Πελοπόννησον: πελοπόνησον Ε πελλοπόννησον R
| άνεχώρησαν: ήλθον BC 19. θεράποντα: θεραπευοντα A ίο . αυτούς: αυ­
τόν A 1 Πελοποννήσου: πελοπονήσου Ε πελλοποννήσου R ι ι . έντολάς: έν-
τολήν A 1}. κατεργάσασθαι: χατεργάζεσθαι R* ιγ. Πελοπόννησον: πελο­
πόνησον Ε πελλοπόννησον R 30. Κλεοδαίου: χλεολάου A 31· Τήμενος:
τίμενος A 31. πεισθέντας: πεισθέντα A 1 άνεΐλε: άνεϊπε A

11-3. έπί Πελοπόννησον... τάς πόλεις: Diodoro Siculo, IV 58,1-5, VII 9.1-4» Pausa-
ma, III 1,5-6, V 6,3; cfr. Eforo. FGrHist 70 F i8a-b, 117-6; Nicola Damasceno,
FGrHist 90 F 18; Eratostene, FGrHist 141 F 1; Apollodoro di Atene, FGrHist 144 F
341; Strabone, V il i 1,1 (C 333). 3,30 (C 354). 4,1 (C 359). 6.19 (C 377). 7,1 (C 383-
4), IX 1,7 (C 393), XIII 1,3 (C 581) 17-8. άπολιπόντες... χατωχουν: Ferecide,
FGrHist 3 F 33,1; Euripide, Heracl 31-4; Diodoro Siculo, IV 37,4 18. Τληπό­
λεμος... Λικύμνιον: //. II 661-3; Pindaro, 01 . 7, 16-30; scoli a Pindaro, 01 . 7. $6c.
BIBLIOTECA II, 8 J79

i. M orto Euristeo, i figli di Eracle marciarono sul Peloponneso e 169

conquistarono tutte le città. M a un anno dopo il loro ritorno,


un’epidemia colpì tutto il Peloponneso. L'oracolo rivelò che la
colpa era dei figli di Eracle perché erano ritornati prima del tem­
po. Perciò essi lasciarono il Peloponneso e si ritirarono a M arato­
na, dove sì stabilirono. Tlepolemo che, prima della partenza dal 170

Peloponneso aveva ucciso senza volerlo Licimnio (che si era get­


tato sotto il suo bastone mentre egli stava per colpire un suo ser­
vo), andò in esilio a Rodi con non pochi seguaci e qui si stabilì.
Ilio, obbedendo all’ordine del padre, sposò Iole e si adoperava
per preparare il ritorno agli Eraclidi. Si recò quindi a D elfi per 171

chiedere come avrebbero potuto ritornare. Il dio disse che dove­


vano attendere il terzo raccolto. Ilio credette che il terzo raccol­
to significasse il terzo anno e, dopo aver atteso questo tempo, si
mise in marcia con un esercito (Ilio fu vinto e ucciso dagli abi­
tanti del Peloponneso. Aristomaco, figlio di Cleodeo, figlio di Il­
io, chiese all’oracolo quale strada doveva prendere. Il dio gli ri­
spose che avrebbe vinto se fosse passato per la via stretta. Udito
ciò, Aristomaco condusse attraverso l'Istm o i discendenti) di
Eracle contro il Peloponneso: re dei Peloponnesiaci era Tisameno
figlio di Oreste. Scoppia un altro conflitto, vincono i Peloponne­
siaci, Aristomaco muore. Quando furono adulti, i figli di Cleodeo ιηι
interrogarono l'oracolo sul loro ritorno. Il dio diede la medesima
risposta di prima, allora Temeno lo rimproverò dicendo che essi

37; Diodoro Siculo, IV 38,7, V 59,5; scolio a Π. II 661; cfr. Bibl. Il 4,5
M 10-1. φεύγων... κατώκει: II. II 664-70; Pindaro, 01. 7,10-1; scoli a Pin­
daro, 0 1 7, }éa, c, 37; Diodoro Siculo, IV 58,7, V 59,5; Pausania, III 19,9-10; sco­
li a-//. II 66^a-b, 667; Strabone, XIV 1,16 (C 653) 11-1. *'Τλλας S i... |·γημΕ.:
cfr. Bibl. II 7,7 [159] 1.1.-3. την Si κάθοδον... κατεργάσααθαι: Pausania, V ili
5,1 15-6. νομίσας S i... τήν τριετίαν: Pausania, I l 7.6 16-7. oòv τψ
ατρατω... του Ήρακλέους: Erodoco, IX 17,1; Diodoro Siculo, IV 58,3-4; Eusebio,
Praep. Εν. V 10,1 17-8. Τιααμενοϋ του Όρέατου: Pausania, li 18,6-7, ili
1,5 19-1,0. νικώσι... θνήακει: Pausania, V il i 5,1 30-1. oi ECXeoSaioc...
περί καθόδου: Pausania, II 7,6, V 3.5, cfr. HI i $,io 31-4. του 6eoù... τρίτον:
Pausania, II 7,6, Vili 5,6; cfr. V 3,5-7
ι8 ο ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

άτυχημάτων αύτούς αίτιους είναι- τους γάρ χρησμούς ου συμβάλ-


λ ε ιν λέγειν γάρ ού γης ά λλά γενεάς καρπόν τρίτον, και στενυ-
35 γράν την εύρυγάστορα δεξιάν κατά τόν Ισθμ όν εχοντι τήν θάλασ­
σαν. ταΰτα Τήμενος άκούσας ήτοίμαζε τον στρατόν, καί ναΰς 173
έπήξατο της Λοκριδος ένθα νυν απ’ έκεινου ό τόπος Ναύπακτος
λέγεται, έκεΐ δ’ οντος τοΰ στρατεύματος Α ριστόδημος κεραυνω­
θείς άπέθανε, παΐδας καταλιπών ίξ Ά ρ γ ε ία ς της Αύτεσίωνος
4ο διδύμους, Εύρυσθένη καί Προκλέα. 3· οννέβη δέ καί τόν στρα- 174
τόν έν Ναυπάκτα) συμφορά περιπεσεΐν. έφάνη γάρ αύτοις μάντις
χρησμούς λέγω ν καί ένθεάζων, δν ένόμισαν μάγον είναι έπί
λύμη τοΰ στρατού προς Πελοποννησίων άπεσταλμένον. τούτον
βαλών άκοντίω 'Ιππότης ό Φύλαντος τοΰ Ά ν τιό χ ο υ του Ή ρα-
45 κλέους τυχών άπέκτεινεν. ούτως δέ γενομένου τούτου τό μέν
ναυτικόν διαφθαρεισών των νεών άπώλετο, τό δέ πεζόν ήτυχησε
λ ιμ φ , καί διελύθη τό στράτευμα, χρωμένου δέ περί της συμφο- 175
ράς Τημένου, καί τοΰ θεοΰ διά του μάντεως γενέσθαι ταΰτα λέ-
γοντος, καί κελεύοντος φυγαδεΰσαι δέκα έτη τόν άνελόντα καί
50 χρήσασθαι ήγεμόνι τω τριοφθάλμω, τόν μέν 'Ιππότην έφυγά-
δευσαν, τον δέ τριόφθαλμον έζήτουν. καί περιτυγχάνουσιν
Ό ξ ύ λ ω τώ Άνδραίμονος, έφ’ Ιππου καθημένω μονοφθάλμου
(τόν γάρ έτερον των όφθαλμών έκκέκοπτο τό ξ ω ). έπί φόνω γάρ
ούτος φυγών εις ΤΗ λιν, έκεΤθεν είς Α ιτω λίαν ένιαυτοΰ διελθόν-
$5 τος έπανήρχετο. συμβαλόντες οΰν τόν χρησμόν, τούτον ήγεμόνα 176

54· λέγειν: λέγει A 34·$· ^ιννγραν: στενύστραν A 35· εύρυγάστορα:


εύριιγαστέρα A 3^· Τήμενος: τίμενος A 37 έπήξατο: έπάσσετο
A 41 - ένόμισαν: ένόμιζον C 44- ββλών: λαβών R" | Ιππότης ό Φύλαν­
τος: ιππότην 6 φύτλαντος ΑΟ 47· λιμω: terra pestilentta, mari tempestate
Μ 48. Τημένου: τιμένου A 49 άνελόντα: άνελόντα χαί δια τούτο Suo
έτη A 51. τώ: τοΰ A | χαθημένω: χαθημένου A | μονοφθάλμου: μονοφθάλμω
A

34-Ó. στενυγράν... θάλασσαν: Eusebio, Praep. Εν. V 10,1-3; Pausatila, V ili


5.6 3^'8· ταΰτα Τήμενος... λέγεται: Pausatila, X 38,10, IV 16,1; Strabone, IX
4.7 (C 416-7) 38-9. 'Αριστόδημος... άπέθανε: Erodoto, VI 5 1 , Pausania, II
18,7, III 1,6 39*4°· παίοας καταλιπών... διδύμους: Erodoto, VI 51.1 41-
5. έν Ναυπάχτω... άπέκτεινεν: Conone, FGrHtst 2.6 F i {ertarr. 16); scolio a Teocrito,
BIBLIOTECA. I l, 8 l9 l

avevano obbedito all’ oracolo e tuttavia avevano fallito. Il dio ri­


spose che erano loro stessi causa della loro sfortuna perché non
comprendevano gli oracoli: il «terzo raccolto » si riferiva non alla
terra ma alle generazioni e il «passaggio stretto»- si riferiva al­
l’ampio ventre per chi, lungo l’Istmo, ha alla destra il mare. Udì- 173
to ciò, Temeno preparò l’esercito e costruì delle navi in quel luo­
go della Locride che per questo motivo oggi è chiamato Naupat-
to. Mentre l’esercito si trovava lì, Aristodemo fu colpito da un
fulmine e morì; lasciava due figli gemelli nati da Argia, figlia di
Antesione, Euristene e Prode. 3. M a anche l’esercito, a Nau- 174
patto, fu colpito da una sciagura: comparve infatti tra loro un in- <
dovino che proferiva oracoli e pareva invasato dal dio: pensarono
fosse uno stregone mandato dai Peloponnesiaci a loro danno, e al­
lora Ippote figlio di Filante figlio di Antioco figlio di Eracle, con
un colpo di giavellotto lo uccise. Dopo questo fatto, le navi furo­
no distrutte e la flotta andò perduta, la fanteria fu colpita da ca­
restia, l’armata intera andò dispersa. Temeno interrogò l’oracolo 175
sulle cause di questa sciagura: il dio rispose che tutto era accadu­
to a causa dell’indovino ucciso, e ordinò di mandare in esilio per
dieci anni l’uccisore e di prendere come guida l’essere dai tre oc­
chi. Essi mandarono in esilio Ippote e si misero alla ricerca del­
l’essere dai tre occhi. E si imbattono in Ossilo figlio di Andremo- <
ne, il quale montava un cavallo che vedeva da un occhio solo (l’al­
tro era stato accecato da un colpo di freccia). Ossilo era fuggito
dalFElide a causa di un omicidio, e di qui, passato un anno, stava
tornando in Etolia. G li Eraclidi colgono il senso dell’oracolo e 176

5, 8}b-c; Pausania, III 13,4 45*7· tò μέν ναυτικόν... tò βτράταιμα: Conone,


FGrHist 16 F 1 (enarr. 16); scolio a Teocrito, 5, 8}b-c 48-9. του fltou... λέγον-
τος: scolio a Teocrito, 5, 83 49. κελεύσντο;.., τόν άνελόντα: scolio a II. JJ
66$b 30. χρήσασθαι... τριοφΟάλμω: Pausarne, V 3,5; Suida, s.v. τριόφθαλ-
μος 5θ·ι. Ιππότην ίφυγάδευσαν: Pausania, 111 13*4 51-3. S i τρι-
όφθαλμον... ίχχίχοτττο τόξω: Pausania, V 3,5; Snidat s.v. τριό^θαλμος; O vidio,Met.
X III337; cfr. Eforo, FGrHist 70 F i8c, m ( » Strabono, V ili 3,33, C 357) 35-
6. τούτον ήγτμόνα ποιούνται: Pausania, V 3,6; scolio a Teocrito. 5, 03b-c
ι 8γ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

ποιούνται, καί συμβαλόντες τοΐς πολεμίοις καί τω πεζω καί τω


ναυτικω προτεροΰσι στρατω, καί Τισαμενόν κτείνουσι τόν Ό ρέ-
στου. θνήσκουσι δε συμμαχοΰντες αύτοΤς οι Α ίγιμίου παΐδες,
Πάμφυλος καί Δύμας. 4 * έπειδή (δ έ ) έκράτησαν Πελο- 177
6ο ποννήσου, τρεις ίδρύσαντο βωμούς πατρφου Διός, καί έπί
τούτων έθυσαν, καί έκληροϋντο τάς πόλεις, πρώτη μεν ούν λήξις
"Αργος, δευτέρα <δέ> Λακεδαίμων, τρίτη δέ Μεσσήνη, κομι-
σάντων δε υδρίαν υδατος, εδοξε ψήφον βαλεΤν ίκαστον. Τήμενος
ούν καί οί Α ριστοδήμου παΤδες Προκλής καί Εύρυσθένης εβαλον
65 λίθους, Κρεσφόντης δέ βουλόμενος Μεσσήνην λαχείν γης ένέβα-
λε βώλον, ταύτης δέ διαλυθείσης έδει τους δύο κλήρους άνα-
φανήναι. έλκυσθείαης δε πρώτης μεν τής Τημένου, δευτέρας δέ 178
της των Α ριστοδήμου παίδων, Μεσσήνην έλαβε Κρεσφόν­
της. 5· έπί δέ τοΐς βωμοΤς οίς έθυσαν εΰρον σημεία κείμενα οί
70 μέν λαχόντες "Αργος φρυνον, οί δέ Λακεδαίμονα δράκοντα, οί
δέ Μεσσήνην άλώπεκα. περί δέ των σημείων ελεγον οί μάντεις,
τοΐς μέν τόν φρυνον καταλαβουσιν έπί τής πόλεως μένειν άμει-
νον (μη γάρ έχειν αλκήν πορευόμενον τό θηρίον), τούς δε δρά­
κοντα καταλαβόντας δεινούς έπιόντας ελεγον έσεσθαι, τους δέ
75 τήν άλώπεκα δολίους. Τήμενος μέν ούν παραπεμπόμενος τούς 179
παΤδας Ά γ έ λ α ο ν καί Εύρύπυλον καί Κ αλλίαν, τη θυγατρί προσ-
ανεϊχεν Ύρνηθοι καί τω ταύτης άνδρί Δηιφόντη. οθεν οί παιδες
πείθουσί τινας έπί μισθω τόν πατέρα αύτών φονευσαι. γενομένου

59· Πάμφυλος: πάμφιλος A 6 ι. Μεσσήνη: μεσήνη ΕΟ 63. έκαστον: ϊκα-


στος A | Τήμενος: τίμενος A 65. Μεσσήνην: μεσήνην ΕΟ 66. κλήρους:
πρώτους adii. A 67. πρώτης: πρώτου Α Ο | Τημένου: τιμένου A 67-Β. Se
της τών: δε τ των κλήρους Α Ο 7°· "Αργος: άργος έπί τόν ίδιον A | φρϋνον:
φρόνον ΕΑ | Λακεδαίμονα: λακεδαίμονα λαχόντες Α Ο 71 · φρυνον: φρυνον ΕΑ
φόνον R® | καταλαβουσιν: καταβαλοϋσιν OR* τινας: τιτάνας Λ

57-8· Τισαμενόν... Όρέστου: Pausania, II 18,7, VII 1.7-8 ^-60. έχράτησαν


Πελοπόννησου: Tucidide, 1 11,3; Pausania, II 18,7; Conone, FGrHist 16 F 1 (enarr.
t6) 61. έκληροϋντο τάς πόλεις: Pausania, IV 3,4-5; scolio a Sofocle, Ai.
1185 6 ι·ι. πρώτη μέν... Sè Μεσσήνη: Pausania, IV 3,4-5 63. εδοξε...
BIBLIOTECA II, 8 18*

fanno di lui la loro guida. Danno battaglia ai nemici, vincono sia


per terra che per mare, e uccidono Tisameno figlio di Oreste.
Muoiono anche i figli di Egimio, Panfilo e Dimante, che combat­
tevano al loro fianco. 4. Conquistato il Peloponneso, i figli di 177
Eracle innalzarono tre altari allo Zeus Patroo, e su questi celebra­
rono sacrifici, poi tirarono a sorte fra loro le città. La prima città
tirata a sorte era Argo, la seconda Lacedemone, la terza Messene.
Fu portata un’urna piena d’ acqua, e si decise che ciascuno vi get­
tasse un sassolino. Temeno e i figli di Aristodemo, Prode ed Eu-
ristene, gettarono dei sassi, Cresfonte, che voleva ottenere M es­
sene, gettò una zolla di terra. La terra si sciolse, dovevano quindi
uscire gli altri due sassolini. Fu estratto prima quello di Temeno, 178
poi quello di Aristodemo, cosi Cresfonte ebbe Messene. 5. Su­
gli altari dove avevano compiuto i sacrifici, essi trovarono dei
«segni»: quelli che avevano avuto in sorte Argo trovarono un ro­
spo, quelli di Lacedemone un serpente, quelli di Messene una
volpe. A proposito di questi «segni» gli indovini così dissero: co­
loro i quali avevano trovato il rospo era meglio restassero nella lo­
ro città (questa bestia infatti quando si muove ha poca forza);
quelli che avevano trovato il serpente sarebbero stati dei tremen­
di aggressori, e quelli che avevano trovato la volpe, degli uomini
astuti. Temeno non teneva in considerazione i suoi figli, Agelao, 179
Euripilo e Calila, e faceva affidamento sulla figlia Irneto e sul
marito di lei, Deifonte. Allora Ì figli corruppero con denaro delle
persone perché uccidessero il padre. M a, quando Temeno fu ucci-

ΐχαστον: Pausania, IV 3,5 63-5. Τήμενος... λίΑους: scolio a Sofocle, Ai. 1185;
Pausania, IV 3,5 65-6. Κρεσφόντης... βώλον: scolio a Sofocle, Ai. 1185; Pau­
sarne, IV 3,5; Sofocle, Ai. 1183-7 6 6 7. δύο χλήροος άναφανηναι: Pausania,
IV 3,5 67-9. έλχυσθείσης... Κρεσφόντης: Erodoto, VI 51,1*3; Pausania, III
1,5, rV 3.3*5, VII! 5,7 70. oi Si Λακεδαίμονο δράχοντα: Pausania, X
1.6,3 70-1. οί δέ Μεσσήνην άλώπεχα: Pausania, IV 18.6-7; c^r· Eioro» FG/Hef
70 F 39 75-6. Τήμενος μέν οδν... τούς παϊδος: Pausania, II 19,1 76-7.
θυγατρί... Δηιφόντη; Pausania, II 19,1. 18,4 77*3 - οίπάϊδες... φονεϋσαι: Pau­
sarne, II 19,1
BIBLIOTECA Π, 8 l8$

so, l’esercito stabilì che il regno andasse a Imeto e a Deifonte.


Dopo aver regnato a Messene per poco tempo, Cresfonte fu as­
sassinato insieme con due dei suoi figli. Diventò re Polifonie,
uno degli Eraclidi, che sposò la moglie dell’ucciso, Merope, con­
tro il suo volere. Fu assassinato anche lui. Merope aveva un terzo
figlio, di nome Epito, che aveva affidato al padre perché lo alle­
vasse. Quando fu cresciuto, Epito tornò in gran segreto, uccise
Polifonie e riconquistò il regno del padre.

80-1. Κρβσφόντης δ ί... άπέθανε: Pausarne, [V 3,7; Igino. Fab. 137,1 81-2..
Πολυφδντης δέ έβασίλευσεν: Igino, Fab. 137,1 83. γυναΓχα... Π,αβεν: Igino,
Fab. 237,1; Pausania, V ili 5,6. 19,5 84-5- tpCtov γαρ... πχτρί τρέφειν: Igino,
Fab. 137,1; Pausania, IV 3,7-8 85-7. ofrco<... άτέΧαψεν: Igino, Fab. 137,6;
Pausania, IV 3,8
[ Ili]

ι , ι. Έ π ε ί δε το Ίνάχειον διερχόμενοι γένος τους άπό Βή- ι


λου μέχρι τών Ή ρακλειδών δεδηλώκαμεν, έχομένως λέγωμεν
καί τα περί Ά γή νορ ος. ώς γάρ ήμΐν λέλεκται, δύο Λιβύη
έγέννησε παϊδας έκ Ποσειδώνος, Βήλον καί Ά γή νο ρ α . Βήλος a
5 μεν οΰν βασιλεύων Α ιγυπτίω ν τους προειρημένους έγέννησεν,
Ά γ ή ν ω ρ δε παραγενόμενος εις την Φοινίκην γαμεΐ Τηλέφασσαν
καί τεκνοΐ θυγατέρα μεν Ευρώπην, παϊδας δε Κάδμον καί Φ ο ί­
νικα καί Κ ίλικ α . τινές δε Εύρώπην ούκ Ά γή νορ ος άλλα Φοίνι-
κος λέγουσι. ταύτης Ζευς έρασθείς, t ρόδου άποπλέων, ταύρος
ίο χειροήθης γενόμενος, έπιβιβασθεΐσαν δια τής θαλάσσης έκόμισεν
είς Κρήτην, ή δε, εκεί συνευνασθέντος αυτή Διός, έγέννησε Μ ί- 3

I, ι. λέγωμεν: λέγομεν A 6. είς τήν Φοινίκην; είς τήν εύρώπην A | Τηλέφασ-


σαν: τηλεφάσαν A την λέφασαν OR® 9· έρασθείς: έρασθείς πίπτει δια της θα­
λάσσης A 9·10· ρόδου... χειροήθης: βόδου άποπλέων, ος ταύρος χειροήθης A
ήν ταύρος διά της θαλάσσης £όδου άποπλέων χειροήθης £

I, $· ώς γάρ ήμΐν λέλεκται: cfr. Bibl. II 1,4 [10J 6-8. Άγήνωρ δέ... Κίλικα:
scolio α Euripide, Phoett. 5; scolio a Eschilo, Theb. 486a-c; Mosco, i, 40-2.; Bacchi-
lide, Dith. 19, 30-1 Snell-Maehler; Esiodo, ir. 138 M.-W.; Ferecidc, FGrHist 3 F
86; Asclcpiade di Tiagilo, FGrHisi 12. F ir ; Luciano, de Syria Dea 4, Dial. mar. 15,1;
Diodoro Siculo, V 76. 1, cfr. 48,5; Igino, Pah. 6, 178,1; Mytbographi Vaticani I 101
Kulcsor; cfr. Stefano di Bisanzio, s.v. Θάσος 8-9. τινές δέ... λέγουσι: li. XIV
311-1; Esiodo, irr. 140, 141,7-8 M.-W.; Bacchilide, fr. io Snell-Maehler; Mosco, l ,
7; Ellenico, FGrHist 4 F 94; Asie, F 7 Bernabé; Eustazio, a li. XIV 311, p. 989.34;
scolio a Platone, Tim. 14 e; Conone, FGrHist 16 F 1 {enarr. 37) 9. ταύτης Ζεύς
LIBRO TERZO

l T i. Abbiamo esposto e descritto la stirpe di Inaco, a partire i


da Belo fino agli Eraclidi. Ora parleremo della stirpe di Agenore.
Come abbiamo detto, Libia ebbe, da Poseidone, due figli, Belo e
Agenore. Belo fu re d ’Egitto e generò i figli di cui abbiamo parla- »
to; Agenore si reca in Fenicia, sposa Telefassa e ha una figlia, Eu­
ropa, e tre figli, Cadmo, Fenice e Cilice. Alcuni dicono che Euro­
pa non è figlia di Agenore, ma di Fenice. D i lei si innamorò Zeus:
prese la forma di un toro mansueto, che emanava un profumo di
rose, se la fece salire in groppa e la trasportò per mare a Creta. <
Q ui si unì a lei ed essa generò Minosse, Sarpedonte e Radaman- 3

£ρασ#&(ς: Esiodo, Fr. 140 M.-W.; Bacchilide, fr. 10 Snell-Maehler; Mosco, i, 73-6;
Luciano, de Syrìa Dea 4, Dial. mar. 15,1; Mylhograpbi Vaticani 1 145 Kulcsàr g-
10. ταϋρος... γβνόμβνος: Esiodo, fr. 140 M.-W.; Bacchilide, fr. io Snell-Maehler;
Mosco, 1. 77-88, 93-6; Ovidio, Met. II 846-58, VI 103, Fasti V 605-6; Orazio,
Carm. Ili 17,15-31; Luciano, de Syrìa Dea 4, Diai mar. 15,1; Diodoio Siculo, IV
60,i , V 78,1; Igino, Fab. 178,1; Eustazio, a //, XIV 311, p. 989,35; Conone, FGrHi·
st 16 F 1 (enarr. 37); Mythogpapbi Vaticani I 145 Kulcsar ro-i. δια της...
Κρήτην: Esiodo, fr. 140 M.-W.; Bacchilide, fr. io Snell-Maehler; Mosco, 1, 99-163;
Luciano, de Syrìa Dea 4, Diai. mar. 15,3-4; Diodoio Siculo, IV 60,i , V 7 5 , 1 ; Igino,
Fab· 178,1, de astronomia II l i = Euripide, fr. 810 Nauck; Ovidio, Met. Il 868-75,
III i - l, VI 103-7, Fasti V 611-6; Orazio, Carm. Ili 17,31-48; Pausania, IX 19,1: scolio
a Eschilo, Theb. 486a-c; Mythographt Vaticani I 145, Il 96-7 Kulcsar 11-1.
έγέννησε... 'Ραδάμανθυν: Esiodo, frr. 140,141,11-4 M.-W.; Bacchilide, ir. re Snell-
Maehler; Mosco, 1, 165-6; Bacchilide, Epin. 1, 60 Snell-Maehler; Ellenico, FGrHist
4 F 94; Diodoro Siculo, IV 60,1, V 78,1. 84,1; Igino, Fab. 155,1. 178,1; Ovidio, Fa­
sti V 617-8; Orazio, Cam. Ili 2.7,73-6; Eustazio, a li. XIV 311, p. 959,35; I l XIII
449-50; Mythographt Vaticani I ιο ί, II 96-7 Kulcsar
ι8 8 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

νωα Σαρπηδόνα 'Ρ αδά μα νθυν καθ’ "Ομηρον δέ Σαρπηδών έκ


Διάς καί Λαοδαμείας τής Βελλεροφόντου. άφανοΰς 8έ Εύρώπης
γενομένης ό πατήρ αυτής Ά γ ή ν ω ρ έπί ζήτησιν έξέπεμψε τούς
iS παιδας, είπών μή πρότερον αναστρέφει πρίν αν έξεύρωσιν
Εύρώπην. συνεξήλθε δέ έπί τήν ζήτησή αυτής Τηλέφασσα ή μή-
τηρ καί Θάσος ό Ποσειδώνος, ώς δέ Φερεκύδης φησί Κ ίλικος.
ώς δέ πάσαν ποιούμενοι ζήτησιν εύρεΤν ήσαν Εύρώπην άδύνατοι, 4
τήν είς οίκον ανακομιδήν άπογνόντες άλλος αλλαχού κατώκη-
ιο σαν, Φοινιξ μέν έν Φ οινίκη, Κ ίλιξ δέ Φοινίκης πλησίον, καί πά­
σαν τήν ύφ’ έαυτοΰ κειμένην χώραν ποταμω σύνεγγυς Πυράμω
Κιλικίαν έκάλεσε* Κάδμος δέ καί Τηλέφασσα έν Θράκη
κατφκησαν. όμοίως δέ καί Θάσος έν Θρφκη κτίσας πόλιν Θ ά ­
σον κατώκησεν. λ. Εύρώπην δέ γήμας Ά στέριος 6 Κρητών 5
2.5 δυνάστης τούς έκ ταύτης παιδας έτρεφεν. οί δέ ώς έτελειώθησαν,
προς άλλήλους έστασίασαν ΐσχουσι γάρ έρωτα παιδός δς έκα-
λεΐτο Μ ίλητος, Α π ό λ λ ω ν ο ς δέ ήν καί Ά ρ εία ς τής Κ λεόχου.
τοΰ δέ παιδός πρός Σαρπηδόνα μάλλον οίκείως εχοντος πολεμή-
σας Μ ίνως έπροτέρησεν. οί δέ φεύγουσι, καί Μ ίλητος μέν Κα- 6
30 ρία προσσχών έκεΐ πόλιν άφ’ έαυτοΰ έκτισε Μ ίλητον, Σ α ρ ­
πηδών δέ συμμαχήσας Κ ίλ ικ ι προς Λυκίους έχοντι πόλεμον, έπί
μέρει τής χώρας, Λυκίας έβασίλευσε. καί αύτώ δίδωσι Ζεύς έπί
τρείς γενεάς ζήν. ένιοι δέ αυτούς έρασθήναι λέγουσιν Ά τυμνίου

ιι. καθ’ ‘Όμηρον: καθ’ ήμέραν C ι6. Ευρώπην: τήν εύρώπην R* 17. Κ ί­
λικος: χιλίχιας A C ilic is f ì l i u i Μ 19-10. κατφχηααν: κατώκισαν A ΐ ύ . έν
Φοινίκη: φοινίκην A 14· Άστέριος: Αστερίων A 17- Άρείας: άρέας
ΑΟ 3°· «ροσσχών: προσχών A 31. μίριι: μέρη Α Ο ^3- «ύτοΰς: οεύ-
τύν A 1

11. καθ’ “Ομηρον: II. VI 198-9; cfr. Diodoro Siculo, V 79·3 >4 -6 . Ά γή νω ρ...
Εύρώπην: scolio a Euripide, P b o e n . 5; Diodoro Siculo, IV 1,1; Ovidio, M et. Ili 3-5;
scolio a Eschilo, T k e b . 486a-c; M ytkogra phi V atican i 1 146, II 98 Kulcsar 16-7.
οννεξήλθι 8 έ... και Θάσος: Erodoto, II 44 <4 i Pausania, V 15,11 17. ώς 8 i Φε·
ρεχύδης... Κίλικος: Ferecide, F G r H is t 3 F 87 io. Φοινιξ μέν έν Φοινίκη: sco­
lio a Euripide, P h o e n , 5 2.0-2.. Κίλιξ δέ... έκάλεσε: Erodoto, VII 91; MytbQgra-
p h i V atican i 1 146, li 98 Kulcsar 13-4. Θάσος... χατώκησεν: Erodoto, II 44,4,
BIBLIOTECA IH , T 18 9

to; secondo Omero però, Sarpedonte era figlio di Zeus e di Lao-


damia figlia di Bellerofonte. Quando Europa scomparve, suo pa­
dre Agenore mandò i figli a cercarla, dicendo loro di non ritorna­
re prima di averla ritrovata. Si unirono alla ricerca anche la ma­
dre, Telefassa, e Taso figlio di Poseidone o - come sostiene Fere-
cide - di Cilice. Essi compiono ogni ricerca possibile, ma non riu- 4
scivano a trovare Europa: rinunciarono allora a tornare a casa e si
stabilirono ciascuno in luoghi diversi, Fenice in Fenìcia, Cilice
nei pressi della Fenicia, e tutto il territorio a lui soggetto, che si
estende lungo il fiume Piramo, lo chiamò col nome di Cilicia.
Cadmo e Telefassa si stabilirono in Tracia. In Tracia si stabilì an­
che Taso, che vi fondò la città omonima. 1. Europa fu sposata 5
da Asterio, signore di Creta, che allevò i suoi figli. Costoro,
quando diventarono adulti, vennero a contesa fra loro per amore
di un fanciullo di nome M ileto che era figlio di Apollo e di Aria
figlia di Cleoco. Poiché il fanciullo era più intimo di Sarpedonte,
Minosse fece guerra ai fratelli e li vinse. Essi fuggirono: M ileto 6
andò in Caria e qui fondò una città chiamata, dal suo nome, M i­
leto; Sarpedonte si alleò con Cilice che era in guerra coi Liei, in
cambio di una parte del territorio, e diventò re della Licia. A lui
Zeus concede di vivere per tre generazioni. Dicono alcuni che i
fratelli si innamorarono di Atinnio figlio di Zeus e di Cassiopea e

VI 47; Pausania, V 15,11; Conone, FGrHist 16 F 1 (ertarr. 37) 14. Ευρώπην...


