Sei sulla pagina 1di 734

Informazioni su questo libro

Si tratta della copia digitale di un libro che per generazioni è stato conservata negli scaffali di una biblioteca prima di essere digitalizzato da Google
nell’ambito del progetto volto a rendere disponibili online i libri di tutto il mondo.
Ha sopravvissuto abbastanza per non essere più protetto dai diritti di copyright e diventare di pubblico dominio. Un libro di pubblico dominio è
un libro che non è mai stato protetto dal copyright o i cui termini legali di copyright sono scaduti. La classificazione di un libro come di pubblico
dominio può variare da paese a paese. I libri di pubblico dominio sono l’anello di congiunzione con il passato, rappresentano un patrimonio storico,
culturale e di conoscenza spesso difficile da scoprire.
Commenti, note e altre annotazioni a margine presenti nel volume originale compariranno in questo file, come testimonianza del lungo viaggio
percorso dal libro, dall’editore originale alla biblioteca, per giungere fino a te.

Linee guide per l’utilizzo

Google è orgoglioso di essere il partner delle biblioteche per digitalizzare i materiali di pubblico dominio e renderli universalmente disponibili.
I libri di pubblico dominio appartengono al pubblico e noi ne siamo solamente i custodi. Tuttavia questo lavoro è oneroso, pertanto, per poter
continuare ad offrire questo servizio abbiamo preso alcune iniziative per impedire l’utilizzo illecito da parte di soggetti commerciali, compresa
l’imposizione di restrizioni sull’invio di query automatizzate.
Inoltre ti chiediamo di:

+ Non fare un uso commerciale di questi file Abbiamo concepito Google Ricerca Libri per l’uso da parte dei singoli utenti privati e ti chiediamo
di utilizzare questi file per uso personale e non a fini commerciali.
+ Non inviare query automatizzate Non inviare a Google query automatizzate di alcun tipo. Se stai effettuando delle ricerche nel campo della
traduzione automatica, del riconoscimento ottico dei caratteri (OCR) o in altri campi dove necessiti di utilizzare grandi quantità di testo, ti
invitiamo a contattarci. Incoraggiamo l’uso dei materiali di pubblico dominio per questi scopi e potremmo esserti di aiuto.
+ Conserva la filigrana La "filigrana" (watermark) di Google che compare in ciascun file è essenziale per informare gli utenti su questo progetto
e aiutarli a trovare materiali aggiuntivi tramite Google Ricerca Libri. Non rimuoverla.
+ Fanne un uso legale Indipendentemente dall’utilizzo che ne farai, ricordati che è tua responsabilità accertati di farne un uso legale. Non
dare per scontato che, poiché un libro è di pubblico dominio per gli utenti degli Stati Uniti, sia di pubblico dominio anche per gli utenti di
altri paesi. I criteri che stabiliscono se un libro è protetto da copyright variano da Paese a Paese e non possiamo offrire indicazioni se un
determinato uso del libro è consentito. Non dare per scontato che poiché un libro compare in Google Ricerca Libri ciò significhi che può
essere utilizzato in qualsiasi modo e in qualsiasi Paese del mondo. Le sanzioni per le violazioni del copyright possono essere molto severe.

Informazioni su Google Ricerca Libri

La missione di Google è organizzare le informazioni a livello mondiale e renderle universalmente accessibili e fruibili. Google Ricerca Libri aiuta
i lettori a scoprire i libri di tutto il mondo e consente ad autori ed editori di raggiungere un pubblico più ampio. Puoi effettuare una ricerca sul Web
nell’intero testo di questo libro da http://books.google.com
This is a reproduction of a library book that was digitized
by Google as part of an ongoing effort to preserve the
information in books and make it universally accessible.

https://books.google.com
¿^'fewvt^ ¿¿""¿Ж.****

yS^j^f-^Ur.<r^if^<r. Libye-

cLl- А*^А*1гfi^'f^'t */*'«*** "bit


е~ ¿OÇUZ PWf stceyji

»jt^, ft/ - Î. tá

(jLt&ruXi/i. Q+i

C2).1
MÁS,».'- О*?.

oj
•V- v;

<uarix,ß.Z

¿t>új>. /^
II
aw?,». - г<э<?.
*^/o^.
j>àit\^m.jù. —Of ,
S* I 7
tHULvnL • — <t t ■

3: t '*
J>*.
W-
,/>» /*0-

WW*. - ^
/. * * '. V

IrJO- ь\
$¿ÍU.\im,,a. ¿Of-

ÇUv*»/>- -i*t'7biU¿*$-
Kili ¡là

V-W-

iyuL. -ft-

fârijV.

I l
<#**»•.•>;• ■ ■"■•'
ло t,¿t~Jcj
I

:i .-• ■'.
à

fSKHTTTEBERGA IMPENDS H AR ËD.IO


ж^ —-
¿у : 1 "■*<! у

ob'"

^ïïr?A^cB£K(Ji:Ri.BibI:AtJNO M.D.¿LXÍ
!

' i
1



1


/ »
JOHANNIS
SferlingI,
Wiíteb. qvondam Phyf. P, p,
'■ _ Celebcrrimi,

ZOOLOGÍA
PHYSICA POSTH.
ffi'iJfc^faab i?ï$Ec£ ¿fei hA&T.
Cum in vivis effet , Antore adorùtnj:
Ex indultu & Privilegio FJeâ. Sax.
Accept mfine,
DJSPÜTATIONUM ZOOLOG. HEXAS,
Ve
'lafiliícOjUnícomUíPbdenicc, Behemoth &Lc-
▼i»chaa, Driconc ac A ranea,
M.GEORGlCÁSP,KIRCIb
MAIE RI, FRAN С Г5
Facult. Philof. Witteb. Adjunâi.
LIPSIyË, *
ImpcnSs Hercdum JOH, EERGKRT,
IkcrkBAUERlANlS.
ли £>C, 1%U
Фг*Жн]1п1м НЕ %р 1<В VSy
Generofißtmkß ÍDOMINIS,

DN. HÉNRICO
SECUNDO,
DN. CAROLO,
LIBERIS BARONIBUS
à FRISEN,
SGHONFELDI , PUTZ KAVil , JESSENI &C
DOMINIS:
SSRgNfSSJMI POTENTiSSIMI(£fE
ELECTORIS SAXON-
IN CQNSILIO SANGTIORE SENATOR!-
BU£ jEMINENTíSSlMIS .•

DOMÏWte MEtS~ GRATIO-


: síssmis :
HUMEN profit; им
"! ' ÜwsímsiMLDommt,
EftsY&tÄ
"Os fibi , pdft fata quo-í ,
que depofcebat Me-
"""cot-natesy quos, quam-
diu intra mortalitatis exu*
vías coarótabatur, fancVisfi*
nia Temper veneratjonc pro-
feeutus eftySPERLINGrUS,
Liber ipfe, qui nee brevita-
te aures defraúdate; hec ob*
tundit, nimia prolkitate,
yeftrumjHEROE^me qua-
Ucunque proxeneta, bene-
votentia; Favonium exam*
bit. In eamofficiorumCel-
fitudmem, arcana Numinis
evcxit VOS, Providentia %
_• ■ fublimibusq; jnnutrivit cu*
ris,ut non poflitîs non afylo,
iclieiKÍbusV ad:V. OSJ ctfnfu*
, gituris,eíTe. Et, cùm Orna-
DEDICATORIA
--■•(.-
mentó feculi exqulímffimo,
dati úatiqueíltis, prodigior\
fus fperit 5 qui noftri hujus
cortaminis interpretamen.;*
tum aliquod popoícerit.
• AcxleFRISIORUMqui-
dé ^tugußisßmo fiïqmine, at%
unilperfo orbt ,de reçoditisfimâ
Sap'tentià , controloerfiam то»,
lpentíuudicioyC\\x\s Vc\ dixerit
fatis* vel fcripferit .г Pofo
tum Timanthi , ingeniofysf
fimo Piítorum, inter laudes
fuit, quöd, cum fufficiontc x
affeótui paternoxlu$:u¿Aga-
memnona, Iphigeniamim-
molationi déftinatam , dc-
ploratur.urn i delineare o"
mninö nequiviííet >peplo ,
coiituïbatiflîmi pajrëtis vub
■ } )p(a tui>
'EPÍSTOLA

tui,obje&o,vel adümbraret
falte , qué millo exprimí pe-
iiicillo poíTe judíearet ,moc-.
foré«Mihi,Summoru Nomi*
num MECOENATES , зв«
mulâ íngeniofítate , quan-
quàm aliëniore fcopo , fe«.
quédus Timanches citVellc
eqvidem ôcmeum VOBIS y
HERQES, humillimura fi*
gnifieaFe cultum , 8t vEf
STRAS, Ö COLUMNS
SAC RI ELECTORATÜS.
SAXONICI,expriinerelau-
dum Iliadas meritisfimaru,.
Sed peplum aflfumendu raw
hi, VOBIS^; appendendum,
cife , anîmadverto; plus ut
infinuafle, quam elübi fori*
Çtione diduxiíTe videar-
' J C^upd
DEDICATORIA

Quodfupereíligitur , íufci#
pite,J>I I T UTE LARES.»
hoc, VOBIS, fyerlingiano no*
mine j à Sperlingii [dumvt*
veret J Difcipulo , dévot©
confecratum libamcntum/
non ut apockamb quà devilv-
$us МЪыытьfedSyngraphai
quà mancipetur magis* Ita
vi vite ,ad arbitrai, diutisüV
mè felices, DEO, PATRIA»
VOBIS, omnibus ,. donee coe#~
lu, uade orti eftis, repetatis«.
IIXUSTRISSIMI NO,-
Wmberg. M Ш I S» V I RTU,-
Pridie Idm *ШМф VESTRAr
Vecembreîï, RUM,
4. O. R. BM/NENTISSi-,
M.T>C. LX, Ml HEROES ,

Devati(I¡mus admire
tor atque<liens,.t
Ык Georgius Cafg4
Kirchmajeb.
&а,&&ШЕ**ШАЖ
№¿

*-
AD LECTOREM,
' 'ч ' ... J , à J I
\
Ta comparatura cum
Natura eft , quemad-
modùm cum fplendi-
diffimo, paricer ac au-
_guftiflimo Amphithea
tre». In Amphitheatre» nil nifi de#
cor, elegantia, amoenitas., Marmo-
jibus abfeondita tcllus , omnígeno
prcriofitatum apparatu , confolidata
pavimenta funt: locati, ad ángulos
ftatuae , pendula de parietibus , deli-
eatiiïïmaepiâurx ; locus omnis auro
tadiat. Adeft» quicquid ars ulla, &
magiftraartificum manus, elaborare
iœmenfis potuit expenfis.

In Natura , majoris & fidei , &


fepientiae Í& artificii funt monumçn-
Ц, Fidei : rant enim, quod appa
ru .;' rent*
PRJEFATia.

ïenc, &,uc apparent, permanent^


Adulterina funt» caduca Гипс » qux
ingeniofis^pecuniae expilandar vafra-
menris ». folers opificum curiofica*
confinxic. Sapientiar : ab optimci
enim maximoqua rerum iCofmopla^
6c,i//í rerum nlturalium.proroaná-
eunt Thcfaufi i , Artificii luculentio-
ri« eflfe eadem, nemo ,.fi volet ctiami
addubitarepoterib.
Ars.fotens , ^NAtttra petentior ¿
Deitspotentißmut. In hoc igitur proy
fcenio, decor , elegancia , amceniras-
que major longé. Non marmórea
duntaxat cruftâ , fed omnímodo mi-
neralinm .».jnetaUcmim gemmarum-.
quenitoreexfplendeicic. Non fidis.
illii ftatuis , ¡k.Ttaxpots "cs^o-áirruii .fc
fed multifariorunigenerum animati-
tibus, hominibus, brutis, greffilibns
partim »partim natatilibus, volatili-
bus,rcptilibuscjue, ad abundantiam
etiam fnperbit. Non piáis iílius-
modi figuris ас cce!aturis,fed natura'
li vigore, virorevariisque aliis colo-
■loribus, politiffima vivacitatü fimu-
T%£FAT10.
—- i " ■ *
lamoftentantibuí.floribus, herbi*
ас arboribus renidet»
Ex Агорhithcatro , patulu* » in o-
• ■ »ncs mundicardines, ptofpcâus e(V.
Supera, media. Ínfima , & quicquul
five antroiíum , fire retrorfum deli-
tefeit, contemplan expedite licet. Ь
dem in Natura obtinet. Quisquí»
Inhanciemel eft admiflus,admiran-
da>exeâdcm Dei fpeculatur , mira-
tur &rimatur opera. Supra fe, ссе-
lum, jextà" fe, aêrcm.inrra fe , Terra-
queum illum globum. In ccelo ,
.ftcíUs,lucidiffim¡re illas, fuperioris
anündi, fáculas : in aere, genus omne
fplantum , in matte-omnium , inen-
rentes boves, oves, &quotquot gref-
fillum reptiliumq-, fpeciei , Natur»:
promacondain aprícum profcrt.

Tua, Pater atoC Sapiencia , o>


finia perno vit, àamSubftdntiaU Ver*
*io,fingula atqjuniverfir intra hexâe*
¿rieron produxic , c^nôaque divino
*j|lö, ** mro^roetàmtSpiritH^<\MÀi
'iûiniancHs Jm&bante , rcécundavit.
я*~1.л Tibi»
" , »и lim »
Tibi, Dcus gloriose, gloria immen- p/XI£
fa1. Cali tndmm gleriamtUAm , & о. i. я.
fera гллпиит tuArum лппипеш firms-
mentum . J3íVí di ei truSét verbum,
& noxnoiïiindicAt fiientiAm. Null«
noD,percnni folemniq;,íive fiipra, fi
ve extra, five intra fine, Te Faâoretn
omniú,prxconio collaudát. Inttrrog* jfi\yr~
jument*, dotehunt te\ tfvoUtiliAcceU,
& indicAbunttibi\dUoejuitor termmu r
tfinformábit te , & narrabunt tibi fi-
fees тлги. Clamant omnia fubin-
<ie ас ingeminant : Iffe feut nos t& jy q^
non if[л not. ** *
Nemo igitur, at ad te > Lecbe
optime,devcniamus «facile mirabi-
tar, quid arcani Temper incitamenti
mover« Incomparabile Phyficoruni
decus,JOHANNEM SPERLING*-
UM, tanti&judicii&candoris,dum
in vivii eflet , Philofophum.quan tuna
& Sapiencia & fides intelligi â quô-
quampotcft, ut omne vit* tempui»
ptout officii çfflagitabat ratio, rimí-
■ ¿is pariter & mirandis hifee omni-
< potcnti*cJJX¿0«Umiíla(yrjis iippende-
TRJETATÎO.

4 ret uni ce ас сопГссгагег. Pridctn


eft» quod i píe alibi cum Romano Sa»
piente ( Striecam tndigiamut) quotics
per occulta nature ¡bat , divina fe
tractare, gloriabatut.
-■ ■ Obfervationem meretur, in quit,
quodvrifcos Ecclefia DoBores , nulla a-
lia PbUofopbtapôrtio occupaient magU.
Reverentiam meretur , ejutdprimut be-
то, in beatâ illa innottntia conditions ,
in hâc cumprimü exettuit tngeniunu.
Detu enim gloriofiu, adâuclU undiqua^
animaib m■> nomina ab Adamo pêfljtla~
tat. Ut peritulum fatertt naturalit
feietitia , quam dtgitü omnipotentia in-
ßripferat. Etmox fubjungic Май«
gifiíí ïnon itufapudet, mein ßadto heg
decurrerefubindc, tfconfumere atatem.
tarier etur idrtidignitas , tju* magnifi-
itntid/ui,medetihet. Haec Sperlingi-
anaintentio, hoc votum unicum.

*° Equidcra jam ante ipfum , de A-


nimalibusqui fcripsêre, fueruntee-
plures, & hi fuâ nullatenùs defrae-
¿andi laude. Omuium, fine dubio,
PR JEFATIО.

abfolutißmus Zootogorum , SALO


MON erat_, : quippe qui informan
te i. Reg.lib.t.IV.v.33,34. locutuseßde
¡ignis , a Cedro, qu<efunt in Libanon , &
Uf% adbyßopum, quœ egrcditur eparie
te. Et locüttts efl de animalibus volati-
tibus , reptilibus & namilibus. Qua; o-
mnia Jatiùs adhiic perfecütus eft 5c
extendit, Autor Ubri Sapiemiœ , Cap.
VU. à v. 17. usque ad 21. Hànc vera
quod attinet ZooJogiam Salomoné-
am, tantum iJJa nobis vel profuit ,
vel proderit , quantum immenfie Sar-
danapali âii cujus gazx^ quas & Vul-
canius exuífítfuror,&nemo noftrum
autvidit ,aut ufurpavit unquàm_i.
De Abderitanó Dernocrito , Sapien-
tiííímo^quod ei encomium Hippo
crates adornat, Viro, exDiogeneLa-
crtio ,, Joannes Chryfoü. Magnen'us ,
Burgundus , & in Ticineñfi Univerßmte,
wiper Regius Med. P. in fuo , qué vo-
catj Democrito'revivifcente, docet,
quomodo&ipfe de Animalium fcri-
pferit docuefitque caufis. Atq; ita
quidem contentisfimè brutorum fci-
fcitatusnaturas, t&mperamenta,mor- '
b. bos-
P RAIF A TIO.
bosq; eft Democritus, ut»'in prolixâ
quâdam , ad Senatum Abderitânum,
epiftola fed. 8- p- n.Hippocrates tefte-
tur, fe, cum ipfum primó offendiíTet ,
intra çrebra animalium cadavera_.j
per totum'diiTeda &accumuMta,de-
prehendiife Democritum , exta cu¿
ripfisfimè luftrantem , mox deambu-
fantem,póft, intento ftudio fcripti-
oni incumbentem.Veruntamen quod
fatum, Salomonéam deperdiditPhi-
íbfophiam , idem, fed tarnen ex invi-
diâ fequentium Philofophorum , De-
mocriti annihilavit labores. Plato e-
nim, utfupra lauda tus memoratMa-
gnenus p. гг. omncsDcmocriti libros*
memoriae invidens , comburendos
decreverat. Sed hîc foçtiter ei reftite-
runt Philofophorum, pliyimi. Ai,
quodPlatq defignaveraf , exécutas elîft
Alexandri ofe, Arißotdes.
Ipfcmet prpiAde Stagirita,, m\iç~
cunque ша, deanimalibus , petlerit ,,'
pçrfaturas&ceotonçs varios, ut ap-b.
ret, co^erruminavi.t.Nölumus invi-r
- d'ère gloria» èju,sdem, fed , nepro Nu,-v
тте/ёцЫещДи^^д P^QÎophiâ.j
"V" vehc~
PRJETATIO.

venerëmur, cautela: inftar, duximus


inohendum . Maximum , in contexé-
tbrerumnaturalium, imprimis ani-
rnalium catalogo,laborem cum fufti-
( nueritille Naturae Secretarais , Ç.
Pliniitf Secundas , majorem quoq; &
ramam&g'ratiam merUiiTet,fi tanturrt
ebiqí fidei i quantú ftyli reliquiflet.
Hinc cùm fabulofai(quanquàrii quid
minim eft , ïi ex aliorumquandoque
fapias relatione) plurima admifceat,
non tarn memoria in evolvendo ip-
fo,quàm_.judicioopus|eft. ,
Solinus , Pliniana Simia , ejus-.
ïlemque ferè Epitomator , pauciora.»
Fecit, pauciora rneruit.De ClAudiaJE-
liano, quid habendum fit » explicuit
haud obfcurè, in prxfatione., fuper
eundém , Gcfrierus. Scaliger ífCarda-
»«ymaximí arribo Viri, qua: de äni-'
fealibus perfcripsêre paífim , hauet
proletaria íuhtl« Sed ordo orhhís
abeíL Gefnerus atqj Rondefeüuí tám-
fliu laudabuntúr, quamd|u homines
ftpererunt-» trárizio , pientííumo'
Theologo, criminationi nemo verte
ilt, quod in ahirhaliüm hiftoríá , ad
\ h * ."! vífurii"
■' .■ — - —г-1— "ïï**b

ufummagis& Thcalogiam r.efpexe*


rit , fi ipfius & fcopum attendat , &
praefationem. Omnium guicunquo
vcl fcripsèrc vel fcripturi funt,opero- ,
îîifimu's & cpnfummatiifimus cxtit.it
Zoologusj Ulyßes A^ldrovanduii Philof.^
& Mcd.'Bononienfis, quem, nondicá
commendare, fed admiran fatis % aut
condigno, pro immenfis, Zoología;
gratia impenfis , cumfumptibus tum
laboribus, mactare praeconio , nemo
unquâmpoterit. , .'.•_. л
Attamen cùm ne â centefimo qui-
dem , propter fumptuofiffimi » & in
plurimos digefti majoresTomos,ope~
r'is, tantiinduftria Viri , proprio rer
dimenda acre Ç\t-,opnlentispotius,quàm.
quibusanguftadomires eß, fvadendus
fautor.Job. Eufeb. Nierembergius, Phy-
pologus Madrit : in Hifpahia , extero-
rum potiùs locorum,quàm in Europa
domefticorum animaliúm hiftoriam
contexuit. Celebris nunc eitJohan
nes Jonflonus quoq; , qui7ut pluribus
confuleret,ea quae áb.aliis prolixiùs;
narrantur, coárctat in compendia.
i Quanquàm ab omnibus his, o-
Шшя hiibnecmagis , quàm fcicnti-
PR&TATIO:
ficé ас ordine traflata. Sine fama: ob-
tre&atione.. .
Vides Lector bénévole, quam
GratiamSpERLiNGio, poil fata quoeji
debeas. Hic e-nim ut prodeílct* ómni
bus-, comperidiosjè : ut dclec~htrct,or-
natèacperfpjicuè: ut ordinc propo-
neret, accuratâ hanc, quam vides,
Zoologiam, methodo, cum vivóret,
adornavit^. Et e'xpoliViiTet uti-«
que magis ac dilataiTct, niû qua-.,
driennio abhinc fuperiore_> , caU
çulo tortore impeditus, antetri-,
ennium vero filia: unicae, .mortis
interyentuperturbatus, &ipfe deni-
qve biennio proximo,in aufpicatoLn
bitina: iftu, cum ingenti itudioforum.
ludu Phyficaeque damnoiContumula-
tus equidemfuifíet. Quod. Te, Le
ctor benigne , non celandum duxi-
mus , ut, li in pifcium,ayium,infedo-
rumque contemplationc, breviorem
quam alibi » ipfum deprehenfurus fis,
non mirère. • ^
Unicum iftud interim,nos male
habet, <jüot uberiori , quam par de-
cusvé fu'jt i vitiorum typographico-
rum interbirfu, devenußaius ciegan-
шжратю.
tisfimtis libellus fuit. Quapropter_,
ne nobis,dum hic Wittcbergae, ab e-
maculandistypisabfumus:[Lipiîcn-
nbusenimformis excufus eil tra&a-
tus ] Sed Typothetis potiùs, commií*
fos imputes errores typográphicos,
offiçiosè admodùm ас humaniifimè,
te compeilamus. Communis omni
bus hxc maculofa lues,libris cft.Quid
mirumigirur,fihuicquoque. • Et ne
Argus , quidem , quamdiu homo, i. е.
errare aptus natus, huic ¿x^Siísme-
debitur cpntagioni. Tu verá pro eâ,
quâ es,prudentiâ ,non obfcurè corri
ges mutatos, fupplebis pmiíTos, ex-
nmdes immiflos fruftrà charafteres,
& traslatos ordinabis.Culpa n-noítra
non éft,fed , uti diftum,|Typotheta:
abfentis. His¡ vale & favereperge.
Perfcriptum'i 4t in Dedicario-
\ ne,í

■v.
pbrlíngI, Caspare, Tui,tibi dum edcre
ícriptiu.
Curseft^iiámpfUses^amSapicntcraeis
In^/r^/v^pictashsc grata m tJir^¿
eil у
-Egregia iJiius поДс reperta morí :
Cumfacisjhaud fine laude tui, laus clara maw.
ílri •* "
Ut vigeat, do Да nz mihi mente iàpis.

Defcfltnabam^

AUGUSTUS В UCH VE RUS PPI


., _. & -¿cademU Sentar.

DiíTcrtationes amoenisfímas <


ч ^OOLOGLESPERLING.annexab
_ ClariJfimiViri, , 'л
M. GEORGIÍ CASPAR» KIRCH*.
MAIERr,Coll.Phil.Adjunfli? ™

ЬцЩш, сУ defe dadnla qvtçL fait

£í orto wr/* ^^ ^ ^Wt »


E>o£tH¿,jncunduí, qvi ilum nrpit arte magißra, £
Artificufefic artificem eße probat.

In gratiamamiciífimr ,
- Collegarfacieb.

- j О HA NN E S ERICUS OSTER-
MANNUS, P.P.
l" " Ad ' ~~~*
... Virum Clarißmum-, ,
Dn. M. Georgium Caip. Kirch-
majcrum > ïaculu Philofpph.
Adjunfturru,,
johannis Sperlingii p. m. jfcriptumpofthumum_»
edentem_-.
Gum foret in nofträ^larus SperlingtutX\x\>zj ,
Pendebas magnifempcr ab ore Viri.
Nunc etiam plnrcs, poft funus trifte, relióos
Evolvis, magna fedulitate,libros.
Zoología-, labore tuovulgata per oras.,
Amultis legiturcontcriturque Viris.
ïpfetuas, Phœbo Mufisque fnventibus , addis
Curas infigncs , egregiasq; thefes.
Crefcit opus; tua laus crefcit cum laude Magiftri;
Nobilisatque Ducismolliter ofla cubant.
Jnac,qua ccepifti, iîiîc'perrexeris irc_> , < «
Te vehetadfummumLevcoris-ipfapoluroj.

MICHAEL VFENDELERUS,
V. & PT.VVtttebergcnßi-
ZOOLOGIE •
PHYSIC^
Proemium
ГАРИТ f
DE
Natura Zoologie
rhyíicae.
Praccpta. :Vjy
h Zoología Phyfica eft fcientia bruto-
rum , quatenus corpora naturalia_É
funt. • ' V: •
2» Dividitür,ih partem generalera &
Specialem.
3» Generalis eft > qùx brumm in gene
re confiderát ,ej usque naturam ex
hibée
4, Specialis eft, quae brutifpeciespro-
ponit,earumq4ie naturas tradit.

1, Qua; notan da circa Définitum?


$,ТГ>к efihitüm eft Zoología Phyfíca«
I B^oologia vox Grzca eft, con-
M aflata ¿ktSPuSh ц£\&уи : notât
doftrinam de brutis. Zart enitn
A non
ion raro exponuntur fpecialiter , animan«
tia bruta. Phyfica dicitur, ad differenriam
Zoología Medica S¿ Zoologías facrac. Me
dici bruta conûderant, non tam ut natura-
lia corpora funt, quam ut materiam me-
de ndi prabent. Theologi bruta fpeôant,
utadpeimajeftatem,ad vitiadeponenda,
& ad vitam corrigendam faciunr. Olim
etiam Sacerdotes fcientiam hanc ad facri-
fícia applicabant« л<\«*"^ '
Щ'&иа notanJa circa Definit'tone,
ä. DefinitioconftatCíwfrf&D/^rí/í/t«.
IUud ей feientia, nonTotalisjfed Partialis.
Hxc Snbjeftum habet, ejusque-cüm Mate
rials tum Formale. Illud, brutum eft;hoc,
quatenus corpus naturale. Hie enim no-
fter cönfidefrandi modus eft, fíe fu um cuiq;
tribuendum, & noftrüm quod eft» non ne»
gÜgendum.
Ш.^ил notanda circa 'Ùï'vifionemï
». DividendaScientiaadrationem Sub
ject eít. : Brutum & communia habet, be
propria. Ipfa igitur Zoología partem ha
bet communem & partem propriam. Non
mifcenda fpecialia^feneralibus, nee gene -
relia fpocjahbus. Divina res ordo eft : ni-
r.o.i ;i h il
bÜ in animo, nihil in opere Sapíentis ardí*
he prasftantitis. Semper nobis fit curat il-
lud, quo fine nee natura; Пес arris confiare
poflunt opera.
W\¿¡húatraBanduminfarté
Generali!
ä. Primo anima brutor um : Secundó cor«
pus. Omnia animamhabent, omnia cor-
pus habent. Haccantecedunt fpecies.cum
omnibus infint. Leoanimam habet, cor-
pus habet: nee minus Accipiter, aut Del-
phinus, aut Terpens, aut vermis. Leo vi*
der, audit, movetur : idem aquilaprxftat,
idem luciUs, idem cancer*
У. £>uid tráStánduminpArié
Speciali?
lkt Brtttortím fpecies. Teftátur Scriptum
га» .Deum creafle reptile, volatile, cetos
magnos & jumenta. Teftatur eadem Salo
monen! difputatíe de jUmentis, dévolu*
cf¡bus, dereptilibus, & de pifcibus. Наг illa;
brutorUm fpecies funt , Tub quibus alia: at-
que alise cOmprehenduntur. Unde notar
("dentis, de A vibus, de Pifcibus , de Greffi-
íibus & de Reptilibus. In fîngulis rero
tanta interna varietas eft, ut innúmeras fo-
A г bole«
4.
boles înordinem 'redigere nequeát höihi-
ftum folercia. Adeó verè diftum à Platone:
Difficiliafunt, quaepülchra funt,
Axiomata,
/# Zoología Jcientia рглрап-
tißima eß.
Ea proponit, qua: proximc acieduntad
dignitatem hominis. Eadocet, qusDeUi
ipfe primo homini ¡ndidit. Primus Zoolo
gía: doñor Deus fuit; primus difcipulus,
primus homo. In fanâifïïmo ilíó ftatuDe-
«s gloriofus, adduftis undiquaqütíanima-
ïibus nomina poftulabat ab Adamo. Ut
Scientist huj us, quam omnipotentis füae
digïtis infcripferat , faceret periculum.
Hinc facra,hinc regia fada eft hase fcien-
tia. Sapientiflimum Salomonen™ à caris
publicis revocavic materia: hujus digni-
tas. Et Alexander Magnus, fi non fcripGt
ipfe, fecit utfcriberent alii,qux de brutie
mandarent sternitati.
ll.Zoologiafiieniiajucundißi*
maeß.
Jucuhdü m eß intüeri ßellas,Solem, Lu-
nam autjövem; fed plus*amœnitatis in li
na apicula, in una hirundine, quam In ста-
/ ft¡8
5-
¿h's fideribus. Ibi fplendor nos movcti:
curfus&ordo,& perennitas, Hie ingem\
um nos tenet &folertia,& futurorum no-
titia,& commodorum ac incommodorum
difcretio. Acccdit partium decore, & nu
merus & ordo & compofitio. Iníuper u-
num quodque prsditum с ft amiâu fuo,
jucundo perquam & nature opportuno.
Aves plumis ornantur , piiees fquamis
armenta puis, infjrmiora teâis, cruftisSi
çonchis. Quacvis fpecies propria habét
ornamenta, alterius quar funt. Jiorumncc
appetens, necegenseft. Pulcherrima avis
pavo; Sed пес Ana« deeft decor fuus. E-
quusfuperbit forma, animo ас geftibus;
fed non minorem fe putat gallus , necear-
duelis, пес regulus, Jucundum eftfeire ,
quaejueunda funtipfa.
///. ZaologUfcienlia utilißi-
maeß.
Alio remittit'fpeculatores Zoologia,&
meliorem, potentiorem , ac fapientiorem
naturam indicar. Tres funt radii lucís in-
vifibiles ; benitas ,potentia & fapientia.
Potens eftDeus^qui tot brutorum fecit ge
nera. Bonus eiï, qui omnia fecit bona, at
uthominiprodeflentjivqlujt. Sapiens eft,
A i qui
1
6.
qui ordinate omnia fapientiflïmè, difpo-s
fuit pulcherrimè. Plena horum teftimo-:
niorum Scriptura facra eft. Que Deus i-
píe refere Jobo, de cerva »lesena , ibice, o-
nagro, rhinocerote , ftruthione , equo , a-
quilaíc accipitre, evolvantur , conftabit
maxime Supremum ubique indie ari Nu
men. Sed & gubernätionem Reipublic* fi
petit Jurisperitus, Zoología earn tradit.
Rexapum, clementiam colit ,innocenti a-
çuleo: ipfaf apes;fidelitatem in regem de
clarant, quern nunquam defenmt,quem
imbellem geftant, quem errantem qux-
runt. Medicinam qui vult, adeat bruta,
prabent materiam medendi pracftantiffi-
mam. Quin Mediana ipfa, aut omnis , aut
pars, brutorum inventum eft, Pleraque
cognitionem& ufum fimplicium habent,
acipfafefe reftituunt. Cancer & felis, cum
nimia coluvie oppleta fentiunt viicera,
gramina roreperfufa comedunt, utven-
trem dejiciant. Singulis hominibus quid
conférât Zoología , tacere pr«ftat,quam
leviterattingere.

IK Zoologíafiientia difficilli-
тл eft:
Nomi-
Nomina brutorum faciesque externas
noviffe parumeft. Impèritorumhabitum
fuit detineri in minoribus: formas vero ea-
rumque virtütesÄ operationestehefeper-
magnimomentireseft. Cardanus de fub-
tilitatefua fcribit: <5* certojcire femper la-
tortofum fuit ¡quid hoc argumento labor¡ojí^
tu ? Ubi habeam quo; fugiam , ut Pliuiiim tS
Albertнт, t¡má pajam mentiantur , qnotfi-
(¡ttar non habeam. Venit idem UÍU nobis ,
quod fcripfit ipfe« Infumendus in rem
hanc labor eft, cum ob multitudinem,tùm
ob fubtilitatem. Per tot animalium for
mas ас fpecies ire, laboriofiffimum eft.Ob-
fervatafuntfcaraba:orum genera quadra-
ginta, erucarum quinquaginta.mufcarunfr
teptuaginta, papilionum centum & plures.
Probati quidem autores non défunt, quî'r
bus nihil deberé fe qui dixerit, ingratus. fr
et. Sspè verô non tarn memoria ad'.{&-
feendum , quam judicio ad difeernen-
dumopuseft. Sequendi funt , cum шй
fequuntur verum , fugiendi in
devia cum dueunt
imperitos.
, -•''*<.. 'л1г,-гАх?!э г><* y îïuvJ к - ...

\ъя ... .'.,,_„ _■ -'..-.


£:£Г.:,; ÇAPUÎ II.
-¿3 01

'а?'Г
DE ЪAcepta.
BRUTO.
Iè Brutum cfl: animal irrationale.
II.Dividitur in volatile, Natatile,Gresr
file, & Reptile.
Quaftiones.
/4 Brutum &* anmdquomo*
do dffirAnt*
*. Ut Genus & fpecies. Animal corpus
animatum fentienseft, Dicitur de bruto.,
dicitur de nomine, Leo corpus eft,anima-
tuni eft. fentiëris eft. Homo corpus eft , a-
tymatûm eft/ fentienj eft. Superiustigttur
animal eft, jnferius br>utum, inferius ho-
ino. Non funt fpecies cóntrádiftincla: ho-
¿no & animal: fed homo,brutum,& planta.

ЦФ Irrationale quid notet ?


s. Animal bruti genus eft, irrationale«
differentia. Differentia fpeciem confti-
*»".'
TW
tuit.&ab aljis difiinguit. Conftituit irra
tionale brutum, &abhominç qui ratio
nalised, (hftinguit. Errant quibus nilnifi
negarlo, nil nifiremotiorationis eft irrati
onale. Negatione non conftituuntur bru
ta, nee diftingvuntur rede. Frequentiflï-
тшп pft roce negativaexprimere rempo-
fitivam. Ex penuria vocabulorum loqui-
mur ut poflümus, non ut volumus.

///. In qua quAntttate bruta


creatafmt ?
ft. An in magna an parva edita fintqua-
ritur. In perfeña ftatura produite ea , fta-
tuendum. Bcnediâionem aeeeperunt fef
femultiplicandi. Sed generado & multi
plicado perfeétorum eft. Creabatur Ada-
mus perfeâus , perfeôa Eva. Prpduce-
bantur herbae & arbores, pqmis,piris&
aliis fructibus onuitae. Noneftratio,qum
eadern perfeéHo çoncedatur brutis, Ne^
impoffibtle Deо Qtnnt verbum , qni verbo fecit
emma,
-ifijjj» In quo numero bruta cre-

К Ccwroveríiaeftaflbina, tantum cre-


Wü3« A 5 »ta
■■■¡i' ::.v vso? ••' ••». J Jj2 c!;:-A.f -;-г
ata fint in omni ammantium gettere.extnt-*
plo noftri generis. Sed terram allocutos
eft DÊus cum dixit : Producat tfrï* «ni-
mamviventem in genere fito, A quam alio»
cutuseft, cum dixit; Producant aq/м repti
le, natAtile & volatile. Non glebas aliqüót
terrae íumpfít айв guttulas aliquot aquas>
fed totam terramstotam aquam. Hinc pro
multitudine , non pro paucitate colligen
dum. Placent verba Theologi prjsclarè
merit! Policarpi Lylèri. Quampfimum
Creator, verbum dicityfrotimu multa turma
natattlium & volatiUum prodncHntmr , eа%
tanta cofia, ut omnia jfeattant no» aliter
(¡гмт ß putrü cafetu (*r craffb firntti /Ляг)
vermibwfeateat, ■• ! ,?, -,• •! у:к'П'Л

V. An quorundam brutorum in-*


genUmutataßnt\
*. /Difputatur an idem creationis tem
pore feris fuerit furor qui nunc eft. Art
benigniffimus DEus fecerit illairacunda>
rapacia , &exitialia auimaliai1 Nonerxifti-
mandum fubftantiam brutorum mutatam
efle ob hominis transgreflîonem. Indi
cant atftem ungues -, derites cornual alia
acerbam
tu
ЗсегЬат indolem. Innoxia quidem fuis«
fenthomini,fednon aliisbrutis. Ex raptu
vi vunt multa qua? nociva fuifl'ent , crudelia
fuifíent, exitialia fuifleñt,íí vel maxime
mundus fervaflet honorem fuum illiba-
tum. Poftquàm vero homo rebellis faftus
eft D E O , meruit & iple rebelles fibi pati
fubditos.
.. > . '.v Axio7nat&
/, Brutorum no» eß loqu'u
Longo uñí & labore imitari dilcunt u-
nas & alteras voculas fine judicio, fine ar-
ticulatione. Qyod & campana: & inftru-
menta mufica & alia hominum artificia
prsftant, Adfit infermonevoxarticul.ita
& fit ver bum ex inftituto fignificans. Nihil
de his in corvis, nihil in pfittacis & aliis fer-
monis noftfi .açmulis. Taceat Porphyrins
qoi omnia bruta colloqpi inter ie, & lo-
qUelas eorum colluifle Apollonium refert,
• 11, Br&torumnwefi ridereh
ftidet «cuius, ridet Pfittacus: Sed hic
rifu artificiaii, non nátürali: Me itañinre
magis&ineptiisiquamriru verô. Utínter
■ m '■ „ homi-
- 1
homines multiimitantur latratumcanum »
grunnitum porcorutrij cantum gallorum t
fie brutorum quxdam rifum , quxdam fer-
nionem affectare videntur. Sed fpeciem
iL imaginem non rem ipfam, indulgemus
lpfis.
■ î ■•■•'•■• .
///. Brutorumnon eßßere.
Fletum non qua;vis dat guttula , quivis
humor. Non lachrymatur ftarim, cui оси-
li aquis ih'llant. Aut fi lachrymat dicendx s
nomen habeant, re carene. Sicuc plantis
ctiam affignarunt lachrymas , humorem
guttatim prolicitum. Anirai gaudentisri-
fus eft : & animi mxrentis fletus.
•¡I.'. . '

IV. Brutorum non eß velk*


In volúntate libertas eft. In libértate
in differentia eft ad utrumvis. lit agen s po-
fttis omnibus requiiitis agere & non agere,
agere hoc vel älud pofiît. In brutis nulla
libertas , nulla] indifferentia eft. Non ha*
bent id in poteftate bruta, quod accipere
aliquid aut rejicere pofltnt. Necefl'ario
bonum ampleâuntiir,malum deteftantur.
Secus agere cum videntur,terrentur metu.
Hinc quod unus canis , id omnes agunj*.
Cjuod
»
Quod unus lupus,id cunÄi prarftanr.Quod
¿on libertatis fed necefiîtau. eft .argu
mentum, Y
'
^
V. brutOrUm non efiïntelligerè.
Nnllus veritatis amor in bru ris eft. Or*
dinarur autem intelleéhis ad verum. Huic
nulla pofleffio,nulla vis auri &argenti,nul-
lius amicitia,p1uris xittmatur quam veri-
tas. Pro ver itate pugnat & toros dies, to.
tosannos confumit. Bruta adjeibum ra-
piunt ur, quem eis large & copióse compa*
ravit natura.

VI. Dos &gloria Btutörum


ßnjrteß. .: •
Singula fentiens fuá anima gubernat.
Hácprxdita, vident, audiunt, odorantnr*
guftant & tangurit. Unde & egregia ácce-
pêre membra: oculos, aures, nates, lin«
guam& membranam. Minor partium ap
paratus in planus eft. qui Пес vident , пес
audiunt« Пес reliqua fenfuum munia e*
dunr. Exigua arborum & herbarum in-
ftrumenta funt: vivunt fine auribus, fine
oculis, fine cruribui.
VIL Ma-
14-
Vit MagtiA fapientia brutoruni
pars^anotitiis naturalibus
eß.
Parvulum animal formica eft > fed ma
xima; prudent!*. Campos agros , arbores
ас horrea percurrit» grana ut inveniat. Vo
ri compos fafta, onus proprio corpore
majos per faxa & virgultá in celias dépor
tât« Collefta grana arrodit ne exeant ia
fruges,caííumquereddant laborera, Ma-
dida ñ fuerintin apricum profert, & ad fo-
lemexiccat. Nee minor apum prudentia.
Circumvolitant hinc indè, praca> Sylvas
âc hortos luftrant & Botes quarunt, Tuecos
exrfâhunt, extraaos in cellulasreferunt/
Infinitus propè cellularum eft numerus ,
&efreöae omhes ad fotmamfexanguíi funt.
Mira res eft è tanta florum diverfitaté dul
cía collígere mella, plifilla animália. Mira
res eñ colleéros fuccos per longa intefval-
la, per. ventos ac turbines ad fuos transfer
re álveos,, Mira res eft mollem in cavjs co-
h*reremateriam,&necdiffluere, nec ex«
cidere liquorem. Sed miriífima res.in-
dofía hsc animália favos conftrucre he-
,>v4 xagonis
Xigonis cjiftinftos celîulisquis hare docu-
it? quomodo amens beftiola agitpruden-
ter? Nafcirur ars hace, non difcitur,

Vlll. Menté pradïti, ïmitamur


amentia bruta.
■Мил от
Scripfit vir magnns/? omnino carere rati-
ottc, ft Elephai\careat, Haec in fpeciem di-
cantur contra majeftatem noftram. Ne
gligentes dignitatis fux funt , bruta qui ex-
tolluntçb-irjiiftasquasdam rationis notu-
las. Habent finmlacra mentis quam in no
bis non colimus, in ipfis revereamur. Ad-
mirationem nobis fi incutit veftigium
mentis in Elephante, magis admirabiles
nosreddetmensipfa. Non eft imago pra>
ftantior opere, non eft umbra perfec~Hor
lumine, effigies mentis fi feras facit nobis
fimiles, pofleffio ejus vera Deo nos faciet
próximos. Er ubefcat homo, fi ultra digni
tatem alTurguntbruta,& infra earn defcen-
datipfe. Pudeat brutorum armülum non
eitçi & divina feétari potius quám
humana , quam terrena.

PARS
<VÍ¿»¿ -,
tARSGENÉtLtALÏS "*■•

BRUTO IN GENERE*
LIBER PRIMUS* \i4
ANIMA BRUTORUM*
CÀPUT fivoV- C'"\ -:
DE NATURA A№
M/E BRUTORUM,
.■.ili.'r. a/!»:.-. ' : '».'f «'Mi
„-si
Piacepta .
Í» Anima Brutorum , eft forma, qua
funti&ad feritatemjducuhtur.
НФ Habetur fubfenfitiva anima i cujus
etiam nomine venit. .«Д
- :<-П .'.'i Í19¡»»' '.'III
', * QK*ftionit, ii;iii
/. ghtottoodo différant anima bru
tofum & animafinßt'wal ".'
T brutum & animal. Anima bru-

U tortim dât efle bruto, anima fen-


.fitiva dar effe animali. Brutuni
inferius eft, animal füperius. In*.
ferius
17.
íerius anima hrutorum, fuperias anima
fcnfitiva. Superiorem dat conccptum a-
-nima fenfitiva, inferiorem anima bruto«
rum«- Homini animam fenfitivani tribuí»
mus, brutorum animam hegamüs.

//. AninBruiis àeïur anima


•veçëtativa £ ,
». Damr.fednonrcdiftinaââbrutorunà
anima. Nurriuntúr brutá¿ aôgentur, 8c
feminè fibi fímile procréant» Teftahtur ч
Ьгс de vegetante anima, cujus operacio
nes Cant. Sed non aliares háec eft ab ani
ma brutorum & ab anima Îèhfitivâ. Non
funt prater hecesfitatem multiplicande
entia. Res una habet diverfá muñera,
divería nomina. Añirha canina bruti tai
ma diciturj êjuateniis dat feritatem : fenfi- .
tiva dicituï quâtenus datTen/um: vegeta
tiva' dicitur quatends daf nutritionem*
augmcntationenli procreationeiri«

///. J^uidánima Bruti, bruto


prüftet?
к, Dàt irrationale,, fieüt ánima hominis,
homini rationale, кос irrationale notât
fcfleniiam, connotat differentiam, conno-
M tac

tat operationes. Brutalem naturam dat
anima bruti, brutales aftcftiones, bruta
les operationes. Manifefta hxc funt in ca
ne, tigride, urfo, ac Leone. Et fí quídam
non adeóferociunt contra hominem, aliis
tarnen brutis infefta funt, & exafperata nc
homini quidem pareunt*

IV. Anomnes brutorum anima


ejusdem perfeßionisßnfl
» Specie bruta differunt,& in fingulisite-
rum magna varieras eft. Alia magnitudi-
ne> alia pulchritudine, alia utroq; horutn
excellunt. Quídam par vítate, quídam
deformitate, quídam utroq; inferiora
funt, Celebrantur alia induftriâ&reifa-
miliaris adminiftrandi peritiâ: aliaigna-
vafant , inertia & impróvida. Alia elegan-
tiarumftudiofafunt; alia cultum отпет
lpernunt. Tanta igitur animarum diver-
fitas eft, quanta morum, quanta corpo-
rum eft. Nee putetnus eandem cfle per-
feftionem, in hirundine aut halece, que
eft in Leone, in aquilia, aut Dclphino.
. \Axiomata
i. I. Anima brutorurn non eßjpiri*
ius.
Intel-
intclligere & velle potisfimum fpirithuoà
aâiones funr. Ha?c iftotum exercitia, co-
gnofcerc verum & agere liberé. Nee ve
rum amat, nec libere agit bru tor um nata-
Va. Ducitur necesítate qiiadam пес po-
teft aliter. Movetur objccb's, quonara
prafentiâ trahitur ас rapitur.

Д Anima brutorum mortalts eß.


Dependet âfua natura, qua deftruíra, pé
rit ipfâ, Quicquid agit, in & cum materia
agit : óculis vider, auribus audit, lingua
guftat. Simplex hare a materia depeaden-
tiacum immortalitate conjunfta non eft«
Fit enim materia tandem inepta, corrum-
pitur ac deftruitur. Quam deftru¿tioneni
animas ipfius fequiturinteritus. ,

Anima brutorum olim creabÀ*


tur, bodie generator.
Й*с eadiftiñetib temporüm,diítincridiü¿
iter mündum creatum & propagations
cbhrervatiinii Cum bruta condidit Deüi
pptimús, ánimas . eorum etiárii creavit*
Et cum génërationis opus cohçesfit btutis»
animas etia.rh génerahdi poteftatem tribu-
it. Tribuít autem üt gehitorum eflent
tauf» naturales, поя morales« Per natura.
го.
ï « éni m pótentias qua: tfperantur, natnra«
ïescaufsefunt. Morales vero non ¡agunt»
fed ita fe gerune, ut effeäus eis tantura im »
pùtetur.

IK Bruti anima communicator


Kotvuvia аЛКояофкр fis]eKßaTnuf
Communicatio (¿етефецму eft, quâ com-
m'unicatum deferto communicante tranfit
ad id, cui conamunicatur. Sic ex fonte
Crommunicantur aqua;, ex flammâ igniculi«
Communicatio dÂAoïrouitnuj eibquâcom-
municans omnia fua fervat, & effeftum
novum producir. Sic equus generans,
fervat animam fuam, fervat corpus fuum,
& novum equum, novam animam equief-
ficit. Hxcea communicatio animarura
eft,quâingènerationis aftü, anima gene«
rantis fine divifiöne, fine tránsfufíone, no
vam animam» numero diverfarn, fpeeie e*
andern, producir,

CAPUTH

Anima Senfitiva,
Praceptnm.
Ani-
-
at.
Anima íeníitiva eft forma animalium,
qua funt,obje¿ta fenfibilia cognofeuitt,
falutaria appetunt & .Loco kmovetï-
tur.
Qutßiones,
L An animafinfitwafit leonisrçÀ-
nïs->aut alterius brutiformt \ ;i *

».Animal coniHtuit, non autera fpeciem


certain animalis.Generica igitur forma eft,
sott fpccifica. Habent omnia bruta aiu-
xnam fenfitivam • fed differunt inter fe Грс-
cie.Hinc fpededivçrfa anima in Leone, m
cane » Se in equo eft« Reâè CombacTïïtis
ait: dicenАнт quod animafenfîtiva non dicit
fermant quandam ttnam.Phy/tcamj'.fcdtan-
tum dicit qnendam conc^ptum, genérateme
communem ,fub quo continentur variigradus
¿iverfarHmfar-maiHmffeçificarumy \

//, Anfingularia (fmirabilis


brutorum opera abammafin-
'; ßtivaßant* ,'.
». Norunt araneae quomodo formanda
tela fît. Norunt formica: quomodo col-
ligenda fint grana« Nec nefeis apiculsc
Bj quomo
quömodo eJrtruendi nidi fint. Lepas etî-
am timet canem, & non ccrvum, quan-
quam grandior hic fit. Pullusmetuit mil
ium & non pavonem utut major lit, No^
vit Ico ufum unguium, equus calcium, bos.
cornuum. Non hase animam fenfitivam
fequuntur cum fint fingularia. Propria
cujusvi&fpeciei anima hatç docet, hçc prx-
ftat. Quin & fingularia multa, multa mir
rabilia, in aliisfenfitivâ anima carentibus
liabçntur. Nçtunt arbores quomodö.
formandafint poma, pira, mespila, prun*
te ceraia. Summus Tycho Brahe feribif.-
fiellas quotfefctreprtfîriptas méias quai nun*
quajn transgrtfottntur.

Axiomafd.
LSenßt'rvA anima eoJpeBattt
dignior^qubxaterisßiperior^
Formarum in hoc univerfo Quatuor
íunt genera- Quaedatn prêter efle nihil
dant.quardam & eil*e&vivere,quïdam&
efle, & yivere, & fendre : quatdam. & efle, &•
yivere & fentire & intelligere. Primum
genus commun; forma nomine notaturi
cartera animarum nomine yeniunt. Et-
diftinclisdiftincbr datas fiint, anima vegeta
¿ya, fenfuiva,& rationalist Quamproxi-
mè accedit anima fenfitiva ad rationalem.
Quo fuperior igitur caetcris, со ipeâatu
dignior. Magi$ movent, qux magis çx-
cellunc. , <
И. Fii* animamfindt'wam^-
nimalconfiituitur.
Definitur animal, corpus animatum fenti
ens. Genus corpus animatum eft. Hoc
enim animal cum planta convenie. Dif
ferentia fentiens eft. Hoc' enim animal
conftituitur & à planta diftingvitur, Ip-
fetn animam fenfuivam indicat fentiens,
$enfusenjm, qui facultas eft.cjuiaccidens
eft,animal nee conûituit^nec â plantapri
maria diftingutt, %Г
HI. Per animam finfitivama-
nimalia cognofcunt.
Ccignofcunt animalia colores, fonos, odo-,
res,fapores etqualitates taôiles. Vident
canes, audtunt, odorantnr, gùftaht&tan-
gunt.. Idem equis conyenit, Leombus,
apcis & orfis. Senfitiva: anima hsc opera
flint, quar cum communis fit,ex aquo venjc
quod diftribuit. Vocatar h sc cognitfo
íénfualis ас naturalis, ас intelleau eft con-
wdiffin&u. - В 4 IVPcr
t*-
\y. Peranimamßnßtivam ani^
tnalia appetunt.
Cognitionen! fequituráppetitus, cumig-i
noti nulla cupido fit, Hjncobjedoviío
rapiuptur ad id animaba, Odore percep-
to accurrunt canes & lupi, ut jndidgèant
appetítui. Ipfe homo quandoq^ tam im-
potens aniftiac eft»utfer?turadp$je^nTti,
ancequam audiat inrdle&us judicium.
Qyarrit delirias, fugitlabörem : amatfo'da-
litia prava, & affeftat dominium .-odio ha
bet virtutem Se ammum ful forte conten»'
tum. Dicitur appeçitus fènfitivus,ac na*
turali & intelleduali
"• ' "': contradiftinâus
•- eft.3

V.?eranimamßnßthvam ani
maitл loço moventиг
Erat necefle ut moverentur animalia, ad
profequenda falu;aria,fugienda noxia.
Hinc qusedam gr,adicndi habent faculta*
tern, qusedam, •yolandj, alia natandi, alia
reptandí. PireôoreS motqum horum fen-
fus funt, impnlfores appetitus. Et con-
jungiturquandoq; cognitioni fenfuali na
turalis. Leppresjn periculo conftituti,
& I canibus infeftati »faltus máximos po-
ftrcmoedunt, ac fe abfeondunt, An fieri
posât
posfît, ut canes vcftigiis intcrcifis cdorem
amicrant,

CAPUT III.
PE - .
facultaiîhus anim£ßnjttrua<
■ Pracepta,

I» Facilitates animât fenfitivae funt


quali tates, ex anima emanantes , ut
animal iftarum beneficio animales
edataftiones.
II. Sunt tres: cognofccns, appetens&
, loeo movens,
QHätfUonts.
¿ 6)uomodo facúltate* différant
ab antmafinßtwa.
». Realiter, ut- accidentia a fua fubjeéto,
utefreôusà caufa efficiente, Naturaliae-
~nim ageritia per naturales pçtentias deter
minantur ad n atúrales acciones. Ignis per
ealtdiçatem calefácit , aqua per frigidita-
tem frigefacit» Sic animal per facultatem
cognofcendi cognofcitjperfacultateni/äp-
petendi appétit , per facultatem loco mo-
В 5 rendí
vendí loco movetar. Ubi datur i.Effentia
г. potentia 3. operado. Hue canon fpe-
Öat : Nulla creatura immediatum aïite-
HumfuArumprineipHV» efi.
i

II. ¿¡{uomodafacultates àfi invi-


сет différant ?
». Realiter, ut accidens ab accidente, ut
qualitasàqualitate,ut potentia naturalis
à potentia naturale Facultates ex acribus
ftobjedisjudicandaefunt. Horum diver-
fítas,diverfítatem facilitation park. Aliud
objeâum & aliam adionem facultas co-
gnofeens habet: aliud objefliim & aliam
actionem facultas appetens : aliud obje-
dum& aliam actionem facultas locomo-
vens.DiverfaE ergo funt facultates qux &-<
verfa diverfimodè traôant,

III. ¿¡Ы&пат faultatumfidesfit ?


к. Alias facultates diftingvunt in natura«
lern , vitalem ¿animaient. Nunc anima-
lem fumimus, raiffis caeterjs, Нгс enim ha
bet fub fe cognofcentem, appetcntem &
• loco moventem.Sedes harum omnium ce
rebrum eft à quo dependent aciones. Ce-
:'/»- u rebrd
27«
rebrô malè afteôo , funâiones laeduntur ao
depravantur. Quin&intellefíus nonnun-
quani furiosè ас dementer agit, à Phanta-i
fiadeceptus «Quidam fibi caput amputa-
tum eile putabit. Alius cornu fe geftare
exiftimabit:8{piftor exbutyrofc compa-.
ôumilatuit qui clibanam adiré npluit,met
tucns corporis çolltfjuationem,
' '•'•) v. r
Axiomat».
i. Facultates in & ab animaßtnt.
Anitoâ facult-atumeft&rcaufa efficiens,
&fubjeâum. FiuNtabanima,fiunt!n aui-
ma.Effiçiens eil per emanationem.non per
transmutationem, Subjeftum ell infor-
tnationis , non dcnominatioBis. Animal
cognofcit , appétit, & loco movetur. Sed
per animam feniîtivam velut prmcipmnï
primariiun & proximum.

//. Facúltate* propter аВш


dat&fitnt.: v
A&us primus datur propter fecundum:
potentia haturalispropter naturales accio
nes. Nihil fruflra facir Natura. Non tot
facultat.es deditfruftra: fed ut per cas ani-
malià
«íaliafuasedant operaciones. Quanquana
fieri poflit, ut facultas fit, actio non fit«
Quod prater naturar intentionem fit, nccjj
femper neque utplurimum,
CAPUT IV.

Facúltate çognoicen-
..,л tc,íeufeníu* vvл.,.;\ \
I. Facultas cognofçens eft, quâ animal
objedfoim fenfileper ipecies ad fe_»
delatas órgano certas recipitae di-
judicat. -" ' ' ft;;.'
II.Dicitur fenfus,qui \rel externusvel
internus eft,•• ..-i'.iT: ;.. -, :-i

QuAfiiones
I. An facultas cognofiens &
finfus différant \
». Non praçter/ neçeflïtatem, multiplice-
mus entia. Ju.dicantur facilitates ex acri
bus & objeftis.. Facultatisçogaofcentisa-
ftio eft cognofeere. Sentiré kquid aliud
quam.
«pain cognofccre ? Unde Sc ipfa ha?c co-
"gnitio dicitur fenfualis. Objedum facul
taos cognofcentis eft fenfile. Idem pror-
fus quod fcnfus, à quo&nomenaccepir»
Hinc ipfa facultaris cognofcentis defcri-
ptio, definido fenfus eft. Hoc pa&o ; Sen
fes eft facultas, qua animal certo corporis
órgano objeâum fenfile per fpecies reci-
pitac dijudicat.

it.Anfenfitioßtpaßio^An a&iol
Я. Aftio eft , cognitio neinpè, à potentia
aâiva fafta. Hinc feöfatio ad aftionesvi--
tales refertur» non fecus àc nutrido Sc aug
mentado. Receptio quidein neceflaria
eft, qua: per paflïonem explicatur. Sed fe-
pè reeipitür fpecies, & nulla fit fenfio. Ha-
bemus fpecies vifibiles inoculo, neccer-
nimus objefla. Anima enim rebus aliis
intenta, fpecies ienfiles hon advertir.

Ш* Mu&nAntfequiranturpotißu
mum adjènfatiimem ?
». Ilia quztnor:^mmafinfitiv4yorgAfium,
вЬ/еЯня* & ftecies. írimas tener ' anima ,
qua; principalis fenfionis caufa eft :& qua
fublati
¿о.
fublarà fenlîo pérît. Secundas habet bit*
ganum, Gue quo, anima с fie poteft,ageté
hon poteft. Non fit vifio absque oculisj,
пес andido fine aurí bus. Ter rías dam us
öbjeoo, quod ferifîlé dicitùr. Et hoc veí
proprium vel commune eír¿ Propria funt
quinqué, juxta quinqué fénfus: color, fo--
nus, odor,fapor fif qualité tandis. Commu
nia quinqué funt : motut , q'ui'es , fign*
ra, mxgmtudo & numerus. Ultimas occu
pât ípecies, juxta qüamfenfus de,' objéétó
judicat» Adfit id, quod fentiri debet. At
longe Ixpè intervallo ob jéftúrn diftât.Né-
cefie igitur eft, per fpecies fieri contadum*
IK An duplexßtßnfiu¡àgens
&patiens\
& , Receptio fpecier um eft paffio, cogni-
riofeu fenfatio actio. Non tarnen duplet
fentiendus fenfus eft, alter agens, alter pa-
tiensificut nee duplex fenfatio , duplex" vi
fio, duplex aüditio. Una anima- una fa
cúltate, uho órgano patitur & agit. Pati-
tur j qüatenus recipit fpecies : agit, quate-
n us per Fpcciem cognofeit objeâum»

V% An omni corpus пл1ига!е


ßtßnßle?
3*»
ft . Dupliciter aliquid in fcnfii' eftA Dire-
ôè feu per le, & indirecte feu per aliud*Per
le, quod qualitatibus fenfibilibus prsedi-
tum eil .-five communibus five propriis.
Per aliud, quod vel per partes , vel per efte-
ôum, vel per fimile,vel per pppofitum.
velperfundamentum,veí aliuincjusmod'i
modum fenfibus objicitur. Priori modo
non omne corpus naturale fenfiïé eft: пес
enim maximum calum , пес mínimas áto
mos íeñtimus. Pofteri [modo omnia ca>
duntfubfenfum: Si non modo uno,certe
altero. Nihil efi in intelleün, (¡ноA nonfuerit
in fenfie. Omnia vero in intelleâu fiínt.
Igitur & omnia in fenfu.

P74 An numerusfinitatur* ' .


ft « Refertur numerus ad fenfibilia com»
munia. Poflumus vifu, poflumus tadu no-
▼ifle numerum pomorum aut pyrorunt»
1 SednegatAriftoteles numerare pofle bru
ta & negant communiter omnes. Si vero
icntitur numerus,fi facultatis cognofcentis
objeâum eft , non negandum numerare
pofle bruta. Ubi enim principium com«
muñe, ibi communis eflêftus. Dannhaue-
Iv&ÚtiDtnegat befiiü nnmeratiotiem Ariflo-
teksf
teles , пвп vero ¡Kam , qua confiait in пий
quantïtatum difcretarttm perceptione : fea
earn, qua eft ArithmeticA Sjllogfxatio > # re»
plicatio numen majorUfupra minorem. Di»
timus nos, diftingvehdum efl'e, inter co-
gnitionem Dtftinílam & Ùonfetfam. Vidct
canis fe quinqué habere catulos, fed tubla-
toimo,numerum minorem non advertit
fatis,
i > Axiomata.
I SenpiffapientUfundarmH'
funi, ,
Itur ad fapie ntiai i Keya> чд^ vrtipa , rati-
ene & experientia. Utramque juvant fen-
fus. Nihil adit mentem nifi per fenfus.
Intelle&ui per fenfus imprimüntur imagi
nes juxta quas judicat. Unde reeeptum
illud: Nihil eft, in intelleÛit ,'quod nen prim
fuit í«y?/í/e,Etexperientíaomnis fehfuum
judició nititur. Multx enim ejusdem rei
memoriae unius experientia* Vim efficiunt
dicente Ariftotele. Re&eLüctetius feripfit
Invtniesprimii afenßbw ejfe ereatam
JVbtitiamveri}necftnßispoJfe reßtäi^
Qttinifißnt ver¡¡ratio ано^faifafit omnia
IL О-
It Omnia animal'iAfinjtts ЬлЬепК
Nulli natura inicua ex titit novcrca , fed de«
dit cuit] ne quantum fuit neceflarium.Non
autem ómnibus par fuifatioeft: aqnatilia
imprimis hebctioris funt fcnfus ; Homo
quanquem fuperetur vifu ab aquila, audi-
tu ab арго: benè tarnen contentus eflepo-
ttßfuisintcl»ris incorruptisque fenfibus.
Etil qusrdam interdum occurrit obicuri-
tas>demitur claritare mentis.-Divinus Plato
ait: Hominis потел illudßgnißcat, quod ca-
t сга ушаст animait», e¡ua vident, non confi-
derant , neq} animadvertunt » nefa content*
planturфото autem в videtftmul & content»
platur¡animadvert: tq, , quodvidetjlinc me*
riiofolus ex omnibç animantibp home ciï&çu*
#©* Ф nuncupates ,quaß àvciBçût contem
plons, ¿¡tea attuTtí г id ejf, vidit%
III. Senfusfuumrequirit Organum^
Organum eft pars animalis , (pedes ob»
jcftorum íenfíbilium recipiens 8c fenfatio»
ncm edens. Dicitur ¿ti&ñTrjptov fenfbriurrt«
Diftingvitur in Proprium & commune i in
Aà<eèjitatum Sc inadäquatит. Proprium eft»
quod uni fen fui tantùm iníervit. Oculufi
tantum vifui, aures audltui, nares olfaouí.
С üngv§
lingna guftui, membrana tactui. Com*
munecft quodadomnemfenfumconcuf-
rit. Sic cerebrum omni fenfationi infer-
m, dum fpiritus animales oculis,auribus,
naribus, lingua: & membranis commnni-
cat. Adxquatum eft , quod objeftum to-
, turn cognofcit. Sic ad omnem taôum
membrana requiritiir. Inadarquarum ,
quod partem objeéticognoscit. Sic cu
tis Organum eftquoqualitates tactiles ob-
fervamus, quanquàm &ibi fittaâus, ubi
cutis non eft.

- WkSenßtsinßtutnferturobje-
*x;'' " Bum.
Ôbje&umeftresîpfa fenfupercepta. Di-
citur ш&цгм fenfibile» Diftinguitur in
per fe & per аса dens. Illud accidens eft .-
hoc fubftantia. Petrus non vídetur ratio-
ne iubftantjac, fed ratione accidentium»
Carnes oífaftu percipimus, non ut fub-
ftântia: Cunt, fed út odorem habent. Ob-
iectum autem per fe & proprium & corn-
mime eft« Primario objiciuntur fenfibus
огДеЙа propria: fecundarlo communia,
ufra/q,- vero per fe . Scaliger ait : in fumma : *
nogplacçt.percipi communiafenfiüAVer acci-
• адц , ' /v
•+ dem '
dens, fedfer Ге &fecundaría. Omnino tnim
ferß etiam fentitur tjuie's : ntfy folum in ne-:
gatione motus -.Sedinfua tjuoiy affirmation*
vtf4tefcit enim tjuodejuiescit : non quia non mo-
n/etur, neq3 maps e¡uies 0" privado motus,
ijuam motus quietts. Quiis enimefimotus
ßnis. Finis autem perfettto. Nulla perfe-
flio privatio.

V4 Senfes obje&um cognofiit


per (j>eciem.
Species efl imago ab objeôofenfilifparià,
pura & à concretione materia; libera, juxta
quamfenfusde objedo judicat. Dicitur
qualitasintentionalis&fpiritalis. De ípe-
ciebus his ingeniofifsimus Fracaftorius
fequentes fecit verfus :
Nufer tnim tenuesJpecies,fimulachrayre-
runt)
Qu&ßuere ex iffis dieuntur, ferjj mea re
omnia, dum feïïor méditans, tacitusa. re
quire
Avía ßlvafum, & Jecreta filentiafolus
Cognovi tarnen his ¡peiïus iíludier ipfîs : ' '
i ut fenfus feriant nófiroi, femperifa lacefiant
Perty fores cautaStfoanime ludanttyveentfo.
Açrtmttnt, ipfamcy nee inter fommaltn-
quant,
С s ÏKOt*
í6.
VI. Organum denudatumfd a
ßnßbith
Alias aliter' exprimunt. Recipicns denuda*
tum eile debet â natura recepti. Intus ex«
iftens prohibet alienum& externum: Re-
&h explicanda hxc, ne pariant errorem.
Mollis digitis tangens alium геф möllern,
fentit mollitiem. Pes calidus pedi calido
admotas, pcrcipit càliditatem. Videt о-
cuius oculum, ejusdem coloris, magnitu*
dinis & figura?. Non igïtur exponenda
de qualiràtibus realibus, acfiorgana nul-
las habere debeant qùâlitates fenfiles rea
les. Denûdatum fît Organum, fecundum
efle intentionale, non íecundüm eile reale
Hue verfus fpectar. *
Piuribus intentus minor eft ad fîngula
fenfus

VIL Species nonßntiturrßd


res perJpecïem.
Objeâa fenfibika res funt, non Ipecies»
Resipfatangitur, videtur, auditur. Sca*
liger difeurrit hune in modum Àjuntrem
videri per fpeciem. IntelHgo & conclttdo*
Species ergo ftntitur. Ret» ipfam haud per-
eipitjinfifs, Stolidns dieat : oculos mcos vi-
t ^ ¿tre
- ' \ ■ -
37.
eiere Cafarem per ejusflatuam, Quafivifioa
ftatил adCitfarem jam tot abbinc annitmor-
tttum referatur* Animus quidem hoc colli-
gere с/неat : [enfui non licet. Scaligerо op-
ponimus verba Dannhaueri. Sciendum
ß>eciemfenfibilem non ejfe fignum infirumen~
tale, quale eft'fiatил Cafaris, ex qua priut
cogmta Cafarem agnofio, fedformale quo ret-
noninfpecie, fed fpecie cognofcimus, five/pe
des fefilis non eft inQuod,fedidQuofetimut»

ViWSpeciesreitmag&eß,
Imago dicitur, quod procedit ad fimilitu-
dinem alterius, Duo habet :primo/w»*7í-
tftdtnem X fecundo procesfionetn. Utrumq;
in fpecie fenfili eft* fimilitudo & procesfio.
Species per quam Solem cernimps,&pro-
ducîtur â Sole. & fimilis eft Soli. Infiniti
homines unum intuentur Solem: tot ergo
hujus imagines funt, quod oculi. Quin
plures imagines iunt,cùm plura fint fpecu-
la arris & naturx. Pelves mille die fereno
pone i ¡maginem folis omnes habebunt.
Dicit Scaliger, quomodo accident potefi effe
fimtle fubfianti«} Dicunt interpretes» t\pn
entitativè, fed reprefentative. Dicimus nos.
fpeciem fimilem efle, non Subfianti<e, fijd
accidenti i hoc enim repratfentatv«on Sub-
flantiámipfatru Ç: j. /&#«-
IX. Senßtseognoßitpermedium.
Medium cil intervallum inter feniile& fen -
forium exiftens, per quod fpecies fenfibiV
les deferuntur. Divid.tur in Internum et
Externum. Sic aer externum medium
eft, per quod, fpecies vifibües feruntur ad
ocuíoSé Color enim fupra oculos pofitus
йрп videtur, juxta lllud: Senfilt fupra ftn-
feriumpoßtum non fentitur : Membrana au-
tem linguae internum medium eft, peí*
quod fapor pereipitur : cutícula etiam me
dium internum per quod qualitates taöi~
les non per intervallum, fed quam proxi-
mè organa fuaefficiunt.

X Interßnßk &finßoriumßt
ргорогШ.
Minima fenfum fugiunt, maxima l*dunt.
Multa nee oculis hauriuntur, nee auribus.
Major mundi parsinoecultiseib paucis-
fimaex operibus Natura?, humanis fenfi-
bus cognofeuntur. Tanta fubtilitas aëris
& cxli eft, quantam non capiunt oculorum
tunica: ас humores. EttantusSolisfplen-
dor,utmorralium luminumacies contueri
eum nequear. Quosdamferunt impru-
dentiâexcœcatosefl'e, quod íh defeâ ibus
Soli«
... . ñ-
Solis lucidisfímum fidus intentius adfpe-
arerint. Lucretius rationemdatveriov * V

Splendor tjuicmfc eft acer, ninrtt


Sepe ochIos, ideo ejHod femtna potßdertigW*
Sane Species per fe tantam non habent с í-
ücaciam, fed latdunt per aliud. Odor vc-
hemens dolorem infert capiti, ob halitus
conjunftos. Bombardas fonitus 1stdit au-
res, ob aërem uno ímpetu irruentem. Jun-
giigniculos cum fplendore fojiscertum:
fçd non fufficiunt ad efteítum tan tum : 6í
exececat quandoq; animaliafplédor nivis»
Dicendum fplendorem nimium, viam lax
are fpintibus, Mediocritas fe n fin debe-
tur, quâ negatâ, fenfio tollitur : damnum
infuper fe infettur. cau.fac posfunt efie plu-
*Ç5t A ' ' . •.r.4V>í'iil

Sola çnim (îngularja extra тетхпгооЧ


ftunt. Vifns non nifi hancautilhirrtcoh**
remeognofeit: taétus hanevel illamqu*-«
litatem taöilem, Ariftoteles ait : Sentïreitiet
ceffe eft hocalie/uid, &' alicttbi,& пчпс^моЛ
autem universale & omnibus eß, impoxfibih,
eftfenfire : non enim hoc, ntfo nunc : non eainr.
effet univerfale : quod enim femper (íúbi^ efc¿
univerfale ejfe dictmus, Explicat Zabarel-i
C+ la.
\&, Quodfinfît ctgnofcitur ¡nectffi eßhit tri-
tut condittombiu effe circumfcriftum l hoc л*
liquid, hic, &пяпс. At idem Ariftoteles a-
libiait: Sentitur quidem fingulare, fenfus
«pjm, ipfius univerfalis eft, ut hominis, at
пол Calilas hominis. Explicatur, actum
fentiendi Temper efle fmgularis,potentiarn
autem feu facultatem univerfalem, Videri
quidem Temper hunc autiftum colorem:
facultatem tarnen non ad cum determina«
tum efle, fed habere fe indifferenter ad co
lorem quemvis. Hoc eil. Univerfi colo-
res& univerfi fapores fentiri portant , Ced
utentia fingularia iunt, non univcrfalia.
XII. Senftts non errant.
Cognofcens facultas fenfus eft, Cogrço-
feentis autem & reétum à curvo, verum à
faIío,bonum amalo difeernere. Nulla re-
rum certitudo, nulla ratio vevitafis efi'et, fi
cognofcenter facultates fallerent. Non
tarnen prartermittenda neceflaria funtre-
quifita. Juftum finon eft organum,aliiso-
mnia flava ,aliis omnia cruenta apparent.
Medium fi non eft re&è difpofitum,/ê/ />«-
trrubeus.&fiipfo adulto major conßtcttur,ut
loquitur Scah'ger. Diftantia ñ non eft debi%
ta.quadraraturris,videturrotunda,&colo-
?çnniride nobis apparéï ex femifievirides,
ex fe-

exfemifle rubrï i quos fi y'itos Iridi pro-
prior efl'et, non colores, fed lumina tan«
tum e fle }u dicaret. Per accidens igitur de-
cipitur fenfus : at fofuU omnibus adfenfitm
те*ф», non errat,
X 1 1 1. Senfum dimitiere in lis , qui
Jènfibus waniftßafonttärAtionem
quarere, infirmitas qu&dam
intelleBus eß,
Suum cuique tribuendum : fuum fenfnî ,
iuuin rarioni. Sed non audienda ratio,
contra fenfum. Securus arbiter vilus eft,
& certior longe accipitur ratiocinationi-
bust Majus fenfuum eft momentum in
certo difeurfü. /Eternas dantconsroverfi-
as, fuis qui fidunt nimisrationibus. Ante*
íerendíc longé funt racionibus iftis judicia
feníuum. Audiatur celeberrimus Senner-
tus, de principas Chymicis nunc in mo-
dum difl'erit. Nulla hie demonßratione орт
tfltfed renfia potim : (ífickjmicm dixertt,itlud
»nod fttmi fpecie tie vatиг, ejfefutphur,mercu»
rirtm , arfcnicfft» ,cndmiam,tflndfalaliquoâ
volatile , non aliijuod meteorum : cur [enfibus
fidem denegenty if Chymicis ac metaliarнт са-
ttoribo,quibus talia ufitatijfimafunt,non cre~
dam! Imo cvedunt omnes Medici qui eapxo,
itfdvm ttiam ,pro (¡tubas л vtetallttrgis vendi-
Cs tantur
rantttr , ufurpant. Certè fenfibus 'bíc fidtnt ,
deragare,& demonßrattonetpofcere àp'faxriet
¿tau/das eß, £? <р» hocfach idem factt. ac qui
pifcatori,qui lue и/mft cepijfe) dtcar, carptö
nern velcanomm ceptfle Syllogismo perfuade-
recottetttr*
CAPUT V.
DE
Senfibus externis in
genere.
Prtcepta.
I. SenfusExterni funt,quifpeciemab
obje&o immediate produetam in
externa corporis parte recipiunt,&
ad internos fenfus transmittunt.
II. Sunt quinqué: Vifus,Auditus,01fa-
ftus,Guftus&Ta&us.
-Oí«- ,ii 0»<eßianes% l ■-
I. linde numerus quinar'tmfenßi*
umextermrumi onßet'i
a, H.xobfe¿Jo, órgano 8c atttorte. Ubi dan-
tur quinqué diiUnôa objeéra: quinqué di-
ftinda organa: quinq; diftinéb: aftiones;
ibi funt quinqué diñúid« facilitates co-
gnofeendi feu fenfus,
.,,;, IL Ait
■» . ".лл,
* *
//.¿4» titiiiatio Venerea adfixtum
finßtm referendal .v<. » ,
lk. Non multiplicand* facilitates pra-ter
necefl?tatem. Non eil in titillatione ifta
peculiare objec~rum,', nee peculiare Orga
num, nee peculiaris aftio. Dan tur quali-
tates radtiles, dantur membrana-, &• fît ipía
taâio. Nihil novioccurrit, omnia teftan-
tbr ad taéhim referendam efle ¡Лат titilU-
tionem. Fruftra eft Scaliger pro fextbillo
fenfu pugnans. Si fernen, inqqit,/4í?/^*r
ритн'.уио in luco fenfm eft homini exquifitü»
ртш flucultntifllmatfe dignotio in fummoju-
dicitxnon tit¿Habit: ergo non a temperie femi
nis titillantijfma ilia voluptad eft. Sed nee
Гетеп reétèconfideratScaliger , nee pra
ter feminis difpofitionem requiri plures
canfas advertit. Laurentius ait : Prima
voluntatis сanfa eß , feminis turgentis {? qua-
fi prttritritis titiiiatio, lurget emm rattont
c*ocf¿oúVTO)vJpintuum; nam fernen fine friri-
tibtu quale per ôonorrhaam profundi foie1 1
voluptates nulla* panr, £5" ta ratione , quive-
rere abutuntur, & frequentiftïmè coëunt,
minorem percipiunt vol uptaté, quia pau-
ciores fpíritus. Secunda eft motionis &
cxcretioiiis ederuas. Tertia fpermatica-
rutn
rum partium fenfus exquifitiflîmus
earundemanguftiz: itaenimtitillatispar-
ribus, & rcduáis quae diftendebantur vafis
in naturalem fitum conftitutionemque,vc
luptas ingens excitatur. Nos adjicimus
caufam quartam.imaginationcmiquat non
minimum in voluptatibus habet mo
mentum.
Axiomata
Д Organa finfuum externaritm
Junt externa corporispartes.
Oculus nempe , auris,naftis , lingua.cu-
tis aut membrana. Refpeétivè vero exter
na funt,non fimpliciter. Cerebri refpectu
exterior pars eftlhigva, eft membrana. A-
Iias vero cum in fuperficic corporis non
imt,potiùsinternaequam externa: corpo
ris partes funt.
11. Speciesßnßtumexternorumab
objecH& immediate pro*
ducuntur.
Species coloris à colore ipfo product'
tur , fpecics foni à föno: fpecies odoris ab
odore. Hasceftmultiplicatio iftarumqua-
litatum, non fecundum rem,fed fecundum
rpeciem. Nondeleruntqualitatcs fenfiles
* • ' ' ■ fta
i.i.'jt
-mfna". fubjecb
. : , fed imagines
м- & fpecies pro«
ducunt, quas diffundunr. Sic cernimut
pervitrum obambuláres inforoac piareis
Campana aut tube fonum haurimus in
mufîo.
J/7. Species aßnßbus externa aJ
internos transmttuntur.
r Fit vifio in oculo , auditio inauribus:
Ted plus ultra tendunt fpecies, utdijudica-
ri poflint amplius, & ut fentirenosienti-
amus. Quicquid habent fenfus commu
nis &phanta(îa, acceperunt â fenfibusex-
ternis. Memoria etiam quicquid habet » à
fenfibus his habet. Sic in pucritia aut ado«
lefcentia quae didicimus, in fenectute novi-
mus, & ufurpamus utiliter.

CAPUT V!.
De Vifa ; ! ,
. Prtctptum
Vifuseft fenfus externus oculi benefi
cio Iucis& coloris fpecies recipiens
& cognofcens.
Quaßients,
I. ¿¡hiomodofiAt'vißQ?
к. Non per emiífionem,fedperrecepti-
onem. Höc modo & ordine. Objeétut
vifibile fpeciem fpargit. Hace per aërem ac
oculi tunicam corncam; per nanead h u-
morem aqueum ; per hune ad tunicam cu-
ream, ejusque foramen, feu pupillam : per
hanc ad humoré cryftallinum; potifRmurri
oculi partem, fertur. Mirabilis h»c parti
um varietas, non ob tmi(¡iontmtfedob rece-
ptionem formata eft. Ut fpecies per varia
media Sc diaphana crebro refracbc, tan-
demque ftabilitae , certa quadam com-
menfuratione obfervantur. Sicut inper-
fpecillisidemcernimus, ubi ob receptto-
nem nunc craflum, nunc rarum oceurrít
corpus.
II« An vißonut Organum fît magi*
igneum^an aqueutn?
Habent igniculos fecum (piritits viforii.
Unde expergefaitisè fomno,lux nonnun-
quàmverfatur ante oculos, fed plus aquas
concedendumoculis,quàm ignis. Humo«
res oculorum teftantur de aqua, non de
igné» Et cum fauciatur oculus , aut efFodi-
tur, aqua effluit. Aquea etiam corpora»
ad recipiendas imagines aptiora iunt ,
quam ignea, Cryftallinus qnidem humor
, в • luci-
47-
lucidus eft,&comprefi'usigneum quafifu-
gorem emirtit. Sed non omne lucidum i-
gneum eft: Lucent fquama? pifcium,lucent
cicindela;, lucent pútrida quxdam ligna;
&nec igneafunt, nee adeô congregaros
igniculos habent. Nix ipfa lucet>& glaci-
es»hoftes ignis intenfífíími.
Ill CurJplendida adverfafint
осиШ ?
к» Decxpedîtione Cyri dichur, quosdam
ex mïlitibus m altifßmanive iterfacientibtut
excœcatosfittffe, ejuosdam amißjfe ftdum di-
' gitos. Et reftantur hiftoriar recentiores vi
frigoris non tantùm aures & nares nonnul-
Iosamififlerfedmultosetiam ex continuo
nivium afpefíu oculisprívatosefle. Olaus
Magnus feribir:fricare lupi fuppolares оси-
lu aliquandoprivantur, Statuendum,frivid*
adverTa octtlu ejfe,no» c/tta taitafid efukjplen-
dida. Splendida autem, qua nullam ha
bent proportionem cum órgano. Violen-
tum laedit, moderatum deleôat,
Axiomata.
lt Vifm omniumfinfeumper-
feiïifiimus efl.
Habet enimobjeítum prxftantiffimumt
lucem & colorem. Habet Organum prar-
• .. . ftan
48.
íhntífiíniüm , oculum. Habet actione
prafftantirHmam , yifioncm. Habet ufi
pr£ftantiffimum,irirentioncm.Hincverfji
Segnius irritant ánimos demiffa per aurest
Quant cjUafunt oculis commijfa fideltbm.
Scaliger ait: Propter anim<t commoditates
atfy pérfeiïioncm pottßimum attrbuti funt
nobiliffîmi duo fcnfîts-.viftti (5 auditus\prtm*
cjHofy Natигл confilio , fludtо ; feàulitate : tл*
metßfecundaría tjuoq. opera corporis item
commodis eXcubent. Ergodatus vifuseft,nê+
qucfolum nefeprirrtumi Ut tela, ruinM ,fove
as vitemus, fugiamus, CAveamU4\fed etiam
idL prtfiantiorefine, ut afpcÜk cali Specie re
cepta : intelleílu aufto : homo optimi maximi
opifieüffui fiatßmilü.
1 1. Oculi duoßtnt, 0s vi/ío una.
Geminos dedit oculos Natura, ut tan»
toceleriusexomni parte confpici poffint
objefta. Et deficiente oculo altero, alter
in fubtidium venire poceft. Non tarnen
duplex indevifio, non res una apparet du
plex. Quacfitum diu efl,cur duoduorumo-
culcrttm imagines non duo reprafentent ob
jecta ? Rciponfumiconjungi in itinere ner
vös ópticos, &fpecies geminas in oculis
pereeptas uniri, atque in unam coaleicere.
|ed vident oculi, antequim ipecies trans
mit«
4f
mittantur & üniantur. Nervi etiam unid
item feparantur & disjunguntur. Et du*
quoque funt aures, auditio una, citrai-
pfiim nervorum reípedum. Recurren-
dum ab inflrumentali caufaad principale»* t
aboculisadanimam. Anima unaeft,hsec
videt per oculum, nunc unum.nuncge«
minum. Una numero eft actio , quia a-
num numero agens principale.
///. Oculo Altero cUuJ/èt alter
majorfit.
Poflunt enim tunics ; poíTuiit inflan ha*
mores, Ventriculus hotter nunc major,1
nunc minor fit, ex cibis aflumptis & conco-
&is, Uterus nunc major, nunc minor eft,'
&fua cüm fjetu fumit incrementa» Major
fit oculos unus claufo altero, quia plure*
âccipit Spiritus, à quibus extenditur. Non
(ecus ac oculi juvenum majores funt oculit
fenumobcaufameandem. Et ficutatgrott
quandoc^uepupillam habent anguftamSl
corneam rugofam ob fpirituum defectum.1
HofFmannus ait: Sialterum octtlum алнал*
mm , alterfit mayor, non cette aliunde^uàm
ab influente fpiritu. Et monoculi diftinâiùi
quidem vident minuta. Sedplura non vi«
dent, quo fe alioquin folantur naiferi illfj
' Ö.. An
■"■н '■■ л

JAnidcm accidit jaculatonbus , altero осв*


^^onruyentibus. --»'-oiiail
1; ' Щ, Qçuliparsprinceps, humor¿ -L„
«*■ cryßaliinu* eß.
" Datnrinquovis órgano certa parsfínif-
Taris aíHonem potiffimum cdens. Hasc
priWtóp'atís dicitur: esters minus prinzi
pales. In Qtulo eft humor cryftalHnns, nd-
me^babens , quia puriffima; glaciei ac
¿ryfiallofimiliseft. öportebat enim ocu-
Jumçlaro hoc &compactiore humôre ргзе-
¿ццлгсЙеи! & reeipere & retiñere porTet
jmàsjnes, Julius Caflerius Placentmûs.aît:
Оят-ЩчтгцЬш fenfofiù per nert'tttv mollem
'fçéiilfys (entkadi. er^arto diffunddtur, hune in
^ià.^^fs^inificUmHSiidtnimcjuodei
^ve'ekiat} apporta ur > principalis iflim orgA-
mfl4i^J£;per quam pracipue abfoivifufjinl*
falta: Щг'вт ¡tu e(je necesario deberé , vet Щ
pççjlrgttepfuodres fenfu percept<e yper titn-
eiemnir'vu.m ad fenfam соттянет гemeare
debtVt\Mt tandem ad intelleUum deferatur*
"$J»S afttem in vifu iß cryßalümub^mort hic
\nim nervo çptico immediate adjacet.
¡Ж* Lux oculo ingénita eß*
,; Interna atqae_ ingénita lux ocùîus eft:
major fehbns, minor hominibus, Orga
num
Bum cnim objeôo fimilc fit atque affine."
Utpoffic iftud accipere, hoc dare. Und«
Galenas ait, vifiu inßrumentum lucidum
tlfe}audittu aërettm ,olfittifu vaporofrm,?»-
fimhumdum, ыЯш terrtttm. £c habetur
Verfns,qnem Èmpedodi tribuunt.
Cttjptimm tertAM U9krt,fauore Щиоге,
Aire »Murât» лёгtam , igntnt cernimm
•»» *£ne- ' i
Humoirtryílallinus corpus lucidum ас fui*
giduiti eft, interdiu minus* tioöu magia
confpicuûm: Hic ipfe -, hic non lucidum,
príftat-oculiím, adeo ütíéhis flâmma in
flar micare Гокаг. Cryßattino iinqait Lau-
^ntvà^fummtu debetür honor, eflenim quo-
visfretíofwr j auavùgemma illußriof;propte-
>ja anima ocüu,ß>ecillu interip^erttrum oculi
dicifiiet.Solüs hicâ colöribp alteratur,vi¿.
biliümquc fpeôra reeipitj hoepofitopo-
»wur facultas videndi , reliqua; omnes pat>
tes,aut vifionem confervant.autprsftan-
riorem reddunti huic denique tanquâm
Pfincipi,qUiBin oculôfunt fingula partee
«mulantur. r
■ ■ ■ ■■■ • i и t»

n> Ыт colorfotos videtur>


,v.„ tHcluxßkb
£» A4*î
.5*- / . / 1
Adxquatum vifus ebjeftum non unura
îed geminum eft. Vifibile id dicitur quoc
fpeciem fuatn perlpicuè imprimir & ad о-
culum transmittit, ut moveatur facultas,
Prsftat hoc color»prxftat idem lux« Paries
coloratus fpeciem fuamaëriimprimit&o-
culo communicatjUt fíat vifio. Lucidiflï-
ma fidera non minus fuasfparguntfpecies
per cxlum & aërem, qua» recipiuntur ab o-
culo, ut videantur. Sumitur quandoque
color yeyixûç generalker, & lucem com*
prehendit, Sed hSikuç Se fpeciah'ter à luce
differt immenfum. Diverfe funt indolis
lux St color, & ñeque naturis ñeque fubje-
¿tisconveniunt.
;•; VU. Non omne corpus videtur*
Sunt corpora пес lucida« пес colórate.
Non igitur videntur, cum vifus non ; adíínt
objedta. Nemo vidit aërem, nemo caelum,
Aër enim пес lucidus пес coloratus eft.
Caelum пес lucidum пес coloratum. Cor-
porum diftinâio alias fie habet. Corpus
omne aut eft lucidum aut pellucid um, aut
opacum. Lucidum autemindivifionehac
chloratum includit, non exeludit.