Άστίριος: Esiodo, fr. 140 M.-W.; Bacchilide, fr. io SneU-Maehler; Diadoro Sicu­
lo, IV 60,1 lé . πρός άλλήλους... ϊρωτα παιδός: Antonino Liberale, Met.
30.1 16-7. δς έχαλεΤτο Μίλητος: Eroaoro, FGrHist 31 F 45; Antonino Libera­
le, Mei. 30,1 2.8. τού hi παιδός... Ιχσντος: Antonino Liberale, Mei.
30.1 19. Μίνως έπροτέρηαεν: Erodoto, I 173*1; Diodoio Siculo, V
84.1 19. οί φεύγοοσι: Antonino Liberale, M et 30,1; Erodoto, 1 173,1; Pau­
sania, VII i , 5. 3,7; Erodoro, FGrHist 31 F 45; Diodoro Siculo, V 84,3 19.30.
Μίλητος... Κκτισ* Μίλητον: Antonino Liberale, Met. 30,1; Pausania, VII 1,5; Ovi­
dio, Met. IV 447-9; Conone, FGrHist 16 F 1 {enarr. 1); Erodoro, FGrHist 31 F 45;
scolio a Teocrito, 7, ii5-8b, e; Parremo, n - Niceneto, ir, 1 Pourell; Srrabone, XH
8,5 (C 573) 30-t. Σαρπηδών δε... έβασίλευβε: Diodoro Siculo, V 79,3; Pau­
sania, VII 3.7; Erodoto, 1 173,3; cfr- Eforo, FGrHist 70 F 117
190 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

τοϋ Διός καί Κασσιεπείας, και διά τούτον στασιάσαι. 'Ραδάμαν-


3* θυς δε τοΤς νησιώταις νομοθετών, αΰθις φυγών είς Βοιωτίαν
Ά λκ μ ή νη ν γαμεΐ, καί μεταλλάξας έν Ά ιδ ο υ μετά Μ ίνωος δι­
κάζει. Μ ίνως δε Κρήτην κατοίκων εγραψε νόμους, καί γήμας η
Πασιφάην την Ή λιο υ καί Περσηίδος, ώς ( δ έ ) Ά σκληπιάδης
φησί, Κρήτην την Α στεριού θυγατέρα, παΐδας μεν έτέκνωσε
40 Κατρέα Δευκαλίωνα Γλαύκον Ά νδρόγεω ν, θυγατέρας δέ
Ά κ ά λ λ η ν Ξενοδίκην Ά ριά δνην Φαίδραν, έκ Παρείας δε νύμφης
Εύρυμέδοντα Νηφαλιωνα Χρυσήν Φ ιλόλαον, έκ δέ Δεξιθέας
Εύξάνθιον. 3· Α στεριού δέ δπαιδος άποθανόντος Μ ίνως βα- 8
σιλευειν θέλων Κρήτης έκωλύετο. φήσας δε παρά θεών την βα-
45 σιλείαν είληφέναι, τοΰ πιστευθήναι χάριν εφη, δ τι αν εΰξηται,
γενέσθαι. καί Ποσειδώνι θύων ηΰξατο ταύρον άναφανήναι έκ
των βυθών, καταθύσειν υποσχόμενος τον φανέντα. τοϋ δέ Πο-
σειδώνος ταύρον άνέντος αύτώ διαπρεπή τήν βασιλείαν παρέλα­
βε, τον δέ ταύρον είς τα βουκόλια πέμψας έθυσεν έτερον, θαλασ- 9
5ο σοκρατήσας δέ πρώτος πασών τών νήσων σχεδόν έπήρξεν. 4·
όργισθείς δέ αύτώ Ποσειδών δτι μή κατέθυσε τόν ταύρον, τούτον

38-9. ώς <8l> Άσκληπιάδης φησί: ut Asciepiades autem dicit Μ 40. Κατρέα:


Καστρέα A | Άνδρόγεων: άνδρόγεω O R“ 45 105 πιστευθήναι χάριν: χάριν
τοΰ πιστευθήναι Λ | 8 tt: ιΧτι ESA 47· χαταθύσειν υποσχόμενος: υποσχόμενος
καταθύσειν A 50· έπήρξεν: ύπήρξεν A

3 4- 5· 'Ραδάμανθυς 8έ... νομοθετών: Diodoro Siculo, IV 60,3, V 79’1*2·· 80*3·


84.1; Platone, Minos 310 b-c; cfr. Bibl II 4,9 [64] 36. Άλκμήνην γαμεΐ: Fe-
recide, FGrHist 3 F 84,3; scolio a Licofrone, 50; cfr. Bibl. II 4,11 [70] 36-7. ίν
Ά ιδ ο υ ... δικάζει: Platone, Apoi. 41 a, Gorg. 513 e-514 a; Od. IV 561-3. XI 568-71;
Pindaro, 01 . i, 71-7, Pytb. 1, 73-5; Pausania, VIII 53,5; cfr. Apollodoro di Atene,
FGrHist 144 F loie, g 37. Μίνως δέ... νόμους: Platone, Crit. 51 e, Minos 318
d, 310 a-c; Eustazio, a ί/. XIV 311. p. 989,35; Diodoro Siculo, V 76,4. 80,3; Lat­
tanzio, Drt». Inst. I 11,3; Pausania, III 1,4; Eforo, FGrHist 70 F 147 37-8.
γήμας Πασιφάην: Diodoro Siculo, IV 60,4; Apollonio Rodio, III 997-9 1107; Igi­
no, Fab. 14,11, 40,1; Ovidio, Mei. IX 736; Antonino Liberale, Met. 41,4-5; Pausa-
ma, V 15,9, cfr. Ili 16,1; scolio a Euripide, Hipp. 887 38-9. ώς <δέ> Ά σκλη ­
πιάδης... θυγατέρα: Asclepiade di Tragiio, FGrHist 11 F 17 39. παΐδας μέν
έτέκνωσε: Diodoro Siculo, IV 60,4, V 79,4; //. XIII 451; Pausania, V ili 53,4; Igi­
no, Fab. 14,11, 136,1, 173,1, 151,4 40-1. θυγατέρας... Φαίδραν: Diodoro Sicu­
lo, IV 60,4; Apollonio Rodio, III 997-9. 1096-101; Pausania, IX 16,4; Igino, Fab.
BIBLIOTECA IH, T I9 I

che la discordia nacque per causa sua. Radamanto stabilisce le <


leggi per gli abitanti delle isole, poi si rifugia in Beozia e sposa
Alcmena: dopo la sua morte, egli, insieme con Minosse, ammini­
stra la giustizia nell'Ade. A Creta, Minosse mise per iscritto le 7
leggi, sposò Pasifae figlia di Elio e di Perseide (secondo Asclepia-
de invece sposò Creta figlia di Asterio), ed ebbe quattro figli, Ca-
treo, Deucalione, Glauco e Androgeo, e quattro figlie, Acalle,
Xenodice, Arianna e Fedra; dalla ninfa Paria ebbe Eurimedonte,
Nefalione, Crise e Filolao, e da Dessitea ebbe Eussantio. 3.
Quando Asterio morì senza figli, Minosse voleva diventare re di 8
Creta, ma gli abitanti dell'isola si opponevano. Egli disse allora
che aveva ricevuto rinvestitura regale dagli dei e, affinché gli
credessero, disse anche che avrebbe ottenuto qualsiasi cosa aves­
se loro richiesto. M entre offriva un sacrificio a Poseidone, chiese
al dio di far emergere un toro dal mare e promise che glielo
avrebbe sacrificato. Poseidone fece apparire per lui un toro bellis­
simo e Minosse ottenne il regno, ma mandò il toro tra le sue man­
drie e a Poseidone ne sacrificò un altro. Minosse fu il primo ad 9
avere il dominio del mare e di quasi tutte le isole. 4. M a Posei- <
done, adirato con lui perché non gli aveva sacrificato il toro, rese4
1

41. 47,1, 114,1, 143,5, M S’1 41-1. 4» Παρείας... Φιλόλαον: cfr. Bibl II 5,9
[99] 43-4. Μίνω<... έκωλύετο: Tzetzes, Chil. I 478-9. 510; Diodoro Siculo, V
84,1 44‘ S' φήσας... είληφεναι: Tzetzes, Cbìl. I 480; Diodoro Siculo, 1 94,1;
Eforo, FGrIIist 70 F 147; Lattanzio, Div. Imi. 1 11,5; Pausarne, Lll 1,4; Platone,
Minos 319 c, 310 d; cfr. Marmor Parium, FGrHise 139 A 11; Euripide, fr. 471. 1-3
Nauck 45-6, ΐφη... άναφανήναι: Tzetzes, Chil. I 481-1. 511-1; Diodoro Sicu­
lo, IV 77,1; Lattanzio, in Stazio, Tbeb. V 431 47. xortafóot'.v υποσχόμενος:
cfr. Bibl., II 5,7 [94] 47-8. toò δέ Ποσειδώνος ταύρον άνέντας: Tzetzes, Chil.
I 483; Zenobio, IV 6; Lattanzio, in Stazio, Tbeb. V 43α; cfr. Bibl II 5,7
Γ94) 48-9. τήν βασιλείαν παρέλαβε: Tzetzes, Chil. 1 484. 513-4 49. τόν
δέ ταύρον... εθυσεν Ετερον: Tzetzes, Chil 1 485-6; Diodoro Siculo, IV 77,1; Zeno­
bio, IV 6; Lattanzio, in Stazio, Theb. V 431; cfr. Bibl. II 5,7 [94J 49-50. θα·
λαοσοκρατήσας... έπήρξεν: Erodoto, 1 171.1, III 111,1; Tucidide, I 4. 8,1; Diodoro
Siculo, IV 60,3. 79.1, V 54,4. 78,3. 84,1, X X X III io; Strabone, I 3,1 (C 48), X 4,8
(C 476); cfr. Bibl. Ili 15,8 fuo] 51-1. όργιοθεις δέ... μέν έςηγρίωσβ: Igino,
Fab. 40,1; Zenobio, IV 6; Diodoro Siculo, IV 77,1; Lattanzio, in Stazio, Tbeb. V
431; cfr. Bibl II 5,7 [94]
Ι9 2- ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

μέν έξηγρίωσε, Πασιφάην δέ έλθεΐν εις έπιθυμίαν αύτοΰ παρε-


σκεύασεν. ή δέ έρασθεΐσα τοΰ ταύρου συνεργόν λαμβάνει Δ α ί­
δαλον, ός ήν άρχιτέκτων, πεφευγώς έξ Α θ η νώ ν έπί φόνω. οΰ- ίο
ss τος ξυλίνην βουν κατασκευάσας, καί ταύτην έπί τροχών βαλών
κοιλάνας ένδοθεν, έκδείρας τε βουν την δοράν περιέρραψε, καί
θείς έν ωπερ εϊθιστο ό ταύρος λειμώνι βόσκεσθαι, τήν Πασιφάην
ένεβίβασεν. έλθών δέ ό ταύρος ώς άληθινή βοΐ συνήλθεν. ή δέ n
Ά στέριον έγέννησε τόν κληθέντα Μινώταυρον, ούτος είχε ταύ-
6ο ρου πρόσωπον, τα δέ λοιπά άνδρός* Μ ίνως δέ έν τώ λαβυρίνθω
κατά τινας χρησμούς κατακλείσας αυτόν έφύλαττεν. ήν δέ ό
λαβύρινθος, δν Δαίδαλος κατεσχεύασεν, οίκημα καμπαΐς πολυ-
πλόκοις πλοκών τήν έξοδον, τά μέν ούν περί Μινώταυρου καί ία
Ά νδρόγεω καί Φαίδρας καί Α ριάδνης έν τοΐς περί Θησέως
65 ύστερον έρούμεν
2, ι. Κατρέως δέ τού Μ ίνωος Ά ερ ό π η καί Κλυμένη καί
Ά πημοσύνη καί 'Αλθαιμένης υιός γίνονται, χρωμένω δέ Κα-
τρεΐ περί καταστροφής τοΰ βίου ό θεός έφη ύπό ένός τών τέκνων
τεθνηξεσθαι. Κατρεύς μέν ούν άπεκρύβετο τούς χρησμούς, 13
5 Ά λθαιμ ένη ς δέ άκούσας, καί δείσας μή φονεύς γένηται τού πα-
τρός, άρας έκ Κρήτης μετά της άδελφής Ά πημοσύνης προσίσχει
τινί τόπω της 'Ρόδου, καί κατασχών Κρητινίαν ώνόμασεν. άνα-
βάς δέ έπί τό Ά ταβύριον καλούμενου δρος έθεάσατο τάς πέριξ

5$. χατασκευάσας, και τούτην έπί τροχών βαλών: έπί τροχών χατασκευάσας, καί
τούτην βαλών ESA O >6. ένδοθεν: έσωθεν A
a, ι. Άλθαιμένης: Άλθεμαίνης A 3 . - 5 . Κατρεί: κροτεί RRecV χαπεΤ Ρ ).
τέκνων: παιΒων A 5. Άλθαιμενης: Άλθεμαίνης A 7· Κρητινίαν: κρατι-
νίον A

51-3. Πασιφάην δέ... παρεσκεύασεν: Igino, F ab. 40.1; Diodoro Siculo, IV 13,4.
77,1-1; Zenobio, IV 6; Tzetzes, Chil. I 487 5 3-4. ή 6έ έρασθεΐσα... Δαίδαλον:
Igino, Fab. 40,1; Tzetzes, C h i l I 488. 517; Ovidio, M ei. IX 735-7; Zenobio, ΓΥ 6;
Palefato, d e in cre d ib tlib m 1; scolio a Euripide, H ipp. 887; Filostrato, Im agtnes 1 16;
cÉr. Socrate di Argo, F G r H is t 310 F 7; B ib l. Ili 15,9 [115] 54. πεφευγώς... έπί
φόνφ: Igino, Fab. 39, 40,1; Diodoro Siculo, IV 77,1; Pausania, VII 4,5; cfr. B ib l.
Ili 15,9 [114-5] SS· ζυλίνην βουν κατασκευάσας: Igino, Fab. 40,1, Tzetzes,
C h il. I 518-9; Ovidio, M ei. IX 737-40; scolio a Euripide, H ipp. 887; cfr, B ib l. Ili
BIBLIOTECA HI, 1-1
m

furioso l’animale e fece in modo che Pasifae se ne invaghisse. In­


namorata del toro, Pasifae si fa aiutare da Dedalo, un maestro
d ’arte che era fuggito da Atene a causa di un omicidio. Dedalo io
costruì una vacca di legno e la pose su delle ruote, dentro la fece
cava, le cucì addosso la pelle di una vacca che aveva scuoiato, la
collocò nel prato dove il toro era solito pascolare e vi fece salire
Pasifae. Sopraggiunse il toro che si uni a lei come se fosse real­
mente una vacca. Essa generò Asterio, detto Minotauro, che ave- n
va la testa di toro e il corpo di uomo. In seguito a certi oracoli,
Minosse lo rinchiuse, ben custodito, in un labirinto: era il labirin- <
to costruito da Dedalo, un edificio che, con i suoi tortuosi corri­
doi, impediva di trovare l’ uscita. Ma le vicende del Minotauro e ia
di Androgeo, di Fedra e di Arianna, le narreremo più tardi, quan­
do parleremo di Teseo.
a, i. Da Catreo, figlio di Minosse, nascono tre figlie, Erope,
Climene e Apemosine, e un figlio, Aitemene. Catreo chiese all’o­
racolo come sarebbe finita la sua vita, e il dio rispose che sarebbe
stato ucciso da uno dei suoi figli. Egli tenne nascosto il responso, 13
ma Aitemene venne a saperlo e, temendo di diventare l’assassino
di suo padre, si allontanò da Creta insieme alla sorella Apemosi­
ne; giunse in una località di Rodi di cui prese possesso e che chia- <
mò Cretinia. Salì poi sul monte chiamato Atabirio, vide le isole

15 ,9 [ w s l 58. ó ταύρος... συνηλθεν: Igino, Fab. 40,1; Diodoro Siculo, IV


77·1· Tzetzes, Chil. I 488. 51.5-6; Zenobio, IV 6; Ovidio, Met. IX 757-40; scolio
a Euripide, Hipp. 887; cfr. Filosrefano, F tìC Ili p. 34. fr. 36; Virgilio, Ecl 6, 45;
Ovidio, Ars 1 3.89-316; Euripide, p. 505 Nauck 58-9. ή Si ’A n ip io v... Μινώ­
ταυρον: Igino, Fab. 40,1; Tzetzes, Chil. I 489. 530-1; Diodoro Siculo, IV 77,3; Ze-
nobio, IV 6; scolio a Euripide, Hipp. 887; cfr. Filostrato, Imaynes 1 16 59-60.
ιΐχ ι ταύρου... άνδρός: Igino, Fab. 40,1; Diodoro Siculo, IV 77,3 60-1. Μ£νως
δέ... έφύλαττεν: Igino, Fab. 40,3; Tzetzes, Chil. I 511-1; Eforo, F G f H is t 70 F 147;
cfr. Bibl ΙΠ 15,8 [113] 61-3. ήν δέ ó λαβύρηΛος... τήν ίξοδον: Igino, Fab.
40,3; Diodoro Siculo, IV 75,6. 77,4; EM 554,16, s.v. λαβύρινθος; cfr. Bibl. Ili 15,8
(113-4] 61-3. οίκημα καμπαΐς πολυχλόκοις: cfr. T r G F II, adesp. F 34 Kanni-
cht-Snel! 63-5. τα μέν... ίροϋμεν: c£r. Epitome 1,7-10
7, 1-4. Κατρόως δέ... τεθνήξεαθαι. Diodoro Siculo, V 59,χ 4-7. Κατριύς
μέν... της 'Ρόδου: Diodoro Siculo, V 59.l
194 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

νήσους, κατιδών δε καί Κρήτην, καί των πατρφων ύπομνησθείς


θεών, ίδρύετο βωμόν Αταβυρίου Διός. μετ’ ού πολύ δέ τής 14
άδελφής αύτόχειρ έγένετο. Έ ρμης γάρ αύτής έρασθείς, ώς φευ-
γουσαν αυτήν καταλαβείν ούκ ήδύνατο (περιήν γάρ αύτοΰ τω
τάχει των ποδώ ν), κατά της όδοΰ βύρσας ύπέστρωσε νεοδάρ-
τους, έφ* ας όλισθοΰσα, ήνίκα άπό τής κρήνης έπανήει, φθείρε­
ται. και τω άδελφω μηνύει τό γεγονός* ό δέ σκήψιν νομίσας εί­
ναι τόν θεόν, λάξ ένθορών άπέκτεινεν. ι . Ά ερόπ ην δέ καί ij
Κ λυμένην Κατρεύς Ν αυπλίω δίδωσιν εις άλλοδαπάς ήπείρους
άπεμπολήσαι. τούτων Ά ερόπ ην μέν έγημε Πλεισθένης καί παΤ-
δας Ά γα μ έμ νονα καί Μενέλαον έτέκνωσε, Κλυμένην δέ γαμεΐ
Ναύπλιος, καί τέκνων πατήρ γίνεται Οιακος καί Παλαμήδους.
Κατρεύς δέ ύστερον γήρ$ κατεχόμενος έπόθει τήν βασιλείαν
Ά λθ α ιμ ένει τω παιδί παραδοΰναι, καί διά τούτο ήλθεν είς 'Ρ ό ­
δον. άποβάς δέ τής νεώς συν τοΐς Κρησί κατά τινα τής νήσου τό- ι6
πον έρημον ήλαύνετο υπό των βουκόλων, ληστάς έμβεβληκέναι
δοκούντων καί μή δυναμένων άκοΰσαι λέγοντος αύτοΰ τήν αλή­
θειαν διά τήν κραυγήν των κυνών, άλλα βαλλόντων κάκείνων,
παραγενόμενος Ά λθ α ιμ ένη ς άκοντίσας άπέκτεινεν άγνοών Κα-
τρέα. μαθών δέ ύστερον τό γεγονός, εύξάμενος υπό χάσματος
έκρύβη.
3, ι. Δευκαλίωνι δέ έγένοντο Ίδομενεύς τε καί Κρήτη καί 17
νόθος Μ όλος. Γλαύκος δέ έτι νήπιος υπάρχων, μΰν διώκων είς
μέλιτος πίθον πεσών άπέθανεν. άφανοΰς δέ ό'ντος αύτοΰ Μ ίνως
πολλήν ζήτησιν ποιούμενος περί της εύρέσεως έμαντεύετο.
Κούρητες δέ είπον αύτώ τριχρώματον έν ταϊς άγέλαις έ'χειν ιβ

ΐ ) ' 4 · νεοδάρτους: νεοδάρτας A 14. δλισθουσα: δλισθήσασα A | χρήνης: χρήτης


ΕΑ ΐ7· Κατρεύς: χρατευς RR‘BV 18. άπεμπολήσαι: άπεμπωλήσαι
A 10. έτέχνωσε: ετεχε A 10. ΟΙαχος: δραχος A δραλλος Ra | Παλαμή­
δους: παλλαμίδους R“ 11. γήρ^ς: γήρακ R | έπόθει: έπόθη R ΐ} . Κρησί:
ήρωσι A
3 ,1. έγένοντο: έγένετο R8 ι . Μόλος: χαί Μώλος A | μυν: μια Β μυίας C

ίο. ίδρύετο... Δεός: Diodoro Siculo, V 59.1; Pindaro, ΟΙ. yt 87*9°; scoli a Pinda­
ro, 01 . 7, 159C-160A; cfr. Strabone, X IV i . n (C 655); Tzetzes, Chil. IV ^90-1; Lat-
BIBLIOTECA ΙΠ , 2 · } *95

che erano intorno e tra esse vide anche Creta e adora, memore
degli dei patrii, innalzò un altare a Zeus Atabirio. N on molto 14
tempo dopo uccise sua sorella. D i lei si era innamorato Ermes,
ma la fanciulla gli sfuggiva e lui non riusciva a prenderla (era più
veloce di lui nella corsa); adora il dio stese sulla strada delle pelli
appena scuoiate sude quali lei scivolò mentre tornava dalla fonte.
Così viene violentata; racconta l’accaduto al fratello, ma lui, cre­
dendo che la storia del dio fosse una scusa, la uccise con un cal­
cio. ì . Quanto a Erope e a Climene, Catreo le diede a Nau- 15
plio perché le vendesse in terra straniera. Erope fu sposata da Pli-
stene e ne ebbe Agamennone e Menelao, Nauplio sposa Climene
e diventa padre di Eace e di Palamede. Più tardi Catreo, ormai
vecchio, voleva cedere il regno al figlio Aitemene. A questo scopo
si recò a Rodi. Sbarcò dalla nave insieme ai Cretesi, in una locali- 16
tà deserta dell'isola, ma i pastori - che pensavano a un’ invasione
di pirati e, a causa dell’abbaiare dei cani, non riuscivano a sentire
lui che diceva come stavano le cose - cercavano di allontanarlo.
M entre lanciavano sassi, sopraggiunse Aitemene che non rico­
nobbe Catreo e, con un colpo di giavellotto, lo uccise. Quando
capì quello che era accaduto, pregò di essere inghiottito dalla ter­
ra, e fu esaudito.
3, 1. Nacquero a Deucalione Idomeneo e Crete, e un bastar- 17
do, M olo. Glauco era ancora un bambino quando, inseguendo un <
topo, cadde in un grande orcio pieno di miele e morì. Dopo la sua <
scomparsa, Minosse lo cercò a lungo e alla fine interrogò gli ora­
coli per sapere come ritrovarlo, I Cureti gli dissero che, tra le sue 18

tanzio, Div. Irjst. I 11.13; 16-8. Άβρόηην Βέ... άπεμπολήσαι: cfr. Bibl. Il 7,4
(147J 18. ’ Αιρόπην... ΙΙλςισθίνης: Igino, Fab. 86 19-10. Κλομένην δέ...
rat Παλαμήδους: cfr. Bibl. II 1,5 [13) 11-9. Κατριυς Ot... έχρύβη: Diodoio
Siculo, V 59,3-4
3, 2-3. ΓλαΟκος δέ... άπέθανεν: scolio a Licofrone, 8n: Igino, Fab. 136,1; Falciato,
de incredibilibus 26; Apostolici, V 48; cfr. Euripide, ir. 641 Nauck 3-4.
Μίνως... Ιμαντεύίτο: scolio a Licofrone, 811; Igino, Fab. 136,1; cfr. Sofocle, TiGF
IV, pp. 338-40, fr. 395 Radt; Euripide, pp. 558-9 Nauck yy. Κονρητες δέ...
άποΒώσ&ιν: scolio a Licofrone, 811; Igino, Fab. 136,1-1
196 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

βουν, τόν 8έ τήν ταύτης χρόαν άριστά είκάσαι δυνηθέντα καί


ζώντα τον παίδα άποδώσειν. συγκληθέντων δέ των μάντεων
Πολύιδος ο Κοιρανοΰ τήν χρόαν της βοός είκασε βάτου καρπω,
καί ζητεΐν τον παίδα άναγκασθείς διά τίνος μαντείας άνευρε, λέ- 19
γοντος δέ Μ ίνωος οτι δει καί ζώντα άπολαβεΤν αύτόν, άπεκλεί-
σθη σύν τφ νεκρώ. έν άμηχανια δέ πολλή τυγχάνων είδε δρά­
κοντα έπί τον νεκρόν ιόντα* τούτον βαλών λίθω άπέκτεινε, δεί-
σας μή καν αύτός τελευτήση, εί τούτω συμπάθοι. έρχεται δέ έτε­
ρος δράκων, καί θεασάμενος νεκρόν τον πρότερον άπεισιν, είτα
ύποστρέφει πόαν κομίζων, καί ταύτην έπιτίθησιν έπί παν το τοΰ
έτέρου σώμα* έπιτεθείσης δέ της πόας άνέστη. θεασάμενος δέ so
Πολύιδος καί θαυμάσας, τήν αυτήν πόαν προσενεγκών τώ τοΰ
Γλαύκου σώματι άνέστησεν, α_. άπολαβών δέ Μ ίνως τον παΐ-
δα ούδ’ ούτως είς ~Αργος άπιέναι τόν Πολύιδον εϊα, πριν ή τήν
μαντείαν διδάξαι τόν Γλαύκον* άναγκασθείς δέ Πολύιδος διδά­
σκει. καί έπειδή άπέπλει, κελεύει τόν Γλαύκον είς το στόμια
έμπτύσαι* καί τούτο ποιήσας Γλαύκος της μαντείας έπελάθετο.
τα μέν οΰν περί τών τής Ευρώπης άπογόνων μέχρι τοϋδέ μοι λε- >ι
λεχθώ*
4, ι. Κάδμος δέ άποθανοΰσαν θάψας Τηλέφασσαν, υπό
θρςικών ξενισθείς, ήλθεν είς Δελφούς περί της Εύρώπης πυνθα-
νόμενος. ό δέ θεός είπε περί μέν Εύρώπης μή πολυπραγμονεϊν,
χρήσθαι δέ καθοδηγώ βοΐ, καί πόλιν κτίζειν ένθα αν αΰτη πέση

χρόαν
6. χρόαν: Βίαν R θέαν BC 6. Κοιρανοΰ: Κοιράνου ER i y x&v: αν ΕΑ [
τούτω: τούτο A | συμπάθοι: συμπάθη Ε Α 14. πρότερον: πρώτον R (corr. men.
see.) A i i . έμπτύσαι: έπιπτύσαι Ε Α | τής μαντείας: τήν μαντείαν A
4, 1. ήλθεν είς Δελφούς: είς Δελφούς ήλθεν C 4 αυτή: αυτή EAS

8-9- Πολύιδος... άνευρε: scolio a Licofrone, 8u; Igino, Fab. 136,3-4; Pindaro, 01 .
13, 73-8; Eliano, Nat. an. V x; cfr. EM 681,11 sga., ιοχι,χχ, s.v. Πολύειδος; Sofo­
cle, TrCFIV , frr. 3901 Radt to *i . άπεχλείοθη συν τφ νικρώ: scolio a Licofro­

ne, 811; Igino, Fab. 136,5, de astronomia I I 14; Palefato, de incredibilibus 16 11-
1. είδε δράχοντα... λίθφ άπέκτεινε: scolio a Licofrone, 811; Igino, Fab. 136,6, de
astronomia Π 14 11-3. δείσας μή... συμπάθοι: scolio a Licofrone, Su; Igino,
Fab. 118, 136,6 13-6. έρχεται... άνέστη: scolio a Licofrone, 811; Igino, Fab.
BIBLIOTECA ΙΠ, 3-4 *97

mandrie, c’era una vacca a tre colori e che colui il quale avesse
trovato il paragone migliore per il mantello di questa vacca gli
avrebbe restituito, vivo, suo figlio. Furono convocati gli indovini
e Poliido figlio di Cerano disse che il mantello della vacca era si­
mile al frutto della mora: lo obbligarono allora a cercare il fan- <
ciullo e lui, grazie alle sue conoscenze mantiche, lo trovò. Ma Mi- 19
nosse obiettò che doveva riaverlo vivo, e fece rinchiudere Poliido
insieme con il cadavere. Poliido non sapeva che cosa fare, quando
vide un serpente che si avvicinava al cadavere: lo uccise con una
sassata, nel timore di morire anche lui se Io avesse risparmiato.
Sopraggiunge un altro serpente che, vedendo il primo morto, si
allontana, poi ritorna portando un’erba che applica su tutto il
corpo del rettile ucciso. Applicata l’erba, il serpente resuscitò.
Stupì Poliido nel vedere la scena, usò la stessa erba sul corpo di ao
Glauco e lo fece resuscitare. i . Così Minosse riebbe suo figlio:
non permise però a Poliido di tornare ad Argo prima di aver inse­
gnato a Glauco l ’arte della mantica. Poliido, suo malgrado, gliela
insegna. Ma, quando stava per partire, ordinò a Glauco di sputar­
gli in bocca. Glauco lo fece e dimenticò la mantica. Per quanto ri- 31
guarda i discendenti di Europa, mi fermo qui.
4, 1. Quando morì Telefassa, Cadmo la seppellì; fu ospitato
dai Traci, poi andò a D elfi per chiedere di Europa. Il dio gli disse
di non preoccuparsi per lei, ma di prendere come guida una vacca
e fondare una città là dove questa, presa da stanchezza, si fosse

6,6, de astronomia Π 14; Palefato, de incredibilibus i€; Apostolici, V 48 17*8.


Hολύιδος... άνέστηο&ν: scolio a Licofrone, 811, Igino, Fab. 136,7, 151,4; Palefato,
de incredibilibus 16; Apostolio, V 48; Igino, de astronomia li 14; cfr. Bibl. Ili 10,3
[ili] ι8 ·ιι. άπολαβών... της μανττίας ίπιλάθττο: scolio a Licofrone, 811
4, 1-3. Κάδμος h i... πυνθ«υόμ&νος: Ellenico, FGrflist 4 F 51; scolio a Euripide,
Pboen. 638; Igino, Fab. 176.4; Ovidio, Met. ΠΙ 6-9; scolio a EschiJo, Tbeb.
486a-c 3. ó Sì θιός... μή πολυπραγμονβΐν: Eli unico, FGrfiist 4 F 51; scolio a
Euripide, Pboen. 638 4*5. χρηοδαι h i... χαμοΰσα: Ellanico, FGrHist 4 F 51;
scolio a Euripide, Pboen. 638; Museo, i B i D . - K . ; Igino, Fab 178,4; Diodoro Si­
culo, IV 1,1; Pausania, IX 11,1-1. 16.3; Ovidio, Met. [Il 10-3; scolio a Eschilo,
Tbeb. 486a-c
198 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

καμοΰσα. τοιοΰτον λαβών χρησμόν διά Φωκέων έπορεύετο, εΐ- 2ΐ


τα βοΐ συντυχών έν τοΐς Πελάγοντος βουκολίοις ταύτη κατόπι-
σθεν εΐπετο. ή 8έ διεξιοΰσα Βοιωτίαν έκλίθη, ένθα κτίζει πόλιν
Καδμείαν, 8που νΰν είσι αί Θ ήβαι. βουλόμενος δέ ’ Αθήνα κα-
ταθΰσαι τήν βουν, πέμπει τινας των μεθ’ έαυτοΰ ληψομένους
άπό της Ά ρ εία ς κρήνης ΰδωρ· φρουρών δέ τήν κρήνην δράκων,
δν έξ ’Ά ρεο ς είπόν τινες γεγονέναι, τους πλείονας τω ν πεμ-
φθέντων διέφθειρεν. άγανακτήσας δε Κάδμος κτείνει τον δρά- 33
κοντά, καί της Αθήνας ύποθεμένης τους όδόντας αύτοΰ σπείρει,
τούτων δέ σπαρέντων άνέτειλαν έκ γης άνδρες ένοπλοι, ους έκά-
λεσαν Σπαρτούς, ουτοι δέ άπέκτειναν άλλήλους, οί μεν είς εριν
εκούσιον ίλθόντες, οί δε άγνοοΰντες. Φερεκύδης δέ φησιν δτι 34
Κάδμος, ίδών έκ γης άναφυομένους άνδρας ενόπλους, έπ’ αυ­
τούς έβαλε λίθους, οί δέ ύπ’ άλλήλω ν νομίζοντες βάλλεσθαι είς
μάχην κατέστησαν, περιεσώθησαν δέ πέντε, Έ χ ιω ν Ούδαΐος
Χθονίος Ύπερήνωρ Π έλωρος. ι . Κάδμος δέ άνθ’ ών έκτεινεν
άίδιον ενιαυτόν έθήτευσεν "Αρει· ήν δέ ό ένιαυτός τότε όκτώ
έτη. μετά δέ τήν θητείαν Ά θ η ν ά αύτω τήν βασιλείαν κατεσκεύ- aj

7. έκλιθη: έκλήθη A 7"®· ίκλίθη, ..., δπου νΰν elei: Ε έκλίθη, πόλις ένθα A Ìv
η ή πόλις S 8 . αί θήβαι: θήβαι SA 9· τινάς: τινά SA | ληψομένους: λη·
φόμενον SA 16. έκούσιον: ακούσιον SA 18. {βάλε: ιβαλλε S ίο.
Χθονίος: Χθόνιος A | Πέλωρος: Πελωρ A l i . τήν βασιλείαν: βασιλείαν S βα-

σιλεΤ A βασί* R

5*7· διά Φωκέων... εΥπετο: EUanico, FGrHist 4 F 51; scolio a Euripide, Phoen.
638; Pausania, IX 11,1-1. 19,4; Ovidio, Met. Ili 14*13; scolio a Eschilo, Theb.
486a-c; Luciano, de saltatone 41; Mytho&aphi Vaticani 1 146, II 98 Kulcsàr 7*
8. ή δέ... Καδμείαν: EUanico, FGrHist 4 F 51; Ferecide, FGrHist 3 F iin ; Ecateo,
FGrHist [ F 119; Pausania, II 6,4, IX 5,1. 6; Diodoro Siculo, XIX 33,4; Ovidio,
Met. Ili 119-30; Euripide, Dacch. 170-1; scolio a Eschilo, Theb. 486a-c; Conone,
FGrHist 16 F 1 (ettarr. 37); scolio a Euripide, Phoen. 638; Strabone, IX 1,3 (C 401);
cfr. Marmor Panunt FGrHist 139 A 7 8-9. Ά θην$... τήν βουν: EUanico,
FGrHist 4 F 51; Ovidio, Met. Ili 16; scolio a Eschilo, Theb, 486a-c 9-10. πέμ­
πει τινας... ΰδωρ: EUanico, FGrHist 4 F 51; Igino, Fab. 178.5; Ovidio, Met. Ili
17 io. φρουρών... δράκων: EUanico, FGrHist 4 F 51; Igino, Fab. 178,5; Pausa­
nia, IX 10,5; Ovidio, Met. Ili 18-34; Euripide, Phoen. 931-1 11. δν ές
"Αρεος... γεγονέναι: EUanico, FGrHist 4 F 51; Igino, Fab. 178,5; Pausania, IX
BIBLIOTECA III, 4 199

accosciata. Ricevuto questo responso, Cadmo stava percorrendo aa <


la Focide, quando si imbatte in una vacca delle mandrie di Pelago-
ne e si mise a seguirla. Essa attraversò la Beozia e poi si accosciò,
<e Cadmo fondò la città di Cadm ea) là dove ora sorge Tebe.
Volendo sacrificare la vacca ad Atena, Cadmo manda alcuni dei
suoi uomini ad attingere acqua alla fonte di Ares; la fonte era cu­
stodita da un serpente - che, a detta di alcuni, era nato da Ares - ,
il quale uccise la maggior parte degli uomini mandati da Cadmo.
Irato, Cadmo uccide il serpente e, per consiglio di Atena, ne se- 13
mina i denti. Dai denti seminati spuntarono dalla terra degli
uomini armati, che furono chiamati Sparti. Questi si uccisero fra
loro, alcuni perché si sfidarono di proposito, gli altri per errore.
Narra invece Ferecide che Cadmo, quando vide spuntare dalla 24
terra uomini armati, scagliò contro di loro delle pietre ed essi
vennero alle mani, gli uni credendo di essere colpiti dagli altri.
Sopravvissero in cinque, Echione, Udeo, Ctonio, Iperenore e Pe-
loro. ì . Per espiare la loro morte, Cadmo dovette servire Ares
per un lunghissimo anno: per «anno» si intendeva, allora, un an­
no che durava otto degli anni normali. Dopo il periodo della ser- 25

10,5; Ovidio, Met. Ili 31 11-3. Κάδμος... δράχοντα: Ellanico, FGrHist 4 F 51,
96; Ferecide, FGrHist 3 F BB; Igino, Fab. 6, 178,5; Ovidio, Met, ΙΠ 55-92., IV 571;
Eustazio, a Dionigi il Pcriegeta, 591; Mythograpbi Vaticani I 146, II 98 Kul-
csdr 13. τούς όδόντας αύτοΰ σπείρει: Ellanico, FGrHirt 4 F ia-b, 51; Ferecide,
FGrHist 3 F u à ; Igino, Fab, 178,5; Pausania, IX 10,1; Ovidio, Met. Ili 101-5, IV
571-3; Luciano, de saltatone 41; c£r. Bibl. I 9,13 [12.6] 14-5. άνέτειλαν...
Σπαρτούς: Ellanico, FGrHist 4 F ia-b, 51; Ferecide, FGrHist 3 F tia ; Igino, Fab.
178,5; Pausania, IX 5,3, 10,1; Ovidio, Met. UI 306-14; Euripide, Bacch. 1174,
Pboen 939-40; Conone, FGrHist 16 F 1 (enarr. 57); Luciano, de saltatone 41; cfr.
Dionisio di Samo, FGrHist 15 F 9; Stesicoro, P M G F Ir. 195; Mythograpbi Vaticani I
146, II 98 Kulcsar J5. ουτοι... άλλήλους: Igino, Fab. 178,6; Ovidio, Met. Ili
115-13; Mythograpbi Vaticani I 146, II 98 Kulcsàr 16-9. Φερεκύδη; 8έ... κατέ­
στησαν: Ferecide, FGrHist 3 F u à , c; cfr. Bibl. I 9,13 [130-1] 19-10. Tttpie-
σώθησαν... Πέλωρος: Ferecide, FGrHist 3 F u à ; Ovidio, Met 111 114-6; Ellanico,
FGrHist 4 F ia-b; Igino, Fab. 178,6; Pausania, IX 5,3; Euripide, Bacch. 539-41,
1174; Mythograpbi Vaticani 1 146, II 98 Kulcsir; Lattanzio, in Stazio, Tbeb. Ili 185;
cfr. Bibl. Ili 5,5 [40]. ιο,ι [uij ιο·ι. Κάδμος SI... έθήτευσεν ΜΑρει: Ellanico,
FGrHist 4 F 51; Euripide, Phoen. 931-41; cfr. Bibl II 5,11 [113]
2.00 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

ασε, Ζευς δέ έδωκεν αύτώ γυναίκα 'Αρμονίαν, Α φροδίτης καί


*Αρεος θυγατέρα, καί πάντες θεοί καταλιπόντες τόν ούρανόν, έν
τη Καδμείφ τον γάμον ευωχούμενοι καθύμνησαν. β ω κ ε δέ αυτή
Κάδμος πέπλον καί τον ήφαιστότευκτον δρμον, δν υπό Η φ α ί­
στου λέγουσί τινες δοθήναι Κ ά δ μ ω , Φερεκύδης δέ ύπό Εύρώ-
πης* δν παρά Διός αυτήν λαβεΐν. γίνονται δέ Κ άδμω θυγατέρες τβ
μεν Αύτονοη Ί ν ώ Σ εμέλη Ά γ α υ ή , παΤς δέ Πολύδωρος. Ί ν ώ
3ο μέν ούν Ά θ ά μ α ς εγημεν, Αύτονόην δέ ΆρισταΤος, Ά γ α υ ή ν δέ
Έ χ ίω ν . 3* Σεμέλης δέ Ζευς έρασθείς Ή ρ α ς κρύφα συνευνά-
ζεται. ή δέ έξαπατηθεΐσα υπό Ή ρ α ς , κατανεύσαντος αυτή Διός
παν το αίτηθέν ποιήσειν, αίτεϊται τοιουτον αυτόν έλθεΐν οίος
ήλθε μνηστευόμενος 'Ή ραν. Ζευς δέ μή δυνάμενος άνανεΰσαι
35 παραγίνεται εις τόν θάλαμον αύτής έφ9 άρματος άστραπαΤς όμοΰ
καί βρονταίς, καί κεραυνόν Ιήσιν. Σεμέλης δέ διά τόν φόβον έκ-
λιπούσης, έξαμηνιαΐον τό βρέφος έξαμβλωθέν έκ τού πυράς άρ-
πάσας ένέρραψε τω μηρω. άποθανούσης δέ Σ εμέλης, αί λοιπαί
Κάδμου θυγατέρες διήνεγκαν λόγον, συνηυνησθαι θνητω τινι
40 Σεμέλην καί καταψεύσασθαι Δ ιός, καί <δτι> διά τούτο έκεραυνώ-

19. πάΐς: παΐδες S γ . Έ χίων: έχέων A 31 - χοτΐανεύσαντος: χατευνάσαν-


τος ESRa [ αυτή: om. R* 37· βρέφος: τό om. SA 39* οννηυνήσθαι:
συνευνήσθαι A συνγκενέσθαι R® 4°· ®τι: 0ΓΏ· SA 13

13. Ζευς S ì... Άρμονίιν: Ellanico, FGrHnt4 F 51; Pindaro, Pytb. 3, 88-91; Cano­
ne, FGrHist 16 F 1 (enarr. 37); Nonno, Dionystaca I 395*7; cfr. Eforo, FGrHist 70 F
no 13-4. Αφροδίτης... θυγατέρα: Esiodo, Tbeog. 933-7; Ellanico, FGrHìst 4
F 51; Ovidio, Mei III 131-6; Igino, Fab. 179,1; Diodoro Siculo, IV i,i; Pausania, IX
5,1; Conone, FGrHist 16 F i {enarr. 37) 1^-5, πάντες θεοί... χαθυανησαν:
Teognide, 15-8 West; Euripide, Phoen. 811-3; Ellanico, FGrHist 4 F 51; Diodoro
Siculo, V 49,1; Pausania, IX 11,3; Nonno, Dionystaca V 88-90. 100-3 15-6.
ΐδω χεδέ... δρμον: Diodoro Siculo, IV 65,5. 66,3, V 49,1; Pausania, III 18,11; Ella­
nico, FGrHìst 4 F 51, 98; Asclepiade di Tragiio, FGrHist 11 F 19; scolio a Pindaro,
Pyth. 3, 167α; Nonno, Dionystaca V 130-40; cfr. Mytbograpbi Vaticani I 148 Kul-
csar 16-7. δν υπό "Ηφαίστου... Κάδμω: Mytbograpbi Vaticani 11 99 Kul-
csar 17-8. Φερεκύδης δέ ύπό Εύρώπης: Ferecide, FGrHist 3 F 89; cfr. Eveme-
ro, FGrHist 63 F 1 ( = Ateneo, XIV 658 f) 19. Αύτονόη... *Αγαυή: Esiodo,
Tbeog. 975-7; Euripide, Baccb. 119-30; Igino, Fab. 179,1; Diodoro Siculo, IV i,i;
scolio a Pindaro, 01. 1,40; Pindaro, Pytb. 11,1-1. 7; Pausania, IX 5,1. 11,3; Non­
no, Dionystaca V 190-105 | παΐς δί Πολύδωρος: Esiodo, Tbeog. 97Θ; Igino, Fab.
179,1; Diodoro Siculo, IV 1,1; Pausania, IX 5,3. 11,4; Nonno, Dionystaca V 106·
io 19-30. Ί ν ώ ... ϊγημεν: Nonno, Dionystaca V 197-9; c^r- Mbl. I 9,1
BIBLIOTECA III, 4 2.01

vitù, Atena gli assicurò il regno e Zeus gli diede in moglie Armo- <
nia* figlia di Ares e di Afrodite. Tutti gli dei lasciarono il cielo
per cantare al banchetto di nozze, a Cadmea. A d Armonia, Cad­
mo donò un peplo e una collana, opera di Efesto: secondo alcuni
Cadmo la ricevette da Efesto, secondo Ferecide da Europa, che
la ebbe da Zeus. A Cadmo nascono quattro figlie, Autonoe, Ino, 36
Semele e Agave, e un figlio, Polidoro. Ino sposò Atamante, A u ­
tonoe Aristeo e Agave Echìone. 3. Zeus si innamora di Semele
e si unisce a lei di nascosto da Era. Ma Semele, tratta in inganno
da Era, poiché Zeus le aveva promesso di esaudire tutto quello
che avesse chiesto, domanda al dio di recarsi da lei così come era
andato a unirsi con Era. Zeus non può rifiutare e giunge alla 37
stanza di Semele sopra il carro, con i tuoni e i fulmini, e scaglia la
folgore. Semele morì di terrore; allora Zeus sottrasse alle fiamme
il figlio di sei mesi che lei aveva abortito e lo cucì nella sua coscia.
M orta Semele, le altre figlie di Cadmo sparsero la voce che la so­
rella si era unita a un uomo mortale e aveva mentito accusando
Zeus, e per questo era stata fulminata. A tempo debito Zeus scio- 38[So]

[So] 50. Αύτονόην δέ Άρισταϊος: Esiodo, Theog. 977; Diodoro Siculo, IV


81,3; Nonno, Dionysiaca V 114-2.8 30-1. Άγαυήν δέ Έχίων: Euripide, Baccb.
119; Nonno, Dionysiaca V 199-101 31-1. Σεμέλης... αυνίυνάζετβι: Diodoro Si­
culo, I 13,7, III 64,3, IV 1,1; Euripide, Baccb. 1-3, 468; Esiodo, Theog . 940-t; Igi­
no, Fab. 179,1; Luciano, Diai. àeor. 11,1; Filostrato, Imagnes I 14; Erodoto, II
145,4; Pausarne, III 14,3; Mytbograpbi Vaticani l 118 Kulcsar; Fulgenzio, M ytholo ·
giae II 11; cfr. Nonno, Dionysiaca V ili 1-33 31. ή S i... ύπό *Ήρας: Diodoro
Siculo, III 64, 3-4; Ovidio, M ei. Ili 156-86; Igino, Fab. 167,1, 179,1; Luciano,
Dial. deor. 11,1 33*4· αΐτείται... μνηστευόμενος "Ηραν: Diodoro Siculo, III
64,4, IV 1,1; Ovidio, Met. Ili 188-95; Igino, Fab. 167,1-3, 179,1-3; Luciano, Dial.
deor. i i , i ; Lattanzio, in Stazio, Tbeb. I 11; Mytbograpbi Vaticani 1 118, I I 100 Kul-
esàr 34-6. Ζευς Sè... Ιησιν: Diodoro Siculo, III 64,4, IV 1,3; Ovidio, M et . Ili
305-8; Filostrato, lm agnes I 14; Igino, Fab. 179,3 36-7. Σεμέλης... έκλιπού-
οης: Diodoro Siculo, III 64.4, IV 1,3, V 51,1; Euripide, Baccb . τ-3, 88-93. 397*9;
Ovidio, Met. Ili 308-9; Filostrato, Imagines 1 14; Igino, Fab. 167,3, 179,3; Luciano,
Dial. deor. 11,1; scolio a Pindaro, 01 . 1,44; h. Baccb. 1, 1-7; cfr. Carace, FGrHtst
103 F 14 37-8. tò βρέφος... τφ μηρφ: Euripide, Baccb. 94-8, 141-3, 186-7,
191-7; Diodoro Siculo, III 64,5, V 51,1; Ovidio, Met. Ili 310-1; Luciano, Dial.
deor. n , i ; cfr. scolio a li. XIV 3158; Cornuto, N i Λ deor. 30; Stesimbroto, FGrHtst
107 F 13; Lattanzio, in Stazio, Tbeb. 1 n 38. άποθανούσης 5έ Σεμέλης; Pinda­
ro, 01 . i , i6; Diodoro Siculo, III 64,4 38-41. ai λ<χπα!... ΙχεραυνώΟη Euri­
pide, Baccb. 16-31,144-5; Pausania, III 14.3
ÌO I ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

θη. κατά δέ τόν χρόνον τον καθήκοντα Διόνυσον γενν$ Ζευς λύ- λ8
σας τα βάμματα, καί δίδωσιν Ε ρ μ ή , ό δέ κομίζει προς Ί ν ώ καί
’Αθάμαντα καί πείθει τρέφειν ώς κόρην, άγανακτήσασα δέ
*Ήρα μανίαν αύτοΤς ένέβαλε, καί Ά θ ά μ α ς μέν τον πρεσβύτερον
4* παΐδα Λέαρχον ώς έλαφον θηρεύσας άπέκτεινεν, Ί ν ώ δέ τόν
Μελικέρτην εις πεπυρωμένον λέβητα £ίψασα, είτα βαστάσασα
μετά νεκροΰ τοΰ παιδός ήλατο κατά βυθου. καί Λευκοθέα μέν 39
αύτή καλείται, Π αλαίμω ν δέ ό παϊς, ούτως όνομασθέντες υπό
των π λεόντω ν τοΤς χειμαζομένοις γάρ βοηθοΰσιν. έτέθη δέ έπί
5ο Μελικέρτη <ό> αγών των Ίσθμιω ν, Σίσυφου θέντος. Διόνυσον
δέ Ζευς είς έριφον άλλάξας τόν 'Ή ρας θυμόν εκλεψε, καί λαβών
αύτόν Έ ρμης προς νύμφας έκόμισεν έν Νόση κατοικοόσας της
Α σ ία ς, ας ύστερον Ζευς καταστερίσας ώνόμασεν Ύ άδας. 4*
Αύτονόης δέ καί Ά ριστα ίου παΐς Ά κ τα ίω ν έγένετο, ος τραφείς 30
55 παρά Χείρωνι κυνηγός έδιδάχθη, καί έπειτα ύστερον έν τώ
Κιθαιρώνι κατεβρώθη υπό των ίδιων κυνών. καί τοΰτον έτελεύ-

43· πείθει: τίθιι R* ύ,&. πεπυρωμένον: πεπυρακτωμένον Ε 4 7 · ήλατο: ήλ·


λατο ESA | βυθου: βυθών A 4^· όνομασθέντες: όνομασθέντος A 51· τ^ν
"Ηρας θυμόν: των "Ηρας θυμών ROR* 5 1· Νύση: νύσση ΕΑ 51 “ϊ· **'
τοικούσας τής *Ασίας: τής άσίας κατοικούσα; A 55 έπειτα: add. ES $$-
6 , έν τω Κιθαιρώνι κατεβρώθη: κατεβρώθη έν τώ Κιθαιρώνι A

41*1. Διόνυσον... τα βάμματα: Ferecide, F G r H i u 3 F 9°b; Euripide, B a ccb . 99-104;


Luciano, O ia l. deor. 11,1-1; Teocrito, 16, 33*4; Pap. O x y . 1509, 6-7; Lattanzio, in
Stazio, T b e b . I 11; M y th o ffa p h i V a tica n i I 118, Il 100 Kulcsàr 41. δίδωσιν
'Ερμή: Diodoro Siculo, IV 1,3; M yth ùg fa p bi V a tica n i I i i 6, Il 100 Kulcsdr 41-
3. ό δέ κομίζει... Άθάμαντα: Ovidio, M et. Ili 313-4, Fasti VI 485-6; Pausania, ΙΠ
14,4; scollo a O d . V 334; scolio a Licofrone, 119; Eustazio, a O d . V 339, p. 1543.
10-39; Nonno, D ion ysia ea V 559-61; Lattanzio, in Stazio, T b eb . 1 11 43. τρί-
φειν ώς κόρην: cfr. Cornuto, N at. deor. 30 44. "Ηρα... ένέβαλε: Ferecide,
F G r H is t 3 F 90C; scoli a Pindaro, H y p o th . Istb. a, d; scolio a O d . V 334; scolio a Li-
cedrone, 119; Eustazio, a O d . V 339, p. 1543. 1039; Ovidio, M et. IV 464*511, Fasti
VI 489; Pausarne, I 44,7; Igino, F a b 1,4; Zenobio, IV 38; scolio a Euripide, M ed.
1184; cfr. B ib l. I 9,1 [84] 44-5. Άθάμας μέν... άπέκτεινεν: scoli a Pindaro,
H y p o th . Istb. a, c-d; scolio a O d . V 334; scolio a Licofrone, 119; Eustazio, a O d . V
339, p. 1543,10-39; Filostefano, F H G III p. 34 fr. 37; Ovidio, M et. IV 511-9, Fasti
VI 490-1; Pausarne, I 44,7. IX 34,7; Igino, Fab. 1,4, 4,5; Zenobio, IV 38; scolio a
Euripide, M ed . 1184; Lattanzio, in Stazio, T b e b . 1 11; M ythograpbi V a tica n i II 100
Kulcsér; Servio, a Virgilio, A eri. V 141; cfr. B ib l. I 9,1 [84] 45-6. Ίνώ δέ...
δίψασα: scoli a Pindaro, H y p o th . Istb. a; scolio a Licofrone, 119; Zenobio, IV 38;
cfr. Eschilo, T r G F III, fr. 1 Radt 46-7. εΐτα... κατά βυθου: scoli a Pindaro,
BIBLIOTECA ΠΙ, 4 IO }

glie le cuciture, fa nascere Dioniso e lo affida a Ermes. Ermes lo


porta da Ino e Atamante e li persuade a crescerlo come se fosse
una fanciulla. M a Era si adirò e li fece impazzire: Atamante
scambiò il figlio maggiore, Learco, per un cerbiatto, gli diede la
caccia e lo uccise; Ino gettò M elicerte in un bacile di acqua bol­
lente, poi lo tirò fuori e, col cadavere del figlio, si lanciò in mare.
Lei viene chiamata Leucotea e suo figlio Palemone: sono i nomi 29
che danno loro i naviganti che essi soccorrono nelle tempeste. In
onore di Melicerte, Sisifo istituì i G iochi Istmici. Zeus sottrasse
Dioniso alla collera di Era mutandolo in capretto: Ermes lo prese <
e lo portò presso delle ninfe che vivevano a Nisa, in Asia, e che
piu tardi Zeus trasformò in costellazioni, col nome di Iadi. 4.
Autonoe e Aristeo ebbero un figlio, Atteone, che fu allevato da 30
Chitone e da lui apprese l’ arte della caccia: più tardi venne sbra­
nato dai suoi stessi cani, sul Citerone. Acusilao dice che subì que-

tìypoth. ìstb. a, c-d; scolio a O d. V 334; scoli a Licofrone, 107, 119; Zenobio, IV
38; Hustazio, a Od. V 339, p. 1543, 10-39; Filostefano, F H G III p. 34 fr. 37; Ovi­
dio, M et. Γν 519-30, Fasti VI 493-500; Pausarne, 1 44,8; Igino, Fab. r , 5, 4,5; scolio
a Euripide, Med. 1184; Lattanzio, in Stazio, Theb. Γ11; Mythographi Vaticani I I 100
Kulcsór, Servio, a Virgilio, Aen. V 14j; cfr. B ib l. I 9,1 [84] 47-8. Λευκοθέα
μέν... Παλαίμων 5 έ: Filostefano, F H G III p. 34 fr. 37; Pindaro, O L 1, 18-30,
Pytb. li, i-ib; Ovidio, M ct. IV 531-41, Fasti VI 501-1, 545-8; Igino, Fab. 1,5, 4,5,
134,5; Pausania, I 41,7- 44*8, IV 34,4. IX 5,1; scolio a Od. V 334; scolio a Lico­
frone, 107; scoli a Pindaro, Hypoth. ìstb. a, c-d; Eustazto, a O d. V 3 39, p. 1543, 10-
39; Nonno, Dionysiaca V 559; Lattanzio, in Stazio, Tbeb. 1 11; M ytbo& apbi Vatica­
ni II 200 Kulcsór 49-50. έτέθη δέ... των Ίσθμίων: scoli a Pindaro, Hypoth.
ìstb. a-d; scoli a Licofrone, 107, 119; Zenobio, ÌV 38; Pausania, I 44,8, II 1,3; Igi­
no, Fab 1,5; Clemente Alessandrino, Protr. 1,34,1; scolio a Euripide, Med.
1184 30-1. Διόνυσον δέ... άλλάξας: Antonino Liberale, M et. 18,3; M ytbopa-
pbi V aticani] 85 Kulcsàr; Esicbio, s.v. Κριφος* ó Διόνυσος; Stefano di Bisanzio, s.v.
Ακρώρεια = Apollodoro di Atene, FG rH ist 144 F 131; cfr. Cornuto, Nat. deor. 30;
B ibl. I 6,3 [41] 51. Έρμης... έχόμισιν: Diodoro Siculo, ΙΠ 64,5-6. 70.7. *v
1,3, V 51,1; Ovidio, M et. III 314-5; Igino, Fab. 167,3, 179,3; Luciano, Dial. deor.
ìz,1; b. Baecb. 1, 8-9 53. δς ύστερον.., Ύδδας: Ferecide, F G rH ist j F 9oa-d;
Igino, Fab. 182.,x, 191,3; Ovidio, Fasti V 165-8; Esiodo, fr. 191 M.-W.; Ateneo, XI
490 a-f; Nonno, Dionysiaca XXI 195 54. χαΐς Άχταίων: Diodoro Siculo, IV
81,3; Pausania, I 44,5; Euripide, Baccb. 130; Igino, Fab. i 3o, 181 ,i; Nonno, Dìorry-
siaca V 187-8; Esiodo, fr. 1173 (cfr. ir. 346) M.-W. 55. χυνητός; Nonno,
Dionysiaca V 190-8; Palefato, de ineredibììibus 6 56. χατεβρώνη... χυνών:
Diodoro Siculo, IV 81,3; Pausania, I 44,5; Nonno, Dionysiaca V 199-302; Palefato,
de incredibilibus 6; Fulgenzio, M ytholopae ΓΙΙ 3; Mythographi Vaticani Π 203 Kul-
csàr;cfr. E schilo, TKj F III, p. 346 Radt
2 .0 4 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

τησε τόν τρόπον, ώς μεν Ά κουσίλα ος λέγει, μηνίσαντος του


Διός δτι έμνηστεύσατο Σεμέλην, ώς δέ οί πλείονες, δτι τήν ’Ά ρ -
τεμιν λουομένην είδε, καί φασι τήν θεόν παραχρήμα αύτοΰ τήν 31
6ο μορφήν εις έλαφον άλλάξαι, καί τοΐς έπομένοις αύτώ πεντήκοντα
κυσίν έμβαλεΐν λύσσαν, ύφ’ ών κατά δγνοιαν έβρώθη. άπολομέ-
vou δέ Ά κτα ίω νο ς οί κύνες έπιζητουντες τόν δεσπότην κατω-
ρύοντο, καί ζήτησιν ποιούμενοι παρεγένοντο έπί τό τοΰ Χείρω-
νος αντρον, δς ειδωλον κατεσκεύασεν Ά κ τα ίω νο ς, δ καί τήν λύ-
65 πην αυτών έπαυσε.

[τά όνόματα των Ά κ τα ίω ν ο ς κυνών έκ τω ν ( . . . ) 3*


οΰτω
δή νΰν καλόν σώμα περισταδόν, ήύτε Οηρός,
τοϋδε δάσαντο κύνες κρατεροί. πέλας t Ά ρ κ ε ν α πρώτη.
7ο ( . . . ) μετά ταύτην αλκιμα τέκνα,
Λυγκεύς καί Βαλίος πόδας αίνετός, ήδ’ Ά μάρυνθος. -
καί ους όνομαστί διήνεγκεν ( . . . ) , ώς καταλέξη-
( . . . ) τότ* Ά κ τα ΐο ν κτεΐναι Διόςαίνεσίησι.
πρώτοι γαρ μέλαν αίμα πίον σφετέροιο δνακτος
75 Σπαρτός τ ’ ΜΩμαργός τε Βόρης τ ’ αίφηροκέλευθος.
οδτοι δ’ Ά κ τα ίο υ πρώτοι φάγον αίμα τ ’ ελαψαν.
τους δέ μετ’ ά λλοι πάντες έπέσσυθεν έμμεμαώτες. -
άργαλέων όδυνών £κος έμμεναι άνθρώποισιν.]

57· μίν: μέν ούν ESA 6ο. τοΐς έπομένοις: ταΐς ίπομέναις Ε 6ι-ι. άπολο-
μένου: άπολλομένου S άπολλυμένου A άπολλωμένου OR* 6χ. έπιζητουντες:
έπιζητοΰααι Ε 6). ποιούμενοι: ποιούμεναι Ε 66-78. τά όνόματα...
άνθρώποισιν: om. ES 68. θηρός: Θήρες A 69· τοΰΒε: τού A 71 Β«·
λ(ος: βανός A [ αίνετός: άνετος A 71 · A 7V κεεϊναΐ: κτιΤνε
PRC 74· πρώτοι: πρώτος A | πίον: άπό A 75· Σπαρτός: παρτός A |
■ Όμαργός: ών άργός A (άργός vel άργής R) γ 6 . ουτοι 5 ’ : ου Β’ A | ϊλαψαν:
ϊδαψαν A 77· έπέσσυθεν: ίπέσσυθον A

57-8· ώς μέν ’ Ακουοίλαος... Σεμέλην: Acusilao, FG rH ist χ F 19; cfr. Esiodo, fr.
117A M.-W.; Stesicoro, P M G F fr. 156 58-9. τήν "Αρτεμιν... εΐΒε: Diodoro
Siculo, IV 81,4; Ovidio, M et. Ili 165-95; Igino, Fab. i8o, 181,1; Diodoro Siculo, IV
81,4; Pausarne, IX 1,3; Nonno, Dionyiiaca V 303-11. 474-80. 481-91; Fulgenzio,
M ytkoloyae III 3; Mythographi vaticani II 103 Kulcsór; cfr. Eschilo, T rG F III, fr.
BIBLIOTECA III, 4 105

sta sorte a causa dell’ ira di Zeus perché aveva corteggiato Seme-
le; secondo altri (e sono la maggior parte), perché aveva visto A r­
temide che faceva il bagno. E narrano che la dea lo tramutò subi- 31 <
to in cervo e fece diventare rabbiosi i cinquanta cani che Io segui­
vano, i quali, non riconoscendolo più, lo sbranarono. Morto At-
teone, i cani si misero alla ricerca del padrone, con grandi ululati,
e, cercandolo, giunsero all’antro di Chirone, il quale fabbricò per
loro un’immagine di Atteone e così pose fine alla loro angoscia.

[I nomi dei cani di Atteone, secondo <... ) 33 <


così
allora, circondato il corpo bellissimo, come fosse quello di una
[fiera
lo divorarono, i cani possenti. Accanto a lui t Archena per prima.
< ...) e dopo di lei i suoi forti figli,
Linceo e Balio dalle zampe veloci, e Amarinto,
e quelli che lui chiamava per nome <... > erano questi
< ...) che allora, per volere di Zeus, uccisero Atteone.
I primi che bevvero il nero sangue del loro padrone
furono Sparto e Omargo e il velocissimo Bore,
questi furono ί primi a divorare Atteone e a berne il sangue.
E dopo, tutti gli altri si lanciarono, furenti.
Per alleviare le crudeli sofferenze degli uomini.]14

14) Rade 59-60. τήν 9 eòv... άλλάξαι: Esiodo, fr. L17A M.-W.; Diodoio Sicu­
lo, IV 81,5; Ovidio, M et. Ili 193-7; Igino, Fab. 180, 181,1; Nonno, Dionysiaca V
316-15. 463-6 480-1. 493-5; Paleiato, de incredihiìibus 6 60-1. τΗντήχοντα...
λύσσαν: Pausatila, IX 1,4; Nonno, Dionysiaca V 315-8 61. ύφ’ ώ ν... ίβρώθη:
Esiodo, fr. 117A M.-W.; Diodoro Siculo, IV 81,5; Ovidio, Met. Ili 106-41. 147*51;
Igino, Fab. 1S0,181,1; Stesicoro, P M G F fr. 136; Euripide, Bacch. 337-40; Nonno,
Dionystaca V 319-36. 364-5. 496 61-4. ot χύνις... άντρον: Nonno, Dionysiaca
V 447-53 64. efòóAov... Άχταίωνος: Nonno, Dionysiaca V 517-30; cfr. Pau­
satila, IX 38,5 66. τά ύνόματα... lx των: Igino, Fab. 181,3-6; Ovidio, Met. Ili
106-36; Eschilo, T rG F III, fr. 145 Rade; scolio a //. XXII i9b; Pap. Oxy.
1509,8 73. Διάς σΐνισίησι: Acusilao, F G rH ist 1 F 19; Stesicoro, P M G F fr.
136 78. άργαλέων... άνθρωπο l ì i v : Esiodo, fr. 139,1 M.-W., Seta. 400; Cypria
F 17 Bernabé; Parnassi, F 16,11*3, 17*3-6, l9 Bernebé; Euripide, Bacch. 1.78-83,
411-3, 771*4; Diodoro Siculo, IV 3,5
1θ6 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

5, ι. Διόνυσος δέ εύρετής αμπέλου γενόμενος, 'Ή ρας μανίαν 33


αύτώ έμβαλούσης περιπλανάται Αίγυπτόν τε καί Συρίαν, καί τό
μέν πρώτον Πρωτεύς αυτόν υποδέχεται βασιλεύς Α ιγυπτίω ν,
αύθις δε εις Κ ύβελα της Φρυγίας άφικνεΐται, κάκεΐ καθαρθείς
5 ύπό 'Ρέας καί τάς τελετάς έκμαθών, καί λαβών παρ’ έκείνης
τήν στολήν, έπί Ινδ ο ύ ς διά τής Θράκης ήπείγετο. Λυκούργος δέ 34
παΐς Δρύαντος, Ή δω νώ ν βασιλεύων, όΐ Στρυμόνα ποταμόν πα-
ροικοΰσι, πρώτος ύβρίσας έξέβαλεν αύτόν. καί Διόνυσος μέν εις
θάλασσαν πρός Θ έτιν τήν Νηρέως κατέφυγε, Β άκχαι δέ έγένον-
ιο το αιχμάλω τοι καί το συνεπόμενον Σατύρων πλήθος αύτώ.
αύθις δέ αί Β άκχαι έλύθησαν έξαίφνης, Λυκούργω δε μανίαν 35
ένεποίησε Διόνυσος, ό δέ μεμηνώς Δρύαντα τον παίδα, άμπέλου
νομίζων κλήμα κόπτειν, πελέκει πλήξας άπέκτεινε, καί άκρω-
τηριάσας αυτόν έσωφρόνησε. της δέ γης άκάρπου μενούσης,
ΐ5 εχρησεν ό θεός καρποφορήσειν αυτήν, αν θανατωθή Λυκούργος.
Ή δω νοί δέ άκούσαντες είς το ΠαγγαΤον αυτόν άπαγαγόντες
δρος ϊδησαν, κάκεΐ κατά Διονύσου βούλησιν υπό ίππων διαφθα­
ρείς άπέθανε. ι. διελθών δέ Θράκην καί τήν Ινδική ν απα- 3*
σαν, στήλας έκεΐ στήσας ήκεν είς Θήβας, καί τάς γυναίκας
ίο ήνάγκασε καταλιπούσας τάς οικίας βακχεύειν έν τώ Κιθαιρώνι.