■•* >. Fill Мл-


0ГП7. Mdgnïtudo , numerus >ßgu-
ra > S rcliqua objeßa comma*
ma lUentur*
Videntnr, fed non fine luce,non fine c» ■
lore. Objefta cnim propria modis iftis de«
terminantur. Circa concreta vcrfilnrur
lenius, non circa abftrafta. Con
creta habent magnitudinem , habent figu-
гаш, habent estera. Ut ergo funt, mjTenfr
bus cognofcuntnr. Hinc videt Petrus,
qoercum proceram,humilern fambuccutn,
rotunda poma ас pira. Quibus vero de*.
funt color & lux, eorurn ñeque figura,,ne-
que magnitudo , ñeque numerus advertí-»
tur. Noncernitur aër quantumvis vaftus
& nobis contiguus fit» Praclarè feribitee-
lcberrimus Sennertus : Reäius Uli fentimt-
quiflat uunt communia fenfilia , nulla* pecw
liares Jpecies fenfilibus objicere: fed tantùm
propriorum fenfîbtlium ffxcies determinare»
■peculiarcmifc moàum its addere. Quia enim
fenfibiles aualitates non a fuis fubjcUù ab-
ßra£l<e,fe*iinfubßantiu attain concreto per*
cipiunturtper »nam fpeciemfimptieem , pro-,
frium cum communi infenfum incurrir, non-
nihil mqdificatum tarnen: alioó^ modo appa-*
ret coin? incorpore rotundo, alio in-qftadratOé
54»
Si rero fenfilia communia proprîas fpecie»
amittcrent', etiam fine propriis hoc prse-
flare deberenr. At non faciunt hoc, id
qood patetintranslucidis, cujusmodiaër
eft, cujus figuram non ab eo, qui nullus
eft. colore, fed continente corpore per
imaginationempotius, quam fenfu com«
prehendimus. .»
jm» Perjpicuum füi/Us medium eß.
Non cernimus colorata oculis impofita,
led medium adfit inter objeétum & Orga
num, quod fpeciem reeipiat. Hoc peripi-
cuumeft, cujus natura tranfitum datfpe-
clebus vifibilibus. Qualia funt, cselum ,
aër.aqua, vitrum,glacies,& folidaquat-
damalia. Ut verô difFerunt,ha»cfraritate,
fic & perfpieuitate. Reâiùs videntur ob«
je&a per aërem & cselum,quim per aquam
& cryftallum,

X. Lumen non ob medium ,fid ob


objeBum neceffarium.
UtYideatur color , praefentia Iuminis re-
quirirur, Non ut forma coloris, fed ut ne-
ceflaria conditio. Nam in tenebris etiam
color perfeôuseft,ubincc lumen nec lux
cft. Neque ob medium, fed ob objcôum.
Hoc
Hocen. Ut vííiofíat, necefle eft objeflu^n
illuftratum cíTe, quamquàm intermedias
aër abfeurus fit. Nodurno tempore feli-
umoculosin denfiffima calígine videtrius.
Et quo locus obfcurioreit,eô manifeftius
confpiciuntür. Incendia cum fiuntè íon-
ginqnonoc"i:eatrá\ccrnuntur ígnesi yíde-
musít;!las noftu, per ípfas renebras , & m-
terdiuè profundi(ÏÏmo& obfeurifiîmo\pu-
teo. In tabeftailluítrata per obfeurum áe-
rewij cernimus colorçs^Fit quidem uV}-
pfom quoque medium ilfurrtinaturn fit,Xsd
»on eft nçceflariai conditio«. • ■
XL ITißononttnaefi.
Videntnr colores reaies, videntur appa
rentes. Cernimu«& folia vííidia& viriíita-
tem ab iis fparfam. Cernimos &c rubedi-
nem vinirubri & rtibedincm inde fotfarn.
Videmus luxem Sc lucis prolem,du®sf¡>-
les, duas lunas, Etquod imagines funt in
aquis, in metallis, invitris &aliiscorpori-
bus politis. Non videttir quidem imago
ut imago , at videtur ut fubit rationem" ofc-
jeôi. Hinc vifio те1 direcla , vel refk*4xp1
refraäa eft. Direaa,fpecieÍTÍfibilisipfr u-
num perfpicuum receptio &cognitto.Cum
albedinem patietis per aérem cernimus.
D 4 Reflc
'. 5«.., . ... ;-..
Heflexa/pecieivifíbilisad corpus pohtuna
translatas , & ab codem ad Organum rene
gar, receptio & cognitio. Cum imagines in
fpeculo cernimus, Refrafía, fpeciei vifibi--
lisper duplex perfpicuum receptio & co-
gnitio.Cum nimirum per aërem & aquam,
jiutper aërem & vitrum cernimus,

XII. Sunt, qua & videntur ipfi, &


nt videantur alia,effiçiunt : Sunt
qui videntur, neeut videantura-
lia,efficiunt : Sunt qti£ neevi-
dentur, neeutviâeantur
aliayefficiunt*
Videtur Sol, & per eum cartera, Videtv
fcur oculi Felium& cicindelar,& ligna pútri
da, non tarnen aliafaciunt confpicua. Ter
ra fibi relicta, nee videtur, necutvidean-
tur alia, prarftat. Sunt enim corpora alia
lucida, alia pellucida, alia opaca- Lucida
nut p! us,aut minus lucís habent. Si plus, &
Videntur, & ut videantur alia,efficiunr. Si»
minus, videntur; fed non, ut videantur
alia, faciunt. Hue quoque referre li
cet perípicua, qua; non illumi-
nant,fed illuminante.
CAPUT
А;л Audita, :,■*',:,

Praeeptum.
Auditus eft fcnfusextçrnus amis bene-
ir}ficiô foni fpeçics recipient & co-
;¿enofcens. - . I. ;:'
г t. .>,,<. Çwafltonei.
тХ,^uomodoßat auditÏG ?%
A.',;ï*erreceptionem fpecierum ilmi. Hoc
©rdine. Sonus realis fpargit fpecics ,qu» -
per aërem tendunt ad extremas nures,
femper patulas & excavatas : hoc r.fto fpe-
ciesincavum auditorium foris obvinm&
patens intrant :hinc ad membrana/nfic-
eiffimam & maxime fonorarn.qusr tympa
num dicitur,feruntur: ab hoc ad oflicula
triapergunt, qua; incus, malleus & íhpes
cücuntur, ab hisaëriimplantato соттц-
nicantur,quo nervus auditorius conjungi»
tur, qui ipiritum animale ¿cerebro trans-
fertí Qux omnia morarn quandamha-
bent,unàecitiùs fuaagitvifus, tardifs au
diras: fubitp fulgura confpiciunrar x, kûùs
адешпгаг tonitraa-
' r & s II.An
V*M-
ь
58.
//. An па/is ßnifiat лцеййо ?
Lapidcm inaquam fi injicimus,' eirculi fi-
uwt, quorum alter afterum excitât ferie
continua & jucunda. Idem fieri in aëre,
patetê mobilitate majori: An igitur To
nus ctiam rea'.isatq; idem numero, motu
continuo per aërem ad aures perveniaç
quaeritur? Species recipiuntur, non res ip-
{x. lyîille homines unamconcionatorisvo-
cem audiunt. Totacivitasunius campa
na; fonum percipit. Per medium folidum
brevi temporis fpatioproculaudimusfo-
nirum- Materialibus qualitatibus baec non
conveniunt.fedimmaterialibus.ïnterdum
vero fonum realem cum aé're ipfo, in ae
res incidere»non negandum. Sedauditio.
non ex matériau íon,o,íed ex (peckab ipfo
fufa habetur.
IllAn те&ипг attutmefßgop
ßt aqua!
Non per folum aërem, fed per ipfam etiam
aquam tendunt fpecies foni. Medium
primarium aereft: feeundarium aqua. Au
diunt fané pifeesin aqua. & terrentnr foni-
tu. Audiunt in cadem urinatores; non
per arundinem, quo aerem captant, cunt
auribus non applicetur.: fed per ipfàm a-
qu»
-cujarfubftantiam« Nierembergius fcribít.
lintinnabuli fino in »wltisftagnis adc.bum
vocati fijces accurruut • fugiunt ingentesfo-
ttitrts, tttfacilepraptereàcapianturm latibu-
lisfitist Fenaturi delphincs,,eos revente al-
veis circumdabant,mox ebftrepentes compel-
lebmt univerfos fugitivos tn t erram, ubi ob
ßrepitum capite gravâtes capiebant. Exi
guas narnt^ extra aquam rumor tis omnibus
qui in aqua audiunt , ¿tifficilis efi & mavius.
Axiemata
24 Magna auditmeßpraßantia.
Frarftantia organi, prsftantia ob/ecJiScufaf
maximus id indicant, Mirabilis formatio
«urium eft, mirabilis varietas fonorum,
mirabilis uíus auditioms. Auditus fenfus
difciplin« eft : ex audit« iapientia, ex audi-
tu fid,es habetur. Scaliger ait : Offieiis ac
fimbus ftter%(ñCas & auditus) fuam facile
tuetttr dignitatem. Ftfits ad vita commoda
maxime necefarius : ac procrea ad difcipli-
n arum inventionem certisfimus dux. Ab eo
fenèfolo maximam rerum partem explora-
té» ф, mamftßum eft. Audit um vera ad
sxcifitndam ab aliis *rtim,fiientiam,fafi-
enttarn, accommodatiorem. Perquàmpau-
tistnim iuventto data eft. Et qut bus data,
data eft tí mutila & inshtata, fir audi?
:■■' tttm
бо.
tum vtrïjtèdiderumj, соттипклымт лб»
cedunt incrementa fcienttts dt^tmbus in
vertis : tanquam colltftene veritas excHtitur :
unde cujus^ cogmtionis perfecto fauatur.
Eft & in auditu major utilitas. Quippe
dormicntibus etiam praefidio eft: utfon»
cxperreflifefe tucantur.
//. Magna ex auditu voluptasefi.
Audita obledant infantes, púberes, viros,
ac fenes. Nunc quidem fono, nunc figni-
ficato, nunc utroq}. Plorantes infantes
compefeimus cantu, ut fuaviter obdormi-
ant. Nullum peöus tamimmiteeft, quod
non afficiunt atq; mulceant cythars ac tu-
b*. Mulms in hoc Scaliger eft, utoften-
dat& rationibus confirmât audita jucun-
dioraleftis efle. Mtnus laboris,mquit>*u*
dien do capitur ifUa offert laborh letlio. Le-
ftiomutacfi, languorem dut pertinaces con
tinuât*. Auditu magis imprimuntur per
fenfum difeiplina: cujus minißra dures. Е-
go & Ule duo fumus : ideirce citiùs & ahmt
fubeunt animum fententia. Ideo melius &
fidelius harent ea memoria, qua audittone ac-
tej>imuSy<juamejualeaioniscurâtjuafitafuntt
Eß etiam focietas innarratione : in leilione
folitudo. At home animal efifeciale. Àpud
aimicum loqmntcm Itbtrmrtgandhduqu*-
rmdt :
Г-.,-. ' .'&. '•
rt»<& : «яЛ confetjuamur inteUioendi comme*
¿itOits. Non quidem difert libera récitл-
Йе. Bfi récitâtor, liter lo<juens:liber, red-
m,jnutHs. Ob hoc profefto tr4t* coüo-
quia, & JHCundi dialogi. propterea quodopu-
lentioru quamperpetut lihri.
■ Ж»!«а. . ' '\ I

ULAuditus orpamimtAmeX'
що fern*» quam intermjunt
Anris apudHippocratem alia Externa ада
mterna eft. Externa: partes dus fmt,Jùperi~
«r& inferior. Superior alia dicitur aut pin
na^ tota fermé cartilagínea eft, ас ferai-
circulum rcfcrt. Inferior Xoßoc vocatur,
& carnofior aс pi nguior eft ab ala pendens.
Non verô ad ornatum tantùm hie faâs
Amt auricula?, fed cumprimis ad fpecie-
Tum foni receptionem. Imperator Ha-
drianus ut audiret melius, cavas manuf
auribus obtendebat » ut G forte audien-
di meatnm praterfugerenc fpeaes.addi-
tamcnto ifto repellert. ntur & cavitatem ia-
frederentur. Galenus autor eft, Confie
nt Arianum quod minus liquido auditft u-
teretur, cava manu admota audivijfe retlius.
Ktquibus pratcifse (iint aurcs,f.r.os&vo-
N "'~jf~'- * V'.'" «es.
6î.
ces fíuitantis aqtiáe, autrefonantiscicad*
inmodumaudiunt» Auris interna aliquot
confiar meatibus* fepto membranofo*
chorda, tribus oíficuüs , aere implantato,
n.ufculis, & nervo auditorio. Ut non mi*
nor partium aüriüoi quam ocu'orum vi
de at ur apparatus. • ....
iVi Surdianativitate plerumfa
ßml mutt.
An ttifn &oris, firigite ac laryngis, mîrâ*
bilí; cornmunioeft. Attenté audituri noil
fefp¡ ramusjfed cohibemus fpirituln. Oici»
tante s fonos exquifitè non audiunt. Scab*
pello tympanum aures fi vellicamüs, ficcà
ext it nur tusfis. Surdaftri om ries aérelo«-
quuhrur, &vocem per nares reddunt. Ii-
dem melius voces per Os* quam per aúres
rialit-iunr» Síc&abortu furdi plerumq;
n;uti futir. Non quia fermocitiatto per
dif iplinam fir, disciplina autem ex audrtu»
üt fiíblatoauditu, Locuí nOn fir difciplinar*
atq; aJeo neefermocinarioni. ' Poflente»
Bim verba qüacdam formare ipfi, atq; bis
anirní exprimere fenfa. Hominem enírrt
quanturavis furduin rattönc ad inventio»
n-:n armavit natura. Sedexpcrienria eft
le.lis, ne gemicus r¡uidera atq; fufpiria
absq; dïfïïcultatecdi ah Itsdem. Caufa eft,
nervus aufrbus.Iinguar&Laryngi commu
nis, Quinramcnim nervorum par in auric
tympanum f'ertur:&ramulos ad lingw? &
laryngis mulculosmirtir. Cum ergo natu-
'ralis ha-c conftitutio vitiatur, ipfe quoqi a-
ôiones fírnul Lzduntur & abolentur.
V,Auriumparsprinceps eß a'èr
inipUntatus.
Si ¡IIa eft pars princeps, cui immediate op-
ponitur nervus, qui defert facultatem,non
ambigen du m valdè aërem implanfatum
cfl'e priheipern aurium partem. Nervi
enim auditor» expanduntur & cavitati ae-
rem continent; communicantur. Si pars
illa princeps eft, quae fpeciem fufcipit,&
majorem curri objecto convenientiam Ьа-
bet.nulla pars aurium aeri innato ас ver-1
naculo pneíerenda erit. Et (1 pars prin
ceps aurium proportiorie refponderede-
betj humeri cryftallino, aër implantât««
refpondet uptime . Ut humor crvítaili •
nus recipere poteft fpecies coloris,- fie aér
fpecics ac «JiíFerentias foniomnesrecipir,
Út humor cryftallinus purisíimus eft, & à
primânarmtateinfitus.iîc-idemdehocaë-
çeconftat. Etficut nervi optici fpirítum
/ anima-.
¿4-
animaîem oculo deferunt, & fpecicm ad
fenfum communem referunt, principalem
autem oculi partem coníKtuunt: itanervi
auditorii non minus fpirituum & fpecic-
rum latores funt, principalis autem pars
aurium non funt. Hincreaè Plato, Arifto-
telcs Si Galenus ex Empedode dixerunt:
aërem effè inftrumtntum audi tus, Repeta-
musverfusiuprapaulô aliter traditos.
Terram eqttidem terra ,fed atjuam /petléi-
тш aqua , icrnem
Confficimti ignttßd aere cermmm аегл
clara, ■

CAPUT VIH,
'■'-■ Olfaéhi ::

Prtceptum, ■ '',
Olfachis dl fenfus externus , nafi &
procefíuum mammillarium bene-
c ■ ficioodoris fpecies recipiens &co-
g no fe ens.
Qmfliones
\. ¿>htomodofiatolfd&io?
Q«¿madmodum mcxteris feniibus, íic
&.
&in odoratufpecies recipiuntur, H« per
aërem ad externas nares Temper patentes
tranfeunt: ab his ad nafum internum fc«
runtur , qui ofle cribrofo & procefltbus
mammillanbus confiât. Oscribrofum in
media frontis baiî fi tu m adfummumnafi
radicemfertur*náriumtotam ferè cavita-
temopplens.Plurima habet- foramina quae
aëri&odoribus ad cerebrum patet tranfi«
tus. Proceílus mammillaris duofunttu-
bercula, in qua; nervi olfactui dicatiinfe-
rüntur:fimilitudinem cum papillis тага-
rmrumhabencundènomen aeeeperunt.
Hue tend um odores: at qué' hinc ad cere
brum ipfum trànsferuntur*
//. Ari reaíis odor äd Organumfe*
râitir^ anintfntionalis ?
Rt Effluere aliquid è rebus odöratis,ac
per aërem ad nares deferri, non negan-
dum. Períipimus id faepe numero , non fi
ne magna háriüm injuria. Non rarô cere
brum his ipfís Isditur : & infantes in utero
materno extingvurttur: Bemócritum morti
propinquùm pañis repentis odofe vitan«,
triduo prötraxifl'e ícribunt ? РЫПррш Me*
ídnchthort áuditoribus fuis recitare con
fierit jmdcbtim qmiñdtímt fm famt necaba
\ 6t. t.
tftr^ wink os Aits in carcere . tknitort сamis
ajféitg , qn* ipfi cjHotidte offerebatur Ht acer-
btor& longior tjftt cruciatm, fmffefervMttmr\
Sed пгс corpora olfaftionis natura baud
I
requirk. Pifces in aqua odores capiunt *
per fpecies , non per res ipfas. Hat etiim
craflum elementum non fenriunt , fed per
aérera potius graffantur. Neque alias fen -
fationis natura ipfa admit tit corp ora Suffi-
ciunt fpecies , qua à fenfibus externls ad
internos transferuntur.
///. Knmcdium odoratus
foßitejje aqua*
ф," Primariftm medium aër e&,ficmti*-
rtMjn aqua. Ut color videtur per ae'rcmSe
aqaàm , üt (onus auditür per atrem 8c a*
quam fie odor percipitur per aërem Sc
aquam. Reâiùsper ilium, anliquomodo
per banc. Non carent olfaäu pifces, led
per ipfes aquas , efcas odorantur cminus.
Longo inter vallo âcibo remoti natant ad
eum&capiantur. . .-. .', _
ïP. An quïbus praßanüor odora*
ratits ¡vifusfit deterior?
Ht* Plerumque id conti ngere èxiftimai ^
Cdrdañus: fed absque ratione firma. t>i?er- '
fifuncfenfus, non с ontrarii.-diverfa Orga
na» divcrfaobjefta'habent, non contraria.
Pote ft
Potert idem homo & videre acute & oi,-
facere quàm optimè. Sealiger exemplö
íkniae & cams réfutât Cardariiím : Онят
fcUciter г ait , evenerit tibi , ut fritter mor em
гннт, tutfeñtentU modtrartris '.monet-nos
fimiarumgenus', quarum oculta videndipote-
flate nulli cedit tjuadrupedum : odoratu veri
adee prxftant ipf*> Ht quentadmodum & сл~
nesiqmbm itemiS (tetes acuttßtma, & olfa-
ftn¿pr<eftantijfimns , nihilguflare aggrtdian-
turquea nonprius exploraverint odore.Qué
vü eistam p'r<tßo cß,itt non ad nares appli
cant , e/uod /entire velint,fedfuprañares ad-
modttm ctlerrime appréhendant,

AxiomatÀ.
l¡¡ ïnierfinfm externos rfteditqn.л
bbt'met oifàBus.
Cedit digriîtate vifui , cedit aùditui, Sive ¡
enim lpedes objeâùm, five Organum, five
actionem , five ufurfi, iftis eft inferior. Dé-
tun gaudcre odoribus magia, quam preci-
bus 8t fufpiriis impietas eft. Superior au-
tern oifaäus eft guftu.&ta#U. Hos enirn ;
facile fuperat pra?ftan.tia obje&i, öfgaui,
axioms & ufus. Inçfle nafo nonvenufta-
temtantum fed &regium quid, crediturri
; u £ a olitn
olim eft, , Quondam imperandi dexterita-
tem,ineo eminere cenfuerunt. Commu
nier etiam hune obefx, iftum emunâx
naris dicimus. f
Jj. Swe rejpiratione nonßnr
titw о4ок
ftttrahenda eft materia, odorum vehi-
culum. Qua attraôaproceffus mammilla-
res dilatancur & quafi aperiuntur: portea
vera dimittuntur & contrahuntur. Hinc
ab odor e aim abhorremus,refpirationem
inhibemus. Sicenimnec fartor percipitur
facile, neclxditur adeô cerebrum. Ubi ve
ro grams odor; fpifando trahimus, quod
delcöat Quemadmodú folet,qui globulis
ex mofcho & cybeto concinnatis, animum
recreant. Herum vero etiam fragrantifli-
marum naribus admotarum, odorem non
pereipimus , niii refpiremus atque aërem
Sc odorem attraliarrtüs.
Ш. Princeps ölfaföui organum^ro-
.;-, eeßts matnmüaresßtnt.
Princeps pars eft, cui immediate oppo-
nitur nervus ,facultatem deferens. Prin
ceps pars eft, qui fpeciem fufeipit, & ma
jorem cum objecto convenientiam habet,
princeps pars eft.qua proportione refpon-
. - dec
6p.
detaliispardbusprincipalibtM, omnia h«»
de proceflîbus mammillaribus;' confiant.
Per nares externos odores quidem irigr»-
diuntur , fed ab, iisdem non percipiuntur.
Salvis enim iftis atcjue integris, olfaâus fe-
ре aboletur,, alas requifitis prsfentibus.
Coryza laborantes non percipiunt odo-
res,externis naribus illsfts. Reâè ait Juli
us Caífenius. Placentin us. Obfirvandum
tft, in omni'.finforto ntrrvum nwliem к terebro
dtfeendtre , pofi quem immediateyftatimve-
гнт oecurrit crg«numIÍLut in oculo cryfialli-
rnu humor, in auditи nervtu eхрапfm:fie eti-
*min olfaElu fieri quit negaveriû Ethacve-
rtpreprii organi altcujuí fenfiu invtnitndi
tßmthodttt*

CAPUT IX.
; DE ' »"»' ■"■■■■ ''¿1

Guftu >
Vracepttm.
Guftus eft fenfus externus, linguae be
nefició faporis fpecies reeipiens &
cognofeens.
Quafftones,
L^uomodofiatgußatiol ..: »
В J * Mo*
7<>»
. fit Modus guftahdi hic eil. Res tapida lin
guae appHcatur. Humida M eft , à fpongiofe
lingux carne facile imbibitur. Si (îcca aut
concreta eíWenribus commjnuitur ас fol-
vitqr,& cum humjditate lingua: permifeç-
tur. Sic fit faporis perceptio , prarfertirn
yerô anteriore lingua: parte. Cum enira
guftualiquid exploramusjçufpidi lingvae
idadmqvemus.
//. ^uodnamguftusßtmediuml
R. Medium externum quod objcâi fpe-
ciem ad Organum déférât, nullum eft. Res
etùm fapida applicanda lingua?, quod ubi
non fit, guftare non licet. Interim autem
medium pellicula porofa eft , lingvs obdu-
ôa. Huic primó communicatur fapor, cu-
jusfpecies ad propriam linguae carnem de-
fertur,ibique ab anima fentiente cogno-
icitur. Julius Cafleniqs non medium, fed
quafi medium npminat..

\\\.Anrealisfiipor adorgamtm
ferdturi
». Fertur quidem, fed juxta hune non fit
guftus. Caro lingvar cum admovetur, ad-
eft faporreajis. Vinumcum potatur, dul-
cedo realis affick linguam. Sed non mi
7U ,
nusfapores hi, quam caftera fenfuum,ob-
jeûa, frías ípargunt fpecics. Recipiuntur
ha: à carne lingvae & ipfis quoquc fenfibu?
internis communicantur.
Axiomata,
L Gufius non idem cum t4~\ ;
Stueß.
Habent ob)eña diftinéta: faporem &
qualitates tactiles. Habent diftinâa orgar
na:lingvam& cutim. Habent diftinftas
■aéHones-'ideoutinlingva ipfa aboleri po
ten guftatio,manere tadio. Ariñotelcs^«-
finm efe tattum tjuendam ait. Sed limitât»
пой abfolutè ponit. Scntentia hare eíK
Guílus objeftum remotum non íentit , fed
adtnetum. Sic aliquam cum tachi bebet
con venientiam , quanquàm duo diftindi
feqfus funt.
//. Gufiui.ad'vitamneceßtri-.,
. . meß.
Vifus, auditus, & olfaâus , cotnmodita-
tis fenfus dicuntur; guftus & taôus Ne-
ceflîtatis. Uterque enim ob alimentum,
quo carerc non licet,fadus eft potiflîmum.
Guftu animalia ad nutrimenta capieoda
kivitantur. Guftu arnica & inimica,graea So
•• \J. •'-; ^ л- ц ^ v.v.v.. tngra-%
7*.
ingrata difcernunt. Scaliger ait , fenfk
htmc animait maxime omnium necejfarium
efe, cum aliis carere ßne vit<e jattura poffle.
Nos quidem tátam neceffîtatemhaud quat'
rimus. Vidii Columbus hominem»
nomine Lucrum viventem, vigen-^
temque,guftu carentem, Voravit hicvi-
trum, lapidée, ligna, pifces vivos & falien-
tes, Voravit lutum, pannos lineos,lane-
osque,faenum, ftipulam, & quicquid venit
itibuccam. Voravit aromatario carbonés
& faccum cui inerant. Hicpoßta minis i-
pfum à pharmacopolio arcerefuevit , veritut
ne & ipfe & taberna, & vafa omnia cum con*
tentti abeo devorarentur^

1Щ Gufiuç Organum princeps


propria lingua caro eß^
Caro linguae in fertos habet ñervos, plu-
rimos à tertio pari. Habet etiam çonve-
nientiam maximam cum rebus fapjdis.
Principalis igitur pars lingua: eft, çui pri
mario debetur aâio. Julius Cafl'enius ait:
Qtytmvis membranam inter illas partes ,ßne
oHibiu commodefierigußus nonpoteß, nume-
remu/yillam tarnen principalem, cujus famu-
latui reloua tanquam fubßdiariefunt defii'
nat<e,fiatui»>uj : propriam nempe &$ong -
•f*t»
г _ *■ ■

pfarn lingua согнет, Praterquam atim quod


fubflantia ipfa talit fît, cut fimilem iri null*
€orperü parte invenerüt ; temperamental»
Îuojj udfufiipiendos fapores, aptijpmum ha-
et: : húmida enim & calida eß, fapori-
bus admodum vicma , ut ab tili* alterartfact-
lipojfa. :•••-■
CAPUT
„■ DE
X
I achí ...'..»
Praeeptum
Taftus eft fenfus execrnus , membrana:
beneficioqualitatumta&ilium fpe-
cies recipiens 5i cognofçens.
Оифопеи
I. guomodofiat tfiBus*
a. Modus hie eft, Restangcnda proximè
& immediate, órgano admovetur. Hinc
fpeciem imprimí;, jnxtaquam facultas co-
pnofciK Sic'reççptio ípecierum non minus
intaftu, quam ceteris fenfibus neceflaria
eft, Lapidemçumtangiraus, manumqiie
removemus fubito, fentimus frigiditatem*
Sed fine communîcatione frigoris realise
inanus enim non frigefit* »que digitqs
•ealem corporum .duritiem , raollitiem,
E j alperi-
'",11

afperxtatem, ас Isvitatem recipit, fed Colorss


fpecksy foiasinientionajes qualitates*
IH.Jtfuodvam ttBusfitmedium?
a. Non habet medium. Externum» cum
tantum objeöa applicata órgano fentiat.
Nee cogitandum,aèrem intertangens &
tadile intercipi, & medii fuftinete vices.
Ipfam ignis caliditatem fentimus , absque
aëris interventu. Et cum digitis menfam
premimus, cedit aër , neutíquám iäum
fufeipit. Internum medium tunc habet,
cum cutis beneficio peragitur taétus. Cu
tícula, enim obduda cuti interceditôf ex-
çellentem cutis fenfum tempérât,
///. An tattm unusßnfusßfi
*. Vcrfatur circa calidum & frigidum-,
humidum & ficcum, durum& molle, afpe-
rum & lacye , grave & leve,friabile omen
tum, glabrum fc fcabrum. Sed omnia hxc
objefta in communi conveniunt genere ,
qualitates nempe taétiles. Unym igitur
datur objeâum generale , multa fpeçialia.
Sic & auditus percipit fonum acutum &
gravem, magnum &parvum. Vifus varia
colorum genera, varias lucis differentias.
Gußus ftporem dulcem & amçenum , fapi-
dum&infipiduni,
ilîiOffr y Г "' .. ,
■!..# , AXÏ"

. - .
f 71t
. ,'. ,.„ . Axiomata.
\, ТлВш dignitttepoßremusîne*
ceßitatepr'tmmeß.
lgnobilis fenfiis eft & quafi belluinus,ad
corporis confervationem potiùs, quam ad
animx perfcéHonem neceflarius. Inde
per orones &fingulas ferè corporis partes
«Mufus eft, uc fugere queapt qualitates
noxias. Egregiam è Galeno fenftmm
compáratíoqem JuJius Caflenins jnftitu- '
ft. Vtfict, inquit, proprium inßrumentum
¿Unßsßmq tegitur ppereteto : audittts rariori
mtmbrana; olfaBus minus adhuedenfatgu*
Jtus vero operitpentum цоп filum magis ra-
rum eßt fid omnino jpongiofum : pojlrem»
taüui tegmen omnino rarisßmum eß O bje-
Rum viftts omnium tenuisfimum, & quodam-
mßdajpiritaleeß: craßtus vero auditut : mul
to crasßui olfaBus : crasfitu adhueguflus : ter-
refire & omnium crasfisfimum taBus. Me
dio indiget viffts omnium maxime : auÀitut
minus quam vifus : olfaBus minus quam audi-
fus: gufiut abs^ medio fit: omnium autenf
maxime /ine medio fit tonus, Organum vi-
fus extra pоfitum eß: auditш vero paulo in-
trorfum : olfaBus magis intra : gußm adhuc
iispltu latet :taftt0 vero inßrumentum то svr
7б J
ràv ot,inttt$ e/ttoddam exißens, nomintvitAr*
floteles. Hinc Caflehius concluait, yifitm.
&ыйит externos efe /input iUHmjjfr*
flantisfimum, hune ¡gnobilisfimum. v|
W.laëluf organum noneßner-
•vus,
Nervus fpirítum animalcm defert ad от
пет fenfura necçflarium. Non magis
igitur tañui, quam reliquistenfibusinfer-
vit. In vulneribus cum lacerad tangun.-
tur nervi, ingens quidem excitatur dolor,
fed ob membranas, quibus confiant, me
dulla enimabsqi dolore ta ngitur« Et ubi
plures nervi funt, ibi etiam fit major dolor
ob copiam fpirituum, aut quia plures ñer
vos plures circumveffiunt membranx»
///. Taflus organum noneft cara*
Taétus ibi f*pè eft, ubi caro non eft. Sen
tit ventriculus, fentiunt inteftina, fed de-
ftituta carne funt. Neq; ubi caro eft, ibi
Temper taôus eft. Non fentit caro pul
monum, nefyhepatis, neq; mufculorum.
Et cum fentire videtur: per aliud fentit.
permembranas nempè, quibus veftitur,
W.Ta&us organnmprimara
um eß membrana.
Pria-
Princeps 'oxgani pars, еаф fimilaris, mem -
brana eft. Quicquid in corpore anima-
lium fentit, per membranam fentit» Hinc
ventriculus,inteftina, &alia membranofa
corpora exqniiitcqualitatestaâiles perci-
piunt. Ip fa quoq; cutis cum fentit, per
membranam fentit. Disfimilem partem
«juidefideratjinhominemanum habet, ju-
xt&Galenum Organum taftorium&appre-
tienforium. Non enim aliudjnqmt «por-
tibat effe, apprebenforium> aliudatttem tatto-
Ttum organum : ne^ aliud quidtm Bccipere
»nmcjuamcfe \ rem external» levando , &
transferende, & otnnino pertrechando : aliud
AHtempoflea difcernere de acceptorнт calidi-
tatetS frigiditate>& duritie, & mollitie, &
aliis taltilibus differentiis '.fed mox cum ap-
frehenderit unume/uodq^, melius fuit fimul
dignofcere, <juale fît natura- At veronefa de-
centius, netfe promptimfuitt alio organo cor
poris dignofcere, quam manu, & ipfim manus
non omnibus, fedtnternis partibus, qutbut eft
ttiant apprehenforium organum,

CAPUTXí.
De Senfibus Internis
in genere
. ; frtee*
ув
Pracepta.
í. Sehfus interni funt, qui fpcciëm
fer fenfus externos allatam in cerebro
recipiüet, cenfent &dijudicant,
II« Suntqi duo :Senfu3 communis*
¿¿Phantafia; IIb Phantafis fámula*
tur Memoria;
Qutfiiohesi
l. An différant Senßa commfc
ni¿ & VbantAßal
a. Senfûs coriïmunis eft, omnia Senfuuni
externommobjeétarecipere,cenfere& ju-
dicare. Idem prœftat Phantafia, qua: ob
jecta illa recliüs examinât, & magis exacte
dijudfeat. Sic convenient, & fi differunc
gradibusdifferurit. Sed phantafia infuper
é fpecierum conjuñftioneac èonfufione
nova format phantasmata, quod negatutn,
fenfui communi. Phantafia etiamabfen-
tia cognofcit, fenfus communis praffenti-
umeft. Phantafiáin fomnolaboratfenfu
communi qùiefcente,
/Д An Sedibusdifférant Senjùs
interna
». Serifum communem in- anteriore*
phantafiam in media, memorión in pofte-
*.. . - rióte
19
riore cerebri parte collocant. kemöriam
cnjm dunorem cerebri partem, fenmm
communemmolliorem, phanrafiam medi
um reqmrere ftatuunt. Sed cerebrum íe-
cundum unàm eandemqtfubftantiam pr*-
drctisfehfibusinfervireaptum eft. Omnc
cerebrum wolle eft, igitur fpecierum re-
ceptmm pars quaeVís idónea. Si vigettna-t
&s in Parte °na phantafia, in altera memo-
na, magis & minus fpeciem non mutant.
\W.An aBiontsfinfuumintcr-
norum organuAfintl
*-. Aâiones organic« font, quas toturn
Organum edit. Ubi non ad temperamcn-
tum tantùm, fed ad ipfam quoq,- confer«
mationempartiumq; difpofitionem refpi-
ciendum. r
Qtfaies adionçs funt vifio, auditio, oJFa-
öio, guftatio, tadio. Interni fenfus cere
brum requirunt& ratione temperament!»
& ratione conform ationis reâè difpöß.
iura. Aöiones igitur iftorum organic«
.î.-> -л\

numermdafinßbusintermsßtt '
Potentiam «ftqhatjvam drça fpccien»
mieniatam verfari 9¥щп, uteapcrcißi/üj;
•;t-.: . q«af,
íjüae'externi fcnfus percipcre non pötütf-
runt. Cum ovis novit inimicitiam lupi*
qu* fub externos fenfus non cadit. Cum
pullusfugitaccipitrem, non anferem.nori
cquüm, non canem. Cum hiründö ni-
*lum extruit, aranea telam, apis favos. In
univerfum, cum animal exfpeciebus fen-
fatiscolligitobjeäanonfenfata. Sed nont
ert fenfus, qui non verfatur circa fpecics
fenfites: Sc accipit infernus fenfus fpecies
ab externis. Vis difturrendi â noto ad i-
«motum, rationalis animseit» non fenfiti-
v*. Exempla quse afferunt, notitiám na
turalem inferuntj non notitiamfenfüalem.
Natura norunt commoda fuá &
incommoda , nön bruta njodö,
fedipfequoq,- herb* et arbores. Spccifi-
cas formas iñainfequitur notitia, non ani-<
mam fentientem aut vegetantem.
Axiomata
I Senfis internï afenfibus ex
ternis dependent.
Ab externis accipiünt fpecies, fine quibus
judicare nort licet. Non judicat càrcus a
n3tivitate de color¡bus. Vifus enim fpe*
ciescolorumphantafiae non Offert Neq;
de faporibuS judicabat Lazarus Ule л Co-
Umbó dèjtftptKS. Carebat enim lingua
ejus
■'
su
ejusnervisguftatoriis. Quartumpar ner
vorum inquitColumbus,quod guftatiii di»
catüm eft, non ad linguam Sc palatum»
fed ad occipitium reptabat.4
JJ. Objeclum ßnßium interno-
rtim-,ßmt omnes externorum
ßnßtumJpeâes'.
Circa unum veríantur objecbim.fenlus
externi. Circa colorem vifus : circa fo-
numauditus: circa odorem olfaétus : cir
ca faporem guftus : circa qualitatcs taâile«
taftus. Interni vero fenfus circa omnia
fenfuum externorum objeéta occupât!
funt. Quicquid vifum» quicquidauditum,
quicquid ceteris fenfibus notatum fuit,de-
nuoTefe finit ad examen.
///. Organum ßnßuminter-
norum non efi cor,fed cerebrum^
Vitales aftionesâ corde, animales â cere
bro pendent. Nihil conferí Cor, quod
proximè fäciat ad fenfâtionem. Cere
brum verô fpectesfenfilesredpit&fpiritus
animales communicat, potisfimafenfatio-
num inftrumenta. Celeberrimus Senner-
tus ait : Si de principio & organb non remote,
fedproximo qneratnr , omnino concidendum
F ф
12.
elf,acliones has in cerebro,^ a cerebro exerce*
tí; cfuoà tum alia docent, tum hoc, quod Ufa
cerebro, h« aiïiones Uduntur, & quod in сигл-
tione non cordi,fed cerebro remedta appUcan-

\V. Parsprin ceps organt pro


pria cerebrijubßantia eßt
Habet cerebrum ventrículos fuos,habet fi
rms, membranas , & plnra alia« Sed pri
maria pars proprium adionum Organum
& Facultatum fedes, propria & peculiars
ejus caro eft. Qua de reita Spigeliusi
Subflantia ipfafui veneris efl, ac peculians,
quod cum prxcipuum generations frirituunt
crganum ipfa cerebri fit fubflantia, & vero
L>£C ab omnibus alus diverfa, hanc nuuicom-
/Шипет efedocuerit. Crajfaautemeflne flu-
' eret : ne tarnen vicisfim ntmis dura, nonreet-
p¿ret Jpecierum imprésfionem, glutinofa ас
•vifeida.

De Seniu Communi
Pr<tcept.
Scnfus Communis eft fenfus internus, fpe-
ciesfenfuumexternorumrecipiens, & fen»
v'*v- -f : •*'•■ •' fibilia
Si
fibilia propria: âfe inviccm 8e communî-
bus difcerncns.
QUïftioneS.
/« Xlnde id nominis accepmt
bicfenßtsf
R Nonàcommurtibus fenfibilibus, fed
qria comm imiter & indifferenter fc habet»
ad omnia fen fun m externorum objefía.
Eriam externi ienlus verfantür circa com*
m un i a objedatat non ut communis fen*
fus omnia objefía judicat,
W.An deturaliquis commu*
nisfinfiu'î
». Ex Operâtionibus fenfus hujuspatet
necesfiras. Difcernit animal inter diver-
forum fenfuum obje¿>a» Non hoc agit
fenfitiva anima immediate, quia non eft
immediatum aâionUm fuarum principi-
um:&ipfi alias externi fenfus removendi
eflent. Nee id pnrftat fenfuum externo*
rum ope, quia difcernens cognofcere de
bet objefla : at non cognofcit vifus fonum,
nee auditus colorem. Refíat igitur com
munis fenfùs,qniobjeôa externorum fen
fuum difcernit.
Ill Unde animalfèntifitfifèntirti
F a Norunt
Nofllnt non homines folum, fed ipf*
quoq; bruta fe fentire & fe non íentire.
Arrigunt aures, aperiunt oculos, trahnnt
naribus» qua: grata funr, ingrata refpuunu
Non ea ratio agit, cura in brutis obferven-
rur. Nonfenfus externi, quibus fatis eft
cognitionuda. Sed communis feníus ob
jecto adhuc pratfente,cum fentiunt anima?
lia, judicat quod fentiant»
Axiomata
/. Senfus communis officium re-
gïum eß.
Regisinftar aut judicis eft, qui in throno
fuo fedet, & ab externis fenfibus, ecu mini-
ih-isfidelibus, vifa,audita, odorata, gutta
ta, & tada, accipit, seftimat& dijudicat.
Hiceß <//<■, ait Julius CaíTenius, ex с/иоеё-
gnoÇcimus nos attdire, videre, relicjuorttmá^
fenfuum mttniaftibire.Hic eß tile, e¡ni in fem-
no UgatuSyÇenfationis nosinfcios relintjuit : cft
iUe,e¡mnifiadftt, omnes /infus inutiles erur.t :
hic eß Ule, c¡ui perceptorum fpeciem phanta-
fi<e,atj} h<ec intelkclrti offert:!)ic тСнттл cfi
illefine quo necfenfbits externis,nej3 internist
■neq. principibus лпггк<е facultatibm Сил ir.tc-
gritas ($ abfolutio conßurepoteß,
ILSenftis communis officia ч)а-
Ц1ГК>И rtaßnt, Primi
Prime omnes fenfuum extern omni ipecfc
es recipitrfpecies vifibiles, audibires,&a-
lias. Sic multitudinem in unitatenrpru-
dens revocat natura, fenfibus externis in
«numcommunemconfluentibus. Sectinr
do icnfibilia propria â fe inviccm diTcernit ;
differremonflrat colorem â fono.fontmi
ab odorc , odorcm a fapor e, faporem я
qualitatibus taftilibas. Nonenimida-
gunt extçrni Cenias , cam quilib« proprio
contenais objedo, alien? nuliam habent
curam. Tertio, fenfibilia propria â com-
munibusdiftinguit colorem, fonum, öde
rem, faporem & qualitates taftites, â,m'o-
tu, quiete, numero, figura ас magnîtudi'-
ne. Deniq; prarftat ut fentiant animalia
le fentire , fe nempe percipere odorem,*i-
dcre colorem.. Ubi paulo poft aftum ien-
cieodi fentire fe animal cognofcir.
III. Senfis communisfinfibilia, ■
communiafintit per propria*
Ut fenfus extçrni primo propria fentiunt
obje&a, &perea communia ;, fie commu-
nis etiam communia objefta per propria
cognofcit. Propriis fublatis communia
percipi nequeunt. Habet fe lenfile pro
prium ad commune, ut res ad jnodum.
F 3 Modus

Modus non imprimit órgano pecuharem
fpecienvfed propriam tantuni modificat.
Quaedam enim fpecies fenfiles fpargünt
j>erfe& primo, m fenfibilia propria,
quídam per fe & non primo, ut fenfibilia
communia? quasdam пес per fe, пес pri-
rno,fed per accidens, ut fubftantia?,

it CAPUT &U. :2
De Phantaíia
Prarceptum.
Phantafia eft fenfus internus, fpecies â fen-
fu communi ad fe delatas diutiùs retincns,
altiùs examinans, novasq; inde eliciens.
Quxftiones,
/. ¿¡¡илпатргшагш pbantaß*
aBionesfentl
», Confiant è defcriptione. Phantafia
frimo fpecies â fenfu communi allatas di-
judicat, & in naturam phantasmatis con
vertir. Deinde, fpecies novas eflformat,
conjungendoaut feparando fpecies acce
ptas. Undè nihil tarn ineptum, quoda-
itu inter fomnia nonrcpraefentet, Dicun-
tur alias aâioncs immanentes.
Л» £>u4namficunda№j)banta-
fiAaBionesßnt?
St» Plarimaratqi mirandxe* funt. Oves
Jacobi Patriarch* ex ajpeilu virgarum a-
Ínos ferebant fimiles coloribut virgarum»
Pulieres deformes è piäurarum pulchra-
rum infpeöione formofam cdereprolem,
Galcnus autor eft. Idemrefert: Pbantaßi-
cumfutfe,tjui obfervatis januis vitrea vafa
adfentßram protulerit^acpratereunm inter-
rogavcrityjuberentne eapro/icere, & cum an-
nuijfent tili, (ingula t¡n* fuis nominibu* appel-
lavit, cum ß>enantium rißt & acclamatione
pro/ectrit: pofteà interragaverit, juberentne
fuerum tjuojç de/ici, & cum jusfiffettt, Шсв
ipfum (¡uotfocUjecerit. Наг aâiones dicun*
turTranfcuntes, quia âPhantafïa ad aliud
Subjeftum tranfcunt,
III. £hiiâ de inflinBu naturali
référant ?
», Singulares brutorum aâiones inftin-
âuinaturalitribuunr. Cum formica con
firme horrea,& comparât in aeftate grana.
Cum aranea facit telam Se capit mufea.
Cum lepus fugit canem, pullus milvums.
Nierenbergius fie habet : Nec animalium
inftinttum aliud reor, quam operationem
pbantafiit} ad judicium commedt vel incom-
F 4 modi
88
modi déterminâtлт, determinárteme арре-
titum ad impetum vel fuga_m. Judicium
non proprie inteüigo,fedhißrionem quendam
ejus. " Diffère autem inftinftus, licet bru-
torumphantafiaineandem fpeciem coë-
at, pro formarum & temperamentorum
divcrfitate, qua bafes indolis funt; indc
tanta operum varietas, ut bombyx lanam*
apis favos, formica horrea, araneus telam,
hirundo nidum architeâentur.
W. Quia deboc inßinBunotetn-
duml i nit
к» Phantafîadependetâfenlucommuni:
fenfus communis â feufibus externis. Sed
araneaqus nunquam vidit telan,' quae ex
oculofuo jam egreffa eft, telam format.
Nee typos intuentur apes, aut juxta exem
plar prarfcrip tum laboran: animalia caete
ra. Non igitur hœ aâiones phantafise tri-
buend* funt : non cognitio ea fenfualis eft:
non animam fenfitivam,qus forma gene*
rica eft, infequitur. Rede Nierenbergius
ad diverfitatem formarum recurrit • male
verô maxima ifla artificia ad temperamen-
tum refert : male pro phantafiae effefíu ca-
demvenditat. Veré: Seneca ;Nafciturh<tc
art" mm difcitftr,
■■ ■ ■ - ,>tt\ï1%4 , д„;
;\W. t ¿ - ■ *
\ ■ I .
89-
f!|fc*nr> •;» ~: ^xiomatav^t ^„^ *,. ^

;***'& corpusproprium,
Mirarieasporius,quam rimari licet. Co
gitando Ixta, lxtamur ; triñia, triftamur»
Fcetida movent naufeam, jucunda appeti-
tiim, Aufterosfruftus coniedentes cum
obfervamus, ipfi perfundimur horrore.
Oícitanteuno,ofcitat alter. Cogitantes
intenfíus de urinx excretione, torquen*
tur admodumfi prxftarenolint, Efurient
magis edentes qui cernunt alios. Peílis
tempore pefiecorripiuntnr quandoq;, pe-
Item qui fíbi imaginanrur. Dolor denti«
um acerrimus fit, cum laborantes indul
gent cogitatioaibusifHs. Ex imaginado«
ne inepta multa, multa ftulta. cogitant, lo«
qupntur & agimt amantes. Adco quos-
dam tenet amor, ut ex obefis macros, ê Га-
nis xgrotos, è vi vis mortuos praflet.
//.Pbantafï&fiupend&Junt vi
res in corpus alienum internum,
Snperanthxc admirationé omnem. Acci-
¿ÀtittntA^iinfleroyCnm mulleres dux ¡n pla
tea confabularentur, & átergoaccederet
tertia,acfrontes utriueq; collideret, altera
earum. quxpracgnans fuit, duas peperifle
JititUtffontibw Àdnafitm cohérentes, <jua de-
F 5 «m
сет annas ita eonjuntla vixire. Quaedam
rçbnegatumâlanionefruftum carnis, tan-
tummcaluitirâ, ut fangvine ftillarcnt na
res, quem cum abftergeret, enixa eft tan
dem faetum labio fupremo carentem. Tot
modisteneris fstus mutat ac diftorquet
membra phantafia, ut farpè an bruti,an ho -
minis fpeâes, partes, nefeias*
/// Pbantaß* 'vires in corpus
alienum externum nullajùnt.%
Avin cenna & Albertus Magnus feribunr,
fullumgallinacenm aliquandt çervice prodi-
tfle acCfpitnnateo quodgallina, dum incuba-
retovis territa fuerit ab aeeipitre fupervo-
lante. Putant alii pavones produci aibos,
fifamuna ineubans ovis,albistegaturlin-
teis. ScribkMichaelMedina, non pullum
fed ferpentem produâuram efle, fi dum in
cubat Ovis, cancellis inclufus Terpens, ejus
femper obverfatur oculis. Cenfent qui
dam, gallinas edituras diverfi coloris pnl-
los, fi ova varus pingantur coloribus. Scd
я necejfario adminimumfunt progresfi. Non
hîc tanta datur focietas, quantam requi-
runt impresfiones.
\V. Nonperfi,ßdper accident
pban*
?
phantaßa mutât corpora;feu
propriafeu aliena.
Facultas eriim cognofcens eft. Proprium
hujus cognofcere, non mutare,non defor
mare, non pervertere corpora. Etfi per
fe prsftaret ea, ¡Hi qui' cornua fe geftare,
qui vitro è fibiconflatas putavere nates.
quiêbutyro{ecrediderecompaétos,eva-
fifl'ent tules, Per accidensverômutat cor
pora , quatenus facultatem cognofcentem,
iequitur appetens, appctentem loco mo
yens, loco moventem mutationesiffo mi
randa:. Pulchra hie datur Sc caufarum &
aôionum corona. Phantafia excitât ap-
petitum : appetitus loco motivam : loco
motiva fpiritus& humores; ípiritus&hu-
mores pro fuo acceflu & receflu mutant
corpora. Sic timidis & meticulofis cre-
bra funt fpeöra. Sic e¡uis«¡Hts antat ranam,
ranamputat ф Dianam. Sic ad fupplici-
umduñi quidam, virgx aut linteimadidi
iétu expirarunr. Sic hoftium injurias, qui
vol vunt mente, horrent, tremunt, rubent,
jpfamq; fermé cum fangvine animam.evo-
munt. Sic fxtus nafcitur muris gerens
fignum, quod mater mure territa fuerit:
ficSimiae afpçâu fetus producitur Simiam
rçfçrns.
V. Non
9t»
V. Nonomnis imaginatioßgttat
fatum.
Infinitas tibi imaginanturgrâvida?, ut nemo
hominis referret vultimv imaginado quae-
vis fignandi fi haberct potentiam. Fru-
ftra funt omncs imaginationes, quae fiunt
absq; afíenfu. Ubi enim nullus asfcnfus,
ibinullus afteâus, ibi nulla modo, nulla
mutario. Defidcrium vero, terror, amor«
¡га, ас triftitia, maximis fignandi pollent
viribus. Hippocrates ait: Si mulier gra»
vida terrant aut carbones comedere defidera-
11trit-, cadewijjContedat, in capite putri nota
a talibus apparehtnt. Et non fuglt peritos»
^gravidas, cum re defíderata potiri ñeque«
unt, magis (ignare. Majus enim tunc fit
defiderium, Siquoiftiid majus, eô efficaci"
uieft. Terror quoq;, amor, & ira vehe«
mentisfîmi affe&us iùnt, ac fpiritus humo-»
гезф turbant maxime, foturaq; utero in*
clufum vehementer afficiunt.

CAPUT XVI.
De Memoria;
Traceptum,
Memoria eil facultas miniftra, fpecies à
phantafia dijudicatas, retinens & çoriiçr-
vins. Q&&~
*_
On*fliones
/. An detur Memoria*
*. Animi gratia Scaliger de re fplendore
Solis clariore dubirat. Difputatde qux-
ÍHone*»yí>> ê quatftionibus quidfit, qmdi*
fit,ubtßt. His impelli nos putat, ad cre-
dendum, nullam dari memoriam. Sed
ram cvidens experientia memoriam pu-
bat, tit nuits machinationes evertant earn •
Redeunt aves ad nidos, apes ad apiaria,
1 upi.lepores , ac leones ad latibula» Invi^
da hœcmemoriaf in brutis argumenta funt.
Nos ipfi memoria fi deftitueremur, fruftra
doceremur : praeterfluerent enim audita.
Omnis difdplina memoria contrat, que
thefaurus artium & fcientiarum eft.
II. guidßtmemoria?
». ñu potentia fpecies dijudicatas reci-
piens & confervans» Scaliger ad quseiHo-
nem fíe refpondet : Vis anima communis efi,
ad retinen Jhm tum verum imagines, id eft
phantasmatii, qunm notiones univerfales :
t*s(j7 vel (implices, vel complexas* Sed po-
ßeriora verba memoriam fenfitivam non
cxplicant. Senfus enim fingularium funt,
nonuniverfalium. in brutis animalibus
tantùm phantasmata dantur : non conce-

;»7& >'
94'
ptusaut notiones fimplices ас eomplexse.
1 1 \.£¿ualisfit memorial
к. Vel bona vel mala eft. Cujus ratio
quaerenda in cerebro. Unde quibus ce
rebrum durius, iis difficiliorapprehensio,
rerentio pertinacior î quibus mollius, it fa
cile recipiunt, retentione utuntur minus
fideli ac diuturnâ. Scaliger reponit fe-
quentia : His igitur fpectes ejfe vtdetut in
materid. Caterнт qua materia una dut al
tera fpecie indutdfuerit, adde terttam dtL
etiam milkfitnam î ea plena erit% de fortajfi
confufa. Sed nee veré, песех animo dicit
ha-c. Omninófpecies in materia eft. Non
funtoppofita,fedfubordinata:fpeciem ef
fe ín homine, in anima, in cerebro, in fpiri-
tibus. Homo fubjecïum primarium eft,
anima fecuiidarium, cerebrum & fpíritus
inftrumenta. Et poífunt infinitar fpecies
in una cerebri dari parte; fictit infinita lu-
mina in ütioaSris pun&o. Carent enim
dimenfionibns» carent figuris, & пес fpa-
tio.necfítuhabent opus.
\V. Ubipt memoria ?
B¡. AriftoteJcs. inquit Scaliger, todem in
loco reponit, quo & Phantdftat». Alii pófu-
eruntin occipitio, manifefto argumento:
quod eo in loco percuííos, omnium rerum
cepi:
eepit oblivio. Sed deЙ-
fenfuum intcrnornm
fedibus, difputatum ante« Cerebrum fe-
cundum »nam eandemq; partem omnium
internorum fenfuum fedes eft. Totum
enim homogencum eft» cujus omneç par
tes ejusdem naturae & conditionis funt.
Vigetautemmagis memoria in parte po-
fteriore, phân tafia & fenfus communis
in parte anteriore.
Axiomâtâ
/. Memoria non eßfinßi*.
Ob Cognitionen, dati funt fenfus. Quili-
bet cognoicere debet objeôa. Sed nihil
cognofcit memoria. Species tantùm re»
condit & refervat. Poteft aliquid aflervari,
licet non cognofcatur ab eo, qui fervat.
Non eft ancillarum, rimari, ac fcrutari,
qua: asfervanda ab ipiîs funt. Necalienus
â fententia videtur Ariftoteles. Memoria
eft. inquit.neq» fenfus, neqjexiftimatio, ied
horum alicu j us aut habitus , aut pasfio.
//. Virtus тетопл efi, facile re-
apere, diu retmere.
Data enim memoria» ob receptionem Sc
affervationem. Sed non facile ex aequo,
in una morantur fede., Alrerum enim hu-
midam cerebri pefcjt temperiem, alteram
96* ■ - ■'.•»•.-
ficcam. Hinc mttlti addifcunt facile,'cufto¿
ditíi« *grè. Alii diù rctinent , difficult
ter recipiunt. laudandi temperad, quo
rum cerebrum, nee humidum nimis, nee
ficcum valdè. Facile enim recipiunt, & fer«
vant fideliter. \.
llLArte carare memoriatn,ple
napericulireseß.
Aliimedicamentis rem agunt, alii per me-
morianvqaam vocant localem. Natu
ralem cerebri temperiem medicamentis
Biutare, periculo non vacat. In delirium
quosdam incidifle ex applicatione medi-
camentorum, tcftem habemus expenen-
tiam. Multieriara acquifiverunt memo-
riam &amiferunt judicium. Sed magno
emit memoriam,quidifcurfus difpendiô
emit. Loca vero & imagines »tantum for
tan laboris, tantum temporis requirunr»
quantum res ipfe edifcend*. Et laefus ifte
nonparum obeft judicioatqi difcurfui.
Adhibenda potiùs mature exercitia: ob-
feryanda in rerum tta&atione refta me-
thodus;&a nimio verborum delectuab-
ftinendum. .
W: Memoria epponitur obfroio*
Mater fatfentiz memoria eft, mater igno-
^ * rant!«
$7.
rantï* oblivíó^ tnthxcnuncebfehîartij
nunc ob percuflîonccapitivuinc ob alios
atq¡ alios morbos.Quidá.tcftt Г liniojcïu
läpidis percixR\is,matrts affinium &propin*
quorum oblitusfuit. Alius ex praealtote-
ôolapfus,lteraru:u omninô öblitus eíb
Ceorgius Trapez.untius infenio omnium litt'
•rarum Grícarum & Latinarkm obit rm eßt
V.MemïniJfe & reminifei non
idemfunti
Memoria homini cum brutis rommu«
hiseft- Soli Homini convenitreminifeen-
tia. Memoria continua eonfervacio fpecl-
ei en.- reminikèntia oblivionem praemit-
tit. Excidic enim res ante, nee fuecurrit
prompte. Igitur ex aliarum rerum memo,
rià fervatarum ad cam, quz periit , fit t e~
cuifus.
CAPUT XV.
DE
Somno & Vigilia
Pracepta
l.Somnus eßpHi>aiiö aftionum fenfuf
t . communis & fenfuum externo-
rum, ex negatione fpirituum,ob
« animalium falutem fada.
il. Vigilia & operario fcnfus comma»
. nis &fenfüüm externorum,à Spiri-
tibuspfasfefttibusexcitata, obani»
malium utilitatcm«
Qttafiiones.
X^UAnamSomnicuuJkrfß-
tttmßty
at. Privationés bbñ tam tficientcttL, >
quam 'Deficientem habent caufam. ^ So
mnüsfit proximè, quia fpititus anima*
les in cerebro detinentür Йс organisfen-
fuumnoftCommanicântur. Placent ver
ba Sennerri caüfas fomni defcribentis.
Si сaufm fomni onines tbnfideremui-, ani
mai vertemus, alias fomnum induciré » (pi*
yitus animales abfumtndo, guales Cunt vigi
lia, labores, & defatigatio, cur*<, balnea, **
flutl vel obtundendo ($ minus mobiles, &
аиф ignavas at túrbidos jpiritttt animalei
*cddendo\feu ut aliisplacet,viam iüoccltt-
denJo^ut Çtint vaporoft odores, & vapores A
cibo&potuafcendentei, tífiqua bujusgene»
ris funt alia \ veljbtritttt animales r¡ua(i pía-
tide ßaendo, & a motи ad quietem invitan**
M, ас ni diffuànt prohibendo , quales funt
cantus fitAVU) murmura aquarum, frïElio
blanda , cogitdtivmmfußienfioiltili« parut»
attentat
intenten ßentium, terebra, Sî verô âd
communem emViendi rarionem redu«
cendafuiitomnesilla;,ea communi rati'
one fomnu.m inducere pcrcipiemus,
quod (pitñus animales in cerebro quie
tas detinebt, & fac'unt ut adorgana fen-
fus St motus non; influant.
\\>£htodnam Somni SubjeBum
,>%■■ ßtl
». - Animal Som ni fubjefium eft, fieutft
vigilia;. Subjeôum hoc adarquatum di-
citar. Tale cui fomnus competir reci-
procè: ira ut »que late pateatcumipfo.
Omne enim animal plurimas operario«
nes edere natum eib His vero exhauri-
untur fpiritus,membraq$ reficcantur. Igi-
tur quiete opus eft, ad ipirituum reftau-
tatîonë, parti iimqi hümeétationé. Quod
caret alterna requie durâbilenotleib '*'
-** %lt:^u£namßmnifiieißtl ~Ф:
Animal quidem & vigilare & dormiré di*
citur. Inter corporis verô partes quae«
dam eft diverfitas : hine de fede fômni dif-
putatum eft, Quamam nempe ilia fit pars
inanimali , quae primario äfficitur Гот*
aáf Arifattlei qui cor efle voluit pri-
ínum feuforium, illud eriam in fomno af-
:sy G » fici-
loo,
, fia" primario flatuit. С alenm qui primunt
fenforium cerebrum efleftripfit.fomnum
. ctiam non cordis,.fed cerebri affeâionetn
.лДегшс. . £t fanè.â cerebro fpiritus ani-
. males per nervo* communicantur parti-
. bus. Cerebrum каф iomni ac vigilia;
propria feides eft.
IF. Cur animalafimnoexper- '
gißatur?
», Caufa duplex eft ; altera interna, al
téra externa. Interna calor & fpiritus-.
r ConcJufi erant fpiritus, calor etram, intra
abdiderat ГсГс, his prorucntibusac libe
lous graffantibus. ceflàtfomnus. Redu
cirme poteft Phantafia, quae cum fortis
eft ctiam appetitum & loco motivara fti-
mulat. Hincipfaquoq; fomnia nos ex
citant« Externa funt omnia objcftafen-
fibilia excelJentia- Lux fplendidior, To
nus gravior, odor fragrantior, aeris va
por aut humor, ac yalidus conta&us«
Maximam autem excirandi vim habent
fonus & taftus. linde his potisfimum
modis excitare íblemns durmientes, .
'.;"' Axiom ata
f. Tempusfimnót apitsßmum
-ч•'• eß-)Cluodprafiripßtnatura* •■
t O Na-
101«
Naruram feguentibus. omnia facilia,
omnia expedita funt. Contra nâîuratn
ritentibus cunda gravia funt,cunita no-
xia. Turpe eft officia lucis noöftq,- per-
vcrrere. Turpe in eadem Urbe antipo
des dari,quibus nox eft, cum dies nobis:
dies cum nox nobis. Aves noôurnasi-
mitantur, quibus, cum lucet, tempos
fomni eft, cum tenebrscingruunt»tempus
laborum & exerciriorum. Evertunt na
turam , qui retro vivunt; & n e gratis faci-
ant,1 evertuntur ab mfa. Nihil cnim se
qué fanitati adverfum quam dies npftb
busnoâesq; diebus arquarc.
IL Ordimur -vitam 4 vigiliis
Natus homo fentit, & vitam aufpicatur
âlacrymis. Hoc edimur principio, nee
alio principes ас reges. In utero vero mo
do conceptus fœtus, пес dormit proprjè
пес vigilar. Naturales potiùs exercer: ani
ones quam animales.Vigilia autem & Гот»
nus animalibus debentur aótionibus. Viví-
mus primo vitam plant» .• at пес vigilar,
planta пес dormit.
JlhMgrecapiuHt pmnumc'u
bo nimio repleti.
Fauperçs ас divites» miferos ас felices
G$ acquavft
XOl.
square fomnus -dicitur. Ut dimidio vît»
nihil différant fortunad ac inform naci Л m ö
re aluns atftimatâ, fuaviùs dormiuac рай«
peres divitibuSé Hi enim plerumque
cibo & poca intemperanter fe obruunt«
Edul'orum ilia copia vencriculum oppri-
mit. Oppreííiis veneer cibmn nee degerit ,
pec tenues vapores excitât,

CAPUT XVI. J
-ьй! De Somnio,
•*■' »¿«.ММ

Í, Somnium eil phantasma animalis dor«


miencis, cerebro obverfans,pluntaík орех
rattone factum,
II Et eft vel animale vel naturale.
III. Animale quod ex ¡maginibus interdi«
coneeptis ас reliáis fgrmatur.
IV Naturale quod ex hum oribus, tempe
ramento ас fimilibus. cauüs in corpore la-
tentibus oritur,
Qustftiones.
I. ¿¡¡uodnam Somnii SubjeBum
fitl
». Primarium eft animal. Non enim ho
mo tantumfomuiat, fed ipfaequoq» befti*.
TdU-
Teßatur hoc experientiade canibus, feü-
bus» equis, capris&alû^quxfomniorum
terriculamentis fa-pè agitantur , repenteq;
expergifcuntur. Secundarium eft cere
brum: Sicut enim cerebrum fornno affici-
turiita quoq; fomnio. Cerebrum verá
crudorum halitumn, copia refertum non
fit» fed purum quodammodo, in aqua túr
bida,aut nulla fit effigies aut tortuofaÄ
confufa. In cerebro.ab.halttibus agitato
ac turbato aut nulla form,antur fomnia auc
indiftinöa. & parùmçohaasçQtia^
ILguidde incuimnotandumî
Br. Somniant homines nonnunquam ífe
invadid premi ab aliquo fermeq^mffbea-
ri. Incubus diciturbatcfymptoma,.Gra:cè
iÇiâtyç quafî infultor, aut mfultator»
Caufa eft, vapor qui partim diaphragma,;
partimeerebri parte poileriorem obftruit*
Hinc refpirationis ïxiîo &gra vitatis fenfus:
Ubi phantafia fomnia format, & ccmrnini
feitur, quàfi prematur abaliquo dormiçnv.
Sic« ubi dolor in parte quadam oritur, fe
Tulnerari,acanimalibmmorderi, aut alio
modolsdifomniant. Quaoquam non ne-
gandum conjungere ftfç nonnunqnamSa-
tanam, qui nullam nocendi praîtçrmittft
occafionem.
G 4 HL Quid

i ' .
ОД*
Ift.¿¡>uiddenoflambulíí notan-
dum?
ft» Rcpcriuntur qui dormíentes й kâto
furgunt, nudi incedunt, fcalas afcendunt»
éi loca vigil anribus non adcunda fuperant*
Dicutuur pwÉTej3<*>¿«Ñoftambuli, aut uV„
ve^dreu S>amnambulU)hantafia hic occut
p?ta. maxinè circa phantasmat3 eft ut dor
míentes ça, qui obferuntur, verisíinia efle
credant, H:?cphantaíía£ppetítum& lo
co motivam ftimulat, u.t exequanrur man
data noduzqjac interdiq: Ét tante fe-
liciores in opere funt,quantô fecuripres &
audacipres,
\y. 6htome>dointeüeBus{eh¿b
heat circafùmnia ?
ib Non ceíTat in íomno intcHeöus, fed
ipfis fe immiícet fomniis. Díícurr im us fa?pè
in fo mno & renias forfan quam vigilantes,
liber cnim tunc animus eft, & folutus
â corporis penfo. Zanardiu de fe ipfo fe-
quentia fcribit : Нее »irnbilein me eognovi, "
quodcum nonßm in componendis earmimbus
multum-penttu (verum fateor ) neq3 in Gra
ta Hebraaii, lingva,infomno, current* difcur-
fut carmina palcherrtma Latina v/tlgariaq,
fqrmavtrim* Et terminas ante dtäaram lin-
. *•.£ "Л* . ■•> ¿нагum
1 „.: ■■■■'■ »ф',\ '-'I- -•-
fкатит eognoverîm, ut titane exftrtut fum\
Conctones^ or'dinatas; ornatos & pulchriores
in Çomno confecerim, quam in vigilia, tí аил
ïnvigilia cum multo labore nonftnetravi, in
fomno inpromptn bahm,& plftra bac mihi at*
ctdxrttnt, аил fine ofere mtchtlut fieri ntft

, i ., Axiomata л-
l.VanturSomnia divina
Frequentia admodum olim erant, hodiè
fermé ceflarunr. Divina erant fomnia
Pharaonis Regis /Egyptii de feptem tauris
pinguioribç, & tocídem macilencis devora«
tis; deq; feptem turgidis & pra?grandibus
fpicisâ totidtm aridis&exfuccis abfump-
tis. Divinum erat (omnium Nabueho-
donofaris Regis Aflyriorij, qui viderevifus
eftftatuam gr andern & fublimem capite
âureoj peftore í¿ brachiis argentéis, ven
tre & femoribus señéis, tibii» ferréis, imis
pedibus partim ferréis, partim fiâilibus, &
tandem avulfum amonte pra-grandem la-
pidem , fuopïç nutu Si ímpetu prateipitari
inßatuam. ,,.j 4.u^
/I. Dantm' SemniaDamoniaca¥
Eruditê per quam de his fcripiît Petice-
r us, in Commentario de prxcipuis divina-
G/ tionum
tionum gcnenbus. Diahliei, inquit tgem-
risfitnt omnia ilia, е/ил Diabolus olim cffisdtt
Ethnieit, ubi ad delubr* Idolorum, capanda*
rum taltumpraßigtarum caufit, invôlutt vé'
Штагum felUbus cubabatit; ?«*& nunc Апл-
baptütis, & omni temperet Enthuß'aßis , (iß'
miUbnifmatten in abdtto ad novas patefañé-
cnesvelut hiantibu*&utMagU\t& Veneficü, &
promißue omnibus non converßs ad Deum ,
fedfuafubjeElis tyrannidi ex^tbet,eoßneyuf
cades »fiagitia к feeler* ßruat & ßabtliat%
IdoloUtri<tm%
III, DAnturSomniAammälia.
Rccurrunt noftq i qua: geflimus interdiu,
ConcionanturinfomnoPaftores.rixantur
Caufidici, difpucant Philofophi K unde Lu-.
cretius ait ;
Infomnis cadcmplcri<¡¿ videmur obire
Caufidici caufas agere & componere leges y
Induperatorespugnare f$ pralitt obire,
Nauta contraclum cum ventк degere beim.
Et Claudianus:
Omniae/uafenfit volvunturvota diurno,
Tempore noElurno reddit amiсa quies.
Venator defejfa thoro cum membra reponit,
Mens tarnen adfjlvas (S fua lußra redit,
fudieibus lites, auriga[omnia currut
FartAÓj notiurnu meta cavetur equis.
irj)an-
107.
W. Dontur Somnia* Naturaha.
Mirandar Vires temperamenti,& aliar um
caufarum latentium funr» Hinc novum
fomniorum genus animalibus; fomniis
contradiftinâum. De incubo Poëta dicit:
— ч . . Ihmcdiis conatibutegri
Succidimuf, псе ligua valet >ntc corpar*
natfu
Sufficient vir(jfHtç vox tut vtrbafcquun-
turt
Spedanthuciomnia fangvinea, cholerica,
Phlegmatica, MelanehoUca. Sanguínea de
rebuslsris funtjde convivns,de tnufica, de
floribus Si aliis. Choltrica de litibus Se mis
funt, de pugnis 5f bellis i de incendiis,
Thlegmaticaás aquis funt, de plu viis, de
batneis » & natationibus , navigationi-
bus , de oneribus gravantibus & fugam
retardantibus. MelanehoUca de rebus tri-
itibus funt, de tenebris , de fpeñris, de
morte & inferno.
У. Variifortuna cafUs variaprл»
..... ¿i. ч fiant fimnia*
Cui fortuna favet, jucundafuntfomnia.
Quem premit adverfa, fuos patitur manes*
Praeter corporis difpofitiones , inquit , Fra-
caftorius: Sunt & alia quadam ,<¡u* folent
»i Л ntn,-

' л •-"/
tog.
nonnuña [omnia frequenter induceri * ut tie
qui in paupertäte (~untt quodfempcr,videntß-
bi deeffe altquid ¡fapijfîmè ettarn fomntant d?
ft ipfis , ut carentibut quibusdam : & inpr*~
fcntia aliorum ejfe autpne vcjlibus, /ittt fin*
сякeis, ant iisdem mutHatis &fimilibue. Con
tra vero (¡mints multafuperabundant ,fomni-
ant aliis dare , geminatas habere veftes & e-
jutmodi. Qui vero valde ancipites & per-
plexi ptnty vel confitarurn , vel inquifitionum
circafcientias , Uli ftpefomniare. Solent cir~
cuitи longo de domo in domttm, de via in vi»
amprogredi, ac demumin angußiis quibus-,
,dam fife invenirс, Formidulofis certa fiunt
[omnia & maximefibifamiliaria: certa ava-
ris, certa amantibus'.& nemoferehominum^
efl, qui peculiariaquadam nonfaciet fontnia,
propter peculiarem corporis dtfbofitiancm.
Vl> Vanltts eßfimnia omnia obßr-
*varef temeritas omnia
négligerez
Divina negligenda minrmè (lint. Infor
mant nos de rebus neceííar äs : five m ani fe-
ftafuerint,five4>bfcur0. Deus veritasipfa
eft : á veritate nil niiî verum. Dsemonicafu*
gienda maxime Ame. Satan enim pater
mendacü eíb&mcntes hommurn fallacious
conci-
coneitatvîfis,minc apertis & clan's, nunc
tottuoíís&obfcuris. Animalia vana funt,
&vani qui obfervant. Phantafia enim a-
ífaones pretéritas vel repetit tantum,vel
xnUltis modis confundit. Nihil tarn ine-
}>mm,tam abfurdutri &monñrofum, quod
fomniaharcrton obfcrant. Reâè de illis di-
Cimus ? SomtttA dormientinm delirta , dtliria
vtgilantium fomnU. Naturalia notatu di-
gniffimafunt. Deducuntenim nosadhu-
morum,ad temperamentorum , ad affe-
€tuum , aliarumque latentium rerum со,
gnitiönem. Sicisipfe qui ftare fibi nupe-
videbaturin ciftemâ fangvine plena, fanr
guinis cvacuatione egebat ob plenitudiní-

CAPUT XVII,
DE
Facúltate Appetente
Prtcept*
!♦ Facultas appetens eft , qua animal
ad bonumprofequcndumác malum
fugiendum fertur«
II. Dividiturín concupifcibilcm&ira?
lcibilcm, -
IK>.
Quafiionet
\. An detur Appetttmfinfttivtu a
'volúntateaißinftml
». Facultas appetens alio nomine appe-
titus fenfitivus dicitur» Sequiturenim ju
dicium fenfmun.' Ignoti nulla cupido. Dif-
fert à vol untatet quia hxc intelleôum prsc«
requirit, itle phantaflam» Hxc libera eft»
ille necefiarius. МиГса repnîfa manibus
autflabello,reditusque& usq*ue ad obje-
öumgratum. Nee poteft abflinere poiîqs
omnibus ad reditum requiiîtis. Voluntas
denique fpiritualia etiam bona petit-'App©-
titus fenfitivus naturalia tan turn»
//. lindepugna inier rationem
У Appetitumï
S. Ratio ad optima queque hortatuf
homines .• Appetitus in contrariam fertur
partem. Ratio in Medea dicebat í
Excute virgíneo toneeftм pellortflammai
Sflotts- r vL
Appetitus refpondebat.
—• •— — Infelix ft pofcm ¡fattier ejfem
Sed trahit invitant nova vis aliud¡£ cupido»
Mens aliudfuadet i video melioraprobó^
i. ш Deteriora fequor.
Fit ex accidente, non tx natura debito фа
> ex на-
иг.
Wr пмтгл vitht Non finit in h omine fa
cilitates oppofítse, ratio & appetitus, fed
fubordinatae. Fer accidens pugnant: per
fe confentiunt,
Axiomttta
¿ Cogñitionemjequitur Appetitas.
Nee cognitio Omnis , nee appetitus o-
mnislocihujuseft. Non naturalis cogni
tio : nee naturalis appetitus. Senfuum со-
flitio noftrse data fuit fpeculationi ; banc
quirur appetitus fenfitivus. Sic quse vi fui,
que auditui,qüac tactui videbantur grata,
appetuntur, imôphantafise judicium prx-
pollet ad cujus teprsefentata fequitur cu
pido*
//. Appetitus udhonumfertur.
Bonumprodeft, malum obeft: bonnm
tonfervàt, malum deftruit, Abhörtet o-
mnis natura à deftruftione fui. Adbonum
ïgitut fertur Ímpetu pleno, Canïs panem
videns, bonum íum judicat, indeque appé
tit, cernens baculum malum 2lHmat,in~
deque horret. Ipfi infantes altis clamori-
bus petunt poma ас руга, cerala ас
ptuna » vclut ptarftanüffima
bona.

CAPUT
5** ' ' ' i
CAPUrXVIir.
Facúltate concupiícibi-
, , li & iraícibili.
Precepta
I, Facultas concupifeibilis eft, qua a-
- nimal ad bonum profequendum,$e
malum rugiendo* fimpliciter fertur.
II. Facultas iraícibilis eft, quà animal
ad profequendum bonum, & ma
lum fugiendum cum dificúltate»
fertur. ■''■'■- 'l <,:«;"»~"

¿jhwmodo différant appetïtus con-


cupifcibilis & iraftibïlis\ ■■■*
». Differ unt objeftîs, organis, 8t actio?
nibus. Concupifeibilis objeftum eft bo
num & malum abfolutè tale. Quicquid
fiempe eft delecïabile, fvave í¿ jucundum,
concupifcit animal: quicquid moleftum »
tzdiofumft noxium , averfatur. Iraícibi
lis objedum eft bonum arduum : ubi ad«
verfus hoftes pugnandum, qui eriperc со*
flantur bonum« Concupifeibilis Orga
num
Щ- '. . . _
numhepar eß: Irafcibilis.cori Hepar amare
cogit, cor iram concirat. Aâiones concu
pifcibilis iunt . profeqiii bonum , fugere
malum.; Irascibilis, irafci»atqne defenderé
ièadvërfqsvimoppofitam, Minuit autem
coDCupifcentiaincenfa iram: ira major re«
mittit concupifcentiam : ut fimul habitare
nequeant eodem modo in eodem fubjefío«
Axiomata
Frußra eßappetitus concupifcibilis
ßne ira/cibi¿¿4
Impediret vis adverfa concupifcibilis a-
ôionem, fi non fuccurreret irafcibilis. No-
tandum, ait, Titelmannus, quodappetitut
datus eft animait propter concupifcibilem Ó"
efi velut propugnator concupifcibilis. Sine
appétittt narrte^ irafcibili concupifcibilis effet
velut inermis & abs^dífenfione, Neife fuff-
ciebat appétitш concupifcibilis ad bene effe a-
nimalis , nififuiffet adjetlus etiam irafcibilis.
Frequenter enim contingit circa id, quodani-
mali efi conveniens bccurrere arduitatem &,
dijftcultatem,per quam affeElus concupifcibi
lisflatim retraheretur,niß effet ádjunñus ap-
petitm irafcibilis , qui confirmaret concupi
fcibilem & velut animaret in fuo amort &
profetutiont.
H CAPUT
caput хф:.\;х*
;Afl^â:ibtJs in Genere'
I« Affeftus eft pafíio anima- fenficivaea
«о Cognition« objedi excitata , qua Ц-
ч ' lud aut profeqüitur autfugit.
II» Sequitur aut facultatem coneupi-
fcibilem autlrafcibilem.
I|IçConcupiiçibUetn> amor & odium,
.ç'4aetit.ia&trifàtia,defiderium&fugak
IV. Irafcíbilem jira, ípes;& deípcratioj
,;>1'timbr &audàciâ» • - т \■ ■
iQiufcoties -.vi
V Ï. ЪУц&пат ajfe&uûm, efficient
- .j, . caupifit?
a. Anima fenfitiva cum potentiarum,.,
tum afteftuum caufa efficienseft. Et cum
fuperior anima habeat omne id quod infe
rior, rationalis etiam anima »& facultatum
& afteöuum effkiens eft. UndeAriftoteles
ait , tria e(fe in anima, afftBia , facúltate* &
habitus. Per facúltate* idonei reddimur ad
affefttts capiendo* : per habitm ai habendos
to* bene aut male.
II. An
ft An фЁШ boni у an malifinñ
à. Naïufa fua boni funt omnes : refpeâu
objeôorùm & fubjeÔorum malí nonnulli»
Natura nobis infíti funt:naturalia autem
«omnia bona. Ob objcöä in malos & bo
nos dividí pofluric. Laetitia Л fpes ob ob-
jeeb bona affeâus boni funt. Triftitia.me-
tus&ira,obobjefta mala, maii funt. Ob
fubjefta etiam bonis boni funt, malis malí.,
lili enim modum íervant : hi peccant, nunc
in excefíu , nunc in defeftu. •"
1/7. An homines magus affeBibus
obnoxiißnt quàm brutaï
it. Plura homo cognofciti quam bruta.
Supera, inferai media & omnem inundifi-
num perervat.Nec pfiieritium tanturo,fed
îongè prfcteritorum cögnitioni intentus
eft. Quin & futurorurn cura anxiè perfa:-
pè éürh tenet. Quo plura itaquecogno-
fcir> eo pi nribus etiam obnoxius eft àffeôi«
bus. Multos inopia: metus premit, alios
contemptusj qüösdäm voíuptates fenfu-
um affícíunti qüibus homo omnium ma
xime indulged
Axiomata
X.AffeBusFaßioeß.
Non eapaffio> quae demonftrarioneffi
H г fogrö-
ingreditur &'afte¿Ho dicitur., Ncc illa qua
гесерио forms eft, five fubftantialis, five
áctídentalis. Necifta, qua: aftioni oppo-
niror & peculiarem conftituitclaflem. Sed
qua? tertiat fpecíei qualitas eft, Ibi enim
pafïïodatur&patibilis qualitas. PaiHoin
earn dividitur,q as anima: & qua: corporis
¿ft. Animœpaffionuncîiotatur,qualis 1аг-
tîtia, triftitia: non corporis, qualis rubor
&¡pallofc'''
II. AffeBus opinio non eß^;'t
Opinioeft incerta notitia,cui languide
aífentimür* Sicutimagmantur fibinonnul-
íi, efle pygmsôs bella cum gruibus qui gé
rant, efle materiam primam, privationem «
alterationem & Elementorum transmu-
tationem. At non eft incertum aliquid,
lartitia aut triftitia, amor, ira* Norunt irati
fèirafci.norunt trifles j triftitia fefeaffici«
N«nonefcit aliter ira, aliter defiderio nos
difponi» Opinio non eßres, re autem conftat
afféôus. ¡д...;
Ht. Affe&us moderanßruant пл>
turam » immoderati de-
ßruuntt
Moderati afteäus rofeo colore corpus
pingunt, ipfamque animam fuaviter affi-
,;-;■. ... ciunt.
;-- - -,»W - П7* ■ *■ •■ ■ *• J--
cinnt. Nimiinuirc pallorem, nunc rübo-
xem inifer unt, nunc ipfos tremeré faciunt
artns, linde verfus.
—.1 — Sanguis^ reliquit
Corput, & attonitosjubitm tитог occupât
artiu,
Intelfeâus quoque judicium impedfunt,'
diflrahuht, tollunt. Voluntatem fcducunt,
& in praecipitem deferunt. Multi qui acér
rimos holies vkêre , vincere non potuêre
feipfos.'AjacewMnquit, SenecSj in mortem
egitfutoTfinfurorem ira. Cum arma Achila
lis tnterfeiïi a Varide¡non fibi>fed Uljjft, aGr¿+
contm exercttu ejfent tradita,
W. Hominum alius alio concitatior.
Nationum variifuntafFeñuSjmoresan-
genia. Diverfitas regionum diverfos ho-
minibusingenerat affeôus. Nunc natura
lis levitas populos agit, nunc ferocia, nunc
fuperbia. Eriamaetas, fexus.& flatus, cer-
tos pariunt affeftus. Minus inquietantur
viri faeminis, prove&iores.aetate adolefcen-
tibus , fani aegrotis. Varium & mutabile
femperfamina. Qiieruli ас difficiles sgro-
ti, fenesduriacmorofi. Temperamentum
quos inférât afféctus clam neminem eft.
Sanguinei laeti funt, cholerici iracundi»
phlegmatici veternofi, melancholici tri-
H$ fies.
"8.. . i» ¿ff**
ftcß. Mafnirefert, inquitlemmus» м
Пиит dtfferenttis, quale cujusquam tempera-
mentum exißat , quibtu bumorthtu corfus fit
efpletttm^uz fptrituum, qui ex bftmortbue
generantur ßt quahtas : fiquidem qui calidê
funt&ficco corporis babitu , celerttts incan-
defcunt}prafertim qm in procero pußlbfy cor»
fore exißunt, qmbus oblata ettam futilt qu*'
vis eaufa tutüivuq, momenti occaßone ,citijf¡-
me btlis accenditur,qmapropter loci angftßi-
лт, minimum^ organtrum intervallum men-
tern confeßim corripit , at^ ut humiles cafas
лс tuguriola inflammat aççendtttjj,

CAPUT XX.
J??
; Y Amorç &Odio
Tracepta
l : Amer eft affeftus facultatis concu-
pifcibilis, quo animal ad bonunu
propendet , cum coque vult uniri.
II. Odium eft affeäus facultatis conr
cupi(cibilis,quo animal à maloab-
horret,ab eoque amoveri eupit.
Quaßtones .>
I. An amorfine Utitia effè queat?
i ' 9. Ama
zip»
le' ' Amare eft pati,ámari agere. Dolorem
infert paífío hace, non gaudium.Si vóluptas
eiimultum certèalieni admtxtum', habet,
Fraca.iîorius putar, amorem ex gandir proà
ficifei. Sed refpondet Scaliger, пес ex- omni
gandió атогсщпес ex omni amore gaudinm
èjfu. Gaudent multi, dum injurias injuriis
uícifeuntur.. Amant plures dolentes,quám
gaudentes.. Non. gwdemus , pereit Scáln >
ger,íjr c¡uocunj3 amore : fed modefle feritnus
convenitntis reiconjttnüjtonem: quA veraatq.
inculpata.voluptM efi, Quippe confugiß neo,
gattaeo.bnefótrjflfinji.dfiítts habeo. ''
:-*■ ^.¿htottipkxßt■çmorî ,.-
Scholaftici diyidunt amorem in еопеда-
lcenti>»Osfiderii Sccomplacentise, Cone^
pifcentia,tquö. гед. amatup. non pçopte* fi:
fed propter; amantem, cuiprodeft. Siçk$r,
mo amat benefaécorem :. rufti/cus -yaccjis &
equos. Dejtderiix quo reAabfçnsamatqr,»
cui bona optamus. Sic- amicus amicurri
abfentem diligir. Complaceatit, qjuyrec
prafens amatur, cui bene cupir amans. Sic
amicus amiaim pracfentem diligit. Sed
confunditur defiderium cum amore §£ Or.
mnisamor concupifcit. Alia dari pofl&t,
divido am oris ratione principii, in natura- .
Ifда, Çenfnalem & rationalem* Magnes am at
H 4 fer-
V'.j- .«'•». '.l\
no.
feritim, ignis igncm, aqua aquam amorc
naturali. Parentum etiam amor erga Ha
beros naturalis eil: dicitur ç-oçyn« Pul-
chra amamus, fxda horremus ob feníus»
Amor virtuos & odium vitii, rationem Ce*
quitur, non fenfum, non naturam, Deus
amatur, non ex concupifcentia natural!«
fed ex fide, cui ratio ancillatur,
Ш. An odium ajfeffius cotnpo-
ßtusßl
». Simplex eft afre&us, non egens alteri-
us. Non eft in odio fpes. Quid fperat,
qui odit ingratos, mendaces, avaros ? Non
eftinndiofriftitia. Excitât animum odi
um, non cohibet, non deprimir. Non eft
Inodiometus» Oderunt principes, quos
nonmeruunt. Non eft in odio ira. Sine ira
¡nodiofuntmultis mendaces, ingrati, in
temperantes. Non eft in odio ofreniîo,
la odio iniquç judex eft,iis quoq; quos non
©ffendit, Non eft in odio deíiderium, quo
malèvovemusalicui, Odi mendacium,'m-
quit Scaliger. Quidmendacio posfim impreè
tari ? Quia odi tmpios, litigiofos : quibus tan-
tum abeft, ut malt velim : utultrjbtos ejfe dip
curiam juftos, At£ hotquidtm cxingenii
Ш40,

Axiomatâ
ш» ■'.
. . Axiomat*.
\¡Aimr äfft'Bus unionïs,odium
averfîonis efi.
Amant conjungi amantes, disjungi petunt
hoftes ,• Sicut ignis ignem petit, aquam fu~
git. Quod enim cum amata re conjunñum
■eft,validiuseftj& quôvalidius, eô fecuri-
us, eo â corruptione longius. Quod cum
reinfenfa conjunclum eft, interituí quam
proximum eft, Pulchrè Scaliger ait : amans
cumamata re unam ejfe, quoad licet, appétit,
Quo circa & harent & corpora conférant ; ($•
jpiritus duo ofculorum conjuntlione unas utßt,
faciunt, Idquod amorisfundamentan* cum
putaren t ejfe veteres fapientes, hafium ¿rats
voce nominarunt. '. ~
\\. Amor amicïiia minor efi*
Mutua fit benevolentia in amicitia, Eodem
modo, inquit. Tullius, erga amicam affttti ß-
mus, quo erganosmet ¡pfos& noftra in ami-
Cos benevolentia illorum in nos benevo-
lentiae pariter aequaliterq; refpondeat. In
amore fatis eftinclinatio&cu;n bono con-
junñio. Amor inter homines & bruta eft»
inter homines &hortos, fed non amicitia.
Deeft enim benevolentia reciproca*

H ç- CAPUT
caput: xxt .
Ш La?tiш&TriffiШ1
Pracepta,.
Д? Lïtjtia eft affeftus façultatis. con-
^içupifçibilis,, quo animal estollitur
r:Uobbonum,;aut pr,aeftnsi,.aut. futura,
JLTriftipa,eftaíFeftus facultatis con-
pííiXüpis cibuis, quo animal deprimi-
-tür ob malum^aucpraefens, autfutui^
rum* :
Quxfiiontt
' %/lñ: moñposfint homines ex
l&titiaauttrinitial .
». De morribos repentmis Pliníus habet ;
Gaudio obière, prater Chlionem, dee/но dixi-
mrts, Sophocles & DionyßutySicilU Тугannus,
uteré^accepto Trágica vitloria nuncio: Mater
pugna illa Cannenfiy filio incolumi vifo , con
trafalfum nuncium. Pudor с Diodorm Sa-
ptentia Dialectic* Profejfor. Pelle triftiti--
am, tnquit,Ecclefiafticus,long¿ âte. Mul
tos enim occidit triítitia, & non eft utilitas
W #'a* ■■■;:: :i i •.
■ r. U.AnUtusUtumgtneret,tri- <
ßistrißeml ' '
F», Abeunt mores patrqm cum femín$&
fangvine in natos, Non fortes modo crean-
turfort ibus, Ö* imbelles imbellibus : fed £3" tri
fles trifltbia, UtiUtis, Placent yerba tem-
nii : Qui Senetlus tempore producuntur, pie-
rttm% graciles exißunt, tenelli, imbecilles, in-
■valtdi, tmpfoceri, & qui minus vtrium, mi-
nwfy ¡aborts olfttnent^cjuod natura (in fenio
generantiumj'W'rff.r collapfcfint, ac natura
les vitales^ fpiritfu imminuti, quo etiam eve-
nit, ut unimtu demiffks extflat, 0" dejettut
mens minus agilis, viva, alac.ru, fretta, quoni-
лт omnia parcius contra^iiuji^ confequuti
fitnt, nififorfan genitores Handtatt^hàares,
лс moderate caltfaffi vinogtrteratiom operam
impéndante
Axiomata
/. Latitiœ objeflum&prafins
tfstbfinsejfepQteß. .
Gaudemus ob przfenti* bona: gaudemus
зеф ob futura. Lattantur, qui fperant pe
cuniaria, qua egent. Non refert, inquit,
Tiidmannusxadpasßonemgattdii in appeti-
tufaciéndam , utrstm jamaBufit prafens ob-
yfiluntjVilprppiwfuum & furtum, quodjam*
jam h »bebttur. Quodenim prope efi (juxta
Áriftofflís yulgatara fenteatiam) nihil di~
fiare
»4- ,
flare videtur. Undegaudiumeüam de eisytjtt*
propinquafitnt, 0" jamjam ventura, quafipr»
prafentibus exifiimatur.
1 .Jn ktitiacor dilatatur, in
trißitia conflringitur.
In gaudio cordis fit dilatado & fpiritus ad
exteriores partes feruntur. Hinc rubicun
da faciès, pleni oculi, ac vividus animus«
In triftitia cordis fit conftriâ:io& ad inter
nas partes rapiuntur Spiritus, Unde pal
lor in facie, tabidi oculi ac flaccidum cor
pus. Ad Cardanum inquit Scaliger :
ntn reddis caufam, quare Spiritus in latitia
ferantur extra,in trißitia retrahantur. lib»
'ergo putar¿s te ßatuere fubtilitatemnefcio.
Caufaeß: quiafimilia maxime appetunt uni-
onem. Quodenim non eß mum, no» eß qui-
dem, It-a quod eß àfuoßmiUfeparatum, vi'
detur &illuddefraudaret&ipfiem abilh de
fraudari ejfentiaquafi complemento.
CAPUT XX//
DeDefiderio &Fuga
Pracepta.
I Deßderium, eft affeftus facultatis
concupifcibilis, quo animal inclinât
ad habendum bonum, quo caret.
II.Fuga
IS*.
II Fuga eftaffeâus facujtatisconcupif-
cibilis, quo animal declinará malo,
quod imminet. r
Quajttomt :
1. Undedeftderiivisfit? ' ■7-^
Bu Vehementer afficiunt defiderata, ií
quo diutiùs abfunt, eô majores acquirunt
vires, Morbiiquipremitur,ardctamore
ianitatis. Gravid« ex ceraforum defide*
rio effigiem eorum impreflêre nonnun-
quam fœtui. Caufaeft, phantafije robutv
quo aliac facilitates obruuntur.
IhAnfugafilius malißt ?
*. Utbonum aliud verum,aliud apparens.
Sic & malum autverè tale eft, aut fpecie
tantum. Fugamali eft, five veri, five ap
parentas. Non mortem modo fugimus:
fed labores etiam, doftrinam & optima
quarq*. Commune malum eft univerfo
affechium generi competens. Defiderant
multi Venerem illicitam, licitam fugiunt.
Lartantur alii in malis, triftanturin bonis,
Titelmannus ait : Nonenim objeftumappe-
tibile feettndum feipfum, vel ftсundum quod
infeeß,movet appétit«/» ; red feсundum
quod in Phantafiaproponitur'Jive itafit in re,
five aliter res hab eat<
Axitmá'
• l.Deßdma Matione mfcunt.
Bonum futurum concujpífciñ^si déftderá*
mus,asfiduèinilludfuipfr'amus. Aügeruf
concupiícentiaiCtefcUfft defidéfia,v cumu-
lâtitur fufpiria diutiç cum abfuot defidera-
ta< Sicut borta valetudoi induit , Cicero»
jucundior cft jisj qui é gravi frrorbo libéra-
tifuntjquamcjui riunquàâi argro corpora
fuërunt : Sic omnia défiderata magis^quaiü
as$duè percepta delectaflt.
UFugd mAli bona-, boni malaeß.
Récesfio ab objecta malo imminente bona
cft. Nátufáie enirri cuh&is confer?ar#
fefe,&f«gete ea* quae pèrniciém inferunp
Recédere Véfo à bönö diflteiH licet & ar
duo, àc fuga fibiconfulefe« tufpe eft. Tur-
pe miiiti fügam ädotnare* »tlatibùlai auc
véntrém é quo eraer fit ,- quaM'st«'^ Côçnif
ficius, tefte ËrafmOi vidêris milites in belle*
anod inter Atig*ftnm$ AntqtmmgerebAtith
fitgere, appelUvit eài lepares¿déaies*

capvî Aï*
De Ira.
Praceptum.
Ira cft affeftus facultatis, irafcibilis,
que»
^üó'ariímal malum praefcns pfqjpuî*
fat,& in auftorerh rejicit»

I. Aniräüff'cflum contrarium
-, ëabeat?
Ifc.Malo prar'fentí opponitur bonum prst*
fens; Atcirca bonüm praefens occnpatng
\x ûûz, çui opponiturtfiflkïa. In irafceib
tíateumentia irse-, itteopponi pofl'et. Дс
hiecpmâtioeib Îéddeâffeâuirar oppoi
6tp nuncïes eft. Reôè Armandas cjebejri
lovifu ait: In irascibili facúltate funt du*
conjugationes,fcilicetfpes & defpcratw,quo-
rumutrum^eftrefpeElubonifuturi : timor(í
audacia, quorum utrumc¡3 reJpeBu maltfutfe
tt eft, Vnicaautem eft fasfio refpeílú mali
frafentis & dicitur ira,
IX^Anirabominem interßcete
posßt?
it. ' Moderäta ira neminem nêcat : i'mmo-
derata in furorem agit, cujus comités mor«
bi ас m ortes fùrtt. Alii himio fervore, ait
Séneca, rufere venas, Üfangvincmfutra vir
res elatut clamor egesfit, & luminum fuffudit
acut» in oculos vehementius humor egeftus&
in morbos «grirccidcre. Nulla celertor ad
infaniam via eß, ¿liultiitafo continuAVtrunt
ir*
ir* furorem nee quam expulerunt mente»»
ttnquam receperunt'.
Axiomata,
Lira cor contrarüs agitât moti-
buSk
Duplex cordis motusíniraeíbconftriAio
& dilatatio. Conftri<äi0 ob malum>quod
animal averfatur. Dilatatio ob malum,
quod in auâorem rejicere conatur« Ve-
hcmens admodum motus hie eft, qui inca-
lefcitcor.&fangvinem aefpiritus férvidos
in univerfum corpus diffundit. Spiritu*
exeunt,inqmtSca.Yiger,quafîfuppetiasinftru-
! mentis laturi. Troducnnt enim fife mufcüli
ad Шит inferendum infortibut, ut in AchiHe:
in imbelUbus, & Ciceroni fmilibus, adlingv*
arma, lbi iIhrum laurea eft,
UJraimmodicaresfizaaeß.
Pulchcrrimum alias corpus deforme facit.
Animum praeftantisfimum feediffimum
reddit. Utru.mq; egregiis declaravit verbis
Seneca. Non eft ullius afftttus fades turbar
tior, Pulcherrima ora fœdavit , torvos vultus.
ex tranc/uillisfimis reddidit, Liquit decor o-
mnisiratos: &five amitlus illius compofitusfit
adlegem, attrahet veftemyomnemq^ curam fui
efundet. Si capUhrumj natura vtl arte ja-
centium
xlntiWiMn àftrmk efl habitus, tumanim
inhortéfcunt, tumefcunt ven<e,concuttturcre»
brofpiritu petlm; Rabida vocù eruptio colla
diflendit. Tune anus irepidi: inquieta ma-
nus^totius corporisjMiuAtio. Qualem intra
futas efe añimam , c\jus extra imago tamfee -
daefi? Orando Uli intrapetlus terribilior vul-
tus,acrior ípiritw eJi,intenfior impetus, ru*
pturutfenißeruperit? . %
///. Ira faminatur affeiïibu*
omnibus.
Seneeàrti expoíítorem habemùs. Ame-
rei6,iñqttit,arderitiffimum viticiti, Yrañsfo-
derunt itaefc amata corpora , # in èorum, quoi
occiderúnt , JACuefe complèxibus. Avariti'
am duriffimuth malum , minimum^ flexible^
ira câlcavit,adaiïa opesfitas (pargere,& dop
muiefcrebmyinunum collatis injicereignemt
Quid? non ambitiofiu magno aßimatus ira
frojeeit tnfania, honorem^ delatumrepulit ?
Nuttus affeftut efl in quem non ira dominetur,
W.lraquando^licitAeß^
trafeendum nonnunquá fine culpa , fine
labe.Timc ubi caufae dantur graves,adverf¡>
improbos. Utrumque non vacat vitio; levi
caufairafci, & gravi non irafcL Irafcen-
dumeftinhoijQrem Dei, Ecclefi¡t»pacrisE#
I Reipu-
ajo-.
Reipubtica &paref»tum. Irafcendum con«
jugum,liberorum,âmicorum & (anuí cau
sa. Sed & tunc medium dcnegatur inter
nimium & parum. Cavcndam femper ne
magnas geramus iras pro parva offensa.
•1. caput xxív. ?;;Г
Ъе
Spe &Defperatione.
Prtcepta
I, ^fi-eftaflfedusfacultatis irafcibilis,
quo animal inclinât ad bonum ab-
■ fens, quod acquiripofleconfidit, .\*
li.Deß>eratio eft affeétus facultatis ira
fcibilis, quo animal déclinât à bono
abfente,quod acquiri poiTc diffidir.
Qu*ßiortet.
l.Anßes&Trißitiaßmuleffepqßnf
in eoaem Subjefito ?
», Diverfi affeftus furtt * oppofîti non
fimt. Non igitnr pellentis finît natura fed
poffunt effe iimul. Poiïïint amantes âffici
triiliiia» quos tarnen erigit fpes, fore uta-
more po'tiantur. Refpondet fpes in iraici-
bili, amori in concupifeibili , fieut & defpe-
rario
tatio odîo.Spes eft velut amor boniardui.
defperatio velut odium ardui , quatenus
arduum.In fpe fît motüs cordis dilatantis
& préparant« fe äd bönum futurum am-
plecTendum. In defpératiOne fit motus
cordis contraheritis fe& fugieñtis àrduum
acdifficuîtate&periculis plénum bönum.
II4 An dejperàtio tolerando*-
«r. Defperatio duplex èfb alia virtuti»
àlia äffeäui oppüfitä. Sicut ípes ipfa¿ nunc
affe&ús eft, nunê viftus eft. Defperatio ut
affeétustolerâhda&laudandaeft. Malum
enim ubi tàntum ¿ üt fupêrafi hequeat,
praeftat defperare , quam amàre periculum
& in eo perite.Galiorúm pugnám cum cer-
nimus , primum; ütefque ingehti ladatur
fpe: poft alter deiperât, & voce querulâfu-
gahl càpit. Prxftat hic ârripere fugam,
quam ämittere vitam. Defperatio verô
habitui ac virtuti oppofita toleranda non
êft. Nemo hie defpefet , nemo diffidar.
Judam i nterfecit non tàm fcelus, quam d&-
fperatio*
i .... .
« '% Axiomat»
'-. fi Animait dukejperAre.
Optima promittit fibi , futurorum fpe
producitur. Objeérumfpei quatuor cön-
ditiones habet. Eft bonum.eft futurum, eft
i a ärdu-
arduum:cftpoflibileadipifci. Hisiceapro-
miffio & expeâatio. Thaies, quid maxime
commune eilet ompibus, interrogatus ?
Spes reßxmdit. Hanc ettarn tSi habent , qui
aliña nihil., -., •
;,:u;;!.t //. Spes non eßfiduda ? -•;.
• "Fiducia boni praeíentis eft, fpes ab>
fentís. Qui confidit robori in gerendoo-
nere, aut ingenio in habendo difcurfu ,fi-
dumcia habet, non fperat. Non fpei eft,
íibiipfí fiderc, &certamin femctipfo ha
bere fiduciam. : ■"'•/. ал '.•'
Fallitur augurio (peí bonafiepè fao. ,
lIltD$erandum in impofiibilibus,
• Définit appetitus, dato impoífibiti. Si
íumma difficultés eft,quam fuperare non
licet, avertiturâ bono animal. Cum cants ,
înquit Titelmannus, cibum appétit vehe
menter , fed videt flagettum tarn terribile ef"
tar» terribiliter vibrantern flagellum , qui ad-
fiat ciboyUt non «flimet,fe poffe arduitatem
fitperare, & verbera talia evadere vel p erfer
re, hie certe defperat'.quia ab ejusmodi appé
tit it définit objeüt convenitntis propter ardui
tatem &dtfficultatem , quam efiimat infiupt-
raouem.f ...,_ л ,j. Л ":' . • •■ci •,
■ oj -.zu-. .••> h i¡' «•■■•'.-' .(i
г. . ..... , - I .
CAPUT

\
". 'ДАРИТ XXYÍ^r
Timoré & Audacra.
Prtcepta
I. Timor eft affecbs facultatis Îra(cï«
buis, quô animal malum immu^ns"
;. . ibperaredifMit. ,. ,, ;'^; ;;Vv ;^
II. Audacia eft affecbis facultatjs ira-
fcibilis, quo animal malum immi-
nens raperare confiait. ; и. -¿:л> inpJt.
Qutßtonts -'"'Vi»- у iin.r ;l>
Л ^uomodoßprodattimorlKr^
» . CorTe contrahit , & calorem ad par
tes interiores revocat. Hincpallor in facie,
exreträflofangvinerOvidiusait: • '
■ Metimor invafit, ftabam fine fangnAne
mœftuê, \r ■{
Prodit etiam fe timor trepidatione. Poft-
quam fanguis fpiritaofns ad penitiores
partes retraâus eft.Horror quoqüe fequi-
tur , ob fpirituum in partibus exterióribus
defectum. \ •. .
IL An auâacidfit ubiimtlafpes eß?.
R. Cardanus dkiv audacia tfií^es maxi
ma. Scaliger refpondet : quidis , qui in тл?
ximaac certiffima Jpe futura tibertatis ,pro*
I? perto.
134*
регы »е tft audacifßmut ? Sed con verfío*
nem inftituit Scaliger, ubi nulla eft, Q-
mnis audax fperat; at non omnis ,_ qui ípe-
rat,. audax eft. Audacia ex (be oritur; ас
Ipes non ex audacia oritur. Scaliger pergic-
quinex delpiratiqne quoties. audacia maxi*
ma? quamjfrem putes in iue verfu?
Unafains yiiïif nudamjprerar*Jâlutem,
An tibi viaefur ¡n bac audacia ifes ? Verutr»
ex defperatione timor oritur, non auda
cia. Qui defperat, définit appetere ac pro«
fequi objeôum propter arduitatem. Au'-'
dentiores autem cum fiunt dcfperantes,
ipe nova ducuutqr, $i ob çonjunâam irain
açfurorem. dertuo rem aggrçdjunwr,
Axiomata
I. Forits äffeBus timor eß.
Vehementer homines torquet, quiñón
praefentibus tantum fed & futuris angun-
tur, Saepè imaginario terret & futuri таЦ
fufpicio, Plurafunt, in quit Seneca» qua nos
terrent , pramunt. Sapius qptpione ampltus
laboramus ,quamre. Cita aceedimw opinio-
ni,& fie vertimut terga , quemadmadum ali
quot pulvis, motus , fuga pecovum > exuit €at
ßris,aut quos aliqua fabula fine autoire con
teruit : Nefcio quemado ' vera perturbant,
Veraenim modum fuum habent: Verifimile
tft,ali¿jHÍdfuturum malt? nonflattm verum
tßiquam multa cxpetlatavcnerunt: quam
rmlta cxpeUatanunquAm comparuerxnti

IL Timidus non eß, qui metu-


endametuit.
Alia majora funt humanis viribus > alia
fuftineri poííunt. Non eft timidu$,qui me-
tuitfulmina, terra* motum , exundationes.
Supra hominem hsc funt, & vefanus.qüi
ça conteninit. Pfylli contra Auftrum , ut
veatum illis nimis infeftumiarmatâmanu
profeéti funt,utfortitudinem oftendereut,
fed arena obrutiftultitis mercedem repor-
tarunt. ?
//I. dudentesDeusiffijwvatt
Audacia ex ipe oritur & fit, cum bono
arduo píopofitó , non avertitur appetitüs
propter arduitat&fefuperare conatur.Hoc
ut agamus Deus ipfe autor eft. Vult ut bo-^
num profequamur , quanquam arduum &
difficile fit. Claudianus ait:
FtrsjuvHt audentes, prifcifinttntiay Vatis
Alexander audiens Darium multos mili
tum parare myriades . refpondit, *»* lu-
рш non multai timet oves.

i 4 : CAPUT
;CAPÜT XXVI,
De :ли
Facúltate Locomo-
verite
Praceptum
facultas locomovens eft , qua animal
fertur de loco in locum ad objç-
' étumvçl profequendumvelfugieq-
:dut9,;i, ••■-"♦•,.