5 » ). ύποδέχεται: δέχεται Re 4· Κύβελα; χύβαλα A 7· οΐ Στρυμόνα πο­


ταμόν: Στρυμόνα ποταμόν οΐ A il . ένεποίησε: έποίησε A 14. έσωφρόνη-
σε: έσωφρόνισε A 16. Παγγαίον: παγκαΐον A παγγκαΐον OR*

3, ι. Διόνυσος... άμπέλου: Esiodo, fr. 138 M.-W.; Euripide, B a cch . 178-9, 5)4-6.
651, 771-1; Diodoro Siculo, I 15,8, III 61,5-4. 6),i, IV i.7« r »5· Ferecide,
F G r H is t 5 F ^ob; Tzetzes, C h il. V ili 586-7; Eustazio, a il. VI 155, p. 619,58; cfr.
B ib l. I 8,i [64], III 14,7 (191] 1-1. "Ηρας... έμβαλούσης: Euripide, C yc. 3-
4 ι. περιπλαν&ται... Συρίαν: Euripide, B a cch . 13-9, 64-7, C y c . 74-5; Diodoro
Siculo, IV 1,6 3. πρώτον... Αιγυπτίων: Diodoro Siculo, I 11,3. 14,1-15,6, IV
1,6-7 4· Κύβελα τής Φρυγίας: Eumelo, F n Bernabé; Euripide, B a cch . 55-
9; Strabone, XII 5,3 (C 567) 4-5. χαθαρθείς ύπό 'Ρέας: Eumelo, F 11 Berna­
bé; scolio a Licofrone, 173 5. τελετάς έκμαθών: Eumelo, F 11 Bernabé; scolio
a Licofrone, 173; Euripide, B a cch . 11-1, 58-9, 73-81, 465-86; Erodoto, Il 49,3;
Diodoro Siculo, III 63,1. 64,6-7 5-6. λαβών... τήν στολήν: Eumelo, F 11 Ber­
nabé 6. έπί 'Ινδούς: Diodoro Siculo, IV 5,1 6-8. Λυκούργος... έξέβαλεν
BIBLIOTECA HI, j LO 7

5, i. Dioniso scopre la pianta della vite, ma Era lo fa impazzi- 33 <


re ed egli va errando per l’ Egitto e per la Siria. Primo ad acco­
glierlo è Proteo, re d ’Egitto, poi giunge al monte Cibelo in Frigia <
e qui viene purificato da Rea e apprende i riti iniziatici; da lei ri­
ceve la stola, e si affretta attraverso la Tracia alla volta degli In­
diani. Licurgo, figlio di Driante e re degli Edoni, che vivono 34
presso il fiume Strimone, fu il primo a recargli offesa e a scacciar­
lo. Dioniso cercò rifugio in mare, da Teti figlia di Nereo; le Bac­
canti e lo stuolo dei Satiri che lo seguivano furono fatti prigionie­
ri. M a poi le Baccanti vennero liberate airimprovviso e Dioniso 35
fece impazzire Licurgo. Nella sua follia il re, credendo di tagliare
un tralcio di vite, uccise il figlio Driante con un colpo di scure: so­
lo dopo averlo mutilato recuperò la ragione. La terra degli Edoni
continuava a essere sterile e il dio vaticinò che avrebbe ripreso a
dar frutti se fosse stato messo a morte Licurgo. G li Edoni, quan­
do lo seppero, condussero il re sul monte Pangeo, lo legarono e
qui, per volontà di Dioniso, egli morì sbranato dai cavalli. r.
Dioniso attraversò la Tracia e tutta l’India, dove innalzò delle co- 36
lonne, e giunse a Tebe dove costrinse le donne ad abbandonare le
loro case per celebrare i riti bacchici sul Citerone. Penteo, il fi-

αυτδν: li. VI 130-5; Eumelo, F 11 Bernabé; Diodoro Siculo, 111 65,4-5, IV 3,4; Igi­
no, Fab. 131,1; Sofocle, A n i. 955-8 8-9. Διόνυσος μίν... κατίφυγι: It. VI 135-
7; Eumelo, F 11 Bernabé; Ferecide, FG rH ist 3 F gob-c, Asclepiade di Tragiio,
F G r H is t i i F 18; scolio a Licofrone, 173; Eustazio, a U. VI 136, p. 619,10, XXIII
91, p. 1189,1-4; scoli a li. VI 133, XXIII gic; Nonno, Dtonysiaca X X I1-51; cfr. Ste-
sicoro, P M G F fr. 134; Mythographi Vaticani I 11S Kulcsar; Servio, a Virgilio, Aen.
Ili 14 9-10. Βέκχαι δέ... πλήθος: Eumelo, F 11 Bernabé; scolio a Licofrone,
173; Diodoro Siculo, III 65,5; Ferecide, F G r H is t 3 F 90 n -i. Λοκούργω hi...
Διόνυσος: Diodoro Siculo, 111 65,3-4; Sofocle, A n i. 959-61 11-3. & hi
μεμηνώς... άπέκτεινε: Igino, Fab. 131,1; cfr. Mythographi V cticcn i I i u Kulcsar;
Servio, a Virgilio, A en. I I I 14 16-8. ’Ffòcovoì Si... Απίθανε: //. VI 138-40; Eu­
melo, F 11 Bernabé; Diodoro Siculo, 1 10,1, III 65,5; Igino, Fab. 131,1; Eustazio, a
U. VI 130. 131, p. 619,18. 35; Sofocle, A n t. 955-8; Pausania, I 10,3; Ovidio, Mei.
IV 11-3 18-9. καί τήν Ινδικήν... είς Θήβας: Euripide, Bacch. ι, io; Diodoro
Siculo, III 65,7, IV 3,1-1 19. ατήλας òtti στήοος: Tzetzes, C h il. VII! 581-3;
Diodoro Siculo, 1 ιο,ι; cfr. Bibi. II 5,10 [107] 19-10. eò< γυναίκας... βακχεύ-
ttv: Euripide, Bacch. 13-5, 31-8,105-19,176-7, 115-15, 664-7, 680-768
2-θ8 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

Πενθεύς δε γεννηθείς έξ Ά γαυης Έ χ ίο ν ι, παρά Κάδμου


εΐληφώς τήν βασιλείαν, διεχώλυε ταυτα γίνεσθαι, χαί παραγε-
νόμενος είς Κιθαιρώνα τω ν Β αχχώ ν κατάσκοπος υπό της μητρός
Ά γ α υ η ς κατά μανίαν έμελίσθη* ένόμισε γάρ αυτόν θηρίον είναι.
ι 5 δείξας δέ Θηβαίοις δτι θεός έστιν, ήκεν ε£ς Ά ρ γ ο ς , κάκεΐ πάλιν 37
ού τιμώντων αυτόν έξέμηνε τάς γυναίκας, αί δέ έν τοΐς δρεσι
τους έπιμαστιδίους εχουσαι παΐδας τάς σάρκας αυτών έσιτοΰν-
το. 3- βουλόμενος δέ άπό της Ικ α ρ ία ς εις Νάξον διακομισθη-
ναι, Τυρρηνών ληστρικήν έμισθώσατο τριήρη, οί δέ αυτόν ένθέ- 38
3ο μενοι Νάξον μέν παρέπλεον, ήπείγοντο δέ είς τήν Α σ ία ν άπεμ-
πολήσοντες. ό δέ τον μέν ιστόν καί τάς κώπας έποίησεν δφεις, τό
δέ σκάφος Ιπλησε κισσού καί βοής αυλών· οί δέ έμμανείς γενό-
μενοι κατά τής θαλάττης ?φυγον καί έγένοντο δελφΐνες. ώ ς δέ
μαθόντες αύτόν θεόν άνθρωποι έτίμω ν, ό δέ άναγαγών έξ Ά ι -
55 δου τήν μητέρα, καί προσαγορεύσας Θυώνην, μετ’ αυτής είς ού-
ρανόν άνήλθεν. 4· δ δέ Κάδμος μετά Α ρμονίας Θήβας έκ- 39
λιπώ ν προς Έ γ χ ε λέ α ς παραγίνεται, τούτοις δέ ύπό Ιλ λ υ ρ ιώ ν

ι ι . διεκώλυε: διεκώ^ R ι 8 . βουλόμενος: βαλόμενος R (coir. man. ι) 19.


Τυρρηνών: πυρρηνων ROR1* j i . ιστόν: ισθμόν A 57· Έγχελέας: άγχε-
λέας A 1

11. Πενθεύς δέ... Έχίονι: E u r ip id e , Bacch. 119, 5°7* 540"1· N o n n o , Dionysiaca V


552.-5· XLTV 50, XLVI 51; I g in o , Fab. 184,1: c fr . E s c h ilo , TrGF I I I , p p . 198-9
Rade 11. διεχώλυε ταυτα γίνεσθαι; E u r ip id e , Bacch. 45-6, 116-47, 545-57,
374-β, 434-41, 503, 509-18, 545*9, 635-6, 780-5, 796-7, 997-ioot; D io d o r o S ic u lo ,
Γν 3,4; I g in o , Fab. 184,1; O v i d i o , Met. Ili 531-63; P a u sa n ia , I I 1,7, I X 5,4; N o n n o ,
Dionysiaca XLTV 15-9. 131-83, XLVI io-$i 13. είς Κιθαιρώνα... κατάσκοπος:
E u r ip id e , Bacch. 811-1, 911-6, 939-40, 955-6, 959-60, 977-90, 1048-50, 1075; T e o -
c r it o , 16, 10-1; O v i d i o , Met. Ili 701-7. 710; P a u s a n ia , I l 1,7; N o n n o , Dionysiaca
XLVI 106-57 1 3 4 ύπό τής μητρός... έμελίσθη: E u r ip id e , Bacch. 857-9, 991*
6, 1030, 1095-115, 1111-36, 1163-4, 1179-80, 1190; D io d o r o S ic u lo , III 65,3-4; T e o ­
c r it o , 16, n -i6 ; O v id io , Met. Ili 710-31; IV 11-3; I g in o , Fab. 184,1; P a u s a n ia , I
10,3, Il 1,7, IX 1,4. 5,4; N o n n o , Dionysiaca XLIV 54-79. 90-4. 173-4, XLVI 110-
38; Mytbogyapbi Vaticani II 103 K u lc s à r 14. αύτόν θηρίον είναι: E u r ip id e ,
Bacch. 1108, 1139-41, 1169-71, 1173-4, 1181-3, 1185-7, ΙΣ®9· u 9^· 11-14-5. 12-78; N o n ­
n o , Dbnysiaca XLVI 176-9; Mytbograpbi Vaticani TI 103 Kulcsàr 15. δείξας
8έ... θεός Ιστιν: E u r ip id e , Bacch. 11, 39-41, 47-8, 181,191, 777, 859-61 15-6.
πάλιν... τάς γυναίκας: cfr. Bihl. I 9,11 [101], II 1,1 [16] 18. άπό τής 'Ικαρίας
είς Νάξον: I g in o , Fab. 134·1· de astronomia II 17; O v id io , Met. Ili 636 19.
BIBLIOTECA III, 5 109 '

glio che Agave aveva generato a Echione e che da Cadmo aveva


ereditato il regno, cercava di impedire che ciò avvenisse: si recò
sul Citerone per spiare le Baccanti e fu fatto a pezzi da sua ma­
dre, Agave, che, in preda alla follia, lo aveva scambiato per una
belva feroce. Dopo aver dimostrato ai Tebani la sua natura divi- 37
na, Dioniso si recò ad Argo e, poiché anche qui non volevano
onorarlo, fece impazzire le donne: esse andavano sui monti con i
loro figli lattanti e ne divoravano le carni. 3. Poiché voleva es­
sere trasportato da Icaria a Nesso, Dioniso noleggiò una trireme
di pirati Tirreni. Essi lo fecero imbarcare, ma oltrepassarono 38
Nasso e si dirigevano verso l’ Asia, con Γ intenzione di venderlo.
Dioniso allora trasformò l’albero e i remi in serpi, riempi la barca
di edera e fece risuonare gli aulì; i pirati, colti da follia, si getta­
rono in mare e si trasformarono in delfini. G li uomini allora,
compreso che Dioniso era un dio, lo veneravano. Lui ricondusse
sua madre dall’ Ade, le diede il nome di Tione e, insieme a lei, sali
al cielo. 4. Cadmo lascia Tebe insieme con Armonia e si reca 39
presso gli Enchelei. Costoro erano continuamente provocati alla

Τυρρηνών... τριήρη: h. Batch. 7, 6-8; Igino, Bah. 134,1; Mythoffaphi Vaticani 1 12.0,
il 198 Kulesar; Servio, a Virgilio, Aen. I 67 19-31. ol δ ΐ... άπεμπολήσοντβς:
Euripide, Cyc. n -ι; h. Batch. 7. 8-n. 19-31; Ovidio, Mei. Ili 603-55; Igino.
134.1, de astronomia li 17 31. ó 81... ίποίησιν δφβις: Igino, Bah. 134,1 31·
z. τό St σκάφος... αυλών; h. Bacch. 7, 38-41; Ovidio. Met. Ili 664-9; Igino, Ftfi.
134.1, de astronomia II T7 31.-3. ol δό έμμανεΐς... δελφνντς; h. Bacch. 7, 51-3;
Igino, Fab. 134,3, de astronomia II 17; Ovidio, Met. Ili 670*86, Γν 13-4 34.
αυτόν θεόν... ίτίμων: Diodoro Siculo, III 71,1, IV 3,1; Igino, de astronomia II
17 34-6. 6 δέ άναγαγών... άνήλθιν: scolio a Pindaro, Ol. 1. 44; Diodoro Sicu­
lo, IV 15,4, V 51,1; scolio a Licofrone, 111; Clemente Alessandrino, Protr. 1,34,3-
4; Arnobio, adv. Nat. V 18; Pausania, II 31,1. 37,5-6; Esiodo, Theog. 940-1.; Pinda­
ro, Ol. i , 15-7, Pyth. 11,1; Igino, de astronomia II 5, Fab. 114,1, 151,1; Plutarco, de
sera numinis vindicta 17,566 a; scoli ad Aristofane, Rari. 330 Dubner - ApoUodoro
di Atene, FGrHtst 144 F 140; Filostrato, Imagnes I 14 35. θυώνην: scoli a
Pindaro, Ol. 1, 44, Pyth. 3, 1530, 1778; h. Bacch. r, l i ; Pap Oxy. 1509,9-16; Pa­
rnassi, F 8 Bernabé; Diodoro Siculo, III 61,9, IV 15,4; Carace, FGrHtst 103 F 14;
Nonno, Dionysiaca X LV 130; cfr. Euripide, fr. 177 Nauck 36-7. Κάδμος...
παραγίν$ται: Pausania, IX 5,3; Apollonio Rodio, IV 518; Ovidio, Met. IV 583-8;
Diodoro Siculo, XIX 53,5; scolio a Pindaro, Pyth. 3, 1330; cfr. Strabone, 1 1,39 (C
46), VII 7,8 (C 316); Filarco, FGrHist 81 F 39; Tzetzes, Chi!. IV 395-8; Erodoto, V
61 ,i; Lattanzio, in Stazio, Theh. Ili 190
no ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

πολεμουμένοις ό θεός έχρησεν 'Ιλλυριώ ν κρατήσειν, έάν ηγεμό­


νας Κάδμον καί 'Αρμονίαν έχωσιν. οί δέ πεισθέντες ποιούνται
κατά Ιλ λ υ ρ ιώ ν ήγεμόνας τούτους καί κρατοΰσι. καί βασιλεύει
Κάδμος 'Ιλλυριώ ν, και παις 'Ιλλυρίας αύτώ γίνεται, αύθις δέ
μετά 'Αρμονίας εις δράκοντα μεταβαλών εις Ή λύσιον πεδίον
υπό Διάς έξεπέμφθη. 5· Πολύδωρος δέ Θ ηβών βασιλεύς γε- 40
νόμενος Νυκτηίδα γαμεΐ, Νυκτέως (το υ ) Χθονίου θυγατέρα,
45 καί γενν£ Λάβδακον. ούτος άπώλετο, μιετά Πενθέα έκείνω
φρονών παραπλήσια, καταλιπόντος δέ Λαβδάκου παϊδα ένιαυ-
σιαΤον Λάιον, την άρχήν άφείλετο Λύκος, έως ούτος ήν παΤς,
αδελφός ών Ν υκτέως. άμφότεροι δέ άπό Εύβοιας φυγόντες, έπεί 41
Φλεγύαν άπέκτειναν τον νΑρεος καί Δωτίδος της Βοιωτίδος,
5ο Ύ ρίαν κατωκουν, καϊ δια τήν πρός Πενθέα οικειότητα έγεγόνε-
σαν πολϊται. αιρεθείς οΰν Λύκος πολέμαρχος υπό Θηβαίων
έπεθετο τη δυναστεία, καί βασιλεύσας έτη είκοσι, φονευθείς ύπό
Ζήθου καί Ά μφ ίονος θνήσκει 8ι’ αιτίαν τήνδε. Α ν τιό π η θυγά- 4*
τηρ ήν Νυκτέως· ταύτη Ζευς συνήλθεν. ή δέ ως έγκυος έγένε-
55 το, τοΰ πατρός άπειλοΰντος είς Σικυώνα άποδιδράσκει πρός
Έ π ω π έα καί τούτω γαμεΤται. Νυκτευς δέ άθυμήσας έαυτόν
φονεύει, δούς έντολάς Λυκω παρά Έ π ω π έω ς καί παρά Α ν τ ιό ­
πης λαβεΤν δίκας. ό δέ στρατευσάμενος Σικυώνα χειροΰται, καί
τόν μέν Έ π ω π έα κτείνει, τήν δέ Ά ντιό π η ν ήγαγεν αίχμάλω-

18-9. ήγεμένβς: ήγεμόνα A 43· ΙΕεπέμφ&η: έξεπέμφθησαν A 49 · Δωτί-


δος: θωτΐδας R (man. 1) A 50 · Ύρίαν: ουρίαν A 50"1· ^Υ^νεσαν:
«σαν ROR“ ίγιγάνεισαν A 51. έπέθετο: ίπετίθετο A | είκοσι: οίκα όκτω ÈR
(ιη' R) 57 - έντολάς: έντολήν A | παρά: e t1 περί A 59· ήϊ<*Τ£ν: &Xtl Ε

38-9· δ θεός Εχρησεν... εχωσιν: Euripide, batch. 1333-4» x355‘ 6 » Callimaco, fr.
11,3-6 Pf. 41. είς δράκοντα μεταβολών: Euripide, Bacch. 1330-1; Ovidio, Mei.
IV 576-603; Igino, bah. 6; Luciano, de saliamone 41; Nonno, Diorrysiaca XLIV 115-
8, XLVI 364-7; Dionigi il Periegeta, 390-3; Eustazio, a Dionigi il Periegeta, 391;
MythQf^aphi Vaticani I 147, II 99 Kuicsér; Lattanzio, in Stazio, Theh. Ili
190 41-3. είς ’ Ηλύαιον... ίξεπέμφΙ^η: Euripide, Bacch. 1336-9, 1356; Pindaro,
01 . 1, 76-8; scolio a Pindaro, Pyth. 3, i$3a 43. Πολύδωρος... βασιλεύς: Pau­
sante, IX 5,3; Igino, Pah. 76; cfr. Nonno, Dionysiaca XLVI 159-61; Diodoro Sicu-
BIBLIOTECA m . $ 2JI

guerra dagli Illiri e il dio aveva profetizzato che li avrebbero vinti


se avessero scelto come capi Cadmo e Armonia. Essi obbedisco­
no, fanno di Cadmo e Armonia i loro capi contro gli IDiri e vinco­
no. Cadmo diventa re degli Illiri e gli nasce un figlio, Illirio. Più
tardi lui e Armonia, trasformati in serpenti, furono mandati da
Zeus nei Campi Elisi. 5. Polidoro, divenuto re di Tebe, sposa 40

Nitteide figlia di N itteo (figlio) di Ctonio, e genera Labdaco.


Labdaco mori perché aveva assunto lo stesso atteggiamento di
Penteo. Egli aveva lasciato un figlio di un anno, Laio: finché que­
sti era bambino, il potere fu retto da Lieo, fratello di Nitteo. En- 41
trambi, Lieo e N itteo, erano fuggiti dall’Eubea per aver ucciso
Flegia, figlio di Ares e di Dotide della Beozia; si erano stabiliti a
Iria, e grazie alla parentela con Penteo erano divenuti cittadini
(di Tebe). Lieo, eletto polemarco dai Tebani, si impadronì del po­
tere e, dopo ven tan n i di regno, muore assassinato da Zeto e An-
fione, per questi motivi: Antiope era figlia di N itteo e Zeus si unì 41
a lei. Essa rimane incinta e, a causa delle minacce di suo padre,
fugge a Sicione, da Epopeo che la sposa. Nitteo, disperato, si uc­
cide, dopo aver ingiunto a Lieo di punire Epopeo e Antiope. Lieo <
marcia su Sicione e la conquista, uccide Epopeo e riconduce pri-

lo, X IX 55,5-6; Lattanzio, in Stazio, Theb. Ili 186 44. Νυκτέως <τοΰ) Χθο-
νίου: cfr. Bibl. Ili 4,1 [14]. 10,1 (in] 45. Λάβδαχον: cfr. Erodoto, V 59; Euri­
pide, Phoen. 7-9; Sofocle, Oed. Col. 110-2, Ani. 594; Pausania, II 6,1; Igino, Fab.
76; cfr. Bibl. Ili 14,8 [195] 46-7· καΐδα... Λύκος: Pausania, II 6 ,1 49.
Φλεγύαν... καί Δωτίδος: Pausania, IX 56,1; cfr. Btbl. Ili 10,5 [ji9 ] 50. 'Tpfóv
κατώκουν: Strabone, IX 1,11 (C 404); Eustazio, a li. II 496, p. 164,1-5; Esiodo, fr.
i 9i M.-W.; Stefano di Bisanzio, s.v. 'Τρία; cfr. Nonno, Dionysiaca XIII 96-
7 51-1. Λύκος... τη δυναστείφ: Pausania, IX 5,5; Igino, Fab. 76; cfr. Nicola
Damasceno, FGrHist 90 F 7 55-4 Α ντιό π η ... Ζεύς ουνηλθεν; scolio ad Apol­
lonio Rodio, IV 1090; Od. XXI 161; Igino, Fab 7,1, 8,i, 155; Asio, F 1,3 Bernabé;
Ferecide, FGrHist 3 F 4ib, e; Nicola Damasceno, FGrHist 90 F 7; cfr. Euripide,
pp. 510-1 Nauck 55-6. του πατρός... πρός Έπωττέα: scolio ad Apollo­
nio Rodio, IV 1090; Igino, Fab. 8,i; Pausania, II 10,4 56. τούτω γαμεΤται:
Igino, Fab. 8,2 56-7. Νυκτεύς h i... fovwet: Igino, Fab. 8,3; scolio ad Apollo­
nio Rodio, IV 1090 57-60. Λ νχω ... αίχμΔλωτο: Igino, Fab. 8,3; scolio ad
Apollonio Rodio, IV 1090; Pausania, II 6,2-3; Mytbo&apbi Vaticani I 96, Il 92
Kuicsar
I li ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

6o τον. ή δέ άγομένη δύο γενν$ παΐδας έν Έ λευθεραΐς τής Βοιω- 43


τίας, ούς Ικκειμένους ευρών βουκόλος άνατρέφει, καί τον μέν
καλεΐ Ζήθον τον δέ Ά μφ ίονα . Ζήθος μέν οΰν έπεμελεΐτο βου­
φορβίων, Α μ φ ίω ν δέ κιθαρωδίαν ήσκει, δόντος αύτω λύραν
Έ ρμου. Ά ντιό π η ν δέ ήκίζετο Λύκος καθείρξας καί ή τούτου
65 γυνή Δίρκη· λαθοΰσα δέ ποτέ, των δεσμών αυτομάτων
λυθέντων, ήκεν έπί τήν των παίδων επαυλιν, δεχθήναι προς
αυτών θέλουσα. οι δέ άναγνωρισάμενοι τήν μητέρα, τόν μέν Λύ- 44
κον κτείνουσι, τήν δέ Δίρκην δήσαντες έκ ταύρου (5ίπτουσι θα-
νουσαν εις κρήνην τήν άπ* έκείνης καλουμένην Δίρκην. παραλα-
7ο βόντες δέ τήν δυναστείαν τήν μέν πόλιν έτείχισαν, έπακολουθη-
σάντων τη Ά μφ ίονος λύρ$ τών λίθων, Λάιον δέ έξέβαλον. ό δέ
έν Πελοποννήσω διατελών έπιξενοΰται Π έλοπι, καί τούτου παΐ-
δα Χρύσιππον άρματοδρομεϊν διδάσκων έρασθείς άναρπά-
ζει. 6. γαμεί δέ Ζήθος μέν Θ ήβην, άφ’ ής ή πόλις Θ ήβαι, 43
75 Α μ φ ίω ν δέ Νιόβην τήν Ταντάλου, ή γενν$ πάιδας μέν έπτά,
Σίπυλον Εύπίνυτον Ίσμηνόν Δαμασίχθονα Ά γ ή νο ρ α Φαίδιμον
Τάνταλον, θυγατέρας δέ τάς ϊσας, Έθοδαΐαν (ή ώς τινες Νέαι-

6ο. παΐδας: έκ Διος add. S | ίν Έλευθεραΐς: έν έλευθέρω A 61-3. βουφορβίων:


βουφοραίων A 68-9. ^(πτουσι θανουσαν: θανουσαν βίπτουσι A ~
j l . Πελο­
ποννήσω: πελλοποννήσω R 7 )- άρματοδρομεϊν: άρματοίραμεΐν A γβ.
Εύπίνυτον: μίνυτον A | Ίσμηνόν: ισμην A 77"^· N£eipocv: καίραν A

6ο. δυο γεννφ παΐδας: Igino, Fab. 7»3 ^ 8·3· scolio ad Apollonio Rodio, IV 1090;
Od. XI 161; Apollonio Rodio, I 755; Asio, F 1,1-1 Bemabé; Ferecide, FGrHist 3 F
41A-C, e; cfr. Nicola Damasceno, FGrHist 90 F 7; Euripide, fr. 181 Nauck 6i-
1. οΟς... Άμφίονα: Igino, Fab. 7,4, 8,3; scolio ad Apollonio Rodio, IV 1090; Apoi*
Ionio Rodio, I 736; Pausania, I 38,9, IX 8,4; Asio, F 1,1 Bernabé 61*3. Ζήθος
μέν... κιθσρωδίαν: Orazio, Èp. I 18,41-4; Dione Crisostomo, 73,10; cfr. Euripide,
frr. 184-90. 114 Nauck; Tzetzes, Cbil I 316; Properzio, I 9,10 63*4. δόντος...
λύραν Έρμου: Eumelo, F 13 Bernabé; Orazio, Carm III n,i; Ferecide, FGrHist 3 F
41α, e 64-5. Άντιόπην h i... Δίρκη: Igino, Fab. 8,4; scolio ad Apollonio Ro­
dio, IV 1090; Pausania, IX 11,3; cfr. Nicola Damasceno, FGrHist 90 F 7; Mytbo*
grapbi Vaticani I 96, II 91 Kuicsàr 65-6. των δεσμών... λυθέντων. Igino, Fab.
7,3, 8,4 66. ήκεν... Επαυλιν: Igino, Fab. 8,4; scolio ad Apollonio Rodio, IV
1090 67. οι δέ... τήν μητέρα: Igino, Fab. 7,5. 8,5; Nicola Damasceno, FGrHh
st 90 F 7 67-8. τόν μέν Λύκον κτείνουσι: Pausania, IX 5,6; Nicola Damasceno,
FGrHist 90 F 7 68-9. τήν δέ Δίρκην... καλουμένην Δίρκην: Igino, Fab. 7,5^
8,$; scolio ad Apollonio Rodio, IV 1090; Pausania, IX 15,3; Nicola Damasceno,
BIBLIOTECA III, 5 2-13

gioniera Antiope. Durante il ritorno, a Eleutera di Beozia, Antio- 43


pe dà alla luce due figli che vengono esposti: li trova un guardia­
no di buoi, che li alleva e a uno dà nome Zeto, all’altro Anfione.
Zeto si occupava degli armenti, Anfione si esercitava a suonare la
lira che gli era stata donata da Ermes. Quanto ad Antiope, Lieo e
sua moglie Dirce l’ avevano imprigionata e k maltrattavano. Ma
un giorno i suoi lacci si sciolsero da soli ed essa si recò di nascosto
alla fattoria dove vivevano i figli per trovare rifugio presso di lo­
ro. Essi, riconosciuta la madre, uccidono Lieo, legano Dirce a un 44
toro e poi gettano il suo corpo nella sorgente che da lei ha preso il
nome. Assunto il potere, costruirono le mura della città - le pie­
tre seguivano il suono della lira di Anfione - e bandirono Laio.
Laio si stabilisce nel Peloponneso ed è ospitato da Pelope; ma,
nell’ insegnare al figlio di lui, Crisippo, a guidare il carro, se ne in- <
namora e lo rapisce. 6. Zeto sposa Tebe, da cui prende nome 45
la città. Anfione sposa Niobe figlia di Tantalo che gli partorisce
sette figli, Sipilo, Eupinito, Ismeno, Damasittone, Agenore, Fe-
dimo e Tantalo, e sette figlie, Etodea (o Neera, secondo alcuni),

FGrHist 90 F 7; Mythograpbt Vaticani I 96, II 91 KulcsÀr; Lattanzio, in Stazio,


Theb. IV 570; Antb. Gr. Ili 7 70. τήν μ ίν πόλιν έτιίχισαν: Ferecide, FGrHist
3 F 4ib-e; Igino, Fab. 9,1; Od. XI 163-5; Apollonio Rodio, I 7)6-8; Diodoro Siculo,
XIX 53,5; Tzetzes, Chil. I 311; Mythograpbt Vaticani I 96, li 91 Kulcsàr 70-1.
έπακολουθηοάντων... τών λίθων: Apollonio Rodio, I 740*1: Ferecide, FGrHist 3 F
4ia, e; Luciano, de saltatone 41; Pausarne, VI 10,18, IX 5,7. 17,7; Orazio, Ars 394-
6, Carrrt. Ili ιι,ι·ι; Tzetzes, Chil. / 313-4; Mythograpbt Vaticani I 96, Π 91 Kulcsàr;
cfr. Euripide, fr. 187, 4 Nauck 71. Λάιον Sì έξέβαλον: Igino, Fab. 9,1; Pausa*
nia, IX ^,6; cfr. Nicola Damasceno, FGrHist 90 F 7 71-4. A S ì... άνβρπάζζΐ:
Igino, Fab. 85; Ateneo, XIII 601 f-60) a; Pisandro, FGrHist 16 F io; Elleno, Varia
Historia XIII 5; Tzetzes, Chil I 411; scolio a Pindaro, 01. 1,144 c-e; aryimentum a
Eschilo, Theb. Ili; argumentum a Euripide, Phoen., Eliano, Nat. an. VI 15; cfr. Eu­
ripide, p. 631 Nauck; scolio a Euripide, Pboen. 60 74. γαμβι... Θήβαι: Pausa­
rne, IX 5,6; cfr. Diodoro Siculo, V 49,3; Dione Crisostomo, 11,9 75. Α μ ­
φίων Sì Νιόβην: Igino, Fab. 9,1; Tzetzes, Chil. IV 416-7 75-9. χαΐδας...
Ήγυγίαν: Diodoro Siculo, IV 74,3; Igino, Fab. 9,1, n; Laso di Ermione, PAfG fr.
706 (cfr. Eliano, Varia Historia XII 36); Tzetzes, Cbii IV 419; Eschilo, TtGF III,
fr. 1678 Rade; Sofocle, T rG F lV , fr. 446 Radt; Euripide, Phoen. 159-60, Euripide,
fr. 455 Nauck; Mythogpaphi Vaticani I 153 Kulcsàr; cfr. scolio a Euripide, Or. 4;
Eustazio, a Od. XIX 518, p. 1875,16-7; Lattanzio, in Stazio, Theb. III191 77-
8. (fj ώς τινζς Néoupav): Igino, Fab. 11; Tzetzes, Chil IV 411
ÌI4 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

potv) Κλεόδοξαν Ά σ τυό χη ν Φθίαν Πελοπίαν Άστυκράτειαν


Ώ γυ γία ν. Η σίοδος δέ δέκα μεν υιούς δέκα δέ θυγατέρας,
8ο Ήρόδωρος δέ τέσσαρας μεν δρρενας τρεις δέ θηλείας, "Ομηρος
δέ εξ μέν υιούς *έξ δε θυγατέρας φησί γενέσθαι. ευτεκνος δέ οΰσα 46
Νιόβη τής Λητούς εύτεκνοτέρα εΐπεν υ π ά ρ χ ε ι * Ληυώ δέ άγα-
νακτήσασα την τε ’Ά ρ τεμ ιν και τον Α π ό λ λ ω ν α κατ' αυτών
παρώξυνε, καί τάς μέν θηλείας έπί τής οίκίας κατετόξευσεν Ά ρ -
85 τεμις, τούς δέ άρρενας κοινή πάντας έν Κιθαιρώνι Α π ό λ λ ω ν
κυνηγετοϋντας άπέκτεινεν. έσώθη δέ των μέν άρρένων Ά μ φ ιω ν ,
τώ ν δέ θηλειών Χ λω ρίς ή πρεσβυτάτη, ή Νηλεύς συνωκησε.
κατά δέ Τελέσιλλαν έσώθησαν Ά μ ύ κ λ α ς καί Μ ελιβοια, έτοξεύ- 47
θη δέ ύπ1 αυτών καί Α μ φ ίω ν , αυτή δε Νιόβη Θήβας άπολι-
9ο ποΰσα προς τον πατέρα Τάνταλον ήκεν είς Σίπυλον, κάκεϊ Δ ιί
εύξαμένη την μορφήν είς λίθον μετέβαλε, καί χεϊται δάκρυα
νύκτωρ καί μεθ’ ημέραν τού λίθου. γ. μετά δέ τήν Ά μφ ίονος 48
τελευτήν Λάιος τήν βασιλείαν παρέλαβε, καί γήμας θυγατέρα
Μ ενοικέως, ήν ενιοι μέν Ίοκάστην ένιοι δέ Έ πικάστην λέγουσι,
95 χρήσαντος του θεού μή γεννάν (τον γεννηθέντα γάρ πατροκτό-
νον εσεσθαι) ό δέ οινωθείς συνήλθε τή γυναικί. καί το γεννηθέν
έκθεΐναι δίδωσι νομεΐ, περόναις διατρήσας τα σφυρά, ά λ λ ’ ούτος 49

78. Φθίαν: φθέαν A | Πελοπίαν: πελόπιν R*BV πελόπην C 8ο. Ήρόδωρος:


ήρόδοτος A I τέσσαρας: δ' R δύο A 83. Απόλλωνα: άπόλλω R άπόλλω
OC 87. Χλωρίς: χωρίς A | ή πρεσβυτάτη: Μ ή πρεσβυτέρα Ο 88. Τελέ­
σιλλαν: τελεσίαν R*B 89. καί 'Αμφίων: χαί Ζ^θος και Αμφίων A 9°· *ίί
Σίπυλον: είς πυλον C

79· Ησίοδος... θυγατέρας: Esiodo, ir. 183 M.-W. 80. Ήρόδωρος... θηλείας:
Erodoro, FGrHist 31 F 56; cfr. Ellanico, FGrHist 4 F u 80-1. ‘Ό μηρος... γε­
νέσθαι: l i XXIV 601-4; cfr- Ferecide, FGrHist 3 F 12.6; Leso di Ermione, PMG fr.
706 = Eliano, Varia Histona XII 36; Tzetzes, Chil. IV 416-8 81. Νιόβη... εΐ­
πεν: l i XXIV 607-8; Diodoro Siculo, IV 74.3; Igino, Fab. 9.1; Ovidio, Met VI
146-103. 1Θ0-5; Tzetzes, Chil. IV 414-5; Luciano, de saltotione 41; Mylbographi Va­
ticani 1 15A Kulcsir; Lattanzio, in Stazio, Theb. Ili 191; cfr. Eschilo, TK 7F III, pp.
165-7 Sofocle, TKj F IV , pp. 363-4 Radt 81-4. Λ ητώ ... παρώξυνε: Dio­
doro Siculo, IV 74,3; Ovidio, Met. VI 104-15; Tzetzes, Chil. IV 414-7 84-5.
τάς μέν θηλείας... "Αρτεμις: l i XXIV 606-9; Diodoro Siculo, IV 74,3; Igino, Fab.
9,3; Pausarne, I 11,3, II 11,9, V n ,i, IX 16,7; Tzetzes, Chil. IV 419; Ovidio, Met
BIBLIOTECA III, 5 115

Cledossa, Astioche, Ftia, Pelopia, Asticrazia, Ogigia. Esiodo dice


che ebbe dieci figli e dieci figlie, Erodoro quattro maschi e tre
femmine, Omero sei figli e sei figlie. Niobe, madre felice, si van-
tò di essere più fortunata di Latona. Irritata, la dea scatenò con­
tro i figli di Niobe i suoi figli, Artemide e Apollo: Artemide ucci­
se le femmine in casa, a colpi di freccia, Apollo uccise i maschi <
che erano, tutti insieme, a caccia sul Citerone. Si salvò, dei ma­
schi, Anfione, delle femmine la maggiore, d o rid e , che andò spo- <
sa a Neleo. Secondo Telesilla si salvarono Amicla e Melibea, 47
mentre Anfione fu ucciso dai due dei. Niobe lasciò Tebe e si recò
a Sipilo presso suo padre Tantalo e qui rivolse a Zeus una pre- <
ghiera e fu trasformata in pietra: lacrime scorrono dalla pietra, di
notte e di giorno. 7. Dopo la morte di Anfione, Laio prese il 48
potere; sposò la figlia di Meneceo che alcuni chiamano Giocasta,
altri Epicasta: il dio gli aveva vaticinato di non avere figli perché
il figlio che fosse nato avrebbe ucciso suo padre; ma lui, ubriaco,
si unì alla moglie. Nasce un figlio, che Laio dà a un pastore per- <
che lo esponga dopo avergli forato le caviglie con degli spilloni.
Costui Io espose sul Citerone: Io trovarono dei mandriani di Poli- 49

VI 186-301; Euripide, Pboen. 159-60 85-6. τους δ ί άρρευας... άπέκτεινεν: II.


XXIV 605-9; Igino* Fab. 9.3! Pausarne, I 11,5, Il 11,9, V ιι ,ι. IX 16,7; Tzetzes,
Chil. IV 41Θ; Ovidio, Mei. VI iu-66; Eschilo, TVGFIII, fr. 167É, cfr. fr. 1540, 6-7,
15 Radt; cfr. Sofocle, TrGF IV, frr. 4418, 448 Radt 86-7. ίσώθη... Χλωρίς:
Igino, Fab. 9,3; Pausania, II 12,9, V 16,4 87. { Νηλβύς βυνώχησε: Ferecide,
FGrHist 3 F 117; Igino, Fab. 10,1, 14,14; Od. XI 181-4 88-9. κατά Τελέσιλ-
λαν... 'Αμφίων: Telesilla, PMG fr. 711; cfr. Pausania, II 10,8-9; Mythopaphi Vati­
cani 1 153 Kulcsdr 69-90. Νίοβη... Τάνταλον: Ferecide, FGrHist 3 F 36; cfr.
Eschilo, TrGF III, fr. 163 Radt 91. τήν μορφήν... μετέβαλε: //. XXIV 614-7;
Ferecide, FGrHist 3 F 38; Igino, Fab. 9,3; Ovidio, Mei. VI 301-n; Luciano, de salta-
tione 41; Pausania, 1 11,5, V ili 1,5 91-1. χείται δάκρυα... του λίθου: Ferecide,
FGrHist 3 F 3B; Igino, Fab. 9,3; Ovidio, Met. VI 311-1; Tzetzes, Chil. IV 449; Pau­
sania, I 11,3, V ili 1,7; cfr. TrGF II, adesp. F 34a Kannicht-Snell 94. Ίοκά-
οτην: Sofocle, Oed. tyr. 631; scolio a Od. XI 171; Zenobic, II 68; Diodoro Siculo,
IV 64,1 | Έπιχάστην: Od. X I 171; Nicola Damasceno, FGrflist 90 F 8; cfi. Pausa­
rne, IX 5,11; scolio a Od. XI 171 95-101. χρήβαντος... άνοιδήοαι: Sofocle,
Oed. tyr. 717-11, 1031-4; ardimento a Eschilo, Tbeb. Π-ΙΕΙ, V-VI; argumentum a
Euripide, Phoen.·, Zenobio, Il 68; Nicola Damasceno, FGrHist 90 F 8; Euripide,
Phoen. 14*31, cfr. 1598-607; Diodoro Siculo, IV 64,1-1; Pausania, X 5,3, io; Igino,
Fab. 66,i-i; Seneca, Oed. 811-3; cfr· Ferecide, FGrHist 3 F 93; scolio a Od. X I 171;
Strabone, V ili 6 ,11 (C 380)
2.ΐ6 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

μέν έξεθηκεν είς Κιθαιρώνα, Πολύβου δέ βουκόλοι, τοΰ Κοριν-


θίων βασίλέως, το βρέφος εύρόντες προς τήν αύτοΰ γυναίκα
ιοο Περίβοιαν ήνεγκαν. ή Se άνελοΰσα υποβάλλεται, καί θεραπεύ-
σασα τά σφυρά Οίδιπουν καλει, τοΰτο θεμένη το δνομα δια το
τούς πόδας άνοιΒήσαι. τελειωθείς Βέ ό παΐς, καί Βιαφέρων των 50
ήλίκων £ώμη, Βιά φθόνον ώνειδίζετο ύπόβλητος. ό δε πυνθανό-
μενος παρά τής Περιβοίας μαθεΐν ούκ ήδύνατο- άφικόμενος Βέ
ιο5 Δελφούς περί των ιδίων έπυνθάνετο γονέων, ό Βε θεός ειπεν
αυτω εις τήν πατρίδα μή πορεύεσθαι- τον μέν γάρ πατέρα φονεύ-
σειν, τη μητρί δε μιγήσεσθαι. τοΰτο άκούσας, καί νομίζων έξ ών 51
έλέγετο γεγεννήσθαι, Κόρινθον μεν άπέλιπεν, έφ? άρματος Βέ
διά τής Φ ω κίδος φερόμενος συντυγχάνει κατά τινα στενήν όδόν
no έφ’ άρματος όχουμένω Λα'ίω. καί Πολυφόντου (κήρυξ δέ ούτος
ήν Λάιου) κελευοντος έκχωρεΐν καί δι* απείθειαν καί άναβολήν
κτείναντος τω ν ίππω ν τον έτερον, άγανακτήσας Οίδίπους καί
Πολυφόντην καί Λάιον άπέκτεινε, καί παρεγένετο εις Θ ή ­
βας. 8 . Λάιον μέν ούν θάπτει βασιλεύς Πλαταιέων Δαμασί- j i
π5 στρατός, τήν δέ βασιλείαν Κρέων ό Μενοικέως παραλαμβάνει.
τούτου Βέ βασιλεύοντος ού μικρά συμφορά κατέσχε Θήβας,
έπεμψε γάρ 'Ή ρα Σ φ ίγγα , ή μητρός μέν Έ χίδνης ήν πατρός δέ
Τυφώνος, είχε δέ πρόσωπον μέν γυναικός, στήθος Βέ καί βάσιν
καί ουράν λέοντος καί πτέρυγας δρνιθος. μαθοΰσα δε αίνιγμα
no παρά μουσών έπί τό Φίκιον δρος έκαθέζετο, καί τοΰτο προύτεινε
Θηβαίοις. ήν Βέ το αίνιγμα* τί έστιν δ μίαν έχον φωνήν τετρά- 33

98-9. Κορινθίων: Κορινθίου £ 103. βωμη; έν £ωμη A | φθόνον: φόνον


A 104. παρά: περί A 107. μητρί 8έ: δέ μητρί A 108. έλέγετο: Ζλεγε
ΕΑ | γεγεννήσθαι: γεγενήσθαι A 110. Πολοφόντου: Πολυφόντη A ni.
Λάιου: λαΐω R* I κελευοντος: καί κελεύσαντος A | έκχωρεΐν: είσχωρεΐν R* 114.
Πλαταιέων: πλατυμέων A 115. Μενοικέως; Menoecei Μ Μενοικευς
ΑΟ ιΐ9. αίνιγμα: αινίγματα ΑΟ i l i . φωνήν: μορφήν Ε

I0L-7· τελειωθείς... μιγήσεσθαι: Zenobio, II 68; Sofocle, Oed. tyr. 779-80; Euripi­
de, Phoen. 18-31; Igino, Vab. 67,1-2. 107-14. τούτο άκούσας... είς Θήβας: Sofo­
cle, Oed, tyr. 715-6, cfr. 457-60, 1357-61; zenobio, II 68; Igino, Fab. 67,3; a u ­
menta a Eschilo, Theb. II-III, V-VI; cfr. Diodoro Siculo, IV 64,1; Pindaro, 01 . l .
38-40; Nicola Damasceno, FGrHist 90 F 8; Euripide, Phoen. 3L-44, 1608; Pausa-
BIBLIOTECA UT, 5 2-17

ho re di Corinto e lo portarono alla moglie di lui, Peribea. Lei lo


accoglie, lo fa passare per suo, cura le sue caviglie e lo chiama
Edipo; gli dà questo nome a causa dei suoi piedi gonfi. Cresciuto, 50 <

il ragazzo era più forte dei suoi coetanei che, per invidia, lo insul­
tavano chiamandolo bastardo. Egli interrogò Peribea ma non riu­
scì a sapere nulla: allora si recò a D elfi per informarsi sui suoi ge­
nitori. U dio gli disse di non ritornare in patria perché avrebbe
ucciso suo padre e si sarebbe unito a sua madre. Udito questo 51

Edipo, convinto di essere figlio di quelli che si dicevano suoi ge­


nitori, lascia Corinto e, mentre attraversa la Focide sopra un car­
ro, si imbatte, lungo una strada stretta, nel carro che porta Laio.
L'araldo di Laio, Polifonte, gli ordina di farsi da parte e, poiché
Edipo tardava a obbedire, uccide uno dei suoi cavalli. Furente,
Edipo uccise Laio e Polifonte. Poi si recò a Tebe. 8. Laio v ie - 51

ne sepolto da Damasistrato re di Platea, e Creonte figlio di Me-


neceo prende il potere. Durante il regno di Creonte, una grave
sciagura si abbatte su Tebe. Era mandò la Sfinge, che era nata da
Echidna e da Tifone e aveva il volto di donna, il corpo, le zampe
e la coda di leone e le ali di uccello. Conosceva un enigma, appre­
so dalle Muse, e lo proponeva ai Tebani stando seduta sul monte
Fichio. L ’enigma era questo: «Qual è Tessere che ha una voce so- 53

ma, IX 2.,4. 5,10. 18,6; scolio a O d . XI 171 109. χατά... όδόν: Pausarne, IX
1,4, X 5,3-4; Pisandro, F G r H is t 16 F io; Sofocle, O e d . tyr. 736, 733-4, 1398-403;
Euripide, Phoen. 37-8; Seneca, O e d . 176-8 no. Πολυφόντου: Euripide,
P h o e n . 39; Ferecide, F G r H is t 3 F 94; cfr. Zenabio, Il 68 314-5. Λάιον pàv...
Δαμασίστρατος: Pausania, IX 5,4; cfr. Nicola Damasceno, F G r H is t 90 F
8 115-6. τήν βασιλείαν... Θήβας: Igino, Fab. 67,4 117. ίπ ιμ ψ ι...
Σφίγγα: Pisandro, F G r H is t 16 F io; Corinna, P M G fr. 671; Igino, Fab- 67,4; Dio­
doro Siculo, IV 64,3; cfr. Pausania, IX 16,1; scolio a Licofrone, 7 117-6. ή
μητρός... Τυφωνος: cfr. Esiodo, Theog. 316-7; Igino, Fab. 67,4 118-9.
W ... δρνιθος: Asclepiade di Tragiio, F G r H is t 11 F 7b; scolio a Licofrone,
7 119-u. μαΟοΰσα... θηβαίοις: cfr. Sofocle, O ed. tyr. 191-1 n r-r. ήν Si
τύ αίνιγμα... γίνιται: Asclepiade di Tragiio, F G r H is t 1 1 F 73; argum enta a Eschilo,
T b e b . Ili, VI; a ry u n e n tu m a Sofocle, O e d . tyr. Ili; argjim entum a Euripide, Phoen.\
A n tb . G r . XIV 64; cfr. scolio a Licofrone, 7; scolio a Euripide, P h o e n . 50; Diodoro
Siculo, IV 64,3; scolio a O d . X I 171
zi8 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

πουν και δίπουν καί τρίπουν γίνεται; χρησμού δε θηβαίοις


υπάρχοντας τηνικαΰτα άπαλλαγήσεσθαι τής Σφ ιγγός ήνίκα αν
τό αίνιγμα λύσωσι, συνιόντες εις ταύτο πολλάκις έζήτουν τί τό
ιι^ λεγόμενόν έστιν, έπεί δε μή ευρισκον, άρπάσασα ένα κατεβιβρω-
σκε. πολλώ ν δέ άπολομένων, καί το τελευταϊον Αΐμονος τοΰ 54
Κρέοντος, κηρύσσει Κρέων τω τό αίνιγμα λύσοντι καί τήν βασι­
λείαν καί τήν Λάιου δώσειν γυναίκα. Οίδίπους δέ άκούσας ελυ-
σεν, είπών το αίνιγμα το ύπό της Σφιγγός λεγόμενον άνθρωπον
ijo είναι* γίνεσθαι γάρ τετράπουν βρέφος όντα τοϊς τέτταρσιν όχού-
μενον κώλοις, τελειούμενον δέ δίπουν, γηρώντα δε τρίτην προσ­
λ α μ β ά ν ε ι βάσιν τό βάκτρον. ή μέν οΰν Σφίγξ από της άκροπό- 55
λεω ς έαυτήν έρριψεν, Οίδίπους δέ καί τήν βασιλείαν παρέλαβε
καί τήν μητέρα εγημεν άγνοών, καί παΐδας έτέκνωσεν έξ αυτής
ij5 Πολυνείκην καί Έ τεοκλέα , θυγατέρας δέ Ίσμήνην και Α ν τ ι­
γόνην. είσί δέ ο" γεννηθήναι τα τέκνα φασίν έξ Εύρυγανείας αύτω
της Ύπέρφαντος. 9* φανέντων δέ ύστερον των λανθανόντων, $6
Ίοκάστη μέν έξ άγχόνης έαυτήν άνήρτησεν, Οίδίπους δέ τάς
όψεις τυφλώσας έκ Θ ηβώ ν ήλαύνετο, άράς τοις παισί θέμενος,
140 οΐ της πόλεως αυτόν έκβαλλόμενον θεωροΰντες ούκ έπήμυναν.
παραγενόμενος δέ συν Α ντιγ ό νη τής Α τ τ ικ ή ς είς Κολωνόν,

ΐ2_4· συνιόντες εις ταύτο: και συνιόντες είς αυτό A | έζήτουν: έζήτει A 1 2 .5* έπεί:
έπαν ΕΑ j άρπάσασα: άρπάσας A άρπάζουσα Ε ιι6 . πολλών; πολλάκις A [
άπολομένων: άπολλομένων Ε άπολλυμένων A 118-9- έλυσεν: om. Β 130.
γίνεσθαι: γεννασθαι A | δντα: add. Ε | τέτταρσιν: τέσσαρσιν ER* τέτρασιν
Ο ιμ . τελειούμενον οέ: τελειούμενον 8 έ τόν άνθρωπον A 135· Πολυ-
νείκην: πολυνείκη Α Ο πολυνίχην R® ΐ}6. Εύρυγανείας: εύρυγενείας Α Ο ex
Eurygenta Μ | αύτω: αυτών Α Ο 137· 'Υπέρφαντος: τεύθραντος A

111-6. χρησμού... κατεβίβρωσκε: Asclepiade di Tragiio, F G r H is t 11 F j b = Socrate


di Argo, F G r H is t 310 F fi; argumenta a E schilo, T h eb . II-III; cfr. Igino, Fab. 67,4;
Diodoro Siculo, IV 64,3; Pausania, IX 16.1-4; Sofocle, O ed . tyr. 393-6 117-8.
κηρύσσει... γυναίκα: Zenobio, II 68; Igino, Fab. 6 7,5; Euripide, P h o e n . 43-9; Dio­
doro Siculo, IV 64,3; argum enta a Eschilo, T h eb . II-III, VI; c/r. Ferecide, F G r H is t
3 F 9s iiR ·}!. Οίδίπους δέ... τό βάκτρον: Sofocle, O e d . tyr. 396-8; argumenta
a Eschilo, T b cb . II-III, VI; argum entum a Euripide, P h o e n . ; Diodoro Siculo, IV
64,4; scolio a O d . XI 171; Seneca, O e d . 91-101; cfr. Euripide, P h o e n . 1718-3L,
BIBLIOTECA II), 5 119

la, che prima ha quattro, poi due e poi tre piedi?». Esisteva un
oracolo secondo il quale i Tebani si sarebbero liberati dalla Sfinge
quando avessero sciolto l’enigma: essi si riunivano spesso e cerca­
vano di risolverlo, ma poiché non ci riuscivano la Sfinge afferrava
uno di loro e lo divorava. M olti erano morti, ultimo Emone figlio 54

di Creonte: allora Creonte proclama che cederà il regno e la ve­


dova di Laio a colui che scioglierà Tenigma. Edipo lo venne a sa­
pere e sciolse l’enigma, dicendo che Tessere a cui alludeva la Sfin­
ge era l'uomo: quando è bambino infatti ha quattro piedi perché
si muove sostenendosi su tutti e quattro gli arti, adulto ne ha
due, vecchio ne ha tre perché si aiuta col bastone. La Sfinge si 55

gettò dall’alto dell’acropoli. Edipo ebbe il regno e sposò sua ma­


dre senza saperlo; da lei ebbe due figli, Polinice ed Eteocle, e due
figlie, Ismene e Antigone. Ma c’è chi dice che questi figli gli nac­
quero da Eurigania, figlia di Iperfante. 9. Quando più tardi 56

tutto fu scoperto, Giocasta si impiccò, Edipo si accecò e fu espul- <


so da Tebe: poiché i figli, nel momento in cui venne scacciato
dalla città, non presero le sue difese, scagliò su di loro una male­
dizione. Insieme ad Antigone si reca in Attica, a Colono, dov’è il

1759-60; scolio a Licofrone, 7 131-j. ή μέν ούν Σρίγξ... ερριψεν: Diodoro Si­
culo, IV 64,4; argum enta a Eschilo, T h eb . II-III, VI 133-6. ΟΙδίπους δέ...
Αντιγόνην; Zenobio, II 68; argumenta a Eschilo, T h eb . II-III, V-VI; Igino, Fab.
67,6; Euripide, P h o e n . 49-58, 1609-11; Diodoro Siculo, IV 64,4; O d . XI 171-4;
Pausania, IX 5,11; cfr. Ferecide, F G r H is t 3 F 35; scolio a O d . XI 171; cir. scolio a
Licofrone, 7 136-7. έξ Εύρυγανείας... της ’Τπέρφαντος: Ferecide, F G r H i s t 3 F
95; Pisandrc, F G r H is t 16 F 10; Pausania, IX 5,11; cfr. Eustazio, a U. IV 380, p.
484,48-50 138. Ίοχάοτη... άνήρτηβεν: O d . XI 177-80; Sofocle, O e d . tyr.
1135-67; Zenobio, II 68; scolio a O d . XI 171 ( - Androzione, F G r H is t 314 F 61);
Seneca, O ed . 1034-9; cfr. Euripide, P h o e n . 1455-9 138-9. ΟΙδίπους δέ...
ήλαύνετο: Sofocle, O e d . tyr. 454-6, 1168-74; Euripide, P h o en . 59-61, cfr. 1589-94,
1713-4; Zenobio, Il 68, V 43; argumenta a Eschilo, Theb. II-VJ; Igino, Fab. 67,8;
A n th . G r. VI 32.3; cfr. Pindaro, Pytb. 4, 161; Ellanico, F G r H is t 4 F 97; scolio a Eu­
ripide, Phoen. 6 (-E u rip id e, fr. 541 Nauck) 139-40. èpa;... oOx έπήμυναν:
Eschilo, Th eb. 785-90; cfr. Th ebais F 1 ( = Ateneo, XI 465 e, Eustazio, a O d . XI
179, p. 1684,8-9), F 3 (-sco lio a O e d . C o l. 1375) Bernabé; T r G F II, adesp. F 458
Kannicht-Snell; Euripide, P h o e n . 66-8; Zenobio, V 43; argum enta a Eschilo, Theb.
1U-VI 141. παραγενόμενος 8è... et; Κολωνόν: Sofocle, O e d . C o l. 53-6,184-7;
Euripide, P h o en . 1703-9; scolio a O d . XI 171; cfr. Pausania, 1 30 4
u o ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

?νθα τό των Εύμενίδων έστί τέμενος, καθίζει Ικέτης, προσδε-


χθείς ύπό Θησέως, καί μετ’ ού πολύν χρόνον άπέθανεν.
6, ι. Ε τεο κ λ ή ς δέ καί Πολυνείκης περί της βασιλείας συν- 57
τίθενται πρός άλλήλους, και αύτοΐς δοκεΐ τόν έτερον παρ’ ένιαυ-
τόν άρχειν. τινές μέν οΰν λέγουσι πρώτον άρξαντα Πολυνείκη
παραδοΰναι μ ετ’ ενιαυτόν τήν βασιλείαν Έ τεοκλει, τινές δέ
πρώτον Έ τεοκλέα άρξαντα μή βούλεσθαι παραδοΰναι τήν βασι­
λείαν. φυγαδευθείς ούν Πολυνείκης έκ θ η β ώ ν ήκεν είς "Α ργος, 5*
τόν τε δρμον καί τόν πέπλον εχων. έβασίλευε δέ "Αργους
"Αδραστος ό Ταλαοΰ* καί τοΐς τούτου βασιλείοις νύκτωρ προσ­
πελάζει, καί συνάπτει μάχην Τυδει τώ Οίνέως φεύγοντι Κα-
λυδώνα. γενομένης δέ έξαίφνης βοής έπίφανείς "Αδραστος διέ- 59
λυσεν αυτούς, καί μάντεως τίνος ύπομνησθείς λέγοντος αύτώ
κάπρω καί λέοντι συζεΰξαι τάς θυγατέρας, άμφοτέρους εΐλετο
νυμφίους· είχον γάρ έπί τώ ν άσπίδων ò μέν κάπρου προτομήν ό
δέ λέοντος. γα μεΐ δέ Δηιπύλην μέν Τυδεύς Ά ρ γ ε ίη ν δέ Π ολυ­
νείκης, καί αύτους "Αδραστος άμφοτέρους είς τάς πατρίδας ύπέ-
σχετο κατάξειν. καί πρώτον έπί Θήβας έσπευδε στρατεύεσθαι,
καί τούς άριστέας συνήθροιζεν. ι. Άμφιάραος δέ ό Ό ι- 6ο
κλέους, μάντις ών καί προειδώς δτι δεΤπάντας τούς στρατευσαμέ-
νους χωρίς Ά δράστου τελευτήσαι, αυτός τε ώκνει στρατεύεσθαι
καί τούς λοιπούς άπέτρεπε. Πολυνείκης δέ άφικόμενος πρός

142.. καθίζει: χαθίζειν R"


6 , ι. Ετεοκλής: ίτεοκλέα Β έτεοκλ Ο | Πολυνείκης: πολυνείκ Ο ι. πρός: om.
R* 3 άρξαντα Πολυνείκη: άρξαντος Πολυνείχους A 5* Έτεοχλέα άρξαν-
τα: έτεοκλέους άρξαντος A 9'ìo - Καλυ&ωνατ χαλλιδώνα R* 17-8. Ό ι-
κλέους: Ιοχλέους A

141· Εύμενίδων... τέμενος: Sofocle, Oed. Col. 36-43· 117, 136» Pausonia, I 18,7;
cfr. Erodoto, IV 149.1 141-3. ικέτης... υπό Θησέως: Sofocle, Oed. Col. 44-5,
531-8, 631-41; scolio a Od. XI 171 143. άπέθανεν: Sofocle, Oed. Col. 1586-666;
scolio a Od. XI 171; scolio a II. XXIII 6790; cfr. XXIII 679-80; Pausania, 1 18,7,
IX3-4
6, 1-3. Ετεοκλής... άρχειν; Zenobio, I 30; Euripide, Pboen. 69-74, 473-80; Diodo­
ro Siculo, IV 65,1; argomenta a Eschilo, Theb. U-VI; E schilo, Theb. 906-10; cfr. Igi­
no, Fab. 67,8; Mythographt Vaticani 1 149 Kulcsàr 3-4. τινές μέν ούν...
Έτεοκλεί: argumenta a Eschilo, Theb. II-III, VI; Mytbopapbt Vaticani I 149 Kul-
BIBLIOTECA 111, $ -6 2 LI

recinto sacro delle Eumenidi, e qui siede, supplice. Accolto da


Teseo, morì non molto tempo dopo.
6, i. Eteocle e Polinice fanno un accordo per dividersi il regno 57 <
e stabiliscono di governare per un anno ciascuno. Dicono alcuni
che il primo fu Polinice, il quale, dopo un anno, passò il potere a
Eteocle, altri che il primo fu Eteocle il quale poi non volle cedere
il regno. Esiliato da Tebe, Polinice si recò ad Argo, portando con 58
sé la collana e il peplo. Re di Argo era Adrasto, figlio di Talao. <
Durante la notte Polinice si avvicina alla reggia e viene alle mani
con Tideo, il figlio di Eneo, esule da Calidone. A lle grida, che si 59
levarono aU’improvviso, comparve Adrasto che li separò; poi, ri­
cordando che un indovino gli aveva detto di sposare le sue figlie a <
un cinghiale e a un leone, li volle entrambi come generi: sui loro
scudi infatti avevano uno la testa di un cinghiale, Γ altro quella di
un leone. Tideo sposa Deipile, Polinice Argia; all’uno e all’altro
Adrasto promise che li avrebbe ricondotti nelle loro patrie. Per
prima cosa si accingeva a marciare su Tebe e radunava i più valo­
rosi guerrieri. 2. Anfiarao figlio di Oicle, che era indovino e 60
sapeva che tutti i combattenti sarebbero morti alTinfuori di
Adrasto, si opponeva alla spedizione e cercava di distoglierne gli
altri. Polinice allora si recò da Ifi, figlio di Alettore, per sapere

csàr 4-6. τινές 81 πρώτον... την βασιλείαν: Zcnobio, I 3°; arytmentum a


Eschilo, Tbeb, IV 6. φυγαδευθεΐς... "Αργος: arpimentum a Euripide, Pboen.,
Diodoro Siculo, IV 6$,1-2.; Zenobio, I 30; argomenta a Eschilo, Tbeb. ΓΙ-VI; Igino,
Fab 69.1; Mythopapbi Vaticani 1 149 Kulcsàr 7. τόν τι βρμον xal ròv πέπλον:
d r. EUanico, FGrHist 4 F 98; Bibl ΠΙ 4,2 [15] 9*10. Τυδεΐ... Καλυδώνα;
Diodoro Siculo, IV 65,2; Zenobio, I 30; cfr. Bibl. I 8,5 [76] 11-1. μάντεως τί­
νος... τάς θυγατέρας: Zenobio, 1 30; Euripide, Supp. 140, Pboen. 411; Igino, Fab.
69,4, 69Α,ιλ ; scolio a Euripide, Pboen. 409; Eustazio, a II IV 380, p. 485, 1-2;
Stazio, Tbeb. I 390-400 13-4. εΤχον... λέοντος; Zenobio, 1 30; scoto a Euripi­
de, Pboen. 409; Igino, Fab. 69,3, é^A .ia, Eustazio, a li. TV 360, p. 485,1-
3 14-5. γαμεί δέ... hi Πολυνείκης: Diodoro Siculo, IV 65,3; scolio a Euripi­
de, Pboen. 409; Stazio, Tbeb. Il 201-7; Igino, Fab. 69,j , 5, 69A ,30; Eustazio, a //.
IV 380, p. 485,3-4; Ferecide, FGrHist 3 F i2ib; cfr. aum enta a Eschilo, Tbeb. II-
VI; ary im en tu m a Euripide, Pboen.·, Mytboyaphi Vaticani I 149, Il Suppl. V 230
Kulcsàr 15-7. xal αυτούς... συνήθροιζεν: Zenobio, I 30; argomenta a Eschilo,
Tbeb. II-VI 17-20. Άμφιάραος h i... άπέτρεπε: Igino, Fab. 73,1 20-5.
Πολυνείκης h i... στρατεύειν: Diodoro Siculo, IV 65.5
2.12. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

τ Ιφιν τον Ά λέκτο ρ ο ς ήξίου μαθεΐν πώ ς αν Ά μφ ιάραος άναγκα-


σθείη στρατεύεσθαι* ό δε ειπεν εί λάβοι τον δρμον Ε ριφ ύλη.
Άμφιάραος μέν ούν άπεΐπεν Ε ριφ ύλη παρά Πολυνείκους δώρα 6ι
λαμβάνειν, Πολυνείκης δε δους αυτή τον δρμον ήξίου τόν Ά μ -
ι 5 φιάραον πείσαι στρατεύειν. ήν γάρ έπί ταύτη* γενομένης γάρ
Ιαύτής πρός 'Άδραστον, διαλυσάμενος ώμοσε, περί ών <άν>
Ά δρά σ τω διαφέρηται, διακρίνειν Ε ριφ ύλη συγχωρήσαι. δτε ούν 6a
έπί Θήβας έδει στρατεύειν, Ά δραστου μέν παρακαλοΰντος Ά μ -
φιαράου δέ άποτρεποντος, Ε ριφ ύλη τον δρμον λαβοΰσα έπεισεν
3ο αυτόν σύν Ά δ ρ ά σ τω στρατεύειν. Ά μφ ιάραος δέ άνάγκην έχων
στρατεύεσθαι τοΤς παισίν έντολάς έδωκε τελειωθεΓσι τήν τε μη­
τέρα κτείνειν καί έπί Θήβας στρατεύειν. 3. "Αδραστος δέ 63
συναθροίσας <στρατόν) συν ήγεμόσιν έπτά πολεμείν εσπευδε
Θήβας, οι δέ ήγεμόνες ήσαν οιδε* 'Άδραστος Ταλαοΰ, Ά μ φ ιά -
35 ραος ’ Οικλέους, Καπανευς Ίππονόου, Ίππομέδων Ά ριστομά-
χου, οί δέ λέγουσι Ταλαοΰ. οΰτοι μέν έξ "Αργους, Πολυνείκης
<δε> Οίδίποδος έκ Θ ηβώ ν, Τυδευς ΟΙνέως Α ίτω λός, Παρθενο-
παίος Μ ελανίωνος Α ρ κ ά ς, τινές δέ Τυδέα μέν καί Πολυνείκην
ού καταριθμοΰσι, συγκαταλέγουσι δέ τοΐς έπτά Έ τέοκλον
4ο "Ιφιος καί Μ ηκιστέα. 4· παραγενόμενοι δε εις Νεμέαν, ής 64
έβασίλευε Λυκούργος, έζήτουν ύδωρ, καί αύτοϊς ήγήσατο της
έπί κρήνην όδοΰ Ύ ψ ιπύλη, νήπιον παιδα δντα Ό φ έλτην άπολι-
ποΰσα, δν έτρεφεν Ευρυδίκης όντα καί Λυκούργου, αίσθόμεναι 6$

ι ι . λάβοι: λάβω OR* | Εριφύλη: λριφύλου Ο έριφυλης R* 13. Εριφύλη:


Ιριφύλου R* 15· π*ίσαΐ: πίσαι Ra ] ταύτη: τούτης A 17· Άδράστω: Άδρα­
στος A | Εριφύλη: λριφύλην: A 3°· *ύτύν σύν Άδράστω: τον άδραστον OR*
τόν ώ άβραστων PRb τί?ν άδρασον Rc τω άδράστφ C 35 Όικλέους: ίοκλέους
A όοχλέους Ο Oìcìei Μ 4°· νΙφι°ς: ΐφιον A 41. Τφιπύλη: ήτις add. A

15-7. γάρ... συγχωρήσαι: Diodoro Siculo, IV 65,6; Asclepiade di Tragiio,


FGrHtst 11 F 19; cfr. scolio a Pindaro, Nem. 9, 3ob 17-30. òxe ούν... σύν
'Αδράστω στρατεύ{.ιν: Diodoro Siculo, Γν 65,5; Asclcpiade di Tragiio, FGrHist 11
F 19 = Alcmaeonis F 8 (I) Bernabé; Igino, Fab. 73,1; Pausania, V 17,7, IX 41,1; Od.
XI 316-7. XV 147; Sofocle, El. 837-9; Mytbographi Vaticani 1 149 Kulcsàr 30-
BIBLIOTECA III, 6

come si poteva obbligare Anfiarao a prendere parte alla guerra.