, ï6)uomodofiat locomotio ?
au Primo objeâum cognofcitur, deindè
appetitunhinc locomotiva acquiritur.Pri-
mas tenet facultas cognofcens: fecundas
appetenj:tertias loco moyens, Pata bare
eil, ut bon um â fenfibus cognitum, ab ap-
petitu defideratunij animal afl'cquaturi aut
ut malum % feníibus oftenfum, & ab appei
titufepudiatum,fug¡at vcl perfequatur«
П<Лп reßiratio bucfpeÊtet ? ,
ь. Dividant locomotivam in totalem &
fanidem* Totalem dieunt feeundurn
.quam animal fe totum de loco in locum
inovçt. Partialem, feeundurn quam rnem»
jira & partes cert* fe movent. Refpirati-
©nem,
* ч
^4-".-.' . ' -. ,- -
enem ad partialem referunt, & defcribunt
earn, quod fit motus thoracis ac pulmo
num, quô aër infpiratur & exfpiraturad
cordis refrigerationem. Sed hue non re
ferenda eftrefpiratio. Motus enim de quo
iermo nofter eft, cognitionem fenfuum &
gppetitum íenfitivum fequitur. Sed neu-
trum in refpiratione fit. Non ob fenfuum
judicium refpiramus, nee ob quendam af
fectum -• iedtantum ex naturali necesfitate-
I ¡\:Anfmlfm bucßeäet f{
», Pulfum etiam ad partialem motum re-
ferunt. Definitur ejuodfi? motus cordis &
arteriarum, dilatatione & conftriclionc con-
flans лfacúltate vitali ad calor'u nativi con-
fervationeminftttuttu. Idem verô de hoc
ferendum judicium quod dereipiratipne.
Non fequitur fenluum cognitionem , nee
appetitum fenfitivum , neque fit ad nu-
tum&jmperium animalis.
Axiomata,
t Facultas appetens eß impe-
rans^ locomovens, exequens.
Cum appetitus inclinât ad bonum loco-*
movensmandatumexequiturSc objeäum
profequitur. Cum appetitus déclinât!
malo, locomovens fugit, mali'mqj.aver-

\
i}8-
tit. Quantum illa appetcns facultas valí
aflfefiu, tantum hic loco movens effeöu
Qbi foras egrcditur &in opere ipfocon-
lpicitur,quodh*rebatin anima.
ll.Locomoti'u&tfttis'UArius efl.
Aliusgeneralis, alius ftecialù eft. Genera
li s locomotio, progesfioaut promotio di-
citur. Specialis quadruplex eft: ambula-
tio feugradatio, ToJario. nawio, repta-
tio. Qnaedam enim animalia progredi-
untHxur qûadrupçdia; quidam volant ut
aves: quídam natant utipifees: quzdam
repuntucíbrpentes, Creavit enim Dem be-
ßtMterr«&jttment4fecmndumJpec')tmfftam,
omne volatih%vimeit4tatilei& omne reptil«
Anima viventis,
ULLocomot'vvAAftusJpontanç*
tueß.
Spontanea* motUS naturali opponitur. Na
turalis eft, qui fimpliciter â natura fit, neq
aliter fieri poteft. Sic moveqtur fidera in
c»lo, elementa cum afeendunt autdefeen-
àant^ftontaneta eft, qui ad nutum fc impe-
rium animalis fît, & fieri ас non fieri, fieri
hoc, autillo modo poteft. Sic animalia
moventur, quando volunt, quamdiuvo-
lunt,quomodo volunt« Ubiin brutis quod-
dam
Ц9>
dam cernimus ljbertatis veftigium. Quod
radix iis eft aäionum contingentium : nc
agant omni* ex necesfitáte. Quanquam v
liberalipres non oporteat fieri in bellua-
rum libértate.
T/i-ijOW secundus. ,;r
Corpore Brutorum«
¡L'Ä'capvti . '■;'"■.>■»
J..; .ill/ ",i' •' - :PE . •>.
NATURA CORPORIS^ RVTQRVM,
frtetft*,
I, Cotp«$ brutoruro eft Supie$u.m -
anima: fenfltivas, eleganter & artifi-
ciofè ad varias opcrationes «den-
dasçonftitumm, *
II, pividitwr in partes continentes,
contentas éçimpetum facientes*

hghtalefubieBttm'tnnuatur'l
ж. Дп^та fenfitiva eft forma. Forma re
quire fobjepbm, quod dicitur informa?
tionis. Quod ingreditnr, quod perficit,&
cum quo compofitum cpnftituif Abefle
nuncvoluraus Subjcäaquxvocantinhs-
¿ bonis,

к
t-î
• ; -, 140. pJ. r . ,;.(
fionis,çognitionis,
tîonïsl"' ' "";l " '""operatioríis g¿ predica-*'
ll.ghitdpr&ßeut m corpore tot
partes* ,5.:crjo<h:;; ••
&♦ Ad varjas^opejrationes edendas for
mata funt. PédWs ambulatíóni> oduli vi-
fioni , aures audicioni , dis aliis a&i«
OHibus/inferviunt. Poterat efleptya-canjs
efle une oculis , poterat eflentia Ieonis da-
»ifinepedibus. Sed aniones requirebaut
& oculos & pedes. Canis oculis orbatus, è
brutarüin genere non eximitur,neqi leo
carens ped'bus. Altudejfentia, alittdinte-
grttast Mutila dicuntur talia .anitnalia:
animaba tamen& funt & dicuntu'rV .'
liLJ^uidpdrsimpwßntiarum
nètetï., ..•,.....
r. Pars nunc eft.quod ad totiusconfhtu-
tionem facit. Quoddemere non licet ato
ro corpore fine ejus detrimento, id iam
partis venit nomine. Hinc antiquisfima
ilia dirifio. qua /tíó^adividuntur in 1%ov¡a,
X%i(iiv<t цд\ èçuaivTet continentia> contenta
& impetum facienda; feu in rs¡ea,vycc¿.
Х&тгеьратша')) folida, húmida & fpirituo-
fa. Aliâs ftriétiùs pars defcribitur>corpus
tjpti cohxrensjcommunemq; cum со vitam
partí«
141.
participai«, edilíius actionem aut ufiim
conftruâum, Úbiexcluduntur e partium
cenfu, & contenta, & impetum facienda.
AxtottAta.
hCorpus brutorumparsefi, to-
■ !»? tumeß.
Refpe&u eflentia?, pars aflentialis eft cum
forma eflentiä totam conftituens. Refpe-
öu integritatis, totum integrale eft.ex par-
tibus integrantibus conflatum.Ibi eft unió,
per módum actus & potential Hic per mo-
dum continuitatis. Ibi punctum eft, cui
nihil addendum, nihil demend um.hic dan-
tur incrementa, dantur décrémenta.
II. Corpus brutorum humanos
mo'vet oculos, movet ammos.
Magna dilatatiir ipeculationi nofira? plani-
ties. Dulcisfimafpecracula objiciuntur o-
<ulis & animis, Cuilibet bruto corpus,
aptumanimse moribus, datum eft. Talern
corporis ftruâuram habent animalia, qua-
lem anima: facilitates & mores requirunt.
Corpus eft tale, quia anima eft talis. Cor-
nua bos habet , quia anima ipfius pu-
gnaxeft. Canis nos ferit dente, quia anima
ejus mordax. Ridiculum corn's Simia
habet, quia animam habctridicukm.
CAPUT
CAPVT/I'
'.:/.; DE л /.,..;
Partib^CöntmentibüS
-' -'freciptxtrt,
Partes continent« fúnt»qü¡r ob Súbftantiás
foliditatem manent, alîâsq; partesruentes
«efluentes conciüdünt Ütoffa venae, ar-
teriaej cor» hepar &c* . ' .
Qktftionei.
\4AnpiU\ wtterâi penn&jquamdj
cornua & unguesрЛгШ
Continentesfmt?
a. Nortminus,quamofla>quam cattiía*
eines & ¿arnés* ad continentes partes
ipeaâht, Habefit ín fe fúccum & langvi-
nem : haben! ípiritum äc vitám. Nutn-
untiir veré, aügentur veré. Cohfcfent cüiri
totóabeoqíasgrédivellüntur. Ne pute-
mus excrementa efle* qü* otnáritetito font
corpor¡& emolumento máximo.
IL An colorent babtdnt fquÁm¿b
cornuájungues tfunguk?
» . Cor pora pellueidâ füfit, coloràtà non
futir. Ex accidente quandoq; ob fubje-
aas partes colorcm non tam habent,quam
... ... habere
Hi-
habere videntuf. Ariftoteles ait: colorer
commit», ungvium, ungulorum pr о сhi is pi'
lorumty colore fequuntur, Ettnimsutis ni-
gr<t, cornua ö" úngula nigra oriuntur, & can -
dide pari modo in colore refpondent, ©* cor'
пил, & ungues, & unguht : mediis etiam mt.
Hum eaàem colorem prafernnt. At dentés
natигam os/ium amulantur : tjuamobrem ko-
minum nigroru, tit ts£thiopum atfefimilium,
dentés ti оjjа сandent : ungues nigri modo fute
Cutis apparent^ •■''?> A
W$ravA>
■'.■'*•■. Àxiomatâ: •..- v- v . ' .'
1. Partium eontinentium qu&dani
propter eßy quAdam propter
benèejfèjdtldfitnt.
Ëfle nott poterat animal fine capite, fine •
thorace, fine abdomine. Sunt enim in his
vifcera primaria cor, cerebrumj hepar.
Neq; efle poterat finé iis quár inferviunc
iítistfíne venís* arteriis, nervis, Poterat
autem efle fine cornibüs, fine fquamis, fine
pennis,ÍÍne pilis» fine unguibus. Faôa h«c
funt non propter «va< fed propter t¿ «/«-
щ» Ubiq; natura parens, non de necesa
rio tantum, fed & de ucili follicira fuit.
»44» . .
/f# ТаШит continenttumqumäfn
perfeSl^quAdam imperfeta,
fidperficiendd:qu&dam4vec
n "perfe&& пес perficienda ' *
г**£ £ ". nafiwiur. \ .^X«w>
Aquila perfcftis nafcitur oculist canes & fê
les imperfeöis/ed tarnen perficiendis:Tab
pa nee perfectis nee perficiendis* Perfe
cta funt tria osficula auditus : malleus, in<-
cus & ftapes. Non crefcunt quantum cor
poris moles crefcki fed qoantitatem debi-
tamin ipfohabent primordio, Oflafinci-
pitis adeo imperfefta funt in infantibus,'' ut
hiatum quendam efForment : unde ibi te-
rcbri motum videmus in recens natis» Pri-
mum igitur membranea videntur \ poft
cartilagínea, deniqj ofl'ea. Cofbe fpuriar,
nee perfeite, nee perficienda: funt. No-
cumentoenimeiTent.fi perfedar eflent.
Ш?ars omniumpr&ftantisftma
^■¡;;coreß^
Videntur quidem tres principes.partes mu-
tuis egere auxiliis, Videntur tria mem
bra, cor, cerebrum &heparconfpirare mu
tuo- Sed quid communicat hepar carens
yitâ? Quid prxftat cerebrum vita& anima
defti-
deftitutum ? Poréftatem fuam a corde ha-
bent, ciii debent vitara & anímam. Cor
Mediéis f/?,mquit Lañrentius,facultatif vi-
talis domicilium, áo%y т54е$(л$ цсц т£ §¡v,vi-
t<e principium,fons caloru,& vtvißcineftaru,
arteriarttm ¡¡¡Copa & fcaturigo, pulfits & re-
Jpirationis primus autlor, quo vigente, vigent
omnia., langtteme languefcunt ; intereunte in-
tereunt. Hic artificie-fus Ule Zenonis ignis
сояtinetur. Hic divinus & celeflis iHe calor]
tegiturrfuem Prometheum ê calofuratumfin-
gunt, ut hominem vita donaret. Scilicet in-
hoc 4iifcer4 quafi lares ejfe focumfo.aportuit,
¡quonativus fmgularumpartium calor confer-
varetur, £5(fugax cujus^partis vivacitas ejus
infiuxu- recrearetur, , .,.>,,-_:.

CAPÜT III,
De partibus contenus:
'.' • Praceptum. ,j >%"-■ •'. '
Partes contenta funt, qua fluunt, vafísq;
propriis tanquam conceptaculis conclu-
duntur,ut fangois.
Quafiionest .
; "i; <¡>uas caufksfiíng'vis habeati
R. Efficiens principalis anima eíbquae u-
titur organis, hepateJiene, -venís» Hepar
К prxcipu-
i I ч6'
"pfartipiium Organum eft. Ad hoc enîrr
Venar \?&çx tendunt: hîc farcinam depo-
' nun t. Hîc etiam radices,venï cava? & por
gar ftihMitm umverfum corpus fieri posfit
^tëtngvinis diftributio. Finis eft, ultimum
ânimalium fangvineorum alimentumeflc.
Alitenimcibiis,alitfangvis, hic immedia
te ас proximè.iîle mediate & remóte. Мл-
ïeriAgenerations chilus eftjproximanempc,
remeta ctbm & po'rw eß. Materia conßttn-
ttonü, ièrutn> liquor ruber, fibra: fangvi-
neac&fllia. AlirtientaenimexdiverfíscoB'
ftant pärtibus, undè diverfitas in chylo, di-
* verñbtsin fangvinti '• Forma rubieundus
ütehúrhón Humor à partibus continen-
tibus & impetum facientibus diftert. Ru-
bedo autem cumprimis decet iangvinem.
Sanum enimfi anima!, nee flavum, nee ni
grum, fed rubieundum habet fangvipem.
/. An Sangvis totum homogene'
umfitf •;
». Senfuumjudidoqusvis pars fangvi-
nij, fangvis eft. Rationi ferum non eft
fangvis, пеф fibrac fangvineac. Sicut lac
Jiomogeneum corpus videtur, lèd tribus
diverfîsfnbftantiis confiât: butyrofa, cafe- j
©fa, íeroía. * Butyrofa calida eft & oleofa .-
■ -zv\ л íerofa
«
,47-
iêrofa aqtiofa & faifa tcafeofa terrea, frígi
da &fícca. Sicut urina, fero & contenus,
tum naíuralibus tum praternaturalibuscó-
■ttai. Sicut vinum pnterfubftantiámprd-
priam, materiarh tartáream &r calcariam
continet. Habet vero fangvis iftam parti
um diverfítatem à cibo &potü. Hippo
crates ait : in omnibus cibis efpotibus, ff biià*
fi quid eß 6f aquofi &fangvimi ffpitUoß,itt
alio plus » in alio minuit
lllÄn Samvis menßruus vitio* ч
Jusjit >
& . Etiam in re vili magni quid ineft. Ñoti
poftrema fapientis pars eft, ftofleicorporis
lui primordia. Hsc fernen, & fagvis funti
Menftruus dicitur fangvis, quia fingulis
juenfibus ejicitur : fi non invenit.cui profit»
Subftantiâ a reliquo fangvine nondiftert*
Fed ejusdem cum eo bonitatis eft* Exeo-
dem enim chylo formatur^ in eodem hepa-
te generatur, &pereasdemviasdiftribüi-
tur. Et vitiofus fanguis fœtui concepto*
qui cedat in alirrientum & augmentum ?
Hic enim ejus finis eft, Cum ejicitur atq;
périt, prster naturae intentionem fît. La1-
âis etiam generatio bonitatem fangvinis
hujus confirmât» Ex ço enim lac forma
it » tun
tunbonum èbono.laudabileè laudabilï.
Si nocet, per accidens nocet: è morboR«
qui Amt, non eft fanus. Fit etiam quarf-
doque fuppreffio, ubi mora contrahit lâ-
bçm. Sic optima abeunt inpeffima: ficuc
tritícum dégénérât in loljum; ficut fernen
corruptum fit noxiunv ficut hominis cada
ver olet peffimé. л
^V AxiomatA ' л^
Ь Sangviswnunus Çj idemeß2
Quadruple* fangvîe datur. Sangvis in
fpecie diâus » qui humidus & caliduseft,
4lmtis,rubicundus ex partibns^hyli tem-
«eratioribus formatos, fcalendis partibus
temperatis aptus. Sangvis biliofus, quicâ-
lidus& Îîccus eft,è partibus chyli calidio-
ribus & teûuioribus formatus » atque alenr
dis partibus tenuioribus aptus« Sanguis
pitüitofus,quÍ frigidus& humidus eft, è
iHgidiore chyli parte genitus, alendis par
tibus frigidioribus& humidioribus aptus.
Sangvis melancholicus,qui frigidus& Ac
cus eft , è frigidiore & faeculentiorc chyli
toarte fa£tus, alendis partibus frigidioribus
&ficcioribusdicatus. Atque hinc ortadi-;
verfîtas& temperamentorum & fomnio«
tum eft Uthabeamus temperamenta &
ïomnia fangvinea, cholenca, phlegmatic»
Sc
Ц0. ,
& melancholica, Qua: ex predominante
íangvine hoc vel illo oriuntur.
ILMagnafkngvinis visefi , magna
moles* & corpora mutandi
potefias.
Carnifices & latrones humano bibito
fangvine, ferociores fiunt. Canes mitiores,
calido beftiarum cruore aífumpto, morda-
ciíiími evadunt. Quidam fuillo paílus fan
gvine, porcorum mores induit« Puellafaa-
gvme ebibito felium, naturamanimajisi-
mitata eft, voce, geftu, faltu: quia mures,
quasfívitin anguftiflïmis foraminibus. Cau-
fa ref'ertur ad fpiritus in fangvine conten
tos, qui maxima agendi & mutandj pollent
virtute. Undecumprimis calidus & ipiri-
ti bus refertus fangvis tantas infere mutati-
ones. Ut nunc quidem communes, nunc
propra beftiarum mores cum fangvine in-
ftillentur homini. Hinc gloriofas Deus in
facris Uteris fçveriffimum déduit ediclum,
de non comedendo fangvine. Qyijnqmt,
vefeetur ullo fangvirit , et opponam iratum
rnettm vuîtit, ($ exfcindam earn e medio рорн-
li met. Attendere id debebant mortales * ас
non temeré & corporis & anim*fefe expo-
nerepericulis. iiiiù'xtii-'îiz:^
К } .у. Hi, San-
III. Sanguis animâtus eß4 ,
l Non ill« quidem quia corpore decifus
ae feparatus eft; fed contentos in vafis &
conceptaculis fuis. Hic anima: inflr umen-
tum> hic caloris fomentum ас fundamen-
tumeft. Anima non abfens, fed intimé
prœfens inftrumenta fua regit & ordinaí.
Ñeque etiam cum format fangrinem ab
ipfoabeft. Sed infinuat fe primum inma-
teriam» aqua conficiendus ifte. Sic &in
perficiendo & in confecto fanguine da«
cur. Faótaautemfeftione,quieffluit, ani-
tnätusnoneft. Sublataenim unió cum ro
to eft, qua; ad vite & anima: communica-
tîonem requfrirar, > .tf

CAPUT
■ .«os j)e
IV. . u-!

Partibus impetum fa-


cientibus
Trtceptum
Partes ímpetu miacientes funt , quae ob
fubftantiae tenuitatem hue & ilíuc ■
ruunt, vaíisque propriis maxime in,*
digentut, Spiritus«
"A
Qmß
Quajttontfi, - ..-- "'.*
si* ¿¡hiidßnt Spiritm >
*, Sunt corpora fubtilifîîrna , maxime
mobilia, potifiîma anima? ad adiones obe-
undasinftrumenta.Corpora font, Habent
enjm materiam & formam, quantitatcm,
qualitates,locum &alia. Spiritus dicun-
tur ob tenuitatem & invifibilitatem. Gor*
pora fubtiÜffima funt: ubique enim prarftô '
funt anime operanti, omniaque corporis -
membra, etiam quae nullis confpicuis cavi-
tatibus pervia funt, permeant facile^ Cor
pora mobilia funt. Nunc enim hue, nunc'
iftuc ruunt , nunc furfum , nunc deorfum»
Surfum autem natura fua: deorfum virtute
moventis anima;. Potiiïïma anima; inftru-
menta funr. Omnes enim adiones
aiediantibus Spiritibus fiunr. Ubi défunt,
ñeque vifio fit, ñeque auditio ñeque an>.
bulado.
//. <g>uotuplicesfint Spiritml
ke. Primo Spiritus alius eft infitm^ alius ht*
ftuens, Infitus eft , qui cum ipfojfemine
communicatur, ihdeque partibus coati-:
nentibus implantatur, primum anima- &
corporis vinculum» Influens éíl,|qüiia
coipore perfe&o.generatur , & pcrjafa fua
К 4> "*»
15г.
in membra omnia diftribuitur ad fpiritus
nfitiinftaurationem& animalis opcratio-
¡les. Dividituv il} naturalem,vitalem & ani
maient. Naturalis eft, qui in hepateex pu-
riore fangvine generatur , indeque per ve
nas in totum corpus diftribuitur ad natu
rales aâiones edendas. Vitaliseft, qui in
corde exnàturali Ipiritu generatur , indeq;
per arterias in totum corpus diftribuitur
ad vitales aftiones edendas. Animalis eft>
qui in cerebro ex vitaii.fpiritu generatur",
indeque per ñervos in totum corpus diftri
buitur ad animales aäiones edendas.
MX.AnSpiritusinßtmmobilis7
anfixusfit?
St» Ut animalia variant, fíe varius Spiri
tus infitus eft. Ariftoteles ait: ut nobilitate,
¿gnobilitatevè anima: .inter fe differunt : ita
&naturaejus corporis(fpirit9 infitijdiffert.
Perfeâorum animalium fpiritus infemini-
bus contend magis mobiles funt,imper-
fedorum minus. Promptius exeunt ex,hu
mano lemine, quam с ranarum ас pifcium
genituris, Elaborato vero corpore, infítus
ille Spiritus in continentibus partibusfir-
miorem habet federn. Tunc quietus ас fí-
xus omnibus inert membris, potiffitpum
anima; & corporis /vinculum
x Axioma-
Axiomata.
¡Spiritus infttus idem cum cahdo in-
- natoi influens, idem cum calido
r- . influente eß.
lítii rei tria dat nomina Ariftoteles. Prî-
mu eft offfíÓTijc caliditas:fecundumôf/ijUo»
calidum.-tertium msvfia Spiritus. Spiri
tus dicitur propter fubtilitaté&mobilitaté. •
Calidum propter inhaerentem caliditatem.
Caliditas propter egregium fervorem,ina-
nimalibus nobilioribus conjunâum. Alter
verofpiritusinfitus; alter influens dicitur,
& álterum'calidum innatum : alterum in-
fîUens, Ineft enim calidum, aut ab ipfis
rerum primordiis in femine & primo re-
rum ftamine : aut corpore jam confirma«)
ex membroaliquo principe in partes reli-
quas inflmt. Reams autem nomine fpi-
ritusutimur, calidam enim qualitatem in-
fert, quae& adefle&abeflepoteft.

II. Spiritus inßtus & influens ele-


щеп$Аги nature nwßmt. .
Ariftoteles ait 5 omnis anima fotentra corpus
. aliud participare videtur , id% magis divi-
пищ, quam ta qua elementa appellantur. Ih
•■W.-./-» \i vert
vero rtobilit ate ignobúitaterte лпт* tnter fê
diffcrnnt : ita & natura ejus corporis diffère .
Inefi enimin Çemine omnium-quadfactt utfit-
cintU fint femtna, videlicet quodcaltdum vo-
слтш. ïdtjf non ignis ney, talis diquafacul
tas, fed Spiritus qui in femine fpumofo^ cor- .
fore contineturtfnatura qua in eofpiritu eft%
proportione refpondtns elemento ßellarum.
Quod vero Ariftoteles de infíto fpiritu ait*
de influente non minus intelligendum eft«
Non enim hic inftaurare poflet iftum fi ele-
mentaris natura eflet. Simile fimili dç.le-
âatur, fimili reficitur. Hiñe fióla viven-,,
tianutriunt, nonmineralia, non elementa.
1 {Inspiritus animAÜfunb
"Etiam ad Spiritus referéda de fangvine que
diximus. Animati funt, qui сипгеогроге
conjunâi funt. Separa« Si exclufi carent:
anima. Próxima anima in agendo inft-гц-
menta funt. Regit hœc ас difponit non
abfens, fed prsfens intime. Et deficien-
tibus iftis, animal moritur, Vivit igitur
perfpiritus. Regula eft, per qua quid eß
tale, id magis tale videtur. Quomodo ani
ma» inquit Sennertus, qui corpus vivißcat,
Spiritus, quibus proxime in agendo nipitur,
non vivifie'aver-it■?. %'■ •
lV<SpirU
IV.Spiritus inpartibïtsßrigulUffed
di'verß) modopint. • *
Spiritus infîtus in corde viget maxime : гйг
nus in hcpate, minimum in pilis aut ungui-
bus. Juftisfima mater natura eft, qux cu-
ilibet parti dedittantum, quantum fatis fu
it. Difperfus *utem per totnm corpus eft,
cum partes fine eo nee vivere, necagere,
queant. Spiritus naturalis federn habet in
liepate: vitalisin corde.- animalis in cere
bro:inde in partes omnes diftunduntur per
fuavafa, venas, arterias) nervös. Et fimul
funtin una parte fine penetratióne. Etiám
minima membranx pars, vivit, nutritur
fentit. Quae aftiones diverfís perficiuntur
fpiritibus, Hi prsefentes funt fine confufi-
one,fine penetratione. Harc enim miftio-
nis accurate ratio eft, ut. minima jungan-
tur minimis.
PARSSPECIALIS.
DE
BRUTORVM SPECIEBVS»;
ÜBER TERTIVS.
De'
i Quadrupedibus,
.-■'гГТ . -' ,CA^
156.
.4 -г CAPUT I.
"
._. _ .'.. . т. л. л ш /.
Quadrupedibus in ge
nere.
-;,...», Tracepta,
I. Quadrupes eft brutum gresfile, ca-
* put, collum, dorfum, ventrem, pe-
desqj quatuor habens.
It4 Eftqjleo, Simia, elephas,camelus,
tigris, equus, afinus, bos, alces, cer-
yus, caper, fus, lupus, uríus, canis,
r Vulpes,felis, lepus, cuniculus,melis,
glis,fciurusmus&c.
Quafliones.
1'^илпат quadrupedumßnt
eaufi ?
■&.С<*ф efficientprimaDeus eíbDixitDeus,*
producat terra animar» viventem feemdum
jbeciemfuam, jumenta, reptilia, attfc beftias
terrafeeun dum ß?eciemfuam,fuit^ ita, A-
nimavivenshoc animalium genus indigi-
tatur,q»ia anims vis perfeftior4n eo quam
ceteris eft, Caufa efficient fecunda, natura
eft:' partim (hilar, partim fpeciesfefe mul
tiplicantes, jüxta illud; crefeite & multi-
• '"' plica-
; i57- -
flicamiríu Fink prtmus & иШтш Dei
gloría eft, Hujüsetiim anarrant potenti-
arn, fapientiam , providentiam. Finit itt-
termtdiut homo eft, cui dant alimenta , vé-
ftimenta, oblefiamenta. Et proprium fu
irai fínemfpecies qua: vis haber, quem no
tifie non datum mortalibus eft, "Materia
créationis terra fuit ; generations fernen :
conflitutionis, partes corporis. Forma infe
riere anima feniïtiva eíhin fpecitpro varie-
täte fpecierum varia. Alia leojws, alia fi-
mix,í alia elephantis« .
W.gn&nam quadrupedal con-
venientM acdifferent'ußnt?
». Animamfenfîtivam& corpus organi-
cum, capite, eolio, ventre ac ceteris parti*
bus eonftans , omnes habent. Moribus
etiam admodum conveniunt, cum ad pa-
ftum abjecte fint, ventrem curent, & tér-
ram fpeôent, ,.. ...
Frona&cumfpeclent animalia cetera ter-

Os hommifublime dédit,' Ынт'^ tuert


/"'fit* & érenos adßdera tollere vulttts.
Differunt autem indole йаНафйМт,
dum qnardam manfuete ас domeftic«,
quedani fera; ас fylreftres.funt, Z>ifFe-
runc
щ.
runt modo fajcendi, dum quídam ruminan
tes quidam non ruminantes funt: quí
dam etiam Carnivora:, quídam herbívora",
quídam omnívora: funt. Differunt cUvi*
Jtonepedftm, dum quaedam unguifidi fnnt,
quídam folipedi. Difterünt mnnditie,
dum quídam mundi, quidam;immundi
dicuutur. Non ratipne eflentii, ied rati-
oneuius&efus,
lltGhuinampotisßmumde quadru-
pedibus notandaßntl
Facultates communes & proprii. Com
munis aut vegetantem autfentientem fe-
quuntur animam. Illins funt facultas nu-
trix, facultas auctrix, & facultas pröcrea-
trix. Hujusfenfuscumexternus,tum in^-
ternus, appetitns & locomovens, Pro
prii propriam ac fpecificam comitantur
formam. Hicutaliisalia fie proprias ас
diílinctas infert facultates.
Axiomata.
'I. Quadrupèdes incoU terrarи m
font. . .-..., -
. Parttiriit terra primum herbas & arbores:
Ut animantium annona efl'ent, antequam
ipfa efl'ent» At nondum laborum finis,
■ U :b •\.r:. : . ¿, ••„. nondum
159.
rtondum open's terminus fuit. Etiamgref-
. fin'bus & reptilibus repleta eft eademj àd
¿ ftuporemqíusqiut hominis moxcreádifé-
fus m.entemq; afficerent quàm fuavisfimè.
. Sic terra genitrix prima, fíe gremium pri-
mumquadrupedum facta eft. Etquas fe-
. melaccepitpoflesfiones, fer vabit perpe
tuo. Unde hodieq; in campis & fylvis, in
hortisfc agris, fpecütisfimx vaganturqua-
drupedes . His occupatur^ncolis, his fu-
perbiteivibusvaftus terne globus.
11. Cuadrúpedes dignitatefitperant
bruta caíera¡
'"Perfectioremhabentanimarn & perfeÔius
corpus. Unde fplendent magis operatio-
nes fenfuum in Mis quam in reliquis. Ad
. hominem, qui animalium rex, regula ас
merifura eft, quam proximè accédant; Vh-
de anatomía: pro cadavere humano fubfti-
tuuntfa;pè canum, vitulorum, porcorum
aeiimiar um corpora. Plerumq; enimi-
dem partium fitus eft eadem figura, ea-
dem magnitudo,eademconnexio. Et cum
hominum viventium feâio crudelis atq; in-
' humana fit,fecurè ad bruta recurritur,quar
& mortua & vi va fecare licet. Ut ex alieois
opibus de propriis informemunreftumq;
de fimilibusfaciamus judicium, Pansus
ait:
i6o.
âït • terrena animalia Miquis animaUbwper
feñiorafunt. Nam habent & membra flu
ya eai ipß magis dtftinfta , quam aves & p-
fces tí fluresvegetiores^ ammtfunttioner,®
qua etiam iftagenerant,fttnt omnino perfe£ti-
ora- Deniq; cum homo omnium anitnan-
tium fit Perfecïisfimum, ad humanicorpo-
risjiaturam proximè accedunt.
■:?''d;f; /.Caput a::'* . ■••-•

De Leone*
' • JPrtceptnm.
Leo eft brirtum quadrupes rugíens,
generofum,fupcrbum&ferpx. j
\,£. , Qtußones. : • к-п
T Quodnam Leonis nutrbnentutn
Vefcitur animalibus, praedaq; vivir. Ip-
fcftuseftcervis, apris.'bobus uríís&aliis
quadrupedibus. Herbas nonmfi sgro-
tusguftatadconcitandum vomitum, Ca-
daveranon tangit,nifi famecoañus, Pres-
fus ha« villas райогитф cafas accedit.
ac homines etiam invadit ac dilacerát.
Preda proftratlfangvinem fugitpnmum,
mox corpus ipfum crudelem in modum
¿üaceratac devorat, Cibo repletus mmi-
um»
• 16l.
tun, infertís in os unguibus extrahir, qnod
deglutivit, ne copia gravetur; Abftinet
intérdurhà cibo,per dies duos, cumper-
fedàm non efle coétióriem fentit.
W.JQu&nam Leonis tnagnitudoßt?
bgregia ea eft* fed non maxima. Majot
ouantitäs Camt'li, major elcphantis eft.
JEoveromOdo comparatum corpus eft, ùt
fíngula: partes, ïumma; fortitudinix fint ar
gumenta. Caput firmnm eft, peôùs vali-
dum, juba durior, prsdarè armos & colla
yeftiéns.lateràrobufta.nervi'folidi, ungues
mâgrii, oculi terribi'ks, cauda pugna: pre
nuncia * rügjtushorrifonus. Oflalconutri
foiidisfima elle fcribunt,ut vix habeanrca-
vitatem uiiarh . Collifajgnemgignere, fi-
CUt chalybs filica percu flus, fehtiiint, Afteic
mufca ciephanterh, Faciimt. Eft foliditas
in leonum oiTîbùs, fed obvitiàcnutritio-
his fequinVüm, Tueco non cafent. Neqi
ei mortuis ас aridis offibus judkandum eft
dfe víventibus'.
UL £>и£пат Leonis gemratioßtl
&!,, Magnaleonumlibidó eft, & majorin
faemina quam mare. ÜndePardum etiám
ádmittit, quod fentiens leo totayi confur«
gicinultrices pinas* Poft coitum tenacís-
*l>3' "1'i ûttA
s . гбг» г
fimè cobarrent ficut canes &lupi. Oflîcu*
lus cnim in penis medio pofitus en, circa
quem maxima datur fpintuum & humo*
rum copia. Et cum mcmbrumfit oflèum,
leo mingens pedem élevât, ne urina con-
ipergat pedem. Catuli autem cum mem-
brum molle habeant üt verfus terram fle-
ifti polîît, pedem non élevant. Exiftima-
tum oJi'm eít lesnas femel parère per vî-
tam, eoque partu non nifi unum eniti.
Nam fetum ungviculïs fuis matricem di-
fcerpere, & hinc earn laceratam cum fsetä
ipfoejici. Sed fabulam réfutât Ariftoteles
his Verbis: Quod de Lexnafcrtur , vulvam
eumpartu emitiere delirafabula eft , fafta ex
ел сакfa: quod гarum gentuhoc animalis eft*
Solinus fcribit, primo partu leanam f**w£
-fatulos proferre, ас per anrtospngulos uno mi-
vus ab unofterilcfceret
IVQuidde(ènfibus leonis notanctul
:. wSediteaquihusdam opinio, clariùs ce
teris animantibus videre leonem, quia a*
pqrtis nafcitur oculis & dormiens oculos
non claudit.Sed prafftantior acies aquilis &
pluribus aliis eft. Qyod autem apertis qua-
n.oçulis naíciac dormiré videatur , obpal-
pebras pro amplitudine oculorû breviores-,
üt» Brcvibus palpebris magnos oculos re
gere
l6J.
gère cum nequeat, Videtui- vídere Temper
ctiam cum dormir áut aliud agit. Claude»
ret , fi poflet j ôculbs , cum ínter dormien-
dum maxime vexetur à culicibus, Odö-
ratumultum válet, indeqüe mafcillus fa>
mellae adulterium agnolcit, qua? tarnen a-
qua feíe abluit , ut mareta decipíat. Égre«
giämcleleone&ürfaretert hiftoriám ЛШ-
ànus. ïn Pangto, Thràci'a monte, ait, ttrfk
leonis îngrejfa antrum catufos interemit : ток
parentes ex vénattt teverf!, ubi cmtuforumpt'
brum песет confpe'xeraht , acérrimo dolore
preJfitOfttorem odorati&infucutifúnt. lirfit
mttuens arborent confiendit. îlli autem cunt
je ulcifci non pöjfe ànimàdvertireni, leana ad
arboris radicem excuíavitt Leo in fylva 'i-
berrans tandem lignâtоfein оfendit , eumcL
Amplexaitu efl. Primumducit inluflrumÁ
ofiendit Ufis catufos , тех fignis cjuibwdaito
monèt iignatorem, ut àrborim prafcindat ,
tjuam übt pro/fravit, urfam in terram pro-
lapfam fera difcerpferunt-, & hominem tlUfuf»
tea iterum ad ент reduXii locum ubi prtu s
cffendißet.
Vt £>uid de appetitu & affeSibui
ieonisfiiendnm ?
ф; Immoderatiorem habent appétitumi
h г immo«
irrirh'oderatiôres affeftus. Saîviflîmus ad
féro.cifiîmus eíl leo in fsva ас ferociaani-
m alia: hon partem quandamvulnerat, led
totiím animal diläniat." Iratus terram cau
da pérciit¡t,& mox dentibusac unguíbus
cru déliter pratdarh., Timeregallum ejusq;
cáriturñ dicitlir , per qualitates occultas,
tghern etíam formidare,& ítrepitüs rota-r
rum j & fonirus tympanorum creditur,
Subtilitatem inde ducit Scaliger, quan-
.quám fubdubitet de re. Quídam Çubtilitas
in quit» tfl ob cdufarunt ianorantiam : Ht qua
rt gallt obtutufti exhorrefcat leo , fuis ftrido-
rem Elepkts , ut ajunt. Verum fine pa-
vôrevfirîe horrore, galli cantu & atpéftu
movetur leo. Nec flammis & fonitu âc fir&-
pitu terretur quicquam. Trritatur potius
#iracundior fit, rubicunda galli: gallinâcei
crifta.íbnorá voce» rutilantibus fiammis.
3>icut.Elephas ferocior redditur iucço mo-
zoru. Habet ruber color vim movendifpi-
ritus ín^rubro fangvine contentos.. Sones
etiarn acutus pertranfít fiibito & commo-
vetanimalia. Qjodex gallo pavone difci-
müs* què.rh irritant rubra» vefíes & voces
fonora*. Tantum abeít timidum fieri in
de leonem • ut audacior fadus ínvadat
ficpè gallum, atque difcerpat.
VI, Quo
УI . Quo motuprogrediatur ko ?
. Quanquàm curfu valeat velocíffimo,'
fepius tarnen pedatím incedit ut homo.
Cum leo ingreàitur, aiti£lianus,«fс rebla iter
facit, necfmflexfonit vefiigium, fedvarium
imfrimit ф- mnltiptex: Modo emm progredd-
tur, modo regreditur ,tùm rurfm pr»cedit,
idemtfc viciffim retro, comment : nunc quaß
ßrfumverfus ,nuncfermtftum facit vefiigi
um i deinde fartim fracidit viam, fartim*
oblitérât, ut пес venatore.* ejus ïefiigiù infi
dentes lufirum,ubi cum eatulis habitat refe
riré fojjint : quod divina muñere frofriunu
natura копит dieatum. eft.
Fl\4 £>u&nam propria lewis
affeBioßtl .■'»'". "■"■"■ ":
a. RugiVus. Potentia rugiendi leonis pro
prium eftiubccanispotçntialatrandi.Tei;-
ribile«i Tocem habet, qua confternantur
animalia quique, Confiftunt boves.^ vac-
еж, lupi & canes , audito iilo horribili rugi-
tu. Aldrovandusfcribit: Etiam/íiaterdum
prada feu animalia ab ifps leonibUs longtime
abfintyitaut evadere poffent , tamen terribilf
rugitu ifio itл confiernatas rtddunt feras) м
confifiant tanquàm vittima & fiant freda
Itonum.
L s ¿xie-
Axtomat*
I. heoquadrupedum Rex eß*
Rex generofus fît ас potens. Generofus
leo eft, & excelíus in eo animus »qui non.
frangiturpericulis, Neque ulli quadrupe-
dum major, uHi vires prasftantiores. A ve-
natoribuscum petitur, neque fugit, neque
occultât fèfe. Gradatim incedit,& cauda
pedum veftigía tegit, ne amare videatur
periculum. Si vulneratur , redamvenà-
torem irruit, eumé, ue profter nit , iociis áu
misfis. Siinfeftatur iolùm, tehimqueaver-
títur,nonprofternit jaculatorem, fedlevi«
ter caudâ percutit ac terret Rex cktnens
êr manfuetus fit, Novit robur fuum leo ,
& ferrum frangi t , cum objicjtur , catuj um
«on ledit, fed traâat amicè.Ssevit in fero
ces, quos aperto aggredkur Marte: fed
veniam dat miferisSc fuppîicibus. Unde
^erius:
Pareere fkbjeEtù fçit nobilU ira îsonum.
II. Leo bomiw'wfeßufnonefi.
Terror brutorum eft , non bominum.
fían ledit hominenij nifi lapfus ab ipfo« Et
Çerrsfi non praeftô fint» extrema çogente
neceflîtate invadithominem. Dilcernere
с umputantinter homines nobiles&igno.
biles',
bil«s. leenem enîm folarem effe, ti parces.
re roagis hominibus folaribus. RecHtíi
«xprcffitremBodinus his verbis: cur homi
nes leo metuat, Ы1л ratio probabilis eßpbi
teß,niß quodDei muntre & concept tribu-
tum eft hommi, ut ad ejus non modo alpetlum,
fedetiam advocem omnia animantia terre-
antur, ас timidtfwi ettam homines Elephan-
tesvaßißmoscalcaribus ас fußihus urgeant,
quod'divina vox ad homines poft diluvium te-
ftatum reliquit , omnibus animant ¿bus metum
hominis incusßjfe: efi tnim illud arcanum, ей-
jus ratio trobabilk non alia reddi poteft, quitté
quodatcrna lege comparatum efl.ut mehora
ef ad imperandum magis idoneadeterioribtu
imperent: fie enim natura c-piféx angetü,hi
hominibus, hi befiiis, anima eorpori, **«?»;
berat cupiditati, ^
-'. (II. Leo benefit&orem атаК\\
"'-;..•." Lubet hocexponere verbis NierembWr
gii, qui gratum leonis animum fie depin-
git. Nobilis quidam Hifyaniu ¿lluftrifatü
loco natus,quoddam defertum tranfiens,yid€t
leonem cum dracone acri certamine mfuq¡
confligentem. Q**> confyeèïo humana nobili*
tas (ífavère, & opeferre fera capit, qa^nter
Citeras dominatumfert,leoniinquam,adeo ut
ntiïlis tue kaßiyq*am}geftabat,draeonem.
I + Ojtquo.
i68.
ñliquotics impetens , еитс^ morta'i fauci*
ans plaga , leoncm ab eo , in quo. verfabatur 3
feríenlo eripuerjt. Leo forro (пит Jfberaro-
rem refpicien r, nulla alio edoçente ve! impelled'
te ,ita ad amandum ецт níoveri cœpit, ut
tjuocunc^isfe conferrct ,yene çeucanesfîdiô'
demefiiciequum (equeret ur^idq^ amore adeo
fmcero, & vebementi, ut nulla vatione ñbigi
tojfet: Adeo vero it affeilm increvit , ut cum
eques navem contendere pararet , in, HifpA-
9iam trajeilurm (jam epim utc^ adhttu* енЩ
leofeeutui erat )viderte/^ leofe eodem excludi,
rugitu alii-sfe editis ßgnis, quendam mortis
■praferré dolorem caperit, quibuifcilicet oflen-
debat, quantepere httc eum a Domino ac bene-
faUorefuodimijfio.torcjueret. Deni^cumna-
vem magis magiscj^ a littore dimoveri elongx-
riife cerneretj ac dolorem diutiut ferre non va
leret, in aquamfefi conjecit ut quem ar to dil' >
geirat, abeuntemfaltem natant fequere'ttr, &■
mirabili hxc gratitudinis & amorta den on-
ßratione vigente tamdiu cum marié fluclibus
luüatus efi, donee 0" defatigattone яaudi , &
intertori affltciione vitlusfundumpetiit,
aquii mergendus
CAPUT U!.
De Simia
Prcceptum.
* •» Simia
Simia çft brutum qviadrupes hominem
externa Forma refçrens,inpleri$que
aftionibus irnitans, -[■' '
Quçfliotits.' '
J* ^pânafrfSim^nutr'men-i' ;;' ,
> tumfit X . : ,..v.
p. Vefcitur nuçibus , pornis, piris , omni?
busque cibis profWfcuè. Avidiflïma mellis
çïl,quQ e*pleri ас fatjari vix poteíi Etiá pe^
diculos oriinjicit ac dévorât,V»no dele&a-
tür valdè eocjiinscbriatwr^cd nuníacitirt>
pune^cuni ebria facile çapiatur.
ti* 0.илплт Sim&. magmtHdofiiï.
"" Sunt magna? , parvae , mediocres .-
0çuç jpfa yaríetate fe jaftat Natura, Ho
minis ' rrtagnitudinem quibusdam! attri->
buit Cardanus, Scaliger tantas fe. ñeque
vidifle, ñeque legiffç, ñeque audiviflçfçrk
biti Simias, piltres vidimus , ait , cjttantttm^
titter фуащпогит <?#<?, Aliasformant Ьптл-
пат habet , fed non amicam admodum. Fa
cies enim feeda eft, naresfuppreffar, rugar
turpeSj ubera feedain pe&orê, corpus to-
tum pilis denfis ftipatqm, Oculos pro
fundos habet & cavos , eosque exiguos:
nngvçi craflos & corpus validum. i^ola in
ter quadrupes cauda caret,
i Щ* ¿l¡*&fin*i& genet•Atioßtft-^
"jV>- • L5 ; Libí-
1

i- IJG.
libidinof* funtSimixt& humano'more
eomplexibus mumiscoëunt. Nectantum
fuïgenerisfed&hqminum feemcllas amat
fimius. Amat fueros & mulieres , ait Car-
danus , non fecut ac homines[ил regiente , со-
ttaturtfc cum vincula efugerit galant con-
eumbere, quod nos vidimus. Antonius De-
turrecremata £cxih\t:èfimio quodamfocmitt*
déportâtam ad quandaminfulamex iü,quaf
vacant Lacerta,fufiuliffe aliquot liberes. Sed
placet Nierembergü corrcöiorÄ quiver»
partus beftiarumfuerunt^undefœtus homini
formesprodiêre, inanes potim mente fuerunt ,
■j><& fempcr cum pignore alifuo; irrational*
natura.
1У* ^uantumßmußnß юлклМ1
Vident, audiunt , olíaciunt & reliqu«
fenfuú opera edunt, Prxclari nihil habeat
nifi quod aftutix valdè fint. Simia, quodmt-
raberis, inquit Nierembergius, w£ adperi~
riculumfidei Jrithmeticam neverunt. Qcu-
latis tefitbus & certis nunciit campertum efi ,
in Peruana regioneßmias tantam cum incolis
familiaritatem contraxife, at cum mj>ro ar-
ocntocolludxnt. Ubieasvicerunt, unataber-
nampetunt bibendi cauft, Üpretium nume-
rant ex lucroparto. Sed íüperatfidem nar-

V.guod
IT. £>uiddc(ñnidAppcütii&
••,. affeiïibmî
Pulcherrima queque amat fimia , veftes,'
. fpecula j f«minas. Et nullum animât ím-
- penfius amat fœtus fuos. Geftat eos fubin-
de, compieéHtur. contuetur, aç iî pulcher-
rimiefl'ent- Omnibus in tota arde eos mon-
ftrat, & gaudct cum contreâaptur. Tantus
faepè amor eft, ut inipfo complexucharam
pr olem enecet, Et ardentior in mare vide*
tur amor, quam in fcmina. Marem vidi,
ait Scaliger & fieminam camprçle, F>l>e!tu,
fi quid videretнг defiderare-, тлпн pngnee^
faminam лщлгцо тл1л traÜAtionit гепщ^ »
ttiam Addita vultiu acerbitate , CAftigari.
Jtfempe ßtpercilic , rift# , murmure', tratipa-
fris* atfy rfprehenfork martti,. animumpr*
fiferre.
VI. G)uidctewotußmi&l
Qyadrupes eft, fed humano more ftat
bipes, incedit bipes , faltat bipes, Petulan-
tiinfuper membrorqm agitatipne miraac
ridicula patrat. Nunc fiftula canic.nunç
swngam agit, nunc militem. Ludit liben-
ter cum infantibus ,quosmatribus еф[еп*
tibus lAvatfervrdtJfîmafuffusà m¡uá^¡ha Adtt-
runtux nonnmqttAmty ftecantttr,
VIUQm*-
17г.
Vil. ¿¡Ытлт propYiafimi&
affeßiofit?
Ridiculiim corpus habet & ridiculam a»
nimam. Affeöio propria ftoliditas videri
poflctjquam Temper producir, in theatr um.
Sed cum nee afhuiacareat, magis natura
lis ei videtur vanaxmulatio, Omnes enim
hominum geftus & aétus imitatur, fed iînç
judicio, fine refpéétu. Lavant fefe venato-
res,agic idem h'mia,& capitur. Induunt
homines calct os, &exuuntacdifcunr,mox
iîmia reliños calceos applicat pedibus
& irretitur laqueis. Vidcrat quardam Ja
varí infantem à nutrice, pofteà abfente nu-
trice , infantem nudavit. calidiflîmam a«
quamfupcrfudit? infantemque inter fecit.
Axiomat*
h Sïmïa animal maligneaßU'
tuméfia
Verfuta Simia eft, & blanditur homini ,
prsfertim fseminis,. Sed ladend» occafîo,- •
nem naéta» nihil pra?termittit,quoobefle
poffit. In)urjarum quoque diutifïïmc me-
moreft,& fimultates nunc obfeuras, nunc
apertas gerit. Cùm excandefcit, verbera
bus&caeteris vix coercen poteft.
H.SÍ-
II. Simia eßfimia. ,
Imitatur homiricm , diu bipes íncedif ¿
h ominam vertes induit, gladio accingitur,
& hominis loco ab incauris quandoquefa-
lutatur. Sed fcrvat naturam fuam, licet
purpura veftiátur. Redit ckó ad ihgeni-
um,& natura: fuá: fequitur impettirü. Ö-
mnibus ornata phaleris, íi poma aut amyg
dala projiciantur» accurHtj&ineptiisfuis
rifum movet fpeétantibus.
III. Simiafacicm hominis referí
Multa fimiarum genera conftituuñt,
Vchuntur in Germaniam cercopitheci,
cynocephali, fem iulpes5& alia emsmodb
Convenientiam habent cum fimiis , fímiae
vers non funt. Moribusenim maxime dif-
ferunt,& quardam cum fimia Capitale ge
mot odium« Simia; dicenda? fimpliciter,
quae hominis referuntfaciem & cauda ca-
rent. De cercopithecis Scaliger feribit:
Hos vidimus phi ipßs candarum eXedere tx-
tremasfitr'tes,,Hoc ajebant ab iis folis com-
mitti, qui guftaflent aliquando carne».Ños
idem Wittcberga: obfervavjmus ,
ubi cruentamfuamcaudamcer-
■ --íi
copithecus efitabat,
■•.;.. • ■ ,

CAPUT
^4»
CAPUT IV*
De Elephante.
Tracepttíth
Èlephaseftbrutum quadrupés, barrí»
ens, fobü dum, maximum, horri-
dum ac docile.
tttltitnes. .ч
U &>ш>4пАт elepbantis nu
trimentumfit î
Ex raptó hon vivft i heque carnibus ve-
fcitur,fed contentus eft herbis, feenumqj
bovis inflar comedit. Hinc nullam infert
▼im animalibus minoribus, fed ea traftat
amicè. Fcenu ac herbas cum deficiunt, quae»
rit radices & evertit arbores. Etiam obla-
tum panem ac placentas non reípuit ,fed
avide captât. Plurimumbibit,& nee ávi*
noabhorret,quofumpto animofior fitad
pugnarn. •■> . "• i' . .'ai
II. ¿%u&nam ElepbAntis та- •
gnittiâofîtl
Sr. Stupenda ejus nugnitudö eft, adeo
ut inter terreftria maximum animal judi-
cetur. Proceriras «ftimatur fedecim pe
dum, Caput habet prxgraride, minoribus
*--.. ■ ■ Pre
. *75Г-
pro tanta; molis portion« przdítum atiri-
bus&oculis. A nafo pars quídam imma-
n is porrigitur & nunc extendi tur, nunc
contrahkur. Probofcis dicitur , ас ap*
prehenfionifcrefpiratieniinfervk.Nonpa-
nemmodóoblatum proboícjde capit,ícd
minima quoque numismata. Etprofundi-
oratrajicitflumina,ut totum demergatur,
corpus per fublatam in altum probofcidc
refpirat. Crura priora pofterioribus lon-
eiora funt, ex aequo fere lupra & infra eras-
fa, inflar columnarum. Dicunt vulgo ca
folida& inarticulata cfle,ut fleöi neque-
ant,nec furgere pofle animal prargrand«* '
1Î concidat. Ad dulcís hac ■ phantaßa eft
quam vifiu refcttit > cum Elephas nuncfienat *
nunc trigat crura & gtnubm fubmijfu ßa$
fisple^
III* <§hiomodo generct Elephas?
Genitale maris pro corporis magnitudi-
neparvuineftjgenitaliequi qtuntitate re-
fpondens. Fimina ad genua procumbit,
cum mas fupervenit. Apertè ас in ociilis
hominutn non coëunt, fed fecedunt.Utero
gerunt menfes oâodecim, & pariunt nunc
ßngulos nunc plures, magnitudinc vituli
trimeftris. Catulusut natui>cß ,videt & am-
bulat, & cum abhomtnibut tangitur,nonin-
dignanturpartntcs. IP, QmA
lV.J¿htiadefinJíbusElcpban~ 4
tis notandumï
% Exqüifiti olfaâus eft* dum melones &
cucUmere^eiongmqüöodöratut. Hoftem
ctiamolfaíiu animadvertere<licitur. Me-
moriâ qüoque nota patüm valet, ilîatarùm
injuriarüm memof admodum* Miles qui
dam îrt Urbe Çochim peí lafciviàm JElê-
phàrttèmputamihè'nticis in fronte perciis-
fit. Studiosè pütámert Èlephas fuftulit.it-
ludquc în ofl'e recofidit. Port dies plores
in q'üodam vía publica rhijitem obambu-
"tantetri cOnfpexit. Àccejfit & ex ort datum
f'Ht amen probofade fuaacritef in ilium con-
'jeeiti Tum ¿xaltabundtu abiit , quafi taliene
illa injuriam probe ultut.
К ¿¡htidde appétitи & äffe&ibus
_-.. .. ^fclephantis fîieridumï '
a. iSííhil habet immoderatí. Appetit ne-
Cfflai'ia-, vi&t fuperfluä. Cibó nimiö non
¡e obtuit facile, & fi quaiido plus juftè ííim-
pfit, ineíjil fe curat. In potü videtur riimi-
us, dum plurímum aqua: unobibit haufhñ
4criptura diciti ipfam ehibere fluminá. Et A •
riftotelesrefert, tmo paftu Elephantem fu-
inere novem moetios Macedónicos ,р1егитгу
цч:ет ebilert rex vel feptem\ Sed copia itf
'"" "¿ h*nè
hanC corporis requitit VAßitas, nonfuá & v$
Ыftм- Ne^î éxlafciviaco^t, fedproliscau
fa$ idq; íhocculto facir , пом fpeâantibu:
hbminibüs, necreliqtiisElephantis.Prolen
amat/eë non more frmiarum. Nutriteair :-[-
äc fo'rtiter tùetur contra hoftes, Amat eti-
am hominem & probofcide i am bit ejus
manus ас faciemj S: quantum potefttefta«
tair.affectum,
V\ .¿htidde motu Êlephantist
iriiriotu alacritàtem oftendk, licet vaAis*
íimum fit animal* Et gregatim incedünti
ordiniq;excelfisfimuspráeft. Reliquos in
medio colloeant, ut agmen ciaudànt paulo
majores. Aquas trarifituri probofcide ge-
ftant párvulos, ne fibi reliai ¿ufroeentiir*
Natare enim neqneuntj qüanquäm dele
iten tur impenfe & aquisj & nubibus»
Membrorum motus varius eit,uttde in the»
atris partes fuas optimc agit, ac honoratis-
iiffium obtinet locum.
VIL ¿¿humain propria Blepharitis
affettiofin
ft. Baf'ritiis. Nonieh anRömarium fit,
un non fir,dirquirántálii, Vocemautcm
elcphantis non male exprimit. Datfonum
iftürn, quem prima refert ryllaba« Alias
M barnre
- barrirequoqidicunturmilites>cum ineunl
praliiim. Solent enim clamoreaccende-
re janimos ut pugnam ineant. Quan-
quam vafa vacua maxime tinniunt, пеф
audax fortis. Qui nimU eft audax,fepe in-
féliciter audet,
Axiomata.
\tEkphas animal borridum ac dei
forme eß.
Hórrida magnitudo eft, horrídurri corpus
univerfum : pelle tegitur turpi, afperâ ас
valida, quam gladius penetrare nequit.
omni ferarum tegumento caret* undè à
' mufcis animal vaftum angitur valdè. Sed
praefidio illi cutis concellata eft, quam ex
tendere & contrahere poteft. A mufcis
igitur, cum infeftatur, arftatis in rugas re
pente cancellis, quotquot 3dfunt, enecat.
Cauda cauda; Bubali fimiiis eft, longitudi-
ne trium forte dodrantum,paucisinextre-
mita.te pilis.
//. Elepbasvirtutibuseminenseß.
Laudant Elephantis probitatem, prudenti-
am,aequitatem, caftitatem, religionem,&
gloria cupiditatem : addunt fermonis pa-
trii intclleétum& imperiorum obedienti
al^ Adumbtavit virtutes has Plinius : ex-
. •:, poli-
«■ >
I7p.
J»b1ivitXipfius.OmniaextolIunt,utexEIe-
phante homitiem faciant. Sed tarn veré
quam eleganter JJpííus adjicit : ut feria
multa &vera inejfe nihil ambigo:ita qua
ilam majora vero : пес uséfe quatfe in hü talibut
veteres tilosfidei Ii'tajfe, facile tecum credam,
Qtmemmtam mágni onerüfit, ut qmcquid
Uli tmponiinti víhat ? JVec tarnen mali quid-
piám in i/lü, 'etiamfalßs : quia innoxia mtn-
tlaciolafimt. ,
' ' my Ëlepbài docilisefi.
Disciteà, qua: argrè capit ipfe homo .-five
corpus fpeâemiîs, five ariimäm,fatis id pa
teta Conformât corpus äd omnes ex arte
imbtüs äcgeftüs; Choreasducir, &per fû-
hêminthèatro extehtùrri decürrit. Gla-
diatorios etiam zc militares ädit motus.iad
certamina & prselià paratur. ' Explodit
bombardas minores & mox terga vertit.
Literas etiam' pihgere difcit & reoè&co-
gitâtè. itliànus ait : vidi ego ij>fe quendam
in tabella literasRomanaspromufcidefcnben-
tem recle & non conforte. Quin & cum fcri-
beret,oculi ejus cum r¿gore dejeSit in tabellar»
erant : utplane intentos díceres & fcriptitan*
tes. .-
XV.Elephasrobuflisßmuseß.
fidem fuperat, fupra iinum animal fcdifica«
Ы i ri
180.
tí mrrim fortîsfitmm ; fed fupra elephan>
tern sdificata eft, juxta expreflà Scripturas
verba. Necea vacua, fed machinis refer
ía fuit, & duobus ö" triginta militibus arma-
- tis. Incfedibile ergo beftisrobur eft. De
Behemoth iti Codice facrOjqujehabentur,
dephantis funt pieraqj. Ita enim Jobus
' Cap. 40. v. 10. Ecce nunc Behemoth, quern
feci tecum, herbam tanquam bot comedit. En
nunc potcntia ejus in lumbis ejus efl, & forti-
tudo ejus in umbilico ventris ejus. Ojfa ejus
baculi <erei, ojfa ejuspeut virgaferrea. Pre-
feílogermen montesftrunt ei, (¿ omnes befiùt
agriludftnt ibi. Enr*pietfluvium,itaut non
.feßiftet, confidtt fe eauElurum ejfe Jordanem
in osfuum. An in oculistjus capiet cum quis-
quam, tendiculü perforabit nafum ?
V. Elephantem irritât ruber color.
■ Re* Antiochtis centum millia peditum &
viginti millia equitum cum triginta duobus
tlephantü ad prasliainftitutis contra Judíos
"• produxitinaciem. Elephantisautemfan-
guineus u varum & mororum ¡iquor often-
debatur, quo irritarentur ad pradium»
CaufareieíLfympathia inter fangvinem Sí
colorem rubrum. Simile enim mover fi-
._, mile». Rubrarum rerum intuitu, ruber a-
¿û -gJWMr.^flgWS'.q110 agitato, commovecw
и ■ : i í¿í

VZAÍ
V\.Ab elephanteebur eß.
Ebur quafi â barro dicitur. Non enirn
tarn barrire dicuntur elephantes, fed barri
Scípíivocantur. Horatius ait:
^uidtibi'üü mulier nigris dignisß-
ma barris 'I
GcrmanidicnnfJg»eí(f?nbeín quafi Ш Çel-
p|ant«ijöber Ълв élevanten SBcfn. Nihil
aliud ebur eft, quam dens elephantis. Sunt:
HU intus utrinq; dentés quatuor ad man-' '
dendum, & praeter hos duo grandiores ex-'
erfi prominent. Non autem furfam, ut! <
in apris , fed deorfum retorquentur. Ex
his ebur eft maximipretii: vafa varia inde
formantur. Olim fimulachra Dcorum vef
ex ebore tantnm, vel ex ebore & auro fadi1, <
funt. Inter Salomonis opes thronus fuit
de ebore*gradis,veih'tus auro fulvo,qui ha
bebat fex gradus. '
'S ' '
CAPVT V
De Camelo.;
Pr<ec0ptum. ,
Camelus eft brutum puadrupes, ftri«
dens, callofum,robuftum, manfuetum
adportanda oncra faitum.
Qmfltones,
\, -JguodnAfn Cameli nutnmentum
M
Yefcíturgraminej fceno & frugibus. Cîba
feaononerat, fed pauco admodum con,-
tentus eft. Bibit parum, Jicer calidum
fit animal & ficcum. Scaliger ait : paucisfi-
mo cibo, nuUopotit contentifuntt Adeo fitis
paticns eftcamelus,ut quindecim totos dies
çoadus fcrat. Ex more quinto quoq; die
cum minimum, turn plurimum nono bi
bunt. Cumq; minus mfeftenturfitiJabo-
ris patientiores funt. Captant autem a-
quas turbulentas, puras; fugiunt. Et nifi
turbulenta fuerit aqua, conculçatione as-
fiduâ îpfilimum excitant, ut turbetur.
II- £ht&nam Cameli magmtnâo.fiP.
». Vaftisfimum animal eft, & ob longio-
racruraaltisfimum. Unde& Scripturade
hypocritis dicit: colentes culicem # glutien-
tes Camelum. Et de divitibus ait: facilita
efl Camelum tranfire per foramen -actis, quam
divitem introire in regnnm creiorum* Tuber
in dorio eft,unde callofum ac gibbofum di-
citur animal* E pihs ejus formantur veftes
quasdicuntur Camelot». Oralem habu
' ifle
18?-
iStJohannem Baptißam non obfcttre teflan»
turfacra liter*. Dentibus in maxilla fupe-
ripre caret, fed loco eorum plures habet
ventres ingeñumqj cibum tota node rumi
nât. Maris membrum ita nervofum eft,
utnervus ex eo confici posfit, quo arcus
intendatur. Pedes divifos hadet. unde ad
animaliabifulcarefertur. Infacr2fcriptu-[
ra tamçn Jegimus Camel um immundum eC~
fe, quia ruminât quidem, fed ungulam fcif-
fam non rjabet.
III. ¿Quid de generañone Camelil ,
St... JLascivum animal eft, &coitus tern- .
pore fevit, nee intervcnire datur fine per- .
nicie. Qüamvis antem.infurorem rapia<- •
tur amprej tarnen heçmatri, nee forori mi-
fcetur, Smgulosgignif: Gcut omnia ani- \
malia, quo majore Hint corpore, hoc mi*
nùsfeeundafunt. A nnuamfceturam Ca
melo adfcribitAriftoteiles. Scaliger fie ha
bet.- manfuetaadmodum beßiaeß, nifi cum
accenditttr invenerem. Id quod initio veris
fit. Turn quafi memor omnium verberum y
atfa injuriar.um, cjuas aCcepit a reBore, in e-
umfevit. Mordida arreptnm in aérem ßt-
blimemventilat xprojeílumpedibus concnlcatt
Quftdraginta dies furore tenetur hoc : qmbut
txaftis, prißin* lenitati refiituitur.
M 4. W.guid
'1&4'
• W.^jäddeßnß Camelî ?
%. Nihil oçcurrit notam'dignum. VÍ-.
det, audit, guftatjfed non habet quo excel»
1ère posfit, Neq; memoria' adeô valet*
undeindocilis valdèeib Prorerbium da-
tur : Camelus faltar, de eo quißulte £5" inept
te opus aXiquodaigreàttur > Modym tarnen
quo faltare docentur, defcn bit Scaliger,
Calido, inquit, in locofoli idem calido, \иуеп">
culunt Camelum fiatttunt, Extra foresx
quamdiu iilç tntus efi,tympartum aut altabun-.
duspulfant. Befiiaobcaloris tadtttm pedes
fuflollit alterndt im. Itарен menfes ,aliquot
ajfuefaciunt, donee tandem etiam in aere libe
ro, ас solo non calefatto, ándito fono videtnr
exercerepedum motufaltationemt
V. Quidde appétitи & ajfeBibus f
щ. Non appétit multa, nee magna. Con*
tentpspauciseft. quanquam ob vaftitatem
corporis pluribus videatur in digère, Felle
çarere dicitur, quod de afièctibus reftius
explicatur, quam dehumore. Tempore
coitus tarnen feroces cameli funt,&inip-
fumrec~torem fieyiunt. Sefe vereinvicem,
amant, & sgrotantbns prasfertim ferunt o*
pem,
VI¿Quidde motu*
#. Velo.
I8Ç.
ift, Velocisfímummotum Camelo tribu-«
lint. Vno die viginti (¡nincfo miSiarta Ger
manica1 perficere dicitur. Id autcm под
perm.citatiped.tim> quam longitudini adfcri-
bendum. Propter pafcuum enim ampli-
tudinem curíusvidetur celérrimas. Feffi
nullisadmonitionibus.nullis minis ас ver-
beribus, fed fuaviore cantu ad continúan-
dum itçr ducuntur»
\ü£hmnam propria cameli affe-
Bioï
», Sftidor, Stridererefertur adfunes,fí*
gnificatione prima ac propria. Unde ftri-
dor de funibus dicitqr, cum agitati ftrepi-
tumedupt. Virgilids fcribit:
hxoritun clamor ¿g, uirumnridor^
*' rudentum.
Per amph'ationem autemvods ftridere
dicuntur cameli. Sic ftridor translatus eft
ad camelum tanquam ex propria.
Axiomata.
lt Came/us deformis eft* ,
Pulchrumexpartibuspulchris, & pplchra
omnium prpportipne confiât. Tarn ne-
ceflaria haec pulcher eft, ut proprius ejus
fit cenfus, forma ac perfeâio. Camelus
grande animal eft, longo acgracili collo,
capi.
çapite exili , ampio pedrore, binis in dor Ген,
gibbis&altisfimis cruribus. Parum amae-
ñi'híc, ubi nee partes, nee proportio dele»
¿hmt.
Ц, CamelusçornuA deßaerans'etiam
auresperdicHt^
Apolognseft, Camelos per oratprem сотил.
foßulajfcajove. Iratum fovem.&finita po-
flulatione ojfenfttm, aures qucfa refecutflc.
Externa? enim aures breves, ac rotundae
iunt, Dicitur de, eo qui.alieria feflatur ., &
ne fua quidem сцешг..
Щ.Сате/ш adportan¿a: oner^fa^
Busefl*
Natura ipía damnavit ad labores came-
luna. Corpusenim habet tuberibus emi-
nentibus confhns; utonera ingentia re-
родшЫ pofle indicet parens rerum natu
ra. Ariuoteles dicit -proprium inter beftixs
quadrupèdes hoc habet, Camelusin dorfo quod
dicitur tuber. Et proverbium habet: eti-
amfiabiofus Camelas plttrimorum afinorum
geflatonera, Nammorbis quoq;afteftus
& mortijvicinus camelus" onera nonfugit.
CAPVfVl
De Monocerote. •
'- Pr<e-
"\ г1л/ - Рглсершт. р ^
Monoceros cftbrytutn quadrupes, а*
trox & terribile, dJram edens vocem ac
durisíimum in fronte gercnscornu.
Qtt^ftiones.
X.QuodnamJSíqnocerotu nuirimefh
vi • ium fit?:
(umßt •i

», Vefcimr gramine & frugibus. E vc-


getantibus enim pleraqjbruta fuum petunt
-cibuna, Exiftimat Niercmbergius lupis
atq;.konibus etiam alimenta primum fup-
peditafle vegetantia. Monoceros autcm
montes altisfímos, inhabitanS:, herbisçon-
tentus eíl.
llQu&nam mortocerotis magnitu-
doßft
Magnitudine ad confírmate a-tatís equum
accedit. Capite cervo, pedibus Elephan-
to, cauda apro, reliquo corpore cquofí-
milis eft : unicum cornu ê media fronte
protendit fpiriscontortum,adlongitudi-
nem pedum quatuor, tarn vah'dum, ut
quicquid impetat, pervoret. Hincinex-
pugnabilis eft, пес facile in hominum venic
poteftatem. :- , :
lü.QtiAnamMoftocerotisgeneratio?
'-< '."■-■ ■> £. Coitus
$, Coitus tempore manfuefcit, ferita-'
temq; vi amoris deprimit. Elapfo hoc ten>
pore femínas juxta ac mares fui generisin-¿
feftat, vitamq; folitariam agit.
\V<£hnddefèrifibusmonocerotis no-
tandunii -,
Nihil occurrir, quod mereatur notari. Et
peregrina hsc beflia eft,ac toto orbe â no
bis divifa, nçc unquam in Europam addu*
âa. Pleriq; rerum harum fcriptores auri-
típotius, quam oculati teftes font. Undc
diverfisfimaeAutorum de animali hoc nar-
rationes ac fententis (unt.
W.Jguidde appetitu acefefitibusno*
tandum?
*. Ferocisfimum animal eß,& nullis vin-
culis, nullis artibus, nullis beneficiis cicu-
rari poteft. Scribunt qiudem, vifis puel-
lisroanfuefcere,& aliquádo juxta eas delà-,
bi in fomnum.earumq; amore & odore al-
lici. Poft venatores accederé, beftiam li-
gare.aç cornu refecace. Sed alia aliis fen-
tentia. ; T
Vl.QuiddemotA топосегоШ
R. Celeritate pedum valet. Ad ea refer-
tur animalia, quibus;velocisfimus curfus
V eft.Qua
i89-
éft. Qualia funt cer vi, tauri,íylveftres,ibi-
ces, саргег3 canes, cqui, panthers & lepo-
rés.
VllQuäLnam aßt&ioproprUmo-
nocerotisl
Vox propria nomén cefttim non habet,
tîierembergtus ait :vox obfcena &f dira ел
its & mouoeeroti. Décatis non obfcurufn,
quodvariatisvoxßt,pro vario affetlu» Li
bídine accenfi horrendas edunt voces ас ingtii-
tibus ades refient clamoribus.
Axiomata.
\ ltÙaiur Unkornü.
£>ivinísac',humanisliteris celcbratum ani
mal eft. Multa funt animalia unicorn«;
ut onager Iudicus, vaces quidam in Zeila,
Camphur animal amphibium. Omnibus
dignitate 3ntecellit, quod propriè Graccis
dicitur Monoceros, Latinis unicornis . Ha-
jus defcriptionemScaliger his dédit verbis:
Mnicornibus equi magnitude : crura, caput,
pedes, cer vi, pili color pallidas, eqni \uba rari-
er,brevior, Coxavilloße: Cornu unum in*
ttgrum Nicea vidimus alia alibi.
ll.Unicornu rarum,pretbßtm, &
viribus tgregiùpr&ditttm eß.' ,
Placent verba Rhenodsti ; Сит топотго*
ant*
animalßt & rarum & fer¿ht, tiunquam cïcfe
rabile, nififorfart cum àdhnc pttllus capitur,
nee ei ut ctrvis cernía e/uoiannù decidant,noa
mirumfi tllius cornu rarum fît,\& pre'tiofum:
Vhum tarnen longisfimum & hominis procert-
tatem acjiiatis, tantjuam ihefaurtu ditisfimtii
ferva'tür in hemplo B, Didnyfiijuxta Parifios,
& mttltdjigminafingulipharmacbpol<e Parifi-
«nfes in officiniifervanh, ute¡uotiesúfus poftú~
let, hoc inßgniprafidio jiiv'èntur. Laudatur
autehi plurírnum advèrfus venenà & ad
partes nobilcs exhilàfahcUs & roborandas.
Projndè folet dari peitîj inörbis'cohtagio-
fis& Omnibus Venenata
III Uriicornem indUwb'wperiijJèfig*
ment'um eß.
In Bohe'mix, Tímringia ác ÁíifiíiaXtícis a)Üi-
busdám cornuá effodiüntur è terris* ufunri
habentíñfígñem itv£pilepfia,febribüsma-
lignis, pefte & aliis niórbis vehemehtisíí-.
mis* Venditahtur quañdoq; prO'EOrñü
. mOnocerotis, Etfunfqüiexiftimántiñ di
luvio periifle mohócerotem, & nunc extä-'
rerantümcornua. Sed tanta creatoris iri-
duftria fuit.utñuilaípecies periret. Neq;
totcornua adhxc üsq; témpora ex üftoal-
terove animal^ relifía eífé, vero confonum*
ЫтегаНа funt cornua illa, qua; terra íup-
peditat, non animalis quadrupedis partes.
Neq;tantam duritiem ac foliditatem ha*
beiit,quantam unicornu genuinum,

САРЦТ VÏÏ,
De ïigride*
Praceptttm-. •
*Í*igris eftbrutum quadrüpej,rabidutrU
robuftum indomitum & maculofum»
Qutßionci. ■
h^uodnam tigridü hútrimentum
fit?
». Vivit ex rapto, Cervos, boveSi Ovcs¿ è-
quos,8c canes in vadit,interimit ac devorat»
Elephantetn etiam aggredituf, linde robu-
ílior Elephahto, ac ferociof Ieóñe dicitur,
Heq; homihibusparcit, fed perfequitur e-
os, &c-quos fuperat difeerpit* £o tempo
re pfeeipuèiq tío catulos álit, adoritur ho¿
mines, fí pfiüs occürräiiti quam [animal
brütüni»
1Д Qti&nám tigridis magniiudoi
R. Maximum equümrefert. Ungues
habet aduncos, denies acutos,pedem mul-
tifidum, oculos igneo fplendoremicantes,
cutim variis maculis diftinäaan Tantum
pul
pülcbritudine inter gresfiliapreflat.quan-
tum inter volatiliapavó. : '*r '
Ml^mnúmiigñdugèicratïol
Falíocreditüromnelgenus tigridun fcerhi-
iíeum effe ; hec coire cum ullo mare, fed ex
vento concipére» Capiturenim nonnun-
quammas.etfírárius. Rarô autemcapf-
tur, quia vifis vehatoribus catulis reliôis»
iri fugam fe conjicit: fasmina vetó catulis
adftat,&anihio maefto â lartis vehatoribus
irretitacapitufi . ;'
IVSÎjiïd defenfibus tigriàts ?
Olfaâu valere dicitur, ut vix primas in fen-
fu hoc concédât alteri. Hiftoriarefertur
devenatore & tigride. Venator obfervat
cubiU tigridù, сит prado* feiïatur, catulos
ermt&fu<rit. Beflia redtens adore tnvefli-
vat,qHO fuaerit venàtor сит eatnlis tí finpen-
da свЫше фт mfequitur. Venator ad-
vertensnonabejfe procultigridem, mum e
camlüprojicitmviam. Hunctlla reportât,
tíin cubile refert. Ocyus redit, reimos en-
am r evetens. Venator etfiecjuo infidens quant
maximefugiat, vix tarnen тшт rennet.
V. Quidde appetitu в affeBibtai
j* . Amienta &gregesirifeftat, пес homi
nes ab ea tuti. Ouvrit indos in domibus
& eins
&ca/û , & in barbaros illas continuo facie
impetum, Ncc arbores aíyla funt , quas h(
confcertdünr. Fugientes enim infequui-
tur, déficit ас Iacerat, Catufos amat vehe«
menter & ad fmaginem eornm íartatuf,
Hinc venator, quem infequitur ab ercptos
catulos inttrdum (pharos vttreai infee/kcnti
»b/tctt. Hxc, imagine quara ípeculum
reddit, deleétatur, catulosque inefle putar.
Sed cum fphxram pedibus confringit, ut
pleníus fruatur catulo , deîu/àm fe cer-
nitjvenatorem^ue denuo petit. Hic alias
fubindelpharas objicit, beftiam^ue dein«
idit, doñee reí navira vel civitatem ingredi
liceat.
VI. (jhûdde focomötione?
Tanta vehttttttis «y?, ktpmtlis dicatur 2e-
fhjrogenitórifito. Cuirib facile fiiperat ho-
mitté veíocifíímo equo infidente. Et navim
usq; ad milliaria triginta infequítur per lit-
tora,quaaufugkIa?íor. Obvris autem qui-
busconque hominibus & feris atrox cfb
Maxime verá famelic* horribili illa pollenc
velocitate fc ferocítate, Paíís dicuntur
tanta efle ign avia , ut AgregAtiis etiAm сam
bits infugam agantur.
, ". yitt ¿¡ïuœnampropriat'tgridis
ajjpeftiofit ?
^,;B,aQcatus. Hiftoriam de^tcribit Gef-
ti*№$inquah«c inter alia. Neceßkate có
geme tandem ars inventa eß , qua tanti fan-
ovinis panas lueret¿ Exploratit angufliisfe-
mitarum , e¡uibus e. . cavernarum latebrit ad
pradam noüu prodirefolebat ¿ter fciffum eß*
¿xcavAtam[croient cratibus~&, egefta terra%
parte fhpervacua dißersa,ftraverunt> Peni*
ens tncautm , mai ¿¡uidem erMytigrtí decidit
infoveam , & ßtdibiu acutis in fcrobis fund*
fixuiinhtefit, Rancatu fuo univerfam.obtun-
debatvicintam,& montes tilo ftrïdore reboa-
bant» Saxù ingentibui e fojjafitperciliit ta e*
um fudibus tnfixum dejeftis pertmptut eft,
Âxiomatt.
*fm Tigrüfítoáorleuncefi.
- rOppifU invadir, Sc equos , porcos, & сал
nesiadoritur acdevorat- Ñavím in orâfi
ppo/pexerit, profequitur earn , tit fi quis iri
tetram fe conférât, devoret« Infilit quan-
doq^ie in naves, & homines abfipit. AH*
qqatidotygriscohortem milítüm âggrefl'a-
efti&in medio omnium dilaceravit unurrl
Hifpanüfrutres Indos, tutaque &immunis
e-tafa- Carnis humans avidiffima fertur.
И. Ttgridi dißretio hômiïiuto eß:
Parcitalbis,necatnigvos, Лкл ¡ops qui
dam
и
dam fem» cum fommaflet á tigride feab-
reptum, iequenti nofte fub navisquave-
hebatur prora fe abfcóhdit. Rogatus á Do
mino caufam, foihnium noÄurnumenar-
ratj cujus reriratem ílíá ipsâ noôc evèntus
probavit: omnibus tnim dormiehtibus , tigris
in navim infiliensi caterisj} qui plus quam tri'
gintA-innàviJACibàntyiritailistfub frora mi-
feri jts£thíopis afprehendtt latus б abrifuit,
Niérem bergiös ftatutt> tigridemfarcereHi-
jpanù, invadere Indos , & inter multes Euro-
■ j>aíiihiernofiere barbarum:

í:i? CAPUT Viii, :