Disse Ifi: «Se Erifile accetterà la collana». Anfiarao infatti aveva 61
proibito a Erifile di accettare doni da Polinice, ma Polinice le of- <
fri la collana e le chiese di persuadere Anfiarao a partecipare alla
spedizione. Lei aveva il potere di decidere: infatti, al tempo di t
una contesa tra Adrasto e Anfiarao, quest’ultimo, al momento
della riconciliazione, aveva giurato che sarebbe stata Erifile a de­
cidere su tutte le divergenze fra lui e Adrasto. E dunque, quando 6a
si trattò di marciare su Tebe e Adrasto era favorevole mentre A n ­
fiarao era contrario, Erifile, dopo aver preso la collana, persuase
Anfiarao a combattere al fianco di Adrasto. Allora Anfiarao, co­
stretto alla spedizione, disse ai figli che, quando fossero cresciuti,
dovevano uccidere la madre e marciare su Tebe. 3. Adrasto, 63
raccolta un*(armata) con sette re, si preparava alla guerra contro
Tebe. I re erano questi: Adrasto figlio di Talao, Anfiarao figlio di
Oicle, Capaneo figlio di Ipponoo, Ippomedonte figlio di Aristo-
maco (di Talao, dicono alcuni): questi venivano da Argo; da Tebe
Polinice figlio di Edipo, e poi l’etolico Tideo figlio di Oineo, l’ ar­
cade Partenopeo figlio di Melanione. Alcuni non tengono conto
di Tideo e di Polinice e includono invece fra i sette Eteoclo figlio
di Ifi e Mecisteo. 4. G iunti a Nemea, dove regnava Licurgo, 64
essi cercavano deiracqua. Li guidò alla fonte Ipsipile, che abban- <
donò O felte, il piccolo figlio di Licurgo ed Euridice che lei alleva-

ι. Άμφιάραος S i— μητέρα xttivtiv: Diodoio Siculo, IVr 65,6; Asclepiade di Tragi-


Io, FGrHist i i F 19; Alcmaeonis F 8 (I-II) Bernabé; Igino, Fab. 73,1 31-8.
νΑ8ραστος... Αρκάς: Diodoro Siculo, IV 65,7; 8,85 Eschilo, Theb. 377, 413, 458,
48Θ, 547, 569, 631-1; Sofocle, Oed. Col. 1309-15; Euripide, Pboen. 1106, m i, 1113,
in o , 1113, 1119, 1134, Supp. 861-903; Igino, Fab. 70,ι, 70A; Pausania, II 10,5.
36,8, III 18,11, IV 8,8, IX 5,11, X io ,3 35-6. Ίππομέδων... Ταλαοΰ: Sofocle,
Oed. Col. 1317-8; cfr. Igino, Fab. 70,1 38-40. τινέςδέ... Μηχιντέα: cfr. Euri­
pide, Supp. 857-908, 915-9; Pausania, II 10,5 39. Έτέοχλον: Eschilo, Theb.
458; Sofocle, Oed. Col. 1316; Euripide, Supp. 871-1, 915-9; Pausania, X
10,3 40-8. παραγινόμενοι... θάπτουβιν: scoli a Pindaro, Kem. aryimentum
b-c, 8, 85; Igino, Fab. 74; Bacchilide, Epin. 9, 9-11 Snell-Maehler; Eschilo, TtGF
III, fr. 1499 Radt; Euripide, p. 594 Nauck; Lattanzio, in Stazio, Theb. Ili 711; My-
thograpbì Vaticani I I 164 Kulcsir
L 14 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

γαρ αί Λήμνιαι ύστερον Θόαντα σεσωσμένον έκεΐνον μέν έκτει-


45 ναν, τήν δέ ‘ Ύψίπύλην άπημπόλησαν* διό πραθεΐσα έλάτρευε πα­
ρά Λυκουργω. δεικνυούαης δέ χήν κρήνην, ό παΐς άπολειφθείς
υπό δράκοντος διαφθείρεται. τον μέν ουν δράκοντα έπιφανέντες
οι μετά Ά δράστου κτείνουσι, τόν δε παΐδα θάπτουσιν. Ά μ φ ιά - 66
ραος δέ εϊπεν έκείνοις τό σημεΐον τά μέλλοντα προμαντευεσθαι*
50 τόν δέ παΐδα Ά ρχέμ ορον έκάλεσαν. οι δέ έθεσαν έπ* αύτω τον
των Νεμέων άγώ να, καί ϊππω μέν ένίκησεν Ά δ ρ α σ το ς, σταδίω
δέ Έ τέοκλος, πυγμή Τυδεΰς, ά λματι καί δίσκω Άμφιάραος,
άκοντίίρ Λ α όδοκος, πά λη Π ολυνείκης, τόξω Παρθενο-
παΐος. 5· ώς δέ ήλθον εις τόν Κιθαιρώνα, πέμπουσι Τυδέα 67
55 προεροϋντα Έ τεο κ λεΙ τήν βασιλείαν παραχωρεΐν Πολυνείκει,
καθά συνέθεντο. μή προσέχοντος δέ Έ τεοκλέους, διάπειραν των
Θηβαίων Τυδεύς ποιούμενος, καθ’ ένα προκαλούμενος πάντων
περιεγένετο. οι δέ πεντήκοντα άνδρας όπλίσαντες άπιόντα ένή-
δρευσαν αυτόν* πάντας δέ αύτούς χωρίς Μαίονος άπέκτεινε, κά­
δο πειτα έπί το στρατόπεδον ήλθεν. 6. Ά ρ γ ε ΐο ι δέ καθοπλισθέν- 68
τες προσήεσαν τοΐς τείχεσι, καί πυλών έπτα ούσών 'Άδραστος
μέν παρά τάς Ό μ ο λω ίδ α ς πύλας έστη, Καπανευς δέ παρά τάς
Ό γ υ γ ία ς, Ά μφ ιάραος δέ παρά τάς Προιτίδας, Ίππομέδων δέ
παρά τάς Ό γ κα ΐδ α ς, Πολυνείκης δέ παρά τάς Ύψίστας, Παρ-
65 θενοπαίος <δέ> παρά τάς Ή λέκτρας, Τυδεύς δέ παρά τάς Κρη-
νίδας. καθώπλισε δέ καί Ε τεο κ λ ή ς Θηβαίους, καί καταστήσας 69

45 · άπημπόλησαν: άπεμπόλησαν A | πραθεΐσα: πραφείσα Ρ τραφεΐσα A 49·


σημεΐον: τω add. A ex. δλματι: άρματι Α Ο 59· Μαίονος: μαίωνος
A 60. ήλθεν: ήλθ R ήλθον A 64. Όγκαΐδας: όχνη(δας A 5
0

50. Άρχέμορον έκάλεσαν: scoli a Pindaro, Nem. arytmentuma, c-e, 8,85; Eschilo,
TtGF III, ir. 1493 Radt; Euripide, p. $94 Nauck; Lattanzio, in Stazio, Theb. Ili
717; Mytbogyapbi Vaticani II 164 Kulcsàr; eh. Igino, Pah. 74,1; scoli a Licotrone,
573; Bibl. I 9,14 [704] 50-τ. τόν των Νεμέων άγώνα: scoli a Pindaro, Sem. at-
gumentum a, c-e, 8, 85; Bacchìlide, Epin. 9, 9-11 Snell-Maehler; Euripide, p. 594
Nauck; Igino, Fab. 74,3, 173,6; Servio, a Virgilio, Ed. 6, 68, Ceor. Ili 19; Pausa-
nia, V il i 48,1; Lattanzio, in Stazio, Theb. Ili 711; Siytbograpbi Vaticani 11 164
Kulcsàr 54-9. πέμπουαι... ά«£κτεινε: Π. IV 382.-93, V 8oi-8; Diodoro Siculo,
IV 65,4; cfr. Eustazio, a li. IV 376, p. 486,9-10; scolio a 11. IV 384d 60-1.
BIBLIOTECA ΙΠ, 6 2-^5

va. Quando infatti le donne di Lemno erano venute a sapere che 63


Toante era stato risparmiato, lo uccisero e vendettero Ipsipile;
per questo, venduta come schiava, essa era al servizio di Licurgo.
Mentre lei mostra dov’è la fonte, il bambino, lasciato solo, viene
ucciso da un serpente. Sopraggiungono Adrasto e i suoi compa­
gni, uccidono il serpente e seppelliscono il fanciullo. Anfiarao 66
disse che questo era un segno che preannunciava loro il futuro:
perciò chiamarono il fanciullo col nome di Archemoro. In suo <
onore istituirono i Giochi di Nemea, e Adrasto vinse nella corsa
dei carri, Eteoclo nella corsa a piedi, Tideo nel pugilato, Anfiarao
nel salto e nel lancio col disco, Laodoco nel lancio dei giavellotto,
Polinice nella lotta, Partenopeo nella gara dell’arco. 5. Quan- 67
do arrivarono al Citerone, mandano Tideo ad avvisare Eteocle di
cedere il regno a Polinice, secondo i patti stabiliti. Poiché Eteo­
cle non gli dava ascolto, Tideo volle mettere alla prova i Tebani,
li sfidò a duello uno per uno e li vinse tutti. Allora essi armarono
cinquanta uomini e gli tesero un agguato sulla via del ritorno; lui
li uccise tutti, salvo Meone, e poi tornò all’ accampamento. 6.
G li Argivi in armi avanzarono verso le mura. Le porte erano set- 68
te: Adrasto si schierò davanti alle Omoloidi, Capaneo alle Ogi-
gie, Anfiarao alle Pretidi, Ippomedonte alle Oncaidi, Polinice alle
Ipsiste, Partenopeo alle Elettre, Tideo alle Crenidi. Anche Eteo­
cle fece armare i Tebani e oppose i capi ai capi in numero eguale; 69

Ά ρ γ ύ ό ι 5έ... tolc τβίχεσι: cfr. Euripide, Phoen. 111-3; Sofocle, Ant. 141-1; Diodo-
ro Siculo, IV 65,7; I g Ì D o , Pah. 69,6-7 61-1. Άδραστος... πύλας: cfr. Eschilo,
Tbeb. 570; Euripide, Phoen. 1119-10, 1134-5; Pausarne IX 8,5-7 61-3. Καπα*
νεύς... Ώγυγίας: Eschilo, Theb. 413; cfr. Euripide, Phoen. rBo-i, 1113-4, 1Ι2·9ί Pau­
sarne, IX 8,5.7 63. Άμφιάραος... Προιτίδας: Euripide, Phoen. 173-4, « o j-
11; Eschilo, Theb. 568-70, cfr. 377; cfr. Pausarli», IX 8,4 63-4. 'Iierto-
μέδων... ’ Ογκαΐδας: Eschilo, Tbeb. 486-8; cfr. Euripide, Phoen. 115-6, 1113-4;
Pausarne, V ili 15,4 64. Πολυνείκης... Ύψίατας: Eschilo, Theb. 631-1; cfr.
Euripide, Phoen. 111, 158-60,1113-4: Pausarne, IX 8,5 64-5. ΠαρθενοπαΤος...
Ήλίκτρας: Eschilo, Tbeb. 516-47, cfr. 413; cfr. Euripide, Phoen. 150,1104-6; Pau­
sarne, IX 8,4. 7 65-6. Τυδώ ς... Κρηνίδας: Eschilo, Theb. 377; cfr. Euripide,
Phoen. 133*4,1119-10,1113; Pausarne, DC 8,5 66-7. Ε τεοκλής... Εταξε; Eschi­
lo, Theb. 407-8, 447-50, 473 ’ 4 · S04 " 5 · 5 53- 5* 671-3
X l6 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

ήγεμόνας ίσους ισοις εταξε, καί πώ ς αν περιγένοιντο των πολε­


μίων έμαντεύετο. y ήν δέ παρά Θηβαίοις μάντις Τειρεσίας
Εύήρους καί Χαρικλοΰς νύμφης, από γένους Ούδαίου τοΰ
70 Σπάρτου, γενόμενος τυφλός τάς οράσεις, ου περί της πηρώσεως
καί της μαντικής λέγονται λόγοι διάφοροι, άλλοι μεν γάρ αυτόν ηο
ύπό θεών φασι τυφλωθήναι, δτι τοΐς άνθρώποις α κρύπτειν ήθε-
λον έμήνυε, Φερεκύδης δέ ύπό Ά θ η ν ά ς αυτόν τυφλωθήναι· οΰ-
σαν γάρ τήν Χ αρικλώ προσφιλή τή Ά θ η ν ρ < ...) γυμνήν έπί
75 πάντα ίδεΐν, τήν δέ ταΐς χερσί τούς όφθαλμούς αύτοΰ καταλαβο-
μένην πηρόν ποιήσαι, Χαρικλοΰς δέ δεομένης άποκαταστήσαι
πάλιν τάς όράσεις, μή δυναμένην τοΰτο ποιήσαι, τάς άκοάς δια-
καθάρασαν πάσαν όρνίθων φωνήν ποιήσαι συνειναι, καί σκή-
πτρον αύτώ δωρήσασθαι κράνειον, δ φέρων όμοίο>ς τοΐς βλέπου-
8ο σιν έβάδιζεν. Η σίοδος δέ φησιν δτι θεασάμενος περί Κυλλήνην ηι

δφεις συνουσιάζοντας καί τούτους τρώσας έγένετο έξ άνδρός γυνή,


πάλιν δέ τούς αυτούς όφεις παρατηρήσας συνουσιάζοντας έγένετο
άνήρ. διόπερ "Η ρα καί Ζεύς άμφισβητοΰντες πότερον τάς γυναί­
κας ή τούς άνδρας ήδεσθαι μάλλον έν ταΐς συνουσίαις συμβαίνοι,
85 τούτον άνέκριναν. ό δέ έφη δεκαεννέα μοιρών περί τάς συνουσίας ηι
ούσών τήν μέν έννέα άνδρας ήδεσθαι, τάς δέ δέκα γυναίκας, δθεν
'Ή ρα μέν αυτόν έτύφλωσε, Ζεύς δέ τήν μαντικήν αύτώ έδωκεν.

[τό ύπό Τειρεσίου λεχθέν πρός Δία καί "Ηραν*


οιην μέν μοίραν δέκα μοιρών τέρπεται άνήρ,
9ο τάς δέ δέκ’ έμπίπλησι γυνή τέρπουσα νόημα.]

67. ισοις: om. Β 69. Εύήρους: ιύήρης R | Χαριχλοΰς: χαρικλέους RA 75·


αώτου: αυτής RiCLT 75 '^· *αταλαβο|ΐένην: καταλαμβανομένην R“ 77 '®·
τάς άκοάς διαχαθάρασαν: έξεκάθηρε δέ και τάς αύτου άχοας χαΐ πάσαν Η διακαθά-
ρας Λ πάσαν: άπασαν A | συνιΤναι: συνιέναι E, PRC mg. 7 9 - «ύτφ:
αύτή 0 R‘ | κράνειον: xuàvtov ΕΑ | φέρων: φορών R 8ι. άνδρός: άνδρών
A 85. άνέκριναν: άνέχρινον A 89- μοίραν: μοίρην A 90· νέημα: νοή­
ματα A 71

71. λέγονται... διάφοροι: cfr. Eustezio, a Od. X 4 9 1, p. 1665.40-1666,4; Ferecide,


FGrHist 3 F 91I5; Lattanzio, in Stazio, Theb. li 95 73-80. Φεριχύδης δέ...
BIBLIOTECA Π1, 6 ΙΛ η

poi consultò l’oracolo per sapere come avrebbero potuto vincere i


nemici. 7. V i era, a Tebe, l’indovino Tiresia figlio di Evere e <
della ninfa C arid o , della stirpe di Udeo, uno degli Sparti. Era
cieco: della sua cecità e della sua arte profetica si danno versioni
diverse. Alcuni dicono che fu accecato dagli dei perché rivelava 70
agli uomini cose che essi volevano tenere segrete. Ferecide affer­
ma che fu accecato da Atena; Cariclo era molto cara ad Atena
( ...) (Tiresia) vide la dea completamente nuda ed essa gli mise
le mani sugli occhi e lo rese cieco. Cariclo la supplicò di restituire
la vista a Tiresia, ma la dea non aveva il potere di farlo: allora gli
purificò le orecchie in modo che potesse intendere il linguaggio
degli uccelli e gli fece dono di un bastone di legno di corniolo,
con l’ aiuto del quale poteva camminare come coloro che vedeva­
no. Esiodo invece narra che, nei pressi del monte Cillene, Tiresia 71

vide dei serpenti che si accoppiavano, li ferì e, da uomo, fu muta­


to in donna; poi di nuovo spiò gli stessi serpenti in amore e ridi­
venne uomo. Per questo Era e Zeus, che discutevano se nei rap­
porti amorosi provassero maggior piacere le donne oppure gli uo­
mini, interrogarono lui. Egli disse che, se nell’ amore la somma 73
del godimento era eguale a diciannove parti, nove spettavano al-
l ’uomo, dieci alla donna. Per questo Era lo accecò e Zeus gli fece
dono dell’arte della mantica.

[Questo disse Tiresia a Zeus e a Era:


su dieci parti l’uomo ne gode una sola,
la donna ne gode dieci che le riempiono il cuore.]

έβάδιζιν: Ferecide, FGrHist 3 F 9ia-b; cfr. Callimaco, Pali. ; scolio a Licofrone,


683; Eustazio, a Od. X 491, p. 1665,47-8 80-91. 'Ηαώδος fcé... πολυχρόνιος:
Esiodo, ir. 175 M.-W.; cfr. scoli a Licofrone, 681 ( - Esiodo, fr. 176 M.-'W.), 683;
Igino, Fab. 75; Eustazio, a Od. X 491, p. 1665,41-7; scolio a Od. X 494; Ovidio,
Met III 516-38; Ferecide, FGrHist 3 F 9ib; Flegone, FGrHist 157 F 36 (IV); Anto­
nino Liberale, Met 17,5; Lattanzio, in Stazio, Tkeb. II 95; Mytbographi Vaticani 1
16, I I 106 Kulcsar; Fulgenzio, Mythologiae 11 5
1x8 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

έγένετο δέ καί πολυχρόνιος, οΰτος οϋν Θηβαίοις μαντευομένοις 73


είπε νικήσειν, έάν Μενοικευς ό Κρέοντος "Αρει σφάγιον αυτόν
έπιδώ. τοΰτο άκουσας Μενοικευς ό Κρέοντος έαυτόν πρό των
πυλώ ν έσφαξε. μάχης δέ γενομένης οι Καδμείοι μέχρι των
95 τειχώ ν συνεδιώχθησαν, καί Καπανευς άρπάσας κλίμακα έπί τ&
τείχη δε* αυτής άνήει, καί Ζευς αύτόν κεραυνοί. 8. τούτου δέ 74
γενομένου τροπή τω ν Ά ρ γ ε ίω ν γίνεται, ώς δέ άπώλλυντο π ολ­
λοί, δόξαν έκατέροις τοΐς στρατεύμασιν Ε τε ο κ λ ή ς καί Π ολυ­
νείκης περί της βασιλείας μονομαχοΰσι, καί κτείνουσιν άλλή-
ιοο λους. καρτεράς δέ πάλιν γενομένης μάχης οι Α σ τα κ ο ύ παϊδες
ήρίστευσαν* νΙσμαρος μέν γάρ 'Ιππομέδοντα άπέκτεινε, Λεάδης
δε *£τέοκλον, ’ Αμφίδικος δέ Παρθενοπαΐον. ώς δέ Εύριπίδης
φησί, Παρθενοπαΐον ό Ποσειδώνος παΐς Περικλύμενος άπέκτει- 73
νε. Μελάνιππος δέ ό λοιπός τώ ν ’ Αστακού παίδων είς τήν γα-
ιο5 στέρα Τυδέα τιτρώσκει, ήμιθνητος δέ αύτοΰ κειμένου παρά
Διός αίτησαμένη ’ Αθήνα φάρμακον ήνεγκε, δι* οΰ ποιειν έμελ-
λεν άθάνατον αύτόν. ’ Αμφιάραος δέ αίσθόμενος τοΰτο, μισών
Τυδέα δτι παρά τήν έκείνου γνώμην είς Θήβας έπεισε τούς τ6
Ά ργείο υς στρατεύεσθαι, τήν Μελανίππου κεφαλήν άποτεμών
no έδωκεν αύτώ (τιτρωσκόμενος δέ Τυδευς έκτεινεν αύτόν). ό δέ
διελών τόν έγκέφαλον έξερρόφησεν. ώ ς δέ είδεν *Αθήνα, μυσα-
χθεΐσα τήν εύεργεσίαν έπέσχε τε καί έφθόνησεν. Ά μφ ια ρά ω δέ 77
φεύγοντι παρά ποταμόν Ίσμηνόν, πριν ύπό Περικλυμένου τα
νώτα τρωθή, Ζευς κεραυνόν βαλών τήν γήν διέστησεν. ό δέ συν

9ΐ. μαντιυομένοις: μαντίυόμενος A 97· τροτνή: τρόπαιου A ιοο. Άστα·


acou: άστυι4γου< A ιο ί. Άμφ£δικος: αμφόδιχος R 104, Άστοχου: άστυά-
γους A χιι. ίξιρρόφησιν: έξιρόφη«υ αύτόν A 113. Ίομηνόν: ϊσμην R
ίοαδηνόν OR* Ιωδηνόν Β ίδηνόν C 114 τρωθ$: τρωμ^ R*

91-4· ουτος ούν... ϊσφαξε: Euripide, P h o e n . 903-1018, 1090-103; Pausarne, IX 15,1;


Igino, Pah. 68,4; cfr. Luciano, d e s a lta to n e 43; Giovenale, 14,138-43 95*6.
Kσπάνιος... χιραυνοΤ: Euripide, P h o e n . 1171-86, Supp. 496*99; cfr. Eschilo, T oeb.
413-34, 444-6; Diodoro Siculo, IV 6y 8; scolio a Euripide, P h o e n . 1373; Stazio,
T h eh . X 817-936 98-100. Έτίοχλής... άλλήλους: Euripide, P h o e n . 1359-411;
Eschilo, Theh. 8π-ιο, 8Θ9-90, 9x1-1, 919-31, 961-1, 971*1, 9Θ1; Sofocle, A n t. 143-
BIBLIOTECA Π Ι, 6 ιΐ9

Tiresia ebbe una lunga vita. A i Tebani che lo interrogavano, egli 73

disse che avrebbero riportato vittoria se Meneceo, figlio di


Creonte, si fosse offerto come vittima ad Ares. Udito il responso,
Meneceo figlio di Creonte si uccise davanti alle porte. Scoppiò la
battaglia e i Cadmei furono respinti fin sotto le mura. Capaneo
prese una scala e con essa stava salendo sulle mura, ma Zeus lo <
fulminò. 8. G li Argivi allora si danno alla fuga. Poiché molti 74

uomini erano morti, per decisione di entrambi gli eserciti, Eteo-


cle e Polinice si battono in duello per il regno e si uccidono l ’uno
con l’altro. Si riaccese violenta la battaglia in cui si distinsero i fi­
gli di Astaco: Ismaro uccise Ipporaedonte, Leade Eteoclo, A n o ­
dico Partenopeo. Secondo Euripide invece, Partenopeo fu ucciso 75
da Periclimeno figlio di Poseidone. Melanippo, l’ultimo dei figli
di Astaco, ferisce al ventre Tideo. Mentre Tideo giaceva moren­
te, Atena chiese a Zeus una pozione per renderlo immortale e
gliela portò. M a Anfiarao se ne accorse: egli odiava Tideo perché, 76

contro il suo parere, aveva convinto gli Argivi alla spedizione


contro Tebe; tagliò allora la testa di Melanippo e la diede a Tideo
il quale, benché ferito, era riuscito a uccidere Melanippo. Tideo
divise in due la testa di Melanippo e ne sorbì il cervello. A tale
spettacolo Atena, inorridita, si fermò e non compì il suo gesto.
Anfiarao fuggì lungo il fiume Ismeno e, prima che Periclimeno 77
potesse colpirlo alle spalle, Zeus scagliò la folgore e aprì un ere-

6, 170·!; Diodoro Siculo, IV 65.8; Pausami, V 19,6, IX $,11. 15,1; ar^umenta a


Eschilo, Theb. II-VI; Stazio, Theb. XI 447-579 ιοί. Ίβμαρος... άττέκτεινε:
Stazio, Theb. IX 455-539 101. Άμφίδιχος Si Παρθινοπαΐον: Pausania, IX
i 9,6 101-4. ώ< Sì Εύριχίδης... ànéxxttve: Euripide, Phoett. 1153-61; cfr. Thè-
bau F 6 Beinabé 104-11. Μιλάνιππος δέ... Ιφθύνησιν: Ferecide, FGrHist 3 F
97 ( - scolio a //. V 1x6); Thebais F 9 (I-II * scolio a II. V 1x6; III - scolio a Pindaro,
Sem. io, ixb; IV = scolio a Licofrone, 1066) Bernabé; scolio a Pindaro, Sem. ir,
4)b; cfr. Euripide, fr. 537 Nauck; Pausania, IX ιβ,ι-χ, X 10,3; Bihl. I 8,6
[77] 111-6. Άμφίαράω Sè... έχρύφθη: Pindaro, Sem. 9, 11-7, io, 8-10; scollo
a Pindaro, Sem. 9, S7a-b, io, 14; Euripide, Supp. 915-7; Diodoro Siculo, IV 65,8;
Pausania, 1 34,1, li 13.1, V 17,8, IX 6,3. 19,4, X 10,3; Strabone, IX x,n (C 404):
cfr. Sofocle, El. 837-9; Igino, Fab. 73,3; Cicerone, Div. I 86; Mythojpaphi Vaticani
T149 Kulesàr
1}0 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

ιΐ5 τω κρματι καί τφ ήνιόχω Β άτω νι, ως δέ ενιοι Έ λ ά τω ν ι, έκρύ-


φθη, καί Ζευς άθάνατον αυτόν έποίησεν. "Αδραστον δέ μόνον
ίππος διέσωσεν Ά ρειω ν* τούτον Ικ Ποσειδώνος έγέννησε
Δημήτηρ είκασθεΐσα έρινύι κατά τήν συνουσίαν.
7> ι. Κρέων δε τήν Θηβαίων βασιλείαν παραλαβών τους των η%
Ά ρ γ ε ίω ν νεκρούς έρριψεν άτάφους,, και κηρύξας μηδένα θάπτειν
φύλακας κατέστησεν. Α ν τιγ ό ν η δέ, μία των Οίδίποδος θυγα­
τέρων, κρυφά το Πολυνείκους σώμα κλέφασα έθαψε, καί
5 φωραθεΐσα ύπό Κρέοντος αύτοΰ τω τάφω ζώσα ένεκρύφθη.
"Αδραστος δέ είς 'Αθήνας άφικόμενος έπί τόν έλέου βωμόν κα- 79
τέφυγε, και ικετηρίαν θείς ήξίου θάπτειν τους νεκρούς, οΐ δέ
'Αθηναίοι μετά Θησέως στρατεύσαντες αίροΰσι Θήβας καί τούς
νεκρούς τοίς οίκείοις διδόασι θάψαι. τής Καπανέως δέ καιομένης
ίο πυράς, Εύάδνη, ή Καποινέως μέν γυνή θυγάτηρ δέ "Ιφιος, έαυ-
τήν έμβαλοΰσα συγκατεκαίετο. ι . μετά δέ έτη δέκα οί των So
άπολομένων παιδες, κληθέντες έπίγονοι, στρατεύειν έπί Θήβας
προηροΰντο, τόν τω ν πατέρων θάνατον τιμωρήσασθαι βουλόμε-
νοι. καί μαντευομένοις αύτοις ό θεός έθέσπισε νίκην Ά λ κ μ α ίω -
ΐ5 νος ήγουμένου. ό μέν ούν ’ Α λκμα ίω ν ήγεΤσθαι της στρατείας ού 8ι
βουλόμενος πριν τίσασθαι τήν μητέρα, δμως στρατεύεται- λα-

ιΐ5 . Έ λάτωνι: έλάττων R έλάττωνι R® έλάττωνον Ο Β έλάττω C τι6. έποίη-


σιν: έποΡ Ρ έποίη OR* έποίει A 117· Ά ρείω ν: άρίων A 118. έρινύι: έρίν-
νυι RR“
7, 5' ®ύτοΟ: αυτήν A 1 ζώσα; ζώσαν A | ένικρύφδτι: ένικρυφα OR“B ένεχρύψαπο Rc
(mg.), C 10. Εύάδνη: ιύοαάνη A 11. έμβαλοΰοα: βαλοΰσα A 11. άκο-
λομένων: άπολλομένων RRaC άιοολλυμένων Β 15-4. βουλόμενοί: βουλόμενος
Ο 14-5- Άλκμαίωνος ήγουμένου: άλκμαίων ήγουμενος A