DeEqud
'¿'''■'-•м''-:«&« ¥raceftum
Equus eft brmum quadrupel hinnienU
- . . geñerofum¿ dóciié,fideie,humams
>-4ifíbus máxime apturm
Quafiióñtf v*
h ¿¡ЫоапаЫ eqúi nüMtnentumßti
. Mucritur graminé , fœno , paleis, averia,
bordeó & áíiis. Gramen autem ас fœnum
nrmúm natrimentum non dant, fed avena
&hordeüm. Hordeúm tarnen inágis prse-
bendum iis, qui exefcéntúr , quâm otiofisv
Jíteam magna hordei fit ariditas , paritec
Ui &
tp6.
ft aveiiar>madefacienda bare pabnla funt,
rteexficcentur equi. Fruftf urn panis non-
nunquam iis offerri, falubriter vidimus,
partim ut reficiantur , partim ut in labore
perdurent, Aquam turbidam Sc craflañi
fuavius bibunt , quam claram & púram.
Quanqnam reperiantur, qui turbidam a-
quáfaftidiunt, fortasfisex confuetudine.
//. Qpanam equi magnitude) fît i
Magnitude» corporis nota е(Ь Commert-
dantur autem akiores^irobnr reipondeat»
corpuscj; mufculorum denfítate nodo-
fum fit, Habitudo etiam rorporis medio-
cris optima e"ft,q use inter obeiara & maci-
lentam media eft. Caput laudatur ere&um: ■
ft exiçuum prtffertur magno. Oculi funt
magniA prominentes. Aures breves, ar,
teôs, acuta; & explicate, Collum medio
cre, nee'longum nimis, nee breve. Dentés
numero funt quadraginta, & in molares
ft caninos ft inciforesdividuntur: àfepti-
£10. anno ad oâavum demum omnesadt-
(bnr. Et eolio juba prominet, qnâ valdè
fuperbiunt & gloriàntur. In peflore 1ац->
datürlatitudo>&ad formam , & ad robur *
& ad firmiores gredas. Dor fum quidem
probatur craflum & latum., fi tarnen fpina
ipaulq fitelatior, comodiusprafiîat equity
si» - . .1 4cd»lc»
197-
fedile. Venter fit moderatus , non nírríis
amplus. Latera laudantur demiffiora,ob
longa, &fupra ventrem turgidiufcula. Fe
mora fint nervofa, clunes maxima?, rotun-
dar , folidar. Cauda prolixa fit, denfa , feto-
fa & crifpa , longitudine totum fçrè corpus
«quans, Pedum prxcipua habendaratio,
& miltti & agrícolas , & peregrinatori. Nee
color negligendus^ubi niger praefertur al
bo, aaimumque. fortem ас generofumin-»
шеаь
Il ghùddegeneratione equïi
it. Salaciffimnm animal equuseft.Mas tan-
to libidinis furore agitur, utvelodorec-
quarum percepto nulla vi cohiberi poifit.
Et equarum famofior eft ialacitas, quam e-
quorum. Generantautem per totum fer
mé vitam, ad annum usque quadragefi-
mum. Pariuntflantes & quidemfingulos.
Optima ad congreflum atas eft ab anno
fexto advicefimum usque, Partum edunt
menfe duodecimo. Ex vento non concipi-«
unt, ut fabula vulgi eft. Mas. & feemina
congrediuntur in confpedu etiam horoi-
num, atque in rabiem ferè vertuntur»
... ... * .
Virgihusait:
Nonne vides , ui wtA tremor yertentctt-
quorum
■'<■'- ' JV 3 Carpo-
eorpora,ßtantit notas »dor attulit auras $
! >At negeosfrenavirum,ncc verbera Cava. ,
JNon fcoj/ftlt rufest cava, atfcobjeiïare-
¡i1'. ", tardant y
ílttmina,correptos undo, torejucntia montes
» iV.6)uiddefenfibu*equil.
SfV Videre ñoétu dicuntur equi> leones,
lupi , caprz , feles , & quicunque rroftu par
fcuntur. Sed faifa eft opinio, in experien
cia fallsci fundata. Qbjeda m'fi fuerintiU
luftrata.à nul lo. animali çernuntur. Odo-
ratu poirius valent maxime, unde mares,
fceminas olfaftu percipiunt. Odocporco-
rum ingratus valde equis eft, fieut fuilla
Omnia. Et fœtoy,e extinña lucerna abortiri
fojfnnt , non/ecus acipfi quocfc homines,

$i, Amicus ac fidelis homini eft, Augetur


amor ft, hominem habet benefaâorem. Li-
beraliter enirn â Domino tracbtus,tàntà
cum perfeqiiitur benevolencia, ut pro ià-
lute ejus yigilet. Mithridate dicunt, q»od
¡omnia сaliensy non fitteüitibus modo ,fed eti-
am Tauro , Ec/uo , & Cervo , cufiodiam^ ,
fui commiferit. Advigilarunt brata hac ,
(S çfuodam adventante , regem taurus mugi-
ttt, eejHUt hinnitu, cervusfitâ voce, efornno ex-
citarunt. Nec défunt exempla ubimortu-
is Do«.
109.
is Dominis , mortem ííbi ipfis intulere equi
pertinaci inedia, v. '. ». « ■ <\«Щ
VU ¿¡huddcmotuequî?'
Monis celerrimus eft praefertim inpîâi-
nitie. Hinc peregrinantibus negotiahü'-
busac prièliantibus maxime infervit. Pa
tria auté atíendenda tellus eíbcum alia tér
ra alios alat çquos. Abundant equis regi
ones omnes, Ut^garia y Bohemia, Poloma,
Germania, Danta, Nbrbegia, Tnrcia,Sed ob
pernicitatem pedum celeberrimi funt '""''
TurcicirHinc verfus?. \rvu\j i< ц.мпьф
Turсш асer campisyarvù contenttu ,оЬф
! 7ergere, j/erLetas céleri pedefertur•■ agelles
SedpUrHmfyfHU4&tfertur)*eßibtu*rlmtt
Vlh Awaw propri* éá/ti
R. Hinmtus. Jn pugnara <ивд 4u¡C»W#
binnitû magnaque ímpetu in boftes iridic,
Solus cum relinqujtur in ftabulohinnit,ío-
ciosque requirit« tibidmis. -ДшшШодп<
agjtuí; j, hinnit , aiffeâusque vehementism
indicat. £x hinnitи equi Danta faEtui Rex
ejt,juxta,Herodotum. Mortuo enimCamltyfc
/tatutttm.efi, ut magnates equüfuis .vthértn~
tur in fuburbium » & rex creartw%tçtijut e.
qtou prtmim hinnirtu Noftuffacedente
W4 i; &* Ч)лгИ
too.
Jhtriifervmequam adduxit praßantiffimam^
tf loco сerto aüigavit ■ Мох Нагit tc¡uum аеЬ-
duxit ($ сит equaiüa commtßt, Hinc adve-
ntenttbui Magnatibut & de futuro rege cogi
tantihm, hinntitprtmo omntum equtu Barii,
Congrtjfum emm petebat >& Ubidinefuá De
mino imperium impetrábate . ......
_;,,,../ ,, . ... ¿xtemata, ., ,, ,^,,( .
yLEquusgmtroßis acfortk eß. >
Acriter pugnat mordende, calcitrando ,
faliendo, ac toto corpore« Erigit jubam,
fpumam ore emittit , naresinflat , maxillas
hue & illuc torquet ,tcrram ungulis iodic,
frémit & hinnit. Hoftem & equorum ad
verfae partis voces agnofcit , & nee fonanti-
bus tubis, пес fulgentibus gladits ac clype-
is terretur. Hanc animi generofiratem
Scriptnra defcribit apud Jobum verbis
magnifias. Numquid dedifli «quo fortitif:
dihem? Nttm quidinduifii collurÀ ejus totti-
trui Numquidterrthis iüum.fícut locuflam}
Robur naris ejus terror. Fodiunt vallem,&
geflit fortitudine , egreditur in oecurfum ar-
morumt Deridet pavorem, nee formidat;nic
revertitur a facte gladiit Super eum fonat
pharetra ,femur lancet (fhaß<e. Cum impe~
turt iràfodit tetram, neqj' credit quodftfo-
'»itmbuccim.
t -.- ■ A- Inter
'/* buccinas* dibit %Eu<rc ,&
"'"4*"' / - '- «minus
■ ев!,
tmfoutodoratur bellum , etmmotiommffin*
<ipum& clamorem* . л\*х
IL Eo[umfupetbiueß. ■*"
,
Phakris ornatus feipfum circnmfpicir,
miratur dona, & inccflu fuperbo íe oíten-
' tat/ Pugna acH cum viftor evafír, geíKt
audaciûs, & infolentiùs éfferru.r,jnq.iie ipib
inccflu vehementer fuperbir. Vjcîns ац-
tem fí fuerir, doler, &feipfum cum reftorç
fuo contemnit. Bucephalus AhxmdriM4-
gni neminem ahum, quam Alexandrum y re-
giis vrnatm phukrü recepte infedtm. Idem
•vero nudm equtfonem etiam ferre nan re-
eupwit. Et obfervant accurate equi Do
minos , peritis ac przftantioribus fideip
prxftant & obfequium , imperitis Jft abje-
&is viribus omnibus repugnant.
/// Equus daciiis eß+ ',;,:rn
Agnofcunt equi humanas voces, ññaat,
■curr tint, vadunt quo jufleris. Mih'tandi ar
tera ßdakariones, eos didicifle conflat^B-
gregiè Scaliger doctum equum, dcior-
mem alias depjngir. Equum pufillum, de
formem circunfducebat Agyrta quidam: cu-
jmjujfu attfe etiamfuo inierdum nut» .illeo-
mnia faceret. Ambulare , fiiccusfim prape-
rarr,atrrere,faltare vgl eptadrnpa vclbtpes.
At)' ' Ns Vitium
tol. '#
JTtnum bibere vidimus, tn clunlbtu Cedentem:
anteriores pedes ad pateram ferre. Pelvitn
feumalluvium cruribusfitjiinere , tjuafia ton-
fore lavaretur,ijualempiBum vidimus afinstm
cucullatum, Humi fefo fiernere\ projectum*
dtt^etiam porretlum /acere : cihorum com-
preffione annuere, Caput ad heri nuturn at-
toilerс : in terga verteré : fupinusoßendere,
quo corporis fitu mulieres ineuntem admet
tant virum. ..'''■' ~
JV» Ex equi putrefientis medulla
« 4}e(pas & crabrones nafiifa-
bulofameß.
Etiarn cadavçra & ßercora equorurn
prodeffe feribunt. E mortuo equo vcfpas&
crabrones fieri dieunt: & è fimo fearabsos»
Sed advolare Scarabzos ad fimum vidi*
mus: generari indè , neç novimus , пес ad-
mittimus. Cadavera equorum viderunt
omnes: abiifle in ye(pas8¿ crabrones, ne
mo è noftris obfervavit. ReôiùsD. Fran-
zius ait: veifa & crabrones perhibenturnafci
ex exanimate corpore etjui, Ht ex cadavere
bovis apestfttodaliter tarnen accipiendum vix
erit,cjU4m tjisod' tllud genus animalculorunu
gaudeat humoremfuum genitalem, velovuU
fita deponere in ejmmodi cadaver-ibus,
-Ä CAPUT
»I CAPUT IX, :
'" Pe Bove ,:-":/
Prteceptum
£ps eft brutum quadrupes, mugienst
animofum,robuftum,libidinofurn>
hominimulturninferviens,
Quteftiones :•>••■;>
/. £)uodnam bovis nntrimen-
(umfitif,
R, Nutritur gramine, fcenó , palca, bor
deo Ä: aliis. Panemayidè captât ас dévo
rât. Àmat nemöra , & frondibus delcÄa-
tur & arbuftis» quibus pirigvçfcitj, & r'cíi,-
quiis cibprarn adeô pjngYcfçere dicitiiry
ut ne inceejere quidem amplius qüeát. Ñío
r embergi us fcribit" in'provincia Aden, bo
ues, eqno.s,Camelos & ovespifcibm vefcijder*
antor eft nonn ullos luporu inßar ejfe c4rnivo-
ros, Et fieri pofle tantam palati matatiO-
nem. at apaflu adraptnm , agramine adgre~
gesfe venant bruta, Sicut alienum nan fit;
carnívora ffuofa herbu tfruBibus ас terra alt.
Aquarn bibunt & libentius daram , qpâm
tiirbiöam, г г» учу, >••,-• • : ■.,•-■••"
'"•■ ïkgHtdnâm bovis magnitudol
Equo haud cedit magnitudine. Fron
tem
i04«
tem habet validam,pugna:queidoneam.
Cornuagerit bina, majoraque caftratus,
minora taurus. Collum eft robuftiifimum,
corporis color varius, & ungnla bifida. Bo
xes Indici unicornes & folipedes dicuntur.
Laudatur nobis bos,ß vulttufit ттахфpe
des anteriores fortiter figat,fittrtam fodpAt ,
fi согнал adferiendum in promptи habeat ,ß
cauda ereña, & tnadici incurvât4fit ,лс lon-
gitudine eorptu totum *c¡uet%
Hl. Ghi&nam bovisgeneration
Libidinoíüm animal eft, fed non aequè
emnianni tempore libídine flagrar. Opcî-
Í mum cqngreíms tempus. eíbrajedmm veris.
Et licet primó xtatis annó generare incí-
piat, umen ante tertiüannum admiítendi
non funt.Sicut necqui duodecimum atina
exceflerunt, foeeundiadmodurrj íiinr. Dho
taurivaccisfeptuaginta lufficiunt » quia gra
vid« eos non tolerant* Non autem .tole'i
rant, quia percurRonem uteri fcquitur cfa-
lor, dolorem fu«a congreffus,
IV. <>>uid dcfinßbus bovis >* .,'
Tcmpeftatum prarfciuni efleferunt. Or
doratu nempe prsfentire mutariones aë>
ris¿ Alias fimptex animal & ftolidum bos
eftjparumfenfibus citerais,доцт inter-
*■"■: nfs
nis valens. Ufus boum in agris potius *
quam in urbibus eft. Undè provcrbium *
Bes in civitate. De eo, qui praeter mgritum.
evehitur ad honores. ,. .
; V. £hàdde Appetitutfaffefti'
' ' bush-visl
Intemperans ac valdè libidinofus eil.
Hint ingens tauror um pro vaccisprarlium»
Armenta diverfa cum funt, tauri agrego
fecedunr,& alii in alios mugiunt. PropiO-
resfafíi,infeftoyultu fe intuentur, ignem
naribusipirant.terram pedibus fpargunt,
& eflreni Ímpetu pugnam ineunt. Ambi
gua clade tamdiu cOncurrunt, donee vi-
¿toriamretuiit alteruter. Viâor cerviccm
j aftat, & magis jam ro bori fuo confidit, ad
gregem revertitur , ac magna ferocitatc
exultac. Grex arreáis capitibus adftat, &
hunctaurorum& vaccarum regem vehe
menter perhorret.
Vt Q«/V de motußiendum?
». Tardus incefl'us Sc piger bobus eil.
Hitic aratro aptiores quam bigisautqua-
drigis funt: juxta proverbium: Ecjuut in-,
quadrígisbin aratro bost Deeoqni adhibe-
turad negotium, ad quodnatus & educa-
*НД£0» .Gcxm'aniec: (Sinfm SDÍundpífí nie«
•toé,
<jenbf beffer/ bina fnt 5\ío(rer. <2ШетЪШ
nircçefib beffer / fcenn ato ©aígen. Caretta-
tnen lege ncccsfitas. Hodie eniffl tráhúnt
quandoq; currürri bos & equus, út caufx
focisei Sed hótl absque útriusque damno,
durnequuiñ retardacbos,bovem impellit
tqúus. ; . .. ; ' ,
. r ¿7/. £)u&nâm propria bovis
-.V'. affeßio*- л
». Mngîtusi Vàccas ad fefe Vpcat bos
mugitu. Ad pugriam rivales prbvocat mu-
gitu. Viftoriarh promittit fibi cuni validi-
orëmiuunbquam hoftisi fentit mugitum¿
Tai redux proftráto hofle fe Vidorém efle
îridicat mugittii Sylva refonahf fa?pè. Et
vö* afcCrifu nemorum ingëmitiatà remugit
Axiomàttu • i ■*.
1$ Bos indígena meliorperegrino eß.
i t Alendi fi funt Boves ¿ ob uíum arandi
praftantior eftdomi natus,cjuàrh èPoloriïà
au't Helvetia addu¿tus. Helvetici boves
cofrirhehdarîtur à tet»éritudine carnis.Uri-
garici â pinguedine , Poionici à firmitaté
niunmenti. Praeferimüshösrioftfis ob pa
latum, fi maftaridi'fünt. Sin alendi ad dö-
meiticos ufiiS: doméfircós prâeferimùs ifiis.
Nonenim aqua?, пол pabuli , non caeîi my-
tâtionc
207.
"tátione tentantur. Ñeque conditionibus
loci infeftantur, ficut cum è planisin mon-
tana» &¿montanis in plana & campcftria
transferuntiuv «: '.,.
U. Bos homini infirvit carne, latte,
torio, corhibus & opera.
Bovjs;vox& provitùioj& pro caftrato ¿
& pro tauro, & (ffó váccá fumitur, Vaccara
notât cum Livius ¿ickiBove extmia capta
de¿rege, Hinc ills utilitates , quánquam
non omnes cjusderh fexus, Caro vituli te
ñera eft, boni fucci, fuavis faporis, & facilis
cofíionis. Craffior autem taüroriim &vac*
carum ac difficilis coâionis, imprimis fe-
niorum. Lac bubuíum boni eft odoris,
dulcís faporis, & bene nutrir, fangvinem
augetac corpora pinguia reddit. E corio
calceifiunt opera futoris E cornibus fiftu-
lae, pedincs, menfilia. Olim adhibeban-
tur boves in triturando, quia circumduct
in area, granula? èculmisexcutiebant. Но«
die agricultura: iuferviunt ad aratra ар-
«ÍiHnTk -;'■-■
UL Ë cada-vere tauri apes na-
ftifabuloßtin eß.
Sententia communis eft, è cad."en: tau
ri nafci apes, ficut ècada veré equi crabro
nes»
nés , è cadavere hominis ferpentes. Non
obfervantur bare in noftris cadavefibus,
fed credunuir in gratiam atitorum.Multa
taurorum cadaverahabuimus, paucosan-*
tcannos,cum miferanda gregem infefta-
ret lues» Apes mdc natas nema vidit,& ne
mo de hac generatione cogi'tavit. Manc-
ât alta mente repofitum illudD.Franzii;
Sine dubio mm beim prima creatiene fuit ,
& adhuc hodté eft, ut generatives ртШмЮ
(pederum non nifi exfmilibm (pectebus certis-
[тлв conftantißima perpetua^ regularity
tt Confervat entttr* , .,,'.--1 у>щ
"■ '- CAPUT X, : •

3' De Afino »*>■''■■


, и.- - - Praeeptum.
Aíítiuseíl brutum quadrüpes fudeny,
; f. tardura,ftupidüm, líbidmo(ürn,fa?
irtis,laboris,& verberum pátiens.
Qu*friones . ,'.
T. (jhwdnaw afini nutr'imen-
■tum-fti
» . Exiguo & qualicon^ue contenais eft
pábulo. In riïsenim, carduis , tribuLs^ípi-
nís,3c alüsTiliflímisplatvtisvefcitiir. Linde
209.
earduos afino acetara loco efle dicimus
©ífífln flirt »ев CÊfde falatu Lautiflîmè eos
alituri , furfures hordeaceos auc tritíceos
exhibent. Potas eft aqua túrbida.- ungven-
tis offenditar. Hinc proverbium : Afinm
inungvtnto. Deeocüi óftertur , quod nec
amát nec novit« Ut fi qui donó detmiliti
librum¿ paftori gladium.
IL ¿¡ht&nam aßni mAgnitudo ßt\
íb¡¡ Dantur minores equo, dantur squales
equo. Afpeftu afinus turpis ей: aures ha
bet lorigas ac latas , nec refpondentes pro
portion corporis. Labra funt crafia, ca
put magnum , cutis dura , denfa äc folida ,
útfuftimVixfennat.Durieriamin eure funt
pilii & lanificio inepti. Coir habet magnum.'
ande tim i di tatem colíigunt. Color muri*
niis éi vulgaris éft: cauda cañdem pené
iongitudiñem habet , quam corpus.
IJI4 £Шаdegenerâïtonë âfini *
ft. Saiaciffitri us eft afi nüsj mem brumq ue
genitale enorme Habet. Parit menfe duo
decimo, & lac habet crafïîlîîmum. Faecun»
dus admodum eft, quia mature incipit coi-
re, &coit tota vita, us^ueadstatis annurri
tricefimum. Coiturus horrido clamore
fœminam advocat. Rudere enim afino?
rum vox eft, etiam cum blaudiuntur.
ö treat»*
HO»
WlQßid defenßbiis notmdum?
B¡. . Áuctítum habet acerrimum. Ratio-
hem hujus dant prolixitatem aurium. Sic
enim fonum à longo etiam editmn facile
perçipit* Sonos tarnen non difcernit,unde
iiontàrrj ad voluptaté quam ad ncceffita-
tem feiifu hocexcellit. Alias ftupidum ani
mal eft, nullius difciplins capax. Quidam
a tyràrmo, indicia pœnâ,cogebatur, utïn-
fùrrttaret aßmm. Provinciam recufarenon
potnitj fed dctem nnnos expetiit adhvc herro-
titiru; Admonebàtur à nonnnlîis, né hoc
quktórn tempus fufficercfed pi'drfusindo«
cilem efle afinum. Refpondebat: nôvieç/ui-
•idem, fed inter*à vel afhius, <velego, veltjran-
mtJvel nos omnes fimul moriemur, '■'- • ■ « ■ '"
У. JOhiid de appétitи & ajfeBiblis ?
», •Intemperäns; &Iibidinofus eft. Pullos
ardenteramat, 8¿in necesfitatibus défen
dit; In pericula fi incidunt , per aquam &
ighem ruit opem laturus. Timidus infu-
pereft valdè&patienslaborum. Non cal
citra^ hec répugnât admodum, licet plus
îoneris imponatur quam ferre queant hu
meri.' '' ,:
V\4 ¿guid de motu ?
Motus tardus eft. Unde animal jgnavum,1
•jH-'Ъ pigrum Э
pigrum, iners & fegne diritur. NeqV tedit
áfmus hôrhinibus.fedpergit viam* horhi-
íiesq;' ejeératí Naturale autem afino eft>
auriculas fúbiride movere, Hinc cum re+
fertur aliquid afino adftante , annuere vide-
turobmomm auricuUrum. Provçtbjuin
datur : 4рпш auriculas movens. De co,q ni,
cum nihil intelligat, nutibus ¡ta alludit,,ar«
iridetq,- , àc fi probe teneret omnia»
î^îf. Quœnatri propria dßni
: ;•,/>••:,;• ;< ¿iffkBiofifi
Ц. ' Rudere propria afinorum vox eft. О-»
vidius ait: " »V «
- Ш rtiditafcabraturfisafeüa,metk.
Rudit nempè port laborem, cùm hetatur de
re bene geiH. Rudit cùm fceminam cernitV
Sc voce hórrida blanditur. Et rudere non
définir, etfi auro & argento exornetur.
AxiomAtя ■ s,- ■
; I. Aßnm apnopulcherrimus?
" Etiam deformes buccae fiios habertt bafi-
átofes. Afinns amat afiniim & fus íuem«
Cömicus fic eftert : ' ,
* Res mira non efi,ifiafíJíecrolb<j¡uar)
' ipfi% nobisfiptacemos itivicem,
" Pulchrej3 natißvide/hur. Nam í?" cants
Tulcherrimus cant videtUrl'b'os bovi :
Aim us afilio pulcher eß, в ft»fui,
**-» л- : о s u.Aßi
■ , ai** . ■'
Щрпш patienterfertonerd.
Dorio impofita onera vehit in urbem aè
«portât. Magnitudini cum videtur im*
par , no» abnuit valdc , fed aures tantum
dcrnittit. . . .
III. Onagerpull*proprm <uim
infert*
Onager fylveftrisafiriùs eft, & ftruôurâ
corporis cum afino domefticö convenit.
Moribus dtffert qüodammodó -, cumpri-
mis amorc erga (ättam. Öppiähus ait:
Onager ex лтнШопс& rivalitate tantope-
re laborar, xtfuipuili de mattefinieifufpeitu
ItaLfctmintpAritnti froximrii affûtons ,par
tum expeñat i &fifctWna editor ¡ämdipar
tum y&lambetti tpfum Uñguá Conformât :ßn
mtem éditant màremvidet, tumfane ànimi
incitâtkr -, S ex ëgritùdine laborare incïpit ,
ej/todalter тм nditisfit , qui maire àlïquando
fotiri pefit : quàpropter furientí animo (S
promptà pullorum tfßsiäos aggredituf ab*
furniere: mater ttfifarienti doloribui debili-
tata, fuo tarnen infelicifilio contfapatrem au
xilia ntoUmr. Omemiferam , inquíc> qua
partum edidi infelicem ob fcelut päternuml
Ofilium hoc miferiorem , êjuod non unguibut
leonum,fedplm quam hofiilibtu patria denn-
hm ob rivalem invidiam caßrdtur.
If. Мл
2IJ.
\V. Ex adulterio aßm$$ equat
ßtmulns?
Malum vocamus eum , qui afinum ha*
bet patrcm, equam mafrem.qui partim pa-
tri, partim matri fimilis eft: magis autem
patri, quam matri cujus 'etiam refert vo-
cem. Habet magnitudinem equi,auresa-
(îni. & corpus macilenturru Angeneretac
pariât, litigant autores. Ariftotelesftatu-
it, eonciperс guidempojfe altanando mulante
Jed enutrire ÇH in finen* perducere nonpoffe,
MdfretHVtiipspHtat generarepoffe, cum calidi-
orisfit natur4% q^ntfcsmina, qua nihil corpo
ris per congr«Jfum ad generationem conférât.
Scribit autem. Columella Л/пс* regionibtu
malarurnfeetus adeo non prqdigiofos haberi ,
ut tàm familiaresfint incvlis quam equarum.
Siçdiftingvenda Hint loca, utconftet veri-
tas. Multi multa negant , vel quia non ob-
fervarunt, vel quia ad principia referre
nequeunt,

".' ';,: CAPUT XL


;;t; De Alee, ,;;/
... Trxaptum
Alces eft- brutum quadrupel, velox,
ч '■- г- О J fim-
:> 214-
lîmplexV'ftoljtdumyflebilem Iiabens
voce m. ¿\ ; ...
, Qua/lionet' .
ItJjjhiodnam nutrimentumÀlçisßtl
¿,. Nqtritur gramme & fcsnoXibus (im
plex fimplici animali datus. Germanice
' cjicuj«: S(cnfcf/veràmorbo,veLà voce. Vç-
cem enirn^edit mifèrabilem , undè non in-«
êpteiia nqminis ei im.poiîtum. Et Gesne-
krus ait ] vere miferum efl animal ,ßcreden?
dum, quo dfepe auäivimus , quötidianunt ' ei
morbum comitialem ingrnere xa quaßon prius
levetur>,quam dextri(ñ benè memini,po-
fterioris pedis ungulam auriculae fimftra:
immiferit • quod ego ,fi fit , fortuitafienfuj^i^
cor, convulfis & dtßortis ntorbi magmtudine
tnembrist
11. ^uidde magmtudineï л
. b¿ Major eil cervo & hirfutior, cornua
habens porreôa in tergum, in primo e-
gréflu exilia & rotunda, in receflii lata,è
qui bus fellse, cochlearia, aliaqueforman-
tur. Ungulam habet ùt bos, biTulcam.Un-
gula Ьгес in magno.eû pretio3quiamede.
tur epiJepfije. .'.. j . , .. ; L
///. ¿>)uiddegêneratïone %
$, Salax eft, & gregatim degit. In fylvis
Bonis-
' ',' . 215.''
Borusfoe & Illyriae habitat, locaque frigidi-
ora amat. Singulos pariuntjnecfecuedi-
tatc adeô celebres íunt.
IV. Jîhiiâdefinfibml '■.
», Sagaciflîmum animal dicitur, Homí¿
nem eiiim olfaôu percipit per lôngum in
tervallum. Hinc exmetu m foveas" &pn>
fun dos fpecus feie çonjicit,
F., Quidde appétit& H affkä)^^
». -Venerem valdè appétit & pullos-amar«
Propria; gentisetiam amans eit,uadègrer*;
gatimincedit«- ■..''-•/.._ ^\..~.ллл j"i
' oïuy ¿VI- ¿îhàdâeMotuï >J0 ,,>.
»,; Motus veloxeít, inflar cervorum-. Hiucr
monente Gesnero, alcem cum fera illa4*!
quam £Keímf()fer vocant, confundancye-
amqué tanta celeritate ene contendnntèî
'ut plus die uno conficiat, quàm equiism^;
bus, imprimis Tuper glaciero ant. хшада'г
an bent @d)tlffen.
VIL Ght&nampiopriaejiû affètiio? - '
». Mifera bilis, vox, Ц. Branzius ait: va
сет edit, ut ipfe ex animali audivi admodum
flebilem &f miferabilcm ,adco ut ft.non con-
ffieereiurlexifiimaretur ejfe infatis. Et hinc
irtvtnit nomen , £5" diciiur ■ apttd Germanes
(JUnbidefl^miferurrt.". : !•*•"* ■•'
- \J. О 4 T. Axio'
Axiomatл
J, Akismotiisrapidißwiisfö
gmentum efi.
"Scaliger ait : vehículo junftum in pffenfy
tenore fuper glorie qttatuor & viginti horai
rum fpatio trecen ta germanica militaría
transmitiere çurfit firtbmt. Tanta vires ,
tanta pemicitaSftanti /piritas, tanta ¡fértil
nacía. Hoc nos neutianam afirmarnos', fï-
rum enim nobilem carere decet, & crimine
mendacii & criminitfajpicione,
II. Úngula alcis medetur epilepfia.
Auro & argento includitur , ac de çollq
puerorum fufpendkur & magna cum Adu
cía geftatur. Sed cum morbus vehemen-
tiffimus fít,pluramedicamenta¿ ea^uein-r
terna adhibenda funt. $eh, , inquit Gesne-
rus, id non raro frofuijfe ,fiepiut tomenfrн*
fira tentatum,

CAPUT Ш, -
De CenrQ
t Praceptum,
Çervns eil brutum quadrupes,velox,
timidum,rancorem edens,&cor-
nua habens quotannis decidua.
Qu*-
л л-
, ' Qifßmtet,
hJguodnam çervinutrimentumßt}
». Vefcitur frueibus^oleribus.gramini-
bus,alnsque agrorum & hprtorum fruéri-
bus, Incredibile damnum infcrtagricolist
olitoribus » vinitoribus. Undè Laurem-
bergius ejfultantem cervam fie defcribitt
3* w«(6 »pn fetner £au§(brge / itifin« ©pel«
fc jammer ftnbe id) «ffent&alben/ nxtin Me
SBdI&er niíí grüneм Steigen / ЯЗШгегп /
greffe / öjolriecbenfeen Blumen erfiißef unö
bebecft fenn. ЯЖг furzen: id) íjabe ©peí fe Die
fülle ofjne ©elb / uub meinen $1|ф ûDcjeif
gebfçfet.
II, Quid de magnitudim?
R » Magnitudine & pulchri tudine corpo
ris excelljt. Mulrum fuperbit cornibus fu
is, folidis, in ramps fparfis,& quotannis
deçiduis. Cornua autem habent mares
non fipemellar. Facies illiçarnofa,nafusfi-
mus , colum oblongnm & gracile. Aures
funt veluti fcifl'x ac divifar, cor magnum , in
qutfospeculiaris virratis réperiri cenfent.
Canda breviffima eft , de qua menaorabile
id dicunt, quod yenenum contineat, quod
potum fcyncopen & mortem inférât. Sed
fellisfubftantiaeíhquodvelflavus illeco-
O j lor
21g*
lorindicat. Ñeque in omnibus deprehen-
ditur cervis, fed pauciffimis..
... \[\..Qßiddegeneratione ?
»* •„ Salax animal cerv »s eft. Libidinis tem-
poremares efferuntur, homines atrocitcr
invadunt, feipfos etiam mutuis vulneribus
3d mortem usque conficiunt. Fit hoc in fi
ne menfis Augufii, quo tempore Arâurf
fidus cum foie exoritur. Fcemin* lihidine
tentara;, maribus obediunt , extra libidi-
nem fagiunt eos. Ssepè magna celerirate
mares infequuntnr fœminas , easq;- mexo-
; rabiles ad confiftendum pric•иЬuspedi-,
ius ampleduntur, & in ipfa coëuntfuga.
Poft illud tempus mares à fceminis iepa-
rantur, & quisque feorfim pafcuaquxrit.
Absque difHculta.teparit foemina, pullos-
que ad przriipta ducit, faltum iis mpnftrat,
fugqamue capefle docet,
, ./•' IK Quid deßnßbusl. .^ .'.!,
** - Odoratuplurimum valere dicuntccT"
vos, Hinc cavernas, in quibus fecpentes
latent, adire, vehementer fufpirare, & fpi-
ratu hoc narium lerpentes extrahere, ex
traeros pedibusconterereinfrufta lacera
re, & omnia devorare. Sed rem , non niß in
libris vifam, memorant. Non vefcitur car-»
- it ne cer
21p.
¿iec£r.y$$¿iij^ue.jrerpeníis, ñeque pifciç,,
пщие bpvis, Abundanrcervis,^egiope«
noftrsjjieqye fçrpentes nobis défunt.. Éx~
iridio, ifía à ncinipe haftenus pbfervata
eft. Ñeque exffactionis ratio explican por
teft. Cervi fpiritus invitum atque .reni
tentem fcrpenterh nunquam traxeritr £;
cur noncanis, lupus aut equus praeftatet
.idem. . '.. . „; . _..,. .
V. Quidde appétitи & affeBibm\
». Ante Arâitri fídus temperarifEmifiínt
cervi, fed orto eo falacirfimi. Tune amo-
ri indulgent^ feetum procréant, procrea- v
tum ilio tempore amant. Timidum autem
animal eft, caufam cordis dant magnitudi-
nem. In magno enim corde calorém di-
fpergi, in parvo colligi credunt. Sé'dnmo-
titnidparvi cordis funt audacia: пес omn'ia au
daciafont parvi cordis. Cor cam's iWagnum
eft i & canis timidus non eft., Magnum? eft
cor hominis, fed non timidus hrfmb.Inter
ípfos homines maximi* cordis qm funt, ti-
midiffimi non funt. <,-:<гч''' vr.7 '.•;•■

VI- .Quid de wpi(U.ßienduMi X'.',


R. Velociffimum habet motum. In fuga
femper quiefeit, & ftansJongifHiv.è refpicit.
Canes autvsnatores еедблнц ^propia-
: ... . quare ,
I

IZO.
quarcfugam capita Nierembergius inter
miranda obfequia,,, quibus fanâos homi
nes vencrentu.r bruta, refertfequçntia, 1u>
midiffimttm animal cerva , dum venatorum^
telafauciafugeret,ad B.ajfanum Epi/сорит-*
Laudenftmft recipit: qui perfec¡uebantur mi-
ráculo obflupefañi ßetere. Quidam verpli-
centius afcedens , earn dje manu Epifiopi eri-
père voluit: fedipfeprartptut à Diabolo vexa-
rictpit. Epifcopuf autemrfui beßiam blande
amictfa exceperat , & ciernenter fuer^at tuta-
ttu, ncç in bominif viplentiam irafci potuit^ab
immundojpiritu opprejfun» miferatut , incnn-
flant.tr prifitne rçfiituit fanitatiy Idem igi-
tur & tutelafidem,& patieptia ben^gnitatem
firvavit, armas inimicùj-juxtafavens. Nos
iftud Sçaligeri repetimus : Virum »obiltnu
carere decet t$ çrimipc mendacii & çriminit
fujpieiene,
VU* ¿¡Ы&плт propria cervi
' арВtofit \
«r. Vox cervora m rancor ç(t. Tpnc eum-
primis cum Hbïdinis aguntur itimulis«
Nunc elato capite , nunc ad terram demis-
Го, rancore ¡По mares coq vocant fcerninas.
Alias glocitare dicuntur, cum íkibundi fri-
gidam petunt. Hue feripturam refpicere
volunt,
at.
VoiuntjCüm inifta erumpit verba rex Üá-
vid. Qtiemadmodum ctrvus glocitat ad tor-
Tentei лакArum, itA anima mea clamât adtt
Deuu Éitivit animamid ad Denm, ad Df
нт toivftm, dietns: ejtiàndo veniam * & appA'
rtbo cordm Ùe$ }
AxiomAtd,
1. €ornU4 quotanhis ejicÏHni ctrvL
Ornamenta & armämenta cervorum
fu n't cornu â. Ahnicùus nondum nafeun-
tur,qüoddam tamén mitium protube
rans, quöd .breve hirtümque eít.habent.
Bimis corhuaprodunt fimplicia & refta,
trimis bifida: quadrimis trífida: & fie dein-
ceps usque ad annum Textual. Port fímih'a
femperèXeiintjUt ramorum numero «tas
dignofeinequeat. Numerofíora tune cor-
nuanon fiunt, fed crafiîora* Ejiciuntverö
quotannis fuá cornüa, ne onerifint. Inter-
dum ramis arbor um im plican tur & vi avei-
luntur, Sedanteqüám cadant,nova prius
fubnafcmnur cornicula. Poftquam ceci-
dêre , occultant fefe cervi , quia & orna*
menta & armamenta fuá amiferunt
/1. CervusmuUiplkem bomini
praßat tijùm.
Placent multa è certis/ caro, peius , pin-
gued«,^
'.'
.fe.
jgueefo, cörnua & alia. Melancholia's &ie-
nibusguidem non admodum proficua ça*
¿b e& .Difficult« 'enim coquirur,fuccura
melancholicum confert, & hepar .arque li-
cnem obftr'üit. Sangvineis autem & juye-
nibus firmum pra-bet nutrimentum.Ë pelle
veftes conficiuntut, pinguedine lentigines
c4irantur,côrnibiis
p.-v . .v.- }.- ■ i. ••venena
■: :'. expelluntüf.
■'. ■•■.- г . ..
<
caput xni; ;;
DeCaprö!
. • Prœceptum '
Caper eft brumm quadrupes,vocerri_»'
debilem зс fon о га щ habens,lïbidi-
nofum,timidum & multiplicis ufus.
t , ' i .'. Outftiones
I . Quodnam caprï nutrïmentumfit
R. Vefcitur graminibus , fœno& foliis âC
fructibus arborum; corticibusarborüm&;
fhiticum fummitatibus deleâatur maxi-
me. Dignum noratu eft,quod èx Hippo-'
crate decapramemoratSennertus:-4/Äiü»'>
capriîberbis cjuibwdam . purgantibut: lacca-
pne illitu bibat nutrix, fiet ut infan r qni lacfu-
?itindepurgetùr. Ubi primo in ventrkujo
capr¿ Kerbs ills' mutantüt' in" chyium'; èx
'••'• chylo
chylo fit fangvis in hepatejexfangvinein
mammislac. Lac hocubinutrix bibir,rur-
fumfitexlafte in ventrículo nutria's chy-
lus, ex chylo fangvis, ex fanguine lac; lac
hocfugitinfans& purgatur^Atqueira vis
purganaxcum'fuofubjeaö proprio &fpi-,
ritu in tot mutationibus integra & incor-*
rapta manet.
.. » W-<Quiâdemagnitudinci' \* •
». Corporis ítatura egregia eft, Com.
mendatur qui eftpUgnatior,animofior,ro;.
buftior, magni corporis, m ollioi is pili, co
lon's albi, capitis parvi, brevis cervicis¿
colli, cui crura funt crafia, coíbe firma; St
coxa: ampiar. Imprimis barba & cornua
obferventur, qua? quo nïajorafueriht, c#
majorem hirco dantautoritatem.Ta'm va*
lidoiauferitinterdum hircus, ut aflerem
autfcutum obten tum perforet,homiñem
veroipfumprofternat. Acquoti'es côntra-
venientem pugnamque indicantem cer¿
hit, paratus éft ,&ргж venire conaturí Ca-
prauberiseftmaximi & ladte abundat. ¿ft'
cjhU capram barba opprthenfam è grege tra-
hat, cater* fiupent,e quidreiagamr admi-

Ul.Qmddegenerationс i
9í. Ani»
St .Animal libidinosu eft hircns, acprofce-
mina pugnam ink acerrimam.Septimu a-
gens mersé coit,& ad generandum habilis
eft Dumalitur uberibus matris, matrerri
ftuproíúpervenií* Quiriquennisparú i^o-
nêus habetur implendis fœmihis Serie
feit enim maturc,nimia libídine exháuftus.
Capra ctiam coire ineipif menie feptimo ,
dura lacté materno ádhuc alitur.Optimum
admifl'urx tempus eft menfís November,«
Martio turgefeeritibus virguitis parianr.
Pariimr maxima ex parte binös, nonnun-
quametiamternos. Et ubi major cœli de
mentia & pabüli copiai anno bis pariünt.
JV.güiddefenßbuil
». Caprä natura fna frigoris impatiens
eft. Peflem impêrideniem , terre mottinti cœli
falubritdtcm, &'frugumfertilitatèmfrAfin-
tire béîitario dicitttr. Sed admodüm dubi-
tamus,dehâc fenfuüm excellentia. Sicut
rieciliüd admittendum ,acùtiflîmi âuditus
efle capras, & non tantumaüribüsjfed&
q'uadam güttürJs parte àùdire* E rioftris
nemo id obfervavit haftenus, ¿k fortaflis
nemo öbiervabit unquám.
V. Qflid de appétitи & affètïibUsï
*• Magna in capris libido eft , adeo ut &
к
in tenerrimamcadatîetatem. Hinçceleri«
fer ante lextum annum confenefcunt. Et ,
vita hircis caprisque brevis eft, necdeci-
mum facile fuperant annum* Hcedi maires
amant & circa eâs lafciviunt.
VI. Quidde motu*
'ißt» Caper natura mobiljs ас velox eft.
Саргг (altantes* àdeô perfpe'Ôas cunftis
funt> ut & meteoro cuidam dederintno-
jiien. Quidam саргаг lâôe nmrituSj cum
âdoleviflet, femper faltare fuevít. Sicut
ilicqïvi à cervâeducâtus Fuit/ügientes cer*
vos fumma pedum pcrnicitate infecutub

VlU JgUAnam propria affeBiol


it* Vox debilis eft ас íonora, Nomeñ
quañdo rècordamur, proprium non datur.
Confiftendüm igitur in voce debili , molli
âc remiflà. Agrège fi ducitur càpra* uno
tenore clamitat, àc defideriüm lndicat.

I, Capreaeaproprafíaniiór ?
Capri nomen nunctotífñotat gehüsca-
prínñ,nunc unam fpécié.SpeciécUm expri-
mit, caprea cäpro prseftantior eft. Tunc
cnim differunt caper > hœdui , Ыгсш , Capra ¡
caprea, сapella , ibex. Caper eft mas Caftra-
P tüSl
tus- (Sin §c{tí)\üttetKtl)8cd. Hcedus eft mas
juvenis «fn ungcfd)nlrten93ótfldn Htrcns eft
mas non caflxatuseín ungefcfyntftener 33o<f.
Capra eft fœmina,qua pepericeme>$tege.
Capella eft fcemina quae nondum peperit
jjmqe 3,f9e Сл^гм eft capra Iylveftris. tin
î&tfy.lbix eft caper fylveftris ein <s5íefnbocf.
Sic сартеа prsftat capro. Valdè enim e-
juscaro commendatur, quia fuavis eft fa-
poris>Doni fucei , facilis cofHoiris>&pau-
- coram excrementorum. Mom enim fre-
quentiorifuperfliishumiditatesabfiimurt-
tur, caroque teneriop ac fobtilior redditur,

II. Sanguine hircirhoUiri ad aman-


tem non offerendumßmpHeiter.
Non alia rnmpi vi adamantem , quam
hirci (ângvine recenti & calido plenqne
credunt. Alii ad qualitates occultai alii
ad manifeftas,rem deferunt. Si fit,npn iân-
gnini$virtute,fedeoruin qus continehtur
in fanguine , perficitur. Alendus enim pri-
us hircos illeherbisfoluavis,filerr
montano & petro-
- felino. ,
■■■ ■
CAPUT
**7«
CAPUT XIV.
De Oye
• Prxceptuto,
Ovis eil bru tu m quad ru pes, balans,
fimplex,timidum, patiens & man-
iuetum. ,v
QjujUonti.
I. Ópodnám ùvù nutrimen*
tumfit %
R. Vefcitur gramine & fceno. Paneme*
tiam devorac cum voluptate,necayenam
refpuit. Salts admodum appetens eft, &
parietes urina humana confperfas, Iambic
Aqua Frígida ас limpida deleclatur , cifter-
nas & impuras aquas odit.
II#- jjhwnammagmtudoe'üis'l
». Minor capro eft, mollia vellera habet,
nunc alba, nunc nigra , nunc varia. Caput
parvum eft & infirmum , pedes bifulci, cau
da crafl'a & longa, Oculos habet patulos,
mammas inter femina, easque binas. In
India ad maximorum afinorum magnîtu-
dinem accederé dicuntur.
///♦ Quid de generШопе ?
». Minus falax о yis eft. Mature quidem
P » coire
•П8-
coireincipit.fed íierile fernen emittir.Nö»
ftrisin locis anniculi raro implentur. Pa-
riunt atinis feptenis, maxime ex parte Án
gulos, raro binos aut temos.
, -тЪ/Щ* ¿¡¡¿uiddefinfibHs'i -■;„• „■
иг.; (.Sagaeítas magna te fingularisjndu-
ftría in ove non datur. Mentorabite efl'e dí-
cunt, agnos ftattnt abipfanativitate agnoße-
re matres fuas ,& bocem earum inter multa
millia difeeruere, aliena überaprateriré &fo~
ItHsmatrisfttgere. Sed contingitfaepè.utre-
periantur fub alienis matribus agni.fxpè
elamore magno mattem quseritant,quam
hàbent propè aftantem. Hsecenim anima-
lis (implícitas ac fermé ftoliditas eft.
V'¿' ¿^iddèàppetitu&ajfeftibusï
». . Moderata vídentur omnia. Patiens &
contenta eft Ovis paucis, Ñeque pugnax
eft, cum natura inerme fit animal. Non va
let anguibus, non dentibus , non calcibus,
non cornibus. Manfuetum animal eft, mi«
te ac placidum. Non clamât admodum, fi
te tondeatur.five maâetur.Nulla hîc vehe
mentia, nulla iracundia, fed fingulatis p'a«
tie nt ia, & miranda implícitas.
VI guiddemotuï
», Moderador etiamgrefluseß. Non ас
;»"' • х fi ne
,2,9» ; ;
6 negatus prorfus fitmotuscelerior. Ne-
ceflïtas fi datur, velocifllme currit: led cum '
non irritatur, nihil facit raptim. Agni fal-
tant lubenter & fuislafcivis faltationibus '
nobis faciunt delicias.
FIL £Ы&пат propria affeBioßt\
к, Balatus. Balare propria otiutn vox
eft. Lavare oves, Poeta fíe exprimit:
Balantum^ gregcmflttyio merfarefalubri,
Alibi ait: Isisnq
Quafitm matri multis balatibtu agnmi rt
Pro balare veteres etiam dixerunt belare ,
â bee, qnaiii vocem elamore expriraero ,
fuo videntur. cmv
• Axiom*»*, , -гыр
¿ O'uifimpervukmidemJhA^'i
(fadem.
Semper fui, fímt)is eft, forte fuá conten^
ta. Eandememfttit; vocein, fivead раГсца
ducarur, five ad lanienam. Ferre vix pos-
fumus porcorum clamores , cum maäandi
funt. Non aperit os Ovis,. fed patienter
fert mortem ipíam. .*';»' '
//. Ovium maxima utilitas eß.
D. Franzius ait: Fermi nihil eß: in ove,
quodnon aliquot habeat Militates ? quiapra-
bet lacparit agnos,fuppeditat materiam fen
■\ ■ .:. P г lanam
t N
»JO»"
' lanam pro veßibus , carnes corporibus alendis
conducunttpellis Apparatur pre veßibus fif л-
liis multis rebus, ex intefimis cenficiuntur
chordxfimus optimus efl adflercorandas логоs
Ó" quidem tota [на vita pAriunt,ctfi?ion ad-
wwdum diu vivunt.
111. Ovium nulla utilitas -¡ß
paßor abfit.
Errare poffunt facfllimè & loca deferta
petere. Morbis poffunt corripi & oppete-
remortem» Alupis poffunt infeftari ac di»
lacerari, Paftor îgitur adfit, & diurno &
iiofturno tempore. Hujus officia funto-
¡vesad l«ta pafcua& ad límpidas dueerea-
quas: oves gubernare & regere , ne aber-
rent5aut in paludes & foveas prscipiten-
tur: oves defenderé adverfuslupos:&in*
firmiores in finu quafi geftare: oyes deni-
queprasfervare â morbis, fanas abafgrotis
fepararca agrotantïbus ferre auxilium.

: ; caput xv# '


De Sue
Praceptum,
Suseftbrutum quadrupes grunniens,
lafcivum, immundum & vorax,
Qui.
4h
., Vi1 .... Qtußimtt . • •;'. T
/. Qmdnämßis nutrimentutnfitl
ä. Animal voracisfimum eft, prar cateris
ad paftum natum.Appetit herbas & fr uge#,
fedmagis radices, quas longo oris riétuè
terra extrahit. Deleâatur glandibus,ípo-
mis, piris, & aliis fructibus, btiam carnem
devorar, &ipfiscadaveribüs vefcitur.Ncc
itercoribus, aliisque ifpurcisfimis rebus
parcit. Hinc loca impura inquirir, & quic-
quidreperit, mover. Adeô ad rem atten-
tus eil, ut firmo intuitu terram confpicist,
& nequicquam ad ccelum vertat oculos.
Fötus eft aqua, feu pura, feu imputa, ferum
& alia* -,
//. ¿2)u&namßiis tnagnitudo?
ä/ Quantitas egregia cP, Exterior cor
poris conftitutio vilis & contempta. Fr'öni
illi anguila, oculi cavi ac profundi, roftrum
longum &latum. Collum habet cralfum ,
corio" duriori cinfium. Venter amplior
eft, & in foemina mammis duplici ordinè
prxdifus- Crura breviafunr, unguis bifi
da?. Cauda minus hirfuta eft, quam fre
quenter intorquer. Totum corpus, püis
crasfioribus ac rigidioribus regirur. Pin-r'
guefeit valdè, ut nonnmiqurm furgere
P 4 neque
231» '
nequeat. In clünibtu тяга quandoj^for*.
want antr¿:nidumjuxtaaccibum nadi.
III. ¿¡Httddegeneratione ?
Br. Libidinofum animal eft & multipa-
rum. Cum mares.mm fœmina» çoire inci-
piunt,oéravo*tatis fusmenfe. Pra?guans
ícrófaeftmenfesquatuor, paritque ofto,
decern, ac duodecimuho partu. Reperi-
untur adeo improba? > ut proprios dévo
rent por cellos. Pecnsenim hoc impatiens
famiseft, & fi non adfít quo vefcatur , fobo-
!em ipfam invadir. Prsftantior eft proles
( menfe Martio nata,minus prsfftaas hyeme>
pefltmasfftare,
■ l ' IV. £húd definfibw\
». Prarfentit fus pluviam , unde ore ftra-
mina portât & ad ftabula properat.Odora-
tur panem, poma ас pira è kmginquo; Me
moria quoque valere irmítum dteuntur,
quod/Elianus confirmât fequentibusjPo>v
eulatoris yocem fttillum ресш fie agnofeit , ut
etiamfiab eo proculfeduüum ffterit appellan-
tem intelligat-cui ejmdzm reiteßimonio eflid,
e/Hodproximïfee/Httur, Cttmmaris prtdones
ad Tyrrhenam terram piraticam navem аррн-
lijjhnt, ex hará per multos fites fttrto abanos
impofuerunt m navim, quam folventes adna-
vigandum
pigandum incubuerunt, Subulci frafentibtu
piratù flcntium tcnebant , /*"& eatenm ab-
" duci quiefcebant , quoad ex'portulatronesfe
eripuijfent, & à terra folvtffent. Turn voce t,
fuibtu audirifoltta fuarii quam maxime pote"
rant exclamantes, eos retro ver/ut adfe re
vocábante Porciprimum utfitblatum clamo-
rem pafloruw exaudterunt yftatim fe in alte
ram navis latiu compellentes earn evtrterunt :
maleficipirata, naufragio quam mox futiditut
perierunt,fuef adfuos enatarunt, <
V* £>uid de appétitи & ajfeElibus í
». Intemperanseít,& vix expleri poteft.
Omnia appétit, &jucundiiîïma putat,quse
fcetent maxime. Luto dele£ratur, & fi quid
luto fcedius eft Nequit ferre rofas,flcpo-
ma aurantia ac citrea, fed amat ftercora.
Porctts etiam gaudet porсо Ô' clamante une ,
omnes accurrunt opem laturi, Fcetum quo-
quepropn'umamat,& vehementer grun-
nitjfi clamorem audit chara: fobolis.Quan-
quam fame prerfus oMivifcaturamorisac
devoretprolem maviflîmam,
VI. Quid de motu*.
Celerem habet motiiro , ut hominetn
máximo currenrem nifú pratvenire posíít.
Pigerrimi fiant interdum ex nimia pingue-
P 5 diñe»
Л v '
dine, &volut*ti© in luto fuillo genen gra-
tiflïma eft. Rationem Ariftotelesdat,^«**
olfattam bebetiorem habet. Sed nulla in ol-
faâu hebetudo datur. Ac cum rofas & ma-
joracum&amaracum ob fragrantiam fer
re nequeat.cur non à luto abhorretobfœ-
toré? Potiùsfuum cui^fukhrum-ybi animal
impurum impuritate gaudet. Creayit De-
us natura: autor animalia munditiem a-
mantia, creavit ctiam, qux munditiem de-
teftantur.
V\l. £Ы&пат propria Suis
•,; - r ■ affeiïiofit ? . . ,.,. '
R» Gmmiitus. Propria porcorum vox
eftgrunnire.Grunniunt currentes, fiantes,
fedentes. Grunniunt cum cibum capiunt
ac potum. Grunniunt cum blandiuntur
aclactantur. Grunniunt cum comprehen-
duntur & mactantur- \j
AxiomatA,
I. Simia &ßesmaximecorpus
humanum referunt.
Secant libenterAnatomici Simias & fu-
es. Simix hominem partibus externis re-
ferunt,fues internis. Antequam igitur ad
humana corpora fefe vertant, fues velut
exemplar prsemittunt. Majori autem cum
fruétu
fruftu feSío in macris inftituiturquimm
obefîs, Vafa enim reâiùs confpiciuntur >
nee pinguedo nimia impedimento eft,
il. Sus vvuens nemini ùrodefi ,
_; . mortuus rnuttts.
Quamdiu vivit', omnes offendit torvo
afpeâu, fœtore &grunnitu. Cum mañar
tur fuum habent ufum carnes, farcimina ,
peius & fetat. Caro fuillanon anteferenda
quidem omnibus carnibus eft, Scaligcr
medicos dementes ас vecordes -vocat ¡quicar-
net»fitillampraferant ycrdicibus. Ventricu-
lum tarnen qui habent temperatum ac ro-
touftum ea non inutiliter vefcuntnr. Rufti-
cis cumprimis , fofsoribus , meflbribus, fa-
brîs/& aliis firmum alimentum petenti-
bus, optimum prsbet nutrimentum.' Far
cimina etiam negîigenda non funt, maxi
me carne & ventrículo repleta» i [anguine
vero tí cerebrofaüa, deteriorafunt. Pellis Га-
inalibrispríEftatoperimenta, magis dura-
bilia, quam ov.lla acvitulina. Sctis utuntur.
piftqrés & alii, ;
II/. Suibuspeculiareeßgran-
dine affià.
Grandines funt grana alba & rotunda,
magnitudine lentis, hineindegrandina< glaa-
-'.'! alis

'<-
136.
лШ inflar difyerfa >e¡u<t dolorem afferuntyfï
tangantur. Fiunç ex inflammations fangvi-
nis. Hinc ira concitad fues facillimè morbo
hoc velut lepra corripiuntur. Caro horum
infalubris acpcsfimi fucci eft. Cognofcuntttr
ègrejfu , сит poßerior.ibuf pedibui fiare пе-
queunt* Setam ettarn dorfo qui eveilit, cruo-
rem in radice pili evulß cernit: Et os cum a-
péritur, inferiore lingu<e parte grandines ha-
henturt

,, CAPUT XVI.
•í:' De» Lupo
:¡í :.•» .-: ■ ■ £
>-f £-'-,-
Praceptum
Lupus eil brutum quadrupes , ul ulans,
rapaciiïîmum , voraciflimum,&o-
vibus infeftiflimurru '■.. .,.. •
"■ »'-;* Quéfiiones
1. ¿¡htodnam lupinutrimentumfitî
Ul. Verocisfimum & infariabile fermé a-
nimal lupus eft. Carnes , pilos, ofl'a , aliaq;
folida & integra, dévorât potius, quam co
medir. Hinc Germanorum proverbia .*
€r frtfî mit tin SBolff: €фг «in» SBBoïffe-
magtn. Saevit mirum in modum , & nee ho-
mini , пес ulli animali parcit. Ove s & ca -
pras
47-
jpras auricula apprehendir, & Cecum abdu-
cit. Cum verôrenituntur, clunescaudaie-
rit, cogitque ut mifera animalia cclerius
currant feduftore ipfo. Ad alios lupos cum
pervenic, pracdam dilaniant,& quisq; par
tem fuam fibi feoriim fumit.
Я. ^илпат lupi magnituaoßf>
Dt, Forma lupi fimilis magnis paÜorum
canibus eft. Dentés habet acutisíimos, ad
morfum validisfimum. Oculi funt fplen-
dentes , noièu lucem ejaculantes. Hinc no-
c"tuvideredicitur,quanquam contra rati-
onem. Cerebrum crefcentem ac decre-
fcentemlunamfequitur. Armos habet va
lidos, quibus ovem gerere, & fugere pailo-
rempoteft. Crura funt longa ,8e genitalia
oflea.Inteítína minus fpiris in voluta ,undè
citius exeunt qua; devoravit. Cauda eft vil-
lofa & propè corporis longitudini afqualis.
Ill.6)uid degenerations
Minus libidinofus eft lupus, ас toto an
no non nilî dies duodecim coit. Mem-
brum habet ofleum, & averfo modo cam's
inftar cohsret. Parit uno partu feptem ,
autnovem. Nonum, canem & non lupum
efle ajunt. Sed fabulam fapit, cum fimile fi-
mile gignat, Lupam primo partu, unum
enitl
.-.frî.
*$8.
niti dicunt catulum, fecundo getnruosác
fie deincepSi usque ad catulum nonum, in*
deque fterilefcere.
IV. Quid deßnfibus?
Tempeftatis acerbitatem prxfentit lu
pus. Hinc mature frigidiora loca cum ca-
lidioribuscemmutat. Graflatur no<5tu,&
cumprimis circa tempusantelucanam,ut
minus confpiciatur. Vifu non parum valet,
quanquàm â neceflarioad nimiurn pro*
gresfifint homines. Putantenim in craiïï*
oribus quoque tenebris â lupo confpici
armenta. Quod cum vifionisrepugnet na
tura, â vero eft alientim»
V* Quid de appétitи & ajfeBibml
Immoderatusappetitus cibieíL mode
rador veneris. Amans etiam proliseft,at-
que turn maxime faevit , cum catulos alit» Si
captus fuerit, niitefcit,nec infert damna
fociis. Ceciderunt aliquando in foffam
multer, vulpes & lupus. Singuli occupa-
runt certa loca,& quieti fuerunt totâ no
de. Lupus neque vulpem, neque mulie«
vem attigit, fed mflationefuaperftititti-
midus. Venator mane prxdam triplicerrt
confpexit, & ad confpeclum fceminae , vici- '
nxfus cohorruit. Infiliit foflam fubito,&
primo hipum intcrfecit , deinde vulpem :
denique
.- - -' 2з^
denique extraxit mulierefn feiffaortuam ,
& una node canam faâam.
VI. £)uid de motu ?
Non parum valet motu. Curfu celérri
mo inièquitur anferes, quos cum fatigavit,
apprehendir. Lepores etiam aggredkur,
& nunc curiu , nunc aftutiâ , vincit . Ovem
cum rapuit , paftoremque infequentem
confpicit , nee dimittit , nee iaterfick earn :
fed fugit ocysfitnè.
VU. ¿¡Уилпат /ирг affeßio
propria fifi .
&. Ululatus. Ululare propriè dicuntur lu-
pi, ficut rugiré leones »latrare canes. Vir«
gilius ait:
Ptr notierefinare, tufis ululantibtu, urbes,
Proverbium datur:
Ulula cum lupis,cum quibns e]fe cupir,
SBer 6eç Ш 2Bólffen ifï/ber mujj mit $«ulen.
ïnfanire oportet cum infanientibus. Unde
verfus :
Omnibus efe tupos licet in regime luporit;
Inter pjgmtos nonpttdet effe brevem,
Axnmata.
l.Lupmpilum mutat non meutern,
Cauefcere proprium hominis dicitur,in
tcrtío-тао«!». Ur folicompetat homini,&
omni-
*4°»
omnibus ejus in dividuis , fed cum reftri-
¿Hone ad certutri tempus , nempe feneâu-
tem. Sed lüporü m etiam eft canefcere , cti-
am equorum , t:tiam canum. Et feniores
Jupi, cani jam fadi, tapäciores atque au da
dores funt, villas accedunt,& in praefentis-
fimum pericuUun le précipitant. Hinc il-
lud pfoverbium : Lupus pilum mutât, non
metltem, pro eo; SeneBus improbo aelfert
quidem canitiem , fed non àufeft nialitianu >

Il Vtfi 'upo non obmutefiii homö.


Multorum infedit animis ♦ hominem vi-
folupoobmutefcefe,aut raücedine corrí-
pi. HincGermanorumproverbiUm.QÈrfjtf
etnîti5Bolff(}«ff^n. Deeocui repente vox
ademptáeft. Suntetîam qui tunc homme
obmütefcere putant , cum lupus ipium prj-
Us confpexit: Servius ait : hoc Phrfwi confir-
inanii^ôdvôxdetrahiturei^Hemprimtim
ittpKi vident. Unde etiam proverbium hog
natum efi: Lupus in fabula , <juoties fitpèrvt-
nit Ule, de ejuo toquintur , & nobisfita prafen-
lia amputâtfacuttatem Íoe¡uendi. Phyficiigf
tut tanta rei eaufas inquitunt anxieStà dant
caufamrei »quanunquam fada, nunquàm
futura eft. Non défunt nobis lüpi» qui & vi
dent nos, & vide»tut à nobis , fine penculo
vocis,

\
1^1.
vocis. Re&è Scaliger ait:, Cur vifis lufis ho
mines obmutefcunt ? t¡uia in Ulms oculis vis.
Quidftejus ocuîos novidilNum ejç octth dor-
fum penetrant & occiput ad Itgnam ? Utinam
totferulis cafiigarentur mendaciorü affertores
ißi : (jHot à lupis vißfimp nos,fine vocùjafîur*,
III. In luûum non convertitиг
bomo.
Maxima hominum pars delefíatnr fa-
bulis. Fabula eft homines in lupos mutari,
campos divagan, in armenta grafl'ari,&
obvia quïvis dilaniare. Anima humana
nonmutaturinanimam bruti, nequehu-
manum corpus in corpus beluinum.Homo
íjmoritur, feparatur anima & in feparato
ftatuperftat adfinem usque mundi. Cor
pus vero exanime corrumpitür , & in pul-
verem redjgitur. Ac illud impoflibile na^
tura; univerfe, poft certum remporis inter
vallum deponi lupinam fpeciem , & afl'umi
denuo husnanam. Lufus Satanás eft, qui
hominum pervertit fenfus , ac plebem in-
cautam decipit,

; / caput xvii, " .


De Urío
Prtceptum. : .
ÍL Urfu»
Urfuseftbrutum quadrupes , murmu¿
rans, reviens, deforme, robuftu ni ас
pernkiofimv ' . '^ ' . ;J,
Qitefttones
I* ¿¡hiodnam urßnutrimenturnpt">
#r. Oevorat promifeuè poma, pira,nu-
ces, caftaneas, cancros, & ipfa quoque
dulcía mella. Confcendit arbores altiffi-
mas, non tantum ut omnis generis fruftus
quaerat, fed & ut rimas unguibus aperiat, Sc
mel inde rapiat. Cum pungitur aculéis a-
pumvparum" capit detriment}. Prodéft e-
nïmpunéïiogràvedini capitis. Defcendit
eiturbore averfus , primum pedibus pofte^
rioribús, utanterioribus fuftentet corporis
fnolém. Vefcituretiamformicis, quod ad
rnedicinam eum faceré fufpicatut Scaligefc
Neque à cadaveribus abftinet, fed lupo-
ftlm-'more ea Tecum portât ас derogat.
Hínc Оvidius ait:
x'Carpcra magnánimo fatis eftproßraffe leant,
T'itgna [кит finem cum facet hoftis , habet
At Input & turpes inftant morientibut urfiz
Et tjutecànifc minor nobilitatefera efl.
IL ¿¡hùddemagnitudine?
». Corpus habetgrande ас deforme. Pei
us (pifia ßcvillofa eft. Caput iavalidum, ob
34?»\
tifia infirma,' prafmim in fyhcípite. Hfae
vel colapho exiguo, laedi poteft maxime
animal robuftumi Pedes habet humanis
raanibusfimiles, ac pofterioribus inter
num 'iñííítir, anterioHbus ineptias agit. Vis
magna illi in brachiis & iumbiseft , quibus
obvia quarvis difcerpir, ovilia oliveta fran
gir, ánimaíia apprehehdit &necat. Color,
ebríitfplertímqueniger eft, é frigidiffimis
lamen Ibcis nonnünquam albí ad nos de*
ferun tur.
*¿y.MJt. £>uid de generAtioné\ "\
». Flagrant libídine uríi, coeuntque notl
fanumautequorüm,fedhominum more,
mutuis complexibus. Nec fus tantutn
gentis, fed & hominum amare folenc foe*
minas. Fuit quidam, qui puellam in ípe*
inncam rapuit, eandemque ofculatus quo-
tidieeft,&expQmis& piris agreftibus ma-
turioraacpulchriorafelegit, eidemque e-
dendaama.toriè obtulit- Johannes Saxo &
Olaus Magnüsícribit i Reges Danorum ur-
fumprogenitorem habere , t¡ni Virginem tut*
puit puleherrimam , c/tix ex fera filium pepe-
fit,firma elegantem, fedvillofum tvocatúm я
patre Urfum. Hárc non credi liberaliser o»
portere, ftatuit Nierembergius : nec etiam
ultra natura: vire» efl'e»fi muliebre fernen
Qi efficax
Ж«
efKeaxfit. Nobis abjurdum eß, exhop$itm
tí brnti co/tgreßt verum edipojfe hominem.

». Senfus ta&us in nafo tenerrimus eft.


Hincpercuflus ibi, ¡rritatur vehementer:
Undè proverbium : Ne tentes пл[ит игр,
Proeo,ne rénteseos, qui nocere queunt,
Auditum deleâatMufica, cujus amantiflï-
museft. Olaus Magnus refert, in fepten-
trionaltbus locispafiores ab urßs circamventis
ludere continuo paßorali tibia, utfono demuU
ceantur urß, ас homines aßvitia animalitli-
berentur. Mares diennthybernis menfibus
fomno fepeliri quadraginta diebus, fceminai
quatuor integrii menpbus, & tunc maxime
pingvefcere. Excitaros pedes priores cum
murmure fugere, ac marificè illo pedum
fuccoreficiSc nutriri. Nos ¡Uuddamus,
latebras hyeme qnxrere urfos,& fomno
indulgere maxime; fed abftincre proriusi
cibb, & fucco pedum 'nutrir! , negamus.
V/gmdde appetitu в фй&ип
*. Prolem amat vehementer , eamque
peftori admovet, fovet acreçit. Cacuhji
matri fuerint abrepti ajçerrimè fert, ac mi-
rum in modum farvit. Et alias iracundum a-
nimaleft,ac vindia« cupidiffimum. Silas
\ ditur
245-
diturà quoquam, indefînenter profequi-
tur, & pcdibus anterioribus , qui шпаг ma*
nuum funt, reum lacerar.
Vi. ¿¡Hàddemotuï
я. Motus tardus eft, nee rim fugâ , quam
manibus fe défendit. Corpus enim valdè
craflum&vix mobile habet. Paratus alias
adomnem nequitiam eft ,incedit pedibus
duobus, confíftitere<9us,faltat, ludit, íaxa
projicit, & ad magiftri fui nutum fe compo-
nit. Quanquam autem interdum nimia*
confidentiâdeceperit redores, qui lacera-
ti ac peflí mè traclati ab aftutè maligno ani-
ali funt.
Г VU. £)и£Пат propria urfi
affeBïofifi
R. Murmur Ълв fcrummen. Murmur enim
editurfus ber^îarbrumnift: Hinc prover-
bi urn eft ; Vhrfi inflar indignan t murmurât.
De irato murmurante ac fsviente. Germa
nicé: (Er brummet wie tin ^rtbclbác
Axiomata
,/. Urjâparti cacos,
Urfa parta uno plerumque parit quarer-
nos, eosque cascos, ficut canes & feles. Va
ria enim & valdè mirabilis natura in oculo-
rum fabrica eft« Quod Scaliger aliae expo-
¿ ■'-..'>• Q^3 luit
V*4¿- . ..,
fait verbis exquifitis. Stлит ееиlata aqttila,
inqük,equus,homo.Nullt¿vtpenitM haben t о-
firea. Semper teñes taifa. Habet igitttr 4*
nalogumquoddam. Semper apertóspifcis.Te-
tlos, ubi vult, bomo.Inter h<ec duOyCancer'.neá^
teños , nejj détenos aliquo modo , Oculorum
imitaüonempotius quam ocíelos lymax.Occlu~
fosprimum catulm, pofiea dtduños apcrtüge~
nie. Arifloteles in quinto de Generatiene ani-
tmalium firipßt idem fuper oculos hirundi-
wum,fuper^fœtum игре,
- /Д Ur/a non parit informes. .,
Ariftotelesait:íírfafatum minimum pro
fui corporis magnitudine edit , quippe qua mi-
uorcmCattQ, majorem mure,parerefoleatfiu*
dum item Ö" cacum , 65" cruribus propemodum
membrùfe aliis plurimis in difcretum & ru
dern. Hinc opinio ilia, urfarri gignerefce-
tusinformes, nuefo inflar earnis , fine ocu-
lis, pilis , aliisque partibus.quam carnem
informem lambendo poftmodo conlpôiiat
& efformer. Ad hsec Scaliger zif.BonunL
Phidiam: ft quantum demendum ¡quantum-,
relinqutndumpt , fciat. Quid hujnfce fabula
tutorthus fidci habendum jit , ex hoc hifioria
cognofteSt In nofiris alpibus venatares foetam
ttrfam серегe: dijfeëta eâ,feett« plane forma-
tui, intus inventus efi. ^ . ;.a ' \ ' „ л ' a ;
CAPUT
CAPUT XVIBI,
; '^ De Pardo ;;;:
^ м-. > . • Trtccptum
Pardus eft brutum quadrupeds, robu-
-•;-■. Hum , ferocifiGmurrr, aftutum , ju-
cundis maculis in cute praeditum.
Qwefiionts
' 1. ¿¡hwdnam Tardi nutri
mentumßt i i
Ш> Venarur animalia & vivit ex rapte.
Aggreditur apros,cervosJcpores & ipfos
quoque homines. Simulât interdumfeío-
mnoaurmorteopprefl'um eíTe,& repente
irruitm beftias' circumftantes.easqucdi-
laniat ac dévorât. Mißt aliquandoRomam
Rex Portugallise pantheram equo Perfico
¿nfidentem. In fylvas deducía âvenato-
re, quireâor erat beftia»* miranda céleri-
tatein apros&cervos infiliit,¡eosdemque
jugulavir,
II« Qu&nam Pardi magnitude?-
Canem venaticum magnitudine refert.
Capite Fekmrepr*fentat, ficut omnia fer
mé animalia faeva, feli fimilia funt. Parvum
autem eft сзрш, parvi oculi, frons longa ►
os magnum, aures rotunda*. Collum lon-
;- • Q 4 gam
gum eft ас tenue, longum dorfum, dunes
carnofs, cauda prolixa, ungvcs magnifie
acutí, corpus totum maculofum.
///. Quiddegêneratione?
Libidinofum animal eft , & congreditur
cum diverfis fpeciebus. Econgreflu Lea>
nae Si pardi generatur leo, fed ignobilis,nec
Jubatus. Sentit enim congrefl'um olfaéhi
in adultera, leo, totâqut vi confurgitin
pœnam. Congreditur etiam leo cum pan-
thera,& fit Leopardust Cum lupis quoque
ac canibus panrhera» mrfeentur, & fiunt
fœtus utramque fpeciem referentes,«" non
femper corpore, tarnen animo. Credunc
caratos Panthera? prarvenire juftum partus
tempus. Lacerare enim unguibus fuis ute-
rum,indeque effundi dolore cogente. Atqj
hinc parère amplius non pofle panthcram,
cum honhareat fernen in illa corrupta &
lacerata matrice. Sed faifa hase funt,êfal-
fis nata principiis. Nullus in utero uius un-
gvium eft. Recondunt ungues fuos leo
nes, pardi & fêles, & non nilî requirenteu-
fupromunt, Nihil igitur hinc metuendum
mali âcondito,in corporis vaginas, ungvi-
um mucrone.
IV. ¿guid deßnßi?
*.OÏ-
149-
Er« Olfaftu non parum valet. Hinccum vi-
ni avidiflîmusiît , venarores vinum fuave
& odoratú«pponunt&afrundunt,ut odorc
vini alliciatur. Quo fafto , Pardus vinum
bibitimmoderatius>eoqueaccenditur,ac
fine diflîcultate capitur. Aromatibus eti-
am gaudet, & per multa locorum intervai-
la fragrantiam fequitur, prstfertim cum ar
bores liquoreturgcnt>& venu odorem ve-
hunt,
V. guiddeaffetïibus?
Er. Trahitur amore odorum. Quinipfa
qaöque Panthera admirabüem odoris fva-
vitatem habere dicîtur. Solinus ait •• Tra-
dunt adore pantherarum & contemplation«
armenta ajfîci mire, atfe нЫ eat pmfentifcant%
properato convenire , пес terreri , nififolim o-
ris torvitate, quam ob caufamPanther<e alt'
fconditií capitihui, e¡u<e corporis relitjuafunt »
fpeñandaprabent ,ttt pecuarios greges ftupi-
dos in obtuto populentur ftcwra vaßutione,

VU Qutdde motu ?
St. Velociffim um animal cft, &fubitdin-
vadit armenta. Non autem tarn curfu ,
quam faltu rem agit. PqUux ak : Suem &
лргнг» dices cu\'pfywo\, leoncm ¿фенилу,
Q,5 Parda
pardalitn чгпЦ* id eft faltare, Citôautem
fatigari & exh'auriri dicitur. Inprimis c-
nim impetus, omnes vires, omnemq» cor
poris contentionem'mfiimit.
VIU Quœnam propria affe-
Blaßt 1
К, Vox propria nomen non habet. Al
bertus dicit : Panthera tempore Ubidinis ad-
madumvocaltseß,&ad vocem ejus alia ejus-
demattt vicini generis animalia conveniunt.
Quanampatem jfta vox fît, non exprimit«
Axiomata.
I. Panthera bene оЫфапоп
niß befiüs.
Olfaftum homines habent minorem,
bruta excellenttorem. Nullam in panthe-
raodorisfuavitatem invenit homo. Bruta
tantam percipiunt, ut alliciantur & capi-
ämtur. Hinc Erasmus fcribk : ut pantbera
bene oleufednon nifibefiiis , e¡mos adfe trahit:
itл Scotus bonis ingeniisgravis eß /fittpidis i-
fits Sí hardis quovis aromategratiçr,
r IL Pardus nan mutât тлей-
i., lasfitas. <■,.,.■ . •
Manentnaturalia, mutanrar qua: vent
ent ufu & arte. Sané pulchra pardi pellis
eft,
2JlV
eft, macuíis ornata nigris aut fubalbis. Te-
nentur hac corporis pulchrimdine cum
bruta, tum homines. Et ipfequoquepar-
dus novit /fiare naturalia iba ornamenta.
Unde caput torvum-abfeondit fiepe, cor
pus reliquum.fpedandum probet. Con-
tentio aliquando erat pardo cum vulpe»
Pardus contemnebat'vulpem, quod ipiè
pellem haberetcolorum maculis variega-
tam , vulpes autem fubrufam & fcedam.
Vulpesrefpcndebat.fibiid eflein animo,
quod illi in cute. Prtßare ingwium vari"
utrtf verficolore ente.

CAPUT XIX.
De Cane*
■i < . Praeeptum ¡.
Cam's eft brutum quadrupes latrans,
fagax, vigilans,ac hero fuo mire
blandí ens,
Qu&ftionet.
, l Í. ^uodnam cants nutrimen-
■ ■ tumßt 1
« Voraciflîmum animal eft, &recipitquae
evomuit, Nutritur offibus» carnibus.pane
Scaliis, Humana eriam cadavera devorar,
quia
ICI.
«juin hominem vîvum allatrarc, lacerare
ас devorare geftit. Nec in peregrinos tan-
turn & hofpites, hanc fuam exeritferoci-
am,fed in ipfos domefticos, & è quorum
manu fepe fumpfit cibum. Memoria prodi-
tum eß, ait Scaliger ,& fámulos, & hcrtlcs-
liber j, atcy etiam beros ipfos à domefiicis ca-
nibus ¡aceratos. IVetfe canUcant amicus eß,
fed alter alterum lancinât. Carnem autem
caninam non tangunt, quibuscunque eti
am odoribus ac faporibus transformetur,

II. Quid demagnitudine сA'


nùnotandumt
Varitas, magna eft. Sunt majores,funt
medii i funt minimi. Sicut dantur venatici,
villatici.pecuarii. Bodinusait: Nonpoffunt
ejtudem fpeciei plures ffiecies habtri , figura
tantum plures ejfepojfmt , aualcsfunt canum
in ipfis diverfijfm*. Alios enitn ad venatio-
пет, alios adpecudis cufiodiam, alios ad ho-
■mtnum prafidia fapiens opifex procreavit»
Quin etia inter venáticos auibusdä tibia bre-
vijfmtt, ас longiffma corpora tributa funt , ut
ferarí intima latibulafubircnt , curfortbp ve
ri longijfmas&ficcijfimas tibias ,alvuftritla ,
latißimstm petita ad rejpirationem jacilt ore,
ffroßrum ACHtijfimuM ad aeris fecitoncm-> ,
i. -.: ■ CAM»
«ft.
mattdam ceteris lottgierem, ad converponts in
сиг/я reciproco verendas.
III. £>uiddegeneratione* f *
«t. Libidinofum animal eft canis,palam
in omnium confpeñu coëunt. Eriam cura
matre,cum fororibusac liberis cengredi-
tur. Nec fua fpecie contentuseft,fedcum
lupis, vulpibus & hominibus mifcetur'.Ma-
r.es de feeminis maxime pugnant,adfan-
guinem usque. Pofl coitum tenacijftme co
herent ob ofjîculum in penis medio poßtntrut
circa quod fpirittu & humores aggregantttr.
In utero geííant dies fexaginta & unum »
aut duos, aut ad fummum tres. Et nafeun-
tur oculis & auribus oeclufis ab imperfe
cto ad perfedum procedente natura. Pa
rtant uno partu quinqué & plures.
lV.gmddefenfu? ,
R. Sagaciffimus eft cam's , & non rantum
yeíHgia herí a peregrini, fed &luporum,
aprorum,aliorumquebrutorum â-fc invi-
cem difeernit. Quidam etiam coturnices
ac perdices fentiunteminus,»«: difcedunt
pritts, cjuam aut telo perita, ant retihrn capta
fueritprada. Caufit tanu fagacitatis eft ner»
tus odoratûs , major in cane > quam in bo-
vefcquoaut alio antmali, Vigilantifnmus
- etiam
m-
etiam eft,& nofíurno diurnoque tempo*
re agitexcubias. Cam furem aut beftiam
adeflè fentit, indefinentur vociferatur.C«»*
dormit,fomnia habet,ftpec^ nemine prafentt
ïatrat & ululât, faifa dcceptus imagine. ValeC
etiam memoria. Nam per egregia tempo-
rum &Íocorum fpatiadomum repetit5do-
mefhcosâ ceteris difcernitj benefactores
amat, hoftes metuit.
V¡ Quid de appétitи tfaffe&ibiis?
St. Iracundum eft animal. Vix cohabita
re pofluntduo in vaftillîmisœdibus.Neque
dominorum amicitia canum parit íocieta-
tem. Nihil profeblo inquit Scaliger, efiiw
hojpitalius cane : hoc enim penèfolus habet,attt
cum paucis commune ,ut nullamcumfuispo'
pularibus meatfocietatem. Hinc proverbi-
um: Unadomusnon.alit duos canes. De in-
vidOj qui parem ferre nequit.
¿nu: .
VI. ¿guid de motu ?
R. Motus celerrimns eft , leporesque,Iu-
pos, & reliquas fera» curfu fupcrat. In gra-
tiam Domini autem , dato figno , oppido
fubfiffit. Tarn reverenter herum inum ha
bet ,ut dimittat prsdam aclipiuisnutum.
Suntetiatn rebus ludicrisdediti, ligna, la
pides, & píleos abjedos reportantes. Et
•*«£: 0 CUtn
cum mcaJuifle fe dicunt Domini , pileum ê
<apite tollunt. Quidam macellum petunt,
carnes emunt,& doirmm reportant. Alii
cum aflatur caro, vertunt veru, & ancillis
potius quam ventriac gula: obediunt. Ad-
hibentur quoq; in Comcediis, & faltationi-
bus, variisque gefticulationibus deleâant
ipeäatores. in-экп*»;
VU. 6>u&nam canispropria
fit affe&io ?
». Latratus, Latrare & allatrare canum
eft. Propriè id agunt j & ek debito. Judi-
cioautempollèntjUt hunc filentio prate«
reantialium impudenter allatrent. Gelli-
us de Scipione fcribit .folum id temporis iru
Capitolium ingredientem canes , ftmper in a-
liosßevientesyneefolatraruntcfim , necincttr-
rerunt,^
Axiomatл
I, Cor cants nibilad'verjuslatraturn:
Cor canis ajunt.fi quis iecum haboerit,
aut etiam comederit, a cane non mordebi-
tur , nee allatrabitur. Rdellit id Bodinus
verbis iftis : Ego, quisquís h*c credit , son ca-
ninum dmtaxat habere cor,fed totum ejje ca-
nem credo. '•- :")■.•'•.. , ,,.•
W.Lupinon tranfiuntin c¿nes.<
£ra: ■
Erat"hoc Cardani abfurdum , quod Sca
liger dfluit. Ais è cicurthm lupis, quifunt de-
incepsgenerati, eos poß ¡vultos gcneratioñes
in canes trtnfîre, Neç^ confiât hoc , neq? tibi
eompertumeß,nej} faptenttbtts fit verißmile,
nifttHi can г hm commißi fint. Quodfifetnper
efua Ipecte promenèrent, nonfuturum. Ritie
res cjuidem fore : lupinam formam baud un*
уилт depofituros,

CAPVT XX,
De Vulpe
Praceptum. .
Vulpcsefl: brutum quadrupcs, ganni-
ens,callidum,crudele, malitiofum
ícgulofum.
Quafitones
l4 Quodnam vulpis nutrí-
mentumßt?
*. Animal ferè omnivorum eft. Vefcitur
gallinis,anatibus, anferibus, muribus, pi-
fcibus, uvis, vefpis & alas. Partum egr«<-
diturpotiflímüm noöu, nee in hominum
confpeÄucibura capit. Gallinas cum in-
vcnit, omnes jugulac, antequam guftare
incipiat, Primum vero amicitiam fimulat,
ac
ас tïngularettipietatem. Hihc ejfigiei de ад»?»
fetorèligiofo veftitH .gallitiit & Anfiribm
condonante.
II. QùAnam magnitudoi
Br . Qu antitais &figuracani abfímilis hört
eft. Pilos autertideníos habet, plerumque
coloris rufi. Cauda craffior ac prolixior
eít,quapifcibus,vefpis & canibus infidia*
tur. Pifcibüscum ftruit iníidias, juxta ri
pas oberrat > caudamque in aquas immer'
git. Pifces famelici caudam arripiunt, pi*
íisque fe invol vünt, & â vulpe trahuntur ac
deripiuntur. Avefpis cum vexatur, term
cavernas aut arbores cavas petit, caudâ fo-
risreliétâ & extentâ. Huic vefpa; fefe im-
plicant, ut liberum non facile babeante«
grcflum. - Vulpes ex antro reverfa,ad
parietem,murumaut arborem fe conver«
tit, vefpas comprimit ac dévorât. Canibus
cumurgetur,urinamcaudx immittit, hac
canum oculos& ora diverberat. Moleftiac
impatientes canes, pedcm figuntac vul-
pem deferunt, ^ '
III. Quid de generation^.
te. Genitalia habent ofl'ea. Pariuht uñó
pârtu quatuor eosqtie ccecos. Rarô gravi
da vulpes capitur, cum fe abfcondat miri-
R fice*
*5&
■ficé. Fœtus etiam in lucem editos occuí¿
«art, ¿¿omnibus modis ex hominum con«
{peña töllit. Congreditur etiam cum di-?
уегПМр^«ф|к»,сапе, lupo & aliis. HinC
iMcierüm mütát^onesj&mira confufioi
ítf. , Qpiddefinfi?
H¿. Vegétüm hábet fefhum i femper para¿
taádquodvis patrartduiii. CUmpriçnis au-
drtum acerrimum habet, ut aquas inOtum
fob glácie percipere queat, Unde .forites
de voipe áures admovehte flumini .
j&.Mùdftrepit moVstitr. Quodmovetür non efl
£*«№. Quodnan ifl fixktn cedit. Ergo fi*b-
mêrgar,fibacire pergam-4
Qnamquarñ riori Vtílpis fed hominis Ьагс
fit ratiocihatíói
#>< Quid de appétiïu & affeBibusl
ík: Ältimal nèquarn & malitiosè aftutum
^n^'Óbrusejüs calliditàs in aliórum per-
rtîcicm tendit* Catulös fuos amat , alias
rruíli amtca efi. Canes décipit,gallinás tru-
cîdâttanatés & áñferesperfequituf^necle-
pores ab ea tun. Quanquam canum potiib
prseda", kpus fíe. Hinc canem terfeftrem
fugienslepus &è гире repente in mare pra:-
cipitatüs, ас âcane marinoj morfibus pe^
titus,queruiâ voce dixit.
"—- In me omnis terra ftlagify rapiña eß ¿
Forfitan (S Calt, fi canü afira teriett
Vh^uid'demotwvulpiil
». Semper Claudicat, quia crura dextra
breviorá funt imiftris. Motum tarnen cele-
rem habetj&noâù kpores continua perfe-
tutione fatigat. Cum ehim cùrfu prsvene-
re Ieporesvulpem, inftathaectotiesqjillos
fedibüs extür bat , donee optatam reportet
praedam. Et à canibiis cum urgetür , tor-
tuofis ütitürambagibusi miraque calliditâ-
fce caries erigir.
VIL £Ы&пат propria 'vulpîs
фШо 1
í*. Ganhitùs. Voces aiiörumanimalium
vulpes imitántuf & iàtraht cum canibus, u-
iulahr. cum liipis, murmurant cum uriîs.
Propria aütem eärüm vox gahnitus eft. Et
tit alia nomina a brutis translata in homi-
liem itint > fie garihire quoque horriihi tri-
butümeft. De indignante & occ/âmante
illüd dicimús : Quidgdnnit tue ¡ Lücrétins
canes quoque ganriiré dixit ciiñi lanibunt
aut iaâaht catùlos. ••'-
At сatttlos blande сит lingua lamberé геЩ
iajttyi p'
Aut nbi eos iaíidht i fidibui thorfv% pt-
tentts,
Л г SttJJnfh>
16ô.
Süßenfis teneros imitant»r detttibç hattftits
Longe alio vano gannit» vocis adulant.
Axiomata-
Iф Caro vulpina non eß comedtnda+
Eft enim vifcofa , concoftu difficilis ,
pravique fucci. Nonnifi â venatoribus
quibusdam, & qui falluntur ab his co-
meditur, Aliquam habet gratiam circa
tempus autumnale ; ubi ex uvis & ar-
borum fructibus fafta eft pingvior. Gale-
nus ait : Canum & vnlpium earntm nun-
qttametjuidemgiiftaviy nee fane guftare un-
quamfui adaftus, netfe in Лfia, ne^ in Gracia,
tie-in Italia» Ajunt tarnen banc c¡uoq3 man-
di-.corijefturare tamen pojfumvim ei ineflecar-
ñi leporumfimi'emt
IL Vulpes capta difßc\{k.
Aftutum atiimal eft\& frauâèsfraudibus
eludere novit. Hinc proverbium : vulpi-
nare cum vulpe. Germani dieunt: Sîîûtt ttlllß
tititn §u*gmtf einem §ud)e fa.^en / tmb
niebt mir einem @cb6p$. De Simfone facer
dick codex, quod eeperit vulpestrecentas,
& caudas conjunxerir, actitiones inter has
pofuerit, fegetesque Philiftinprum com-
buflerit. Faânin hoc propter frequenti-
am vulpium in locis iftisjqu* oppida ingre-
dieban-
î6u'
diebantur , & fine noxa cum| hominibus
converfabantur. Hinc in;jud«ea incredi«
bile damnum vineis inferebatur a. vulpi-
bus. Ovidius de vulpe méfies ¡incedentes
ait:
Quffitgity incendit veßitos mefflbtu Agro?,
Damnoßsviresfgnibtu aura dabat.