116. Ζ ευς... έποίησεν: scolio a Pindaro, N em . io, 14; Cicerone, D iv . I 88; Pausania,
V i l i 1,4; Stazio, T b e b . VII 789-813 116-7. “Αδραστον δ έ ... Ά ρείω ν: T beba is
F 8 (I, cfr. II) Bernobé; Ellanico, F G r H is t 4 F 100; Ar(i)eto, F G r H is t 316 F 5; Pau-
sania, V i l i 15 ,7 ( = T b e b a is F 7 Bernabò); cfr. IL XXIII 346*7; Filocoro, F G r H is t
318 F 113; Diodoro Siculo, IV 65,9; cir. Zenobio, I 30 117-8. i x Ποσειδώ-
νος... έρινυι: Pausania, V i l i 15,4-10; T b e b a is F 8 Bernabé; IL XXIII 347
7, i - ι. Κρέων 8 έ... άτάφους: Sofocle, A n t, n - i , 16-36, 198-106; Eschilo, Th eb.
1013-15, 1053; Euripide, P b o en . 1645, 1656; Pausania, I 39,1; Igino, Fab. 71,1; Ze-
BIBLIOTECA m , 6 -J

paccio nella terra. Anfiarao fu inghiottito, col suo carro e l’auriga


Batone (o Elatone, secondo alcuni): Zeus lo rese immortale. Solo <
Adrasto fu salvato dal suo cavallo Areio, che Demetra generò da
Poseidone a cui si era unita in sembianza di Erinni.
7, i. A Tebe salì al potere Creonte, il quale fece gettare i corpi 78 <
degli Argivi fuori dalla città privi di sepoltura e diede ordine che
nessuno li seppellisse e mise degli uomini a fare la guardia. M a
Antigone, una delle figlie di Edipo, di nascosto sottrasse il corpo
di Polinice e lo seppellì. Fu scoperta, e Creonte la fece seppellire
viva. Adrasto, giunto ad Atene, si rifugiò presso l’ altare della pie- 79
tà e, dopo avervi deposto il ramo dei supplici, chiedeva di poter
seppellire i morti. G li Ateniesi si armano sotto la guida di Tideo,
conquistano Tebe e consegnano i cadaveri ai parenti perché li
seppelliscano. Mentre la pira di Capaneo bruciava, sua moglie <
Evadne, figlia di Ifi, si gettò tra le fiamme e fu arsa insieme con
lui. 2.. Dieci anni dopo, i figli di coloro che erano morti, detti 80
gli Epigoni, decìsero di marciare su Tebe per vendicare la morte
dei padri. Quando consultarono l’oracolo, il dio predisse loro la
vittoria se Alcmeone fosse stato il loro duce. Alcmeone non vole- 81
va mettersi a capo della spedizione prima di aver punito sua ma-

nobio, 1 30; cfr. Diodoro Siculo, IV 65,9 3-4. Αντιγόνη δέ... ίθαφε: Sofocle,
Ant. 71-1, 145-7, 4011 696-8; Eschiio, Tbeb, 1016-40, 1051, 1063-5; Igino, Fab.
71,1; cfr. Euripide, Phoen. 1657-8; Euripide, pp. 404-6, ir. 171 Nauck 5.
φωραθεΐσα... Ινεκρύφθη: Sofocle, Ant. 364-5, 395-6, 404-5, 407-35, 441-98, 576-8,
631-3, 655-8, 751, 760-1, 769, 773-80, 806-11, 885-8, 891-918; Eschiio, Tbeb.
1066-71; cfr. Igino, Pah. 71,1-3 6-7. Άδραστος 8έ... τούς νεκρούς: Euripide,
Supp. 8-40, 41-86, 100-5, ” 3-4» i i o - i o , 168-75, 171-8*; Pausania, I 39,1; cfr. Dio­
doro Siculo, IV 65,9 7-9. ol δε Αθηναίοι... θαφαι: Euripide, Supp. 346-8,
355-8, 383-941 514-63. 571-1. 584-90, 713-5. 754-66. 857-954; Pausania, I 39,1;
Diodoro Siculo, IV 65,9; Plutarco, Thes. 19,4; Zenobio, I 30; cfr. Filocoro,
PGrHist 318 F in ; Isocrate, 4, 54*8; 11, 168-74; Lisia, Ep. 7-io ; Stazio, Tbeb. XII
464-7 10-1. Εύάδνη... συγκατεκαίετο: Euripide, Supp. 980-9, 1001-8,1011-71;
Zenobio, I 30; Stazio, Tbeb. X ll 800-1; Lattanzio, in Stazio, Tbeb. XII 801; Ovi-
dio, ex Ponto III i.m - i 11-4. όπίγονοι... βουλόμενοι: Zenobio, I 30; Diodoro
Siculo, IV 66,1; Pausania, IX 9,4-5. 19,1, X 10,4. 15,7 14-5. μαντευομένοις...
ήγουμίνου: Diodoro Siculo, IV 66,1 15-8. Ά λκμαίω ν... στρατεύεσθαι: Diodo­
ro Siculo, IV 66,1-3; Alcmaeonis F 9 (I) Bernabò; Eforo, FGrHist 70 Fii3fl-b
1JZ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

βοΰσα γάρ Ε ριφ ύ λη παρά θερσάνδρου τού Πολυνείκους τον πέ­


πλον συνέπεισε καί τούς παΐδας στρατεύεσθαι. οί δε ήγεμόνα
’ Αλκμαίω να έλόμενοι Θήβας έπολέμουν. ήσαν δε οί στρατευό- 8a
μενοι οϊδε· ’ Α λκμα ίω ν καί ’ Αμφίλοχος ’ Αμφιαράου, Αίγιαλεύς
Ά δράστου, Διομήδης Τυδέω ς, Πρόμαχος Παρθενοπαίου, Σθέ-
νελος Καπανέως, Θέρσανδρος Πολυνείκους, Εύρύαλος Μηκι-
στέως. 3- oi'zoi πρώτον μέν πορθοΰσι τας πέριξ κώμας, Επει- 83
τα των Θ ηβαίω ν έπελθόντων Λαοδάμαντος τοΰ Έ τεοκλέους
ήγουμένου γενναίως μάχονται, καί Λαοδάμας μεν Αίγιαλέα
κτείνει, Λαοδάμαντα δέ ’ Α λκμα ίω ν, καί μετά τόν τούτου θάνα­
τον Θηβαίοι συμφεύγουσιν εις τα τείχη. Τειρεσίου δέ είπόντος 84
αύτοϊς πρός μέν Ά ργείους κήρυκα περί διαλύσεως άποστέλλειν,
αυτούς δέ φεύγειν, προς μεν τούς πολεμίους κήρυκα πέμπουσιν,
αύτοί δέ άναβιβάσαντες Ιπί τας άπήνας τέκνα καί γυναίκας έκ
της πόλεως εφευγον. νύκτωρ δέ έπί την λεγομένην Τιλφοΰσσαν
κρήνην παραγενομένων αυτών, Τειρεσίας άπό ταύτης πιών αύ-
τοϋ τον βίον κατέστρεψε. Θ ηβαίοι δέ έπί πολύ διελθόντες, πόλιν 8j
Έ στιαιαν κτίσαντες κατωκησαν. μ- ’ ΑργεΤοι δέ ύστερον τόν
δρασμον τώ ν Θ ηβαίω ν μαθόντες είσίασιν εις τήν πόλιν, καί
συναθροίζουσι τήν λείαν, καί καθαιροΰσι τα τείχη, τής δέ λείας
μέρος είς Δελφούς πέμπουσιν Ά π ό λ λ ω ν ι καί τήν Τειρεσίου θυ­
γατέρα Μαντώ* ηυξαντο γάρ αύτώ Θήβας έλόντες τό κάλλιστον
τών λαφύρων άναθήσειν. 3· μ&τά δέ τήν ©ηβών αλωσιν αί- 86
σθόμενος Ά λ κ μ α ίω ν καί έπ* αύτώ δώρα είληφυΐαν Έριφύλην
τήν μητέρα μάλλον ήγανάκτησε, καί χρήσαντος 'Α πόλλω νος

17. τόν: xoti τόν BC ΐαως τόν τε όρμον V (man. 1 mg.) i l . Εύρύαλος: ιύρύπυ-
λος A ι 6 . Λαοδάμαντα: λαοδάμαντος Ο )ΐ. Τιλφοΰοσαν: τραφουσίαν
A yi. πιών: τ(ων R“ ^9· θηβων: Θηβαίων A 40 Άλκμαίων: άλ·
καίων RR,tc άλχιμαίων Ρ <μ· ήτ«νάκτηοε; ήγανάκτηοα RO

ΐ 9“ι 3· «τραχευόμενοι... Εύρύαλος Μηκιοτίως: scolio a //. IV 406ε; Igino, Fab.


71,1, 71A; Èustazio, a //. IV 407, p. 480, 37-40; Pausarne, II 10,5, IX 8,4, X
10,4 l 5*6· Λαοδάμας... xteivei: Élianico, FGrHist 4 F 100; Pausama, IX
BIBLIOTECA C I, 7 2-33

dre, tuttavia parte ugualmente. E nfile infatti, dopo aver accetta­


to il peplo da Tersandro figlio di Polinice, aveva convinto anche Ì
suoi figli a prendere parte alla spedizione. G li Epigoni, scelto co­
me capo Alcmeone, mossero contro Tebe. I combattenti erano: Sa
Alcmeone e Anfiloco, figli di Anfiarao; Egialeo figlio di Adrasto;
Diomede figlio di Tideo; Promaco figlio di Partenopeo; Stenelo
figlio di Capaneo; Tersandro figlio di Polinice; Eurialo figlio di
Mecisteo. 3. Devastano dapprima i villaggi intorno a Tebe, poi 83
si battono valorosamente con i Tebani sotto la guida di Laoda-
mante figlio di Eteocle. Laodamante uccide Egialeo, ma Alcmeo­
ne uccide Laodamante e, dopo la sua morte, i Tebani si rifugiano
dentro le mura. Tiresia consiglia loro di inviare agli Argivi un 84
araldo per stabilire una tregua e di darsi, nel frattempo, alla fuga:
mandano dunque ai nemici un araldo ed essi, fatti salire sui carri
i figli e le mogli, fuggono dalla città. A notte arrivano alla sorgen­
te chiamata Tilfussa, e qui Tiresia, dopo averne bevuto l’ acqua,
giunse alla fine della sua vita. Dopo un lungo cammino i Tebani 83
fondarono la città di Estiea e vi si stabilirono. 4. Venuti a sa­
pere, in ritardo, della fuga dei Tebani, gli A rgivi entrano nella
città, ammassano il bottino, e distruggono le mura. Una parte del
bottino la mandano ad Apollo, a D elfi, e, insieme, inviano anche
Manto, la figlia di Tiresia: avevano fatto voto infatti di dedicare
al dio, se avessero preso Tebe, la parte più bella del bottino. 5.
Dopo la presa di Tebe Alcmeone, venuto a sapere che sua madre 86
Erifile aveva accettato doni anche per persuaderlo, si adirò ancor

5.13 16. Λαοάάμανται Sì Άλχμαίων: scolio a //. IV 4062; cfr. Pausatila, IX


3.13 17*31. Ttipwioo Bè·.., ϊφβυγον: Zenobio, I 30; cfr. Erodoto, V 61,i; Pau­
sarne, IX 8,6. 9,5 31-3. Τιιρασίας... χβτίατριφι: Diodoro Siculo, IV 67,1;
Pausarne, IX 18,4. 33,1; cfr. Strabone, IX 1,17 (C 411) 34-9. Ά ργίίοι Bì...
άνα&ήαιιν: Epigoni F 3 Bernabé; Zenobio, I 30 40-4. ’Αλχμα(ων... μιμ7]νώς:
Igino, Fab. 73,3; Plutarco, Q uom odo adttlescem poetai audire deheùt \ 5 d-e; Asole»
piade di Tragilo, F G rH ist 11 F 19; A lcm aeonis F 9 (II) Bernabé; Tucidide, Π 101,5;
Pausarne, V ili 14,8, cfr. I 34,3; Ovidio, Met. EX 407-10; cfr, Euripide, pp. 379-80
Nauck; Eustazio, a O d. X I 315, p. 1689,10
5-54 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

αύτώ τήν μητέρα άπέκτεινεν. ενιοι μεν λέγουσι συν Ά μ φ ιλ ό χ ω


τώ άδελφφ κτεΐναι τήν Έ ριφύλην, ενιοι δέ ότι μόνος. Ά λ - 87
χμαίωνα δέ μετήλθεν έρινύς τοΰ μητρώου φόνου, καί μεμηνώς
45 πρώτον μέν εις Α ρκα δία ν πρός Ό ικ λ έ α παραγίνεται, έκειθεν δέ
είς 'Κοφϊδα πρός Φ ηγέα. καθαρθείς δέ ύπ’ αύτοΰ Άρσινόην γα-
μεΐ τήν τούτου θυγατέρα, καϊ τον τε όρμον καί τόν πέπλον έδω-
κε ταύτη. γενομένης δέ ύστερον τής γης δι’ αυτόν άφόρου, χρή- 88
σαντος αύτώ τοΰ θεοΰ πρός Α χ ε λ ώ ο ν άπιέναι καί παρ’ έκείνου
50 πάλιν t διαλαμβάνειν, το μέν πρώτον πρός Οίνέα παραγίνεται
εις Καλυδώνα καί ξενίζεται παρ’ αύτοΰ, έπειτα άφΐκόμενος είς
θεσπρωτους της χώρας Απελαύνεται, τελευταΐον δέ έπί τάς
Ά χ ε λ φ ο υ πηγας παραγενόμενος καθαίρεταί τε ύπ’ αύτοΰ καί
τήν έκείνου θυγατέρα Καλλιρρόην λαμβάνει, καί δν Α χ ε λ ώ ο ς
55 προσέχωσε τόπον κτίσας κατφκησε. Καλλιρρόης δέ ύστερον τόν 89
τε όρμον καί τόν πέπλον έπιθυμούσης λαβεϊν, καί λεγούσης ού
συνοικήσειν αύτώ εί μή λάβοι ταΰτα, παραγενόμενος είς Τ ω φ ΐ-
δα Ά λ κ μ α ίω ν Φ η γεΐ λέγει τεθεσπίσθαι της μανίας άπαλλαγήν
έαυτώ, τόν όρμον όταν είς Δελφούς κομίσας Αναθή καί τόν πέ-
6ο πλον. ό δέ πιστεύσας δίδωσι· μηνύσαντος δέ θεράποντος ότι 90
Καλλιρρόη ταΰτα λαβών έκόμιζεν, ένεδρευθείς ύπό τών Φηγέως
παίδων έπιτάξαντος τοΰ Φ ηγέω ς Αναιρείται. Ά ρσινόην δέ μεμ-
φομένην οί τοΰ Φ ηγέω ς παΤδες έμβιβάσαντες είς λάρνακα κομί-
ζουσιν είς Τεγέαν καί διδόασι δούλην Ά γα π ή νορι, καταψευσά-
«5 μενοι αυτής τόν Ά λκ μ α ίω νο ς φόνον. 6. Καλλιρρόη δέ τήν 91
Ά λκ μ α ίω νο ς Απώλειαν μαθοΰσα, πλησιάζοντος αυτή τοΰ Διός,
αίτεΐται τούς γεγεννημένους παΤδας έξ Ά λκ μ α ίω νο ς αυτή γενέ-

4ΐ. μέν: μέν μάλλον Λ | λέγουσι συν: λέγουσιν R* 45 · Όικλέα: ίοχλία


A t 46. Ψωφΐδα: ψωφΐδα A | αυτού: αύτω A αύτ R 49 - «ύτψ: αυτού A αύτ
RReb I ixttvog: έχεΐνον A 51. αύτοΰ: αώτων Λ αύτ R 5ι " 3· ‘Αχελώου:
τάς τοΰ ’Αχβλώου R 53- αύτοΰ: αυτών A αύΐ R 54- Καλλιρρόην: χαλλι*
ρόην A 55· Καλλιρρόης: χαλλιρόης A 57· ταΰτα: διό add. A | παραγινό-
μτνος: παραγινομένου A 57“^· Ψωφΐδα: ψωφΐδα A 59 - έαυτώ: έαυτοΰ A
έαυτ R 6 ι. Καλλιρρόη: χαλλιρόη A 6 ι. ηαίδων... Φηγέως: om.
BIBLIOTECA III, 7 2-35

di più e, obbedendo a un oracolo di Apollo» la uccise. Alcuni d i­


cono che la uccise insieme a suo fratello Anfiloco, altri che lo fece
da solo. Perseguitato dairErinni della madre uccisa» Alcmeone 87 <
impazzisce» e dapprima si reca da Oicle in Arcadia» di qui va da
Fegeo a Psofide. Purificato da lui, ne sposa la figlia, Arsinoe, e a
lei donò la collana e il peplo. Più tardi la terra divenne sterile per 88
causa sua e il dio gli ordinò di andare da Acheloo e di ricevere da
lui t (una nuova purificazione e una terra che non esisteva ancora
sotto il sole). Dapprima egli si reca a Calidone, da Oineo, e viene
da lui ospitato, poi giunge fra i Tesproti, ma viene cacciato dal
paese. Alla fine arriva alle fonti di Acheloo, viene purificato da
lui, ne sposa la figlia, Calliroe, fonda una città nel luogo formato
dai depositi alluvionali del fiume e vi si stabilisce. In seguito C ai· 89
liroe, che desiderava possedere la collana e il peplo, disse che lo
avrebbe abbandonato se non li avesse avuti. Alcmeone allora si <
reca a Psofide e dice a Fegeo che un oracolo gli ha predetto la
guarigione dalla follia se porterà a Delfi e consacrerà ad Apollo la
collana e il peplo. Fegeo gli crede e glieli dà. M a un servo rivela 90
che Alcmeone li ha presi per portarli a Calliroe e allora i figli di
Fegeo, per ordine del padre, gli tendono un agguato e Alcmeone
viene ucciso. A i rimproveri di Arsinoe, i figli di Fegeo la rinchiu­
dono in una cassa, la portano a Tegea e la danno come schiava ad
Agapenore, accusandola falsamente dell'omicidio di Alcmeo­
ne. 6. Venuta a sapere della morte di Alcmeone, Calliroe, che 91
aveva rapporti intimi con Zeus, chiede al dio di fare in modo che
i figli nati a lei da Alcmeone diventino grandi per vendicare Tuc-

R* 64. Τεγέαν: τέγεαν A J δώόασι δουλην: διδόααιν A 65. αυτής τόν


Άλκμαίωνος: τόν Άλκμαίωνος αυτής A | Καλλιρρόη: καλλιρόη A

4^-8. πρώτον μέν... β ω κ ε ταύτη: Pausarne, V ili 14,8; cfr. Euripide, fr. 65
Nauck 48-55. γενομένης... κατώκηοε: Pausarne, V ili 14,9; Tucidide, LI
io2.,5'6 $5-60. Καλλιρρόης δέ... τύν πέπλον: cfr. Pausatila, V ili 14,9-10;
Ovidio, Mei. IX 411; Eforo, F G rH ist 70 F 96 60*5. μηνύσαντος... φόνον: Pau­
sarne, V ili 14,7. 10; Ovidio, M ei. IX 411 65-9 Καλλιρρόη 8 i... ίςήεσαν:
Ovidio, M ei. IX 413-7
2-36 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

σθαι τελείους, Iva τόν τοϋ πατρός τίσωνται φόνον, γενόμενοι δε


έξαίφνης οι παίδες τέλειοι έπί τήν έκδικίαν του πατρός έξήεσαν.
70 κατά τόν αυτόν δέ καιρόν οι τε Φ ηγέω ς παΐδες Πρόνοος και 9*
Ά γ ή ν ω ρ , εις Δελφούς κομίζοντες άναθεΐναι τόν δρμον καί τόν
πέπλον, καταλόουσι προς Ά γα π ή νο ρ α , καί οί του Ά λκ μ α ίω νο ς
παΐδες Ά μφότερός τε καί Ά κ α ρ ν ά ν καί άνελόντες τους τοΰ πα ­
τρός φονέας, παραγενόμενοί τε εις ΨωφΤδα καί παρελθόντες εις
75 τα βασίλεια τόν τε Φ ηγέα καί τήν γυναίκα αύτοΰ κτείνουσι.
διωχθέντες δέ άχρι Τεγέας έπιβοηθησάντων Τεγεατώ ν καί 93
τινων Ά ρ γ ε ίω ν έσώθησαν, εις φυγήν των Ψ ωφιδίων τρα-
πέντων. γ. δηλώσαντες δέ τή μητρί ταϋτα, τόν τε δρμον καί
τόν πέπλον έλθόντες είς Δελφούς άνέθεντο κατά πρόσταξιν
8ο Α χ ε λ ώ ο υ , πορευθέντες δέ είς τήν "Ήπειρον συναθροίζουσιν
οίκήτορας καί κτίζουσιν Α καρνανίαν. Ευριπίδης δέ φησιν Ά λ - 94
κμαίωνα κατά τόν τής μανίας χρόνον έκ Μαντοΰς Τειρεσίου παΐ-
δας δύο γεννήσαι, Ά μ φ ίλ ο χ ο ν καί θυγατέρα Τισιφόνην, κομί-
σαντα δέ είς Κόρινθον τά βρέφη δούναι τρέφειν Κορινθίων βασι-
85 λεΐ Κρέοντι, καί τήν μέν Τισιφόνην διενεγκοΰσαν εύμορφία ύπό
της Κρέοντος γυναικός άπεμποληθήναι, δεδοικυίας μή Κρέων
αύτήν γαμετήν ποιήσηται. τόν δέ Ά λκ μ α ίω ν α άγοράσαντα ταύ- 95
την έχειν ούκ είδότα τήν έαυτοΰ θυγατέρα θεράπαιναν, παραγε-
νόμενον δέ είς Κόρινθον έπί τήν των τέκνων άπαίτησιν καί τόν
9ο υιόν κομίσασθαι. καί Ά μ φ ίλ ο χ ο ς κατά χρησμούς Α π ό λ λ ω ν ο ς
Ά μ φ ιλοχικόν "Α ργος ωκισεν.
8, ι. Έ πανάγω μεν δέ νυν πάλιν έπί τόν Πελασγόν, δν 9*
Ά κουσίλαος μέν Διός λέγει καί Νιόβης, καθάπερ ύπέθεμεν,
Η σίοδος δέ αύτόχθονα. τούτου καί της *Ωκεανου θυγατρός Με-
λιβοίας, ή καθάπερ άλλοι λέγουσι νύμφης Κ υλλήνης, παΐς Λυ-

74· ΤωφΤδα: φωσ(&α A 63-4· χομίσαντα: κομιοάντων PC 86. άπεμπολη·


$ήναι: άπιμπολυ&ήναι R άπεμπωληθήναι A 89· τήν: om. Ο 91- ωχισιν:
φκησιν A
8 ,1 . Έπανάγωμεν: έπανάγων A 4· Κυλλήνης: χυλήνης A

70*5. οι te Φηγέως... χτιίνουσι: Pausania, V ili 14.10, IX 41»^» c£r. VI


17,6 78-9· δηλώοαντίς Βέ... άνέθεντο: Eforo, FG rH isl 70 Έ 96; cfr. Filarco,
BIBLIOTECA ΠΙ, ? -8 *37

cisionc del padre. Diventati subito adulti, i figli di Alcmeone par­


tirono per andare a vendicare il padre. E dunque, nel medesimo 92
tempo, si ritrovano da Agapenore i figli di Alcmeone, Anfotero e
Acarnano, e i figli di Fegeo, Prono e Agenore, che portavano a
D elfi la collana e il peplo per consacrarli ad Apollo. I figli di A lc ­
meone uccidono gli assassini del padre, poi vanno a Psofide, en­
trano nella reggia e uccidono Fegeo e sua moglie. Inseguiti fino a 93
Tegea, furono salvati dalTintervento degli abitanti di Tegea e di
alcuni Argivi che fecero fuggire gli abitanti di Psofide. 7. R i­
velarono tutto ciò alla madre e andarono a D elfi dove consacraro­
no la collana e il peplo secondo l ’ordine di Acheloo. Si recano
quindi in Epiro, radunano dei coloni e fondano Acarnania. D ice 94
Euripide che Alcmeone, durante il tempo della sua follia, ebbe
due figli da M anto figlia di Tiresia, un maschio, Anfiloco, e una
femmina, Tisifone: li portò a Corinto ancora bambini e li diede a
Creonte re di Corinto perché li allevasse; Tisifone, che era bellis­
sima, fu venduta dalla moglie di Creonte, la quale temeva che
Creonte volesse farla sua sposa. La comperò Alcmeone che non la 95
riconobbe e fece di lei una sua serva; poi andò a Corinto alla ri­
cerca dei figli e ritrovò anche il maschio. Quanto ad Anfiloco,
obbedendo a un oracolo di Apollo, fondò Argo di Anfilochia.
8, 1. Torniamo ora di nuovo a Pelasgo, che secondo Acusilao 96 <
era figlio di Zeus e di Niobe, come ho già detto, secondo Esiodo
invece era un autoctono. D a lui e da Melibea figlia di Oceano (o,
secondo altri, dalla ninfa Cillene) nacque un figlio, Licaone, che

FGrHist 81 F 70; Pausania, II 1,8 79-80. χοττά πρόσεαζιν 'Αχελώου: cfr. Bibl.
Ili 7,5 [89] 80-1. πορευθέντες... Ακαρνανίαν: Tucidide, II 101,6; Eforo,
FGrHist 70 F 1133; Pausania, V ili 14,9; Strabone, X 3,6 (C 465) 81-90. Εύρι-
«ίδης... χομίσασ6αι: Euripide, p. 380 Nauck 90-1. ’Αμφίλοχος... φκιαεν:
scolio a Lìcofrone, 980; Eforo, FGrHist 70 F ii3a-b; cfr. Tucidide, II 68,3
8, 1. Έΐτανάγωμεν... ini τόν Πελασγόν: cfr. Bibl. II 7,1 [1] ι·ι. 8v Άχουσί-
λαός... Νιόβης: Acusilao, FGrHist 1 F i5b; cfr. ad loc. Bibl. II 1,1 [1] 3.
Ησίοδος δ 4 αύτόχθονα: Esiodo, fr. 160 M.-W.; cfr. ad loc. Bibl. II 1,1 [1] 3-3.
Μελιβοίας... ίγένετο: scolio a Licofrone, 481 4. χαθάχερ... Κυλλήνης: Fere-
cide, FGrHist 3 F 156; scolio a Euripide, Or. 1646; scolio a Licofrone, 481
Ζ )8 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

5 κάων έγένετο, δς βασιλεύων Α ρ κ ά δ ω ν έκ πολλώ ν γυναικών


πεντήκοντα παΐδας έγέννησε* Μ ελαινέα θεσπρω τόν "Ε λικα
Νύκτιμον Πευκέτιον, Καύκωνα Μηκιστέα Ό π λ έ α Μακαρέα 97
Μάκεδνον, "Ορρόν Π όλιχον Ά κ ό ντη ν Εύαίμονα Ά γκ ύορ α ,
Ά ρχεβ ά τη ν Καρτέρωνα Α ίγαίω να Π άλλαντα Ευμονα, Κάνη-
ιο θον Πρόθοον Λίνον Κορέθοντα Μ αίναλον, Τηλεβόαν Φύσιον
Φάσσον Φθΐον Λύκον, 'Αλίφηρον Γενέτορα Βουκολίωνα Σ ω -
κλέα Φινέα, Εύμήτην Ά ρ π α λέα Πορθέα Π λάτωνα Λΐμονα, Κύ-
ναιθον Λέοντα 'Αρπάλυκον Ή ραιέα Τιτάναν, Μαντινέα Κλείτο-
ρα Στύμφαλον Ό ρχομενόν ( . . . ) οΰτοι πάντας άνθρώπους ύπερ- 9*
ΐ5 έβαλλον ύπερηφανίφ καί άσεβείςι. Ζευς δέ αυτών βουλόμενος τήν
ασέβειαν πειράσαι είκασθείς άνδρι χερνήτη παραγίνεται, οι
δέ αυτόν έπί ξένια καλέσαντες, σφάξαντες ένα τω ν έπιχωρίων
παϊδα, τοϊς ίεροΤς τα τούτου σπλάγχνα συναναμίξαντες παρέθε­
σαν, συμβουλεύσαντος τοϋ πρεσβυτέρου άδελφοΟ Μαινάλου.
ίο Ζευς δέ (μυσαχθείς) τήν μέν τράπεζαν άνέτρεψεν, ένθα νυν Τρα- 99
πεζούς καλείται ό τόπος, Λυκάονα δέ καί τούς τούτου παΐδας έκε-
ραύνωσε, χω ρίς του νεωτάτου Ν υκτίμου· φθάσασα γάρ ή Γ ή καί
της δεξιάς του Διάς έφαψαμένη τήν όργήν κατέπαυσε. ι.
Νυκτίμου δέ τήν βασιλείαν παραλαβόντος ό έπί Δευκαλίωνος
ΐ5 κατακλυσμός έγένετο. τούτον ϊνιοι δια τήν τω ν Λυκάονος
παίδων δυσσέβειαν είπον γεγενήσθαι. Εύμηλος δέ καί τινες έτε- ιοο

6 . Μίλαινέα: μαίλανον Ο μάλλανον R* μαίλαννον Β μαίλαυνον C Maenalum


Μ 8 . “Ορρόν: Orrbum Μ "Ορον Ο | Άγκύορα: Ancyopa ve! Ancyona
Μ 8 -9 · Άγκύορα... Εμμονα: om. R1* 9· Πάλλαντα: Palianta Μ κάλαν­
τα Α Ο ιι. Φθΐον: φθίον A | Λύκον: Lycum Μ Λύχιον Ο ι j. Ήραιέα: ήρ-
ρέα A I Μαντινέα: μαντίνοον A 14. Όρχομενύν: post Όρχομινόν lac. stat.
Wagner 14-5· ύπερέβαλλον: erant Μ ύπερέβαλον Α Ο ιγ. ξένια: ξενίςι
A 11. φθάαασα: Ε άνααχοΰοα A 15. έφαψαμένη: έψαμένη R* 16-7.
έτεροι: άλλοι R1