\л caput xxr..;
;,;;;:-;:De Feb;.::-;.
Pr*ceptum
Felis eft brutum quadrupes, blandura»
velDx,aftutum, omne genus muri
um profequens»

J, ¿¡htodnamfelu nutrimenturnfît*
R« Nutritur iisdem fere quibus canis. id
habet peculiare quodjavibus & mnribus
ilruat infidias. Magna cum voluptate de
vorar mures, quos & nocturno & diurno
venatur tempore. Feiern cultu fponfalitio
exornatam in nuptiali die vcluc fponfam
collocat fabula.Ea percurrentem cum fpe-
ftant mure, fponfaquidem erat fed & felis,
lrruens enim in murem>nuptialem neglexit
ccenam. Hinc proverbium : Саш mum
R 3 сaftart
слршлиоп définit> Pro eo, difficile eß mib
•tare naturam, . Convenit cum ifti&; C<&-.
Ittm non antmum mutât , qui trans таге еяг-
rit: Naturлт exfeibu fttrea tomen шс^ í-e-
curretx ¡ ;
• 'l №7Qpmam magnitudo^'j
». Qaaqtitate minor- tulpe eft.Caput ha-
betrotundum, pcul.os íplendente?, pedes
ungvibus aeutis inftrüóVos. Corpus tot um
ad luios varios difpofitum maxime eft.
Cum penderé aliquid , aut trahi, autaÜQ
moveri modo cernit, áfiultat, ore & unguis
bus captât, nunc refilit, nunc profilit,dç-
nuô rapit, projicit , mirèque gefticulatur.
Et cùm quâvis occafione data ludere ge-,
ftiat, propriam faspç caudam capir, dimit-
tit, refrçmvit,itaque fç gerit, utpuçri&çtio^
hominés.rifus habeant materiam. •- ;•*
WiJjhàd degêneratione ?
&* Libidinofum animal eft* magnoque
clamore coit. Marem magis libidinofum
dicunt, quàm fœminam, Hanç enim fygç--
re iftius confuetudinem , & apprehenfam
ac compreflam horrendum edere clamo-
rem. Sed provocat fœmina fepè marem ,
par igitur in utroque (exu libido, >feque
clamor folius feemelte, fedilli сищ mare
ÇOVOfs.
*..
communis eft.In congreiïu vero, fi tacentç
aut murmurante mare, ejulatum edit fcc-
mina, ex genitalium dolore fit. Partant
partu uno quaternos & plures. Fœtus men-
Fe Martio editus probatur , Auguflo rejïci-
tur. Sïvitautem in foetum mafculus, e-
uniqueinterimit. Hinc mater follicitatoti-
es Iocamutat, ut contra, maris rabiem cha-
ram defendat fpbolem.
IF- ^uiddeßnfo>
J*. Odoratu valet plurjmum , muresque
antequàm vidit , invadit. In tenebris
viderediciturâ plerisque & reâiùs quam
clara luce. Sed., non eft fatisad vifionen»
oculus fplendidus. Objeftum iliuftrar
tum fi non fuerit , nulla dabitur. «#<*»
Splendor autem oculorum feltam tajituf
non eft, ut & medium & objeóta illuminate
queat. Ne proprium quidem corpus felis
illuftrat»nedum aliena atq; remotaobjecb,
W* £háddeAppetitu&V/A?
R» Mures appétit atqueodit. Non appé
tit ut amat atque confervet. Etiam cum Га-
tur eft captât eos ас necat. Etiam quos
non dévorât, apprehendit & occidit. In^
terdumludit сит muribus cams , dimit-
tens eos acdenuo captans,fed finito lufti
occidit ас dévorât. O^j VLQmA
, PÍ. Quid de motu?
$¡j Motum habet velocem, & fcandendo»
progrediendo , reptando, faliendoque f©
exercetmafculè, Murem cumcernit,toto
irruitimpetUjgratamque captât praedam,
Omnçs ángulos œdium percurricoperta
apertaque perluftrans. Ex altiffùna turri
cura dejicitur , parum admodum capit de
triment!. Volare enim videtur ob pedum,
caudx,actotius corporis extenfionem.
VlhJQuAnam propria. felts affèBiol
Varia felis vox eft , pro vario affeôu.
Obfcœna vox eft,cum libídine turget.Ter-
ribilis ac dira, cum Cati dé fœminis cer-
tant. Miferabilis,cum foemina marem ad-
rocat. Mollis & remifla, cum liberior ab
effe&ibns eft. Germani dkunt: Ые JUÇiB
nonfat*
Axiomata.
• 1Ф Fetes non ex arbitrio oculos
contrahunt ac difiendunt^
Pupillam oculorum ad folis ortum aut
eccafum feles contrahere & extendere,
exiftimarunt antiqui. Cardanus arbitrio
felium id adferipfit & libertan propriœ.Sca-
liger, arbitriuM felis nullum efle.pulchris
ideçlarat verbis: Ambititsefiri^ßßi: feiern^
If*
pro arbitrio pupillam contrahert ac dißende-
re* Effet emmmotut voluntarins. Ergoamu-
fculù. At ibi nullis \e¡uemadmodttm inillorum
opttcorum difcretione compertum nobis efl.
Sedvariatio temeré fit, ac fine lege,aut volún
tate , ab affluent ta fyirituum ,cowmeatione ,
retratlione , rtfolutione , c¡n& neutiquamfunt
in animantü poteßate. Qjtod 0 eo judici»
manifeßum fiet : quando altero çlaufo oculo ■
alteritttpuptlladilatatur.
II. Obfeliumpr&fintiamin dehqui
um animi quidamincidimt.
Naturale eft difftdium inter quosdam
homines & feles. Pnefentibus his, in deli -
quium animi illi cadunt, & fahem non exa-
nimantur. Necvimretraherc poteft cifia,
cui feles includuntur. Major enim eft,
quam ut impediri queat aut domariligno.
Ad occultam fugiunt qualitatem Saniores,
eùm mânifeftarum tanta poteftas non lit.
Nos etiam fubjeñum iftarumqualitarum
advertendum cenfemus. E corpore enim
felis- effluvia cgrediuntur , qua: quosdam
afficiunt homines. Fieri poteft, utgravida
fele territa, imprimat foboli naturale cum
felediflîdium.Hincferre nequit ¡(litis efflu
via, qua: vim inferunt , qua: nnturamipiam
deftruunt, --''•''•'* -
R 5 III. Ft
<ЩФ Fêles autant mundiiieml
Tegunt excrementa fuá , (Sc abTcondunÇ-
quantum poflunt. Non ob odorera > ne
prodantur muribus. In libero campo id
águnt, ubi пес yenantur mures,', nee diu
perftatodor* Nçcobinyidiam ne hommes
utanturiisac fruautur. Lj,Yorexjguuseûf
qui non ajio nos privat bono, quam ícetido
excremento. Caufa eft amor munditict»
Ne fœtida ifta materia ?i a^desj hortos, ter-
rasque confpurcet. Sicut ob munditiem
pedes ventrem caudam , & esteras partes
perpetuo feles l^mbunt«

CAPUT XXIÍ.
t)ç Lepore
Praceptttm
Lepus, eft bruturn quadrupes , timidisi
Ят,ит,ус1ос1ШгпЦЩ^ foeçindisn
fi m urn,
Quafiiones. . ,,.. ,
/. Qjwânam leperii ' nutria
mentumfit,.
щ. Vefeitur braflïcâ , malvâ, atriplicç , la
quea, uvis & alíis. Noñu potiùs quam in*
terdiu eibum capit. Carnes non petit, пес
edit,
çdit, fedcoötcptRS hetbi'scft, Ni*rem>er-
gius ait: Carnivorafunt digitada, vivípara 9-
mnia,pr<tter leporum genera,
IL ¿¡ht&nam magnitudo ?
». Feli equalisferè eft, Caput habet bre
ve fi in acutum definens. Aures Iongas, o-
culosexporrecbs,, $c paJpehpas prafcifas.
Hinc Qculosjemper habet apertps, &ma-
gis cum dormit, minus;cum yigilat. Çor
maximumhabet,unde timiditatem natu
ralem coíligunt. Pedes funt inaequalçs,
poftcriores anterioribus longjores , hinc
montcm faciljiis afcentjit quam defçendit.
Facilius etiam monte'm defcçndeps quam
afcendçns capitur. In genu pofteriori offi
cium, eft, qqo çeu bzC\ inter faliendum le-
pus nititur. Dicitur talgs .• Germanicé
Çic^aafenfprung. -audaei breyiseft,cur-
fumque auribus potiùs, quàm caudâ mo
deratur. 'V '*••
m^^tiâ degeneratione notanâum*
j*. Ariimal libidinqfum eft. Çoit at parit
tçmpprç quovîs, maxime vernô. Et dum
femrtçrqm ftmerfœtat. Cum enim peperit
tjárjtitys» aljps in -utero habet. Hinc quo
piûrçs ¿.apiimcur, eô plures inveniunnuy
Partü uno parit fœtus quatuor aut quinó;.
I. '• 1 *
26g. .--
W. £>utddeßnfilm\
Auditu pollet acutiflïmô , & ad qaemK-
bet frondium ftrepítum expavefcit, Pra>
fentiens igitur pericula futura, fugic matu«
rè,nepereat. Viderediciturnoâu& dor-
mire apertis oculis. Hinc proverbiufn:/.*-
fm dormiens* De eo3qui quod non facit,
id faceré fi fimulataut quod) facit« id face-
re fe diflïmulat.
V4 Jîhtidde appétitи & affè&ibu/l
Medias naturas inter fera & manfueta a-
iiimaliaeft. Natura fuâ timiditatem fum-
mam habet, & omnium praedafit. Prover-
bium eft : Mortuo Itoni (í leporet injkltant.
Deeo,qui vivens terror omnium erat,
mortuus ludibrium omnium» Aut de iis,
qui cum larvis luâantur, cum um bris de-
certant ac mortuos benè méritos mordent
VL ¿jhiiddemotul
*. Saltat magis, quam currit, velociflïmè
tarnen properat. Omnes ejus partes ad.
celeritatem compofita videntur.Proverbi-
um eft: cancer Uporem capit. De re abfurda
& impoilîbili. Tardus enim cancer, lepus
velocifïïmuseft. Flexuofo autem curfu uti-
tur, & unâeademque via exit & redit.
УЩ Qtimampropriaejus affeElio ?
çu Vo*
î6ç.
». Vocem acutam & fonoram habet. Ca-
tuli cum premuntur manibus, acutiffimum
eduntclamorem. Nomine hic non expri-
m it ur , iîcut alise res plurimz ob pcnuriam
vocum»
Axiomata
.'-•■ /. Eßts leporispuichritudinem
non dat.
Carofrigida& ficcaeit,fuccumqiieme-
lancholicum gignit. Fruftra igitur, funt,
qui efum animalis hujus, pulchros dare
homines 'fibi habent perfuafum. Fruftra
etiamin fummis habetur delitiis, juxtail-
lud Martialis :
ínter aves tardusfiquis mejudice ctrtttX
ínter quadrupèdes gloriaprima lepui.
ti. Lepores nonutriusgjuntjexus.
Totam fpeciem Hermaphroditis con
fiare imperiti quídam venatores ftatuunt.
Sed recentiores experientia docuit , mares
â fœminis fexu efl'e diferetos. Bodinus ait :
Hermaphroditi funt\ quidam , пес tarnen o-
mneSiidjz à venatore peritiffimo didicimut ,
cum ea de re dubitaremus. Is enim afßrmabat,
Hermaphroditos lepores efle plurimos, nee ta
rnen eafœcunditate, quafœminas\ marem ая-
tem nuncjuam uterum geftare , multo minus
fuptrfeetttrtщ III. Ma-
¿70;
Ш. Malum omen non ejt,(iperè±
grïnantibm per transverfum
occurrat lepus.
Fortuham noftram non modcratur le
pus, nee curfus leporis, Ted Deus , qui gres-
fusnöftrosdirigicfine cujus nutu ne pilus
quidem de capite dèctdit. OccafioUem fu-
períhtioni dédit, quod lepus folitudinera
araat ; loca aiiteíh tíeíerta pericùlofa furit*

CAPUT XXÍÍÍ,
De Cuniculo
,.......,• л Тглсеыят
funiculus eft brutürn quádrüpesjibi-
dinofumjfdecundünii ferhiferurib,
cubículos íüb ierra agehs.; (
•V.'1.' ..'■ л ■ ..Qitffitortei -j. •.;.-:
L ¿¡hwdnam cunicüli nutrimeh-
menlumßtl
R . Ñutritür iisdem quibus íepüs ; braiïï-
câ, mal va, oleribus, pomis, piris & aliis fru
ctibus. Parie quoque deieâatur maxime,
& pugnat âcriter dé Oblato cibo. Noâu
potius.quàm interdiü , cibum capit. Bibic
aquam,fedfaepè dies aliquot abfíinet a po
te. ' '*' //.£*<-
//. jQu&nam magnitudo?
Lepore minor eft, partibus autem fermé
convenit. Hinca nonnullis lepufculus vo-
catur,& generis Ieporiniefle putatur. Co
lor plerumqUe candidus eft, alias eriam fu-
fcHs,Ungulashabetdiviiàs& ruminât. Ut
non fefpondeat natora ifti Látinorüm vcr-
iïdni: Cametum & lepörerri & cuniculum
non comedetis, quia ruminant. & ungu-
lam non dividùnt. Lutherus; £)<>$ fcít f§c
«ber nient « jjftn bai «ïibcrMucf/ wnb blc&lau»
inni<S)t fpaiïeî/baô (Zaïned/ bá JSpdafe tmb
<£amnidKti /Ые ba ftHeberíáuen Uhb Ьоф ^té
flauen níc&í (palten/ (bitten eueb unrein feçrî*
11 Д Quid de generniions
hotanàùtnï
te. Animal iibidinofum eft&fcecündiíni*
Parit toto ahriô, partu uñó temos aut qua-
terrios. Superfcerat ctiam, undè fingulis
menfibus catulos alit¿ Et Ьагс fœcunditasa-
deôQepè nUmerum äuget, ut xdibüs infé
rant damna; Sub terra eíiim habitant in
cavitätibus atque antris. Fuerutit qui ife-
gatos Römam mifertmt, aiiasqüe terras äc
regiones petiefunt, cum ê fuisâ euniculis
ejeftarentur. Martialis ait:
Caudet in effhffis habitare cuniculm antrkt
Monßravitfaciles hoflibmillt vias.
1Г. Quid
iff»
IV Ghiiddefenfîbus?
a, VHu non admodum valet.fed plus áu-
ditU.Etcùmtimidumfit animal ad quem-
vis ftrepitum exhorrefcit. Magno igitur
conatu fugam capit, ne pereat in periculis.
V. G)uidde appétitи & ajfecbbusl
E, Semifefum animal eft, cum nee man-
fuetum necferum; fed media r.üodammo-
do natura: fit. Et natura fuatimidüs cuni-
culus eft, fed irritatus pugnat acriter. Tan
ta inter eos faepè pugnatur vehementiâ.ut
dentibus pellem di1acerent,& ad:tempus
benelongum pugnare continuent. Mares
etiam in liberos crudeles funt,ac fstum vi*
editum enecant.
VI. Qtùddemotuî
Motum velocem habet- fed velociorenl
lepus. Reda vero ire via non am at, fedfle-
xuolo utitur curfu. Pedibus pofterioribus
terram pulfat , atque fonum ingratum ex
citât. -
УН Дилнам propria affectto t
Vocemacutam habet actenuem. Mur
murât etiam quandoque, cum panem o-
blatum retrahimus,aut cum mafculusfcc-
raçllam infequeiis iUuditur.
Axio-
\
, y Axiomata
1Ф Cñniculus animalfimiferum eß.
Nee manfuetum , nee ferum , fed media:
quodammodo natura: eft. Mane & vefpe-
ri egreditur ex antrereliquo tempore ferè
later. Ht licet inhabitet ardes, non taœen
manfuefcitadeôjUt tangi & portari poffit
absque offensa.
II. Cuniculus animalfœcun-
dumefl.
Paritantequamabfoïvatprimum astatis
annum. Eùparit temos ас quaternos. Su-
përfaetat etiamnon fecus ac lepus. Hinc
fingulis iacpé menfibus catulos alit. Qua:
feccunditas adeô replet a:des,ut maxima iis
inférant damna, i : . -.: í ¿ <. "
III. Lepus- Ç$ cuniculusjftecie
différant.
Hcbent enim diverfas aétiones-, diverv
fàsque opérationes. Non corpore tantum
minor lepore eft cuniculus, fed & robufti-
or atqaeaudacior eft, Cuniculos etíam a-
gere,nunquamvifus eft lepus: quod tanta
promptitudine praftat cuniculus, ut inde'
nomen ttilerit. Curfu quoque cuniculus
lepore tardior eft, non tantum pedibus,
quantum animo > valen s.
* CAPUT
»74»
САРШ XXIV,

Mêle feu Тахо -**;


Melis eft bru tu tu quadrupes, fomnicu-
Jofupb, pbefu m, avernas amans &
1 cerh fugiens. ".. .u,\ с г t.

/. Ghwdnammelis nutrimen-
• tun- ßt ^
lu Vefcitur melle, radictbus,frugibus, u-
«is.pomis. piris, cïterisque fruébbu«; ' A-
mat maxime loca arboribus repleta, cum
gratum fiippeditent pabulum. Pomorum
enim ac pirorum efa pingvefcit maxime.
H, ¿>it&n am magnïtudo melisl
». Fermé ad vulpis aut mediocris canis
tjjagnitudinem accedit. Caput habet cras-
1цт, brève ac hurnile",cutem duram , for.
çtida/n, fpiflam, villofam & rigidam Den-
' tes acutí Cunt unideamma! mordaxeß.Dor-
íum'latum habet ¿г crura brevia ас caudam
yjlîofam. Pkiguefcit valdè, undè prover-
bium: iridis inflar obefus, De homjne co,r-
pulento, pingvi, ac pigro»
... m. guià
»7* .
т.£)Hiddtgencratiene notanduñft
fer. Générât nünc ünum.riüntí gemellus»'
ée fafaci'tate nihil cöhftat, cum ïucem fil-*
giat, & maximam vitar fuse partem in terrai
cavernis ágat. Hinc pröverbiUmi Aíelüin*
ftar htcttn fug*h De eo qui degit in añ
ero, & raro egreditur. Germanicé; £r Jtegf
inné rote ein 5Dad)8- ;••«
IV Jguid defihfibus? '"•>
fe. Prarfentittempeftates. Nonquidé longé
ante i. fed cum iftarumin aere font primori*
dia* Alias tota pené hyeme dormiré dici-
tur. Somnotentüm itàque, animal eil St
fegné'. r:"
V, ¿>>uid de Appeütu & àffeiïibus \
îimidus taxus eíh indequetenebrasa*
mat. id verô cumprimis notatu dignutii ,
eil, quodcarentes state feubs nutriat. Pla
cent verba Nièrembergii : t>e erudimne &¡
exemple brutarum adomnemttos ¡nftitsienti* -
umfrugem t egimus non femet,pauca adjicerè ;
Uceat. Parentesfuosataie glandes nutriimt
Eleph*ntiiglires, leones y rupicapra, & */*'*
capr¿fytveflres,taxi,cic¿n¡*t
Vi. £>uid demotut
ä? ftgruni;: animal eft, frequentiùs dot-»
míeos à« «Juicfccns* quàm fe moyens. Ne**
.*» ■ $ i 4u»
губ.
3ue etiam longé âcubili ас caverna difce*
it,fedinviciniafe continet. Imprimis
nofíu с caverna egreditur, ubi omnia tuto
çêrnit. y*. -
VIL Quxn4m propria affeBioßt ?
Vocem acutum habet. Fertia animalia
plerumque gravem edunt vocem, ut leo -,
bos. Timidis vox acuta eft, ut lepoi ¡, cunt*
Си1о,ПК$* I'' •',;,. ;
5.'." >!¡<)AxivmatA¿,:t: :'■•.• ',-■• У .у.
к Litha crefiente augetur taxi а*
"i , depSidèfirerite minuitur.
"Hscea lunas humorum Dominas pote-
l^s eft. Auget&minuit humores, cum au
getur & minuitur ipfa. Jjetiùs crefeuntpi-
írnoftri, crefcentelunârefectijtardiùs de-
cféíteoté. Cerebrum animalium ad lunas
augmenta & décrémenta augetur & minu-
itmv Caro cancrorum & oftrearum fucci
pieria eft plena luna. Verres, ha?dos,& e-
qtios deícrefeenteluna caftrari conrenit,
non crefeente.
UMelidißidium naturale cum * ;
vulpeeß.
BeUa gerit aflîdua cum vulpe. Vulpes
vero cum robore taxum fuperare neque
277»
at, ad fraudes & .'dolos fe vertir, Urinafc
fíercorefoveam melispolluit. Pectoris hu-
jus impatiens meJis eft. Migrât igitur,ali-
asque fedes qusritat. Ingreditur tune vul-
pes, ac triumphans fpecura occupât.
; . - --; -,■• . • ..,„•
CAPUT XXV*
"j DeGIirç
.. . - Praceptum,
(¿lis 'eft brutum ' quadrupes , fomnft-
.. içntum , validum, roordax, vorax,
gallinisinfeílum, j
. \ Qutfiionci.
l.£>uodnam nutrimentumglirisfi¿l
R. Vefdtur fructibus arborum, fed maxit
mè appétit ova atque galirfes, Has inde- .
que conqnirit, inventasque trucidât. Óó-
cisâ una non devout ftatim prasdam quam
na&useft^cdinquirit ajtius. Quotquot
reperitjugulatacrecondit. Nulla demum
fuperftite, devorare incipit ac replere ven«
trem. Dominis propriis non facile ova
acgellinasfurripit, fed tum ubi neceffitas
urget. Catulos cum alit, maxima inferre
folet damna. l
U. ¿¡hianammagnifítdo?
■v'~ ' s j ».Ma-
■ , ', •'■»'Ï78*
-.Щк Màgnitudinem felis habet, membra
valida, colorem varium. Dentés funt exer-
ti Sc acuti, quibus ova capit. Foramina düo
invenimus in ovis aeutis dentibus faóta.
Caput etiam galünarum dentibus iffis per
forât, & fubjtô easdem necat.
///♦ Quœnamgeneration
5¿. Fœcundum animal eft,& partu uno
pluresedit. Parvo tempore adeô fe multi
plicar, ut pagos totos & tota oppida replç-
, "át-Capitur autem non difKciilter admo-
<ium, fi columba autpullus gallinaceus in-
feratur decipula:. -.':'.*• . .
IV. ¿$>md definßbus notwdupt ?
R. Odoratu prœcellit, qtiogallinas laten
tes inveftigat. Dormiré dickùr tota hVeme,
вес ullum tune capere cibum. Hinc verfus
eft; . " ?.'
tot* mihi dormitar hyems, &'pingttior illo
Tempartfum,quo mt »il nififomntu alit.
Sed & hîc â neceifario ad nimium pro-
greffi funt autores, Conípiciuntur enim
íybernoquoque temperein horreisíova
ífc gallinas quaerentes*
V< Quidde appetitu & affeBibiu i
». Semiferum animal eft, habitans par
tim in lylvis, partim inatdibus,& crudele
i> ' eft,
eft,ine*plebi!i avíditate (¡tiens iàng'umefo
gallinarum. Foveas facit profundas, quas
replet fpoliis, ac terra foiiis & ligmso-
perit»
VL Ghtiddemotul
Bt. Motum haber mediocrem & felis inflar
* arbores & parietes fcandit. Sapé íciuro-
rum more de muro in murum dete&oia
íeftum íaltat.Nec periculum gravioris lap-
fus eft, cum expanfo corpore, rem agat >fe-
lium moribus afl'umptis.
У11 ^илпатpropriaafftBiol
Vocem habet acutam. Cañante uno,
eoncurrunt reh'qui, Se clamóre amicum re-
fíantur confenfhm. Hinc proverbium cpn-
■ ettrnn ficutglíret. De its>qui-conjuncb's
viribus aliquid tracbnt.
Automata %
I. GliresnonmoriunturÇ$
revivißunt>
dires hiberno tempore inventos nub
lis iâibus , nullisque vulneribus moveri
dictvtit, Revivifcere aiitem redeunte vere
ac foie , non fecus ac (homines nonnulli
quondam obdormiverint, alii annos fexa-
ginta,alittreçentos ас pofteâ revixerinr.Et
fjdcm&veritatem hax fiiperant. Aprtva-
. S 4- ttona
*8o» -
tiene totalt , cjualis mors eft, ad habitum &vi-
tarn, non datur regreffm naturaliter- Alias
veroânegationeaftus fecundi ad negati-
onem aöus primi argumentari non licet.
Non neganda vita ipfa, ubi non patent vi
tales aftiones.
, II. Gliref nee iota byeme äormiuni,
neetota aftate vigilant. . \
Labor âflïduu s fran git vires: &quies ni
mia po1kHe:perditqae vigerem. Non efl
durabile quod alterna carettequie :
Occidet,adctrctfíc¡HÍí certamina femper
Nan intefmißis ettrfibtu ihit ецнщ, , \,
1 Firmafit illa licet,folvetur in <tc¡uore nevis,
Qna nunejua licjuidis, ficeA carebtt ae¡uüt
Afeqttoij, débilitât firiesimmenfa laborü,
uunte meum tempos eogit & ejfe fenem.
Otia corpus alttut, animus quofepafeitur
-.... л- jilts
Jmmodictu contra carpit utrumcj3 labor-

CAPUT XXVI.
De Erinaceo
Praceptum.
Erinaceuseft brutumquadrupes, pelle
aculeata veftitum, maligné aftu-
tum* ' . Quae-
Ж.
r>~ Qvitßipnes i
J« Quodndm nutrimentum
Erinaceißt?1 ■;■
». Poma, pira, uva;, & frpcfus'ajií. Hinc ar-
'bores afcendit, poma ac. pira decutit, in í-
ÍH^refe volutat , ut fpiniá narréint. Portad
iterfefe accingit & ad cavas arbores, in
quibus habitat * proper«. Pomum unum
fi decidít, max omnia abjicit.&adarbo*
■rem redit, novumque cibum reqnirit. i
H. ¿¡htAnam magnitude ?
Rr.Parvurn animal eft inftar porcelli Ger
manicé ©au^geí. Roftrümjí abet porcino
roftrofimile. Ipíum corpus aculéis valla-
tum eft, ut apprehend! nequeat, Hinc in-
fidias fibi fieri cum fentit* in fbrrmam pil*
<convolvitur,uttractari nequeat. Undelo-
tutio proverbialist Totus echinus afper.
Denomine intrâcîabli. Germanicé ci iff
«fc^te freunbíídjíS an í|m.
11/. Quœnamgeneratio ?
*. Erinacei hominum modo Ге comple-
xi coëunç« Çt cum, partum »qftat tempus,
fqeminam contrahertàÎyumdicunt, ne fpi-
nis laedatur. Duriorem autem poftmodum
& aíperiorem fœtum , majores inferre
cruciatus. Hinc proverbiuñí i EehïmtJpar-
S s tftn
fg*. ..• >,
tumdifertl De ¡is qui in perriiciem fuarn
neôuntmoras. Sed profeétô res ea moram
nonpatitur.Etiecuncuna tegirur echinus,
ut uterum laederenequeat. Etiam inclufis
utero imolliores habet fpinas undq nihjl
metuendum mali« ^
(IV. £htid definßnotandum?
fi. Prsfcire tempeftates dicitur, adeô ut
pluvia imminente petat cubile. Nieretrf-
bergius ait: Quant fugacitatem demirabi-
tnur brutorum ,fi prafagia damns Erin асei
mutationem Ae¡utlonis in Auftrum conten
antesfe in cubile pr*ragiunt%
V. ¿hàdde appétitя &\ефеШВщ
». Maligné aftutus eft , & una faltada in
omnibus periculistriumphat. Timiduma-
lias animal, fed fpinofum eft. Spinis igitur
contra quctmi* hofteqv fedefendk, Spi-
nis etiam alimenta acquirit & reportât,
Echinus vindemU f^/wf>inquitNieremr
htrgvi%vites,fubit , pedibttsti botrorum aci-
vosinterramdecutity quos ibidem volutatut
mditfa (pints, confixes excipit. • .
Flguiddemotu? , ,»
». Motum habet mediocrem. Arbores
aícendit»&piraac poma decutit. Homi-
nem accedentem cum cernit » fugit» Oe fu
ga
ga cum defperat, in globnm fe volvit ne
apprehendatur. Interdum urinam emittit
ex metu. Sicut timor plerumc^ animaUaad
excrementarum ennflionem ftimulat.
VII. -Ghi&nampropria affeElio?
■gi. Vocem acuram tribuunt Erinaceo &
propriameam f'aciuntanimalium timido-
rum. Quanquá canistimidusno»fk,licet
acutam vocem babeat. Plerumque lgitur
contingit non perpetuo.
Jlxiomata,
Jt Erinaceus intraBab'tlù eß.
Propter acúleos enim traftari & àppre-
hendi nequit. D. Frantzius ait : notijfmunu
hoe eft animalfpinis acutisfimk objitum , unde
impune nenpeteft apprebendi, 0" reite eft ima
ge intraÛibtlù rttfticiy velfophiß* fpinofi, cum
quo nemo pottfl cvnverfari fine lite.
U, Eacilius efi Ermaceum capere ,
quam teuere.
Simplex eft Erinaceus, unde faciiis cap-
tu. Aculéis autem cum praditus fit »vindi
que impune teneri nequit, Hinc i£lianus
feribit: uc&sç }S ejtfvov Aa£s«i'piïp pàètQv , <ru-
vé%HV es ^«AítoV ; хтш цсц та fón[(¿cnéL
Quemadmodumechinum,íícetiam num-
pios capere, facile eft, tenere vero difficile,
Geç
а$4" ' i. - '
' Germanicé wie einige! njeßlju befummelt/
«bec núfct roo&ljufcaítm t|í/«ífo>md¡>fc«6
©fifi.,,;; :, .•'..;*

caput xxvu.
De Sciuro • .. '
Sciurus eft brutum quadrupes , pru-
dens, folers, velox & fomniculó-
funu.
i Qutfliones i-. «
\t£htodnamfiiurinutrimen*
tum ßt ?
». Nutrítur glandibus , nucifeus , pomis,
piris & alus fructibus ас frugibus. Impri •
mis dele&atur fuavioribus cibis Saccharp
&amygdalisjdulcibus. Ac cum cicurari fa
cile queat,hominem fpontè acceditjâpjef
dibus ad caput afcendit, in facculo nuces,
amygdalas',panem&alia quaerit. In fylvis
degens, cibutn senate congerit, quo pec.
hyemem victitet.
11. £Ы&пат magnitudo \
R* Animal parvumefl, fed egregia: for»
mar. Caput fubti!e& breve habet, dente$
acutos,quibusacerrimè mandet. Auricu-
.T.;. • Is funr
к íunt rotunda?, cauda villofa & longa ad
reliqui corporis magnitudinem. Нжспоп
ornamento tantum illi eft ,_íed & varios
habet ufus: Cum movetur , eâ fe guber-
nat. Cumpulícíbusacmuícis vexatur,ea
fe défendit. Cum calore a?ítivo uritur,ea
fuper dorfum repofttâ , calorem frangir.
Cùmtraniîtaquam,eâpro velo utitur.Pi-
Ji plerumquefuntruffi, interdum nigri, ra
ro albi. Pedibus anrerioribus cibum capit »
oriq; admovet: pofterioribus vero infídet,
///. бЫ&патgeneration
В. Genitale maris ofleum eft.Edunt par-
tu uno plures & coëunt tempore verno.
Nierembergius ait: coëunt ö" parinnt quo-
vis tempore lepores tf'cuniculi. Quadrupe-
dum prägnantes Venerem arcent prater е-
quant &fuem, Arifioteles de mutiere & equa
jolis animalium id affirmât. Veré coëunt la-
certi>elephanti, equt, glires,fciurus , canis.
Menfefeptembris Cameli : Нуémis initio urfi,
apri. Lupi totо anno non coëunt dies amplias
duodecim-.fues agreflesfemel cjuotannis coëunt,
domefiici /api,
V. ghaddefinßbiisnotandtim'l
R. Prifentit tempeflates,3C nidum qua
fpiriturus cil ventus obturât, aliaqtie in
parte
4§tf.
parte гогафеп format. SQmno maximeiir».
duigrt, 8f non hyberno,tantum , Ted «ftivo
quo.queíemporetotos dormit dies. ,Me-
moriam egregiam habet, foveasquc.q,ui-
bus nnce#ii}jecit, poft menfes aliquot fine
error? FSpetit. ■ , '..) .;■:. ¿ ..¡ЬлэЬЬ •?;
V„ Qitíéde appetitutf affeSUbus ?
Br. App-'ritum moderatum habet. Non
aíí'nmit pluïcibi, quäw^quifit naturia-'
tur, licet verberibus ádigarnr : nihít'cb'rrTé-'"1
dit ampliús. Sud qure orVeruntur accipuPáC'
recondit. Optimum agit patremfamilias »
quemmediocrisvictus&accurata reliqui-'
arum cuflodia deeet maxime. Tim^dum a-
lias animal eÜ, & horret canes , magnoque
c'amorefugit infectantes, . vx-wtii ;.■■.
FL £hád ¿kmotut . *
к. Plurimum motu valet. Et de ramoírt
rnmum, de arbore in arbofem falticat Fîu-
viurn trajiciens afl'ere vel cortice pro nävj
utitur.S cauda pro velo. Ridiculis etiäm
gertibiis homines deleñat mirificè. Saspè
lafciva&hiftrionica.faltatione, rifum fpe-
öantibus offert. Non rarô íbpinusalludití
herí manus prehendit, eás leniter dentibue
di-tinet, möx dimirtit, iterUm arripit, pro- .
jicír, recipit. Cumque denegatiir rrianus/
miinimrefubmiiïbeàm íriíequitur.TüdiiiiV-
qú¿ ' continuare geftit, VJI. Qu**
! m-
• Vil. ¿gtwiam propria äffe* y
Bioßtl
Br. Vox acuta efl. 'Cánerncumcernít,fÜ'
ga fíbi confulit , & voce ¡acuta', pedumque
fírepitu.téftitUraoeAum.lvíurmuratquan-
dôque, cum oblata; nuces retrahuntur,aut
negantur nutrimenta.
AbiotnutA
/, Sciurus amai mundiüem.
Animal jucundum eft, formamqueamat
&puritarem. Lambit fe perpetuó > cornac,
íe,& quàm maxime poteft exornac. Singu
lis annis depilat-ir, fermeque calvefcit. Sed
moxpulcbrioribus pilisde novo veftitor,
ac prifiinum corporis deeus recuperar,
Hioclaetaturadmodum, nihilqueagit ma
gi's, quam ut pilorum arquabilitati corpo-
risquepur'jtati ftudeat.
//. Sc'mrus non dormit totabyernez
Deglirequodajunt etiam Sciuro tribu«,
tint. Quanquam fciurum non Temper dor-
mire , fed hyeme quoque cibum capere ÍU-
tuat Bodinus. Nobis nee glires, nee fci«,
tiri tota dormiunt hyeme. Nee enîm ratio
idfuadet, nee confirmât experientia Bo
dinus ait, HPlerajj animantia tota hyeme deli*
tefcunt, ut murium ас mufieUrum gêner* »
tri/iасei i
*88-
trinacei, talpa,urß, taxi ,/èrpetttes , hirttndi-
ties,glires, qu¡e fine cibo at, potи byernes fere
tranfigttnt. Quadam tarnen fibi annonant->
parant^ cujus ope hjeme m latubilis vcfcuntur>
fcilicet cuculí , apes , formica , vesp"<e ,fiiuri.
dires tarnen ex omnibut cibo vacui ac fopore
fepulti hjeme repertuntur.

CAPUT XXVIII,
De Muftela
Praceptum
Muftela eftbrutum quadi upes , folers,
; timidum, callid um, maligne aft u-
tum.
Qutftiones.
I. ¿¡htodnam mußuU nutrimen-
nientumßtl
Bt. Venatur mures, eosdemque dévorât«
PI ures capere dicitur, quam felis , eosdem-
que majores ac minores. Nee talpis par-
cit, fed aggreditur eas & oeeidit. Aviculis
infiiperinfidiatur,quas captât ac comedir.
Ovaquoque forbet,& pullos gallináceos
a'uffert. ..'.•■'
П. QjiAHAm magnitudo i ..,,-;
&♦ Animal parvum eft, fed formol um.
Caput
Caput breve habet & dentés acuros, Aqres
îunt rotunda:, cauda pilofa & longa.In dor-
Го & latéribus plerumque funt rutils, ia
Ventre candid*, belles iñ veftimehtorum
ufum veniunt» , <■ ■ • \ • v
{ILQuAnam generation
&eñttaie maris ofleiim eft. Edunt partu
nno plùres & coëùrit tempore verno, Aure
corttipere,& ore parère dicuntur. Nie*
rembefgius feribit: Mufielam oré parère
fabulantHr,Fabulantur certi Neq; émm veri'
triculusgeflationi aptш,пес a/iris conception!,
ir, £)umàm finfàtio.
к. bomüm-ruiutram fentit & pauîo âhté
'migrât. t)ormit plüriitiünv, hyberno ma
xime tempore. Imo totâ hyeme dormiri
dicitur> ¡more gliriutib "
• V. Quinani afeBm">
Bf. Ànlàtîcetum.quèm mâture quiderrt
emittitj fed rllrfum in periculis intra fe re-
tipiti ÀdvbiTatur Fuibüs, cörnicibu$& fei>
pentibüS. Èxiftïmant a natura datum tfj'i
animale и1ит hoc» ut punnet cum Bafîlifcà.
Alias timidum ahirttal eft, & ad quemvis ir*
borüm ftrepitum exbörrefcit.
V¡. QuaÍís motifs}
W VelüX ¿ft múflela, & prardâm quam
T Fecit,
Î90.
feat , cithlîmè aufett. Corpus admodu m
ßexile habet, & ad furta clandeftina aptifli-
mum M utat loca fubinde, ut cubile repeti
ré difficile fit. Vifa dicitur múflela сопйпил-
tisfïlttbiufluvium tranfiij[e>ßne fubmerfionit
feríenlo.
Vil. £)u&nam affeUio ?
». Vox acuta eft. A fono nomen feciflc
▼identur Germani. SBiefrf / wtefelcften.
Nierembergins ait: Timidis vox plerumq,
Acuta, ut lepori, muriumgeneri , mufle!и, сж-
nibut.
Axiomata. '
i. /. Mußela novit rutamk
Difcernunt bruta inter bona & mala»
inter noxia& falutaria. Canes inter ami
tos & in imicos. Leo inter magnánimos &
humiles. Murtela inter rutam & allium.
Priusquam ineat murtela pugnam, cum
íerpente,rntam edit, cujus odorfêrpenti
inimirus eft. Ad hominum fermé accedit
judicium , qui pcflis tempore rutâ utuntur,
Prodfftenim cum butyro , cumjufculis, cum.,
alrü cibis fumpta. Etiam vinum per rutam
decolatum ac potum, contra venena por-
rigiturutilitef.
IL Mußela maligne afiutaefl.
Nierem-
bîierembergius fcribit: maligné aftutÉ
fitnt, ejua fitnt anguflis oculis vel pupillis, Ht
múflela-, кЬпеитощ Cati,fimi<t, vulpesJteÊà^
LutraycrocodÜKS , mures,lupi, lynces, cafter*
urfi, Erinacei , Hjana , chamaleon. Hxc o«
mnia funt etiam mordacia: Simplicia & ño»
lida ios, *lcc ^cervm i ovis, afinas yßitk

CAPVt XXIX ^
De Viverra
Praceptunt - .»■..,
Viverra е!Ши tum quadrupés, vofát¿
inardax, terrae cavernas amans.
:Q**fttó»ti К i\
.(♦ £¿uodnamruirueyr& nutrí' *
minium fit}
ik. Vefcitùr hord*è , tritíc¿, ауепо,&с&'
teris frumentis» D. Fràntzius ait : Aliona
mine dicitùrfuroficufurunbuUu , quiapluri-
mäfuratur & comportât infias /реетfinefi
ni, vil innúmeragrana pro куете, & illa qui- ;
dem omniapnrafine paleù lita ut fiepe dimi*
diits mbdiui in uno antro unitts viverra repe-
riatur, adeo ut teilefit diet"a viverra t qttafivi
omnia adfie ferrens eto^ftmffer;
//• ¿¡¿¿¿mam magnitude^
T a"" Ш?
292.» Caput паЬес,гёф
V Parvutti animal eft.
jÈfuutPi ventre ni folidum .pedes breves &
ciraflos. Cutis color fubrufuseft¿ cuî pili
përtinaciter.hserent, at cutis laceretùr"pirî-
iisfau'àtfi extrahatur pilus. ; • .; « '
'" II'. ,£l»&naïn gênerAtiób
щ. Geftant in utero quadraginta dies a¿
panunt partú uno plures. Nierembergi-
usait.' multifida tí pàrva ejuidem generis
multa pariunt: ut Varief,fêles,pvesjepores*
lupi, -viverra t tygfrs, leinet, lutra. Sufrà
cnnïU mftriftm faim: t* une gtnimcent**
&¿tntbtra4i4tr/tnt ¿rífateles tí Vlinim,
/P. Qwnàmfinjatio*
'*•' ÇÇft^ft blbèÈ debilem. Nec vifu ¡
necauditüiñeí! alio ïçrtfii Celebris eft. A-
vantia clâram (feilt viverrâm ; qua primai
tenetmtcfpeflîmianimàlîà.
- ,лц <& Л&ШФ àffectus ? .
». An*ÉtAèt*im*ui grana coUigit& proi
bè prníptót» <3*terum timidum animal
eft,&fugitlucém¿vitartíqe¡n crafio& ob-
ГсагЫосо degit* Odit cunicutos, quos ve*
natur jetearvenís {H-ópuIfaC*

». Tafaiorem habet mocum. Ñeque


.Чч s "Г faim
m*
Çajtu valet admodum¿ quanquam laccffita
impetum faceré in hoftemconâtur.
Vil gudnamafeSio?
Vox ei acuta. Cum interficitur voce cla
ra finit vitara,
Axiomata
i Viverra nimia efiinacquirendo
ac retinado.
Vprago avidiffima eft, nunquam expíe*
tur, nunquam fatiatur. Et que acquifivit
fibi fervat,ipfam quoque fccminam abe*
fu arcens. Avaros imitatur, qui fe jpfosjre-
rum íuarum Dominos ас heredes^ arb**
tranuuv .-■ . •■• - -y** à" :
\\A Viverra fcernina maredcloßm^
Mas. fcemjníe " negat cibum. H*c ciar»
aliud fíngit foramen» aditumqüetfbi ídd-í
bum parat. Quanto. tenácior îîlç, t<iíltó?
h*cvoracior acliberalior eft. / \
III. Viverra dqmi audaXifo* . я
Decuplo major cun(cuíus viverra eft,
Sxvit itviftiun hax, aggredítur ín antro, la
cérât &'necat. Extra çavernam aggredi
non iudet, Sicut gallus in fterquili-
niopoteftpluriffium,
' ■' Tf CAPUT
»94- •
CAPUT XXX
De Lacerta Y
• J.i\... ,i ... . Praceptum. .,: ■;■;
¡Lacerta eft animal quadrupes, folers»
velox, venenofum, homini amicum

/. J¡htodnam nutrimentuml
S . Ad omnívora animalia refertuf, Paftu
iierbarum vivit, nec carnes refpuit, Ver*
miculií,muribus&talpisveícitur« r
\L'Qu£nam magnitude i .-:
Br» ^ Corpus parvum eft, flavi & viridis co
loris, varus infignitum punáis« Capuce-
xiguum, cauda ejusdem longítudiniscum
corpore reliquo, Lingua bifida, & orea-
pertoinfpirat aërem. Pedes proportions
tninimij'cruraque breviffima funt<
11 h ^илпат generation
Br. Lacen«, humano more fe coraple-
ôuntur & coèunt. Coçunt autem veré , &
pariunt ova. In Anglia pullas generarla-
certas fcribunt.
W. gg&namßnßitio ?,"..!,
R» Tota pené byeme dormiré diçitur,
Vcre vero projilit & jeftate fe exercet: lu-!
dkquein, confpeftu hominum.

>
\
**5.

*. Serpentes hoftes habent, & rubetas,


& cochleas. Hominem amant valdè.ft vf-
fbeoproffliunt-,ludUnt, blandiuntur¿ Vr-
nenoautem cam confient, non merentur
ámoremmutuum.
VI ДиаШ motus?
jç, ' 'Velox animal eft, & cum infeftatur »
fugâ fibî confutó mature. Corpus Habet
flexile, & varus gefticutationibus fuum er-
ga homines teftatur affectum. Çaudam a?
gitat crebró,& motu illó hominiolanditur..
Vil* £>mnamaffz£tio£ :*
В», Sibilum edit ,neG major- ei damos.
Qnamvis diffecatur in partes, non datejur
latum.. Difl'èctaeautem partes vivunt&de-
nuö eoëunt v
Axiomata.
k Lacert&fimilü efi Salamandra.
Animal venenatum eft1, nigr» & flavi co
loris. Caudam habet prolixamfc flexuo*
fam,cutim afperam , pedes acutes. .St&\*
lulas in dorfo* habet, feu. lucida qusdätn
punda. Igneac dicitur namr«, adeôut
vivere atque fuperefle queat in -flamma,.
S.ed penetrar natura ignis , viventium cey^
pora cjjfïïpat ас defthw. Placet íenrenm'
'*"•' T4 Galéni
. Galeni ас Diofcoridis: Salamandranon diu
vtvit in igntifed л. majori ßamma uritur ас
çenfemitur, \ ,•',;. • г- " I",».,' /:',¿
И, Lacerta fimilis eß cbamAÏeoth
Habitarin Africa & India, & figuramla*.
. certs habet, mbítque cavernas. Non alio,
quam aè'rls. elemento vivit juxra Plinium,
Alii chamaeleqntçm.ro.re & mufcïs. alj fcri-
bunt, Propriurn. éjüs.eft, ex metu varjos
afliimerc colores, Semper eurri reddere
«Hqtut/quemproxjrne attirigit prêter, ru-,
brum & candidiim. Hjnc yaríurri homi-.
nem críamiieonte mutabilíorem dicimus,.
Sed quemadmqdurn alias«, affeftus mutant
colores; fíc idem chamaeleonri contingit
maxime ob corporis fubtilitatem.
ШФ Lacertaßmilk eßßellio*
In Italia &Thracia nafcitur ftelliq. Ha-
betintergo gimas lucentes. inflar flella-
rum. Vefçitur arañéis &rore, fed libenti-
us melle. Qdk» habet fcorpionem, cujus.
Üprre nequit confpeétuni, Cutim exuit,"qua:
reftituitur,perindè.aein ferpentibus,
IV. Lacerta ßmilis eß crocoefrlus,
Nafcitur in iEgyptq & India, açeftovb
parus» Habet pedes quatuor» dentés va
lidos & exfedos, linguam immobilem , to-
tamquç
*9A
lam.que .adhasrçntem. Djuriflímamr C4t m,
in dorio habet, ir^ventre molliíKmam.Dics
in terra, nQ¿Hsvin.!aqua degit : hyeme %totâ
4otrnire dicituç. Indicusimmanior &cru«
deli.or eft: Integrum hominem cum.vefti-
bus devorare eum fcribunt, 8c hoc aôo>.
profundere lachrymas. Nullum, animal
ê tarn parvo initiojn tantam vaftitatem ex-
cre fctt. Parit enim ova, paujo. majora an-
ferinis,& exçirefçit in longitudirtem.fepten-
decimaütetjamviginti ulnarum. Prover-
bium t(k:Cr#ßodtU lachryma:De iis qui/imu-.
lant graviter fe afRci incqimnodis. atçeriust
quaupfi attulerunt.

u D¿ Ran^
' -Г7"' Тглсерщт
ll^na ей Ьс«тгд qoadrupes, coaxans»
1п|исид4итг& invalidum«
• > "> QttdifHones .9
Ь ¿QúpdnAm rana nutrimeçtumi
щк îaerb4s,&floj?çs çornedit. Etiam car
ries & mortijas tulpas dévorât. Necaba»
vena* hçrdea,, pQn\is<piris1& C2teri§ ab-.
IL Дилплт magnïtudo ?
St. Parvum animal eft, fed^fcemina major
mare. Oculi funt pellucidi.peâus latum*
Pedes quatuor habet &pofteriores priori-
bus Ion giores funt« Caret veûca, nullam-
que reddit ¡urinam. Irritât* eiaculantur
tiumorem noxiura, quod cum agunt,me-
jere dicuntur vulgo. Sede clunibus noaê
veficaiftum humorera expellunt.
Iu. ¿¡Ы&плтgeneratità
R, Congrediuntur ran* & feminamb
fcent. Semen hoc Germanis dicitur^rofefo«
gc^ccfe/Scofdjragen. Mutatur autem iao-
Ta.êquibus ránula: parvs fiunt, rotunda»,
nigra:, oculis*antum& capite iníignes. D.
Frantzius ait : QuAnda^ Jemen vel v$a ra-
Viirum ab incautü d imprudtntibus ana cum
potи intbibuntnryunde fiepè in multis homini-
btit,KAp<tfiterHntraH£,& hoc modo Cerninafe»
evavermmmeum cibo ingeri pojfii qttibmvia
judicandum rclincjuimuf.
IV* Дилпат ßnßtiot
К. Tempeftates prsièntiunt Stprasdicunt.
Vefperi coaxantes ferenitatem díeii fé-
quentis indicant. Frígida aqua dele&an- ,
tur maxime, & pluvia cadente, accurrunt
pcyùs , ex ipfis quoqne terra: cavernis. To
ta pe-
»99.
ta pene hyeme dormiré diciintur, moreta»
cercar um.
V. Ruinant <фе&ш1
ь. Tiroidum animal çfï, fugitquehomi*
ncm. Non egreditur facile è lacubqs & pi-
feints przfentibus hominibus. Quin cum
ímpetu feie précipitant in undas ex met«
ad hominum confpecrum.Proverbium eft:
Ж.ana in paludem refilit ex áurea etiamfeila:
S>er grofd) Ijúpffí roííber in ben <pfuel/un&
{Щ er «uff einem gúlbnen ©tue!.
F/. CWfef /wo***? '
li« Saliuntpotiùs,quâm currunt. Velox
f*pè eft, & varia r ana,ut vix afl'eq uamur fu-
gientem. Quzdam arborem afeendunb
ibique reptant potius, quam faltant. Sunt
virides & dicuntiir ©ra^fr6f(t)kiu / iaub«
frófe&lefo. ..,i„ ¿
F/Д £)u&nam affeBuft -~
щ:'' Rana: coáxant. Propria h«c eorum
Vox eftjtquâ omnibus moleftaf funt. Ulula«
re etiam. dicunfur mares, cum ad generati-
onem fremitus' vocant. Ranas in Cyrenâ
plane mutas efle Icribit Ariftoteles. Simo
contra ex accidente ià fieri- ftatuit. Quod
TKutitfint ea ,inquit , in спиfa eft ae/uarum
nqt$Tf,tfaimiamnmmiditatemMnde fi quis
trans*
1jtansfer*thtç^fmAlylogHax ßAtim.feccz£t>^
tí adproprj/ую-.t[4tM!0»_ reducerit , quafi (¿-_
beratum Circe vinculis, ... , - "

I. Rana пес e¡x limosneeex luto, пес


. ex aqua, necexputzeàinefit.
Non ex quolibet fît quodlibet, fed éx
terto certum.Animatumab.animatovege-
fans â vegetante, fentiens^fentiente, rati
onale i ratipnali eft- Simile ¡fimilegign.it,
diflîmile oritur â^iflîmiiii.
II. Ran&fitpilis eß rubeta,
'■' ín hortis & agris inter frútices, reperituf
rubeta. Geçmanicè eint JCr«k«. Fœdum
animal eft, dorfum habet gibbpfum, emi«
nentibusutnnque ad latera ofîîçulis- Ma
gna ex parte circa no&em progreditur.
ÇongreiTqm etiam. noétur>no agit tempos
re. Generatur c^ovis-Germanice $tittn<
gefcecfe. Mifcentur etiam cum ranis, & cum
venenata fint, ftçtus noxius ас vçnenatus,
çritur. Non yefeitur fertf % fed hçrbis*
y lumbricis# aliis. Yirus, emittit è с1£Ц
oibfts ,, fc verberante^ interfi-
i. ,r «reconaturv ,,..
tAPut xxxïî, ■;-,*

'Г, De Talpa .', ;!'.'£


./ • ■_ Trkceptum ■ • :. :;' ;
Tàl pà effc bruiiûm quadrupes , fub terra
vivens cumuliirnque excitans > ocu-
lorumufu fertile. capturrw ь
ÖHaflionet
h^uodnamnutrimen* Cf)
tumßtl
îfe. Vefcitùr vermibus i 'qüos longé fö
iftOvèntes áüdit, Pericula Vérô immineo*
tia fetitientes vermiculi afceridünt atque
adfuperficiem terra; ftigiunt. Ëtiam radi-
fces herbarum àc ârborum dévorant, dam-
íiumqueincrédibÜehottis inferunt. Nec
frumentis parcunt* fi ad horrëà patear via.
Jl. £>ùànàM magniiüdo ?
r. Animal pâfvum eft* Ted cfä&im & foîiV
daftim partium, Róftrum habet inftarppr-
celli, quo terràm iodic, exritáns 'pâflîm cu-
mulos. Caput depreíTum eft, crura brevis-
rîma, pedes dîgitati. Oculi imperfecHfunt
& membrana redi. . ■' ¿ ^
lit. (ХилПатgeneration
9i Animal yivipariim eft. Sexura habet
JÖ2.
&cohgredîtuf flib terra. Falfum eft quöd
dicunt: talparh ê terra plaviis madidâ St
putrefacta generafi. Necanimam dat ter-
tânec cornus. ; ••
¡У. ¿gtiMam finfaliô? г
R. Aurions carere dicunt talpam, &au-
<ditum habere präeftantiffimum* Explican«
da h*c fuot,ne iinum evertat alterum»
Non eft tanta auditûs pnèftantiaintalpa*
ob Jaurès quafî refeéras. Audit liquidiùi
fub terra > non râtione organt , fed medii.
Habitat m terra exéavatâ , ubi colligitur
forms » colleftusq; ad internas transmitti-
tur aures. ' . . л
V. ghààde afeBibus ?
»i ^ïmidum animal eft. Fugit lucem,a-
inat tenebras. Semper in öbfcuro degit
loco> & cum egredirur , quod potiffimurft'
menfe junio fiti facile capitun
VI. Quïddemotul ,.
Jg, Tn terra cum habitat parum moretur*
Quieti magis, quâm motui indulget. E«
gfefla ex ântro, tardior eft, nifi ex metu fu
ga tibi confulat.
VIU Q.u&nam àffeSïio ?
Ht. Vocém edit acutarn, praefertim curri
Vçrberator» Prorerbium tfcTalpaloijHaxï
Di
3e?»
£>eeoqui impepdio garrulus, fed nnllîut
judicii eft. '. ,
Axiomata.
'..-. LTalpàctcanoiïefi. ',;.
Cucicr Ырл» proverbial« eft Iocutio,
Sed videttalpa, licet obfcuriùs, & m agis in
tenebris quam luce clara. Habet oculos,
íedtectos. Cute enim detra&a orbiculu*
quidaminlocooculorumapparet. Quem
fruftrâfeciifenaturam,abfurdum eft,
//♦ TalpamurißmiUs nonefi.
Scaligerum audiamus caftigantem Car»
da num : Talpamformk fif magnitudine mm*
rißmilem cùmfcribas , diligentUm tftam defi-
deravi. Longe magü diverfipedes quam еля-
da.funt. Urfinis mim ßmiliorts, Totum cor»
fut lettius, depreßus,crura irtvilfima. Сари£
deprejfuw.ut hnfonineproprius fit-, уиаттн*
riño* Oí cjHoifcab ore mnrü valdè alienttmí

CAPUT XXXllL
'*"■.''' De Mure
-г, ■ •'*
■i» * m
Pr<tcept»m,
Mus cft animal quadrupes, tirttidün1¡
velox& caÜidum.
\ Quodnam nutrimentüm% x
^Sr, Animal ferme omnivorurn eft. Café»
•tos multos cum invenitj optimum éligit, cas-
ten's fpretís. Pôma acpír'a'eriam dévorât i
habito fubinclc deledu. Quandoqne fege-
tes populatur¡. Àgris, hortis,hoH*eisqüe
incredibilè ínferuht damnum mures« À-
iquam eos bibcre negat Àrîftôtèïes. Sed \V
idimus fiepe & cibum & potum mures cum
«vibus cepifle. Quin ïpu'tà hominum lin*
gunt inopia aquí* ■:*'■■: -
II. jjhi&nañi magnitudo ?
к. Corporis quantitas exigua , varia r¿»
men eft. Multa enim murium genera funt,
quorum йУщтта/огех , epos Ratios voca-
musralii minores hint. Caput habent Ion-
giufculümi caudam pröceratrh color em ci-
nereum, nigrum , fufeum » rüftüm. Prior*
bus pedibus pro manu utuntur, cum grâna
tritici ас hôfdei aUt uvas dévorant» Alii
</o»»i/?/«'voeârituf »alii 'Agfeßei. Addunt
л/jMaticos, fed natáiit tantüm pcraqùâm &
in terra habitant»
///. ¿¡Ымат gênerAtio ?
». Pariuntvivum animal, & duodecim
ac plores uno edunt¡jpartü« Ë putredine
• . sue
âutquisqUiiiis nonfiunt. Cum animatum.
ab inanimato, vivum â non vívente produ-
£i neqtieat. Salis guftu prägnantes fieri pu«
tantür. Quod lenfu ifto admittendumaquo
fernen fit с alidius,
IV jQuÄnamfinfatio}
Bt. Prajcellitodoratu» Hinc odoribüsal-
licitur facile» & mulcipulis capitur.
V* Jghaftam affïtâus ?
Rr . Timidi funt mures : fed & ipfi â multis
timendi. Elepbanti horrent mures , & non
pauci inter homines ipfos. Musctiammu*
rifavet. Lapfos in aquas cxtrahunt» tenen-
tes mordicus caudas.
VI (¡htalù motus?
St. Motum habent velocem. Noftu di*
fcurrunt, interdiu fcrè dormmnt.
VU. Дилпат afeBioi
< Vox exilis eft. Sibilum, edunt potiùs,"1
quam clamorem. . -.>.*. *;::'. i .
Axiomata
MurißmiUs efi \cbneumon,
Ichneumon ipedem mûris mâjbris ha
bet. Dicitur alias mus Indiens. Nafcitur
in ÍEgypto, caput habet oblongum , aure*
rotundas, caudara longám. Vdfcitur fer-
*~ч:} V penti-
У
pentibus, avibus,& aliis. Infeftus croco
dilo eft, cui infídias ftruit, mortemque in-
fert. Sic parva maxima , fie imbecilliora
fortia fuperant» A parvis etiam caveri o-
portet, cùm magnas fjcpè gérant iras,&
jucundam habeant vindictam.
J,:LIBER QLIARTUS^
DE AVIBUS
CAPUT f
«Oft*. JDe
• Avibus in {genere
»ttbU'-jl «3iibi. .«;• \ . .иг; . TT? • ,■ !.^./£;i
РгасгрЫг ■<< t'jio'iiiiîî
I, Avis eltb.rutut$ volans, fangvine-
«-; «mrWftratvim & pennaturn.^ , ^
II. Eft aquila , accipicer , vultur, ftru-
thioeamelus,grus,Ciconia,cygnus,
. pavçyanfer, phafianus, anas, gallus ,
noctua,corvus, Pfittacus, columba

\.Quœnam aviumcaußtßntfa
#.'<' ■'■Czbtík.t§e'iem prtmajDeas eft, • tbixit'
Deus, producant aqua; reptile anima: vi -
ventis i ScbiQ/i attle volet fuper terram,itL
•bfistj y' fuper-
3°У
íuperficie expanfîonis cœli. Caufa efficient
fecunda, natura eft; partim ftellae, partim
fpecies fe multiplicantes. Hae proxim*
caufa:; ill« remota: funt. Finis primus & ul-
timus, Dei gloria eft. Finis intermedinsho
mo. Homini enim dant alimenta, tegu-
menta, oblçôamenta. Proprium verô in-
fuper habet finém avis qua-libet, fed igno
rant iftum mortales. Materia creattonü,
aqua Fuit.-generationU fernen eft , conßttuti-
onis partes corporis. Forma in genere ani-
mzfenßttva eft.- in ípecie alia àtque alia. A-
lia aquilsE , alia accipitris¿ alia anferis.
Il# JQumam avium convenienÛA
&quA differentia/mil
Br. Ànimâfenfitivâ & corpore orgánico
onines confiant. Moribüs etiam conveni«
untvaïdè. Sed differunt formis fpecificis,
índole & aiüs affeérionibus. Qusdam ra-
paces tunt, tit aquila? i accipitres, vultures i
quáedam mites: ut cölumbjfcgallinaNanates,
Qtixdam focietatem amant , Ut anières , gal
lina, añares. Quadam filivagaßnti uta-
quila:, vultures> accípitfcs. Qua:dam carní
vorafunt, ut aquiIa-,vultures,falcOnesiquA-
dam granívora, ut gallina?, columba;, paíTe-
res; quídam vcrmtvor* ,ut philomeÍa,hi<
V i rimd<j
JOS.
rundo, upupa, quídam emmvor*,vt pier ,
cornices, corvi. Qaxdam pirpetu* (ont, or
- columba, pafleres, pic»: quar dam <#«*,'
út cíconix, hirundines, alaudz ; quzdam
hfitmt. ut bombyrilla.
III. ¿¡htanampotißmumdearvibus
notandafuntï
». Quacdam vegetadvam,quatdam fen-
iîrivam, quxdam propria m infequnneur *■
nimam, Hincfpeftanca nutrido, augmen
tado, generado, fenfus ,spp etitus, motus
&pecu!iaris affeâio. Prolixiores efl'efî de-
ceret; temperamentum etiam notandum
foret- Nequcpraetermirtenda setas, quam
cum homine.& aliis habent commune. Sed
brevitati ftndendam, necâ propofito re-
cedendom.
,:/, Axiomatл
•Л Aves quinto creatiônis die
faBaßmt.
' Difquiíitum olim, utrumgallina,ano-
tum prius extiterit ? Novimus ex verbo
Dei, animalia ipfa integra perfeôaque a
Deo condiraefle. Séptimo crearionis die
non potendá.,fed acru corpora naturalia
цег-uot. Sic confummad funt cœh*,con«
ummauismundus eft. De avibusita facer
• codex
гор.
Codex habet: Creavit Dem cetos Magnos , fíf
отпет animamviventem герtantem, quam.,
froduxerunt aquttjaxta fpeciemfieam,atq9
omne volatile alatumfecundumfceciemfuam
&c. Etfuitve]perafuttjj\dies quintш.
//» AvesexaquucreaUßtnt.
Dixit Deus, ait Mofes , producant aquas
reptile animas viventis,& volatile volet fu-
per terram in fuperficie expanííonts ccelj.
Aquamigitur allocutus eft creators, h«c
ad verbum Domini dedit primo pifces,
deindè aves. Nierembergius ait: Frater-
calant aves cum pifcibtu. Communis vulve
humor efi. Ideo &pifies per aquam volant,
& aves per aé'rcm natant. Uli aves pelaçi,i-
ßa pifiesfublimes. Similituda tncepatfde
menti conjnnxit nativitatem.
litAves a'èrù incoUfunt.
Albertus ait: dicendum quod mottu a-
viumeß in aërù & qvies inTerra: tí i¡lud de
mentum dicitur ornari tilo genere animalis ,
quodeß'locus motus ejus & non qutetis.. Nie
rembergius fcribit: Adillud dementumfj/e*
Rant animalia. Ubi frequcntia ßsnt , quo
ffatiantur, quo vivunt,.in quodeletlantur.
Atquehinccolligitlaudatus Autor íncolas
aëris aves efle, cum ibi fréquentes fînt, ibi
fpatientur, ibi vivant eoque deleétantur.
Vi IKA-
ÍK Aves partum quam тахше
conveniunt.
„, Expofuit rem in Phyfica ChriftianaLam-
bertus Dariïus. Primum omnia, inquir,
volattha fitntJanguinea, haife & cor Ó" he-
par & pulmonem, & arteriat, & venas,reli-
quajjfanguinio- opificio & officmafitbfervicn-
tia membra habent. Sed & tefliculos : vefica
nutem carenf.feemejk vulvamjuxta feptum->
étdjuntïam habent. Bípeda, aut.émfitnt omnia.,
«¡мл proprie avium&' volatilium numero com-
prehenduntur. Genua habent xfed in adver-
fum atq\ nos inflexay Geniçulatio. enim corum
retrorjum fit , non antrorfitm, Alatafitnto-
mnia, roßrata,caudata ypluntis- veßita : qua-
dam etiam admajore decorem ertfias geßant,
V.. /i*ves ex. (yvhfiunt..
Ova alia [ubventanea , alia prolifica di-
euntur, Crçdiderunt; quondam, , vento
quídam ova concipi. Hinc fubveptanea,
aut ova venti appellata funt. Renitis di
rimas, ova fub ventanea in ventnm , proh-
ficainfœtummutari. Et illa femine fcemi-
пж tan tum; hace femine& maris & fceminat
confiant. Modus formationisab Uly fteAl-
drovando fíe deferibitur. Qua co.tvit galli
na, aut alia quavii ,volucrù, ovum concipit
fuperitu
fupertus ad feptnrh transverjum ; ubi primo
minutum tfcandidum cernitur, mox rubrum,
cruentum^deindeincrefcens luteum & fla-
vum efficitur totum; Jam ampltus auilumdi-
fctrnitur, ita ut intus pars luteafit , forts can
dida ambiat: ubiperfetlum eß, abfolvitur atfó
exitputamine dumparitur , molli, fed proti-
nus durefientesquib)ucunfe erumpitportioni-
hus, nifivitio vulva aefecertt,

:;;; 8?'.; CApvT ii.


"V De Aquila ^
Pracepjum.. \. Г'"''
Aquila eftavisJ,cIâiagge^s,generoÎà,bcl!»
. licqfa, Txfum^aeutiflîmum, vola«
r ramqucaltiíGñaiUtníhabcns.
; s.\7 v,t «"'•:• Qto*ßifinett ) ..::í.i
I. J¡¡*uodnamaquiUnutrimen~ **
tumßti '•> -M -.i
*. Vivit ex raptó. Intfcña admödum cil
brutis, cervis , tauris , cánibus , columbis ;
anferibus. Magno ímpetu adoritur éa , »
adunéis unguibus, roftroque acutö dilá-:
cerat. In uno aqüila: nido inventa? fünf
aliquando trecenta anafes, cèntum anf&es ,}
quadragint* leporesí & plurimi pifies. De?
V4 potü
3». -
pôtu lis eft,an aquila aquatn bibat, an non?
Sed cum animalia dilaniet, fanguine illo
contenta eftjnec aquam petit. Hincapud
Jobum cxut'.pulli ejus Umbunt fanguinemj.
lU ^mnamaquil&magmtudoj^
formatioßt ?
», Ultra magnitudinem anferis aut cy-
gni non excrefcit. Maxima tarnen appa-
ret ob alarum longiçudinem. Habet ro*
ilrum durum & aduncum, nngues recur-
vosjcarnem duram,ofla'folida ac firma.
Dentibus caret , cum ferratum intus ro-
flrum dentium fit loco. Oculi funt rubri,
concaviacprofundi.Crurahauditalonga,
& pes dexter finiftro major, Pennas rigid»
funt ac durs,! collum longum, cauda bre
áis. Halitus peflîmèolet,adeô ut inficiat
prxdam. Unde reliquias heßernas> пес ifft
aquiU, пес alia animalia refetunt,
111 Qu&nam generatioßt ?
» ♦ Aquilœ nomine cum mas > turn fcemi
na, venic Verèfexusdifcrimen habent,&
mari penis, fcemina: uterus datus. Majores,
pulchriores,& ferociores fcemina: funtjma.
res minores & mitiores. Salaciffima avis
cft,& fcemina ter decies comprefla,|pofi#
quam furrexeritjfi mas revocet } denuo ac-
cutrit.
m-
eurrît» De ovis ex Mufa» verfu récitât A-
riftoteles: л. ь »v . ..-^
Excluait binos edit terna ova , e ducat «я«.
Sed temos excludi, temos ali Sceducari,
inq»nidis inventos efleteftes Гипс Ornithin
legi. Incubant diebus tricenis pullumque
mature ad volandum excitant, alis fuis im-
ponuntj&necdum potentem fatis, ejici-
unt. Tota regione, quem parentes inco-
iunt,liberos exterminant, ut fingula aqui-
Iarum paria traâum teneant ingentem.
IVl ^штат fenjatio ?
Bs . Vifnm acutiffimum habet, & folem i-
pfum absque noxa intuetur. Nec acutiflï*
mè tantum,fed & longîilime cernit ob}eâ|-
De locis enim altiiïimis clariflîmè conípí-
cit omnia , aviculas in terra., pifciculos in
mariJnexpLorandaprQledevifufumitar'-
gumenti^rfl.. Quat immotam tenet acier*
centra plenum Soîis jubar,eam progenu-
ina agnofeit , reliquam qùafi dégénérera
abje'dat.. Niôare' dicitur â Scaligerpad-
yerfus Lunat fplendorem. Sed caftigatur
Scaliger â doftilîimo Aldrovando. Nec au*
diendm eft, inquit, Ole magnué aliàffubtilita-
tum indegatpr , ajferens aquilam adverfutLu-
илfulgorem, cum fletra eß , triare: name»
mnibw darum eßtayuilam inter «ves diur»
■' i V s not
пм■ cenferi,ac revera effet qua vero diurne
funt , noElu quiefcant neceffe eft : & quidenu»
maxime rapuce s, quaviñum labore ас corpo
ris motufibi quarunt fub foie ; ut è contrario
nofturne, nunquam velrari/Jimc interdiu vi~
dentur. Non eft ergo, exifttmandum , ut тел
fert opinio, in tàledifcrimen à natura vocari
aqutlam,ut vifum probet- contra luna fulgo-
rim, cum ilium in Phabeos radios lucidißimos
& acutiffimosfigat intrépide.
V.£)uidde appétitи & affefifi-
bmàqùttëP
'¿i'/ Appetitumiv cibií habet; infatiabilem.
Pulchrè fcribib Àldrovancfas : Ávida ad-
modum & pene inexplebiles.funt aquila,i-
deoj7 fiquandofámem( cujus alioqui patien
tas funt ) iolerariñt , tú?», diuturnun*jejuni-
um, multacibi ingeftione compenfant\ lindefi
quidex copioß venatufúpcreft'jamexfatiatis,
reliquis avtbtis, qua ipfaskujus rei caufa ajfe-
clarißlent , relmquunt ',at fi eis adplenanu
fituritatem quidpiam deßciat ,ad convivas
revertjuntur ,quihusfitamingluviem,. violate
hofyitii jure,expient. Nam juxta Ovidium i
Vivitur ex rapto, пес hofpes ab hojpite tutç.
Imoßforfan major fames eos premat.ne^à
fuigeneris valueri abftinent. Cjetewim natu
rale odium inter aquilam & alias aves efle
fcripti-
fcriptitant. Pènnisaquilinîs etiamcuma^
liarum aviutfi pennisdiffidium eiTe putant,
adeôjUt fi pennis anferam aut columba-
rura mifceantur, has cörrumpant & confu-
maht. Sed univerfale& commune odium
nonaflerendum. Alitenimpluresexqua-
dam fermé Hberalitate. Ferre eas optimp
poteft: iedfamat pr-efla Гасvit in ipfa's. Parti-
culare vero odium cum cygno & «rue non
negandurr),, Pennse aquilina; durioresvden-
fiores,& corruptioni minus.©bnoxia: font,
jffinc fuperftites rnanent caeteris cörreptis.
SicUt cannabis cum) lana context^ confu-
mere videtur lanam, Sed cum durior fit ,
fupereft eacorrepta ; ЬиШБп

». Yolamm habetLveloçiffimum & altis-


fimurri..^«í7<f,,inquit Aldrovandus , pen.
pas naïïtefunbvatde denfasy С corpus, ßid Hits
compares ,. admadum exivuum. Quare tam->
fublimes¡feruntur, up otterAi aves orn.nes ,.utáч
eos pottjjimum tqu¡z corporis mole , & penna
rum raritate, in ahumfeeferre non-pofjunt ?
fubfe décidant\ ScaUger ait : 1T'am fublimis
lolat aejuita , tarn indefefsâ pertinacia ,utßb
fe omnes alias defpiciat vulneres , tum robore »
pondere ^Ímpetu nulla eipare/fe poteft. Scri-
ptura quoque per aquila; pennas aut voia-
tum,fummam pernicitatcm indican
VIL Qua-
51& -

*&* Clangor propria aquilas vox eft. Nor»


canit, fed clangit , ftrepitumque omnibus
avibushorribilem edit. EtiamDracones»
aquilas volantis dangorem audientes » fu-
giunt & in fpehmcas fuas fe recipïuntv Dif
fère autcm clangor aquilas ab aliaruma-
viutn clangore. Longe enim.gravior,.Ion-
Sèterribilior eft., Pullos aquilarum mutos
ieunt, & nee clangere nee murmurare
pofle teftanmr» Caufa eft copiofus lïiu.
mor, qui linguam nimis humeöat, &ad
fonum efficiendum ip&raque motumia-
epmmfeddit. . д ^
Axiomaf*,
\ I. Rex avium aqutlaeß.
Imperium debetor generoßori. ас po»
tentiori : at generofiflïma ас potentiflîma
avis aquila eft. Sicaudaciffimus gaITus,,fic
formofiffimus pavo ; fie maximns ftruthio-
camelus. Aquila generofitate & potencia
principatum tenet. Magnitudine animi o-
mnes aves fuperat. Laceffita verô â cor
nice aliisque minoribus »innata quadam
animi nobilitate diflimulat , easque pra>
clarè conteranit. Si tamen infectori earn
'noo
im
non deiîftaht.coaôa; tandem nrfguibusa-
cutisdilacerat vilisfimumhoftem. Prover-
biumeft: Aquilantcornix provocar. Si ho
rn unció qui пес prodefle,nec obeflepo-
teft fuperiorem aggreditur. Etiam iftud ir*
ufu: Scarabtettt aqttiU obßetricatur, aut, Sca-
rabitus acjuilam qmtrit. Cum impotentior
mala moHtur majori, Feruntenim Scara-
ba»um perderé velle ova aquilar. Tanta ve-
rôavis hujus dignitas eu, ut in tnß^nia Ro~
тлпогит Imperatorttm rtlïttafir. Caput au-
tem divifum eft, cum multa ab eo ablata'
fuerint partes. Tanta pra*ftantia aquilas eft,
utEvangeliiteJohanni adfignatafit. Adi-
vinitate enim Salvaton's aufpicatur, & fi
fublimiusaltiusquelocutuseflebnemoho-
minum intellexiflet.
И. AquiU ejusdemgeneris nonßmt.
Aquila Gra;cè dicitur летос aut <фто*с.
Sexpotisfimùmfpecies defcribunt Arifto-
teles & Plinius. Prima eft Melanaños aut
MeUnatos <Sfocf abUt /colorem habet ni-
gricantcm, corpus non adeô magnum.ro-
ßrumveroaquilinum & admodum adun-
cum, Verfarur in rupibus. Secunda eft,
Fergus ftjeífjgífcf/roen^fer HbUv. Caudam
habet albicantem, magnitudinem medio-
creirbroitriim luteum & aduncum, man-
fiut
-1
.fit. . ni oppidis & campis, Nonnunquarñ
tarnen ca?teror um more, monres, fylvasq;
petit: Tertia cuAforpfawsÇènbten abícr/ma-
gnitudine & viribus Pygargum proximè fe«
quitur,& faltus) convalles aclâcus inco-
lit. Quarta eft FerCnopterut. @t\)it abíec
yulturina aquïla, fubáquila magna qui-
dem, fed ob alas parvas, & ob ignaviam ас
deformitátem, omnium vilisfíma & maxi
me degener. Im'bellii í/?,inquitPlinius,*c
degener, ut cjttam verberet corvttí, Eademje-
jum femper aviáitatts, & c¡u&rula murmura-
tionis. Sola aquilarum eüanima fert corpo
ra: eitern cum oceide're,conßdunt, Quinta eft
HaliœtHsÇS/letïabktttensnma. oculorum a-
cie,qua:vifoinmaripifce>pra?ceps ineum
ruit. &difcüsfispeetöreaquis rapk. Sexta
eft CbryCaâos, feu áurea aquila,qus tola ge-
nuina, Tola vera, omnium maxima, fortis-
fima& generofisfima eiK Ha?c inteîligen-
da, cum nomen sequila; fimpliciter & fine
addito,datur. Latisfimè earn laböriofisfi.
mus Aldrovandus, ê quo vehit tefte ocula-
to pauca notamus. Summà feroctâ inquit>
cjUtdvis obvium lacejjebat, & fclesjCaries,ß ad
caveam paulo imprudentius acceffijfeni , ata
adeo hornin cm ipfum>aut ungvibm, autro-
flro t.mpet:bat. bit tr dum voccm quaridanL,
циега*
319.
querulam, lam$ntantts in marem (Í clang*
fam edebat ( clangere tnim feu plängere pro-
prie ас feculiariter aquilarum eß t) minime
«bftreperam autßridutam,fedacutefonoram
ас clarar», Tandem laqueo çervici injeBo
flrangulata, atfy ad flateram examinâta li
bras duodectm penderé comperta eft.
III. Aquil'a cadavera nöntangit.
Ex gencrófitate fpèrnit aqitila cadavera.
Proprium avis hujus obvios quosque,&
qui nullo labore paratitur ribos refpnere.
Vultures intelligendi funt , áut aquïla: vul -
turinae, cum vcl in facris, vel inprofanis
fcriptis , aquilœ cadavéra fecbri dicuntur.
Laudatusfapè Aldrovandus fie habet: Ca
davéra & exánima corpora non tângunt
aqtf✠, prêter folum Percnopterum, avem
dégénérera. Qyare quod in Evangelio
Matthsi ïcripttun c&ubict/ntjffucrit corpus,
illtc & congregabuntur 4cj*iU,\ix.ûe myftico
fenfu, de quo agere non eft hujus loci, nihil
dicam, D.Johannes Chryfoftomusdevul-
turibus intelligi vuk, cum inquir, De vultu-
ribueenim dicit feriptura гп Jobo : ¿juoniam_,
ubicuncfe fuerit corpus , illic invententur vttl-
turumpulli, Hoc emm naturale his eß, ut di
cit D. ШегопутШ, ut etiam transmarina ca
davera fenttent. Ne vero facrum rextum
aut
uütcomimpere,aut in eö temeré qmdpi«
. am inveniri, vel etiam antiquorum Patrurn
«с Ecclefiaf Doftorüm fententi* refragarí
velle videamur , accommodum utrique re
conciliando loco, & veritati hiftod* natu
ralis maxime confonutn erit, exiftimäre
cum Ariftotele aquilas, qua cadavera fe-
cbmtur.vulturinasefle, & vukuris fpeci-
emreferrcdubii nempè inter hunc&ïl-
lum generis. -..-..-,>:
IV.AquiUpoßßne&utemnoti'f)
jwvenefiit* ■.*■•:
Non redeunt prifcae quercus ín molles
furculos,neciàlicesvetuftaf in teñeras ar-
bufculas. Annofe vaccíE non juvenefeunt,
licet recentisfimis vefeantur graminibus.
Retrogradum nihil eft, fed â principio ad
finem tendunt omnia. Fidem ftiperant»
q«œ de aquila narrant fenecía &juventa.
Exfeniore aquila non fitjuvenis:ficutnec
ex feniore gallo junior. Pennas mutant
non nuil« aves iîngulis annis,atque iic qua*
fi rejuvenefeunr. Sicut ferpentes pcllem
veterem quotannis exuunt& renovantur.
Sicut arbores folia 8c frondes deponunc
novasqnerecipiunt.MA/',inquitAldro«an-
d\is,nn!Li ratio tamprababtlis httJHi mtttati-
onts
wits effe viditur »quam e/н* de mutatientperi*
пягит inteUigitur. Vtdentиг emm aves , с/и*
terinas mutarunt renovari ac velutjenetta de-
poßta reJHvenefvere. D. frantzius ait: Et
hac eß fententiaejcpeditiffima, Stem'enimfer^
pentes <¡¡uotannis feneüam ex Hunt ,ita titrer
voUtilta.aquiU & ejus çognat* rapaces лЦе
Aves. '"

J
CAPUT Ht*
î)e Aecipitrè
••' : *-'■ ' 44"-. • fc?l- .'.'.'• '...•"
... Frxceptum
Aecipiter eft avis pipahs , ariimofa ,ro*
■_... b\ifta,voiatumcitiifimum&akiffi-
mum haben*..;: . W.,;I. .:.«>■.
r.••:.-,,. Qgefionti •■— —■ -. !*
/. <2>uodnam accipitru rintri* '
mentum ßt 1
». Rapax avis eft, & gallinas, colnmbasj
corvos ас lepores, dévorât. Viliores etiani
muribus i ranis ас talpis victitant; Nobi¿
iiores пес pifees fperriunt, & caheroruhi
carne deleftantur rhuximèft Cor animali-
ûm.JSiirnprirfiie avium non comedere di*
cuntur ab Áriftotele & Plinio. Sed pencil-
Ium fecerünt AÍbenus & ÀldrdvaridHS,&
г ■ ." •
m.
abfumptaabiis corda confpexerunr. Anû
malibusviventibus quamdiu vefcuntur, a-
quam non bibunt. Satis Ulis eft fangvis,
quem fugunt. Bibunt vero aquam , cum
ricures fafti cibariis ficcis utuntur.
//. Qu&nàm magnïtudo &
firmMio ?
fc, Quantitate corporis parum cedit à-
quila:. Fœminâ major ас ferocior,mas
minor eft, ut in omnium rapacium generé*
Majores etiam in frigidis regionibus dam
tur, auàm in calidis. Color ex albo , fulvo
&nigrodiftinaus> màculîsque confperfus
cft. Peâus habet acutum & firmum , pen-
nas in alis & cauda magnas äc craílas.Cru-
ra lutea funt, ungvesmucronibus horrent,
Cormagnum eft.lien extguus, cerebrum
copiofum, л
111» Quwamgeneratioi
ib Salaces admodum funt »¡fed parùm fee*
çuncu» Utplurimum triaâut quatuor ova
pariunt, & viçenis diebtis incubant. Pul
los quamprimùm volandi facultatem na-
#i funt, nido expetlunt.Albertus ait : ¿tri*
pitres pullos fues volantes cibant fcrè\menfii
Jpatio,& poßea reeedwt ab eis. Et'.decent
tos capert aveu quAf vivas adfermt & coram
<eU dimitturit,incitant^ pullos л d captendum.
Ubiàùtemp'erfetlejam volare, &ad capten*
dum idonei Jitermt, ejici'unt ant rehquunte-
vsatéfe deferünt,
.* • Щх Qu&natn finfiitio ?
Er. Vifu& memoria valent. Solem Uta-,
quila öcülis in'tentis confpiciunt. E locis
etiam altisfimis fpecülan tur prsdam,quam
coto ímpetu profternunt. Informantur â
magiftris, quoru voces audiunt, jufl'aq; ca-
pefl'unt.GaudéthominúconÍortio,eorúq;
äffeftant quödammodo confuetudinem.
Dociles fuht adrriödum -, & nutui homi-
num obtempérant quam promptisfimè.
Ad omne venätionis obfequium parati
funt, Dorhinis fuis ubique praftantes obe-
diepttam äc reverentiämi

R . Animal vorax, audax, & iraeundum eft.


Calidam & ficcäm habet temperiem,quam
audacia fequitur& iracundia. Odium na- ,
turale eft ínter aeeipitrem & gallinas. Gai-
lin» acùtam accipitris vocem cüm péreipi-
uñt, fugiunt, & quam ocysiîmè queunt, fe-
Ге Occultant. Pulli qüöque gallinacei vix
Ovo exelufi confpeäum ê longinquo acci-
pitrem, horrent & fugâ fibi confulunt. Pu-
tátPIküus, ova vitiàri' ji gallin* vocem àcçù
X 2 fitrli
34«
fitris dudieritit,dnm inc*d>aattSedcxmo~
refuft, à necefl'ario progrcditur ad nimi*
Hm, сит nulli ê gallina in ovum fint duâo.-
VU £hiidde motu ? -
R. Volatus&veiocisfîmus,& altisiîmu*
eft- Sicut rapacia omnia rapidisfimi perni-
cisfîmique iunr volàtûs. Tain al turn habenc
tolatum, «t vifum bumanum effugianr, Ec
ex altitudinc ilia praedam in terris confpi-
riant, eamque rapidiVfima? fagittar inftar
pemnr. Nonnunquam in aere feûifpen-
dunt refupini. Nam alas caudamque de-
orfum expandunt, in aère harrent & ungvi-
bus roftroque contra fortiorem ac fuperi-
o¥em dimicant. -v.,- „. .-
Vit. Ght&nam propria affeBiofit?
tu. Vocem habet variam pro afrefíuunv
ratione. Aliam cum iraícitur, aiiam cum
blanditur aliam cum cibum quœrit, aliam
cum paedam invenit. Lucretius ait:
Accipitresatfc oflifrag*, mergi^ marink
' Tlüüibus infalfis viElnm vitamfy petentes,
'-• Í onge alias alio facimt in tempore voces» '
Clamofam tamen & acutam admodum vo-^
cem habet. Dicitur fpecialiter pipare,jux-
ta Autoris philomcla; verfum:
Accipiterpipat, mulviu hians^ lipat.
Ax'lQ-
Z# Acàpiter acceptus eß magnAtikp,.
Sylyenris & rapax avis familiaris atquè
domeííica fît hornini. È manu herí fuie-
greditur,avesad nubes usque perièqu ¡tur,
Äfeifa ad manumDomini regreditur.Vo.ci'-
ferantibus aucupibus, & dimicantem . ad
pugnara fortius urgendara hortantibus,
iêrocisfimam fe pra:bet,& magna ímpetu
hoftem perfequitur, prsedamque reportât.
Incrédibilem res ea adfert exercenti volu-
ptatem, nec parvam , fi ob quxftum fíat, u-
^tilitatem. Hînc Principes & Magnatesa-
vem habent in deliciis,&ad fumirmm di
gnitatis evccêrefaitigium. ,, 4(1
1U Accïpïtres e'wdemgeneris '
'.}., ^nonßnt. , "%: , j
Accipiter ab accipiendo dicitur -Latinis,
& avidam, cupídam,ac rapacem-avenrno-
tat. GcPmanis vocatup фаЬко/ quam in
rem egregia Aldrovandi extant verba.ím--
manoram, inquit, lingua> loeupletijfima ¿ лс
propriis omnium rer-umvocabstlis ,ßquie alia y
ditijfima., quam nulla hatlenm alieni idioma*
fis feu peregrini eonfufwcorrupit ,adeo^ßrt'
eeynbançvocem Hapich, vel Hab'ich proaccjr
pitre itagenere tífitrpat¿ <¡¡uam ft examini fufa-
X $ jtcere*.
jicere, etymolopAmcfo ejus enrióse indagare
Übet y multo exaèlius reifignificatg&t pleratfe
hujui Uncu* vocabula alia, natura exprimer e
eomberitmus,ejuamvel accipiter lattnis , -vel
altarum gentium hujut avis cjuavis vernácu
la nomina (Se: Caiterum amplisfima eft açci-
pitrum familia, & Afturem feu ftellarèm,
palumbarium.feu falconem columbarium,
Fringilîarium feu Nifum btv (Bperbír / Cir-
cum, /Efalonem, Tinnunculum, Buteo-
nem feu triorçhiem ,, fubbuteonem & alia
genera compleâitur. Qmnes hx aves con-
veniunt quadam cum interna, tum exter
na ratione, quanquam in nonnullis diffe^
rant maxime.
Ilh Panis accipitrl lethalts non eß.
Frugesrefpuantacçjpitres & aliar rapa
ces avës. Carne gal!inarum,calumbarum,
anatum & aníerum deledantur, Hinc ab
Auguftino. feriptum eñ:panis hominem alit,
AccipitremneeatK Verum nihil contemnh
jejunus ftomachus,& fames dulcía reddit
omnia prêter feipfam. Fame çoadi vultu
res non panem folum ас fruges , fed ipfa
quoque ftercoradeglutiunt. Artfs etiam
magna vis eft,& nihil majus aííuétudine.
Arte faftum , ut íuppetente carne reject
rint earn & panem devorarint accipitres.
-v Sicut
3»7-
$rcuttaurus primó aratrum detreflat, as-
fuefaâus fert bene, quod mutarc neqnit.
Ac velfttt primo taurus detrtSlat Aratra ¿
J0*/? Vfnit AJfitctt mollU adarvAJugo.

;■•'. ^ CAPUT IV. '•".-!

De Vulture '*
. Praceptttm.
Yultureft avis puIpans,vorax,audax,
olfaЛ u & memoria valens > volatility
tardum &humiiem habens.
Qu<tßiopes. f
' I4 Qpodnam. 'uttlturisnutfii ;
mcntumX
», Nutritur cadavcribus, imprimis hu*
manis. Homines qui propter feelers ho*
nore fepulchri indigni judicabantur olim
jnagrisinhumatiçanibus,corvis & vultu-
ribus relinquebantur. Incredibilis vultu-
riseftvoracitas ob quam famofus femper
fuit, Hjnc proverbium: Vuhnrc edacior,An
parcatviventibuSjdifceptatum eft. Sed ex
periencia cohfirmatum vivas cûm volu*
eres» tùm quadrupèdes eum devorafle.
IL ¿¡hanammagniiudof
». Magna moles corpori s eft , & aq uilain
X 4 nonnun
nönnuncjuam fesqui altera proportion?
«xcèdit. Roftrum habet aduncum, oculos
feedos ас torvos, pennas in capite&collo
parvas. Guttur Iongum eft & capaciíK-
тит, crura hiríuta& cutis crafla. Alarum
pars interior vellere teéta eft , fecus ac aliis
lpeciebus,quibus nuda contigir. .
IIV Ghidinam generation
ÍC. Magna vujturis libido eft, qua renta,-
tse feeminœ, fi mares abfint inter feiê íali-
«ht. Exiltimantmultifubven'ancaova in
çseteris irrita efi'e,at in vultm ib is feeeundi-
täte infignia. jtlianus feribit: vulturenu
von naßi marem ajunt ,feà fœmina* omnes.
generari, е/иат rem non ignorantes he heßia >
fullorumtfe folitudtnem ac inopiam timentes
adgignenda,s pullos taita machinan tur. Ad
verfa Außro volant^vel ß Außer non fiiret¡
adEurumventum oris hiatufe pandunt. Spir
ritns vtnti influent, ipfas implet. Sed red-
Wflehxceftrefi\taflç: ;i;
1K Jgu&nam ßnßtioi Л.г^
'&. Acutum habet vifum, ut ex alto сои«
fpiciat.qu« multâ montium obfeuritate
eelantur, Olfaâu vero maxime Celebris,
eíbjuxta verfum: <.) \\
Nos aper auditн pnccellit,aranea taña: -
ffultttr odoratu, lynx vifu,ßmiagußu. ■
¿4odun>
«¡*?.
Modnm veri» non tàm per ípiritales quali
ties, qnàm per effluvia explicandum ;cen-
femus. Cadaver innúmeras fpargit ato
rnos, quae aërem replenr. Integer exerci-
ttís omnestrañus replet, fi occifus refolu-
tusfuerit. Hinc ultra maria, quin & ultra
e/uingenta milita pajfuum putorcm cadaver
rum pereipere vultures dicuntur.
V.Quidde ajfeäibm ?
#♦ Amatfcetida,fugit fuaveolentia. MÑ
ruminmodum capiturpdore cadaverum,
ungüenta tantopere abhorret, tit eoriim
cdore perire dicatur» Similis Scarabaro eft,
qui fcetidiffimá excrementa amatjUnguen-
taacrofasfugit. *
Vi. ¿¡hidde motuï
R. Tardumacpigrum habet'$notum,&
vix tertio aut quarto nifuin altum tollitur.
Fit hoc ob magnitudmem & gravitatem
corporis, Aldrovandus ait ; Revera diffi-,
culter admadumfefe humotollit ^cjuemadmo-
dnm &flruthio camelus , nimio corporis pon r
dere vr<tgra.vatHs , non volare ,fed alarum re»
3¡ti?io curfum promoveré videtur. Sic cnm-> ,
in aérantfublatm efi , tardum ttiam volatum.,
exercet : c/uem feitißime Arißophanes ea de
caitfa natation-em c/uandam, vocare videtuvi
quod lentogradupér aéra evefliu , velttti ria
it' i W*
■я* ." • , . ч
tçrc innubibus videatuf,. Unde ei yetpyo)
4*Ç2v*ZMs dicuntur vultures.
, Jp7/. £Ы&пат proprio\affeBio?
Ï?. Qyoadvocem, proprio nomine, pul*
pare dicitur, communi , clangere. ItaAl-
drovandus: Vulturescum vocem eduntspra-
vriovocabulo pulpare dicuntur. i ut Ovidiut,
feu quisquís eft, Philemth. autory teftatur itle
verfu ,\ . ,
Dum clangunt aquiL, vultur pulparepro-.

Et Thomas Rhodmns,in со libello , quem


Abyfium ftellarum infcripfit,inquit:z'*//*r
■pulpms , aecjpiter pipans. Homerui tarnen.
^eosdicitçùngenK т , ',. 4j . . _ ,
Axiomata.
f, Vulturfagaxeß? r ,
Porlonga locorum intervalla fentit ca*
davera. HJnc proverbium.:• Vulture faga-
cior. peeOi quem dapumodor facile alli-
cit, qui rudorem quemvis prsfentit. Qui
dam ea progrefîifuntjUt cadañera futura
prarfentiie vultures credant. Undeverfus:
Hanf) volucrem narrant luces trts noffie ca-
» ;.i. -■: . davefA'' • •
Venturum.fllfaftu tam viget hac volutrisk
Sedolfadusreriiraprâtfentium, noli fbta*
" •v> v' . •''■ v> rarura
1-Х
nu
jar um eft» Ubi nullum cadaver , ibi null us
çadaveris odor,nullaqueodoris pcrceptiu -
,il* Vultures ejusdem generis
nonfunt.
Duo genera dat Ariftoteles : unum par¿
vum& albicans, alterum majus & cinere-
um.Numerumaugentrecentiores,&qua-
tuor'generadéfcribit Aldrovandus. Prim»
datvulturem cinereum 2ifcf)cnfarben flcijcr /
fecundo Dattcum SSrouncn gççer.Tertio U^
fon»«»^afcng«9«r. Quarto Aurtum C$ol>

CAPUT V«
Struthio camelo
. Praceptum*
Struthio camelus eft avis lugens, maxi-
ina, ftolida , greflum habens, & ova
fua in arena condens.
Qufflionti '•
/. Qu&nam nutrition
», Nutritur fçminibus , & fine deleflu
fipè quicquid offertur, devorat. Ferro nu
trir* creditur eommuniter, fed ncc ratio
permit
permittít, nee experientia probata A vi-
Ventc quod 'non eft, viventi'in nutrimen-
tum non cedit. Albertus ait: Struth¿eca-
melunt ferunt ferrum edere & concoqnerc,
«¡nod ego nun fum expertas; Nam ferrttm*
mepluribus bu/us generis avib/ts objetlttmejr,
quod tili devorare noluerunt. Oßa tamep ttntt:
gnaw breves partes trttbçaM Í3 lapides avi
de comedexunt, Aldrovandus útxMgoferri
frußula deglutiré , dum Tridenti eJfem3ob+
fervavi^fed qu<e incoüa rurfîu exçerneret^
J I. СХилпат magnitudoi - f
R. Omniumnnaxima aviseíU&PHníoé-
quitisinfidentisequo aítitüdinem excede-
re diciitt^. Quod eo^accipiunt modo au
rores, quatenus collum,jquantu.m poten
«rigit/ Roftrnm habet exiguum,. fed acu
tum^ validum. Caput anferinum eft,&
parvumac cerebrum in eo fermé nullum»
Collum &caput phirois carent,exiguis pi-
listatitumflavent. Collum autem ïongîs-'
ftmum eft, quo Camelum imitari poceft.
Longa etiam crura funt & carnofa, came-
lorum cruribus fimilja, Pedes in úngulas
. duas diviíi funt: ficut equorum , bourn &
vaccarum. Pennse in dorfq nigertim« fuqt
maribusjfoeminis fufca: & molles. In cau
da fubajbidíc maribus, fubfufc*ifœmmis,
Varie-
1 m*
Vadetatem colorum cum habent, aftís
non naturas inventum eft. ■ .
- 11 U ^udinam generation
Br. Libidinofum animal eft,& multa edit
ovaduriffima & maxima. His ante m non
incubât, fed in arena condit ea,ac difcedit.
Ex fabulo nidum humilem conftruitin ter
rain & agger e munit, ne cadente pluvia»
obruatur aqua, Solis calore ex ovis tan
dem excluduntur pulli. In feriprura Ьгс .
extant: Struthio quand* ovafita derelinquit
in terra , tuforfitan in pulvere calefacies ел ?
Oblivifcitur, quodpes conculcet ел, aut beftia,
étgri conterat, Struthio dura eft in pullosfisos,
quapnonfintfuiffruftra laboravit Hullo timo
ré cogente. Privavit enim earn Dctts fapien*
fia, пес dedit Uli inteïligentiam.
,л IV. Quiddéfiriß? ..
9, Nihil quod excellens fit, oecurrir, Ca
put enim habet exiguum,& cerebrum fer
me nullum. HincftoHda avis eft, nee judi-
çio,nec memoria valens. Manns liomi-
num eifrigere cum vult , caput inter arbu-
fta& umbrofa loca condit ,& fie toto cor*
pore latere fe exiftimat Scilicet quos ipfa
non videt, ab its пес videri feipfam putatt Se*
cuta decapite, tota cum capite capitur.
V4gutd
î34- ; .
V4 ghúdde appétitи & affe&ibtïfi
л. Vorax avis eft , & omnia ingerit. ge
feit difcrimen boni & máli, falubris & infa-
îubris. Ovorani Tuörum non habet enramj
fed eorum oblívifeitür , & äliehis, qua? for
te inveneritj incubât, undè exelüfi pullimb-
tere lamentantür parentibus orbàti. Curil
«quo naturale díffidíum habete dicitur , <K
ab eodem infeftari vieifluru
VI Oitiddemoitil *■
». Greffum habet; potius, quam voïâ*
"tum. Magna eriim corporis moles ; nein
fublimè feratuf-, impedit. Penñas habet -,
non ut volan terri dirigàhtj fed üt cür'ren-
tem àdjUvént. Similes' màgis quadrupel
dum pilis, quam avium plumis fiin't. Cürf
ritautemcelérrirhèà vénatcríbüscüm иЫ
geturj & alas äd modum veiietígit. Noti
äutem Ipes ornñis'iñ fuga eft jted currenS
pedibUs lapides ärripit, retroqué in Vena»
tores éjaculátüf.
fit Jgudinam propria ufeB'iößtl
R, Rarô vöx ejus auditür , & cum audi-
rüriiictümac ululátum refert. Pulli maxi
me â parentibus deferti lugere ac ulularé
dieunmr. Hinc in fácro códice Dominus
ait: Faciáin pUníltlm Dráfunií>& luütinu
:--■■ , рш
' .. '■; ' 535-
Jleut filia fimthtonis. Et alibi ; Fra ter /»i
2)raconum, & focitufiltorumfiruthionis.
Axiomatà.
I« Vox Struthio camelißmilitud't'-
nemtïbtaï.
Parvs avis nomeri gerere,videtur avU
maxima. Plcrique omnes per АпнрЬгабц
ас Ironiam quandam faâum putant, Sicut
bellum qûafi minime bellum* ъсяЫс eriim
dicunt pafler eU:yfнЩоу paflerculus. Çar--
danusaït": Struthio paferculm diciinr Ora-
iè,quajiper ïroniam »ominé eompofitotveï/itfi
вни'£&&Ш'ру£т*ит dicer et fim/tl,veï:he-
юиНсЫят gigantem. Rejidthoc Scaliger,
hec finetaulâ. Hominis ratïonem,menait,
fubtilitu enucleart licet ¿veterum топитеп*
tit.cga&ovprißinon pafferem vocabant ,feâ
galknam. Id qüod etiam de Nicandro , qui
défitarum affeHavit ufiim vocum% deprehen-
des. Etfortafsè aves omnes quas Qa&aç dicit
Arijioules. Scaîieerum fequitur BecmafH
nus, cujus h sec funt verba. ïçxèoç pafler eft*
çtfiSiov palferculm. Qui asttem "magna iÜA
avis лс^ vacatur Struthio , Struthio Càmèhu^
fpa&öKcit*>i\<& ? Quantum meminiilla nun*
quam ita nudè vocatur Struthio : verum 6к
■rto&étrtaç, Vel ç-fa&ôç fisyaç vel r¿u&¿c
A$wtàf;vel срХ&Она/лгЛф, rçx&àç quidemx
cum
50-
ttort idnbmtftgenërtmm Vñfbisfueril idè»±7i
¿¡Hodaks.mt itiamgallina. Coiligere eflêci^
tatis his,Struthiö eamelum notare avem
Camelo fimilem. Longisfima crura habe*
ficut Camelas. Carnofa crura & cfebris
¿orticibus intecb habet, ficut Camelus^
Pedes in úngulas binas divifos habet, ficut.
Camejus. Longisfirriüm Collum habet , fi
cut Camelus. Solidisfimam carnem habet,
ficut Camelus* /и- :
fl4 Struthiô camelus aviseß.
AdgresfiÜum potiùs,quàm volatiiiurri
ordiné, möles corporis eum transfert. Pe
des etiam non in dígitos, ut aiiarum avi
um, fed in úngulas,« equorum & boum
divifi funl. Habet infuper palpebras ayibus
negaras! non habet volatum avibus pro-
priè tribùtumi. Sed in avium cenfu eft, cum
tora corporis forma avem referat. Bipes
eft, habet alas & pennas , roftrum , cau-
dam, ova& alia. A feriptura quoque inter
aves, easque immundasrecenfetur* Si non
convenu fatis.curri caeteris > habeatfynrbo-
lüm: diversa ab aim natura valemm.
¡il. Struthio camelus fukherrim a
avtsnonefl.
.' Mnltifunt in perinarum Ser üthionts Ф
ftentatione milites & mercatorés. Candi
das, nigras, rubras, virides& cerúleas ex
hibent. Quadivcrfitatepuicherrima fit *•
vis, fed ignorahtibüs. Scaliger «d Carda-
nu m fcribit: Majorem rifum movent colores;
(¡nos ab infeQorum officinü in apothtcai natu
ra tranfthhfit, Qüis enim tenon rideat illa
venditantem, Hofee cohres¡quoг in galets *я-
figunt nativos ejfe Struthio cameli. Omnti
tnim ê fufeo ef albo piSti furit i tit mihi dixc~
runt multi mercatorés Africani. ¡Quod ut
melim inttlligerem , Ctcomx colorí compara*
runt),

^SCAPÜtVL
^PrttceptHm
Grus eft avis gruens , prudens , focicta-
tisamarisjördihern inter völanduttit
óbferVahs.
Qttafiionts
.'.\l JQgóAnamgruísnütrtmen*
■'...• ttanfitl
it, Frùgibus hutriunturanferumferino-
riirh more« Ingentia inferunt damna agris,
dtim eos noviter tritico Tatos dcpafcttntur*
Y Gíati«*
?38-
Gratan aliquam repender« dícuntur cö>
lo nisycurn & ferpentibus vefcan tur. Quem
admndum ciconiae â ferpentibus libérant
Theiïaliae incolas, fie idem faétitant grues.
Lapides etiam devorarc,& aürüm revomc-
redienntur. Sed ineptia: ineptas tegendse,
meradaciamendaciis.
tt QjuÁnam magnitnd&ï
%.. Valdè augetur, adeo at viri mediócrfí
magnitüdíriem referai. Collum daos do«
draritestañgum efbalritüdö ab hob pedis
ad ièrgum íummum quatuor ferè dodran-
tes habet. Helluo qui dam optavit iibi Col
lum gruís i ut majorj'cüm voluptare efeam
ingereret. Pennarin alls longiores funt »
quas milites draàtus gratia piléis addunt.
Nigricant autem natura fuá i fed arte nunc
flavs»nüncaures formantür.
;. , ; III. Qu&namgeneration
Ш. Fœminx non confidentes, fed ñantes
coëunt« Pariüw: ova Ыпа.& inter ea lapi-
dem ponunt juxta Alberturñ. Non certi
generis, fed qiiemcunóue forte invenerint.
De aquila ferunt, quod lâpidem Alitem in-
*erat nido. Et hujus lapidis earn efle vim
"cribnnt, ut qualitate occulta feryiat partit*
rietmbos. Admotum enirafemori partu
rienta,

!
Srientis^ârtum ju vare: brachio verô gravi»
da? junânm, fcetum in utero fervare ne ex-
cidat. Delcâum hànc nonhabent grues.
Fermé fictit gallina: pariant luberitius , fio*
vum aur lapidemövo fimilem in nidore-
periaöti; , ,•"»"....
л lift Зилпам (ènfaïw, • '
%:\ : Vifii non parum valent, feminaqueiti
agris fparfa accurate Feliguht. Bine grani*
legae dicumur, quia grani legere folent»
Taéhlrn etiam exquifituftl habeht. Frigus
enim pr.arfentiunt,& mature ê frigidiori-
bus locis in calidiorâ peregrinantur,
V.. ¿¡¡valió motml
*>. Volatum habént altiiïïmum /к ordi-
natifïïmum, Siveehim voient, five pafcen-
tur.fenonfeparant,Fed conjungünt. Hiño
verbwxi'cpngrttere à grnibtu àiB'ufn futantï
Et Fub duce quodam cum aqtiila, & aliis
rapacibüsavibüspraliagerunt. Dux ata-
te & experiedtiâ reliqüös fupérat, bellaque
& itinera tepi lis agit. In medio conüituunt
juniores ác imperitiores. Agmen clau*
dunt state & calliditate infignes.
¡Vi guálü арВш ? С
ft . Amant fefe mutuo & in prôfperâ & ití
adver fa fortuna. In pullos tantes amor eft«
v • . Y i ü£
ut mas & fcemina certent de educandis i*
Ois. Fortem habent animum & ad prslta
fubeundaparatiffimum. Nulla tarnen in i-
ftis avaritia,n ulla injuñitia,nulla invadendi
acprafdandi cupiditas. ,:■;:.,,..-, ...-,
VU. Quanam affeBiopropria.
». Grus â gruendo nomen accepifle di-
citur. Ut enim fees dicuntur grunnire;ita
grues gruere. In genere eriam clangor &
clamor gruibus tribuitur. Magno enim
conatu vociferantur. » ' ' - b. i
' ¿U.*i- •-*-.—i- Atfy tthera tenant' •■■' "
Cum fonttu tfugiuntjj Netos clamóte fe
cundo» • .'■ , i
Axiomata i .; *
I. Grues aves&ßvv&ßinU '■
Hyeme ingruente avolarit Ä peregrï-
nantur, Thracia patria eft, quam mutant
obindementiam hyemií» Tcnduntin JE-
gyptum ac /Ethiopiam, ab extremis ad ex
trema. Sacra Scriptura dicit : Ettam Geo-
nia in calo cognovit ttmpus fuum, & turtur,
(3grw, $ hirundo obfervant tempus adven-
tusfui:popultuautemmtU4 non novitjudie*
umfehova. *• - V*
//. Grues cum pygmaü non
pugnant.
Arißo-
'Arijtoteliïy Míhíí, Albirti &| altorum ase
fertio eft, ¡grues pugnare cum pygmaeis.
Res ea multis habita eñ pro figmerrro,prо
mendacio. Aldrovandus air; Cum pygm*oï
darinegemm,grues etiamcum iis bellum çe-
rere, utfabulantur, negabimtis , & tarn perti-
nacittr negabimttíiHt nejurantibut credamuit
Scilicet hominum narrAta affertionis funda
mentafuntt At quorum hownum l Trimttm
Poetarumzpoßperegrinantium,fid ,. .
""""■*■' "■"■ Pitloribut atípoütis
Quodlibet audendi femper fuit <eejuapo-
teßaf.
' Teregrinantet.verofidemperdideruntjam du-
dunt. Et affirmare non veretur Strabo, uni-
verfös Indi<e feriftores fábulamenta fcriptit
(¡smmertdajfe,fidem^ißü abnegandam ejfeM
/''■■r^!-' caput тТГ'-:.

De Ciconia
Praceptum. .
Cicenia eft avis glotterans, prudcne,
* cada & juila»
Quf/tioMet..
I. £)uodndm nutrimentum
àconUfit f
Yj *,Nu
34*-
St, Nutrinr ranis, lacertis, bufo mcms.
ferpentibus, Hinc ftagna amat , & horcos,
&prata, aliaque irrigua loca. Quondam
inThefl'alia magna affîciebantur parnâci-
coniarum occifores. Serpentibus enim
mirum in modum fcatebant ftagnar.
IL ¿¡Ы&плт magnitudo ?
*î Augctur valdç & crura habet longa ,
longum collum , longum roftrum. Penn*
albs font, nigrisdiftincbe« Roftrum cras-
fum efi&fulci coloris. Non multum habet
carnis,pennarum autem copia magna eft,
cauda brevis, ad volatum minus apta.
Щ. jQwnAtngénéraux) ?
ft. Ciconia cafta eft , & veneri non indul-
get.nifi in nido. Ovis, non fçemina tantum,
fed&masincubat. Spatio menfis abfolvi-
tur incubada. Inter dum ovum autpullum
quoque ejiciunt nido, fainem metuentes,
Cum adolefcunt pull^educuntur âparen-
tibus,ntipiîmetquasrant vidum,
IV. ¿>)u№4m finfat'ml j
ft» Frigus prxfentiunt , im de . â nobis a-
vol a nt, loca calida petu tit. Alias ctiam tem-
peftatesfentiunt antequam veniunt. Cùtn
enim imminent, in nidum medium ambo-
buspedibusfe confeftim iiftunt,trifti ha-
bitu
bitu pennas diffundunt , roltrum m pçftus
condunt, plumas ceubarham prpmittunt,
vultumque demiflum eô obvçrtunt,undè
tempeftasingruit,

». Odium habçnt cum ferpentibus , btt-


fonibus,vefpertüionibus,Yirgilius3tt:
Candida venit-Ovk\ l°n&* *9ЩГ* clubrû.
jElianus ícribit; СкопЫпап modo magno ve-
fpertilwr.u tenetht odio: fed h<eç et¡am Щш.
FI, J¡)ualk motrn•?
», Volatum habent nunc altiorem, nunc
bumiliorem, nunc velocioreraij nunc tardi-
orem. Dum volat, pedibus moderatur j-
ter> velut gubern aculó nauta. Et uni inqitjr
tur pedi plerumque cum vigilat , uni etiam
cùm dormit, caputque humero alteri im
ponte« »•*» r f''.
/ VU Дилпат affeBiol
». Ciconia avis glotterans eft. Linguae
enim & roftri motionc gíottérat. Etro-
ftrum modo in hoc , modo in illud latu$»
modo in peôus,modo in tergum jacjt>çum
trepitat. Verras eft: *
Glotterat immenfa de turre ciconiaroßro*
v .► ч ' Axiomata .t
lè Скопы awaftivaeß;- ■*
Y 4 üt
344»
Ut grues fie & ciconiat fugiunt jncle-
inentiam frigoris. Abitur« in çertis locis
congregantur, & more gruunbgregatim
difeedunt» No&uid faciuntnon interdit!.
Manècircumvolirant & nontám redire,
quâm rechifle animadvertunrur.
IL Скопы carentaitits ,pr&-
ßant virtutibus,
Profunt omnibus Cicpnhe, nocent раит
eis. Columbas non düaniant ut accipirres»
Gallinas non rapiunt ut miWi. Non ve-
feuntur eadaveribus ut vultures. Non
inconfpeftu hominumeongrediuntur, ut
anates. Non furto res auferunt ut coryi:
fedjuftitiam.caftitaterrbprudentiam & p-
mnem virrutem exercent. ■гипоЦИЙ

CAPUT VIII.
De Árdea
Trtceptum
Árdea eft avis clangens, vorax, fagax,a.T
nimofa, arduum habens volatu,rru
Quttftiones. f ..
I. ¿¡uodnam nutrimentumfit*
*, Dévorât pifees , non minores tantàm,
' fed
fed integra» anguillas , allosque majores«.
Oftreis etiam infidianrur, quorum earȍ
deleâantur maxime, Ingrediuntur aquas»
&facili negocio venantur pifees. Majores
aquas fi-fuerint, liantes in littore pifees,
«juós dévorent, expectant« Accurrunte»
nim illi, nidore pedum alleéri , & prxda fi
lmt animalivoraci. Hiñe pifcwm intfcato-
res árdea adtpcmemttnt,f>i[ces^ aucimt.Cen*.
fent <jutdam,piftes mambus coipprèhendipotn
fe,fiardeaoleointmgantur.
II. 6ht&nammagmbudo>.
1 ъ. Corpus parvum non eft, fed ad aceípi-
tris quantitatem proximè accedit. Ro-
ftrum longum eft,cavum & capiendis pifei-
busaptum. Collum longum habet & in*
volutum. Crura etiam longa (lint, Sc digi-»
ti pedum terni. Corpus totum macilen-
tum eft, tenue & leve,
///. Qudnam generation
»: Dicunt ardeas tanto coire dolore, ut
lachrymas emittant fangvineas j fcemettas
etiam ñimmo cum dolore parère : Sedvi-
dit Albertus cotre ardeos & ova parère > la-
chrimasiñtunonviditinefo dolorem tantum^
obfervavit. Lachryma etiam ad bruta non
referenda funt\ & fi difßcilisparttu primus,
fasilieres cateri erunt.
, Гs , ir.Qu«^
.,-.-- IV Quttnam finßtioi
&. Prsefentiunt tempeftatem , qua immf*
ncnte multo cum clangore avolant. Al-
dro vandus fupra nübes fefe effcrre fcribir,
dum ïnqait . ProfeSlo longe magit in eoanir-
mali admtrandum efi, quod imminente pluvia
/ирга nubes evelet ¡асfi plane сalleat, a nubi-
Ьм pluvias orirh qua in re caterù avibus mul
lo prudentior efi, qua quidemfutura*jamjam
fluvioi optime prtfagtunt , fed eat vitare ne-
queunt , quod factt ardsa, dumfupra nubes
pluviafoment-a quam altijftmo volatu fefe ef
fort, ut inter alioYplerostfogrtviJfimos autores
ttflat um reliquit Virgiliw.
W-- <— - Notasque paludes
. Deferit, atque акащ fupra volatardea
пцЬст,
Vgteaksafefiw?
». Ardeara amant cornices, odio ha-
bent aq uila; , accipitres , falcones , alaudi.
Inimicam etiam vulpcm habet, aqua capi-
tur & devoratur. In pugna arde« & acci-
pitris multa fiunt admiratione digna. In
maximis anguftiis ardea апцт opponit ac-
cipitri , & excremcntis pennas iflius con-
fpurcat. Quascunque actigerit , corrum-
puamr&combunmtur«
347-
VU ¿¡htalis motus?
Cr. Ardíium habet volatum, undc & dk
fram ardeam putant. Volat autem eolio
contra&o,,non exporreíto , ut anferes.
Gregatim non volat, licet gregatim nidifi-
cet» Pullis enim ejus infídíantur accipi*
tres & alise aves rapaces. His igitur refifte-*
fe ut poffint femper ardes complurçs íi-.
muí circa nidos verfantur.
FU. £¡)u&nam affeiï'toï
Яг, O'angens avis dicitur, Piffert verá
clangor hie ab aquila: clangore. Gravior e*
ru'm aquila: clangor efî. lçvior arde*,
AxiomAta.
I, Árdea avis d'tverfötumge
nerum eß.
Árdea Giaecè éf«^oVdicir.ur,&â Graeco
per fyncopen faétam Latinam voeçm qui
dam ¡conjiciunt« Gerinanis vocatur ein
§Jvfщю, Dantur autem ardear varias .- cine
rea Щфт faútn ÏRti}$tK/alba weifferSXcçger
& hsc vel majdi vel minor xcaflanei coloris
(Eajtaníen färben Sîtçger : árdea aßereafe«
frellarù Qtofyftimuncl.
II. Árdea praßtga futurorum eß.
Quatuor modis hoc prasftat. Cum ca
put
34λ Ч
put pe&ori imponit, cum altum volat.curn
plus folito obftrepera eft; cum mcdiis in
arvis aut arenis triftis redder. Infirmum
çnim corpus habet ,& ob raritatem cutis
ab efflu viis in aère hzrentibus facile affici-
tur. Hinc dolorem varus geffibus prodii»
& ruturam tempeftatem vitare conatur.

CAPUT IX. ■■•/■■ ■■..'■

De Pelecano*
Trteeftum
' Peleamus eft avis boans , vorax« folittt-
dinem amans , humilem habens vo
lata m.
Qutßiones
I. ¿guodnam Pelecani nutrimtn-
tum ßt ?
». Nutritur pifcibus.fcrpentibus.ver-
mibus,&arundinumramentis. Capturas
pifces non toto corpore mergitur, fed in
caput prsecipitanter volvitur , Collum ftib-
indè demittit, dorfo interim fupra aquas
eminente» pifcemque obvium amplifltma
fauce exceptum devorat.
tf. £>ù&nam ntAgnitnâo ?
R-СОГ
349«
it . Corporis rnagnítn dine squalís суgnö
eut anferi eft. Penna? funt longa & foris
albicant, in fur do rubrum colorem often-
duntCollum Iongum eft, longum roltr um,
crura brevia. Alz longiflîms funt, in ex-
tremitate fumma nigra, A pofteriore ro-
ftri parte datur ingluvies , velut facculus
propendens. Mira hujus eft capacitas, a-
deo ut in hoc utero parvulus piisr iEthi-
ops aliquando inventus fit.
HI. £hidinamgeneration
Br. Avis peregrina ;& incognita eft. Dt
ovis&incubatione pàucàdant autores. In
terra nidificare & íerobem faceré dicitun
Incubant ibi ovisanfcrinis squalibus. In
pullis enutriendis Angularis occurritbe-
nevolentia. Aliunde fi non fiippetitcibus,
efculenta qua; prius fumferunr, revomunt.
¡K QuanamfinfitioJ
St. De ienfîbus nihil dignum notatu
occurrit. Inhabitat enim loca ab ho-
minumconfortio remota, paludcs, fluvias
& maria. LTndè liters lacra: Davidem Pe
leeanofimilem trxdunt > cttm errabundrnftr
felttari* locafugit.
V. Quinam affeföw ?
*, Pallos amat mirificè, & ignem circa
nidurn
tiidiim âvenatoribus excitatnm , tvon ?bs=
- rjue vita: periculo extinguir. Aldrovandus
fcribit: Animoß et<j3 tmperterrtti ante o-
mma animantia leanest Uli tarnen tarn fero
ces, tàm invit~lit tanto corporis ammitfe vigo
repr^diti, conßernäntut ßatimad итшргл-
tentafacuU соп$еИитьргл% timoré prope-
modum exanimafiunt, Videi Pelecanus *•■
gnem-,'"cujus non ignorât vebementiam ,au-
datler âccedit: àrdorëm iiï membrafifigu-U in-
tolerabili cruciatu penetrantem fentit , пе%
loco dimovetknexkrttur pene totdtneá? tan-
tillum cjkt dem conßernatttf > païienïïfilmaq,
conßantia vigensfalutifiltorum intenta pott-
tu, anлт Сил mortù generé omnium atroeù-
ßmo conficitttri tanta in ea charitм ¿ tantm a*
mor, tantavis pietaiis elucefeit : & auisptam
audebit eamßuporis inßmulare, & ntaleferia*
t*m avem dicere ?
VU QuaIîs motmï
Ш Alturrt volâtum non habet, fed petit
ima,innatat aquae, roftroqtte in fundum
derfiiffo pifees extrâhit. Volant nunc foii
enne grfcgatitti. Cum volant* fonum alis
edunt, fient cygnî.
VU Qjmnam affeiïio?
». Pelecanas boarc dicitur, Vocemenini
'. ■* ' habe
habet torvam bo atui non abiîmilem. Un de
&Onocrotalus dicitur» quia voce rudert«
temafinum refett. ;-..,.... ' \)uénà
•-V'-wàV- *-.--•• АхпиШ4л**\ vVl ;; ü'
X.PelecAtti defiriptiones*uariAßhtt
Nomen eft â Grico тАыаш > rodo. Ro-
ñro enim rodit arbores- Aliis dicitur, quotí
peltem habeat canam> Ten plumâs-'albasJ
Quam Etymologiâm Hdfcülam vóéaerAí->
drovandus. Nunc deícl .>;tür pef ingles
yiem illam màximam & vöcem abíurdam.
Undè alio nomine Onocrotàlus dicitur â
voce afini. Germanicé Arppffrogcí Nunc
fub ardes ftellaris fpecié uota'tür, quae in -
gluvie caret, пес aqtiis intiátat. Nunc Pía«
tea' dicitur & Pahnipes & Plinio & Gaxa,
Germanicé bxt ícjfier / bf r ÍÓffcIgang. None
fub fpecie avis peétus vulneran tis depingi-
tur. UndèÀïdrpvândo dicitur fcerSWa^ler*
eber gemeine <pobetepelícan. Vulgaris & va
na deícriptio ultima : minus aecurata fe«
cunda« '/ •' :'l' '.
IL PekçanùfpiBorum & antiquo
rum nonnuüorumjigmen-^ v
tum eß. ' ^
iPiôores Pelecanùm aduntö pingunt ra-
ftro , peâus fauciahtemt.de puilis mor-
tuis
В*«
tuis Tartgüiiiera effluenrcm commùnicàh*
tern» qui ore hiartte recepto fàngvinii vivi-
ficentur&refiittiantur- Hicronymus fcri-
bit: Velecankm citmßos ¡iberos áfcrpente sc-
cifosinvenit, iugert) & ft & latera fita perctr
tere, & excusofanguinèxorpotà moYtuerum-,
invitant revocare. DicítAIdr0v2ñdus: Ego
profecïo,néjtiPanti ел credam, Dicimus nos:
A morte ad íjfrm non datur regrefl'us
naturam.

*W-- CAPLlt X*
'-•«!•,' ?¿'.' i Traceptum. „..,r •.".-, , -.
Cygnus eft avis dren fans , candida 3
robufta, animóla , natatum magis
"*'"*auàmvolatum amans«
•ÄlV;.»'. QttéftioneSi ' • "■
7. Qfdanam nutrkiot; x
%. Vîvitherbis&grâniS. Cärhibus riöil
yefcitur nifi in pugna,ubi ex iracundia alter
alterum devorar. Ariftoteles ait i Ùloributi
ut altet alterнт devortt\ in mere efl, maxime
involucrara gtnert»
:. ll^uanamniagnitudöl •
*, formi unfed firnjlis eft* fed multo ma;
5¿rtotus candidus,pedibtis nigrîs. Pea»
nas habet molliffimas, quœ â mollibus in
lecïis expeturitur maxime. Roiftrum latum
& in extrcmitatetibtüfum efkierratumfaï*
cisq; in rrjqdùm dentatum. Collum longis-
îîmùm eft, longisfimác alarum pennàt ; cau
da brevíór. Corpus magnüm e'ft, multâ
carne prkdftum. Undè aquila magnünt
cerneriscygautib aves minores dímíttft.
Unum énim c'ygni awpüs Veñt'rem fámeli-
cum éxlaturat mélius, ijülmdeCem'ac pía.
5ra aliarûiti Vó'Ucrüitt.
1ÎÏ. Qu&ñam "gtnératio ?
». Serilelanho parityidque initio veris»
Libidínis tempore colla mares applicant
ifisemini», ¿.'fcemin* maribüs, amplexahdi
gratia. РОЙ mutuos illos amplexu* mas
fcemiñam confondit. Faâo cöngreflii
tum mas iqnânî ïcemina àqtiis M immer*
gunr. Plures prôducunt eofcqüe fpcciofos
FœtuS. bvâ íunt oblonga? teña dura ob«
duela.
IV. ¿haltsfinfaiè}
St. In íenfd пёс exceíTum> tit'c defe&ura
hábent. Aquis deleéiantúr maxime, com-
moranturque in lacubns ¿ paíadibus , & fla-
gnis. PrxfçrHnt^tagtiâ flumínibus, pras-
Z fertira
v '■■-,•' '/ ' ■- ■ .-■'

J.
:• t . . -м-
ftrtímcum ímpetu labentibus. Qüietióra
fcbím tant íhgttaírtatatümque' non impe-

jgÍDtprtis eft ç^griuSj & corpore & animo,


£*%$?* -<um Ща'АЯ'>& vincitquandoque.
p)urcscygní unum aquilamfi ádóriuntur,
iúperant.. AquUa unum cygnumâ caete-
j*ù feparatum fi ofFendic.vincit atqucan-
; güíbus (dífcéfpit* ' S*ügnam cygnus non in-
cipíri fèidprovoclttusatque lacesfítusfórti-
ter íe^efchdiÉi f £x iracundia ¿o progredi-
tur> ùtcygnus cygèum devoret,& necpul-
Ш/й&сГЬvis patean : -; s ,,,f "• "•• ';,; -

§ь1уВепе natant,male ambulant, medio-


griçer, volant» . Maiunçnatare'inaqutSi
flJUjM* volitare m aëre. Natantes'pedem
alt|çmro-verujsI"caiidàm_extendurit»' ut illo
tgn^uam veló utantur^ Lóngiusiíerfiab-
iolvendum*grègatim volant, gregatimqu'è
natant. Et ppfteriôres caput impöriunt
'dorfo anteriorum. . ,.. .
VU. ЩаШфЯюЬ'
lfc¿ Çygnus dreníare dicitür juxtáverfum:
• ^fut fruit tintygloTriis cygnipropèfitimind
drtnfant,
ri: '* * Sibil*
Mi-
Sibjlar* quoque dieu near -, feci cum aníM-
bus'aïqiàliisvoçeitiiÈiaJÎt habent comtñtí-
ïietrju ' . Y, * V "л
л.* " /ixtomata ^ » '
Canm cygneafiginçntum», ,

. ' £ygnùrh vírat fuaf finém noile» lartoqué


aqltnö екре^аге » äc fqavisfíma caiuionfc
filri^bxc ï'arrhiêri. fibirtieè cancre crétiunt.
Ijtuíljtójcfabiies jd ftatiíUfit Aurores- Rome-
гш, Plato, AnjfoteUi, Cuero , Seneca ¡, Vtrgi-
í¡m,LncreTnu & aliw Laboriofisfímus eti»
am^Wra^*/j¿w,obühanimum omnium o-
mnisíviScriptorumconrenfum,& ob ar-
teriam afper^tmad rub* cantionem eflor-
marám. dulce melos, przfértim rriorti rici
nos cygnos cantare afferit. Sed nihil Fre-
quenrius , qüam muitirüdine,qüíim auto
ritäre decipi. JÉt qüam omnium Uteris de
mandarán^ cárjtio ей , ram inaudita , nul
lius uiiquam audita fuir* Triftiâ eriam ас
placida, зс-racirürna ante obitüm fiunr a-
nimalia» St aptisfimiim inftrumentüm", ii
tubarii dleganrislímam nacti funr cygni,
cur Vicentes < tfofenresque concesfls noo,
utunrur bonis ? Placent verba Scaligert,
Decern vero, inquit, c*ntp.f;iavtJftmo, скет
Z л сит
«к» mevaACwrumfárente Grtctajatlare au-
ftaet, ad Luciani tribunal, apud quemali-
quidnovi dtctif . ßatuote. Multitude ingest
ad Cartttonum fluvium. Quia dicam tibif
Anferesfunt, SicScalîger cygnttmcabéh-
tern cum crepitante & íibilante aiifçfè
¿comparât. lucianus , quem judfcem con*
ftituit, nautas quaefivit,an cygni' cantîbtfs
¡acmodulisinduigeant ? Rejfrondér^ntnî,
* fè áadivifle cygnos > quf inçomptam & iñ-
am*nam'tyocem èàiderint. Ádeo quidem
' ut corvos & graculos iluV collaiOs SprenjÊs
efle confirmare pbsfirît...
//. Candtdm\cygnus cmdorîs
f*xéfrtpium фщ. ,
Candor iéygïiî "proprium dicitur. Pro-
Verbi'um efi : cygne ràriïrairô. Et verfus:.
Лага ài)is m tifrünigrej^ßmiüihiacygnv»
Cahdori corporis' candor anlmirefptohdét«
¡pacemliabent cum omnibus ávibuSí& not»
hifilacesíífaspUgnát. Pugnàtautertt forti-
ter, & ne bqllicbnsfirnar quidem aquila ce-
dit. Domi&foris ifa fegerit> ut laudetirr
ab omnibus, culpetur â nullis. Summa lau-
dura h*c eft: Cygnus bene'ïfaftftfïr'ibenè vi-
bit4 btnè gign'it y ~bent fugnÀt , benefenefcit *
Seiit meritur.

CAPU*
"' ÎJ7t '

,. 'KJNif ' Treccftum - '} -г-?.-..-,


ДпГег eft avis gingricns , robufta , tîmi-v
da> natation i magis, quam volationi
":'¿¿airt."', - - '.'^ ■ -«V
Qwtftioms,
'lï'guœqam nutrition';
Щ: Nutritur berbis, frumentis, oleribu?* ^
Quidquid fermé offendit, dévorât, & in
terris in aquis. Hmc & rufticis imprimis
grams eft, non tàm, quia magm frudus,
^juám quia parvi oneriseft.
IL ^неп4Щ^щтепШЫ\- - ■ -
щи Corpus magnum eft, collum longumj
roíh\um latum*craflum, & fèrraynftar dpi*
tatum,, Pesinfimuslatuseit.& planus, in
tercedent ¡bus inter dígitos, membránis,
HincpalmipeSjplanipcs, &latipçsdicitur.
Multa copftat carne, qux grata guftui,fed
difiiciliscpOioniseñ,mukisque fcatet ex-
crementisv Color non nlgpr eft, nee viri»
àis, fed vej albus, vel einereus, vele* utro-
'qwmíAus, ';- >'0 .»auVí.-v.s' u.V. A o'.

-■;>.: W*< %~
ft*
£, Avis verecunda eft * & coit non fr«K
quenter, ut gallias & anates: non quovis
anni tempore ut böyts: non in omnium
prsfentia, ut fues & canes -• fed plerumque
feoFfim in fluminibus £ ftagnis*. Singulis
maribus quinqué debentur fœmàise ,оиг
pariunt duodecim aç pluraova» Jncubat
tanturq fœmjna, & exdudit circa vigefi-
roum odayum aut trigefimum diem. Pras-
flatautem propria' oya fuis fobjrlcere mi-
tribus "cum aliena admittere npimit. - '-3

^(¡.-^nituiri audiru valet, ut& cumapro


cert-are'posfit. Tempeftates priíenrit, quas
continuo clan gore prâ nu nciat, Multi ex
offe pe&orïsante foîftinuro hyemalírcolü-
tunt, quàm feva.fit futura hyems: & quam,
¡u duratura. Sipeftoris *>s>1arurn>il tffe
carnibus hyems erit rígida. Si fpiflum ■&%.
bacum, nix plurima hyemsrrae tcpidafe-
oùctur. Fides eftopenesauttíresi-T-f/'í

», Animal rimidam eft , во a4; quwnvis


itoepitum exhqrrefcir. Sej<iRWn><coina?S-
do aliquo conjunfta timidita^jâfti, quia
prascayet pericula imnùnenxia. £no pultiS
àutem dimicat anlmofitàteiiilxîaia. Tune
peáo»
pecT-or ¡bus fe percutiunt , alis di vcrbcr ant,
roftrishaerentjclangoribus increpitant.
J7. Ghtalis mottisï ,.w
л. Anceps animal eft, terra»' & aquas a-
nians..-
4nftr aqua gattdet t(ylvit ¿per* лагеfMcot
Minus valet alis, gravemque habet vola-
tum. Volata utem exporreâpcolIo,fiçut
contracta ardea. Bene natat nee 4absqrçf
aquis facile degere pöteft. Mirain ipíb/pg-
dum eft volacitas. Quondam pedeftri iti*
nere in longinquas venere Mipftilmbl«
Vik gualU фЯч %\\
». Clamare, canere , ftrepere, garriré,
iîbîlare & gingrire dicuntur an (eres, Maxi
me propria vox eft ginerjtus bàô fd?iieffere
Iterumiterumque ftrepitum nuViç,edjfii
cum vorant , cum bibunt , cum.àrob^faç
аъГ
cum_ volant. Htnc
i, conventiculum
•''•■"• '■■',« i'. # mttfierjt
a.v..'^o
лщегнт more blatcrantium vulgo forum an-

1 4nßrferw@domiß$wi№h>
Eadem in iis eflentia, eadem prepHl»
eadem corporis ftfuetura. Mores futu alii,
(etique nunquam manfaetcunt,domeftici
Z 4 feris
üjtis rat-erdum fcfe mifcenn Garó ftrorum
^Jomeflicis prafertur, cùm mi-nus fcateat
çxcrementis. .Feriacfylveftres hyemeim-
«ùnente difc.edunb,& ut gruçs tum volande,
«¡luces, tum íomni cuftodes habent,
il, Anfires inte.Uigunt шееsfitas.
Habent voces diôinftas anfërcs, *■
alio modo accedentes , alio difcedentes-,
alio peregrinos, àHo familiares excipiunt,
Diverfí illidamoresaliud-nihilquam fígna
latentinm afteftuum fu nt*Quod nobis vox
articulata,iOisinarticulaca praeitat.
Ilk Anfirfingula.ru prudeti-.
t'tA noriefi.
Simplex eu & ftulta avis » parum habens
¡jjgenii. Fcemihac hominem minus fápien,-
tem prudentem anferumi vocant cine fluge
$an$.Etverfuseft:
Coelum , non animttm mutant , qui trans-
j&are cptrrunt.
Redditur: <£в flog efoi ©en|j über №ЩеМ
tinb fam @i<jacf tttitbiv tyinu Proverbium
eft: Btbtnte anfire шоу bibit (Saher. Hoc
«ft quod^unus^ftuitommiacit , qmnesifc

,
£APU*
y* : , , за.
'.»■4.Л#* '©АР ЦТ Х№ ' ','",*i'1î*

|>е Pavone. »'«&.•


T*r*ctftum
favo eft avh pupillary рикЬегптгц
füperba,:libidinofa» "'■ т ■
Quaftione* . i
Л ¿¡Штат nutritif
Щ» Nutrituromnisgenerisfrumentis, má
xime bordeo. Ubi fcequentiores agrios fuqc
per vagariíur»{ponte fe pafciínt&vefperial-
Цохes.arborcspçtunt, Stn finguiores velü, ,
JnquitAldrQvanduis, tune hordeum liber■¿ili-
ttr pfferas; nam hardeo , quamvk alioquin o,-
wnifrumema/vefcanj;ii¥~y inttr ctterf grana.
WAxime\oliltßantw.
IL QuAïMm magnitudvpawonisï
I*. Egregia eft , fed pennarurn potius ,
quam corporis au£ carnis ratione» Caput
çxiguum eft, coHum longiuscuhim , dor-
ium rnaculis quamplurimis coniperfum, 1 >
incapiiefpeçiofàextat erifta,quä» ceronaj
inflar iljyd exosnat, & pon tàm êpennii, '
^juàm e fcapis tenerrimis viridescentibus
çpnflataeft. UndePl¡niusaiuP««>o/7¿- ap-
Ctnf\trt,nita arbpfcuU çonfiitttunt, Cauda
Ш1Щкгнт.УарМ0Р€ъ tantos есфгищ;
.*П»> Zs niton.
¡Jfifc
eitert »mât* eft i ut naturamnihil pulclarm
fingtr$t>«»utj}ccxtßtmatumfit. lea tiiípof tí
eft, at in duas q ua fi (dividatur , majorem &
minorem. Et ocuü pennarum inflar gem-
marum nitidifÏÏmapum omnium oculosr
fe convertunt. Magna tarnen differentia
inter mares & fceminas eft. Pulchriorc
enim illi, har minus forrr.pfar funr»
///. JíhtdmAmgenerAtiol-
». Pavo mäfculus faláciííímus eft, utori
quatuor aut quinqué fsmellarjconcedendz
iînt. Adeô libídine flagrar, ut incubante»
etiam fceminam invadat atque ova franger
Fœmina: ova pariunt duodecira non con-
tinuatis, fed binisaut ternis diebus inter-
pofitis. Enituntur autem ea plerumque
noâu perticis. infiftentes. Fcenum igttnr
aut ftramina inferencia ftabulo, ne irán
gantur. Incubant die» viginti,& fepten
aut vigintii odo. Ut enim ter fepteni die:
dun' generi gallináceo t ita tçrnoveni pt-
vonùio generi,
lV. Jgu&namfinfitioï
9c. Prxfentire venena & loca ubi record
«fítafunt,fugeredicuntur. De qua prarro-
gativa Aldrovandu« feribif Apnd me fide
eurent , »lit quibiti- lubtt , fidtm adhtbettnt.
Cumplmfolite clamitant tpt*viampr*fkgtrc
3<?«
miuntnr. Paraeelfus autem infiolitum il»
him clamorem, mortem alicujusin domo,
in qua habitat portendereautum at. Sicuti
enim mquit vulturi 4 natura inlitum.eit,
cadaveris trans mare odorem percipere ,
&ad id fe çonvertere :ita & pavones ocjo-
rantur cadaver ruturum. Sed nugamenta
iunt, cum fenfus verfawr circa entia; aon
circa non entia.

Я» Malevolum &invidum dicunt pavo-


nenv quia tegitexcrementa fua, ne cédant
in hominum ùfum. Sed leve admodum
argumentum Jhoçeft,, §c vttium qwaerit ,
ubi pofuit laudem natura píuden's, ^ayo
rnundiriei fludíófus $c fordium hoßisefl.
Hinc excrementa regit »ne зрегг,* «pó-
nantur Juçi. Idem fêles, idem|çanesjigere
ceraimus, absque invidiarfufpicipne.

Ш. Parurfi volat,fed greflu majeftfté quan*


damprae fefert. Non enim vulgarem habet
iaceflurr^fedtardumaçregiurn.Hincçom-
paratur ¿um Junone de qua Paremia ha
bet: fuKtntm tngrvdts Dicitur de ¡is» qui
Греегап gaudeat fbsx luperbiffimo Jncefl'u
movent oculos & ánimos, .г.-.lv гг.
-*'■! Vllgu«
VIL Qua/ù affèiïioh
Ht y Pupillaredicitur.uudèverfus;
Pffpitlat pava, frinpu hirwdo vaga, -
Noñü expergefaâusvociferatar, fed qu*
fine non conHat. Periuadênt fibi roula
clamorem iHuni triffitiat fignum efle. In te»
nebris enim conftitutum, pavoncm pul-
chritudinemíuam cerneré non pofleeam-
que регашше exuumarc. Dicendum po
táis, tempeUatis mutàtionern clamorc iuo
indicare alitem, prudentenu , : • * {£

Ii Pavo, агуЬрикЬегггтл eftv ¡ y


Eav'oni. form« palmaos ê voluctibus dè-
ditnatura. Nnllam inquit Çardanus, *vem
pulchriorew pavant'.noftro fingerf naturanL*
potfc credam. Sçton â rège Croèio purpura
aujoque ornato 8ç in tnronp ïùo régaK
coiiftitut,o,interrogatus, nnnquid tjoquaxh
ipeçioiîùs quiçquam fpe&aflet? Reipon-
dit: pavones & phafianos venuffiores fibi
videri. Fabula eft, aves pjerasqjie.melç-
ïtione Regis pavpni;ob çtolchdtuâlneo»»
majeftatem,faftumque plané regîurn.» Im
perium comittere voiuifle. Sed corvos ас
cornices aquilam, поя tara obfarmjfíta-
tem,regiumque.fplcadorem quam ob ra-
•S•'■*?> пЧ pacita*
.rfSâcitatèm
,..л ас tyranñidehr,
№ jtttt'obi
( . " prit«»
::
lifle. , v
. IL 'Favo antisßperbtßrHa efi.
_' Formam'íuam ipfemïràtur, cumaçlâu*
¡datur,magis magtsqi соптрЪпи greflns ,&
. gemmañtenv oftenrar eaudam. frsrclarè
«net, ubi forma? fita fit digriítas , bine ¿áц-
idam elevar' , uridiqi&e . expand.it > íeipíüm
circumagit, & quandam qúafi 'pompáia
pulchrjttídiñis aJgítJk exercer» Nèc igno
rât folis fulgoremcorpom puíchr'itúdíneiu
.àugere pofle, undè ifti fe exponÍt, colores-
'" que y«iis modisimmutat , & quovis fertriê
^reífú nova'ri formofitatis piratbet fpeci¿rin
Hinc Ovidiusait: ~
Laxdatas ofiendit xavit jttr.cnia ferinas , j
«Sí tacitasfycïïes 'ip'farec'ondftopis'.
III. Pedes pawnis defôtnïe's

fen tentia eft» pedum deformitAtem ttrrere 4-


vepi, ui'(juottis cónificiat eos , eibtrißetur &
pra dolore vociferetar. Cardanus ait : Sentit
pavo pulchrifñdinemfitam t exclamât c^ dttiti
pedes intttetur, deformitatem eorum àfyerna
ins-, S¿d refpohdet Cardanö Scafiger iub-
XUisîde pavoné nojiro pleheja narrât. Con-
ßetlat
\66.
fbeblis crnribus, cjmdea turpia ftnt ,vocifera-
ri, Qjds hoc tibi Cardañe palam fecit ? Qjtp-
ties iple fibi crura obt'uettir,c¡uare nonfemper,
fid aliqüandóluget tnvifum a n'attira decûs?
Qtfoties evenir ei ut pàfcatur пес erкга con-
íhtciatfua. l4btfigdtveßigtum';nefcit:ntßo-
calió- с aptet locum , in quoponat peder». i¿ít eo
(beñaculo cumfu aprimis affuetus annü\ ejmd
novt patitttr m veteri memoria : ЛшснЫгнт
fabelU Гит ha , Cardare , a quibüi, modo ali-
quiddicas; mísejuam te abfti*ere video. Quid
vero babeant ejus pedes obfcceniiatü , haud
tquidem feto.
CAPÜT Xitl.

> Galio Paybñe v.


,' :">. Pracepturiè' : . ; '■ Л- ,
Callo pavo eft avis cróeitaris , puíchra ¿
fuperba, libidiriofa, máxime cunu
* pavone conveniens.
! -\\ - • •* Quafttones ¡¡ ■ ';
Î, Jgu&nam nitiritioßt?
y¿ Nutrirur horneó &avdná\ in íbfgalli-
tiarum&î anferüm. Infrigidis regionibus
i«erfimè vivit,&nonnifi máximo labore
¿dtícáltür. Ante centum, & c¡uod excurrit,
«tnnos, delata «vit Ьлс ex nova thdia in Euro-
рлт eft. Et cum carnem lautisfimam ас
la»datisiîmàm habeat , nonnifi ingentibus
fumpribus alitun
i/, Qfttnammagmtudvßt'i
"if. Magna avis eft, & eolio, &cruribus,&
' carne, & pennis; CoHumnon (ecus ac ca
put â plufnis nudum eft, & tantum pelle
purpurefcèhte obducitüt1. Caput durisïï-
mum eft, conftans appendiculâ qùâdam
carnea. Contraint haue cum eibum capit,
alias tantoperè eminet, tu digitilongitudi-
ne rpftrum fuperet. Crura procerisfiraa ■/
funt,& cauda longlsfima* Cüril irafeieur ,
totu3| inhorrefeit plumis caudamque in ro-
tam verfat, & gradu fuperbo accedentes
exterret. Mas formina major eft , ceteris
adeô convenient utdeeipiantur farpè ín-
çauti»fatminam pro mare habentes* ' .
///. £Уи&патgeneration
$t. Saîaxaviseft,&masex defeéhifœmi-
harùm gallîtfalS & anátes invadir: fosmm*
id maris amentia galles invitare , urgere &
b'ôgereconàturi Ovapariurit quindéciñí *
Viemtiéfphira. Incubdtió diebtjs tricemS
abfolvitur , & П mari páteat acccífús , in tfá*
ditincubantem,trítt)gitque ova« Pavones
etiajft
ctiam cuín gallo pavonibüs mHceiitar et
planifias procréant pullos. ,
IF. G)u&namfinfiiiö.
». Sentit facile frigus , quo vehementer
afficitur. Pluvii fi fiicrint dies , labore
multo, niàlrisque curis vix feryantuf pulli.
Radiis folaribus eriam;adeo affichintur,
Ht concidant & tybira morte pereant.

$. íracunckm animal eftiprafertïmcàift


libídine flagrat. Pügnantíntetfétotis viri
bus, & glabrum caput roftro validisfimo
ádeo pertundnnt , ut nifi fortisfimum eilet
cranium i frângeretur. Nonnünquaín t?e-
ro tanieiís timidítas eft , ut ne eüm galliná
ceo quidem gallo ineâncpugnam , totieeqj
lacesíki türpíter Fuga fibi confulunt*
VI. ghtafàmàtml jr
&. Parum voiáti cum grave admodúm
h abeát corpus. Inceflbs maris íuperbüi
éfí& pavoninús. Ut ériiift pavo incefltuii
lentum , Fáítuofurrb & üt vocaht,Junbni;
um habet: ita h gallo, pavönis greffusnil
nifi Faíbm reférb Gallina: amore cum ca¿
píeur fefe circumfptcit, lento ihceflu accei
dir, ae corporis anjmique dotes oftentat»

iMícUt
- /
/
Ä . Siçut corpotre & animo partim pavo«
nem, partim gallum refere- ita тосепол:
multumjis diffimilis eft« Aldrovandusait
Сaliofavo vocem унапаят edit , crocitationi
gallináceafavonia^ non dijßmilem , cumfm-
gorentmpcper соЛят longe Ute% vagantem-j*
quafi mßar ¡iquorù tn dolittm infiifi obßr*-
тцт. ...
o'-CL," '■ ffiomàtA ... . .
..id/, Vallopava eßquafijpeciet.
Merttitur fpecierrii, fpecies non eft. SicuC
inulusnon «ft fpecies, fed monftrum fpeci-
cm mutans s ita gallo pavo mon drum eft,
ex gallo & pavone natüm. Prima cnim o-
rigo fuit monftrofus ille cohgreflus,ex quo»
«atum hoc monftrum eft. Placet tarnen
fpeciebus annürrterare gallo pavonem,fí
non ob rem ipfam, fairem ob fimilitudi-
nem»
//. Gallopamteditpulchritx-
dîne pâvûni.
Specîofas quidem eft,& forma multo-
rum in fe vertir oculos» Câudam etiam ja-
ebbundus admodumpavonis more in or-
bem explanat. Sed caret fpeciosâ criftâ,
qua fuperbit pavo. Caret etiam oculis in
cauda, eb quos faftigium tenet pavo.
, AЛ . lll&p.

S
---—1


.m-
Ш AppmakuUexpomkgAUo.
pavonisaffetlM?
Pellicula illacamôfacriftatrigallireft.
tens, nunc colore ¿aeruleo, nunc pàllido,
nunc rubro tíngitur. Fervente ira, adeo
Vnbofe-fuffunditur, ut vel lychnum ab ea
"àccendere poffcs. "Non feces ac" homines
irati, vindicbe cupiditate flagrantes , adeè
exardefcunt,utomnemTángumem proje-
/ ciiffeirifaciemvideantur. Mine pro vérbi-
fcñide iritis ? (grfïe^ei au^tt)l€ ein Saloufí»
fàet £Ф im £«mm. Caufa rubedinis hu-
' «lores ac fpiritus font in faciem irruèntes.
• W. Gallo pavo ófenditptr co
lore rubro. ;,;:,-
.< i 'Óbjeoarnovcntfenfos&-externos&m-
ternos. HineingallOipavoneipfe quoque
fangvis movetur rei rubra: intuitu. San-
' guiñe agitato, agitantur fpirims, qui fervi-
diores fa&í'iram magis concitant.Hoc ñon
ignorafl'e videnftt :Per&,quicum Judiis
p\tgnaturi, fuecô uvas &r mori in depilantes
fufo , eos irritare & in pugnam provocare
ftevetKHt.
- {QF-
,' -■ * ю
' ЛАЭ rrft.tt • ' -' ■ ■
o«i;ww ■r-*;»:'* 'CAPUT
-. g* . •*

37^*
«?***1£APVTXÍV.'
irúuur ■•" i^ —^ -i тле fnvoè»
J Je Oallo i 3?nt
Galluscfi: avis rucuriens,animora,fii-
perba, Iibidinora:tardivoiatUT. '
Qu*fiimts
I. Qiumamnntritio*
íí?. Ñutritu г etiam omnis generis granïs.
Etiam vermes dcvoïat, ас ftercora, vene«
nataque animaíia. Pane obleífcitur)& car
ne, пес âïapidibusabftinet. Avis igiruro*
írinivora eft , nulloque dilccimirie vefcituc
quibusvis.
JL J^&nam augmentAtlotf
formMio 1
R. óyantiras egregia eft , & gallas galh>
na major. Multum etiam differunï corpo*
ris ftru&urâ mas & fceminâ. Mas criftam
in capite habetereôam , qua; пес çaro пес
cartílago, fed peculïarisïubftantia eft, fan*
f^inis copia rúbeos, Pcemina criftâ qui*
dem non caret» fed ca tantum minor ac
deprefla eft. Mas fub meoto utrinqlieäj
mail's paleam habet egregiam , barb« in
rnoduin dependentem. Fcemmis ut crifta
minor fie Äc palea minor eft. Ma$ in collo
-)
37*.
jubas feu loflgfores plumas Collum ас сет*
vicem undique ambientes habet, quas ira-
tus cxplicatjfoamque generofitatem often-
«Ut. Mascaudamñabetegregiam,in eaq;
duas longiores pennasH Foeminis &^еаи-
da vüior, & plumae colli minores fuht.
• III. Щилплт^епегапо ? '
Br. Salax animal eft gâllus ¿gallina aütem
non aequelibidinofa. ^hus gallus plures
habet' gallinas &4iwguîis'"diebUs vel quin-
quagefies iriit. Pugnat ètiam'acriter pro
gallihis,tahtum eofine,utTolus iis potia-
tur. Gallinspoftcoituminhorreicunt, &
' ftfc éxcutiuht, non fecfisacbömineslan»
guidiores pandiculationem HabehtXn pri
mo pártu ova in putamine, ¿rubre fnmin-
s duntoboblocianginftiam Pariunt ova vi-
ginti« triginta & plura , & dies viginu incu-
• bant,
'4Vt ^uAnamJerißtio'l
v». ' Vifu pTunniuiri valet, oculisqufe' iKten-
' tis'SoltW intüetúr. Aves etiäm rapaces
! maxime diftañtes cognöfeit & ab àîfis di-
flinguit. Guftum habet exquifiiis'fîmum,
quia aridisfima qu^qne , etiam denribus
nondum fraÔadijudjcat Necexquiiîtiori
carettactu. Aens enim mutationes prx •
fentit,accantu prsnunciat.
V. Qu*-
f 1 >
37*
V. ¿¡totalisaffeäus ?
Ьл. Aniniofa avis eft, & iracunda» In car*
tamine perrina* eft,& pugnam fortitcr init,
acriter urget; ac féliciter finît. Magna ani-
mi conftantia eft , hofte prœfçnte. Excelfo
cnim. animo, âdverfariam adorirur , tet«
ram ferir, plumas circa Collum exigit , pen«
ñas cauda: deorfum furfumque vibrat.hmc.
infilic , &■ nunc acuto roftro , nunc calcari-
bus iterum iteriHnque ferit. Superba avi$
eft» firfémper fibi majorem tribute quanti-
tem, quamhabetipfa. Per fores cum ince-
dit, inclinât fefene forte laedatur» ,
VL £>ualkmatusl
R. Volata minus valet, greflum autera
Jiabetfuperbum. Eredocapiteinceflkqwe
lento in fimo fuo valdè gloriabundusin-
cedit, Hinc Prover bium : Gaümtnfmßer-
ymtlmioplurimumpoteft. Germanicé* (Ef*
#a$nauffetoem míffefpfcerftárfleffet Non
abfimile multum illud eft: dmbmgnüisin*
eodem flerqnilint* , Ó* duobus fatms in unл
dome non convenir gwep Щпс <mff xiWttt
m<(ie/ unb jroen Шлти ta einem S&aufrtb
gennictyfjufammen.
VII. ^uAnamaffèEiiopbprïat
R. CttcBrrirecHcuntargalli/oîminegio-
Aa з citare.
' •■

toe. Nbtisffmuàbiegallïcantsus eft »cu-.


jus naturam & prifci& receutiores inquiíy-
verunt. Gallina; glocitantis aaaotrem cum.
ardentisfunoDei amere moniert íacra. pa
gina. Varios etiam alias habent clamores,,
&cum inveoerunt cibum, gaHigallinas,
gallinas pujlos.infolitö clamore convoca pt.
Ova etiam fua non fine, Íngenribu^4anOLQ*
ïibus pariunt galling
Ах1отлЫ
1. Cextumcantw tempus non ob*
ßrvat длиш..
Etvarîîs témporibus, & varus de caufis
tan tat gallHS. Cantat cum provocat ad du>
ettum hoftem, quia avis animofaeftv Catv
tat poft congreflum cum galltna . quia avis
übidkiofa eft. Cantat cum cantare audit
alium» quia-avis »muraeft» Cantat cum e-
»afitvtâor in pngna, quia animal glorior
fom eft. Cantat cum gallinas de fomno
excitare laborat> quia paterfamilias eft.
Cantat cum aéris imminent mutationes.,
cmiatempeftatum prsntineius eft. Cantat
ante exortum folis^quia betatur« Sed сан-
tu horas ас minuta obfervare , bonique irjr
J|r horologii efle fabula vulgi eft,
Ц« QaUíh non editqw*. ,я
Í/V
Ova ift galliujs ad feptum transverfam»
hoc cil, in fbperiore ventris infimi parter
cöucipiuntur. Hinc inmediam &infimänt
inferions ventris partem deferüntUr,ibiq;
perfedè elaborantur, elaborataqùe ex ute
ro per anum ejiciühtur. De gallfe vero-
Iievinus Lemnius fcûhk,inf>*triafua duet
mnofosgallos ovisfuit taute ftudio incuhajfe,
Mt etiam fuftibus abigi agxe fotuerint , civfs
antem^eva/iejba/îlijci exinde émergèrent cop»
fregijfe, &gallosßrapgulafe. Sed nee edünt .
ovagalli, пес ex íemine galli.bafiliscns
fit. picendymvetufliarunjgallinàr.um fu-
ifle Ш ova, & feniores.gaüoscpm man's
officium prœflare nçquiYerint,;flu!tiafFe- ', ,. ^.
ôafle .fœminarum m*nus.^4^¿*^¿rgj

&gallinis. ' f'i<L'C


Caro boni fucci eft , gratí faporis , fadlftf-
coôionis, & paucorum excrementorum.
Convenientisfima ils eft ,: qui minus exer-
centurlaboribu^ ceteris non fkùs firmum
prabet alimentum,* Ëft tarnen aliqua ejus
differentia. Primas tenet caro capi , fecun
das' taro puHorum, tertias caro gallinas-
гит: ultimas -caro gdHoróm; Prœtercar-
iiem ova etiam gallinarum fuun*pj?seftant
V&iflfe Optima font trémula & [orbilia,\t\
Aft 4 aqua
/
aqua fervente coâa. In cineribus que с**»
quuntur, cedunt bonitate forbilibas. Qua*
ad duritiem majorem usque coquuntur»
deteriora funt. Omnium infaluberrima
qnar fri&afuntin fartaginc. Deteriora etU
am femprr antiquioraméliora recentiora«,
\У. Capus тШgaÜum &gal-
linam medim eß.
Sieut Eunucbi 8e fpadonei nee mârës
nee JTcemin« funtt ita capus nee mas eft, nee
fcemina eft. Fit enim capus cum infliôo
vulnere evelluntur tefticutf & refecatur cri
na, ae eseduntur calcaría. Tunc omnis pé
rit Virilit««» adeö ut пес cantet, пес coé'at ,
ueccuramfamilia; gerat. Caftigatus pullos
dq.ççre, & quafi nôvnm animal , novos re-
cipere mores infîî. Calcaría autemrecifa
írcriftac exfeôas loco infita,.coalefcunt, nu*
triuntur & augentur«
CAPUT XV.

frtceftHtn. „•.. \
Anas eft avis garriens, libicUnoGbfor*
dida, tarii volatus,lacus ac flamina
araans* • ■■¡.'.■.'•\'.-.'.\ wr.¡-j ?.;•■-> i.t.í
37*

LQuodnamnutvimentum ?
jSt» Nutririft- femihibus, vermibus, ranis,
atañéis, lacertis & quibusvis reptil ibüs.
Sordibus deleôatpr» maxime & roftrunr
ccenoimmittit, ас quicquid reperit, ingur
gitar, in aqua, quam in terra verfatur lu-
bentiuf. Gaudcr aquis fluviorum,&dif-
ficultcr absq; iis vivit, prsfcmra cum cibis
ficcis n utritur.
Ц. ¿¡Ылпат augmentatio tffor-
mattot
Be. Anfere& galla minor eft-. Masculis '
omnia membra prarftantiora flc coloratio-
ra funt, quamfcemelHs. Roftruwiis latum
eft.lati pedes, latum dorfum. Color in ca
pí te & coll О plerumq; viridis: pedes ruffi
fnnt; alx albo Tiridi,nigroq% colore diftin-
Ô* font» y-».« ''•- ■■•.'.:.:*..•
/Í/. Jgu&namgeneraiiQi
Ht. Libidinofum animal eft» & congres-
fum capitis agitatione indicar.. Mares du.
о vèl tres unam fWminaminire'ccrtatim no
verentur. Mirum qttod amoris focios fer
re posfint, cum nee gallis, nee anferibus,
ríe¿C6lümbis¡deveniat. Intcrdum mares
tants libidinis fervent ceftu,ut gallinas eti-
• Aa 5 am in-
m * л.
aminvadant, licet nort díftituantur ргю-г
prise fpecieifoemellis. Ova pariüntplura»
& incubatum abfoivinr diçbus viginti &i
feptetn. «ï- »:*--4t:.iy;. : • .,r'fEi¿
тг' llQttimamfínfiuí&b -^'
D??- Nihilprxchri in fenfíbus eíf Pétr
iras roftro purgantes ventum pr#fâgirc<li-
cuntWjßcut & р1и«jam 'îrhmîne.htçm figni-
ficare puwntur, cunväüas concurîunt, 8c
lub tecto latere amant. Cum fréquente»
congregan«», aut fe fepius lavant mer-y
guntq; futuros credujatur denunciare iai-
bres,. , , a •„. .,
V.Qiialetaffiè&iisT
», Atiates natura titnidae iiant,& ad quem»-
vis ftrepitum expavefcunt.» Sunt etianb
aftute, &aquilam aliosq; hoftes fspiue 6нЧ
lunt» Alianus fcribi&: Cmm aquila in an*» |
us rapiendafinvolatyfe intra aquam fubmer-*
fione abdunt, ащ infra aquamnotando ex alio
loco extra aquam eminent. _ Qgodß açuil*r
i\luc(jHoo^in€umbat&, inßet, tterum. demer-*-
guntur atq, tarn dmßtrfum deorfuttß comme
ttra, cum aquilafuerit fubmerfipne fuffocatA
¿tut difceflcri? inaliam pradaih Hccntiorem.
Тит enimha depoßto hoßisfm motuadfum-
mm Атлт.геШлгнгГш, mtmt. .
.èf9* i1 '

9t\ Grteflus tardas efts adeo ut quandam


gravifatemmonfiret,aflQ[epoetat (' •
;' Nert velox pennti, & pede fe¿»is anas.
Ca^fa tardiraösifchtcmra breviora* ita foc»
"m'a« ut ad natandum magts, quam ad gra-
^Héndum fintápta.
'"u ^ VilSXualisaftBiél
щи Anas garriré dicitur. Valdc cîamofa
avis eft, & Pythagoras, .ea.tn цоп nifilocis
ab hominum frequentia femotis ak' voluit.
Was vQcegi ЪаЬф4гапсат& tenuiorem,fce.
mina crasßorcra» Pontanus de clamofo
,aita , ^ .. j,.. ..'
'jfeírV clamóte ¿tuet vïnrit'ai&afiates '
¿txiomata
Xuinattan п4}ща1каотш aqua efl,
Ratura duce undas petunt, Yix egrcflàs
çxevis, aquam amant, & natareincipiunt.
Plinius ait î Spper omnia eß, anatun* »vit fitb-
dhts gaSi»<t attfe exelußs admiratio. frimt
"páh plan) cognoftentis fletnm, möx ¿»certas
tnimèitoi, filticite convocantis : foflremo la-*
Wtttia circafiifcinafagn4,mergemibit( ß pul-
lis natura fact.
]b^în$tès domeßic£ &fyheßres>c>
^; ■■• jmdem tontJpwki . Eadcra*
Eadem forma, eadenfpotentia natandi,ea»
«dem vox , eadem corporis ftruâura ей.
Flus tarnen volatu valent fylveftres, minas
domefticar. Caroetiam fylveftrium magis
laudabilis quam domefticarum, eft. Non
íécus ас caro anferum fylveftrium preftan-
tior carne domefticorutru Motu enim hu
mores abundantes cum cxcrementis diffi-
pantur.
;:■". :; . capot xvr.
:.Г •

»:. :..;.j '..;


De Corvo*
i-tur. -vL. »o ¡ • ■ • ■

Corvus eft avis, crociens^ nigra, vrvax»,


Vorax,& fagax. *'
QuftUionts
I. Q/t&nammttritioi
*. Nutriuntur vario cibo. Vefcíturca-
davenbus, vcrmibus>pifcibus,pomis>piri$,
uvis,nucibus,pane & alus. Cadavera fuf-
penforum gratisfima iis funt fercula, undè
Germani cum mala irnprecantur, dicunt.
Ьав ЫФ bietftabtn fre|{en. Malum fignum eft
cum abftineiitia â cadaveribus corvi. A-
pud Athenienfes pefiis erat, ubi pasfim ca
davera jacebant infépuItaVnec tamen i eór-
vis aut alus brutis devorabantur. Corvi
-*■"■" ctiam
«tiam furto fubtrahuntres alafias, potisfi.
mummonetas: Unde Germafîi Qcrjîjehjef
toie tin 9taab. ErfurdU corvtu ¿icur vicious
di verfis de mtfníain qua pecunia fuit,num-
ifi8s abftulitadfexflorerios:üsqu e.eosque
fublapideáliqub invierno horro, abdidit,
//. QuAnam augto'enWAo ? %
». Quantitas egregia eft, quanquam aln's
major , aliis minor. -Roftrum ei atrum ,
áurüm,' craflum, acutum ad dilinianda'ca-
dayera, frangendas hucfes,&pughandum
cum hoftibus aptum. Colore torus corvus
ater eft, inquit Aldrovahdüs¡, adeô faruro,
üt nemo nigredmem'cujüspiäm rei exaöi-
"íEmam Taus prordignitate commendare
fe & extollere pofle putèt, riiiî earn corvina
atjSbtè omnium exaftisfim« & plenisfímse
öomparet. Itâ in facris canticöfum libris
iponfa fui fponfiTcacfäriema corvina nigre-
dmecommendat.

hi SâJax, non éft, fed raro coit, íemper-


qijjj Jbini irtv'iokta conjuga jura fervant.
фудрагшт non duo tantum, fed qaatuor
ejíam , aut quinqué. His incubant dies
viginti. Faciunt hoc mature, men fe fciliceC
Martio , pullosque aliarum avium more
nutriunt. ir; Qu*-
N \ ^

"|;'"ЗВГф jQuœnam\ fenfatwï


s¡, Ödoratum habet fagacísfimum,& vul-
turum morecadaverum odores facile fen-
tit. Hincftrage édita, mox advolant,noa
fecùs acV,
fi Futüram
gualespraevidifítnt.
affeBu*ïl\: ■
». Magna corvi audacia eft. Non mor*
tuâtantum/fed viva étïam animaliá rapit
fie dévorât. jEîiariusfcribit : Corvus аунЯ*
nihil de animo concedit , qpo minus e¡uam htt
audaxpt. Non enim contra[pupila tantunu
animalia ventre audet, fed & contra afmos &
boves pugnàt, quorum in cervicibm confident
cor percuttt & multorum effodit oculos> ' <,
VU Qualis matust
a. Diu non quiefcunt,fed circumvoli*
atant frequenter. Volatus tamen gravior
actardior.eß/obgravitatem corporis» Cía-
more hominum nonnunquïam faétumfu-
ifle ferunt, ut fupervolantes corvi attoniti
& velutïagittâ íauciati, decidcrint. Majori
enim voce aërem disiunftum fuifle , nul«
lamque volantibus firmitatem prarbuifle.
Sed aut fabula è/?, aùt alia caufaptbeß. For*
tasfis timor deturbavit aves volatu minus
valentes.
fi Qpmjfomwfë?
•Br. Vanas edit voces , adeó.ut Fulgentius
fbxaginta quatuor numeret. Maxime ve
ro propria & naturalis vox çrocitus eft.
Nullo enim ^freflu , nullaque tempeftate
impulfüs crocire jeu crocitare folet,
Axiomata

^bicorvi fuere viíí fäepiiis in Norwe-


gia & aliis frigidioribus regionibus, Nivi-
цт afpefíum animalia efficcre Candida e-
xiftimant. Sed folus afpeétus, lolus vifiis v >
idneutiquam prseftat. Deferenia сauf*, eß
adfAnguinemfri¿idoremtm\dc & homines
íri locisfrigidis albi , in càlidis nigri fun*,
II. Corvipullos alere non recitfaní«
Albos efle jcorvorum pullos, adeoque
deferí â pàrentîbus,& efurire_ ftrenuè di-
cunt. SeíJ nec albi ítmt pulli, nec â paren-
tibus deferuntur, nec efuriunt- Non mi-
noricuracorvi ahmt pullos quam colum-
bat adt pafferes, laürembergíus ait; Wlan
тафг »ici fi^en* úfcecber Dîàû&enSBnbarm*
¡¡еЦщЫи nímbt aucfr hierauf Ые (Srftôrima
Ье$ i47¿ «Pfafais. derbem Же% fein fiuttez
gie&r/ fren jungen Stoben Ые 3ím anrujfen¿ff
йЫехЩт/^Щ/ипъ btmatutunbúa» .
- feto
584- • ш
ïfc^cn (Erfahrung sutvieDer. SEBunbeHjre bai
man (Ыфен fabeln glauben gtebt / Ъа ftotf> Die
SKaoÍKn beç uneunD fonfîen Çfn u«b tofebtr
^áufftg genung: ûlfo Daeefntefcerí»íefí8ft)o^
fопте in 2tügenfc&íin nefcttirti.
I Í J. Corvorum t nmjàcitas tehb&?
rima rtf.V
Novem.îccùîa.cQrvum vivere volunt,
Hinc Theophraftus rnotfens naturamac-
cufavit, quod eorviS& cervis vitajn dederit
longiorem, höminibüs breviffimam ,qui
tamen longisfima digni fuiflent. Sedex-
pcrientia docuit recentiores , ultra centum
*& ofto antios corvum ñon facile proten*
defeviram.:
.w\-;viÁ$ . ( .}!
caput xvm
De Columba '.-'•
jPrtcepfrtm
Columba eft avis gemtñS > fimplex',
rriimda'i mitis& iñndcens.

I. ¿gu&namnutrUiot %
h. Niuriíiir tritico, bordeo, avena, lelio,
îniUcpifiS &aliis grants. Maximam par-
, - ex agrisquïritviétum, acnon niíl
, hyeme
hyerhe paúcis menfibus, cum diuturn* ni*
ves agros operiunt, impendió Domini ali«
tur. Hincmajor columbarumquarftuscft>
quâmanferum,gallinarum&anatum.
1/. ^ujtnam augmentatio ?
Jîr. Quanciras corporis media eft, Caput
planum, quibusdam criftatum. Pedes eti-
am aliis nudi, alit's permis ornàti. CoJot
variuseft,quibusdamrufTUS,aliiscinereus,
nomiulüs albus. Albädarnnanc-ur ab Ari-
ftotele, quia ab accipirre cönfpiciunture
rongin'quo. "Sed in domeßicisnonimpro-
babirur albedo > cum aceipitrum ¿njuriis
adeoejrpofitx nonfiur.
Ill ¿$м£пamgeneration
Ъг. Salaces q;iidem & lafcivœ fi.int,(ed fer-
vant jura'cônjugii. Plerùmqj mares of-
culanturfœminas,priùs quám afcendant,
Öva pariunt bina, eaq; condida,ê quorum
uno Temper màrcm,aîtero fcemínam gene
ran", fabulofum efh Fcecuridisiîm:e f'unt»
cjuippe quse (îngùliS quadragenisaurtrice-
nis etiarn diebus concipiunr, paritúc »incu
bant & pililos enutriunt. Cum vero пес
sptum locum пес commodiim cibum hä-
benr.Jiyemc quiefcunt. Incubado cum
TceaiÍj:íe>tummaris,opcrá perficicurÄ ex-'
В Ь clu
3**
cludunt pullos die vigeíím o aut etiam déci
mo oftavo. Et tunc íobolem cum irías
tum fœmina fovent, fceminx tarnen in o-
pere illo fervenciores maribusjfunr. Pulli
Ipartu caeci funt.ficut & pulli cor vorum.
W. £Ы&пАтfenfatio ?
*. Plurimum valent fenfu.prarfertim vi~
fii, auditu & guftu. Accipitrem tanquam
hoftem cemmunetn ê lóngiñquo vident ,
& quodlibet illius genüs accurate agnof-
cunt. Quin & damorem accipitris cum
audiunt, ocyùs aufugiùnt. Omnia gra-
norum genera edunt« alia tarnen aliis li-
bentius, Triticum rtâtim agnofcunt&a-
manchordeumautemnónnifiexmelioris
defeâu aíTumunc.
V. £)uaïis affèëïusï
fer. M¡tis& placida columba eft. Etiam
(implex, imbeüis, & innoccns, prudencia
quoque cum fimplicirate conjunct a eß сит
ßmplicitas fine prude»tía ßultitia fît , ficuC
prudentia fine (¡mplickate veffutia : Vcr>
fus alias habcnrur:
Felle columba caret, rofîro пол Udit , & un-
vues
tosfîdet innoctiOSipuracji grana Te^it.
Çaudet acfuiftaueritiij^rrires, céleri^ vo'.atu
Tuta peta,fœtfu educat alterim.
МлГся.
Из 8?. ;
.feulas ipfefêvetfatui,at^incubât ovk,
Conjugh fervamftodera ¿afla fimul.
VI. Ghialis motus ?
». Pernicisfimum habent volatum.ut cum
quavis ave pernicitate certare qucant : tln-
(deRcx David in anxietate fuâex optât fibi
non aquilae,non vulturis, non ciconiae , fed
columbas pennas. Qui* dabit mtht bennas
ficut columba , 0" volabo , & rtèjutefcam ?
Quamvis autem avolertt,tec~rorum tarnen
fuortim memores fumma fide ea repetunt,
& nobiscum converfantur.
Vl\.£htalis ajfeSlio?
&. Columba gemere dicitur, Vocem
enim habet fuspiráti fimilem, unde verius :
Et caflui turtut-, atefe columba gemum.
Axiemata
I. Non väcat ira omni columba
Pavidum animal eihadeô ut nates quoque
inpavoretremant, juxta multorum afler-
tum. Quodnonadeôabfurdum,cùm in
aliis quoque animalibus deprehendatur.
Canes timoré correpri in femora caudam
contrahunt. Ipfis quoque pueris in pa-<
vore nates contremifeunt. Omni veroi-
rajnon caret columba, Pugnant inter fe-
fe fepe ad fanguinem & mortem usque,
, Bbj Co
Columbus qui femél viâus eft »itérât pui
gnam,& tunc viftor nonnunquam evadit.

II, Columbis cegnatmfalumbus, eft,


Pahimbus , Germanice Шизе1Д£<шЬ*/0'
tot 4>oI$»$4iube/eft columba Jylveftris , ma
jor domefticis. Degit in arborib us in us
que tiidulatur. In collo album, circulum
fedimperfeflum, & in fuperna ejus parte
duorumdigitorum intervallo definentem
habet. Caetera quod fpeflat cum Colum
bia noilraribus convenit.

III, Columbis cognaiits turiur efi,


..* ■ •-■ • r . ■ . ■ „'
Turtur Germanice ?urf(l-Zanbz/ icidem
fylvettris columba eft, minor domefticis.
Nidulaturiisdemferèin locis, quibus pa,-
lumbiis/nenípe in árborum verticibus &
montium jugis. Vocem habet gemen-
tem, unde & turtur vocatur. Pre'quens e-
jusfitmentioinfaeris& honorífica. Vox
turtaris audita eß in terra noßra. . Itfe tra-
da* congregationi inimkorum anitndtü turltf'
rit.
.-./.. »v ■ "."..:'' \\
LIBER
}8*
T tIBER QUINT VA;
JPISCIBUS ■•:'■••

CAPUT ¿
Píícibus in Genere*
PrtMpt*
I. Piféis eft brutum natans,branchiis , pin-
nisj fquamis, fpinis & vefica in ventre
conftans-
II. Eftque Cetus , Silurus., Sturio , canis,.,
SaltnoXampetra., anguilla», loligo, cjr-,
prinusJucius, halec&c;
Quaßionet.,
Í. ¿jht&nampifiiwn caufkßnt i
R* Çauja efficientprima Deüscñ. Ita Sa*
era Scriptura : Creavit Deus cetos mag-,
nos,&omnem animam viventem reptart-
tem, quam produxerunt aquae juxta fpeci-
emfuam. Secunda natur,a <r/?spartim ftellaf,
partim fpecies fefe multiplicantes pergit fa-
cra5criptura:Bíw¿¿6Wf*7/jir.Peus dicens :
Crefcite & mttltiplicamini., & replete aquas,
marisiFinùfropri? (S ultimfu.Dei gloria eft.
Finis inter médius homo» Omnia enint
propter hominem , [homo propter Deum.
■■•'■•4 , ■'*,
39«t
Finit proptitu, moztaïiiim vocibns exprimí
nequit. Materia erMtionis aqua fait, gene-
rationis fernen i eonftitmionis corpus organi-
cüm. Forma ingenere anima fenfitiva eft}
infpecie alia atque alia!» Alia delphini,alia
balen« »alia anguilla:. -.
H.AnptfiesreßirenU
s. Refpiratio fit ut teroperetur calor cor-
dis.Habent prices calidum cor,calidam fan*
gmnem,ealidosfpirittts.Qpusigiturriabent
ventilatione&refpiratione. Necexiftiman«
dtimaërem refpiratiowis materia efle.Quod
«juisnon habet alteri dare non poteft, Aë'r
non eft frigidus : nequit igi tur frige faeere.
Aqua aflumenda eft,ut refrigeratio cordis
fiat. Pifcibus aqua cruda- & crafla, ob craf-
iiores ipiritus ? avibus.quadrupedibus, &
hominibus aqua re fol a ta & fubtilis obfub-
tiliores Spiritus neced'aria eft,
///. £hw/nodopißesgenerentur ?
ты Congrediuntar&'feminamifcent, atq;
fîemultiplicantur. Placent verba D.Fran«
tzii : quod actinetadrationempifcium pro-
paganonis , altqui atbttraH Junt, от»et ejfe
fuminos, &' conciperefine maribus, flqmdem
aliqtti fiâtim habent ova cum nafcuntur Sed
experientia qQendit ipfos coireyadmotU invr*
cempartibm fupmu,& plerumc^ citisfime ab-
filve-
fehere сoitum, exceptis vitulis marinis , <jui
tancjuam canes diu coharent. Paulo poft :
Ovaptfcium apifcibus itafoveri & defen di,fî'
cut ab avib us , utifo nemo,ut puto,compertum
■pro certo habet,nem» etiam àicet. Quis igt-
гиг incubât oves, quia iufantulos pifies deferí-
dttyc/uis ut in infinitum augeantur hoc genua
¿nimaltumfuonutricatu efßeiet, nißfolus De-'
tu ? ©crnt be fómpí {tinte SWenfdjen флпЬ
ОД jixtomata
I. Tifies aquarumincoUßmt.
In aqua generantur. in aqua formantar, iit
aqua nutriuntur, in aqua augentur. Vo-
ce vel muta alloquuntur nos mortales •
Jjúc ánimos advertitererum novaram cupi-
di. Prägnantem atjuarum. ut erttmiátreflw
cite. Fœtus magnitttdine mirahiles , muiti-
tudineinafiimabilesperpendiu ! Non mined
uterum hunc,<fuamvümnumeriexsant nattt
nótate. Dominus enim eft, qui yterurn
impleti& foetus in со con fervatt Gtfapi*
entiam incomprehenfibilem,porentiaro in-
aeftiniabilem.Si providentiain impericru-
tabilem homines deprsdicent.
IL Elegans pifiwmßruBarAefi.
Fabrica pifcium omnium ad fe öculos atrf-
mosq; trahit, Habent caput , oculos, au-
;C s Bb 4 res,
гe$»nares>os, ro.flrum,H3.aJcil!.asj dentés , la-.
bra,Iinguam, palatum ,fiitn]arn , afperam
afterianb pulmanes.brancbias^cor/dia-
phragtnajperitonajiitn, gularn .ventriculú ,
¿nteftina^odipeuv ljenem, hepar , vcficam*
fçllis.rexiesjt^ftes^eficam aërisjpenem, u-
terrnn,fpin.as>çol]i^i,barbam, pinnas & pe
des^ Partes hgs,QçrJis cer, iiimus , fed notv
cannes in omnibus; Difteçt qaim parti-;
urn numero pifcis â pifce.
ÍII. lnßgnis interpifies & Avescog^
natioeß. . }t<\ Ï
». Eandem habent productionis maten"*
am. Aqua; enim . produxeru nt aves & pu
ces» Primum quidem piftes, pofleà aves,
Eundem habent diem, natalem. Quinto
enim-die Deus & aves & pifces creavit. Еот
dem fermé incedunt modo. Quod enirn
natatuseft pifcibus, id volatas eíVavibus.
Pifces videntur efl'eaves aquatiles,&aves
pifces aérei. Easdem terè etiam habenr
corporis partes. Quod enim in pifcibus
fuut fquamar.id in avibus funtplumaf.QUod
in pifcibus pinnae , id in avibus pennat. Et
nt avibus aures fola quardam conitituunt
foramina; fic& in pifcibus praeter forami
na nihil eft.
XV¡Mare monßrorunt pater non eß.
Certant de inco]is mare & terra. Non
rpinusènim mare quam terra fuqs nutrit
vitulos,canes, urfbs,aprps,lepores » lupps »
culpes, afellas : fuQsitidem pavones,pha-
fianos,perdices,coturnices,rnilvos,corvcs}
slaudas, hinindines., & pafferes« Hinç,
tpulti mare vocanr monirrorum, patrem,;
Reprehendît hoc iu Cardano Scaüger his
verbis : Mare , inquis monfirorнт bater eß;
Sane vox, hac indigna Philofipho. Mpnftrcm
namtfe funt pntter natyrce opera* At,ÁlÍ4d
ф тл ¿%î <J5tí<Tív,aliud t¡? 4b&'t¡ov,
, CAPUT V.
;l\ Pe Çetis* ■■; \\
Pracepta
h Ce tus eft pifcis maximus in mari
degens,pulmones habens,& animal
perfeélum ex fe gignens»
II. Eílque delphinus,BalaBna, Phocs-
na,Orca &сл
Qtiaftionet.
IQuanam nutritio?
». Cçtus y Graccè то ^ят^ Germanicé
ЯВаЩф/ nutritur imprimis pifcibus,quos
¡reim Dominus maris venatur iç prscdatur.
Bb s . la
In PomeraOiaGryphisvvaldi394* .. Capros. -AJA
quoit-*
drin fu ft ceta s, in cujus ventrículo reperta
cfr in gens copia pifcium,non coftorum , &
inrer alios Salmo vivtis ulna? longîtudine,
¡ta ur: tota dolia feu toniac in de rèplerentur/
Hirtc de fona, in ventrem belua» marin*
projedio D.frantzius air ; О te miferumfe-
nam, qui in tant denfttm , profttndttmßrmumj
jpurium carcerem proptertttapeccata defcen*
dere meruifli, quid coffttafiitfHandointerdum
i"Aga^fpumii%aqua faifa &ahçuot tonnis hale*
сит,регсагящ,* 0" aliorunt,pifcium ипЛщ
fuiffi obrutus, ? quando ventrituli parietes
calidiores te apprehende'runt (S reliqua ceti
membra comp^ejferunt, ? Mifericordia Do-
mini te confervavit yquia& tu in hoc inferné
recordabam ttmpli Domini , id eß, omnium
promijfionam divin at nm,quas in Synagogis &
templisfaniïù anteà tôto vita tua tempere ex
ficris explican ¡S'inculcan audiver.-ts Uteris,
IL ¿gmnam magnitadp ?
». Vaftisiimaanimaliafur|tciti,adeè nt
quintuplo majores maximis Çlephantis vifi
firerint, Se trecentas aç vigîntj ulnas habue-
rifit, Ob eHormemcorporismolemiaquis
latisfimis acprofundisfimij indigent« Ad
lirtoradelati, enatare nequeunt , led he-
rent & cápiuntuj. Concurrit tunc tota re
gio.
?P5-
gio,&gaudiocxultans ad arma ruir, fagit-
ps.bombardjsjhafti^ligoníbusjfurcis, au-
choris,bidentíbus,aliisqi inftrnmentis it*
ftrada.Habent ceq pulmones quibusreípi-
rant. Habentetianifíñulamamplisíímam,
qiuaquam ore acteptam refpuunt. Pet
banc fepc in naves,qucc pritervebuntur,
maximamaquarum çopiam eftundunt.
(II. ¿>и<£П4т generation
Br, Génèrent non fccus ac animalia tcr-
reftria. Ovaenirnnon pariqnt. Sed in
tra (ë perfeátqm anima! générant. Et mem
bra generation^ nonfectis açterreftria á-
pimaliahabent. ftdiequidem inqnit: Ron-
doleriuSj batana гистгЛлт tantam , e/mt'e'-»
tiam âprecero \).omin« htimcriseeßatä, utrin.
que terrant continueret, ttnde quantafit , et m
balan* Ubtdtne concitáisferшпиг , conjtcerc
oportet. Mammas etiam habent & lac,
quibuscatulosjinterdum bînos, nutriunt.
Catulihiteneriadhnc.matrem fequuntùr ,
nonautem ut plurimi pi-fcium caeterorum
iamariûne diferiminevagantur,
ÂxiomatA
I. Cetus ammal'üoraxeß.
Voracitasfummâinceto, adeôur impkri
yixpoflït. Inhiac mtertjmncs pifees po-
. - , . •• •■ , tibil*
• , . - : /- ■■
tfliimum halecibus ob dulcedinem catnis»
Et hanc alimenprum.copiam , ut & iníi-
diarum abfentiam caufam magnitudinis
fiirnmxdicitCardan.us. Sed Scaliger gran-
4efcere,att,quianoncapitur. Nosnatiirae
' autorern ctñvis pifdum fpeciei certos po-
v fuifie términos, & ampliores quidem cetis
dicimus,quia fie placuit» Voluntas crea*
torts eft ratio faâû,
WCetm maximepïngvefiit.
Pinguiabundantplurimoceti,quod non
çoncrefdt/edut oleum liquidum manet »
atque in lucernis ufurpatur. Caufam pin-
guedinis afFert Rondelatius vitam otiofamx
coriidenfitatem,alimenti copiam & tem-
peramentum. Etenim, in quit, animait»
inertiayingmfcerccertumefl , quod quotiàie
experimurin iis,e¡n& earn ob caufam anguflii
locü conelfidimm,Ht inftubtts i?" capis,&[in his
qua hyewe latent , ut in gliribm & taxis,
Qmnes autem çeti tardisfimè ferèrnoven-
tur , ob corporis molem , & id modi
cum , quod rardo motu digerí" poflet, corií
denfitafepraepeditur. Sic& in hominibp
cutis conftipatio corporis conftitutionem
p1ether*fímilcmefficit. Jamcumvoraci
wnimali alimentum femper prœilô efl,id ad
faginandum corpus multum confert. Ex-
em pío funt luxui Sí crápula: dediti,qui obc-
fi.eflc iolent. "" ~ ~ ," " UhÇtti
ДО. 6Wi -zwa?/« &Ш&
^roverbium habet: »^¿ mum. quam pifa
•eis eß. Sed eetis non neganda vox, cum
magno boatufepè ingenua loca repleant.
Habent enim pulmones, habent cóllun»,
■habent arteriam afperam. Infuper &lin-
guam habent latam, non adhxrentem pa-
lato, neq; ofleam,fedmobilem & carneam>
quas modo ехегь modo condi poteft. Da-
tur itaq; iftis vox : at non datur Termo. Vox
enimTonus eft, ab ore animahs-prolatus ad
afteftusexprimendos. Serrrço autemeft»
vocura articulatarum difpofitio,adcom>
•raunicandos conceptûs, neceflaria,
/CAPUT Ж ■

De Salmone
Praceptutn
Salmo eft birds médius, & in mari &
, in fluviis degès, maculis rotundis in-
fignis,fuavis(ïmi fáporis,&nó'n mali
fiicci.
.'■•#' :' ОMißtones.
1. Ght&nam nuirïtiel
R. Salmo, Germanicé (Búímen ober íatfáf
an eibo üllo, & quönam tandem utatur, nd
cony
...:.,. ЗАЛ...-, v, '-а
fcbfiveniunt Autores. Multi eum non alio
cibô, quam folâ aqua vi&itare credunr.
Hinein ventrículo exénterati nihil reperiní
àjont, prster fpíflum quendarh humorem,
aii't mucum fuoflavum. Aîii floribus ru
ns, pediculis aquaticis & pifeibus, eum
frui aflerun't. Atq-, in diflecti iriteftinis ta
ha fe invenifle teftantur. Nos rationem
alimentorum attendentes pofleriorefn ièn>-
tenftam magis approbamus, &fîaquânu-
triri quandoq; videntur, non tam aquâ,
quam contentis ineaaluntur. Hincàquâ,
'{Vitae nivium liquarionc, herbis varus, & a-
^t o'rumpinguedine crasfior fit,magis dele-
¿tantur.
//. ¿¡huinam augmentation
iw Magnitudinem egregiàm habet/ ob
quam cum pifeem cetace um dieipofleexiv
Aimant. Maximam partem bicubitaliseft,
& DíJfavU âlibris vinginti quatuor usqj ad
trigintafexcapitur. Squamis tegirur exi-
guis ,maculis rotundis ita notaris, ut fub
rufFis ¡!lis& înteis qotis infignisfit. Dor-
ГиплсгеЫео eft colore, ad nigredinem ver-
g:;f.b^ venter argenrei colons ¡rmulus.
f)s ti:ibctarriplum & valdè denticularura»
Ncnenin _rantum-denr.es in urraq; maxil
la hsUeti Ceà palatum etiam quadruplicr
corum
399»
coram ordine muni tur, & lingàa ipfa iis-
dem гиггег. Oculos habet magnos, &
branchiasquaternas. Pinnas habet binas.
juxta branchias, binas in dorio & tres m,
ventre. Cauda etiam in imam latam & ro-
tundiusculam pinnam deíínit.
III. Quanam generation
&• Mares geniturâ pleni, cum fceminís
coeunt , qua» ova piforum magnitudine
pariunt, &in locüm fabulofum reponunt,
Certum autem hidum conftruunr, cujus
latera lapidibus muniunt, intus excavanr,
ut deteôa fini ova, ne pluvü ímpetu difpel-
lantur. Fit tarnen quandoque ut flumi-
numraptu disfipentur, ubi parsâpifeibus
devoratur,parsféïvatur atq; augetur, atq;
ih pifcemperfeâum formatur. Ova non--
nunquam imininûh's fluviis in Песо rejin-
<juuntur,nëctamehperçunt,{cd aquis re-
fjitutis perficiuntur, aciî nunquam deflit«*
ta fuifisntundis*
Axiomata
X. Salmo certum natïvitatis tfedu*
cationis locum non habet.
Ex. in man\& ih flnminibus gighitur, àlî-
tur,augetur. Suaviter ïutem cînlci flnrili-
nurfi aqua afficitur. [Indem ¡¡Us Oceanx
Tocia
•ôcie,ubi cppiofiores influunt aqua dulces)
<5г plures & meüóres capiuntur. Magno
nonnunquam âgrriine '"ê mari iu flumina
¿raníeuhc, dz atea jeffivum folíriiiiirh ift
Л1Ы, Muida, Sala áíiisq; fluviis capiúñrur.
]la océano per m/erhem,aut"fâ!tem bonam
dus païtem tranfigunt, circa veris autetn
¿nitium ilumina petunb
illt Salmo camern habet non ingra-
l- • '"íath.
. ' Caro aritequarh coquitur albican coöa vet
fíiita rubefeit. Teñera с ít& fuavisíima
ttec malum prœbet füecum. Moderates
. tarnen ej us fit ufus. Larga emramanu de*
voratus Salrrio, ob rrfmÍ3m pinguedínem,
mojéflam affert fàtietatèm»rï[àbendaetiatti.
ratio «tatis , loci & rem poris anní. Córa-
/ mehcíantur magis ju?nores, mcníe A|>rili,
Major & Junio, éi qui in dulcí fluvîorum a-
i qua fuere. Agrisautém&qúib'tís rriinüs
vaiidus eft ventriculus non conyeniunr»
Viscofi enim font S¿ concofíu difficiles«
Non modo recentes fed Sí Tale cdnditi Fu-
moójinduráticOmeduntur. Sed hi cou-
cCclu difflcib'ores.
С A PUT Ж
De Cyprinó
", .' . Pr.ecem
., Traéeph/mj'
Cyp'rinus* eft pifcis híediiisí flu vía й-
Jís &lacuftris,craflrü^^qiíiamis validis-
/¡mis prseditus, hnm'èïcffà proie brévi
tempore piicinas repléns.