6-14. πεντήκοντα... Όρχομενόν: scolio a Licofrone, 481; Pausania, V ili 3,1-5; cfr.
Esiodo, fr. 161-1 M.-W.; Nicola Damasceno, FGrHist 90 F 38; Ferecide, FGrHist 3
F 156; Dionigi di Alicarnasso, I 11,3 6. Μελαινέα: Pausania, V ili 3,3.
16,8 io. Κορέθοντα: cfr. Pausania, V ili 3,1 11. Λύκον: scolio a Licofro*
BIBLIOTECA III, 8 ^ 9

fu re degli Arcadi e che, da numerose mogli, generò cinquanta fi­


gli: Melaineo, Tesprote, Elice, Nittimo, Peucezio, Caucone, Me- 97
cisteo, Opleo, Macareo, Macedno, O rro, Polico, Aconte, Evemo-
ne, Ancinore, Archebate, Carterone, Egeo, Pollante, Eumone,
Caneto, Protoo, Lino, Coretone, Menalo, Teleboante, Fisio, Fos­
so, Ftio, Lieo, Alifero, G enetore, Bucolione, Socleo, Fineo, Eu-
mete, Arpaleo, Porteo, Platone, Emone, Cineto, Leone, Arpali-
co, Ereo, Titana, Mantineo, Clitore, Stintalo, Orcomeno < ...)
Superavano tutti gli uomini per arroganza ed empietà. Per m ette· 98
re alla prova questa empietà, Zeus si reca da loro in veste di men­
dicante. Essi lo invitarono a pranzo, uccisero un fanciullo del luo- <
go, mescolarono le sue viscere a quelle delle vittime e gliele offri­
rono, su istigazione del più vecchio dei fratelli, Menalo. Gnorri- 99
d ito ), Zeus rovesciò la tavola - quel luogo ora si chiama appunto
Trapezunte - e fulminò Licaone e i suoi figli, tranne il più giova­
ne, Nittimo: G ea infatti lo prevenne afferrandogli la mano destra
e frenò la sua collera. 2.. Quando Nittimo ereditò il regno, eb­
be luogo il diluvio di Deucalione. Alcuni dicono che questo dilu­
vio si verificò a causa dell'empietà dei figli di Licaone. Eumelo e 100

ne, 481; cfr. Pausenia, V i l i 3,5 i j . Ήραιέα: cfr. Pausania, V il i 16,8 | Μαντι-
νία: Pausania, V ili 3,4 15-6. Ζιυς S i... παραγίνιται: scolio a Licofrone, 481;
Igino, Fab. 176,1, de astronomia li 4; Ovidio, Met. 1 116*11; Nicola Damasceno,
FG rH ist 90 F 38; Sutda, s.v, Λυκάων; M ytbopapbi Vaticani I 17, II 78 Kul-
csÀr 16-9, ol Si αύτόν.., ποιρέθισαν: scolio a Licofrone, 481; Igino, Fab. 176,2.»
de astronomia II 4; Ovidio, M et. 1 111-30; Nicola Damasceno, FGrH ist 90 F 38; Stri­
da, s.v. Λυχάων; Esiodo, fr. 163 M.-W.; Mytbograpbi Vaticani I 17, II 78 Kulcsàr;
cfr. Pausania, V ili 1,3 17-8. των... παΰδβ: scolio a Licofrone, 481; Nicola Da­
masceno, FGrH ist 90 F 38; Sutda , s.v. Λυχάων; cfr. Esiodo, fr. 163 M.-W.; Ovidio,
Met. I 116-7; Nonno, Diorrysiaca X V 11I 10-4; Lattanzio, in Stazio, Tbeb. XI
118 10-1. Ζίύς &έ... έχεραύνωσε: scolio a Licofrone, 481; Nicola Damasceno,
FGrH ist 90 F 38; Suida , s.v. Λυκάων; cfr. Esiodo, fr. 163 M.-W.; Igino, Fab. 176,3,
de astronomia II 4; Ovidio, Met. I 130-9; Pausania, V ili 1,3 10-1. Tponci-
ζοΰς... ό τόπος: scolio a Licofrone, 4Θ1; Esiodo, fr. 163 M.-W.; Igino, Fab. 176,3;
Pausania, VIII 3,3 14-5. Νυχτίμου δέ... ίγένιτο: scolio a Licofrone, 481; sco­
lio a Euripide, Or. 1646; Pausania, VIII 3,1; cfr. B ibl. I 7 ,1 [47] 15-6. τον-
■ cov... γιγινησβαι: scolio a Licofrone, 481 16-7. Εΰμηλος... γινέοθαι: Eume­
lo, F 14 Bernabé; Pausania, 1 15,1, V ili 3,6; Igino, Fab. 176,1, 177,1, cfr. de astiano -
mia I I 1; cfr. Teocrito, 1,115-6
140 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

poi λέγουσι Λυκάονι καί θυγατέρα Κ α λλιστώ γενέσΟαι* Η σ ίο ­


δος μέν γαρ αυτήν μίαν είναι τω ν νυμφών λέγει» ΜΑσιος δέ Νυκ-
τέως, Φερεκύδης δέ Κ ητέω ς. αυτή συνθηρος Ά ρ τέμ ιδ ο ς οΰσα,
30 τήν αύτήν έκείνη στολήν φορούσα, ώμοσεν αύτή μεΐναι παρθέ­
νος. Ζευς δέ έρασθείς άκούση συνευνάζεται, είκασθείς, ώς μέν
?νιοι λέγουσιν, Ά ρ τέμ ιδ ι, ώ ς δέ ένιοι, Α π ό λ λ ω ν ι. βουλόμενος ιοί
δέ "Ηραν λαθεΐν είς άρκτον μετεμόρφωσεν αύτήν. 'Ή ρα δέ έπει-
σεν Ά ρ τ ε μ ιν ώς άγριον θηρίον κατατοξεΰσαι. είσί δέ οί λέγοντες
35 ώ ς Ά ρ τ ε μ ις αύτήν κατετόξευσεν δτι τήν παρθενίου ούκ έφύ-
λαξεν. άπολομένης δέ Καλλιστοΰς Ζευς το βρέφος άρπάσας έν
Ά ρκαδίφ δίδωσιν άνατρέφειν Μαίφ, προσαγορεύσας Άρκάδα*
τήν δέ Κ α λλιστώ καταστερίσας έκάλεσεν άρκτον.
9, 1. Ά ρκά δος δέ καί Λεανείρας τής Ά μ ύ κ λ ο υ ή Μεγανείρας ιο
τής Κρόκωνος, ώ ς δε Εΰμηλος λέγει, νύμφης Χρυσοπελείας,
έγένοντο παΐδες ^Ελατός καί Ά φ είδα ς. οΰτοι τήν γήν έμερίσαν-
το, τό δέ παν κράτος είχεν Ε λ α τ ό ς , δς έκ Λαοδίκης τής Κινύ-
5 ρου Στύμφαλον καί Περέα τεκνοΐ, Ά φ είδας δέ Ά λ ε ό ν καί Σθε-
νέβοιαν, ήν γα μεϊ ΠροΤτος. Ά λ ε ο ΰ δέ καί Νεαίρας τής Περέως
θυγάτηρ μέν Α υγ ή , υιοί δέ Κηφεύς καί Λυκούργος. Α ΰγη μέν ioj

30. έκείνη: έχείνην A | αυτή: αΰτ 0 Ra αύτοΰ A 30*1· παρθένος: παρθένον


A 33 λαθεΐν: la te re Μ λαβεΐν Α Ο 3 5 * χατετύξευσεν: χατατοξεΰσαι BV [
παρθενίαν: παρθένον Β παρθένον OR" 3^ Καλλιστώ: χαλλιστοΰν OR8
9» 1. Λεανείρας: λεαινείρας A 1. τής: του A | Χρυσοπελείας: χροσοπελίας
A 3* "Ελατός: Elatus Μ έλαστος Α Ο 5* Περέα: πειρέα A | 'Αλεόν: άλεον
A 6 . Άλεοΰ: άλέου A | Περέως: πειρέως A 7 Αΰγη: Auge Μ αυτή Α Ο

ι γ - 8 . 'Ησίοδος μέν... λέγει: Esiodo, fr. 163 M.-W. 18-9. Ά σ ιο ς δ έ Νυχτέως:


Asio, F 9 Bernabé 19. Φερεκύδης δέ Κητέως: Ferecide, F G rH ist 3 F 157; cfr.
scolio a Euripide, Or. 1646; Ar(i)eto, F G rH ist 316 F 1 19-31. «Οτη σννθηρος...
είκασθείς: scolio a Licofrone, 481; Pausarne, V il i 3,6; Esiodo, fr. 163 M.-W.; Igi­
no, Fab. 176,1,177,1, cfr. de astronomia II 1, 4; Ovidio, M ei. II 409-40, Fasti II Γ53-
61. 178 31-1. ώς μέν tvioi... Άρτέμιδι: scolio a Licofrone, 481; Ovidio, M et.
Π 415; Igino, de astronomia H i - Amfi, P C G fr. 46; Mythographi Vaticani II 76
Kulcsir; Lattanzio, in Stazio, Theb. Ili 6Θ5 31. ώς δέ ϊνιοι, Άπόλλωνί: cfr.
scolio a Licofrone, 480; Pausatila, X 9,6 33. είς άρκτον... αύτήν: scolio a Li­
cofrone, 481; cfr. Pausania, I 15,1, Vili 3,6; Igino, de astronomia H 4; Esiodo, fr.
163 M.-W.; cfr. Ovidio, M et. II 466-95, Fasti II 177-81; Igino, d e astronomia II 1;
M y th o m p h i Vaticani II 76 Kulcsar; Lattanzio, in Stazio, Theb. IH 665 33-4.
"Ηρα δέ,.. κατατοξεΰσαι: Pausania, V ili 3,6; cfr. Igino, de astronomia I I 1 34-
BIBLIOTECA III, 8 -$ L4 I

alcuni altri dicono che Licaone ebbe anche una figlia, Callisto; se- <
condo Esiodo era una ninfa, secondo Asio era figlia di Nitteo; se­
condo Ferecide, di Ceteo. Callisto era compagna di caccia di A r­
temide, portava abiti uguali a quelli della dea e le aveva giurato
di rimanere vergine. Ma Zeus si innamora di lei e a lei si unisce
contro la sua volontà, assumendo le sembianze di Artemide, se­
condo alcuni, di Apollo, secondo altri. Perché Era non la scopris- zoi
se, tramutò la fanciulla in orsa. M a Era persuase Artemide a col­
pirla con le sue frecce come fosse una belva feroce. C ’ è chi dice
che Artemide la uccise perché non aveva conservato la sua vergi­
nità. Quando Callisto morì, Zeus prese il suo bambino: lo affida
a Maia perché lo allevi in Arcadia e gli dà nome Arcade. Poi tra­
sformò Callisto in una costellazione e la chiamò Orsa Maggiore.
9, 1. Da Arcade e Leanira figlia di A m ido - o da Meganira fi- ioa
glia di Crocone o, a quanto dice Eumelo, dalla ninfa Crisopelea -
nacquero Elato e Afeida. Essi si divisero il territorio, ma Elato
ebbe il potere assoluto; da Laodice, figlia di Cìnira, egli ha due fi­
gli, Stintalo e Pereo, mentre Afeida genera Aleo e Stenebea, che
sposa Preto. D a Aleo e Neera figlia di Pereo nacquero una fem­
mina, Auge, e due maschi, Cefeo e Licurgo. Auge, violentata da 103

6. itol Sì ot λέγοντες... έφυλαξεν: cfr. Ovidio, M et. Il 463-5, Fasti I I 173-4 36-
7. Ζεύς... Άρκάδα: scoli a Licofrone, 460, 481; scolio a Euripide, Or. 1646; Pausa­
rne, V ili 3,6; Igino, Fab. 155,4, 176,1, dr astronomia II 4; cfr. Esiodo, fr. 163
M.-W.; Ovidio, M et. Π 496-504, Fasti II 185-4; Igino, de astronomia II 1; Nonno,
Dionysioca XIII 195-7; Mvthograpbi Vaticani II 76 Kulcsàr; Lattanzio, in Stazio,
Theb. Ili 685 38. Κοάλιστώ... άρκτον: Esiodo, fr. 163 M.-W.; Pausarne, V ili
3,7; Igino, Fab. 177. de astronomia II i, 4; Ovidio, M et. II 505-7, Fasti I I 189-90;
Mytbogrophi Vaticani 1 17, II 76 Kulcsór; Lattanzio, in Stazio, Theb. ίΠ 685; Servio,
a Virgilio, Geor. 1 138
9,1-3. Άρκάδος 8 ì... Άφεβας: scolio a Licofrone, 480 («Eumelo, F 15 l i Bema-
bé); Pausarne, V il i 4,1-1, X 9,5-6. 34,1; scolio ad Apollonio Rodio, 1 161-3 ( “ EH*'
nico, FGrHist 4 F 37) ι. ώς Sì Εΰμηλος... Χρυβοίτελείας: Eumelo, F 15 (I)
Bernabé 4-5. ‘‘Ελατός... και Περϊβ τεχνοί: Pausarne, V il i 4,4 y 6.
' A f είδος... Σθενέβοιον: Pausarne, V il i 4,4. 8 6. ¥jv γαμεΐ Προΐτος: cfr. Bìbl.
Il i ,i [15I 6-7. ’Αλεοΰ δέ... Λυκούργος: Pausania, V ili 4,8, cfr. 5,1. 44,7;
Ecateo, I K jr H is t 1 F 193 7-15. Α&γη μ ίν... βουκόλων: Diodoto Siculo, IV
33,7-11; scolio a Licofrone, 106; Igino, Fab. 99; Pausania, V i l i 4,9. 48,7-8; cfr.
B ib i Π 7,4 [146-7)
i4 i ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

ούν ύφ’ Ή ρακλέους φθαρεΐσα κατέκρυψε το βρέφος έν τώ τεμέ-


νει της ’ Αθήνας, ής είχε τήν Ιερωσύνην. άκαρπου 8ε της γης με-
ιο νουσης, καί μηνυόντων των χρησμών εΤναί τι έν τώ τεμένει της
Α θ ή να ς δυσσέβημα, φωραθείσα ύπό τοϋ πατρός παρεδόθη Ναυ-
π λίω έπί θανάτω* παρ’ οΰ Τεύθρας ό Μυσών δυνάστης παρα­
λαβών αυτήν έγημε. το δέ βρέφος έκτεθέν έν δρει Παρθενίω to<
θηλήν ύποσχούσης έλάψου Τήλεφος έκλήθη, καί τραφείς ύπό
ΐ5 των Κορύθου βουκόλων καί ζητήσας τούς γονέας ήκεν εις Δ ελ ­
φούς, καί μαθών παρά του θεοΰ, παραγενόμενος εις Μυσίαν θε­
τός παίς Τεύθραντος γίνεται* καί τελευτώντος αύτοΰ διάδοχος
τής δυναστείας γίνεται. ζ. Λυκούργου δέ καί Κλεοφύλης ή ioj

Εύρυνόμης Ά γ κ α ΐο ς καί *Έποχος καί Ά μφ ιδά μα ς καί 'Ίασος.


ίο Άμφ ιδάμαντος δέ Μ ελανίων καί θυγάτηρ Ά ν τ ιμ ά χ η , ήν Εύρυ-
σθεύς έγημεν. Ίάσου δέ καί Κλυμένης της Μινύου Α τα λ ά ν τη
έγένετο. ταύτης ό πατήρ άρρένων παίδων έπιθυμών έξέθηκεν
αυτήν, άρκτος δέ φοιτώσα πολλάκις θηλήν έδίδου, μέχρις ού εύ-
ρόντες κυνηγοί παρ’ έαυτοΐς άνέτρεφον, τελεία δέ Α τα λ ά ν τη ιο6
3.5 γενομένη παρθένον έαυτήν έφύλαττε, καί θηρεύουσα έν έρημίςι
καθωπλισμένη διετέλει. βιάζεσθαι δέ αυτήν έπιχειροΰντες Κέν­
ταυροι Τ ο ΐκ ό ς τε καί 'Υ λα ϊο ς κατατοξευθέντες ύπ’ αύτής
άπέθανον. παρεγένετο δέ μετά τώ ν άριστέων καί έπί τόν
Καλυδώνιον κάπρον, καί έν τώ έπί Πελία τεθέντι άγώνι έπάλαι-
}ο σε Π ηλεΐ καί ένίκησεν. άνευροϋσα δέ ύστερον τούς γονέας, ώ ς ό ιογ
πατήρ γαμεΐν αυτήν έπειθεν άπιοΰσα είς σταδιαΐον τόπον καί

ιι. δυσσέβημα: δυσέβημα A 13. Εγημε: Εφθειρε A 15. Κορύθου: κόρινθον


Ρ χόρινθος A 16. παραγενόμενος: παραγενομένου A 16-7· θετός: θεός
Ρ 17-8. καί... γίνεται: om. C 19. "Ίασος: ΙδαΤος A 11. Μινύου:
Μίνωος E x j. αύτήν: αυτή A 34. κυνηγοί: κυνηγόν A 17. 'ΡοΤκός:
λύκος EO R “B λυκουργος C | ΎλαΕος: ύλλαΐος ΕΑ 19. τεθέντι: τιθέντι A

9. είχε τήν ίερωσύνην: Alcidamante, Odyss. 14 (Avczzu) 9 ' ro- ^κόρπου δέ...
μενούσης: scolio a Licoirone, 106 10-τ. χρησμών... δυσσέβημα: cfr. Alcide-
mante, Odyss. 14 (Avezzù) 15-6. ζητήσας... του θεοΰ: Diodoro Siculo, IV
33,11; Igino, Fab. 100,1 16-8. παραγενόμενος... γίνεται: Diodoro Siculo, IV
BIBLIOTECA ΙΠ, 5

Eracle, nascose il suo bambino nel santuario di Atena di cui era


sacerdotessa. M a il paese fu colpito dalla carestia e gli oracoli ri­
velarono che nel santuario di Atena vi era qualcosa di sacrilego;
Auge fu scoperta e il padre la consegnò a Nauplio perché la ucci­
desse. Nauplio a sua volta la diede a Teutra re della Misia, che la
sposò. Il bambino, esposto sul monte Partenio, fu allattato da 104
una cerva - perciò fu chiamato Telefo - e poi allevato da dei bo-
vari di Corito. Per cercare ì genitori si reca a Delfi e, istruito dal
dio, raggiunge la Misia, dove viene adottato da Teutra; alla sua
morte gli succede al trono. i . Da Licurgo e Cleofile (o Eurino- ioj

me) nacquero Anceo e Epoco, Anfidamante e Iaso. Da Anfida-


mante nacquero un maschio, Melanione, e una figlia, Antimache,
che sposò Euristeo. Da Iaso e Climene figlia di Minio nacque
Atalanta. Il padre, che desiderava dei figli maschi, la espose, ma <
un'orsa veniva spesso ad allattarla, fino a che non la trovarono
dei cacciatori che la allevarono presso di loro. Diventata adulta, 106
Atalanta si manteneva vergine e viveva cacciando, armata, in luo­
ghi disabitati. I Centauri Roico e Ileo cercarono di farle violenza,
ma lei li abbatté a colpi di freccia. Insieme agli eroi più valorosi
partecipò alla caccia del cinghiale Calidonio e nelle gare istituite
in onore di Pelia lottò con Peleo e lo vinse. Più tardi ritrovò 107
i suoi genitori e poiché suo padre la spingeva a sposarsi, si recò in

33,11; Igino, Fab. ιοο,ι-i; cfr. Alcidamante, Odyss. 16 (Avezzù); scolio a Licofrone,
106; cfr. Cypria F io (I) Bernabé 18-9, Λυχούργου δ ί... Ίασος: Pausarne,
V il i 4,10 u . Ίάβου δέ... Αταλάντη; Eliano, Varia Historia XIII 1; scolio a
Euripide, Pboen. 150; cfr. Lattanzio, in Stazio, Tbeb. VII 167; Bibl. Ili 9,1
[109] 11-4. ταύτης ό πατήρ... άνέτριφον: Eliano, Varia Historia X III1; Servio,
a Virgilio, Aen. III113 14-6. τιλεία h i... Βιιτέλα: Eliano, Varia Historia XIII
1; Esiodo, fr. 73 M.-W.; Teognide, 12.91-4 West; scolio a Euripide, Pboen. 151;
Ovidio, Ars II 183, Mei. X 564-8; scolio a Eschilo, Tbeb. 331c, e-f, h-i 16-8.
βιάζ$ο6αι h i... άπέθανον: Eliano, Varia Historia X III1 18-9. παρεγένετο h i...
χάπρον: cfr. Euripide, fr. 530 Nauck; scolio a Euripide, Pboen. 151; Pausania, V ili
45. l ; Bibl. I 8,l (68-71] 2.9-30. iv τφ ΙπΙ Πελί<?... ένίχησιν. cfr. Bibl. Ili 13,3
[164] 30-4. ως ό πατήρ γαμτΐν... hi γάμος: Igino, Fab. 185,1; scolio a Teocri­
to, 3, 4o-ib, d; cfr. scolio ad Apollonio Rodio, I 769-73; Pausania, V il i 35,10;
Ovidio, Met. X 368-74, 587-99; Servio, a Virgilio, Aen. Ili 113, cfr. Bel. 6, 61
Μ4 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

πήξασα μέσον σκόλοπα τρίπηχυν, έντεΰθεν τω ν μνηστευομένων


τούς δρόμους προϊεΐσα έτρόχαζε καθωπλισμένη- καί καταλη-
φθέντι μεν αύτοΰ θάνατος ώφείλετο, μή καταληφθέντι δέ γάμος.
35 ήδη δέ πολλώ ν άπολομένων Μ ελανίων αυτής έρασθείς ήκεν έπί ια8
τον δρόμον, χρύσεα μήλα κομίζων παρ’ Α φροδίτης, καί διωκό­
μενος ταΰτα έρριπτεν. ή δέ άναιρουμένη τά Νιπτόμενα τόν δρό­
μον ένικήθη. εγημεν οΰν αυτήν Μ ελανίων, καί ποτέ λέγεται θη-
ρεύοντας αυτούς εισελθεΤν είς τό τέμενος Διός, κάκεΐ συνουσιά-
4ο ζοντας είς λέοντας άλλαγήναι. Η σίοδος δέ καί τινες Ετεροι την 109
Ά τα λά ντη ν ούκ Ίάσου άλλα Σχοινέω ς εΐπον, Ευριπίδης δέ
Μ αινάλου, καί τόν γήμαντα αυτήν ού Μελανίωνα αλλά Ίππο-
μένην. έγέννησε δέ έκ Μελανίωνος Α τα λ ά ντη ή ’Ά ρ εο ς Παρθε-
νοπαΐον, ος έπί Θήβας έστρατευσατο.
ΙΟ, ι. "Α τλαντος δέ καί τής Ω κεανού Πληιόνης έγένοντο θυ- ιιο
γατέρες έπτά έν Κ υλλήνη τής Α ρ κ α δ ία ς, αί Πληιάδες προσαγο-
ρευθεΐσαι, Α λ κ υ ό ν η Μερόπη Κ ελαινώ Ή λέκτρα Στερόπη Ταϋ-
γέτη Μ αία. τούτων Στερόπην μέν Οίνόμαος Ιγημε, Σίσυφος

33· προώΐσα: προϊοΰσα Ε Α 34· &ύτοΰ: αύτώ ΕΑ 35· άπολομένων: άπολ-


λυμένων ΕΑ | Μελανίων: μειλανίων E O R BM 37 f ιπτάμενα: £ιπτσύμενα
A 3®· Μελανίων: μειλανίων EO R aM 5®’9 · θηρβάοντας: μή θηρεύονται
R‘ C μή θηρεύοι τάς Β 4° λέοντας: leones Μ πλέοντας Α Ο 4 *- Μελανίω­
να: μειλίωνα R^P 4 3 · ^ Μελανίωνος: έχ μειλίωνος O R eB ex... Milanione Μ |
ή: χαί A
10, Χ'3· προσαγορευθεΐααι: κροσαγαρευάμεναι R®

35-8. Μελανίων... Μελανίων: scoli a Euripide, Phoen. 150, 151; scolio ad Apollo­
nio Rodio, I 769-73; Igino, Pah. 185.3-5; scolio a Teocrito, 3, 40-ib, d; Probo, 0.
Virgilio, Ecl. 6. 61; Ovidio, M et. X 6oo-8o, Ars II 186-8; cfr. Pausania, V
19,1 36-7. χρύσεα μήλα... ίρριπτεν: Esiodo, ir. 76,10-1 M.-W.; Igino, Fab.
185,3; Ovidio, M et. X 649-67. 674-9; Teocrito, 3, 40-1; scolio a Teocrito, 3, 40-
d>e; Servio, a Virgilio, Aeri. Ili 113; Probo, a Virgilio, Ecl. 6, 61; M ythoyaphi Vati­
cani I 39, II 59 Kulcsàr 38-40, λέγεται... άλλαγήναι: Igino, Fab. 185,6; scolio
a Teocrito, 3, 40·ib; Probo, a Virgilio, Ecl. 6, 61; Ovidio, M et. X 686-704; M ytho -
grapbi Vaticani I 39, II 59 Kulcsér 40-1. 'Ησίοδος δέ... είπσν: Esiodo, ir. 71,
cfr. frr. 75, 76,9 M.-W.; Igino, Fab. 185,1; scolio a Teocrito, 3, 40-ib, d; scolio a
Euripide, Phoen. 150; scolio ad Apollonio Rodio, I 769-73; Servio, a Virgilio, A en.
Ili 113; Probo, a Virgilio, E cl. 6, 61; cfr. B ibl. I 8,1 [68] 41-1. Ευριπίδης δέ
Μαινάλου: Euripide, Phoen. 1161; cfr. scolio ad Apollonio Rodio, I 769-73 ( - Ella
nico, FGrH ist 4 F 161), cfr. scolio ad Apollonio Rodio, 1 168-70 41-3· γήμαν*
BIBLIOTECA ITT, £ - 1 0 MS

un luogo che aveva le dimensioni di uno stadio e piantò nel mez­


zo un palo alto tre cubiti; di là lei partiva di corsa, annata, dopo
aver lasciato che i pretendenti la precedessero nella gara: per chi
veniva raggiunto c ’era la morte sul posto; per colui che non veni­
va raggiunto, c ’ erano le nozze. M olti erano già morti quando Me- 10S
lanione, che si era innamorato di lei, venne a prendere parte alla
corsa, recando con sé delle mele d ’oro che gli aveva dato A frodi­
te; mentre lei lo inseguiva, le gettò a terra. Atalanta si chinò a
raccoglierle e perse la gara. Melanione la sposò. £ si narra che un
giorno, durante una caccia, essi penetrarono nel tempio di Zeus e
qui, mentre si amavano, furono trasformati in leoni. Esiodo e al- 109
cuni altri dicono che Atalanta non era figlia di Iaso ma di Scoi-
neo, Euripide che era figlia di Menalo e che non sposò Melanione
ma Ippomene. Da Melanione, o da Ares, Atalanta ebbe Parteno­
peo che prese parte alla spedizione contro Tebe.
IO, 1. Da Atlante e da Pleione figlia di Oceano nacquero a no
Cillene di Arcadia sette figlie chiamate le Pleiadi: Alcione, Mero-
pe, Celeno, Elettra, Sterope, Taugete, Maia. D i esse, Sterope

τα... Ίππομίνην: Igino, Fab. r85,3; Teocrito, 3, 40-1; scolio a Teocrito, 3, 40-
zc-d; scolio a Euripide, Pboen. 150; Probo, a Virgilio, Ecl, 6, 61; scolio ad Apollo­
nio Rodio, I 769-73; Ovidio, Met. X 573. 631. 636. 690; cfr. Esiodo, ir. 74 M.-W.;
Servio, a Virgilio, Aen. Ili 113; Mytbographi Vaticani I 39, II 39 Kulcsàr 43-4.
ίγέννησε S i... Παρθινοπαΐον: Diodoro Siculo, IV 65,4; scolio a Euripide, Pboen.
1 3 0 ; scoli a Esehilo, Tbeb. 33Z.C, k 3 533!^ scolio a Sofocle, Oed. Col. 132.0; cfr. Pau-
sania, III 11,9; Igino, Pah. 70,1, 170,3; Mytbographi Vaticani I 171, 11 167 Kul-
esàr 44. 8ς έπί Θήβας ίστρατεύσατο: cfr. Pausania, IX 18,6; bibl. Ili 6,3 [63].
6,9[74lw
I0f 1*4. "Ατλαντος δέ... Μαΐα: Ps.-Eratostene, Catastensmi 13; Arato, 1.61-3; Dio-
doro Siculo, III 60,4-5; Igino, de astronomia II zi, Fab. 191,1, 3; Ovidio, Fasti III
105-6, IV 169-78; Ellenico, FGrHist 4 F i9a-b; Ttian. F 14 Bernabé; scolio a Teocri­
to, 13, i5-8a; cfr. Esiodo, Op. 383-4, 571-3, 614-11, fr. 169 M-W.; //, XVIII 483-9,
Od. V Z71-5; Ateneo, XI 483 f-49z d; scolio ad Apollonio Rodio, III 215-78; Ser­
vio, a Virgilio, Geor. I 338; Mytbographi Vaticani I 119 Kulcsir 4. Στερόπην
μέν... εγημι: Pausania, V 10,6; Igino, de astronomia II zi; cfr. Ellenico, FGrHist 4
F iga-b; Ps.-Eratostene, Catastensmi 13; Igino, Fab. 84,1, 159, cfr, de astronomia II
u ; Ovidio, Fasti IV 171; scolio ad Apollonio Rodio, I 751-88; Mytbographi Vaticani
I Z19 Kulcsdr 4-5. Σίσυφος <8è> Μερόπην: EUanico, FGrHist 4 F r9a; Ps.-E­
ratostene, Catastensmi 13; Igino, de astronomia I I 11; Ovidio, Fasti I V 175-6; Mytbo-
graphi Vaticani 1 119 Kulcsar; Servio, a Virgilio, Geor. 1 13Θ
24^ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

5 <δέ> Μερόπην. δυσί δέ έμίχθη Ποσειδών, πρώτη μέν Κελοανοΐ, u t


έξ ής Λύκος έγένετο, δν Ποσειδών έν μακάρων ωκισε νήσοις»
δευτέρα δέ Α λ κ υ ό ν η , ή θυγατέρα μέν έτέκνωσεν Αίθουσαν την
*Απόλλωνι Έ λευθήρα τεκοΰσαν, υιούς δέ Ύ ριέα καί Ύπερήνο-
ρα. Ύ ριέω ς μέν ούν καί Κ λονίης νύμφης Νυκτεύς καί Λύκος,
ίο Νυκτέως δέ καί Πολυξοϋς Α ν τιό π η , Α ντιό π η ς δέ καί Διός
Ζήθος καί Α μ φ ίω ν , ταΐς δέ λοιπαΐς Ά τλ α ν τίσ ι Ζευς συνουσιά-
ζει. ι . Μ αία μέν ούν ή πρεσβυτάτη Δ ιί συνελθοΰσα έν Svtpco m
της Κυλλήνης Έ ρμήν τίκτει. ούτος έν πρώτοις <σπαργάνοις^
έπι του λίκνου κείμενος, έκδύς εις Πιερίαν παραγίνεται, καί
ΐ5 κλέπτει βόας &ς ένεμεν 9Α π ό λλω ν. Ινα δέ μή φωραθείη ύπό των
ιχνών, ύποδήματα τοίς ποσί περιέθηκε, καί κομίσας εις Πύλον
τάς μέν λοιπάς είς σπήλαιον άπέκρυψε, δύο δέ καταθύσας τάς
μέν βύρσας πέτραις καθήλωσε, τών δέ κρεών τα μέν κατηνάλω-
σεν έψήσας τα δέ κατεκαυσε. καί ταχέω ς είς Κυλλήνην ω χετο, 113
lo καί ευρίσκει προ τοΰ άντρου νεμομένην χελώνην. ταύτην έκκαθά-
ρας, είς τό κύτος χορδάς έντείνας έξ ών έθυσε βοών καί έργασά-
μενος λύραν έποίησε* καί πρώτος κρέα ώπτεσε, καί λύραν εϋρε
καί πλήκτρον. Α π ό λ λ ω ν δέ τάς βόας ζητών είς Πύλον άφικνεί-
ται, καί τους κατοικοΰντας άνέκρινεν. οί δέ ίδεΐν μέν παιδα έλαύ-
ΐ5 νοντα έφασκον, ούκ έχειν δέ είπεΐν ποΐ ποτέ ήλάθησαν διά τό μή
εύρείν ίχνος δύνασθαι. μαθών δέ έκ της μαντικής τόν κεκλοφότα 114
πρός Μαίαν είς Κυλλήνην παραγίνεται, καί τόν Έ ρμήν ήτιατο. ή

6 . ώκισι: ώκησι A 8 . τεχοΟσαν: τεχοΰσαν καλλίστην A | 'Τριέα: ύβρέα


A 8-g. Ύπερήνορα: ύπερηνορέα A 9· Ύριέως: ύβρέως A 10. Α ν ­
τιόπη: om. fi 11. ή πρεσβυτάτη: ή πρεσβυτάτη τών ’ ΑτλαντΦων Ε τών
Άτλαντίδων om. Ο i j . πρώτοις (σπαργάνοις): πρώτοις A 18-9. χα·
τηνάλωοεν: κατανάλωσεν R* ίο . πρό: πρός RRib | νεμομένην: νεμωμένην
Ο ι ι . {ποίησε*... χαΐ λύραν: RA om. Ρ

5-6. Ποσειδών... νησοις: Ellonico, FGrHist 4 F iga-b; Ps.-Eratostene, Catastemmi


i j ; cfr. Igino, de astronomia II 11, Fab. 157,); Mythograpbt Vaticani I 119 Kuksàr;
Ovidio, Fasti IV 173; Filarco, FGrHist 81 F 15 7-9. Αλκυόνη... Ύπερήνορα:
Ellenico, FGrHist 4 V 198; Ps.-Eratostene, Catasterismi 13; Igino, de astronomia II
11, Fab. 157,1; Ovidio, Fasti IV 173; Pausania, III 18,10; Mythogmphi Vaticani 1 119
Kulcsàr 9. Ύριέως μέν... Λύκος: cfr. Igino, de astronomia II 11, Fab. 157,3;
BIBLIOTECA III, IO M7

sposò Enomao, Merope Sisifo. Ad altre due si unì Poseidone, Ce- m


leno per prima - da cui nacque Lieo che Poseidone collocò nelle
Isole dei Beati - , e poi Alcione che generò una figlia, Aitusa - la
quale a sua volta diede ad Apollo un figlio, Eleutero - , e due fi­
gli, Irieo e Iperenore. Da Irieo e dalla ninfa Clonia nacquero Nit-
teo e Lieo, da N itteo e Polisso Antiope, da Antiope e Zeus, Zeto
e Anfione. Con le altre figlie di Atlante si unisce Zeus. i.
Maia, la maggiore, dopo l ’unione con Zeus, dà alla luce Ermes in na <
una grotta di Cillene. Questi è ancora in <fasce) nella culla quan­
do si libera dalle fasce, va in Pieria e ruba le vacche che Apollo
portava al pascolo. Per non essere tradito dalle tracce, legò dei
sandali sotto alle loro zampe e le condusse a Pilo, dove le nascose
in una grotta: tutte, tranne due che sacrificò e delle quali inchio­
dò le pelli sulle rocce; quanto alla carne, parte la fece bollire e la
mangiò, parte la bruciò. Rapidamente tornò a Cillene. E trova, 113
davanti alla grotta, una tartaruga che pascola. La svuotò, sul cara­
pace tese delle corde ricavate dalle viscere delle vacche che aveva
sacrificato e in questo modo inventò la lira: fu il primo a cuocere
la carne, inventò la lira e anche il plettro. Intanto Apollo, alla ri­
cerca delle sue vacche, giunge a Pilo e ne interroga gli abitanti.
Essi dicevano di aver visto un bambino che conduceva del bestia­
me, ma dove l’ avesse condotto non potevano dirlo, perché non si
potevano trovare tracce. Per mezzo dell’arte divinatoria, Apollo 114

viene a co