■•'LJibt&n-dm nutrition
%■.'/ Cyprinu's Germanice jlarpffe/ vèlcr^
tuv hérbrs,muco,tritico; & aliís írumentis.
Dorhi ciiiii alitur , ранет immitrimus in
piTcrôamhe tâbefc-at. Alias luto deleéfca-
tDr'adavodùfhjac terra argillofâ.
II. ¿¡kiœnamàugmentÀtioî
R.;Craflusiqagis,quàm longus с Ufe 'Vide*
tur. Ркгшпф librárnfn quàmor.aut quoi
que habetur,int*rdarnetiamviginti,'Squa~
riias hab'etlatisfimas & validisfimas , ut fa
cile iftuslapidum fuftioeat arque repellar.
Caput habet breve, dentés insecjualés , 8c
bar bam geminam. Pinnas ei тапае fuñí,
■dus ad branchias, du« in medro ventre,
unapropèçaudam,&nna infígnís ifi dor
io. Cauda illi lata exnïgro rubéfcens. Se
nior ¡s colorfiavu s eft, j unions ad fu scum
magis inclinât. ..'•'*
///. ¿¡htirtàmgeneratïo ?
fc. 'Piifcis feecundisßmus
■' '■•■•' t*eft,qoinquïe$ auT
foi-
'leite» uno atino pariens* Non tantum
я>аШ & famia* contaiflionenalct ; fed
feontèetiamfinè ullo maris acfcfcrmrt* ft-
' ■¿inegencrarbcómmu-ñitft"diatnr.' «*»
inquftRondeîétius,*V<*7»*>*» ,мм Л** 9
WantibwfcptateceptU&colUEluJpoñtegene-
rartcyprihosyin^aiecanec rtvmtnec flag-
nttmjnecрМтлесисвняефпи*'«№■*
¿m««* ф*Р***г céUfim tnßuxijfet. Sed
- Son recurtendum ad fpontaneam îllam vt-
▼entiumgenerationem. J Latere folentfe
<- mina,&fucceíru temporisprofumpcreÄ
aâunu
- . .'" Axiomat4 r ■
ICjprino terra argitiofigrÂtïsfi*
■■"':. i :*í, ~j WA- , . . - \¿
líaj?Ítat in: fluvüs & Urabus , ftd non «ф
¿énè ih qùibuslibét. • Alberras àk. . m
pifa таЩтЬш Цяк(générât■> &*» лЩш*
tograjfatur & crefeiti Çed optitoe Valet*
fond» argiUofo , triticïprimum femmato,«
pofteà argiÚdefuper ¡pariât & hinc aqua >•
ferfttja*
t L ÇyprinUs carпет habet mntä
faltíbrem,
«arÔMolh's Si húmida ett.fuccumque^rè-
b« non paruni excrementitinm. Iffipri-
* ;. : » mis
v щ.
lfiisitö,qm4nnWi»,^mtatibus vîcinis aé
fordes etdpiemibns degttût , pravi fiicdr
ftnr. AflüAendiutfíifeesferetímneíca-
lidi,ne ▼entriculum "nirow refrigerent& hu»
tneáeni. Poft efumcorumnonaqua,aue
tenais t&Hinifïed gen*W>fum viaumbi-
betidunw
CkPUr V*
De Siluro*
frtteftma. ' ,.
Silurus cft piféis magnus , vora*, defor-
nùs,pinguis& boni faporis,

X&M&nam mtritio ?
fe . Siluths Germanicé ISBafo / SBaff obce
Sffieflfer/valdèVorax eft,aciaciibüs,ftagnis &
fluviispÀhiciefus* Vertàtui ènim mine«
féspifeèS) 9¿ in tm riiirâ vötacitate «a.
quamhpluo'graflattir. FaniaeftjfcAr***.
nia'captuni aliqumdofki^e Silurum, m cuj9
™Сю$}Ь>ШНтА1*МНГтп*1к ernot«,,n-
ventAjttt , ; . , .., '.; , ,. .*,
Il Онлнат augmentatio ?
». Creícit in tnagnitudínem egregfemi
Nonnünquam très »/«*/«»£*»,* pondere
ла ctnfttiM Htfy libras capirar. Corpus ha-
Cc * bcc
OéíTus'cam ft'ftigris macalis plenum* füll
te eiFuntfqdáma:,íed corium fatis çraflum
&lubricum. Caput habet'granda, latum
ЕШтит. Riôusoris amp1us?eft,& adca-
pitisiongitudinem patulus. Labia &pra
infraque afpera funt,quibus przdam retl-
het & frangit,cùm dentibü» tareat. Vén-
rermagnuseft,cauda tenuis &4ata. Duas
habet pinnasadbranchiasj&unam abane
quáád caudam -extenditur»
III* £)и&пшgenerativ* ■ г. ; ;;•
» .Congreditur & ova parit^aq; diHgettér
cuftodit,&cumipfofœtuin dülcibp aquis
libentervctfatut:D;Frantzius^tí SilUríts
ßAv^a.dliigmn^me cuftoMtyitfytfepcm
iffa mßetiia-fiAfiatHr,f>r<tfertim ■ ^яапао-еаи-
¿aßtkmrberat^HamutierreatfiCees , unâe
ttiamnomenacceptt л <ráa>, qHodefi]m<rvtt'¿a
'vjt&&»t.fmM*&fonittí Mud*'

*ní. Silurmfinguwúdmodtttn efi^


In dulcibus aquis pinguefcit quâm maxi
me. Inter Pafcbr&tfentecoflem ê mari
migrât in Д1Ыт. Hinc capitur óbefús
adrnodum & crafl'us* In magñis ncïrmun-
•qtíam pinguedo per. dorfumfduós etiam.
rdigitos crairaeft,non:feeüs ¿emporcó ter
pen«. Я>
4°í- ' ' '
USilufUS grat'tfaporis'tßb
Snayitas in carne.eft,& (uccum praebet îatt*
bqonm. Tom réceos, tum falfusin cibö ■
laudatur. Sed facilior is çoaionis recens, '•
difficjlwris falfus. ";~ Д í

DeSturionéy .r ,; ^
Sturío efl: pifcís magftus» pinguis & fuaw
vis, pauco cibo contentue> ê mtfru
iafluyios tçndénsi ' V
Qu?piones-.^
l+Jguœnam nutrïtio ?'л ° .
ф, Sturio, Germanicé @tôr ober. ®titt/-
nihil cibi â nonnullis capere dicitur. . ..Çar-
danus Sturionem non vefci fcriptitat. .Ça-,
iligatur â Seaftgero his verbis. Quisftfci#wt
omnium in univerfe natura <тЬ#и vivere.ßae
alimento potefl ? Germaoorum etiaoi pro-
verbium habetur : (£c leBef &eëv;$Binl>ee
tttieberíStíf. De homirte,qm nullius aut
Ínarcisfimi cibi eft» ' Sed omni aninV&o
iïum convenit hutrimentunil*Ët oëç vein-
tus>nec aër,nec aq« a nutriré poffúntl ^ Ve«
fcifimile eft,fordibus , muco & quisquiliis e-
цщ nutnri. Dùm enim cibum quanrit ter»
■ ■: •>••'■■- C,*-;i-" ; ш»
V

$*го fub aquis fodit» tTndc Albertus ait, nh


htlcihi cr/tsßorts in ventre ejus referir* , fe£
ttmtumhttmoremviscofum, quem exucerit.
\l,<>)u&nam augmentntiot ' '•'
3. Corporis magnítüd^egregia eit- Tan"
ti quandoq; capiùntu_r, ut ducentas ItbrM
pendant. <2** tentumiStâojgtitA Ы>гм ex-
. ' cefferityvidiy ait Cardanus. Corpore *ft
tereti & obi on go. Сярц£ qpadtamns eft.
&jQtunO daracamlagio^potius, quara os-
fibus conftat. Os, ЦЦ Cine dentibus & tine
maxillis eft, â reliquorum pjfeium forma
fdanè divjerfum. Nares & bra.nchi.as babee,
quibus refrigeratur«' Barba adeít gemina.
In dorio crasfiores quaedarn,fquámae mot
reliquarpartes cubicul агдвг (cabro, tegun*
tar operimento. Pinnas & ad branehias,
&inventre,^imdorfo,h^bet. Ipfa. etram
cauda in düas caudas dégénérât,
Ш бЫ&плт generatio ?
К . Ova рагдипс fetumqicx iis excludont.
Sunt qui oyácolliguot, & nunc nutrimen-
tum gratisHm urn, nunc medieâmentum ef-.
ficacisTimurrundep.aj-ant.
AxiomatA • л ■'.,.
I. Stwtógrtói¿fimusAnti%uiserAL
Romani cum ceperuatjeum» cumtibîis&
COfQ'-
1 4°7<:
«oronisin csnam protésíeruur,| coronati* s
«tíam lis gui geftarunt. Undè faceté Co-
niicusex perfona paraCti ail : Qwtfi mor-
tabs tanta fortuna *ф&ш цщяат^ил ego
nttncfuml CKJtukacvcntri portawr pompa,
vdnunccjui mibiinmari acdpenfer latMttfan*
t4hac,cujt(iegolatiuinlatehrjure4datpnteis ,
dtntibutJä*manihm,. • [•■}'..' ■

Dele&us habetur ratione fexâ*, temporis,


loci, magnitudinis fr pratparâtionjs: ft«* ■
fer untur çnim. mares fœmtàis 4k in**? has
ovisplçnaeraeterisj quae enïxfcfuAt» ftro»
banturimprimjsdrca.folftitiaibquitoftiici-
us receflerqnt â maris littoribfcs » ÍWife*
runtur minores mâjorifenas.. C©medu.ntuc
& recentes, fcfale conditi: illi tamen hi»
gratioresífunt. Recentetyino, façfhajp,
Zinzibere, pipere, caryophülis, uvis parfis
majoribus&minoribus parantur. <Ç>mni
apparatufado,habentadhuç сагперв^г-
riusculam, prxpinguem. ap gtotmgfani.
Hinc neq; «gris, neq; neutrjfi. flgqi f&lmHh
rem ventriculum habentibus apponend»
funt. Sanis yctà & ventrículo validiere;
prasditis ferculum gratisfimum funt,
•V ' Ce 4 Caput
-
- caput те ,,:;..:
,; •: '•' Pxœceptum. ./' . ,^
Lampetra eftpifcis me<uus,çor[nore.obv.
longo, ceJebFJs.í¿porise.eleg4Hti4>:Í0s
mari& fluviis degens»

\.6>u№amnutritiol
Sä Lampetra, Germanice iûitjprefе- vofci
dicitur aqua & mufco» Sed non tàm de ar»
qua, quam de. contenus, in ea bocadmit-,
tendum, Cumrapitur, efcâ quadamcotnA
pofita in fontibus & aquis dulcibus nutrir
turacfervatur. » - -, .Л .,.
//. Quœnam augmentatia ?
St. Corporis crasfîtodo exigua eft.longi*
tudo eximia* Cute tegieur las vi,nuncalbi-
cante, nunc nigricante, maculisqj-cpnfper-
£t. Os neqi in longum neqj. in latum fris*
fumeft, fed excavatum, iric quo cavifparfi
funt dentés plurimi, acuti,flavi, haniati.
Pinnulam membraneam fupra .cauda: ex-
tremum habet, aliamq; hâc paulo fuperio-r
rem. In lateribus pinnis caret, cum its ad
natandum opus non habeat, fedflexuofo
corporis impulíu promoveamr-
Ш. ^м&пam generaño ?
Яг, Nihil notatu dignum de genèratio-
ne apud Aurores.. Ova parie ê quibusno-.
va proles..
Axiomata-
}% LampHra оUm in magno honort.
■<./■■■>■' '■ :>jfaui. ) ,-

Apud Rn>rhàno^,fcx,ftptem, vigiiiti quoq;


aureis olimunaemebatur. • Aldrovandus
feribit : Eùdtin modo hedie Roma pifcium
fert nobilisfima cenfitur, adeo ut nobdis quí
dam çoqftuf(r eferenteJbvto-)aula Romanapr^ «.
cerum,cotHrnicibtMcam Compararte.: 'Scrij
bit-Platina, Ronumxaulefkrtatfis offenfUtx he
ve â natura aRttm ejfe, qued Roma; ex 77 è eri
capiuntur & delicatisfimajquoniam vallate
ibigula interfe autliípretpf certant',
t. Lamfletrœjûçcm tante konitatk
-Uîhib R.}î)):!. )*<&§§! ф- o "~:'oT
HábenbTaporem graturo& delicatuiH,jii re~
étèpriébarentur, vinciq; епесепсцс{^& aro;
màfibus Gondiantàr.. Ubbcondimefttura
niàgis ad palatuftl e{b quam pifees ipfi.
Hm« coridimento iltofum fuiffeparafitHm,
memorat Aldrovandus. Ник enimfunew
inflar 'Lamprete ce€tumy miétoá^ jttyulento
i&mexfMm,grandi iff patíha\quisrApp¿fitit, ut
Cctf netam '
4T0*
notatn omnibus ejusjdacitatem guíame^ elu я
deret. Hic jam magna,pultariiparte abpum
pta pfeudolampetrant aggreffu¿,diu multumq^
cum illa maxillis & dentihuf „inherente collu-
ílatuj, cachinnumcunñitstottentibuiifdctte re- .
(P выdit : utinam mihi¿ fepiui fie illudatis.
US¡am in hoc condimento non modo fuaesfed &
ipfaí catenas, (quibqs in.fani ,vobis (¡miles
vincuntuç) & çumvoluptate e/uidem abfu^.
mtrem CAPUT Vllt
*л De Lpligine.; .>;';
Ргасершт.
Loligo eft pifcismedius, corpus habens
rotundum, &~ in acutum, definens,
in 'metu atrarnentum; çffundens,! UÇ.
abfeondatur..
"Qutßionet

». Loligo Germanicé SHacffÈfd) dicîrar j


ab humore atramento fimili, quem effun-
dit. Nutntur varus in aqua .contends,
ас dftigenter, quicquidin'ventriculumde-
mittit. roftro atterit. Undecunftaqusin
i Scomachoreperiuntur, pnlmenti formam
habent. : л,---
j \\.Qji4nam augmentAt'wï
Magni-
v, "-
4П,
%, Magnitudinem ttiotn, сцЬДадгит in-,
#rdum habet. Cutis eft mollis, non fqua*.
mqfa, npn afpçr,a,,n,pn tenacea. Pedum,
numero ^promuícidrinfígnis, eft. Pedes
inferiores, minorée,, fuperiores majores
fpnt. "fotum corpus tçnerum , longiufcu».
lum &_rotiindum *ft, dçfioens in centum.
Hi JgM&namgeneratÏQ Ь
». MasflagPjat ampte ícemina?, & farpe
caufaeju$pjerit. Fceminam etjam captam
mas liberarciafeojrat, 4di pjfçatoribus p*-
«raripfe&capitUE.. Mas 6<aptus merit,
femina fugic, Parjt fcmina ova, maxi-,
m am paitem^^iaa,bioo^jgignit/cstus . .

I. Loligo.Çjfiрыpifiest$g»atifunt.
Conveniunt-ftriiÄMa,,a#amej*to,carne &
«due. Difa^qavQcrmABisplSca^erpreta--.
tur Gefnerus.'tolifOíííi 1сЩ%кЩа)/
fepiatítt rw>«;18ífl(ff(&..
\Í.&9fig0Xru4ifitc0'¿fi*
Norç.admpdnm. comraendatur loligo,
enm carnem habeat durais aç .diftîçjlis co-
¿Honis. A perito у«тд«оя#^кэс1цп appa-
ratur, non ingratus«ft. Coquítur cum a-

-oibO
De Afeito;
í 'n -I '., Ргасершт .,
^elluseftpifci&miediu^.tumjduni Ha
bens ventrem,*& grande dapu^ac;
carnem minus laudatam,

\GHt&nam nutrition- -
A. AiêHasSermanicà-©fecffîft&nutrïtut>-'
, contenus in aqua» Maximus-apud Britán
icos & Hollandos eft afellorum quxftua
Tantá,cnifneorumibicopia,.utpoft patrias
tellaris^ ratnritatem in Germamam aliasqj
longe disfitas regiones, non fine longo fce-
иоге transportentub . ■ ■■> \"* ^
lI;6hi&namaMgmentAtio? \. >
ft» Duos & tres cubitos fepe excedit» Ga»
put engrande, o¿ amp! um, & venter tumi-
dus eft» Hinc nunc ventrîcofiïs, nunc ca»
pitofusîafinH&dicitur. \, Aef.çpfteras regio?
nés cum mittitur, caput pr«ç$kut. . ..-.
ïII. Quanam.generation ..".,
Tit. Ova parir, indeq; prolera gignk.;.t,i
Automata í; :'?•., г-'.г.т
\Aßüus ignobilispifitieß.^i.r
л ' . Odio-
"* Ödibfuth nomeri habet S¿ Grsecis & Latîrtîs
& Germanis, Recens,carnemalbam,mol-
lëm & ffiarAlenï.palatotqj non ingr atanrh a-
bet : Exficcatus тего cflèam ferè induit
duritiem,undè robbfto báculo diverbera-
tiir, ut aftusâ aquâ reftius diflolvatur & c*
Ibcctür. :■-,. :i ■<■ '••'.; v
lIfAßlttifft&tus # butyro immer»
\ !:',\^,ljUsglütinoßor'fit.
" Caufaeñ humons tenuis abfumptio. Si~
cu t farina aquâ multâ àffufa , & áliquandta
conjùnôa,tam fpifia reddifur ас glutino-
fa, ut eâ ad iërruminànda multa iitamur,
Tennioresenim partes ab igné ab'fiïmptae
funt. Et fiait lacchar um aqua difloluami
coétione fit ipiflus & glutinoiuis, Ita,'ctiam
atraraetjtu cumpartes tehuiores exHauihe
funt,craflïp fit,& adeó digiris adha?refcit,ut
- non fine laboré avellatur,
■?■;- -CAPUT. X.

;■.' De Lüoi©
Tracерt:
Lucius eft pifcis médius, oblöngus,par-
vis ас tenuíbus fquamis prâtdittis,
- voracisfimus, audacisfimus & viva-
ciífímus»
Qttfßionet ..
' . I. ¿¡hianam nutrition
*Jfe. Ludns Germanicé «in J^«|t/ riutrituf
pifcibus.ranis, & aliis in aquam immiflis.
Voracisfímus & crudelisíunuseft, in pro-
priam fcviens gentem. Lucius enim qui
di{Tecant,frequentislimc inventre in veni-
uncnon albur nostantum & tineas, fed mt-j
nores quoqYlücios. Pifcem fepè feipío
paulo.minorem adormir» quem cufa ap-
prehenditeaput Sc reliquas partes föpeflo
res inger'it,infèrîonbus extra os, aliquan-
dia deperideritibus , donee prioribus mu
tatis ácdigeíh's, has ¿[иоф "trahat ac digé
rât, "Cerrúm eft fáes etiam parvas & ca
nes in vtVäria conjerítos ab iis devoran*»
Cracovienßs 'quidam Polenш Rondelei¡o reta*
lit , anferispullos duos in ventre ludia fe vifis
¿fie ¡aliejuando etiàmïtieiumtyedém ancilU Ы\
pifcin'A apprebendtßc*
Il ¿Qh&nafti augmentatiö Ц
ft« Piféis egregÍK magoitudinis eft* Ar
gentina: aliquândo captus fuir, qui libras vi-
ШН &fex appendtt. Corporis figura ob-
loftgioríen, dorfum latum ScFerè quadra-
_tnm perpetuo squale donee ad poflxemas
jpinnas ventum fuerit« Caput habet rna-
•■ crum,

«rum, ofleum Sc quadratiim. In hoc inflrw
mtntapasfionis Dominica repcriri cenfetvul-
gw : fedjt/ptrfimofi. Roftruuvhabet Ion-
gum, & riftum maximum. Maxilla inferí«
or fupèriore longibf eft, &cochlearis modo
excavata. Dentés habet acutos, longos,
firmo», & in acies'difpôiîfôs". Pinnas fex
habet, duas ad branchiarum imas, duas in
feriore ventris loco,' ¿t-^inas non pfocul â
canda. Cauda brevis eft, in duas etiam
definens pinnas. Tegitur corpus fquamis
exigtiis& teriuibüs) ütiis ferme car¿re vi-
deatur. Hinc fi parvus füerir, ínter edén»
dum â quibusdarn negliguntur& nön fepa-
r antur. Ciuoád cohwem venter àlbicat,
"dorífam ex fubfläVo'nigreicit.

'%. МёЪГеМагпо Si Apriíi coëurit & 'pari-


üñt öva, iáq; àd Juniùm use}; cohtihuane.
Inveniüntürlnterdnm inpifcinis, ubi an*
tea nulli fuêré. Hos exluto virtute Sbïis z-
quivocc generatos cr'ednnt. Placet 'ma«
gis fententiajD.Franrzivqui ncfcfibít:*f*
lKtf)atdrfyKtahtitritamèn'vero{îmilior efi ra-
tib, omnts minimorum mínimos pifiicklot
fYov'eniie nonñifi exfui ¡[eniris femine, ¿¡ко i
tnttrdumvixfenfu notahile eífe libenter Ven*
ttiimm. Pojfc autimfeminApifiinm vet Л"

' / "V ' > ■' "\í


■nKt'esy&-ckdnio4& ranas y àefefri innovai $
furas pifemos, quis-плт dubitabit ? Qui e-
duntova, folent.ipfa egercre imperfeta,
ita ut edita augeantur, non aliter ac farina,
tumore fubafta aqgetmy tum fcîlicet pariî
folida augetur tumore,& pofleâ fpiritus ip-
ü provocati tumorem efficiuni» »,
\ Axiomat-a
' ■ i.lsuam'üi'üacisßmmeß,
"Gîtra ducentos anrios vivere dicitur, nul
pereat morte violenta. Exemplohoc conv
5rmatnr iftûis,qùi âïrider/co H.imperato-'
Г1;сарШ5,& cum certa inkriptione aquip
iterum immerfus, atq; poft trecentos fere
annosderiuô inventus eft, Jnfcrîptio ta
lis fuit i Egofitm ißt 'pifiis hmic fiagne
omniHrftprimtitittipofitM, per tnttndi pectoris
Friderici II ,тапи$э dit 5. оЫвЬгщ Captus
äutem fuit Anho falueis цо?, '& immiflus
ante annos fermé trecentos, .:v
- //. LudicaroiuudäbUiseß*
tîarnem habet'friabflem , coftu non.adeo
tiifficiletn, йес muîfiç exerementis fcátetr«
tem. Hinc asgris concedí fofet, imprimis
ialidä & fiedâ temperie laboraritibus» His
tion'tantùm nihümali, fed& phirimùm-e»
inoluhieriti adfe-rt. Ëfum ejus puerperis
etiara
J ; ' - 4^v
"etîam concedunt, quibús tacben religué»
** , Щ
ruin ufus pifcium interdifhis eft. #?
., . !.. 'г
CAPVTXi. " '•7
De Anguilla. !'.;•■
•»
Trícepr/tm*
■ Anguilla èftpiTcis rhedius/corpbre оЪ*
longOjíávTs,j uciin difaporisjfe d inría- '"'
,1ubris, , t . vi/.

LQu£f/am nuiriüet
".».'. ^Anguilla Germanicé 2M/nutrÍtur ver-
mibtís,ranis/p¡ícibus>radicibus,toerbis & íí-
milibus. Totnsineoeft Rondeleriüs , ut *
anguillas folâ aqua nutriri probet, Sola
aqua, eac¡uc pamisfima ас dulcisfima, inquit^
апанШе pafcuntttr & augefcnnt. Quant'
çbrenriitfuibç angvillarum vivaria curzfunt,
diligenter ¿ant ореглщт c¡uam maxime ригл
findetлещfit ac¡ua affiuens,& tffluensjewper per
ripAs^ubi vivaria extrnüt % nam nifi ac¡ua Itm-
fidafit^breviflrangulata interuSt. Sed qUod
hecanimatom eft.nec ab anímato venit,nu-
trire nequit. Et hon tim ad äqnam ,
quam contenta in earefpiciendam еЛе, V'cï
ípfamonetdiilcedo,quainrcquirit.
IL ¿Oht&nam augmentaño ? i
Dd R. An
ч*
r^. Anguilla in tantpm nonnnnquanfex*
crefcitmagnitudinem> ut quatuor cubito-
rum longitudinem & brachíicraffitiem ac
quêt, Lsevis&valdèlubricus pifciseft,ut
manuteneri ncqueat. Caput habet Ion-
gum & acutum» os apertum ,den tibus par
vis & acutis preditum,ordine multiplici.
Color pro varietate aquarum variât. Qui
puram ас defluentt-m aquam incolunt ,
ventrem habentcandidum, & dorfum iub-
casruleum.- qui verô impuram & ftagnan-
tem inhabitant, ventrevfubalbo & dorio
fubviridi aut fubnigrо confiant.
WX^^uanam génération
», Aríítoteles ait: anguilla ne j3 mat nejj
foeminaeß,ne£prolemex fe аЩиат genera
re poteft. 'hem: Hoc unum inter fanguinea,
toium genus, fine coitu , fine ovo pYocreatur.
Quoditaejfe confiât argumentû , quod in foe-
' culentisflaönis aqua omniexhaufla & limo de*
trail¿anguilla âehuo gentrantUr, ubi aqua• ас-
ceffit pluvia. Sed Röndeletius fcribit : fe
vidijfe anguillas corporum complex и coeun-
tes,& in inferiore ventris'partt , С vùlvam Ht
.fceminis &fernen inmaribui reperiri.
r AxioMata
I. AnguillaJuariis-eß"fid irißlubrü*
Pifcis delicatisßmus eil, ob fuaviratem.
carni s
carnis. Idem infaiubris tamçn , &nec **
gris necfanis próficuüs eft. Glutinofa c-
nim pieguedine, &}pituirofo fucco aclento
abundat, linde nee facile coquitur, nee
prasbet laudabiie nutrimentum.
//. Anguillapuram aquàm antat.
In Germania non caret anguillis, vel Albis
vel Aumentadle aliud. Danubius non ale
re dicitür anguillas, ob aqua? frigidkatem,
Efluviisaatemmareipfumingfeditur , fe*
cùsaclampetraaut'Silurusîhienim pife«
èmari ad Humina tendunt»
CAPVT ХИ«
De Trutta.
Prtctpt :
Trutta eft pifeis Yudius , oblongus , ma*
culis varius , ob faporis elegantiam
fucc*quepraftantiarncelebcrrimus<
Qtftfttones.
î.jQu&nam nutrit'io ?
fc. Trütta.Germanice Щге/ §оШ / vef-
citur vermibiis,locuíhs Jimacibus, variisq;
inaquamimmisfis, A pifeibus etiam non
abitinet.redpcrcasjbârbos.ftmdulosjalios-
que in vadit. Tanta aviditas in ca,ut ab i-
misadfummatendensfupra aquameffera^
Dd 1Л tur
. ./г.. :r. i ■ ■:'.4io* • ■• „ . •/.
tur & in fcapham nonnun quam înçidar,
• . il. Quanam augmentatio i
fe.Magnitudinem habetcubitalem , fqua«
? mas exiguas,maculas multas, pinnas duas
ad radices branchiarum, duas Tub ventre,
unam verfus caüdam , & duas ih dorio»
Cauda eftbrèvis & non divifa , roftrum mi-
jíus acutuubocali rubentes, dentcs acutis-
limi» Totus ferèpifcis ex albo flavefcir,
eureisq; macúlis pingitur» (juamvis pro
■varietate fluminum variet color,& pifcis '&
1 macularum. Cutis facile rugàturi& âcàr-
y'neabsq; dificúltate divellitür.
Ш. Quánam gener'alio ?
jjt, Coëunt & parrant menfe O&obri/,
cümq;íparttis*inítat, módicas ícrobes fa>
ciuht. Niduffl ¡taque formant , in qúo è-
danturSí nutriantur piiHi.
Axiomkta '
A.Truttœ caro laudabili^eß^
<3rati-eítfaporis,facilis cpéèionis, pauco>
rum excremeñtorum^boni, multifac'tenü-
isfucci, r Mi ñores preferuñturmajoribus,
дпасгае pinguibus.ác maculas rubras há-
.feentes catcris. Ménfe Oñobri minus fa-
Jubres funt, quia tunc pariunt»
í/t Truttœ multa cum Salmonibus
commuriiahabent. ■
4?Ч w ■-, '
îla utrisq; eadem fermé brma,eadern cor
poris partes externar.caro rubicunda, ma
cula malts afcenfus ad fumas aquas faltan«
<di vis & agilirasjfuavitas in cibo.Magnitu-
dxne etiam ahqua truttarum fpeciesSalmo- .
nibus ferè aequalis eihundè, & truttáSalmo- .
nata Ud)$foi¡n diciuir..
CAPUT XUI»
Pe Barbo
Precept л '»-.îrrV
Barb^ eft pifcis médius, oblongus, & in
latera modicècomprcflus, fquami§
exiguis,praeditus>& barba gemina ce-
îçbris,.
Qgéfiie$us4
l.Qu&nam nutritio ?;н. .. >
çt._ Barbus, Germanicé фагЬе/ ober Star*
me/vefcitur pifcibus, cochleis & cadaveri-
bus. Adeó voraxeñ,ut ne fuoquidem
parear gen eri.
I.l.¿¡>u&namaugmentat№?<
,щь,. Plerumq; unius librae pondus eft î'alï-
quando duarum,triuni,pluriumve. Figu
ra corporis oblonga eft, in latera modicè
comprefla. Roftrum etiam longius & an-
¿titts habeccartilagineum & pingue. Eo
' . £)d 3 fupe
4*V
ïhperiorîs roftri cxtt:em0 du« apptfndííes »,
etcxlateribusdqaîaliîïvpropendent , quai,
barbam vocant. Eifcautfim fubftantia cu
tanea qujdercUed mollis,, lubrica & fubru-
bra,oculiparvifunc pupilla. nigra, quam
anreus circulus ambit.. Dentibus caret , .
pinnas duas ad brancbias habet'» duas in
ventre,unam â podi.ce,unam indotfo Ipfa
quoque cauda e pinna gemina conflatur.
Squamas haber exiguas, & Colorem vari-
um. Yentef colore eft hc"teo,,Iateraar-
gerttoidorfum ex albo fl ayefcitii parvis ni-
grisqoe maculis confpesgitur,.
tll.Jifa&namgwerAtio ?
at. Cangrediuntur & ova pariuntr O.
va hxc neab aliis. deyorentur ,\ diligenter ,,
cuftodiu it|
Jxiemttía, f
I. Barbicaro damnanda non eß+
Cardanns ftatuit,barbum neq; frigidam ,.
neq; calidum , neq; elixum , neq; aííatum,
bon um efle. Placet magis fenttfntia Sen-
nertiiCUjus hace funt verba: obfervatxm ejfe
non memtnt aliquem ex carntf cjut tfu aliqutd
¿Amtti peperiffc, Efi entm candidisfimatfaci- "
lie eoñtonis & dtflribHtionütoUmentKjj &ßt(«.
a-non malt. -
4Ijb
IL Barvi ovaifeñenata nonßtnt*
Praegnans barty in numreris rcfertus eft Ovis ,
Hsc'afiumpta nonflllis tormina ventris ex-
citarunt,vomitum crearunt alvu turbarunt»
cholera generarnnt, fyncopen in duxerunt,
aliaq;gravim*mamalaintulerunt. Hinc ve
nenata & maléfica vi przdita eífe ova illa di-
cuntur. Sed â noftris quandoque come-
dimtur fine noxáV Cenfendum potiùs o-
va illa â deb ili ventrículo corrumpi.in fe ve
ro похг expertia.eflV» Stent lac in vttie-
fum vtntrictilftrnimptiffitm , adeo corrumPi*
tttryut vettert inférât fymptomat*.
CAPUT; XIV/
De Tinca,
Preceptttm,
Tinca eftpifcis médius, brevis ac craf
fus,fquamisexiguispraeditüs& mu
co plenus,.
Qua/ftenet. . . 5 ..y
/. £Ы&пат nut/ùidl
».Tinca Germanicé ©tftlex)/i muco quei
<gdjlefm appellamas , fordibus rèrum pi
trefcentium vefcitur,â came verô Sbftine
1/. ¿¡Ылпат augmentation
». Quatuor & quinqué librarum pond*
re alibi capitur, fed in Albí libras duas non
.-■-.■, '■'■'■:faci■>'
4*4« ."
facile exçedit. Brevis& craffaefh capite
craiTo & retorto, Roftrum habet breve ас
rotundum,& pro dentibus ferrara oífe. О*
culifuntnigriStaure!,pinnsc ad branchias
bi пае, binx in ventrera podice шньипа et¡»
am in dorfó» -Squamis minutis ac valdè
connexiis tegitur» ^olor in quibusdam
fubalbus, in alii« fubflavus-, in^ noraiullis
ítibnieer eft.
iWj^mamgeneratiob
'"Si. Etexfefhine & absque íemine gene
rare çenlètur. Sed toties.cafligatum po-
fterius,ut videarur fuperfiu tnri,quicquid e-
tiam objiciatur. Lucios quoq; ê tincariim .
femine generar» putant> qugd fabujofunv
efle ftatwmus.
¿Lxtomata
\.TmcapiJcis vilis eß>
Necgratiíáporis eft, пес boni fuccî, пес
' facile coquitur,necr£âç,diftribuirur. Pie-,
bejus pi(cis eft , îndignus qui apponatur
menfis magnatum. Hinccum nobüü qui
dam Florentin/» tincara convivís fuis lauda'
vtit)Omnibni excusfis lachrima* ob rifur».
ïlt Tinca amat làcm ^paludes^
Rarô in fluminibus habetur , frequenter
îiilacubus & ftagnis. Non gaudet aquis
' ' . ": СИ»:
,.-..:* ■'."•,• .'.■■.' ' '■

< ■ ' ' " y


4**
currentibus fed ftagnantibus. Sic putre-
dinedeleflauir, utipfa huer for des nafca
tur Si educetur.
caputs.
De Haringo^
Vrncebtttm
Haringus.eft pifcjs par-vus, dulcís, bre?.
vis extra aqu4m vitac, in océano de-
gens* , ¿¡htaftiones.
/; Gïumam nutrition
Br , Recensores Zoologi expenuna Grae-.
ci & Latipi hominis, Gçrmanicum vocabu-^
lurn latjnitite donarunt. Сотгцппкег ha:-
lec iV.haritiWus ut Latjnum & Germanicum.
differreipjjtantur.. Sed pifeis intatinqrurn
fçriptîs balee appellatus, fluviarilis ^e du!»
оцт aquarurn pifeis. eft, haringus verà
marinus. Halecetiam viiis pifeiculus Se
£ex pifeium illis dîçitur:haringus verô Cele
bris 8çn,pn ingratus pifeis eft. Nuçrirj cre-
ditur aquâ: fed contenta in aqua ntim-
rçnt, non aqua ipia. ' *
ll^u&nam augmentatif)} x - , '
$>. Longitudinis eft pedalis, imicum ha<-
bensinreftinum, quod jejunum efle afterit
¿Ibertuv JDoripeftcfcruieojVcntrealba»
Dd $ fqua
4t&
guarnís acutisiiitiqipertinaciter cohaeren«
ti bus. Noâu lucent ventribusverfus fum-
mum sequorv obverfis. Squama: tantum
emittuntJplendorem, ut mare ¡ fulminare
videatur,. .,'- »
Uli ^илпат genevatio}
$. Pariuntfemel anno, fed tanto foecun-
ditate, utmulta millia hominüm.jis fuften-
tentur.. D., Ftantzius ait .* Vix alius eft in
ter omneiptfces', ejuifit-fecundior, untie hale-
ces fermé totum mundum-pafeunt*. Pra?te-
rea caro'.horum ptfeium, nati.vo,.eoq; bo
no co.nftat, unde pleriq; pifcesjn тагърт*-
fertim grandioreshjsipfis pifcibus itruunt
infidias, Itaq;ceti his ipfis pifcibus infidi-
antur,,quod dum fit, h ateces.$d littora dif»
ge.&fís.agminjbus approperant?,qüaíí pos«
noteffugcreinfidias. At tuminhortiimun
poteftatem veniunt, non. tantum hafecès,
verumiCtiamperfecutores^eti. Et ïta lin
gulari Che!Providentia duobus fummis bo
nis ditefeunt, & ftuuntur regiones rftariti--
mae. ", ;чГ ;>
^ ¿ixiomata ~.
I. Haringi omnium regwnum incolis
grati.
Inomncs; regiones transportant« êlocis
¿nari«
marmmis. . Conceduntur non tantum re- .
centes, fed & fale rnuriaq; conditi, imo&
fumo induràti. . Recentes carnem babetit
albam&friabilém,jboni faporis, bonj fuc-
ci & faciliscoclipnis. . Sale.conditi diffici-
Iiorisfiunt,nunquam boni faporis &fucci.
Bibacibus autem gratisiiini funt, cum fitim
iisprovocanr»,utalacriusfuAviiisq; potent.
Infumatbquos 523ucfifng; vocaraus,| difficil-
h'marfunt coclionis & mali fucci..
U.Hanringmpifia marinas eß.
Habitat in.oceano& frequentisfimus eft in
Anglia* Scotia» Irlandiaa|sîor wegia,Dania,
Beligo. Capitur poft aquinocb'um autum-
oalc, reliquo tempore maris, fecreta petit.
CAPUT XVI,
De Alburno.
Alburnus eft pjfcis parvus, albedinein-
fignîs, molli ca_me, in fluviis & lacu-
bus degens,.
Qttc/ftonts..
IvQu&ñamnutritío?
». Alburnus ab aíb©«Kne nomen babet,
Germanis Sffiei^ftfcfe. Pifcis vorax eft ,un-
df* b^nfoiïerwitnr T>— —atautem
ver-
; 3*8«
Vemies,ranasjaliaqunac|uam immiflk..
^■^IL^umamatigmentAtioi
Щ? Longus eft ties aut quatuor dígitos»
cculis mag'nis mbefcentibusjcapite parvo»
corpore bcinsçulo fed deprefio. Squa-
mistegitur fcenuibos, & candido prœditus
colore eft.' Pinnas habet duas â branchi-
i$, duas in ventre, unam propè caudam.
XW.^mnamgeneratiol: ,
ïs. Com*reditur
аппч).; ,■"'■;'■■*■ Secoya párit,
".;■• bis дис teç

Axwmatcï
"jZ; Albtimmfacileperàpït odores.,
Jn cavcrnis cum Iatet, & efca hämo aquis
immittitur>9dore eveeatur &capieur* Dù-
jbium eft, an refpirändo, an absq; refpirari-
çne odoretur ? Refpirationem qui negant
pifcîbus, alburnum fine ea odorari cenfent.
4§ed&- rçfpjrant pifees & refpirando odo-
r^antuci Br2nchiarum enira beneficio a-
•quam attrahunt,& cum eaodorem,
i/. Alburпш & infiuviis & in lacu-
¡ / . bus'Vj/Vitï-, >.
Çommunisfimus pifcjjs eft,cunflisqueno-
tisfimus. Et lacuftris Stfluyiatilis eft , fuç-
ç,\ exigui & faporis minus grati. ^omi
nes plebeji' cum cœpis coquunt, indeq;
3wííb«lf»fo>eapgelIanturt CAPCTÇ
■■;;; ^Apufjxvft. * ;
De Fundüb; ./• -
Practptum , •
ïùndulus èftpifcis parvusjcarnérn triol
lern &falubiícm'habens,in fuhdb
flüviörurnac latuurh degeris.
Qufßioüei.
XbQu&nàîrinuirîtïik
&. 'Fundulusâruridononletthabèr. ïh
aquarum fundo^riir» degir. Gérm'anis
©rûnbUng íeü grunbcl apellara-. Utítritúr
mufco, hirü.ndinibús,al:isquem aqua con
tends. Gadavera etiam fubrrterfa devo-
■rat calvariisque bübalis deleftatur-»
>l\hJ¡^&nümaugmetáatí<f>
'%t Piícis digitalis eft. Maculas a cápite
'vertus caudam habet rtïgricantes&'rotun
das. Squamistegitur parvis. Cauda*
habet exiguâm&bifîircatam, Diías pin*
ñas in íateribushabetíduas in ventre,unahi
in tergo, & Tub cauda ad ahum uriátn»
Quanquam fint duo generahujus pifcicolí :
alterum commune & majus, álterumfpeci-
ale& minus.
<Ш. £)п&плтgeneràtïo ?
»♦Parit
4№ , '
"V Tarit anno bis aut ter. Ovafingulfr-
ri foHiculo ioclufa fuht,
Axiomat*.
Xlnftgnisfundulib^nitasefi.
Parvas hie pifcis in máximo veríatur hono
re. Coquitur vino» & Tub finera modicum
effunditur acetura. «Boni eft'fucci, facilis
co&ioñis "& ad'voluptatem fahitatemquc
non parum confert. Hmcaegris etiam non
incommode apponipófle «enfetur. D.
Senncrtqs inqmt: inter minores pifies boni
Jaports, falubrix^piarte aümentijcoSíufacilüt
& jui diu in ßomacho nonméraiïtur, atfy ad
vrluptafém & fanitatem 'plane Commodt, &
qui ¿gris etiam tuto contrdipojfitftt, funt cjhos
vulgofundulos 45фт(г(сп vel"©n»nMm<}<í
fundortoniinamas,
W'.FunÜuiui'infundo fn'axïmedegitb
In flu vüs'& lacub'us maxime habitat ut et in
iforitibus campe'ftribus. In rivis etiam
plurifni capiuritur> präeeipue íébruario,
MartiOi '& ÀprilL Poft pafcha parère in-
cipiunt'.&tnncgratiamperdunt. In eceno
qui vivunt,cö6nofifunt& ipfi • prarftantio-
res funtarens & faxis adhérentes. АпзанУС
profundioraloca> fundumq» petuntluben-
tisfimç.
., л., APPen-
■ ' Appendix.

De Cancro*
Cancer eft animal exangüe, parumna-
tanS) luben ter progrediens,terrae ca
vernas inhabitans.
bQuaftiorits,
\,£>uidde nutritione?
&, Cancer « Germanicé-'Sxtbi /vefcitur
со nchili'is, ranis, àliisq« carnibns. Ec ur
gente fame â propria eriam, gente non ab-
íhnet, Lafttí fii>e aqua,' & potarepoteft &
nutriri multis diebus.
•l}*i£húdde augmentutïonèi
S, 'Quantitaseftmedia. fCapire& eolio
cà rere d kitur â Galeno. At ubiocuH, ibi
caput quamvis tarnen âreliquis-parcibus
diftinaüm fatis non ñc. 'Dentés etiam ha
bet duos, juxta os, &duos in vehtriculo.
Verttrictilasvero ab ore parum diftat.quem
intestinum feqiiitür fímplex usq; ad exrrc-
mam pafteuntendés & excrementa ejiciens,
Oculos habet duos,nonih reôum íed obli-
quum atque ad latera difpófítos. Pedes
habet denos cum duobus forcipibus ac
chelis, maximam partem demieulatäe Hint,
& quarum par? fuperior mobüiSj inferior
im-
» fihihöfeilis eft. Colorís efl fubviridis, «jiái
ad nigrum tendit, poft coâionem autem
'rubefcunt* Deponit tempore veris crû-
ftam fuam de tptö corpore, capitc, ventre»
'pedibus.& fingulis partibus. Caudam atl
hâbçàtdifputant,Ted nbh'videmus'cur il-
■ 'lud ultimum, licet operimeritûm tOrpbiis
f fit caudas nomine* riöh venfat ?

^В>. rSé&imTiabêtît, marèsq; valde libidi*


uofi ffahtj'út unus'in tina' caverna veî très
habeat fcèiri'ellas. 'Pugftát'jb'ro bis vehe-s
jfctftér, Ä aljré'ii älter ob idforçipes fran- •
git" Mares duas ínter ventrem Sccaudam '
habentipinäs, quíbus foetal narraren t. Щ&'
verô hírfutior^ aimpliör 'cauda data eД.
Pbftcongreflum in fceminîs intriniècus na-
fíuntür ova, qua; fucceffii temporil inlá-
tam ilíatEr&hirfutam caudr pattern <tepo-
nuntur, . ;)r ■'
- ,■ Axfom/ttk
i.Creßenle Una crefi'ücnra itican*
' i -¿ruf '.ÏS -,.t ■
Cä'rhemhabentoVarnjfrigidam & húmi
da m, mide difficil is codionis funt, é¿ non
■»ifi vaüdis ventriculis convcnimit. ' Con-
«ümeiiti s tarnen ottenuanub'us & calefacr
'cientibus émendaturi /Crèfccnte îunâ
crefcit.decreíceiftedecréícit cärocjus.Do«
mina enim hüíitorilm Vigenteivigent hû»
moresífuccumberíce fücctfmburit.
\\!Fórcipes¡fra£ti renaftuntur*
Nónenirn e* ferhine fórniaci íunt ,Tcd ex
humor e'fangoihi réíponde'nte. Sicut re»
nálcuritur iivarbdribas folia.ih avibus pen-
пж, in pirdbusfquämät/ica önncäncrisfoi*
cipes.
llLÜanceryiOneß yétrogudiul
Duces itineris oculifunt. 'Cutñ
Uor im' pbfifuîi concordat 'progïefl"us>;
id anteriora fie non in pofteriora
Cancrorum oculi tfon in re¡£tum> fed in ob.
liquUm'dispofiri Tum. Hos fequitur cán
cer , & r añone fui corporis fetb prógredi*
tur, kectumScáligerodic'éndum, ¡octi-
Ios proprer progtesfioním in latus fltfti*
Contrario fit modo ; progreffio propter o-,
culos fit in lams. Horürn dispofitio non
eft arbitraria, fed naturalis acncceflària. 'Л
LIBER SÎEXTVS
De
:>:; De Serpentibus .
CAPU'l L
Serpentibus in Genere.
.' • i з <i^j ri- $r<tcept4l - к ;„ -'h.tH$s¿
^♦Serpens eil brutum reptile, callidüía/
" venerîoftim,hornifti inFeftum. тЦ|
• II,bft4;áraco,aípis>vipera,tí?trix&é.'

f. OXuÖrhöfoßrpente-s homihî infun-

, д R. . Putat vul'gús'lerpcnteminígua Vuîné'«'


' rare,& cauda ^ulnieri venerum immittërëi
Sed homir.csImgùaWprp'teïô'fiabénit^èom
item fefpelitesv tl^ihierä^u^'lMgiia' fiuot»
non ta;n coSnfts'iâuàfn fàrmhi'îjedunt. AIS

- --- táogant
" jartèmYn!heVAam*,vénerib¥âmen èamin-
; ¿aunt. ' bicnríus nos íerpcñrés îërratos
habere: 'den'tês , fiftula tënurrp%rForatosit
' pellicula paKvaèx-partc'opertbs. ,*1я par*-
l'va.iflà'peilictiia Hsrret venenuro',i"nd¿'cj; Vûl*
' nen,tSbideHttbtts larFêrënnÎuridîiur, ' ' * -^
W. An njemn^mpars-fer'pentis^ an
1 excre'mentnmiUiiîsGti
'&. ÎExcrëiii^ntipooùsquâirrpatlie habet
ratîonem. EJmódoau<y«xctériieíiía" pec
"toiumcorpùsrejicienda>rétineptnt, & ad
pefliculam|.dentÎbus adnatam propellun-
tHt*
• . 4*7-
гпг. Baflo, ait :> Fikge уц* 'in bvmine fu*i-
'ъохгсс^мЦд per to П'.т cprpïls differТа fttn t, ac
per cuterii, rcltqüosq'méaftis exeunt ,tn unufft
locum coire^biá, diutïm- panlàtîm evneoqui* (
*QmdfHrurûmfpéyjJ,aèt matfyrii SHt fbírttta
in ur.ti-m congregatiflenrojj calore adjutirmd-
jor.% impedit»entupir Coiicoíiiontirttxegerinti
SiJ}u?nores excrc íénti'ti y ditm'tgtrt 'rtefuc*
H»t,pHtrefcenits defmüt in *vt rus ; quid hic no-
xiorum ommttmtx àmnibtu pattib'm4n>mutfr
cMpiixw'? гЛЩттХ
UL Cur carnesferpéñtis , licet vene»
natonoñfintfvenenum temen
jirolïcïahft
%-. Vèhêhum prólicere venénuni,adeóqí:
ÍTiiiileattrahéirejfimileteftiseftexperientiak
Büfoneís arefaéti & regiont cordis ápplir
cativébéna exhauriunt, Scorpio parti-,
(¡nam punxit, adjunÖus,venerium quod a*
mifit aítráhít , & vulnera qua: fecit, fanât.
Quin carnes ferpeivtis.qua: venen i expartes
Tuntjcôlffra venena non minorem habemt
YÎttutern,quarn venena ipfa. Ha: Ut antea
vivoferpente venenumfovebant: ira nunc
•extindo eo,amorem inflaurant» venen-аф
alliciune«

; Be i /,&r-
\
AxiomAt»
ЛХЮтянт
latentes non tantumin cahtfo**
fed&frigtdi* 'habitant regio-
Kon in India tantum ¿African in Seecift
«iambabentur,inDania& Norvvcgia; U-

extrcitûscum macbims »heneu JÄnej.

momii.tempusq; vernum «pedant la


GermaniaToftra reperiuntur ™4»V* '
inpaludibus.inpiatis & lylvïs,m caul» &
cafo rufticis. -. r>
Я Serpentes ix ovufiunt. .
■ $exumhábtht;& tarn ^âè coharrent.ut ë
longinqüóurium corpus efle putetur,cum

untova ê quibûs fatum éxcludunt/ola ex-


« cepta vípera qu* vi vurri'parit animal. In-
deáiidaccepitnominis.qüafi vivípara.
Ui Serpente.-èftiriali hdmtnvswt-
sduUanafihfabnlo¡hmefl.
' VflWri* formàrum originemqm îenet,fam-
tatem plèbêi^hiijusopiniomsâgnorcit fa-
ci!è, 'Experiefîua^t.iarn'nos informa
43*
cum pasfim- cadavera humana finr, far pen
tes autem non fine- Si alicubi in cadaveri-
bus in verni iunt» cibum quzfiverunr. Dele-
cbnturenimdnlcibus^ed dulcís humana ' 1

caro eil. Igitur odorurn Гиаvítate ad lo


ca illaalliciuntöcnojk yero ibidem gene-
rantor«.
CAPV.T It
DeDraeone»
Prtctfrtum
Díaco cftSerpens maxjmus » valid jsfi-
> mus, terribilis, caudjc robore piuri*
v mumyalcns,
Qttfßtones
XiguAtiam mtrtiio ?
щ.., Veícitur carnibus & cadayeríbus¿»
Tanta in eo voracitas ut una vice tomín .
cervum confumatFamecompulfus honsi«
ne&etiam.aggreditur, neca&ac devorat. .
lUJÇuAmmgewratiol!
çt» Magnitudinisftupendseft,&Laliusvi-
ginti cubitos, ali us.triginta , alius quadra-
gin.ta loegus çft. Nicephorus tarn miran-
dx magnitudes draconem dcrcribit,ut il
ium ¡nterfeÄum odo paria bourn vix loco
movere potucrint. Quem &. ne aerem
Sï 2 " »Ufe

■y
ínfícettetjMerfeoum combuifèmnt'. Ca
put habet Qplongym. os tricißti prdifte den-,
riumicfrrtum, cplös, msgnos & acutos ,
4uas,membranas in dotfo , ЙцапиМф**
ijmas m toto-coirpore;caüdam]Qngam.a<:
validisfim am. Color alris r ufEus ' eft , alus
cinereu^aliis (ш§е^ «a^v
[IL £Шпат generation
'!*, Ova piräiadeq; pullos ..efcctodir. Hi
cura fitiunt, пес aquam quareftinguuntfi-
cim/inte^iuft^^irerabiks..hAbeat,lame.o«

AxiomAtAr-
l¿ Bramm4mm4f.nonbabéi;
Bicunt draconem.ljcet animal crudele íks,
spammastamen«fuis ppbere pullis. Hinc.
muliercs mammasnegaote* infantibus.re*
prehendunt. Impriiw&iq. meretrices in-
vehuntur , quœ, jugulapc notinunquapi ia-
fates.qupd.nççdraconesnecaJiaEbeftisà-
ígunt. Sed mamma dracönum in uatnr.ee
nou dancur. . Nee fígmentis opus eft , ad
vitiahominum corrigenda,. IuSerjptura
cum me.nciö.fit mammarum.draconis D.
Çrantzius inquit, noncjfe'wtelligendfim de
ßrpeptibtu & dtaconib'Hífpeciahter ßc diBis ,
fedÀe magnis quadrttpedibm-,quia fdriptur*
• ' ":* * ' 4 ""* — »ifft
■►яте

1 :c
.Ми
voce Hcbr<edquitsvh i,nr,..incs Ьфн* ipteiïif

ILDracoato habett ,- ! .^
£tiam hxc vulgi opinio. Sapientum non in-
trat animJtv ■ Jirmukis tiracQoibus n4 va-
ftigiuin quidem alarum deprehenium çft»
In ceteris pinnxpotius feu roembran* jn-
йаг píftóafUiü^iKn» penria? an* verjc alae
jfpeâatae fuêre. ¿ion autem'neganius Sa-
.jjajaam fiifc фсс}е álati, draçoniç apparuuíe
*epefips«( ;WÚcenim.artjfo,x^ft.,!omnia
tentans , quibus tlecipiat , ¿pfumquc Dewra
glorjofum blasphemer.
■•ли«*» ©eAípide^ ^í-i

Prcccptum
'Afpis eflrferpens benenoíísfimus * ajlií-
- tisfimus& maxime noxiqs* ^>n

~l¿£Hi&rtaw nutÀftot
a. Alpís^t'ttc (Dtter/nutrírur. herbis, i«
quibus lubenter degit а с fe fe occultât üt
folo cepjte'emineat, Muribuf etiam vet-
ckur,qaiin & avibus,quas necat cuín advo«
litant,capiteéx hërbis expbrre&d decept«*,
.; Ü.Qu¿nam}augmentation v ;
tn-Л * íe- <% »:£ой
'
кI -. - •
Sc . Longiwdinem habet; quinal, cubital
tum. Ceíviccn^l3t;aní)3í,tjijT)Í!dam>oc.nloaí
cavos aç habites CúmprdetinnlUjnprlus.
apparent v«ftigia»&. tamp.n. veneno, infick.
ас interüíiti, Hxç enim qualitatum oc-
cukarumnaturaiutin^iflimpxtianitnaxt--
18M babean?; vires,

Ht, Sexûm, habent; & pariant oya firnili*.


JBnpnilibqsaufceis.. Inter щагет& fcfcmi-.
nam maximii$.ampreft>a4eô ut lacfa parte,-
ïîni,âltera fuperftçsjcsedij, autorera profc-
«luatur.
AxtotVAtit.
l^Afiispepß'vofem, irmntAtorii;
nonptrcipiit^
Вгцтпг animal eftvquad^incantatiorrei
поя intelügit.. Satan* verojfefè çoojunge-.
re fplet,, quivoçes,& verba percjpit- Hic
in pernickm hominum füos habet; lu fus,
ut- venéficos. agnofcere,.yerba inteUigere»,
ipfasqj, ade&anres, obturare, dicatur fcr-
jpensipfe*.

, Vifu &■ halitUiBafiliscuntoanimalia omnia


necare faibunt. ,Èt t»nv. exacte deferí-
bjuntçum,ac fi vidiiTent & manibuspaipaf-
fent
V
/
flfnfc. Si;quïd veriíubeíbnon Bafilifcum,
(fed aspidem concernir... Hujusenim ve-
яепит pernitiofisfimum eft, pra»fe.rtim in
tiaUdisregionibHS, Hommes vero augend
omnia,sfc íimplici¡ vero duplex aut triplex
falfummifcent.. Placet; illud Bodini: Cui

САР1ШУ,
DeVipera.
Pr^eeptitm
Viperaeft Гсгрел$,тогСц$.асетть vt-
vum pariens animal;
QMaßipntSb
l.Quttiamnutritioi
*, Vípera Germamçè95wnbfd)|en$e/nu-
trítur h er bisj ranis, mur ibus & alus.

Щл, tongitudine.m; habet cuhitalenv


Quatnyis pro, 1 ocorum varietate variet,
Ccjyicem¡ haber tenuem ac corpus, tumi-
dum, &. amplum,, Cum* irritatur». ociilïs
cor uícat, lingyartvcxerit,; & ac.e.rrimè. mor
det.. '
\\lb^&wmgmemth&
».. Mares tœminis, conjunguntur,. pro«
Ьвд»Ф vivum cdwit. Tradjt. Plinius ,/•
, mimm
mimmtniongreffu marttUoJlum. cdmprebt*.
áfre^mmá^ntcare. Hacmtemeam impme

tr.em мыт difierp.act»tamjrinterficÍAnt.


ïf$ftç;fk vmpemm dfôam^ футл vi périt,
4ftt qui* yiparit. Reâiùs verô Eodinns
ait : mriwfeftxm viper* l&genisvitteir in-
tlftfapartui e,niti.vifejktifytttr<t>ifc parente fit-
ferftite^ Quam vexius„ eft, viperam, dici,
quod folaei omni^rj^tüwm genere vivos
pariât, д

Vípera Acerrime. mordet, eUm


Rufticus fait» qui cum. pv&túm ídemeterec
falceiviperani&rtè difl'e.<.uit, mediamq^f-
vifit. , Etfura еатдаоЩаР^еАе pujja^t.
j5ar,tem.a|teram in qua caput erat compre-
Rendit, Sed vípera caput erexit» |ç ruF
CMmacernmèmomordiî;., Hic ori ftatjj
edrno.vit vulriijs, ut fàhgvirieth ¿xugere
vulnusq; purgareti Sèd. correpttis yj¡T"
SÔ, iubitâ morte periit.
caput mi
De Ñatri6e¿
-Л H¡ ¿9í1:w*í;:j fr*çtfïUm--^Ty. -
Vei *мдеш$ Ло*ЛТ": еРШФТ GttUy.iy äffA
4** „ .
Jïflâ^eft ferpejas maçiilis infig«is>,ftar
gna^cp^iíde&.araans.

YQn^am nuíritiol
Hf._ Natrix Germanicé Oípífcrauthydfus
Germar\içè^a|]frfd;.laHge-appenatuc.NAr
tritur herbis, ranisjmurfbus&ânisK

a. Longitudinem habet ciibitalem. Co-


tor cutiícinereusí ft. mac"l>s*amen u^diqY
condecórame- ■•. Amat ftagna^c paludes,
сиад autem ex-Gçcantur, in terram redit, i- -,
Hl ^anamge^er^tip. **
. Btj fiares fceminis conjunguntur, оуаф
'„ j>ariunt>& indefctmrnexcludunt,
Axtomat*
ùingumia, qu&wtrtci, tribmntyf,?-
gmenta funU
Natricis inquiurit flatus adeô noxius eft, ut
ÖVirgamrecenter ccefâm ori ejus admo-
veris, in cortice, venbe fette® exckentub»
(Stadium fùlgéntemorinatriàs û admove-
ris eum linguâ veneno inficiet , ■ quod usqç
adiummum gladii delatum , tetro catrula?-
oq; colore ipfumtmgitk Hóminem in cal
ce fl momorderit,venenum per totum eoc-
C4S,inmomcn&piparg¡t«r. Undcmorfiis
pediH
pedibus tuspcndendus eft. ne ad cor afeen«
dar venenunv Sic natura:, admiranda* et-
fingunt vires, mirabilia ingeaia.
Adtliwmçntum.
ЯД; -i
Infeélis in Genere«,
f,: Infera Tnntanimalia minora & in?
firmiora,çommiffuris^nfignita.
Ц. Et funt apis, formica,aranea,mu&4K
papilio.Íocuftaípe4iculu9)vcrmis&<í¿

llAnwfi&areßirentl
л, Ttaßfpirant potius,i,quam refpirant.
RefpiratiQ eft; frigîdî ¡ cotpQris.perf eis. a«
nares,ant aliud membrumineorpus attra«
Öio, 8t ejn$dem3 cum ¡fuligine expulfip.
TransfpiratipeftJWgidi corporis per totum
corpus ingreflu$& egreifus. Hsrc infecta
compe.tit,.utfîàttrefwgwwtio 8í.rxftauratÍQ«
Curaetianv exiis fonum^urmurtfitean«
tum qurdam edant* attrahanc.aèVern ne-
«leffumeft. Qijin & смЬгаш pr*ditafunt>
adeóutape.s^ulciav&culices acida» pro
wl; Гедиапц attraôiooe aërif igítut <гри»
) ■ v • ■ ; '
Ы7
habent. .
//. Cur ïnJèBa'mpartes ârvifa"vive*
re queAnt?
». Vermis curo fecatür pars ad caput Гре*
ôans, caput vtrfus : tendit : pars ad с au-
damfpectascaada verms femOvct-EtveftMe
cü dividfiftunvivit curri peööre Capuf,vivit
triam ahms ■ Neq; tàrituro'de4iiWeit)bri;in-
fcäorum divilîône, fed etiantd« eai qua; in
bluresfir partes! hocînteïligéndum. Cau-
h eft, quiánumitíum cum calido aíqúabili-
ter fermé per totam corpus diffuíúm eft.
Hinc comparan folent pbiStis, Цих ipf*
quóque diffecbvivünt/ fed'diutïus longe
quam infeâa.
Axiámatñ
^Xjnfifiapràflant'ïncifurA,
Infeâa,' Gr*cè; jtaqfe, ab jncifuris diââ
funt. *Commïfluris €nim infignita funr»
nunc infupiria/nunc^hprona/nùnc inii-
traq; parte. ' Noniftmqùam eriam ánima-
lia rugofa, aüt annulofa dicuntur Ethàtc
imprimis ratione âgrèflîHbus, volatilibtfs,
natatilibus, & reprilibus •difcerritirituï.
Noniadmittenda ea diftinâio, qua? com-
manîter datur, ratione perfcâi & itnperfe-
Ûu Nullum'infeâoium imperftíícm eft,
liabènt
à*
4?5
batehtptjinia, qua: habere, debent;
Äidrovand'us air : cenftterimut aniwalia èjfi
imperfecta, befltolas qnihurnatHrapltis viri-
um & infehütanmUt, cjuám mnlto.gr andiorí»
"i>m Т Qàis noa.'pitretur potiiu, minuitфтп$?
'éu'màntmdIcittlir'Um'indffflriam, artem &fí~
'■■gacitatCm. -¡Sït/ttù in vermículo cjuid'àefdê-
yctïprœtttcbhqruens vermis anima corpíu^i
pennas advolattim, dut pedes ad ingréj^ùm^
•fàflrkmadefarh, non 'erit, \щ, animai "vermis^
fed 'monßrttm (¡noddarn -yere imperfeEluifty
qUod'adnulUm certam animalisfyecie'm refeH
'ri epueat', nonfecks ae tfcratianüm iUudiJ '
. Würnaho capki cérvîcem piétor equinafi
-lungere fi'velk & varias inducere phP
mas»
Ш. Natura in тщтцаттЩгЬт
■ ■ maximaфъ
ïlinïus ait* ïn magnis cotfùfibtu, Taût cfrß
'ma'^ribusfaciiù officintt-ftqéaci ni¿ieriafu¿t>
In his tarn parvis, atí^-tahtnullis, ерЫе r:4t¿q,
quanta vis , quam inextriatbilk perfewioi
ubi totfcnßs'iollocavit in tuticeï Etfunt аИл
dittu minora. Sedabi Vifum, in eo préten
dit ? ubiguflatum applkavit ? ubi odoratupi
inférait ? ubi vero truculenta!» illdm &{ргв*
portions maximam vocem ingerterávi*'? -^
CAPUT
' •

I i. -, ' <
^Apis eft îrifetfum rK>bitofínfojm,-:látoir
'■' i^fiiffmiirtTijMrigtíníafí^müínj&'uv
^tííisfírntmv'■■""■'■■ v-v ' "••■* i
Jakfttoptis, ■• '■ 4 ***

L Ik. vVçfciçur melle, atiisqtf¿bos dulcibus,


bibitqïêfoiuibusKmpiaisiîmis» Sibi for
mat dulcia mena,ied maxiriius iiidûftriaéip»
fius fruÄus imio$ rédtihdat!. Siçuti ubiqp
inïervïunthomini bruta,'&'p1arit¿,4& cre*-'
'" jprWömnes. ' ЩаеТ'ШасШНу'? ''
SitCVosnonVob.k'hidifieái'ükves'z
" . !Ш уei notï fâhtîfeîrtu ä/attit 'bàbeiiJ

"jib,', , , Quäntitatis exigu« eft, urtoirenjí ur fa


äbjecHsfirao & miniará Шекогporc/habi-
^are w?n laboííof$h ас fepiëntê âhimum.
Caput iñ proporcione ас? partes alias, ma
gnum babet,antennas breves ales breves к
•cendidasjintuscurtentibusflavis-lineolis :
Color corporis ad cinereum vergit , totaq*
apis fermé t irfutä sDs.
<

111 Qßuenathgenfratio'l
^tt. Sine cöitu générât, orhni deftítüte.
feXu,non Îècùs ас plant*. 'Cardanüs tat
■ê melk tiefer patkit. -Sed rede : Sca
liger tefpondet: non A melle е/кашш
mil eft, fieri poteßgênerdho i effet enim fernen
apis, 'Jithocfalptmefi, ~Ne%è melle ptttre"
faclo,(j)tipf)e (¡Uotlnon piefrefett, fedpróhtbét
'pntrefacltoneni. fGenitale quidd'Am apes in
etllü ponèrepïanUth'efl, ex yuo-üpickU frog>>
gnttniur*
Jixiomat'a
J. Ярит prutientia inkßimab'ifa'efi,
^Carpunt fuecos ad mella idöheos,'hös per
1 on ga inteWalla per ventö's 'ac turbines ad
fudsrdeíeíjürit álveos : 'dnpdtffîtitcjuicqmd
attu]ére> aepér'favos äiger ünt. Tahdetíl
div^tfain üniifn coalefcere faciuric. -TH«C
noftca cloméftica miraculà, 'quorum "tâlftà
mator certitude» efi, cjuarïto nobis propiñ*
'quiorà'&frequenriorâ funt. Aldrôvândûs
ait. Mirabite 'cjwmodotampkßllA animalctf
la, 'ix tantA florum divetßtAte mel cetâm£
сolifant; mirÁhiliiú Vero bfitomodo ЪоНеЯмМ
perlón vi ¡ïm'à ßpe ihtërvallAAdalvebbfnes dt'
ferAnt ; fedcjvatn maxime mitahile, умотвИ*
itñinfíí'sií cohtreYefatiunt , ñe excidat.
IIÂpti

■ ■
2ж-
• ï\4 Apes odoratи muHum valenti
Mel ê longinquo fentiunt & advolant. Al*
drovandus aie: Confpicimus fane afs intite*
¿iis et ¿at» itrhtbtu ad officmas pharmacopole-
rttmaitorüife mella vendí tattum,ex agristmcl~
lis »dore altéelos numeróse advolare revolare^,
ad álveos fitos, melle onuflos ac cera.
CAPUT Ш,
§£3$)eFormicu>
Praccptum, ^V
fórmica éft infectum prudens,Íabónd»
fum , fu m ma cum induftria grana
eolligensj,
'Qstxflioner.
I. ^илпат nutrïtïol
i*. Vefcitur frügtbus &ïruôibusi inde^;
frugílega âe granifera dicitilr. Ovidios aiü
fíte nbsfrugïlïgàXafpeximAs or'dini longo
Grande onus ex igttôfôrmicas ore tegentes.
1 1, ¿jhi&nam augmentation (A \f
igt» Quantitas corporis parva admodàrii
eft, fed omnia membra tarn fapienter for
mara funr , ut minimum corpus maxima
nobis Sapienti« divinx prxbeat argu
menta. Oculis carere dicunrur Cardano»
fed improbar, fententiam Aldrovandus*
* * Ff Br*
ïermicê fhut ait, nias emttuxt, tí volant
ПчпултШпх'цим vidert in fentttutt dicentç,
9^f»in'j'n/0tntHte7iHtviderih%
llijjjbumam generation
9 Orapariütit.quxmvermículumhujat
ièfîusfpeciciabrunt. Albertus aie : Ovâ
formietfantMe»ga,extr^e'ôrftiifàid*tifa
rtcifiunt in loeU cdiâU merententл » qneusfr
ferfe£lcebmplï4HtHr:&fifor'tt лЪ si:que it
loce rubmofÍi7ic*¿iipérjk\7fuMrïHt , â formteU
' veeotögfttttur1& aa'fuos nidos гфгнмиг.
■ '■•■jixibví№tk'
n.F^thkaprüäemEßnaeß'i
< Grana colligitscftate'j ne hycíne, ubi arte«
omnia iè défunt ¿fame vpereat. ' Collcfta
gran a in principio, feu ac umi ne ubi c'uîmus
fargit» ' exedit. Madida grana in apri-
еиш' proferta ad fôlem exiïccar. Tanta
hic faprentia,"ut irf Scrîptura facra dicàtur
J Jiifitntiotfajfitntibiuiffisi,
¿ШРогтт laboriußsßrriAeß.
r Campds,ágros;aréas & arbores per curtir,
fruges&granâ quatr^rls , & cum invenit ,
quodouaîfivit anxiè fxpc onus corpdre
proprio rriajusjn nidum déportât- Nícji
intcrdiatantùmifed & noflu , fi plena fie
luna, орш ca:ptum continuât, Vade Ad
fermù
joYmicam о piger ait Salomon,^ coußAtra ír*¿
" ettcfua,&'dffccßtpicnttam,>qxei с'ц'т non h#-
• tnnt D«eem,ntc praceptorehhnec ?rincifS7H%
¡farnpirtitftaie çtbitm cibmrnfibt", frcengregat
<M metferfHod ctmedat.
CAPUT.1V>
De Àraneà.
. Practptttm
Afeanea cft iafeaum ottvx natiirse> ob
tclamquamlorrrtàc'ihduitriafingu-
lari dccantaturñ.
to»**»
l.Qu£nam nutntio f
R* Vivir ex raptumufcáfüm&aíiór uní "ir
nirnalium minórüín. Hiricelaxosinflori-
bus fusperidit (iafleSi'mufcásqi in hsercntes
magno aggrédítui- tro£etu,;& mox fupera-
tes decat,poft fuccüm íaguiriemq; exfugií«
l\<¿)uanAm augmentai'toi
Ä. Parvum animal eft,óao habertSpedes
'diverfxlcngitudihisjbbdiverfasj quas il-
li$ edit op'eraríonis. Aídrovaridüs' ait :
'QitibtitdamfiU c¡'k& heberttkt , ^attenuávi, ¡> &
inlcngum fHtrAb&rtt,aliií eadent iH\ telam de-
ducttnt ас in'vïcttH conjuguñi^aUt^ycr eadent
pro'rej>tint,& cnmvoíunttíx iü сен immobiles
fefefoendmt. Ff я III. Q*a-
4Н: _ , ,
ÎILJjhmamgcneratiori*"1^
R. Generarurê congreflu, more eoruirt
animalium, quarexanimalibus fui geMeris
procreantur. Aldrovandus fcribit : Ova
araneorum cum cJ¡quand» obfervarem , invi*
tíieffemuka ,modica,Uvida, exiguis mасfilis
febcrfafdivijajnvicemtfe feparata , mollia C#"
<vifctda,quaßcafu aliquofnerihtperdita, ara-
nea düigtnter inqmrít,& fui additamcntit №•
ttrioribuí, & roflro etiam repartait
Axiomatá
I. Aranea frudentisßmAtß
Haec ea prudentia,qüaí natura fequitur,noñ
fenfüm /ñon intelleftum» Seneca ait •■
Non vides quam nulli mortalittm- imitabtlii
fit illa aráñete textura? Çhtanti operùfit , fila
disponere ? Alia in reUtum immifîafirmamen»
л. ti loco, alia in erbem currentia, ex denfo rara »
(¡uihui minora animalia >, in c¡u»rum pernici*
em illa tenduntur,veltiti rettbus implicata tt'
neantur. 'Nafciturhttc ari,non di[citur„ U
ta^ nullum eß animal altero debitas
ПЛгаюел tenement non omnibus
-. • л vav- f пох'тшщ "x w ****
Ab homine fumptum aräneas venenürrtj
feu cum potu.feu ctitr» cibo, miferè âfficit Si
affligit corpus» Nunc cälorem nunc ri-
-v ¿ .'.».' *► y' ■ fOrÇffli
'gorem,nunc prurjgmem,nunc tumorem *J
nunc tremorem creatasgrotQ. Д gallinis.,
\er£t,aliis4i avibus fine periculo aranea- со*.
medimttir, Sienon ommbiu venerium eft »,
quod altCHiveneanm tß, ■•
CAPUT V.;.
; Dç Mufca»,
i i * . . Precepturn* ..... }
ЭДиГсаеП: infe&um tatcjiofum, proter-.,
vum,audax, importunum.& inxjuie-
tum, :..-. v.- ■ •.••'•-;■, . V\

«t:K> * \£Ы&плт nutritiv? \ • ..i


в». Mufcaromniafermèdegaftanr, omnia,
Hgoriu'nt, maxime vero fangvini inhiant.
Musca hominis & conviva, & contuberna-
lis&commenfaliseíb Plenam ubiq-men-,
fem habet, five in pauperum degat taber-
uis, ßvc in RegumPrincipumq; turribus a©>
patatas, Huic coqui obfonia eondiunt,
quaedeguftatantequam Domini ipfi. Im о
invadk dominös, iisq;* pungendo molefta
admodum elt3& cum repellitur, redit ocy-
ns, aciterumiterumq- repHlfa magis ma-
gisq;,regredilaborat. ' *" '
ll£ht&win augmentation
4<& ¿*.¿b¿±.*\
*, Magmtudme ^%ц^иг;адаг1?гч0^^
damenim magnjtudinpmjm'mmam» q.<a».
dam mediam, quasdam, majorem h^beht .
Qü^damícapite funcmagno, quacdam par •
foj qeadam.vctítrectafip, quatdam exilic
quaedam antenpas fru cornicula in fronte
gerunt, qusedanfî, iis earent« ^abent pro»,
boscidem, quç omnia libant ac voranrc
Habentalas/пбп ú£ aves, fed ex pellicula
conflatos. In iolequas cum expandunt
varios exhibent: colores non fecus ас for»
löof* cauda, pav.pftis ...
(h. ¿tuátnamgeneratio ?
». Coëunt {£_" con|unc>j¡m.farpe fimul ve»
lant. Màwfage.neratitnti fernen eft, ê quo,
pfimum pfo^eituryejmiçuluç, mpx,müP».
ça. Scaliger ait : 4c*tio%ct»m.exifttm*vc»
vtf оуят,фр1ил^м^т,(ещп. Щг,^т4гт,
fine ullofeqHeßrofr4,<;e4ereß&;m£fwtn* *»
лтта1\ innonnulty alftei'ßeru Efemintt*
nïm non illievajiimalfieriifidyquoddtmmtÀi»
um. HocmsdiumjßduQrum'modorumi и*,
пит e/tperfeílttu, ut, vermicMlimufcarum fa-
boles, ê e¡u:bné (¡ищжн[(4е .;, ¿Iter»»*, tmperff
i&tu ut ova., Guïmpropor/toniifùntipljfit*.
2Sfon igitur fruiïum feme»¡ejfe-, fur, ovum pa
to, qua'e fernen efl mimmlis; . ftd fatumJr¡tt ■
grunt exfeminis im.rnii «cçultk , upn t$me\
.-

, i
i
4*7
4y*tUmUtum. РефЯмт гпщцлщ e&trb-
emntbiu nift dcarticuUtiane. H*C extra vhL-
£i opim»*efud$ora mienta Konfdnttjfurafcio*
Ахютл1л
I. MufcAjkfout aqUA, extin£t&. rc^
vtviJçmLt. . „
Salem fi afper&musÁutjtfnerem cm'nfiis
¿ftis.mufca r ev ivifcünr. . £xtin Ô« it aq; fu
er unt quoad vit* лПкт fecund*m% nmptU -
mum„ . Àdfuk anima, adüuit vita in cxtin«
éris tilts m ufcis q uoad,aftum prim um : ab»
íuic an i ma, abfu it vita q uoad afi u m fecun«
dum. . Hinc,& non ram mortua», qu.im
fudßmrtm» auc fimimortv* mufc« dicuno .
ttir. Atotallenimprivationçadb^bKW».
naturaliter >non,datur,rcgrcíI'us„ .

tußHntfuermes, . о
Immundü animal mufca eft,$erepre. fuota«
bulata,piftùra$5ve{tes,l!broe,aliaq;ç<îtiip'«
rcans.Et non raro è ftcrçore illo, pracfertim
majorú, vermes nafcuntiir carnibus impri
mis infefti. Scaliger in manu шцГса materi-
am ¡Ham ê qua vermis natas fui t, doponere
vidit. Ratio rei hujus a:iim¡s candidis ob-
fcuraeffenequit. M ufe* en im omnia liçu-
адос,> уегшщтф material» uaacu«<»P*
Fff aifa*
affumuntj laffumptumqi per alvtim 'red«
fluni,
CAPVT vn;**1
^ Re Papilione,
Tr*ceptunu
Çapilio eft infecVm, , . fragilisfimuni*
ternpus veruum indicans, «S^flores.
amansv п^К^ужв*
»ft wir ' Quttfltones. «мм
* . , . •. Л Qu&nam nutritiv ? • ' ÍW
5jt» Papilio Germanicé ©ommer t^e^ebauç-
EMMtrbfeb/ crbum capit minimum & po-'
tisfimum é flortbuí. Flores enim a'mat,&?
fugkinde qaicquidad palatum eft. "
II. ¿¡Ылплгп aügmentatiqf , '
íu Quántítate &;ftructurâ .variât, cum,
centum& pluribus conftet generibus. Pie«
riq; antennas babent & alas farináceas ас
fragiles, quarum quidam raaculoG? funt,
quxdam maculis carent. Et ipfi papilio-
nes nunc uno, nunc duobus,niuic pluribus
praditifuntcoloribus. * ¡ \гл
///. Оилплт generatwï
$♦ Coëunt & ova pariunt. Nafci etiam dt-
cuntur e* arböribus,vermibus& alus. Sed
yjtelHgendumjdcumratione» quâ diâum
44»'
fepiùs. Quod in arborîbus,în foliisjjn re«
busputrrdisfit, non ftatim exiisfit, ' av>!
.JbS) Axioma
Lucernas aftvolant quidampapiho-
ones. '
Pyraiina,Gra;cè7rt/|«t;V»ç vulgo infeâum
in igné natum diciturj fed nulli artimato ta
lis cömpetjtnativitas. Quoddam papili-
onis genus fiamm'äcapitut: fplendoreigni-
queirivolitat ас comburitur. Tales ergo
habemuspyrauftas naturales, Hinc pro-
verbium eft, ¡>yraufl<t inttritm. De e© qui
ßbi ipfi exitium accesfit. Et pjratfß-t gau-
dium^aadet. De momentánea voluptate,
quam fcquítur perpetua calamitas,
CAPUT VII.',
xJg bocluía,
Traceptum
Locufia eft in Tectum vorax,inquietum,
medium tenens inter volatile &rep-

.'WWfc Qutfiiom,, •$*»!


!♦ ^u&nam nutrition
к. Locufta Germanicé Jpctvfdjrecfc/ her-
bisacfrugibusínfeffisfímaeft. Fruges e-
nim abfumií, acípfis.quoq; arboribus flra-
Гi f gem
4¿<V
'■/ «m infera, Hinp.Deus irams multa (¡rpè
locuftarwm agmina irtimifit. iisq^impttMs a/* .
flixit. Non leonibus femper ac uríís, fed ¡
locuftis.etiarn, aliisq; abjecb'sfimis, anima«
Ubusbommum .punit itnprpbicatcm,
lL¿jhm4maujimentatio ?
&. Multaibcuftarumjúnt genera» divería
quamitate & firuôura;pra?dita._ Habet
autem loçufta pennas^agiles&,pedcsin?
'' ^ua|es, cumqifedetf;aJataíenenQ.n puta-
tur. In fàltu continuo eft, non (implicite?
ingrediensj, neq5 yolans , fgdjoftar. puUcis,
{aliens.
II VgwnamgenQt&tiQ'l *
u, Generaçur- ê coitumutuo,,ro!norq{
mas, major,foemîna. Qy.a,parit, qua: hye» .
me fub tcrpaj*tent,& ve^fequenti in locu» .
, ¿as niutantur. Hinç^ernis^qnispcreuAt
ova, paucioresq; nafcunrur locufts: vera
autem, ficco mujta lo.cuftarurn .dantnr »ft-•_.

Locußas', mßpditcaiyt) JçbAHttçs


Baptiftñ.
A«cíírtc feu locuíhs n^^nducafle Johí«tnen\
Baptiftamreferùnt Evangeliftx Matttiaws»
bí эхcus & Lucas, Ubiptrîoçuftasquidem
4|Ь.
|e|b^idiiarbqru^ fummit^tes, alii caa*
^osUlil aliud inttliigqnt.. Sed nodumin
fcirpo quaerunç* Cum euim.«c*?iáis hoc
if»f urn neçenunfeôum, populi ,ctiam Ork
entales pro cibo ¿nfçâurr^pc habuerint^
ipfe qupq» Mofes in feligendis ciqis dilU
géntisíímus, lqçuÇas judiii promifit, ci-.
Cam lofaannisfuifle hoc infeâum facile in-
Tplligitur. Puriîfquippe açingratusci-.
bus dure* ^fperxjohannis vfc cpiuea>
«bat.
ça put; v///i

s Praceph
Цеттпф inf«Aum,ignobile & abjex
ftum, pedibuç c^rens» moturo plexb».
busvariis.p«rfícien$..
Quaßtonts,
I¿Jj)u4fiam nutrition
», Nutritur fucco çorporum animate-
r'nrô... J«! hèrbis"êi arbprîbu,*. qui v$vunt,
fuccurrunde petunt, livapimalibus qui
^eg¿nt,in4efuccqniac fanguinemtrahút.
în terra qai fantradicîbua> herbarunv 8c ar-
fcorum iníeftifu nt.
Il gu&nam, wgwniatio ?
• v . . . * * »«ru» „ я m ,
A*
». Magnitudme& ftrudtura varían^ can*
dentur maximi, medii & minimi, Habea*
tur in homine, brutis, plantis, tevris & a-
quis. Nierembergifw fcrib.it, in hominis
bus qui circa Nigritarum regiones navigant*
vafci vermes intenßsfmum dolorem excitan
tes :& apparere eos in diverfis corporis partibfy
infuru & pedibçjngenjby & poplitejn ingtti-
ne ö" feroto, infemore, in brachiüy &р!егцт^
inpartibttscarnofis* De caufa mall nihil certi
definiré audeî, litem fubjudiqerelinquenr|
Credibile tarnen omnium maximè,ex aqua
potabili eos prç generari,„quE ex lacunis
& ftagnis. hauriarur.
Щщ£)мтлт genet'atio i v
R . Matrem vermium putredineny di-
cunt, fed absq; caufa. Coogrediur(.tur
vermes,& mediante fémine fe multiplicante
D. Sennertusait: Seatuendumvidetur necí
intaliumgentratione fernen, dut.cene quid-
dan?fefyini ayafayov.de eflé, & proxtmum
principum, acpfcultarpm, in, materia potente
am ad talent formam fnfeipiendapi later«*
Q*wd innuijfe videturArtßoteles,qui3 depar-
**h *ЩЩ*1. 1 слр. u.fcribi% : generar* in ter-
ra.fptritus tn humarey cator/tnimalü in, utrtfe
ineß, ita utfluadammodo plena fint anim а о*
mnia. Et j de generations animal, cap, j
idenVdo'cei etiam in excrementis poffe
prmcipiumlyit^einçfle. Axi-
icipiuu,.
1 ' *

Axiom*
Etim termesper benediftionem divinam.
fe multipticant. ' **l \
NonâcquiefcendurnincœloetA: ilîisî Amt . '
enirrt caufx univerfales. Nön acqüiefcen*"
dum in calore î eft enim àccidens, & torn- «
rnune nature inftfumentum. Ad proprï-
am recurrendam formam, quâfe multípli-
cant» ficut ca-tera ânimalia* Reftè D. Fran*
2ius ait : Ëx materiapútrida¿enerari dicun-
" tur Hermes', retlius Autem etiam itaprodirt
fiatuendum, peut inhoc traBathptpim топи-
intus, utfalva mantat btnediilio divina omni-
but creaturù multiplicands initio orbis crea-
tipronunciata, nimirumtx ovis,prop-emodum
in finfibiltbtu, ¿¡u<e cum eibo ab homiñibm Jini
dubio, fapt attrahantttr, & л calore inteßtio*
гит apatrida materia vegétanturJ
CAPVTiX.

PraCept :
Cirrïèx eft in feaúrri,fdetofe fuo hor№
do,& morfibüs ömnibns odrofum*
Quaftionës.
/. ghtmain Hutritio ?
Ä.Cimex Germanice еикЗВвф/ fangui-
ncm humanúm qusritjquQ dekcratur ira-
kirne*
i

!
AÎmè. Quia etiátn lylvèftres dântur , aiïa
cjUoq*prottat!imtèria olera nempe âc fltr*
pes. VbVmtOirifipputfcSmicem tàm abo¿
minandum âritmil V ütilitatém qiiandam
prœftare homing dum cxçicat enmê fom«
no.iit cafam acihiberît in iocindis rebus.
Refpexït hUc'Sçaliêcr , cum fcrlpfit : Quis
mlferius^ttt irîfdicius "hàturse intirpréca-
btturoperâ,quà|mqui ád ea cimicem alle
gar шп di<fat:iic noâtt ex importuno iomno
exciter nos1ad pfêcè** CoElitibus fiindenda$i
'//• Qu&nàin âiîgtkenUtiô ?
'a, Ciïnex corpus latum potiu» quàm loa*
gum habet. Adeo vérèfanguineus, eft,' ut
le vi manu comprim aíÜf. Gomprefiiis tàm
ipeffîme ole^h'ufnihil videaturabominabi*
]ius Ahiœàladmodùminvjfum eft tàm di*
Viribus »'quimpauperibus»
ffh £ht&nà'/)fget3eïatio ? .
»4 Gèneramrin ledîs & ргжГешт in eö .
rmti rimulis,, fiùnt'ctiam in parietibus l
lefl-is quàm proximo. Pau pérum Vero
habitátiones magis íhfeftantur cimiçîbus «
quam ai vi tum. Hi enim ftramina Sc lin-
téà &"reîiqùa mutant fubindè, pauberîbus
idem agefe nort licet. Ex exefémentis ho-
itfi'num naiçi purantbr "; fed in excrementis
pótíu's 'dic'ènd'àm, quàm ex excremeh-
tis. Qjjin imô miflíb imefiàntur lecîi a ci-
•'"а*
>. ^ 4*}
dhîcibus ,quamdiu ab homînibiss ес£1фагь
%йт. Reâc hx\&(M\ts¿imi€impereoitft7»
■ gtntmri& landes producers fîritït , interan
- *xfirdibit/ nihilfieriputAt,
Axioma
Ж cimicibç contrita orif¡nevos non cfedtndñi
f Non enini ibi p rincipiuni femmsicjt quo novici«
s BMC«. Senil ger ait\ïu/g} jañatum eft, t' timtttim
tunritif amiccsittié'txoriri, Çhicd mihi eptidem 'пан
. Jh'4'ér'ïfbtiile. 'Sed tjHiíuf primor diu ttlv m leen,
tencreacantur ctim n^uifuerunt itt lontriti.fulnAf-
¿?¿lii\, - Ligna ¿птцйлалт i mtMÍtegba, ($patea*
hя i ere illiui at Jptctei feÎHm rudimenta naturalis»
manifepum eß* <£«a natura ßtferßitefai^ite mco- y
":- Oimi mamëujntn tarn reditftegretur in comntcrum ta*
le,t¡uam »*9a ex Çeteritets ißrin*tfm:fitbß'k*atHf-
gentraU,, CAPUT. X.
Ъе Pedículo.
W ... PräteptHMi
P*d*atfuseit ihfcâum ignobilisfîmiim ас
vilisymiim » radium & ödium pofl'eíiori
pariens.
f.QNekemnttrritio ?
R|Ç. tfttfrfhir facto hominum brutornm acplaiv-
rirum. Habcnrcnim fuos pedículos planta?, fu os
bruta, fuos homines. Et ubi bnniorum copia, ibi
p lures a« frequennorcs pediculi .Яте pidteulit та*
g»'t$ftdmUrféMinaiqu*nr$tri¿pitri mag» quam
jutenet.
Íl.^HahañiÁKgmtntAtiot
Rcfp. Quantitas corporis minima eít>diverf¡t гагасЛ
in diverfiî HominKm generi, qui compettmr tri*
plie« imprimí» fitat otiiait,£guiiéc loç* diflçtcn*
m
.'"Ю '-' • 'л. " ./
Trhmöbiliseft. Colorís eft fubviridís, qui
ad nigrum tendit, poft coâionem autem
'rubcfcunt« Deponit tempore veris crii-
itamfuam de tptö corpore, capite, ventre,
'pedibús*& ïmgulis partibus. Caudam ah
hâoeàt diíputánt, fed nbñ'videmus cur it-
-lud ultimum, licet Operimeritûm'corpTJlis
!fít cauda; nomine* non vetiíat?
-t '-ilYXXuirfdégénérâtiànèï
'Uté JSetfuhVb abêtît, marésq; valde libtdí*
noíí fahtj'útuhusin una' caverna vd tres
Kabeat fœnîellas. Fughát'jbго his vehe-*
jíctftérj&altéH áitér ob id forcipes frart-
gît- Mares duas ínter ventrem &caúdam '
habentlpirtás, qinbus fœfalnarcarejrït. 4-Ws
vero hírfutior "& amplior 'cauda data"eft.
Port congreflum in fœminîs intriníecus na-
fcuntar ova, qua: fucceífu remporis* inla-
tam ilfatïr-& hirfutam cauda? partem depo-
nuntur, - ;
Axhmata
l.'&refietñe luna creßftcäfo ¡п~сар>,
'-. crtíp . .";» , '
CárhemhabentdbramjFrigidam & humi-
dani, undc difficilis cocb'onis funt, & non
îiifi validis vçntriculis convcníunt. Con»
«Umauis tarnen attenuanubus & calefaçî-
'■ , ,..'•• .- 'nafa
, 45ь
'cientibus ennendàtur. 'Crèfcente lunâ
crefcitídecrefce^e'decréícttcarocjusjío-
ininâ enim humorum vigente,vigeirt hu-
mores^uccumberíte fucciímbunt.
\\:Pórapesfrü¿ltrenAJcuntur,
NöneninYek femine Formaci ïunt ,fed e*
biirnor e'fanguihi re'íponde'nte. Sicut re-
'nálcuhturin arböribüs folia,in avibus pen-
Пж, in pifcibusfqiiamavita & in canerîs foi*
cipes.
ИиСапсегътф yetrogädui^
..r.' Duces itineris oculifunr. Curt
«or im' pofitufi concordat prog're'flus*;
id anteriora fie non in pofteriora'
Cancrorum oculi tfon in YeÊtum> fed in ob.
liquUm dispofiti funt. Hos (equitur can -
ter , & rationefui corporis tdûz prógredi*
tur, NectumScaligerodicéndufn, оси«
los propter proçresfionîm in latus íkfti«
Contrario Et modo ; progreffio propter o-4
culosfitin Jams. HorUrii dispofitío non
«ft arbitratia, fed naturalis ас neceflaria.
LIBER SEXTVS
К
:>.; De Serpentibus
CAPUl и
Serpentibus in Genera
e fe ¿-»ai.
'•¡a §#>i¡¿ Jfrwljpig» \ -'•'•. -iib;^
^♦Serpens eftbrutum reptile, czilidüiuy
' vénetíofum,homini infeftum. lUk
• II»bítcj[;draco,aípi$ivipefaitwtrix&¿/

f. Quàmoâefirpenteshofàniinfittai

*%% .PutatfafgüsffrpcnteaVluígúaVüiné»
" rare,&caudí i'iiîrieri venetium immittèrêi
S,ed homines ]íngi3áW prp'teïo-fiabéntièo»
Item fefp'ctitfcáí У а } :•> era^u^'li ñguá fiujQt,
iJóntámco&phstrua'fti fanfehi'Wdunt. Ala
p^udcr¡:iptesVr.-rp*ntern"die;íM'lbns vulnüe
* íry^g.rc'-' táüdáqi, vchér.qm^fnhdertf'âii
cunt» ''■VeruhiMiéet-caüBá-ffóri táogañt
^artemvhlhei-itahijvcnerib'faaien cam in*
fî^iùrit. biclmtts nos íerpetíres ferratös
habere dentés, fiftula teriùi'perforatos í¿
1 pellicula paí-vaéx'parte'opeftbs. /In par-
.'va.iíla pellîcnU Harret venenum,indeq; v'ûl*
neri,ùbi'denttbiis IxTárédnrurídítuiv- J¡ &í
¡lLAn venénum p¿r?feiferitis^ah
. 1ехсгътеМптЩщШ%
Br . TExcreiïiértti poti ùs quanvpattis hàbtft
ratîonem. Eo'modoquo everémenra pec
totùm corpus" eJiciendY,retinentCH5, & ad
peQwuiamjdcntibus adnatam propellun-
tw,
437-
rnr. Baflo.aît : Fth%e e¡H*'iri homlne fu*Ü
'тгохиг^жеуд per to'itm cprfïls differГа font, ас
per cutem, rdiaaoscj^meaiUi exeunt , in tinur»
locum coire-itbitfodiHtttir pa»làiîm evneoqui*
"Qwd'fitr/trtttKjpérjitiuèt maH^rii HITt fbirttus
in ttñtun cengrevatiilcnrofy calore adittti,md-
]огя impedimenta per concoÉiionemexe^erinti
Si humores exen•'■■■iintini y dum'tgtrt riegue»
HntfpHtrefcenits deÇmutinvirm \ qtud h)ctro-
xiorttm omninmcx dmmbtts patttb'toitwunuia
QOnfluXW'■'.?
Hit Cur carnesferpéñtis Jicet ww>
' ■natononnntfrjenenum tamen
t- ■■ 4 TGI
frohciant*. Г.«
*Bu Véhénum prólioere venenam,adeoqîp
'ftîîiîle attrahére,fimiler:eftiseft experientia»
;ï ufonefs afefacti & regioni cordis appli-
cati Venena exhâuriunt» Scorpio parti-,
quam pünxit, adjunÖus,venenum quod #•
mîfîc aícráhít , 5¿ vulnera qua: 'fecit, Tánat.
Quin carnes ferpentisvquseVenehi expartes
Timtjcorftra venena non minorem habéhr.
Vîtrtltem,quam venenaip'fa. Háeüt antea
Vivo ferpente venenum fovebant: ita nunc
«xtindo eo,amorem infiaurant, venen-аф
alliciuntç
, ; ■• ; , ! Л, .

Ее i * K&r-
í -
\
■-..■

Axiomata
torpentes non tántumin слЫи*>
fid&fri&dis habitant regio-
nîhus.
Kon in India tantutn ¿Africain S«ecÄ

exercitûscum «adonis aheneis fuftineat.


Lentibihyemcfub terns & Г»».Ге"£
morrui.terupusqï vernem «peöaot. Io

in paludibus ,in pfatis & lylVisnn caul» &


tins rufticis. МЗММЬ. г> . • .
• //. Serpentes txómtsjmnt. _
• Sexumhábtñt;&tam araè^coha:rènt,m ê
ioíginqüóununí corpus clTeputetuncum

imtova ê quibûs fetum »НЦ^Й


cepta vipäaqu» vivumparK amrrn . In«
deq; id9ccepi\nomin,s5quafi vmpara.
ЖSerpente: *efpm*li;ba*t**m*>
tduUantfiïfabHlofimeft.
VeWfn^órrnarumorigioemqu.íenct/alfi-

• cilè. 'Experientia <MiA nos informa


43*
cum pasfim cadavera humana finr, far peti
tes autem non fint- Si alieubi in cadaveri-
bus invemi iunt»cibum quarfiverunr. Delc-
Äanturenim,dglcibus,fcd dulcís humana
caro eil. Igitur odor um fuávitare ad to
ca illa alliciuntur. , адцьусго ibidem genc-
rantor»,
CAPVT It
De:Dracone»
VrxceftHm
Bïaco eftSerpens maximus » validisfï«
\ mus, terribilis, çaudaï robore pTuri*
mumyalejris,
Qufßienes
\k£>uAnam nutrWio ?
. »... Veícitur carnibus , & cadaverîbusi»
Tanta in eo voracitas ue una vice rotum ,
cervum confumat.Famecompulfus homi«
nesetiam.,aggredicurJ nectfcac dévorât. .
Ui^HAmmgemratiàZt
ф« Magn itudinis ftupe ndx eft,&. alius v¡-
gioti cubitos, al i uc tri gima , alius quadra«
ginta loagus eft. Nicephor us tam miran
da: magnirudirus draconem dcfcribit,ut il
ium interfedum o£to paria bourn vix loco
movere pocucrint. Quem &, ne aërem
5î ; шЯсе*

у
ïnfieçwt■ Jnterfectum cörnbufleront'. Ca
put habet c>^ong4tnos tricigli prefine den-.
^um,referwm,cculbs. magnos & ¿cutos ,
¿uasmembranas in dorio i föHam^afprf-
¡rjmas in toto- corpore, caudam lóngam ac
yalidisfimam. Colofálnsrufíüseftv alus
cinereu^aHis <Qi§p/ q - r
[IL 6)uânam generatio ?
'», Ova .рагл'Ыеф pullos excliidit. Hi
cura fítiunt,necaquam q«areítinguuntfi-
dm,inveaiu№.niiferapiks.JiAb,ent.l3ii)eQ?
tationes. ,jffi j;ba¿3 .
AxiomatA,.

Dicunt ä?acooem,1»cet animal crudele fíe*,


jcnammastamctvfuis prxbere pull«. JHinç
^ulieres mammas negante* ip&ntibps.re
prehenda™. , Impriraisin meretriç,es.int
vehuntur ,quai,i.4gijUpt nonmmquaro JA-
fates.quod.nçQdraçQne^ne.c^JisBbeftiaea-
sgunt.. Sfd mamma draconum m 'nature
мои dantur. Nec figmentis opus éft , ad
vitiahominum corrigenda,. IuStnptura
cum me.ntiö.fir. mammgrum.draconís :11
Çrantzius inquit, non ejfe" wtelltgenMm ât
ferptfltibus €? dtaconihufpeciahter ¡k dt&is-,
ftÄAs magnù qmdrUfedibWiqmafitiptm1*
1/0CS
lLDr-aco>Alas batet¿
feiam hate vulgi opinio. Sapientum non in-
trataruro&s. • InmuIrisdracQrXibus nuva-
fttgiuin quidetri alarum deprehcniiim çft»
Ir» ceteris pinna: potius fcuroembran* jn-
ilar pinnatum.qu'am penna? ant yen ate
fpecbts fu'àçe. Non autxm negamus Sa-
tanam fub ípeqe álati, dräconis apparuífle
jvepeficis. Mille enim artifox eft , (omnia
tentans , quibus decipiat, ipfumque Deuo^.
giôçiofum blasphemet.
CAPUT« Hit.

Prqceptum ,
.Afpis eftferpcns benenofisfimus > aftu-
*J5?ft;isfimus & maxime noxins«
' Quaßionei \Wfrl
L&umaw nutrition »4hi
щ Afpisewe,<!>tfcer/nutritur herbis, in
quibus lubenter degit ac fefe occultât ut
folo cepite ¡Sinineat, Muribus etiárh vef-
citucquiin &ayibús,quas necaé cum adva-
licantjcapiteex her bis expórre&o decept«,
IL Орлмш arnmntatio ?
Ее 4 щШ*.
i
w
ft . ton gitudin.em habçç quinq^ cubito*
ram. Ce5vicen^lat;3^3ítjLütiidam>oc.nlos:
cavos aç hafeetejs Сц mprdet»nummpríus.
af>pare.nt v«ftigia,,& temen. venenoinficit:
ac- iuterficit«. Нас enim qualitatum oc-
cukarumnaturr^utinmMmftctiammaxt--
JflAS. habçant; vires,

jj¡ , Sexum, habent & pariant, оуа firnili*.


jponilibus aunéis., ínter marem.& fdçmi-.
gâm,maximi#.amorcftiadeô ut \xCí partit
niiâltéra fuperftes,ça;di_s. autor.em profër-
quatur^
•'' Axion>At¿t._
l^AJpiipeff-ß/voße/ni immtAtor'w
nonperçipit,.
Çrutum, animal eft;, quad;! incantation«
При intelligit.. Satan verôjfefè Qonjunge-.
re folet, quiyoces, & verba pçrcjpit. Hic
in pernkicrAhQminurn, fiïos;, habet lufus,
ut- venéficos. agnofeere, verba inte||igere».
ipfasq;, adc^apres.obwtare, dicatur fer-
jpen$ ipfe«. ;_
il. Stäafillfimeßrfßiseß..
, Vifu & halitUaéafiliscunbaninwlia omnia
necare feribunt. Et tam .exaétè deferi-
bnntçum,ac fi vidiffent; & manjbus palpaf-

ient
y -
-, , /
44?
fenfc $j;qm"d veriíubeft, non Bafilifcumj,
ftd aspidem concern«. Hujus enim ve-
nenum pemitiofisíímum eft, prarfertim in
щàjidis regionibns, Homines vero augend
Omnia, fi fimpliciivcroduplex.aut triplex
fajfum mifcent.. Placet; illud Bodinti Cui
ipfmeJ}unt}t(am>ßaß>e£titfafaiie.C4t*
CAMT.IV;
D eYipera.
Prtecptum
%fipera,eft fçrpçns^orfijs^cerrimi, vî-
vnm pariens animal;

XQuAtiam nutrition
Ц«: Vípera Germaniçè95rflnbfdjl<»H<$e/nur
itftste hej-bis, ranis, mur¡bus & aliis.
Il J^mkmAHgmtnWio, £
Щ: tongiwdioemi habet cubitalem,.
Quamyis pro, 1 Oçorum; varistate variet,
Ccrvicem¡ habet' tcnuem aç corpus, tumi-
ctam, 8t amplum,, Сищ> irritaïur^. oculis
corqicat, liuguarn^xerit,' & ace.rrim£ mor
det..

л. Mares fœminis, conjunguntur, pro


tegí vivum eduiit« Tradit Plinius,/«-
i штат
■-4M"* ,

dere>wm%*W*re. Нослшетелт iwpune

trem м«*к difierpavh еа>»% . wterfiçwb


ffmtfk vftfiperam dfôatq фуша w petit,
mt quMyipatit. Ee£Uùs veroBodinns
ait: 'mrj^fixm^vipetßlagenisruitte^ tn-
clftßepa'rtut witipifafmUHWfy frente fu-
perftite. Quam verity eft, viperam dici,
quodTola ex олтцГегр/е litum genere visos
pariât». Л
Axiom*fa.
Vípera acerrimi,m№№etkm#ß
m-
RuíUcus fate, цш cum. pratúm idemeterec
feice^vipet!an>¿>rte diffcfcuit, mediajnqi -*■'
vifit. ,.Б?$«|в.-сат:ЩО¥Ш«о»е1Ге pwftai
partetïï^lteraw in qua caput erat comp
hsndk. Sed vípera caput erexit.ae ru
cum acerrimèmomordit.. Hic ori ftat
admoyit vulriqs, ut fàngvinem exuge-
vulnusq,- purgaret* Sed соггерЧВД У;

De Patrice.
'«•'.> СПЯШ1} *ЫТ'. £Ш& muVÍY ipMi
ГАГ.»*, : ; • ' .
4** . п.
tíaíríx eft Terpens maçulis.inGg»is>,ft*r
.1 §паадра,1и4е^.агаапз.

X.Qnçyaw nutritiol
jb. Natrix Germanicé ШдГter aut hydfus
Gerrrwdcè^îa||Vrfd).IaH3e-appenatuc.NA?
tritur nrfbfó "räbis , muribus & àliis»,
1 UjghiAuam augmentatia ?
ф. Longitudine»" habet cubitalem. Co
lor cutiscinereust ft. maciilfs tarnen u^diqY
condecoratmr- : Arnat ftagna ac palpdes>
.CUmautemexOçcatitur, interramredii,i-.-
Uli ggwantgewreéty. Ç
. 's. Mares fceminis conjunguntur» Qvâq?
~.Çariunt} & inde fcetnm excludunt.
Axiomat* >
Swgutoia, qtuffatrkk tmwnhjfi
gmenta funt.
Natricis inqtoiurtt flatus adeônoxius eft, at
fi virgara recenter ccefâm ori ejus admo-
veris, in cortice, vefîcse felleas cxckent<ir>
Gladium fùlgéntem Orinatrick й admove»
riSeum linguâ verieno inficiet, quod usqs
âdjTummum gladii delatum , tetro caerula?-
oq; colore ipfum-trngiti. Hominem in calr
"içfe'IÎ mbrnorderit,venenum per totum eor-
^qs.inmoincnípípargitur» Undcmorfi»
pedit*
pedibustùspendendus eft, ne ad cor alcen«
dat venenunv Sic natura?, admirandas ef-
fingunc vires, mirabilia ingeaia.

In&ñkin Genere.
Ь, Infera .font animaUa minora & in?
firmiora, çojnraUruris'.infignita. '■•
И. Etfimtapis*fprmica,aranea,mufo*v
papiliPjÍocufta,pe4iculu9»ycrmis&¿¿
Queflioneij
£4ninfiffare(l>iren&
». T*Atifpirant potius,i,quam refpirant,
RefpiratiQ eft frigîdi ¡ cotporispw: os aw
nares,aut aliud tnembrumin^orpus attra»
¿lio, & ejiwdemj cam ¡fuligine expulfio.
Transfpiratioeftírigidi corporis per totum
corpus ingreflü$& egreflus* Hsec infeâis
competir» ut fiât refrigtr-atio Siwftâuratio.
Cum. etiam exiis fonum. щишигт&сад-
tum quaedam edanti attrahant. aërem ne-
¿eflum eft. Qum &0KÍoratu prardita fun^
idea ut apcsjdulcia, & cuHccsacida* pro-
*ul:Тсашшц attraâiQoe: texis, jgjtuç qdui

! .
babent. ш
Il Cur tnjèiïa inpartei аща'шъе*
re queAnt?
». Verrtis curo fecatür parsad caput Грс*
Aans, caput vtrfus ; tendit : pars ad с au-
damfpeaascàodâ verfus fe movetíttefpa?
eu dividutur,vivitcurripeÖörecapuf,yivit
etiam aWos;Neq; tanttrode^imembriin-
fcÄorumdivifiofle, fed etiant'de éa; qu* in
pluresfit partes; hoe'intelligéñdurti. Cau-
fa eft, qiuauumUum cum' calido «qúabili-
ter fermé per totam Corpus dirruiüm'eft.
Hinc comparan folent plaiStis, Цат. ipf*
<quoque diffeÄx vivudt/Ted^diutius lönge
■quam.infcäa.
Axibmatá
^jnfiiïaprÀflantMcfir'A.
Infeôa, Gr»cè: ívtó^a, ab incifuris diôâ
funt. -Commîfluris cnim infignira funt»
nunc inTupina/nunc'irjpronâ/nùnc inù-
traq; parte. ' Ñonrftmquam eriam ánima-
lia rugófa, aut annulófa dicuntur Et harc
imprimis ratione âgrefHïibus, volatil ibüs,
natatilibus, & reptilibus difcerritmtur.
Non,admittenda ea diftinâio, qua? com-
maniter datur, ratione perfefii & irrjperfe-
tU Nullum mfeâoium imper ft& um eft,
ЪаЬепс
%€$ . . . v
tobehtüowia^ua: habere. debent. Rfeö|
Äidrovarid'us ait : ccnfuer'mui ammaha ejpe
imperfeta, ЬгпЪШ фЬшчтгнгарЬи wr>-
um & invtnit tonmlit, cjHámmultograndtori-
•btM T fi*« vonwretur ропш mmunsiimo-
tat» mimàlcmmm màuftrUm? .^тй
ЫсitateW. St cjnüm vermículo 'quid defidt
*et:pr<etcfcbnqruens vermis anima согрш.к
berínas ad voUttim, dut pedes ad гп&Щ
^oßmmadefum, поп епфстша1 vermu
fedmenßrum quoddamvm tmperfett*»
quedad nullam certam anmaUsfteciem refer
U amat, nonfecus antlerananumiUd'. v
«ümaho capiti cervicem piaor equina,
^fungere fi velfc& varias mducereplu-

Ш. Natum in тщти аттЩгЬШ

ïlinius'aî« /я maints согроНЬш, aut cfrte


mdiorïbus facile offici»*fa**i .**«»*№'
In his tam firrti *Ф*" nktt», Ч**Г-ЩЬ
quanta vis, fuHminextmAtlts perfecliof
ubi tot'finfusVoHocavit inMUcuï EtfuntAlM
diUu minora. Sed ubi Vifum, in eo prate»-
dit '? ubtgxflatum applkavit ? tibi odorattf»
inferHit f ubi vero truculenta)» illam&ipro-
Ipmione maximttm V9cemingètteravit? -
*Ápv¡ eft ïrifedhim nöbilisfinihim,- labô^
*■ iííoíísíí'miim,4rigéníofisiíímufti¿ & u-
'-^Üisfimiran v rj4" •>•*

*% . Vçfcitur melle, atiisqji'ebus dulcibus,


bibitqïêfdntibuslimpiâisfimh» Sibifor-
tnatdulciamellá,fed maxirttosinduftrisip»
fius^âusinnoisréduhdat. Siçuti ubiqs
ïnïervïunth'omini bruta, &рТапгг,'& creí"'
tíirs omnes. UndePodfácánft:'')1 '"
'. ■ 'SicbosfârivobismèÎÙficafis'ÏÏèiéh

^Síb'v'os tión^vábis vellera feints1oves

*¿fj¡,i Quäntitatis exigua eft, ut »irenluf in


abjeíHsfimo & mínimo illècofpore/habi-
'taretain laboriofurh ас fapiénté áhimum.
Qtputih pre^orfíone ac> partes alias» ma
gnum babet,aatennas breves álesbreves ic
•c*ndidas,intus curtentibus flavis lineolis :
Color corporis ad cinereum vergit , totaq»
apis fermé t írfutaífK
4Wm
■ •-. '

111 QpAnam gentratio?


•*&. Sine coitu générât, oihni deftitütS
fcXu,non feCüs ас plant*. 'Cardanus eat
4: melle náfej (latptit. Sed refte Sca
liger refpondet: non e melle tjuatemu
mel eft, fieri pote'ßgeneration effet etiim fernen
äpis. -jîihocfalptmefî* -TVe^ê melle piitre-
failo,qûippe (jwdnon pUtrefcit, fedprahtbét
■pHtrefaSitàneni. ^Genitale quïdd'am apés in
etllii ропегерШПт'е]1,ех*]коЩкк1<е progi-
gnuntùr,
¿ixiomata
i. Арам fYù'dentïa imßimahiUs tß.
^Carpurît fuccosàd niella idóneos, hos pet
Ion ga interval! a pér ventos асturbines ád
fuós deíétürit álveos s 'difpöriürit qukquid
attulére, ac per favos Uigerunt. tándeift
div^tfaih üntifn coakfcere faciurit. "HaeC
noftra domeftica rriiraculâ, quorum "tanto
rnaior céVtitudó eft, quanto nobis propin*
'quiorà'& frequeiitiorâ Twit. Aldrövandüs
ait. Mir ahile ■quóteodotam pttfilla ünimalcu-
U> 'ex tanta forum diverfitate mel ceramic
collfñnt', 'ifiiràbilito Vero tyaomodo 'coUeQuiH
per Ion?! fima f*fe iñtervalla adalvearfnes di-
ferant\ fedcjvam "maxime mitahile, увомЖ
itninfaw coh-creYefaCiant , ñe excidat.
ÎIÀpti
■ .: ■> Л .'. (■• -
г
/I» 4z>fi" odoratи multum ълкпЬь
Melêlonginquo fentiunt & advolant. Al*
drovandus aie: Confpicintifs fané afs m tue-
dûs etiatn \trbibtts ad offietnas pharmacopolo-
rnmdtorîicfc mclUvendititiunt,ex agris,mel~
îis odore alteaos numeróse advolare revolareft
ad álveosfieos» melle onuftos accer&.
CAPUT III,
- DeFormica, .;,
frлеерtarnt, ^V
fórmica eft infeétum pnidehs,Íaborió¿
fum , futo ma екга ¡nduftria grana
. . eolligerift .^¿v«Ti О
Qstdißiorier.
í. ¿¡htAPiam nutrïthl
fe. Vefcitur frugîbus & Fructibus i indexa
frugilegaâe gr-anifera dicitür. Ovidius ait«
Hic nosfragilegai afpeximtls or'dinï longo
Grande onus ex iguoförmicat ore iegentesí
1 1. Jítexnam augmentAtio*. ^\
St. Quantitas corporis parva admodurri
eft > fed omnia mémbra tam fapienter for
mata funt , ut minimum corpus maxima
nobis Sapientié divinas prarbeat argu
menta. Oculiá carere dicuntur Caráano,
fed improbat fententiam Aldrövandus*
' > ■ Ff Ar*
Регткл fines »It, «1м entittumï & votant
non рагят : qmas videre in fenttlute dicemp,
ff^s» ¡H'juVentHie von viderin%
Ift, ¿¡¡илпат generatib ?
Э ovapariünr,quíin*ermiculumhu}áS
iàfîusfpeèiciabtùnt. Albertus ait : Ovd
ftrmicafitnt oblonga¡«xtrac^ corpui'paxlatint
■ rtcipiunt in iocücalidú incrementa , cjuausfo
perfeclè cbmplíAifttar :&/t faîte лЬ лЩн» dt
loto fubtuofk'âc ¿iipérft 'fuerint , â formtciâ
' reeeBti«Hf«rt& aa'fubs nidos гфгнтиг.
l- \ШЫееШ4ётЩп*Щ
( Grana colligít ácftatej ne nycíne, ubi aréeé
omnia z¿ défunt , fame vpereát. ' Célleftá
grana in brincipió,feuacumi'ñeubiculmu$
fulgir» ' exedit. Madida grana in apn-
«ymprofert & ad folem exficcat. Tanta
' hic fapíentia>ut >if Scriptürá facra dicatur
J JApitntiorfafitntibkê ipfisi
¿ ШЁбгтт laböriufisßma eß.
* Campos,a"gros¿aréas & arbores pércürrir,
frugcs&grariä quarérts,-& cunïînvenit ,
quod quaffivit anxiè fxpè onus CÖrpdre
proprio majusin niduffi déportât. Nëdji
interdiutantum,fed & nofíii, fi plena fie
luna,op«i caíptum continuât. Vade лА
formt»
* ■ &
yoYmicam ofigermt Submenu confidera v¡-
tu eftu,&' difeefapientiam , "ума сцт non hfi»
bent t)tecem,nec pr*ceptorem',nec Principtmt
:f/trxt irítftate ctbsm cibxmfibz*, & congregar
•<# mcßerfKod çêmedat.
CÄPUT.iV»
De Araneâ.
... Prxctptsm
Afeanea eft iafetfum öetwe 'natura* ob
tclamquam tormatíinduftnaíingu-
lari dccancauim.
ijteffl"»" .. -,
ч w ' '
l.Qu&nam nutritio ?
HTM ^
»♦ Vivitexraptümufcátüm& alforum "à-
ni m altum miriórüm. Hinceiaxosinflori-
bus fuspenditcaflcé/mufcásqi in hsçrentes
magno aggrídítur tropetu,;& mox fupera-
tes necat,poft fuccüm íaguiriemq; exfugit«
/1,ghtànam augmentlàïtoi
a. Par'vum animal eft,oäo h aberi$ pedes
diverfarlcngitud¡his,óbdiveffas> quas il-
lis edit op*eratíonis. Aídrovaridús' ait :
QtiibtttdamfiU cjka neveruht , ^artettHavt, ¿ &
in Icngtiin piutrdbántyaiiis eädent iñ\ telar» tie*
duennt Hciriv'ictm cönj'tigttiii^alit^per eadem
pforepfint,& cttmveíunt,txiüctH immobiles
fefefufindunt. Ff л Ш, Q*a-
■ itou« ¡FLj£u£na*n generation ; ^:.
vu. Generaturê congreflu, more eorimi
animalium, qusexanimalibüs fui geaeris
procreantur. Aldrovandus fcribit : Ova
araneorumcumalicjuand» obfemarem ^ invi*
fit efe multa ,modica,livida, exiguis maculif
te berfa^tvifyifinvicemcfe feparatà , mollia &
<vifctda,t¡uaficafu aliquofiierintpé'rdita, ara
ñefi diligenter inquiritfê fui additamentU in'
ttrioribfti, & foflro etiam reportât^
Axiomata
I. AraneacrudentisßmAeß
Нгс ea prudentia,qüs natura fequitur,noii
fenfüm , 4non intelleétum» Seneca ait .*
Nonvidesquam nulli mortaliun* tmitabtlii
fit illa aráñete textura? Quanti operisßt , fil*
disponere ? Аил in reclum immiffafirmamen»
ti loco, alia in orbent currentia, ex den/ó rara »
auibm minora animalia > in querurií pernici*
em iilatenduntur,velutiretibuí implicatate*
neantur. Nafcituthtc ars,non difcitur* /«
ta¿j. nullum eß animal altero doElius
иАгаюел venerium non omnibus
похтт<».^<*^*Фщ
Ab homine fnmptum aränear venenurîiï
feu cum potu.feu cum cibo, mifèrè áfficitái
affligic corpus» Nunc cálorem nunc ri-
• v\ forcmi
у: ■-.' "i ;r.M- я

gorem,nunc prurjginem,nunc tumorem *t


nunc tremorem créât asgroto. Д gallinis '
l£er¿j,aliis4» avibus fitle periculo arañes со*.
mediintur, Sie non omnibus venerium efi »,
quad altc*i,venen*m tfl, -
CAPUT Vv
Vp Mufca*
frecept,umt •
ШUifca eft infe&um taediofum, prote-ч
vum,audax, impoftunum.& inquic-
, *œvV v.- -v'-S .V.
*öf| ,:-. h > -• -■ Çhuftiones* ""y^ ■■■■-% >-t
•tïr.-*> * \<§Ншгат nutritm?', i ■ д
&. Mufcatomniafermèdeguftant, omnia,
Hguriunt, maxime vero fangvini inhiant.
Musca hominis & conviva, & contuberna-
Hs& cora menfalis eft* Plenam nbiq-'men-..
fem habet, five in pauperum degae taber-
nis, five in RegumPrincipumqi turribus ao
palatiis* Huic coqui obfonia condiunt*
quaîdegnftatantequâm Domini ipfi. ïmo
inva<Jk dominos, itsq;T pungendo moleña
admodum eír,8e cum repellitur, redit осу*
us, aciterumiterumq; repulfa magis ma-
gisq;,regredilaborat, '
Ц£>и&Щ№ augmentath ? ' ¡
Ff j *,Ms?
.-' ' , : '- ' /. ■.. . }
' ä. У
4S& .
a, Magnitudine ^#г;ц#игадаг1Л!\ Q?Zk
dam enim magnjtudinßji^mimmam, q-.**.
I
dam mediam, quadam, majorern habeht .
Qn»dam!capite funt magrjo, quatdam par • .
fо } qeaîdam.verîtré цапр , quadam exilic
quaedam ancennas^u corrticula in fronte
gerunt) quacdaffi iis carent, i^abent pro-,
bosciderrb qua omnia libant ac voranr«
Habent alai, non ut aves, fed ex pellicules*
conflatos. In íoíeqaas cum expandu nt
varios exhiben^ colores non feçus ас fot4
mofa, cawdfô pav¡onis ,.
flj. ¿>)u£namgeneratio P
». Cocunt $f çonjunéHm faepè fimul vo
lant. Щащщерега[&?й fernenLcft> ê quo,
primum,pîoducitur.vç.rrniculus,mpx,miïii.
ça. Scaliger ait : Л?Щ:щ çum. exifttmsve».
yiß ovum, efe р1т,е/*1^т,(ещп. E.t.qmdà*,
fine ullofeqHefixQfJfSe&rtß«}^ m afemine in
Animal x inwwplljçsltttffiepi, Çfemine t*.
nimnon tliicàajiftaifieritfidi уиоааащтеА»»
»m. Hat mziit*mjß duarummodofitm'. «К.
пит efiperfeßtut, ut, vermteulijmufearum fk>
boles, ê eju: bat ftunt^muft* ,\ alternat imperff
few ut ova., Cu/wfropprrto^fitnt,pld#tit.,
JVon tgitur fruftum fernen effe-, aut, ov:4m pu
to, qua 'e fernen eft animait* xft^fatun^ %ntt ■
grum txfwintf im*rnis ecçultU , »•» tarnen*
:.

, I
i 417
4y*tuM¡4tum. Тефпищ in«наш eatrb-
eiHHtbtu mß dcarticulatiane. H¿c extra vhL-
¿i opimoHetriuhora iiypniß nanfdmijfm*[eia¥
Axtomars
£ Mu(Ujk44Ut aqua. extin&& rc+
Salem fi arpergimus.autjcinercm extinÄis
¿ftis.mufca revivifcü«ru . Extin&z it aq; fo>
crunt ?*04</ vtta aUum [еснпант% nonfri- -
ммм, . Ádfuitanima, adfoit vitainextin« .
dis illis mufds quoad, aôum prim um : ab»
íuit anima, abfuit vita quoad aérum fecun«
dum. . Hine,& non ram mortuar, qusm
quafimêrtti*, aut fcmimortvt muCcx dicuno -
rar. * AtotaUenitnpriyatiQnçiidhabitwa ,
naturalitçr .nondatmrcgrcfl'us,, .
ЦЛти^амттарттхщщспъг
tisfiunî'vertnes* : r>
îmmundû animal mufca eftfftçrcorc Гцлм«
bulata,piôuras,veftes,l!bros,aliaqiçç!nrp!e
rcans.Ec non raro ê ftercore illo. prefereim
majora, vermes nafcuntttr carnibus impri.
mis infefti. Scaliger in manu mixfci matcri-
am ill am ê qua vermis natu s fuir, dsponere
vidit. Ratio reihujusanimiscandidisob.«
fcura eue nequit. Mufcz enim omnia liçu-
îiuntyverimumqî nuterianj »«acamato
f?f alfa*
45*. . v-
affumunt, 'affumptumqi per alvum 'red-
dunt+
CAPVT VIÍ,
щ I>£ РарШслщ
Trttceptftnu .
Цapilio eJCt шГеДищ , fragUisfimutr^
te.mpus veruum indiiçans, &tflores
amans'.*
QttAßiones.
h Qu£Mm nuVhitiö* ■'■'■ '■ й'
^t"« Päpilio Germanice ©ommer yeqtláve;;
SRölcfettbUb/ dbüm capit minimum & bo-'
tisfimum é flortbui. Florès eriim amat,&?
fugkindeqeiçquidadpàlatuinefl;. Л 'f~n
IL ¿¡Ыапам aùpmentatïo? \[l
'#?■ Quantítate &;ftrucWâ .variât, çurn,
cenfum& pluribus coníkt generibus. Ple-
tiq; antennas habent & alas farináceas ас
frágiles, quaru m quidam raaculoßc funt,
qu»dam maculis carent. Et ipfi papilio-
nes nunc uno, nunc duobus9nunc pluribus
preditifuntçoîoribus. "
///. Оилплт generatw ?
jçî, Go«unt & ova pariunt. Nafci etiam di-
çuntur ex arböribusjvermibus & aliís. Sed
yitelügeudumídcumratione. quâ di&um
fepius.
fcpiùsJ Quod in arboribusjin foliisÂn re
bus putridisfit, non ftatim ex iis fit.
Axioma
Lucernas aftvolant quidam papika-
ones. J
Pyraufta, Grace Trvgetfetic vulgo infeâum
in igné natum dicitur, fed nulli animato ta
lis co'mpetjt nativitas. Quoddam papili-
onis genus flamm'acapitur. fplendoreigni-
cjue involitat ac comburitur. Tales ergô
habemuspyrauftasnaturales, Hinc pro-
verbiumeft, pyrAuft*interitns. Deeo qui
£bi ipfi exitium accesfir. Et рхгмфл gau-
dium^gaudet. De momentánea vàluptate»
quam fequitur perpetua calamitas«
CAPUT Vil. i
TV Tnriiíb
•1?//;!'- 'Praceptum*
bocuRa eft tnfectum vorax,inquietum»
medium, tenensinter volatile & rep
tile. . »v
Qutfiiomu .
î* £>>u&nam nutrition
». Locufta Germanice $№f$i?cfe/..her- .
bisacfrugibusinfeftisfimaeít. Fruges e-
nim abíumit, ас ipfis quoq; arboribus flra-
Ff| gem
gem infért. Hinp Deus irato? molt* larpè
focuftarwm ag-nina immifit,-iisq; impious ai» .
flijcit. Non leonibus femper ас urfís, fed ;
locuih's.etiarn, a!iisq;.abjedis!imis , anima»
libusjiominum ,punit imprpbicatcm...

a. Muiu íbcuftarumjünt genera» divert


quamiitate & ßcuoura;pr?dita._ Habet
autem loçufta pennas. fragiles &,pedes in»
äquales, cumq; federateíene non puta-
tur. In faim continuo eft» non (ímplicíter
ingredien$|, neqs ypjans , fgdjoftar. pulicis ,
taliens. ,^
II \.g>U4nAWgencr4th ? *
ъ* Generamr è~ coitù,mntuo, ( minorq;
mas, majorfeemina. Qy^parit, qua: hye*
me fub terpâj*tent,& vege/equenti in locu*.
(tas nmtantur. Hipc^ernisaqnispereuÄe
©va, paucioresqi nafeuntur locuft«: ver«
autem.ficco multa.lQCuftaçum.dantnç ags
?пща., >îe

Locußas'. mßrtdmavit) JobAnnes

Axçijeçfeiiloctiitasmanducaflejohaiwem
Eaptiftam référant Evangeliífo MatthWus»
Marcus & Lucas, Ubipurloeuítasquidem
-.
4*ь .
|e|b?S|áiiarbQrajp fummitajes,alii can
cros, alii aliud ínttlligpnt. Sed nodumin
fcirpo qusrunç« Çum eu im: ax.çiàtç hoc
ijtíurn netcntinfçâum, pppuli etiam Orí-,
cntalcs pro.cibo ,infc<5um,hoc habuerint,
ipfe quoq; Mofes in íeligendis cibis dili-
géntisumus, Iqcuftas judacii promifit, ci-,
bum Johannisfuiffe hoc infeâum facile in-
teíligitur. Ритц$ quîppe ас ingratus ci-
bus dureÄ^fperaiJohapnis vjjx conveni«
«bat
CA PUT V//Í

yrrmiseik înf«&urn , ignobiîe & abje« .


clum, pedibu? c^rens, motum plexip.
bu* varus perficiens. •
Д £Ы&пат nutrïûoh
», Nuîritur fueco eorporum animate-
wmv 'jnhçrbist^ arboribuA qui vivunr,
fuccumjnde petunt, livanimalibus qui
degunt.inde fuccuin ac fanguinenr trahut.
In terra qui furit radicibus herbarum & ar-
bjwum infefti fu nt¿
// gu&nam ■*'
augmentatïo
Шт
?
4«.
». Magnitudine& ftrudturâ variant сцщ .
dentur maximi, medii & minimi* Haben
turin nomine, brutis, plantis, terris & a-
quis. Nierembergiujs fçrityt. in hominis
Ьш qui circa Nigritarum regiones navigant'»
nafci vermes intenßsfimttm dolorem excitan
tes : & apparere eos in dive?fis corporis vortib%
infarù & pedibç,ingeniby S poplite,in ingui-
ne €5" feroto, infemore, in brachiis, & plerumfe
inpartibmcarnofist De caufa mall nihil certi
definiré audet, litem fub judiçerelinquètW
Credibile tarnen omnium maximè.ex aqua
potabili eos pro genei^ari^quE ex lacunis
& ftagnis. hauriatur.
Щ* £>м&пат generatio S _i^ .
R » Matrem vermium putredinem di-
eunt. fed absq; caufa.. Congrediuniur
vermes, & mediante fèmihç fe muítipHcant«,
D» Sennertusait: Statuendum^videtur пес,
in talmmgeneratione fernen* ant certe quid--
dam fetyini dvc¿foyov[de eflê, €? ргоытиЩ.
•principan*, acpËCuliar$in.in,mAteriapotenti~
am ad talent formam fuÇeipiendam. latere*
Qw<)à innmfîe videturA,r;iflotelcs,aHÍ3 de par*
nb, animal', cap. ii.firibifi genjerariin ter-
ra.fpiritus in humore, calor¡animalis in, utrtcfa
ineß, ita HtflHodamnpodo plenafint anim а о-
mnia. Et з degeneratione animal, cap, 3.
idenVdoeet, etiam in c,xcrementis poffe
prmcipiutn ^ухсаДе ineffe. Axi^
■ I

4*Г
Axiom»
Btiam kernesper ЬепесНЯгопет divinan-
/emultipdcant. Я\
Nonacquicfcendummcceloet&illis: funt
eniffl caufx univerfales. Non acqliîefcen**
dum in calore! eftenimàccidetts, & com
mune natura: inítíumentum. Ad propri*
am recürréndam formam, quâfe multipli-
cant> faut estera ânimalia. Reflè D. Fran-
2Íus ait: Ëx materiapntridâgenerari dicun-
" tur vermes; renins auteni etiam itaprodtrt
ßatuendnm,/tcut in hot traftathfîtpitis топи-
imnSy utfalva mantat btnediclio divina omni*
Ьш ereatигis mttitiplicanáis initio orbis crea*
tipronunciata, nimirumèx ovfs,propemodunt
in fenßbiltbus, è/яа cam cibo ab bomiñibus fini
dubio,ßpe attratmntur, & à calore inteßrtOm
гит apatrida materia vigetantnrJ
CAPVTiX.

PraCept ;
tinta eft infédurn,f<fetore fuo hoVréh-
do,& morfibùs örnnibns ôdio'fum»
Qt^flibnés,
/, ¿zu&natn fiutntioi
».Cimcx Germanicé спкЗВаф/ fangui-
ftem humanuni qu«rít,quo dekcratur ma-
«irai.
AÎmè. Quîaetîutn lykeitresdântur.'aïïâ
quoq^pWtatlflv'.tériaoljèranernpe de fer*
pe<?. VöVuit CVifípputf clmicem tâm ábó¿
minandum animal ,' util itatëm qnandarn
-рггйаге hbrhinJiHùth excitât eumê fom-
no.üt '„coram adhiberit in locándis rebus.
Refpexît hlic'Sçaîi^er , cum feripfit : Quis
rniferius^attt irííelirius natura: intérpréta-
bïturoperà,qùaVnqùi ad ca eimicem alle-
'gàtuài dic?at:dcno&ú ex importuno fomno
exciter bös\A preces Cdelitibus ftindendasi
*//. Qu&riâm atîgfkentÀfa '/
ä, Cimex corpus latum potius quam Ion-
gum habet. Àdeo vére-fanguineus. ей,' ut
levi manu comprim afiir, Comprefl'us tarn
'peflîme qle£tVuïnihil videarur abominabi«
Jius. ÀhimàladmodumiiïVjfum efttimdi«
viribus, quàm pauperibqs»
lffh £>umanïgebtrith'i
». Gëneraturin ledîs & рггсГегпт in cd«
rum rimulis,, Fiunt etiam in pârïetibus ,
leflis quàm proximfë. Paupérum.Yerô
babitationcs magis Tnfeftantur cimicîbas ,
quam divituni. Hi eiiim ftramina & lin-
fcëa&reÎiqùa mutant ibbindë, pauberibus
idemagefé,nott licet* Ex ëxcfémën'tis ho1«. -~
liftotim ri aíci puta ntur '; fed in excfementis
JJôtïii's dicènd'àrrt , quàm ex excremeh* -
'tis. Quinimôrninilsîîneflanturleiti a ci-
mi-
I

jhicibus ,quamdiu ab hominíbus ecíupam


tur. Redé Aú(iote\es,ciK¿tt»tj>ergoirtr7»
gtntrarí& tandis producen fírtbit , interim
* exferdibiu ntbi!fieriputat,
¿íxioma
teimicibo ceniritü ortri novas non credtndS:
f Non enim ¡bi f r inci pium feinihatc,ê quo novi ci«
mices. Scaliger ait 5 Чн/gj jaft*x*m cß, ¿ ciihitUitt
cuftntü ctmuet ittié'cxeriri. (gnoimtki qmidíem non
fi\4iTißmile. KS*d qutbuf primor ¡Um t/tít m iecu.
1>псгелклп\нг otim li^uifrcrltnt itl teHfriti>'/*i**p
ciaIios. ■ Ligna €~rt>*tiiiUdaTH,ntMbicßrj,($pAUai
h.tltrt iILihs ,¡c fptciei ficum rudiment* илШга/м»
matttfrpnm eß' С£*а ndinr*• fitfcrßhcfdlqbe юсо-
ßimi atanHujttn làm rcdtmtgrUMr «» сотritorum tä-
Ъо,«ыат »#9.» *x Çrterittn ^SritotfiafttßirlbttM*
¡<п<г*и,. CAPUT. X»
De Pedículo.
Pedicuîiis eil infedum ignóbilisfimum ас
vilisymiim > íídiiim & ödiura pofleflbri

J.^Qfnenèmnutririo ?
Hffî. Ííttffftut facto horoinum brutornm ac phiv-
irum. Habcnt enim fuos pedículos plnntx,fuoï
ruta,fuoshomincí. Etubi humorutn copia, ibi
p lures atfrequeatiores pcdiculi.A/wr piditxlii ma*
g¿^fiam*rfM>ke¿<iHt&ib$ri,pHtri т#%м с**да
¡нЧепег.
ll.&**hftih augmentarte ?
^cfp.Quantitas corporis minima eft,di verfá tarn«!
in di verfis HominUm generi, qui tompetunr tri«
plicisimprimi.funt ord¡ni*,SguxaSc loe« diflçrcn*

tes» Prîmum genus, quod communius ас fl-equ-'
tius eft in capite , maxima» partem vmt,quanqi
& thoracern,vehtrern & reliqtias partes petar, libs
öue veftibus inha-réat; -Oblongumefbpofteriore
parte craffum , anteriore acutum. Secundum.ge-
яи1,риЬеп»,ЬагЬаи1 ,axillas ас palpebras »habitat,
latumó,eft planum! TertiUm minimum cft,& iub-
can didum inter cutim & cuticulam habitaos ша-
nus ас pedes pötisfimum ínfeftans.
III. Qmnatngênerntïo l
Refp.Generanturndhexputredine.no ex excremé-
tis,non ex carne, non exfangUine.fed ex сопи, me-
dia^tibus lentibus feil от«« Ariftoteles pedículo,
generare lédesconcedit,fed nihil ex «s nafciflatu-
it At expetientia huic fententia: réclamât , eu ma-
fiiVeftum fir, lendes facundas mutari in pedículos.

exHnlcoïeÙHtbwtatHHmpedtcM»,^* ex contra-
Ompsnferwmfiàmhfirm mcccpêrt^je» ГП?Ь*~
¿uereï'flesM Çix medicamtndu* adhibit» cejjerun*
.\¿»de *»um tllhñ'fiex ltndsb«<,<\** »*r>ù **fe*~

3Axioma Tedian ¿№т**оп%">.


•- ubi ¿m^JiftUmrmr^^Mf^^'

&£g»JLJ*tam Hbnegatism ,а»,Ш


moriruris,loca petunt «mmo.d,Iorafi(nt „„_ tua
ir ONCLUSIO. Quam magni£ça íunt opera tua
Äe%mniai%ientia|S^nE
menfura,in PÓdeie& numero diípoíui ti. \iíK1"^
quîSntÙ);, Sapienriam túá deprs dícarf jqg»
maíime.tibifitlausinfeculafscttlormii.FlNlS
i .' • - ' .

DISPUTATION UM ZOOé
LOGICAKUM:
Publice ante haz habitarum,
«Do

BafiliícoJJnicornu,
Phcenice>Behemoth-& Levia
than, Draco ne,ac Araneâ»
HEXAS;
Autors
M.GEORG.CASP. KIRCH-
MA I E RO ,
Pacultat. Philof. in Academia
Witteberg. Adiuncto.
г WITTEBERG£,
SumptibusHared-JOHANNIS BERGERI,
TypisHarred. Melchiorîs Oelschle-
«eui,Anno M.DCLXÍ.
т
1-1 * »• '"•' '

■» , - --' >

■ , • -. r' «4 '
: T ■•■•-■■■>-- ч . ' ■ к '"; '' '""' V>" "^

' * .*
ЩЯвтЩ
DÏSP U ТАТЮ I.
De
BASILISCO,
,' Refúndeme ,

AUGUSTO CADEMANNO,
Oífitienfi Mifnico.

PRiE FAMEN.
VIndicanda nullibi pon Veri
tat eil, & larva detrabenал
falfis. Sed ibi quam maxi'
mèyuti publitut ¡male cautas mentes,
inpraceps agit,error. Supe per tradu
cen Anttquimií commendantur faifa.
Sapiusipfi , pro opio apium divendunt
aurores, Sapiffime communes bominum
ex яШтариЬеу rumufiul¡,fidem abjur
áis largiuntur. Servilia illafunt in-
genta, &mintu ingenua , à tjuibm , fine
md»gint alitori, promifcua quaqve /»'-
i Л btr«
' :. . . . i
benlittr creámtttrl f£ua$yuim /fon
"ex omniparte, umvêrfd^ulfalfafunt»
. publicités quartftrsntur. Hlc igitur» .
fiujpiam alibi , cauro opus efft/uide.s. Df
'BASILISCO, monftnfo Ш* Galto-BÜ-
font {dummadoßc n~àmin4*Àm.jure *>e-
nit) communis loabltnus , qmodnosfiia-
muitfltrorumifaobfedit aramos Ofmió J
ф tum Gallofem ore, evuntfaritnte &
Bufone tncuba,ortundut»aniMal$eciei
utrimqttt abortum, veneno¡km adeb &
ma lignum, ut veîfolo ааЩеЯи-iÀ fe pri-
тит vi/os in momento ¿néctt. Grandi*
, < 'oresprofeäh boIibt,quA9ifui-Bno*bli-
guriri. sftritu poflim - > Qj&tobrem eb
annitcmur, ut ex Zoologu > срцргипгря-
, biifacultas fieri potuit ,prafiaittßjt/iüt
deprafentt causa c»gnofiàmiu.\ ';
UniverJ4 amen ad natura vires &
',' fana rattonn trutinam revotaturt. Tu
font Verimtis, DE US, foc «ertmertt*
propugnemos &falfit*~im«f<pugntmus !

CAPUT
CAPUT L
Argumentum.
•>. BtfUic'hfrequtns ter brut*, qni ?
' titSS.mcmie.I. 3. Homonymi* t-
iemgj in prof*- volvitur.
■ nit. 4. Aiditur S-jnt'
2, EtymologWBÀ- пути.
' filisei. Reges in

De*.
Bafilisci Onomatologiâ.
§. I. Non pratcrmittentU Onoma
tologiâ BASILISCI eß, propter fieejut-
ttämumvocäbah cumin[writ , tum in
frofanü Scriptoribtu , oecurfum. Sie
Efa. с XL 8. deleâabitur laftens fo-
ramîne afpidum , & fuper caveman»
Rcguli.ablaftatus manum (hum mit
tet. В. Megalotheander: (£r ttfítb fet»
m-9anb|î<cfen»n bit £6íe ter Q5afï-
iiititi. Apud eundem Proph. с XIV.
a 9. de radice ferpentis cgredietur
Regulus. Similiter B. Lurh. Ш* Ь«
SEBurftcí ter ^ф(ап^еп nítb tin <Sajï-
Mitt fommen. Prxterea etiam с. L1X.
5. ova Reguli exeludunt, Theander
ticrutrt. 0it $t&№ SôàJtiiéUn (Щ-
Confer, cap. Jerem.'VIII. i 7, & Pro-
■verb.XXlII.32. Nee ignota anti<juis«
fimis , ex Paganismo , Scriptoribus
voxBafilifci fuit. ■ Quod vclexPli-
nii , Solini,Lucanij Piofce ridis,Ga-
lcni, al i orumquc infpectib ne, liquet.
§. 1 1. Tangendâ primùm Etimolo
gía, VoxBafilifci in Gratcia nata, e-
ducata in Lacio, inter Teutones re
in anii с BetaiWx,©* enim diminuti-
vum nomcn eft, "¿bra tí/ Caa-iÁms o-
riundum. BcwiA'dCs verô tea diftus
putattir, quod fit Saws rí¿ Ла& Sa-'
ne, fundamenturn populi Rex eft.
BaaíAio-A^iccirca five Regulus ар-
pellatur virulcntiiïïmushic ferpens,
veii Potentia,sû лЩиаИ cum iUde-
mate , quod in capite geftare dicimr »
convememia. A potentiâ quidem »
quia potentiftîmus inter omnes mi-
norum ferpentutn fpecies.Bafiliscus,
& infuper abiJis, propter praefentiflï-
mum venenum fnum,dicitur. Quô
nomine etiam â multisalits & vitari
& timeri beftiis putatur. Inter grart-
diorum verô genera ferpentum,Drii~
coni ferimus Principatum.fea avium
R«x -
Rex, generofiflîma aquila. Qiia-
drupedutTL», robuíliffímuS Leo ,
ve\ ñ placet,Elephas potiùs ; Pifcium ,
Delphinus. Aconvenientiâ vero cu
corona ijuadam , dum ternis íubal-
bidis, in ca pite maculatus eft emir.é-
tiis, adeô ut pr* fe ferre criûas yidea- _ .,
tur, Job. Eufcbim Nierembergius ' '
**■ Soc Jef. m Acad. Reg. Ma- H,fl ^*u
drite»fi.Phyfiolog.Prof.\n<\uu t longittt* c'2C-J°l-
dtrie triutnpalmerum efi ,cerfDreflavor °
capíte actuó, tu quo tres habet eminentt-
Ш, maculüfubalbidU infgnttas ad dia»
dematùformant, ob quam etiam сaujam
J^x ferpememfuit dtftut, У '. ;
§. ///. Homonymiл fequimr. Vor
Bafilifci multis obnoxia ambigu¡tá\
tibusefh Adeô nee nominù пес reí
fub nomine riotatar, tua fides. Ptim^
enim attribuitur awcttU cuidam, qua
alio modo Trochilufh falutamus;Tnaü
chillis verô , five- Regule» ( Grate«*
B*(TÍ\io-3c©-;i)'er:vga«ttfónf5 /.patilla
ilia avis eft , quae inter fpinofiffima
nidulari atque commorari dumeta
aflblet, puaiccisfin eapite furrecti»: .,-■
pkimolis decora , dimidio minor лТЛЛ
pafferculo/frígidioriíaura:, in Ma- Syli
jo potiffim lira , pratnuncia , calculi* •¡
A 3 medi- ■ .^v. :.¡\
taeáic%ixh\(2)Córonatu м triftet*,.
ссгсаг fpecíei , pifiibsu. Alaudç crifta-
tst, five Galerita , ab Orniehologis a»
lias vocantur. Cclebcrrimus, atqur
omnium Princeps Zoologorum Lh
Ijjfes Aldrovandus Phtlefi tf Médiats
Banonienfis Ub. i. de Ptfiib, с ä^.foLjAi
.V* fie habet : Si quit mod* crifiatos^an
quodarmnodbeoronatos pifies, vel alU.
'V quem ex iis, ad BaßUfios Qppianii quos,
arca petras littorales degere fcribit ,
' referrc-pelit, U, meojudicio , mihi nihil
Abfurdifiatuerit. Utnaméj À crifiâfitt
t/mfifiem, > Rondeletius Galeriam ati-\
щ/èrpentem, candida incapite macula
inßgnem BaßliscHmnominarunt J Veri
fimilf itidem apparer, obßmtlewfere in
N. espite notant, BaßUfios pifies appellor
fe¿ ($. Plantaalicui, Vt- Nierembejgi-
uialicubi.norae. Qua de readtundi»
Boraniciatquecenfulendi. (4) Suifc
propria nomenclatura competit Ba-
fi Hfci ap peUatio tíAbslisfinta alicuz in*
Htfpantafamilia, qua; ob viftutem gé-
tilium fuorum ,tanqvam qui Ifclo со-*.
ípe&uhoftes praftexnerent, BafilK
Zíb. VI. fcorum BlafcocumveíamiJia diçfib*r|
Hiß. Na- tur. Ut pcelauäatui; Niercmbergiu«.--
turacXX teftacitfw J,- §*№
§. IV. SyàonvÀtiitÎub'vîtigettiu
brcriter. НфЫЛ Vli &*ЯЩЦ dici-
tur.Qyas »oces per Regulan,, b afiltfiu
в Htmorrhoidk , veiKnofiifittii fer- ,
pentisgenus interpretarur , in léxico, •
Baxtorfttu.Grtcu BoWiAfoxov, dome-
fiicà'hnguâdki, fupràcornmonefe-
cimus. ¿4/*»¿Rcgu1u$audir,Ga1Io-
Büfb ifcmi Cfiftata aípis , Perempto-
rius AdfpeÄor', VirulcritiÏÏirous fer- ".
pens. See.

_2* Mfo Sib


i ■
CAPUT II.
Elenchus*
i r ••'£■; m: -i ач-.iii . V >'

¿ D¿ftfr /я rerun» S.Vtfuttßin Млг-


cbiâ Bdfiliscuf.
/cus. BafiUd,ZvKCA-
¡tí Locus Stúigtri vi* & HaUSa-
« tí Ctrfomfißi' хвмит > viforfi
Г1 /Л\ ,-idhuc extat ma
A4 nu-
ttHtnentd. СлИ- Pincitro, blße-
¿ís -regionibut
familiaritfimtu i.Jntjuiritur infen-
Bafiltfctu. ., ttntum Sper-
4, WarßvisinPo- lingtanam .
hnia,àpltuqua j. Continuatur i.
duobm bomtnû derru, NomtHT.
miütbiu y vtfiu Matthiolut.
Bafilistiu. Laudatar Se-
¡. AdduciturexD. bizjut.
Aiofitno &Job.

BafilisciExiftentia»
§./. Exiftentiam Bafilisciprocaci-
tcr negire , eft multiplicibui exptrienti-
i(X¡? ¿\)%\щ$ oblatrare. Daturigimr
гпгсгнт ixatura Bafil'tscm ^truculen-
tifftma, emniumfy ammalium noctntif
ftma befita acpeftit. Scilicet nee atqui -
vocam iilam Sc plusquám monítro-
fam Bafilisci generations, пес mor-,
tifeiumilliusidfpecT:um,necalia,ani»
tibus verifímilia fabellis ápprobamo.
Sed pro exiftentiâ venofifíimx hujus
aipidis pugaamus. Muki>ni fallor ,
-...-.v.üU .1 •" .con
eoneradicenr. Sed profcâo ipfî* ob-
loqvunrur ícniibus. At coocrariarî
ítn(ibus& raciones peterc, qvidnií»
açpaçidL 2¿gbyoí.*5 î! Producemus те-
ro teñes aun aucitos íolummodó, fed.
&oculatos , qui fuis ípforum oculis
Bafiliscum ufurparcre.
§. Ц. Jul- Cacf. Scalig. ne fufpici- ^t2.c
©nemfabi¿rdeBaíy»scocalleret,.fic л„'
înquic : qrnomam de Safilisto c¡ua nar.~ ■* '**
rantmr ,fabulof* nunnullifufjncati funt)
qu* *pud Recentares legt„fcribam.Leo-
veTonttfice máximo ad »y£dem Luci<e,
fubformccifiabuldtim BaÇilùeum : eu?
jus afflatu ymagnilue affetlê Roma fu-
ertt ¿УК Hieronymus C'ardanus ha.-.
bfit: circulator quidam , ferpentemha,-
bebat, inventum in macerits domas di-
ruta>Aíedialani: caput ovi mtgnitudi-,
ne, *e pro corporis mtione , pragrandei
Os ex iüomiht rennui. Dettes i» utmfy.
tn*ndibula% utviperit". corpore ,ilclh-
enis magnitudme , Cr forma ßmili,:fei
fedes a»turn duo enraá^ brevtora, ut
tonftet y nonfatit commode a natura fa- .
bricatum,
§. 1 1 1.Chriftophoim Encelius»
¡Viraliasj ex fçnçentja Ulyffis Aldro-
A 5 vandi.
vàrndi , andiqvaqve doâifRmosrth ó-'
pcrc die re Metallic* 1. j. cap. 5 -¡(..-feri- ;
bix.'InMÀkCHIA^indittontAli*
bâtis Ztrtntnfis , propi urbem Liicken-
"toaUÀtn contigit mihi vidert ntlcmftr-
fentern, interfeStum л paßore. Serpens
trat capitis лсятилн >flnbi celoirit &
ferme crece г , longitudme ла iterpéd-
. 1\iftis'& ultra &c. Similiter Vienri*îti';
' Auftriâ> q yondam tàlèm firifíe • ¿jus- ;
áemque imaginent in páriete cujus-
». ¿famdomûs cxtare,-ut&:Bafilea: &
Eviccayia: , Cjeorgitts Agrícola lib. de
Animant, fubtett: refert., Halae Sa1- -
xonum , fatn* conftantiffime mönu* •
tíéntum, dé Iíafiliícoinibidem vJfo ¿
tfâtat. Praeprifr ïs rcrcVihregrcJhibüs'
<âîidioribus, ubi venenofisfîma fer*'-
periturrtíUBuíamuragmiha, fámilí¿;
arfcèilvirotentisfiina hitcríftaíá atf
fipîs /EgyptnihVcr fua illam retaïtrut'-
v |iiéroglyphicâ; Maledicum enim in*'
digitaturi, Bafilifcum eftormârunt.
UhdcLucanus: ^ •■•■•■^ y> .*
'^Sibilatfj efftmdcns сипЦлс^ teneurid
fettes, - '*"/*"."• ^d
,npttvintitA »ocens, Uießbi filmo-
. t -~u- г • * iñl-{: ü -i^í own* '■ 'x 'ù •' '•■*'' '
>&.*#,: l л Vff¡.
, ». -tMi^MftfE' tO-VÂtuâ reguttBjfilitsm
areF*' .1лН ' Vrj *'
QiiinncciEthiopibus ecMaurjspU^
»с jncognitus Baíiliscus.ita cnim i te
r«rnLuçanus: cJj . ■
« Qutdprodeft miferi , B<ifiliscHi,cti§i-;
.;i-.„i;flJ V; 4eM*urt 5ху , 3 '"

-ab/- i neпит-., „j
. invadit^manunu,. _.-...;-,
§ iy. Sed fide digniör«, caque in- -
•dubia plane, adferenda fünf, 'Var-
•':
foviiin Polonia, fpe#antibus/>/K^w-*
duobut Ьот'тнт militbiu , vifu$ ali-
quis ex collapfarum adium ruder: -
bus. extraâuj férreo rutabulo), Ba.fili-
feus. Mrmorabilisümarn biítoríam. «
iilam quoad omnes circumßamiAs.
defcripfit I).M(ifanust Anbieter Cdf- <*
/еИапш, itemque Jobannes Vinfiir.Efc î(.
nigm-lib.j.jcnig.^. Qtcrtjí tarnen pro-
lixisfimè deferipfit : quapropter no '.-,
uberiora adducendp , fatigernus \§-
äpres., & fupervacaneam verborg cu
mulate fegeté videamurçiumrna dé
taxât delibabimus capka.res tamé fin« ce
gulas > negotio. prœfcnti militantes^
bona fide addu3uri. ^ <с
Ы« '5.V.AÓ. „
■"" - Ç.V.Annuseratiftpramilkfiœum,
39 quingcntciîmus atq; oftogefimus fc-
3) pcimusjqùoWarfo'Tiatin Polonîâ,Ma-
châeropaei cûjufdam films, vicinique
Ф civis filia, ambo, pro œtatulae quin-
3j quennii more, ludícrl, ut tcmpusial-
lercnt, exçrcitatione, cellam.collapfx
'•> anee 30. annosjdomûs, fubterrancam
3) ingrediebantur. In quam cura icde-
mififlent , in imis cbneiderunt gradi-
" bus àt'quV expirarunt. Ut caen* tem-
jj pus appropinquâvtt ¿ -mátres* de fuo»
quaequé, infante Tcifcitatat, ecquis.u-
?> Ы effent, feiret ? rcfcrfccre nihil pötü-
5, ère. UxorMachirropsianciHàiôad
revöcärtdum libéíós emitterc. Агй
?) ciftà mifl'à proftratos in imi« cell«
yy gfaäibbs'jinfantes vidère, eoedêtilKfi
ibmnb, uci fufpicabâtur .correptosf
» voéaVè iterum iterumque , & vocife-
rarildentidera , nihili tarnen* те! ad
räviÄ üsq; damáride, efficer#,î;<juid
ЗУ fit? ánimos fumitancilla & vèlHêa^
tuta'profundiùs dormitntes, tfe'er^
■ pfrgffcèremttf /defeendit. Atque-
7J cfccc^ protiritis (ptoritîfuit ebfetSrai
fuíh> 8í i pfa juitaírifañ te* cöheides,
cxtjng»itur. Hcxtfinfcreffam^áfj**
n -aA ■> g cata

I
«atafaroûlami attonîta aecurrîtva- Л
nimitusqueconturbata>a,uidfa<Soo-
{>usfît,dubiaobcrrat. Ht rumor il- j)
ico, concurfant cives, dubitanr, de- .
■liberante Res. interim ad coníü- 5>
km & Senatum defertur. Mi ¡a- j>
mandat» dant, ut uncis incendiariis
cadavera extrahantnr. Exrraâa • "
ty mpani inftar turgebant » lingua in- 3>
tumui rati color erat fufcus,ocuü ex
tra fuas cavernas* ad dimidii ovi gab 3*
Jinacei magnitudinem promincbant. }>
Acceílit ad hoc Tragicum ípeflacu-
lum, Confulis rogatu » Palatinus & )>
fcnex quidam Arthiatcr Regius , Be-
nediftus nomine. Hujus conjectura
fuit , ferpencem ycneni pratfentiffirai >»
in defertá illa celia ftabulari , cujus
pernicíoíohalituaerin eâ conclufc,
inquinetur;eum autem infirma ho- }>
minis naturam perferre non pofi'e,
ut fuá ibi latibula habeat Bafilifcus. n
Interrogaras, quâ ratione rei veritas j>
exploran queat / rcípondit , eíTe ali-
quem incellammittendum.eumque
cireumqnaqu« fpcculis averfiv muni- yy
cndum. Bafiliscumenim , fifijaiib
jpfius imaginen^yidçat, protinù* c- "
mvtii »
,1 •

jU rftori Puê« ftfte; fob ¡d tempusydo» ,


\ ref ¿ capitis fuppHcid, intra. triduum
H arïïdendi, quorum alter Ро1оаи^4-
„ itfius alter. Atqut buie nometi ?¿-
hanmj4urer» fuiti,. HU conditi*
£f obiau , uter eorum defcenderèt'id»
лл ccllam , íerpenccmque illu-m venena-
ium venarctur, ci capitis fuppVicium
ifí remitteretur. Condhioni Siieíms fe
illicö accinxit. ïtaque corio , toto
** cirçundacus corporccft; perfpicaja
H оси lis ob iiga ta, una «nanus inftruéU
ferreor rucabulo,aUera ardente face
*c fait. Tot'us,flil nilifpeculum, cei-
jjc 1st fc immittit, fpeâahtibus , avidiflî-
meqoe exlpeâantibus PLUSQtfAM
<* DUOBUS HOMINUM MILLIBUS.
l( Poftea quàm verô per horse fpacium
omnes celiac rimas, omnesq; ángulos
*"{ perquifiviffetineqj ferpété ullû inve-
'( nifletjut alia nova fax dejiceretur,
poftulatitXausa interpofitâ : effe ju»
u xtâ cellam, in qua erar,aliam>fed adi-
tc turn ruderibus interclufum. Dam id
agi f)U t i n hu n с fe pemtret, oculos for-
<< tèfiniftrorfum movec&diuquefitam
u beftiam , in quodam muri foramine,
jaccreçx inopiat© cófpicatur. Quod,
« . , .;-. cum
cum lis» qui foris prsíbiabantur екЫ "i
tnm, ciamorc Cgnificafl'er, Archtau '*
tcr monuit , ut férreo rutábalo fublar j >
tarriyè celle tenebris, in apcrtam ex
portar« lucera. Idque factum , & J*
ab omnibus obfervatum. Archiater ¿,
beftiam viiam, Bafiliícum protinùs ju-
dicavit. Magnitude ei mediocrisgaW "
linae. CapitcadGaUilndici figurata ?>
ассеЩг :Crjftâ coron* armulâ.partira
cceruleb-refpersâ colore .• Dorfum ha- *'
buitmultis maculis eminent ¡bus , o- )?
culosquebufonum: interfperfis pas-
fimcoloribusvirulentorum animali- '*
am, ut plurimumrerô flaro-Cauda il#
li fuit incurrata, ac furfum reflexa, in
ferías flava.in extremo bufoni conco» 7'
ler&c. Hatcprolixiusculè; forian,
tuis bénévole Anagnofta , non ingra-
tiis. ■- > • yy
§. VI. Apparet inde, quid judi-
candum de viruJcn titfimá beftií Bafi-
lifco fiet. Inde incomparabilis Na
tur* Interpret SPERLINGrtíS , - pro7
ea, qua ctnifigtcmte; поп лири «ffi»
do inßciAf ire BAftlifii exißtntUm. Sed »
cum afpidem venenofiflinum, per ■
кос animal intelligi oporwre, anim-
adver-
, ,\
advcrtere , illas faltcm àniliam fabu-
larum appendices, quas & nosconfa*
tabimus in Decifionibus fubj'ecntun's,
refutavit. Sic eriimj in Pratlccb'oni-
büs ZOOLOGÍA publicïs, part.fpec.
lib.VI.Cap.HI.de ASPID axiom.*, fta.
tuit. Si BffilifiUs tß,*si$PlS etf.Por-
ro : Hujm enim venenum pernitießsfi-
mum ejl,pr£fertim incalíais regionibw.
Homines vero augtnt omnia , Ö* fimpli-
€t vero duplex лиг triplexfaIfum miß
tent.
§. УП. Idem'BeatisfimutNQSTER
Anno /d>7.quo primiimSpccbbilis au-
diebacinDifp.quad. Pub!, de ottultis
N<tt.(jualit.d.i9,]\in\i habita, quiftio-
né Vl.hanc moveri voluit :An vifmB*'
ftlifii autCatoblep£ homines interearn t
Refponfio : Plintus 1.8.cap. zi.j£lianus
).7.c.z.narrant : eile apud Hefperios
JEthiopes, fontem , Nigris nomine,
utpleriqueexiftimant, caput Nili, i-
nibirepeririifthscanimalia,qua; ob-
tucu interficianc homines radiis fais
vífivis. At fententia vero eft fimtVior.
quam tradit Bodinus. lib. j. Theatr.
Nat.Tit.de ferp. gencrationc. Et Ne-
andçr. reâè caadem approbac» dicens:
П9«
noncxiOimotàm maleficnrn animal
ob oprimo reí um Qpifice crcatum,,
quod cartcris aninaamibus, ADSiJE-
CTUcladci$illáturumel%.ifaafi'<t .
rintcreditur t Baßli/cum ommim fer-
pcntumdtterrmum,fibih tideß, balita
fadiflthe &pfrnitiofißime , martern in
ferredHahtm enttn vcncnattufaçilltmè
attrailu , intHt affumi poteßv.t qui po-
ßcatommp enttratfuinantiam, ad in»
uriora vitaharmt, ö1 vitale) Spiritus
intercipit &t. Mirari indc lubir, quo
fondameatoMATTHIOLUS,«omin..
cap.ult.lib.6.D¡oícor. fabulofa cun-
Äa repacer, quae de Baíiiiíco prodita
memoria: fuprunt. Et tametfi tres
addiíxeric pro fe, MATTHIOLUS ,
raciuneulas , fatis fecit tarnen pereru-
ditè Ulis, VirExperiencisfimus D.
MELCHIOR SEBR IUS > in append.
Difcurs.Med.Phil.de caíu Adolefcct.
Argent. Ubi inter alia qooq; refèrt,
qua ratione HIERONYM- MERCU-
1UALIS 1. 1. de morb.Venenos. Sc Ve-
nenis ciai.teltetur, fe,dumapud Im
peratorern Maxim ¡lianum eilet, ca
daver Bafilifei vidifïc, quod in thefau-
cisilliucíeíntaflcrvatú.Eyiíloigitur
v\ "" В quod


quodin rcrum Natura deturBaßli-
fcus, quidnamille fît, indagandutñ
rcftat. Ubi, ut ad difcutienda alia
tráfireliceat.breviterrcm proloque-
mur. Fiacigûur.
******** * * * * . « * + + *
* * * *** * * ** »
•д- С4P. III.
Syllabus.
T. ïitfcribintr Вл- mmbm triai».
filistm . da,fine rat1on е.
z. Falfum &fabu- linde enat ш er
lojum eft, ex a- ror ?
voÇalltfeniarit, ó.Falfum eirfabu*
ertriBaftliicum. lofum eft , fi>¡0
3. Dantur raitones, adjpeRu bomi-
jf. Levintu Lemnijf пет enetari к
inaniterhîc со- Baflifio. Tan-
tradit it tándem , tllud
j. Quemadmodum de Inpê'Valet.
& Encelm,Fer- 7. Naturale dijßdi-
rantes item Im- umTafiltfei ей
- ' peratut, Non muflelàérgalle
■ temeré стыл о- gallinácea.

Bafijifci Eflfentiâ & proprie*


tatibus.
Ti
^;f• /• Bofilt/èHi tß aß>hcrift4H,omm-
*m vtrhlcmiißma , homtm infcftufi-
тьл , mulths vtaculit tm'tntntiifaue in/t-
i /»/» gr»ndioris capitis , г>«?мк> prüfen-
xisfim$reftrtd , cujus ope, exkiUndotl-
lud, vitwuwquc aertminß(i*nd9,ktu
ftntm <ju лЬшеп* слрасгЬшfubjeBis im
frunit,(]uedvcnertHm,ex occultÁ Natu
ra antipatbta , caltdnm innatum jugu
lât ,Шсо tffufoeat. Non hsec defini
do, fed acddentalisaliquiilisdçfcri-
ptîb. ^^(juidemcíl, quia vene«
nofi/lîmusf mim içisfiro us, aihjtisfi-
mnique Terpens. Quanquaro eandem
¡cumcacteriiafpidibus non obeineae
longitodinem. Sed riçc commu-
netn , atitpaefim , nifi in caiidioribus
folkudinïbus, ftabulantem afprdem
eflè, Bafilifeura, opinamur. Cnftam
dicitur. Nonunhocb, ut forte gal-
\ns,fedanalogue ; habet enim, Utex-
rclatioQeAutoruíhliquct.aüíUÚdco-
ronçcriftœvcanalogum. Hi ne Не.
gulu« diÄus, Bafiliscus. Virulen-
tisfimanuncupabaturafpfs .• ex eflfe-
Äu feilicet- Plurimùm enim, aero«
cisfimo veneno fuo nocet. Homioî
ihfëfrus cceteroqm'n omnis fcfpetwv
Athttinjniraicitiaphalangem duçit.
B> Hs«
■ -. • v '-i V/ ■ \ ' c *
Hate noílra homïnum pœna eft , ut in
ukionem fcclcris, ad verfus Condito-
rcm optimum » commisfi» ipfi pre»
primîs armirentut ferpentes, Qui-
busifiin concrea ta perfticiflent inte*
grítate Protoplafli>cum univerfís ani».
man tibus ceteris dominandum , fine
noxâ.finepericulo fuiflet.Tanti con*
ftitit, contraCreatorem (uum peccaf-
fe. Tanto nocumento nunc Terpen*
tes naturales nobís.fub quorum íchc*
mate, perfonato illeac prarternatura-
lis, Draco antiquisfimus, Dei bo-
minumque calumniator > nobis im.
pofuerat primitus.Nolumus reliquo-
rum explicationem dare verborum.
Eftenim obvius fenfus & confirma
tion fiet, ex со nfecuturis. Utautera
inter &ars,&!upinum> inter vernm
falfumque difcerneretucoqueamus»
remo venda illa five fomnia five com*
menta de Bafilifco erunt,
S.U. Falfut & fAbulofiu *jt ortmiue
Bafthfd, quo turn ex ovoGAlligallmatei
ftntorU & novennU oriri%& tncubo Bm-
fene exdndi, vulgo ßatuunt. Adduce-
mus, quam malè-fani narrant fabula .
Bafiliicus, inquiunt» çx Callo naícitur.
i , Galluv
Callas in «täte decrepita parie ovum,
ex id unde Bafilifcus procrcatur. la
generation« hie« oportet, ut multa
concurraot.In fimo namque calido&
multo. ponitovú,idabco ibifove- ......
tur, aut ab horríbili buíonc incu
bate: poftmodùm excluditur pullus.
Hic babee caudamut coluber; refi-
duum vero corpus > Galli eíb Dicunc
autem ifti , qui generationern ejus vi-
diflefe teßantur, quod nulla íltovi
tefta, fed validisíima pellis, in tantu,
ut refiftere posfitiöibus validisfimis
bic.Pr«feüebocfitib,Baßifius nunqwa,
ppqudm quûquÀfflyfuiti er/V.Quis tàm
vecors aaimbperfuaderi fibi patiatur,
utcrcdat(i^âGaUQ gallináceo vcrjiía
excludipofle o*um? Verum inqua.
Aliquid enim excrementitiú . expu-
tredinecoagu1atum,íubalb¡dum, in
nonnulUs reperiri Gallis,non negan-
dum. Fieri enim.poteß,(vcrha funt Job»
¿Eufebii, Nierembergii,Regii,Madri« jm^^f
n Hifpanià.Phyfici )cum gaüi Д, con- ¡^ ', A ¡
tumbendi upt dtßefcwt , e.xcrewcntnm
■intuí eohi buum,cvagulari tnovum 5 eon - юг.
¿tçbjtâintHiputri concretion? .Off- &
do âisfim us Petrus Lautcmbcrgius in-
«я Ае&га щик\ gœar ЩЩШ ffafcíf $ti) ЫЫ$
fkihlog. <%ф\ке íeí'bc ein ©etcác^fe/ mit ein«
¡Cent, г. fi>ci|T<n Цзлм/ ofrm @cb«le ubmo$eu #
Vifl^.p Reipöndet ad hoc : ©afeibe Ab« %t*
*u* bi(tttan№tt>UbU<f?ùnttifyt&wf
ton. £>ie fcttuwn Uaw (£c«/wn& nic&t
l»tí »Ç>ai)nc . Rcâiitimè. -i . í
§ III. Quis porrô facile create, g*b
lum, animal faluberrirrturrt , deter*
rimant, tcterrirnamqucu iftiusmo»
di producers ex fe beftiam poffe I
quis hanc aequivoeâm monftrofisfr»
inamque concciTerh génerationemi
A ïctftutt ferpens eft,á gallina gaüus.
A gallo Bafiliícu« nullm. Qui» cred«
gallumftnefcéteoi acq; evirâturn»ubi
«nllaferèamplius visfuperat, concit
père ovum arque partorire potteî
Qu* illa horribilis ííapervenicns Ru
beta, fubolfecere illico atque flato
natur* ordinecertô advemare pote-
rit.adexcludédum ovumïJge qmfij**r
tâm SplUermëtiri bdut trubetckJkper
cA»dorem*nimi //«¡viderifntf talia/ob«
*_ fervaverisí1 didicejis/ Profeâô inli»
- " mum« fimumque recidet hoc iub-
▼entancum Gatli ovum.
; ; í - §JV,
Ç.IV. VcriititimenLevinujLemniuf,
Mcdicus prxftantisfimcs, propria,»
fcfe» cxpcrientiâ comprobat um habe
re tradit, Galium non edcrcranmm
ovum,fcd¡píumetiam incubare ото. »_
Dicitq; incivitatcZirizxâ, atcjac ín
fula- hujus ambitu, duos annoios gal*
los» non rantum ovis fuis incubarte,
vcrùinctiam fuft bç srgrè ab i lio ope
re abigi potuifle . atque ita, quoniam
civeseam perfuafíoncm concepiffcnr, /
ex ejufmodi ovoBafilifcum emergeré,
ovum concrivillc & gallum ftrangu-
lafle- Ad bate judiciofisfimè, ut folec , _ .,
refpondetUlyfl"esAldrovandus.i2?«- и ¿ •*£
quidhi(,alitque dtcunt,ego Nejurantt- " fr"'1 *
but quidem crrdidcrim.Tantumtbeßut с.Чо1"4'
gallum, id in fimum poneré, ut ejufdem mm'6o>
talore fœcundetur,aut ab incubantibu*
Ruhens Bafilifium generan credam.ut
поппиШ etiam NUG ATIfint , Haut in- ,
terim negarimfiaüi* quid ovo fmile, ex
conglobata intm putriconcretione , ma, ..
ximi m ultimo ejui/enio , cum non am-
fliui coitfConciptre : ovum integrum uni
cum tefia excluder e, minimi credam.
Hoc enim in matricepérfiti, ra ¡o diílat.
UtauteeTá VIRO TOTUM FOE#
В 4 TUM

i
TtlMEXCLÜDI, NEMO DIXEHIT,,
¡ta ÑEQUE ê GALLO.
§. V/Fruftraigitur eft cum Levi-
tio noftro, Çhrmophor.usEnceiius;;
; ,• ftuftrà etiam Pharmacoparus illt'Nç-
apoliranuSjquemFerrantemlmpera-
tum dixêre,dum non vi'ditfe fcfolum-
niodà, ft'd & posfidere taliá à Gallis
gallinaccis edita ova gioiiabátur.Né-
, pe, non cuivis mira jaih'tanti credcu-
dum. 41iàs>quifacJlècredit,dcdi
pitur fatiîè. Gum Natufa.i in confia
lium abeundum. Explv,rmdae ejus
Л1 \* „ -vires funt, o,u*,quídvaícant, quidV
ferre recufent, curioíe feiftitanti mai
,. < nifdbbunr. Fun d^mcnru m сот-
',.)...;• tnentitio huic ortui dediffe filípica«
mur illam Elermetis fàbuiam. DU
xerac,Hermes> ex Gaili ovt) , regulum.
generari, in Utero five fimo.Quam ta-
rnennoninrelligivoluit de vero Ba-
, ftifco»feddeE!ixirGbymicö,qnome*
Ififf. »at. talja cenvermntur.CV^; T^terimberl
iibjy.cap gim loco citato. ,'
*>f.m. "* §. VI. Félfum tarnen (f fabulofum
eß,BaßHfiumfülo adfpeclufive homtnem
five ullum aliud animal, c¡vodprior ipjt
eepfpexit, inttrßctrtfoffè. Gale nus
ЯЬ diç Thmacä fequentíá ïèfcrt t À*-
fiifcm beiuajubfl<tva fif trtptici fremiti
dpícc»tunita,amummodo confaetttu , ¿Г
fndndo,f¡biUt i Atidit*u\ VWSNTESfe
& AUDlENTESntcau atqutfi quoda*
Und animal »Див* Í//.ÍW mortuum attin- . ^
ifolßttm morttur. Ejusdem farirfc
u>u,qu«/>//0f<»,maj,ot;isftyliquàmfi>' "
dciScriptorJib.j.c^iJíiftor.Nat.atcp
JLUanui mcmoranc, commenta. In
númera igitnrmifceqtur intcT.Regu-
Ii Sc vires & virus, Placet illud Bodi-»
pi ; C»¡ vifits eft unquum,Sfilo meat ai* Thedtn* ^
ЦеСЫ ? Quafi ver» vifio fiat per radi- H*tM. j^
drum cmisfionem , & non potiùs per.. T*Z'6,
fpecierum fenfibilíum (qurrntentio-
jialia duntaxatcntia funr)reccptionë
JJIuftn* Scaliger nil nííi férulas ifiis,
mendaciorum aiTerroribus precatur. t
€onfimilia namque delupo,hom,ine$
plebeji foraniât deliria. Quorum hotí
loco caufam 3gcre, Cardaouin neo
piguic nee pudüit. linde gravisfime
Scaliger: Seràmoneberu.Ç Gardane) fxert.344
Hoc amen efto тотетнт atnorit erga /tif.u
te, met,ЛTollem cquidemfrivola complu*
ni btfie Itbris compreben/a.Pergiti Cete* 1.
Wmtrathmm materглю de Sympathia.
В 5 £»<*

■ 0
guam tumfrigide ас putrider attigê-
rit : hâc ettampartejuvandut es. Nam&
illatujutmodt Î Cur vifs ImpU , homines
obmutefcunt ? Qui* i» illuu act/lit vü.
Quidß фи »culos von vidi? Num ejut
pcultdorfim penetrant , Gcttiput ad
U linguam? UTINAM TOT FETALIS
«С Ç4STlGA%Emu%JMENÙAClO'
RUMA$SERTQ№Sißi : quot a lupit
•vififumu*npSifineja8uravo<is. Nam
ttrmvcnattonibutfcio meilupo, tonfpe-
üum :femelab то>*i*rtr virgule* lau*
iftnte:.tterumexmontüfuptreilto: ter»
tie cumpu(Hum t-apuiflet\\Схс*щаЬтл
' fegetejam adntodum adulta, caput tden.
lidem promeverat ad $ccu\ajn. Tum
quidam ex atfu alibtu puelli.dixif.: О ¿и«
¿entern сонет l Ego лЬ iUo,eumfoe¡ihV¡fi.
,. fumut , tut à m» ñr&m nemtne. Тащ»Щ
abeíl utobmutuerimui , ut magnù cl*
« morïbus primo perterritum computen-
mat adfugam : mox in/ieuti,pradam% lu
tetfinevtm,abjlulerimtu. Fiat in nc-
gotio compari Ud BaGlifcum,adfpe-
äorem ilium peremptoriumfcilicct,
applicatio. Facile, quid fentiéndutn
fit, conßabit. Videntes enim, nihil
«z oculis tibramu* raatcriati , fed
fimula
fímu lacra r«rum, ío cryftallíno' re-
prxíentara humore, recipimus. Vid.
inprimishíclAthanai Kircher in Ar
te Magnet .lib.j.part o.cap'i.p.777.
§. VII. <SV verum eft, mirtbiletß щ-
Mußelt autgálli gAÜwéttn frafentiam
ftgere С êxborrejcert 'BaJ¡¿ifcum.,liOv
mines in venias, qui fihypocauftutn,
in quarfelií cft,eti*m intracirtam co
difia, intrenr , contremiieunt, fudo-
rem. Jargisfimum emittunt & animi
dcliqvium not» raro patiuntur. Its
Ь oves,ad locum, in quo biduo tr id uo-
vcante.alius maftacus bos fucrat, de*
venientes, vociferântur atque^.çon-
turbantur. Ufque adeô arcana,Na- .
tura mater eft. Ufq; adeomajcimac,irv
nainimis licet, occulta; qualitate«.De V •« ^
intemecino, Galium inter atqucBa- w-f¿JL'
filiícum,odio,ex Solino Lllyflies Al- r0¡ £*
drovandus refert .* hune »junt (mirahir *'
U diuи y cum Galium videre forti евм-
tigit : animo tremeré , Cf ситсясипен-
tern audit , tante terrore conçuti , ut e-
morUtur. Quam rem nenignomntes ,
quiver immenfu Cjrenenfium fohtudi-
ties, quxpeßem illam,&'/¡»guiare in ter*
rit malumgignunttiterfaciunt , Galium
tunera comitem fibi adjungunt, qui can-
tttju« itrucitlmisfimm ¡Um гфлт
hngt
lottgr Abiget. Ira nul! u m ta m gran de»
tàmque grave malum eil, cüi non alt«
. qnodoppofîtum reraedium fit. Sola
morsinvincibilis fuiffet, nifi illam
mcns.adfpes novat, cjuat de durisfi-
nsis etiam triumphare fatis poííunt,
crédula contempfiflct. De Múflela
Joh.Euíebtus Nicrembergius in hic
définit verba i$Agäx naturale ejusmo-
di feñem absque tлр itali inmicoreün-
ffterét,, mufle t4mcreAvit,e]Vfi tdntâvi,
AdverfpBaßlifium fill:t,quanta illctrgA
homines. Hçc haéten ùs de an imaliu m
famofifîîmoBafilifco»
* i ■ ■ ■ i¡ j "m ■■ ■*■■ » ■ i —
ÄUGXÄRIORUM ZOOLÖGICQ-
Vt RUM DECAS /V
•,ч~>.
■ Serpens per Ce &c ex fe> nequáquam
intcUigerepotcftdemurraurata incâç
tanrium телейсогит venefîcarumve
carmina : nifi fub ferpentino fchema-
te, Terpens illeperfonac us > Draco an-
ttquns,Mundifedudor,hotninum ca-
lumniacor.Cacodacmonlaticet. illu-
dens impcritio.ribus mirifice,atc]¿ im
ponenv

U.Si

Ht-

'
II.
Si propria acccpccnuir , fabiiloía
prorfusfunc.' fi impropriè,aenigmati-
ca , qu« de tsivC'U/iica PHOENICE ,
pasfim profçruntnr. Ut non absrc
admiratiofubcac-quipçrfvadcriiibi
paflus fuerit > Exerc. 233. Jul. Caéfar.
Scaligcr, utaílcnüim fabulç largiie-
tur. ;
ni. is

DariGryphosin rerum naturJ : rû


e. referente В. Franzio НШ, Animal.
Ç.$8.tanr* raftiratisà forcitudinis,a-
ii tes quadrupèdes , nt oôo Leones iç
«entum AqiuJai Гирггяге ,armatum-
que virum, ¡n medium cvthere aera
ralcant, fimpli citer infkiamur. Pia-
cent verba GabrielisRoHenhagü:«»»
milites Saxonhidr Scytbici in ürtc-.am
*pyt*Uffm¿nht*r>ttsfr«AU.txtrauryes%
multasjpoltarefalehAnttfugientesyecjtti-,
tanào ctlerrimt infequebantur & cla-
тлЬлпн : {jtctff/ gr</ff №$fft\ ! Hine
Grypbi non ¿forma ; ¡ed Л irenifotùo*;
tienexfemine,ßdex слгшпе:^- -\M
IV.
' Ridcmuscos, qui totam Unicor.

nuura
\
I <

J
1 \
nuum fpeciçm, în Cataclyfmo Шо
cacholico intcriifle opinantur.
V.
CantioncmCygiicam, figmentutn
efle,cumScaligero & Incomparabili
SPERLINGIO 3 multis induäi ratio-
mbus , ftacuimus.
VI,
Cum aliad fit, peñarum renovatio,
aliud, vcgctae ju'ventutis reftitutio •• a-
qqilas rejuvenefcerccrcdarjudçus A-
pella.Vid.fabuIofxgentis promacho
R.Dav. Kimchi ex R.Subadiâ fupcr.c.
AO.Efai :
.T / VII.
Bruta inter (c colloqui naturalirer
poGc i ineptisfimi fueric credidiffc_».
Contra Mdampuro & ex Recçntiori«
bus Hicronymum Fabricium , ab A-
quapendente.in Traâ. de Loquel.
Brucórum ci. & feqq.
VIII. '
Solus homo proprièacnaturalitcf
ridet,flet,loquiturí non item Simia»
Crocodilus, Pica, Philomela. > •
IX.
!■>-■ Dari in rcrum univerfitate animal.

/ . *-, «Инга*
£*3
culum.Ephcraeron diftum.quod ma
ne oriacur & moriacur refperi , tante
abfurditatis dogma eft,ut nil fupra.
X.
Pd*canum»adunc¡ rouri alitem,pc«
Aus proprium fauciancem , & pullos
mortuos fanguine effluente,ad prifti-
nam vitam reíburantcm , imaginari
fibi , fomniarc eft.

. TANTUM.

» , À.
t.', ч

y%/,
WmL
wÊk °л ' >
*&J
Ш?
ЦР
^y* ' <
m.'
• • „ ''■ л
' T. i
ùvV . .. ■■ ■■ i л : «< „
•■■••
•»lift
inj» (C^ ¡¿Vi <«Vf (• О «Ч* <«4í («4* !»*¿í 54f í«V/ t<4# *

DISPÜTJTIO IL

UNICORNU,
Remóndente
JOHANNE FRIDERÎCO Щ?1$/
Beríiftadicíifi Silefid*'
<p ROpMUMÜS:
PAr»dtfiAcaA inter amaniates , *v*
omtttno pefirema futrát , «nimahti-
um, quagmndtorum > qua r'n»tiorUm>
Hormniprimtvo) ad tiutM*xfamȕ*nt*-
mmyjucttn^sfimmadfieÜM. Ftdifis и
iïtdittoociàtapparutfe Leones genltro-
ßsfimos, Elephapies vafUsfimps » fwtie-
fimosfy cum Rhtnocerotes ,tum Mtite*
eerotcs,jug«mtj} ¿bhuméni тлщ* tm*
tomfihfàjfos. Sed & лытлИл áüá ,
quorum dotes intiumer* ,pulcbr$tuda in.
tffabilü>AÍ mandatum glertofî Condt-
torut*ppropemße, nomino^, ntturufuit
tonvtntentta reportage % лптлаоегtit-
fit, Frtmd b«e лптлИнт krutemm
Y*
Syn»dus, AlterлЫЯноfa quodammodo, .
Jed'& ipfafimme Admirabais. Pofied-
quAmtnimfevtrißimM cxardefcerct m
irat^umcnjuílisfimum, propter intôle*
глЫИлтегЫшт fl'jgnU , ultriftluscL
Aquiesciera eluit*ru , deperderefact-
norofij dscrevißet .proturatore Jtbo-
. va, multa ammAlmm ( pifabm emnv,
hauderat ерш ) convpcabamur paru,
п^лплтпиретте exfiruclam, ut m
eâdemfarta tecla efem, recpiebantar. . -
£«o tumfodes animef«ifii% cùm inter
лптлИит , omnisgeneris cohortes, ho*
fptarerù ,-NoAche? cum ¡mm fcetor
oppleßet »ares, extus cadaverofafinit**
re* bommum belluartm^firage^fln,
fttuft decumant mortem tu¡нагentur
frafenttjfmam. Щр„у credo , tripudi»
Abare,fedperdîtes ac pernox Num,nial.
lig*b<u vota. Hoc conßftu , non fecu-
rus tantummodo,ftdplenèptane& tutu*
efe peter*. D EU S te conjolaitu efi,
Л Eu* лихШлш tibi, DEus tibi t» Ufo
AfétimpatroeinMNu. Die age , utrum
ven fit nefas fiawere , unicamjpeeiem¡
tumptruffe & interne ? Tanto , tontas.
tnm, pro omnibus gerente curas , Dornt,
ne. Sedut nulla tarnformofafaciei efit
«UAtn пап affiÀrity fpurc* ere апш -, fie
G tant
глт ßtticl/tm nihil, quod «en violent
Audaces. Serme, toro froptmodïtmfre.
, quematuterbe eil, Clnicornu diluvio
pcrüflc omHinotnulÍMMgj de M'onecer»
tpm fbeciefupereflt ampliuindividuum.
ytnaitabmusinjurUm, & d/gnum «i-
Uprocurabimiu, adjtttore D £ 0 , optr-
сиЫт.

,4

. ^

Сл*. I
T*J

ELEÍS^CHllS»
u'Monotfrotù по* Caßigatur Carda-
tat¡о er forma' KUÍ.
_,. lÄfc.;. _ .. . . S. Scarabtcs uni-
я. h» iterпи did cernes , truer
t.tHr part Crucü Salernu ir ¿V<-
Cbrtfii. apWm vidit
iPSumi tur pria mu Bartholin**,
nerah, <t д. tsífintu unicor
4.Continuaturr7n nis indicut.
, Í\yarif4a.s evo- w.Sqvus Uniс omit
in rio. Saxonia Eïeil.
V J)antur umcmÇ DivoJOH. GS-
.\,WsHett- ~ , ORG. I. dona~
é. Lujitam »id&ut tus. Siwiltt vifi
mvt* unicornis. fipèjunt ab лИ-
"yy , Monoverotes . is,
Vípera, quibus i к Inveniuntu*
Ceeopair4uf4tßf 'Baves. Vaí¿*&
4.:. MO '.' ч -. \
.1 - *• M- • ,c? **I
unicornis. Hue j JendpEhinocem,
referUntur Во I cum M'on oct:r:àt »,
' rnifia Btfonttt. Слгалпш aceufa-
lt. Mtrabile a- tur.Defcnditur.
nimalOryx ex- Laus Scaligtri.
■plicatur. ij. Mmcornu Jub-
t$.Rhtnoceros exi- I flant\ve tf ocet/r
tialis ¡Zlephantt j # ^o^jjv b, U in-
boftis txpont-\ vtfiigaiur.Ejut
tur. \ Synonyma.
¡4- Non eonfun j
§. I.Monoceros» 4vojtorîgine^r<i-
«л eft.ExjUo'^enim&xig^î.ortum
nomen Моуолгрй»? , ( tpar@*y Attico
pronunciandi more , proparpxyto-
num. Latinis codem prorfus fenfa,
Unicornu, quod unico duntaxit in-
ftruftum cornu fiet , audit. AliisUnï-
cornuus, utpotc Bartbolomao tsfngli-
co, Nicolao Perotto &Eufibio Nttrem-
bergio dicitur. Neßor Nova'ttnßs fub
voc. unie. p. / о 2. Unicor nium quo-
que declinan роЯс air. Tancundem
ferè de Monoccroté refere Franctfi.
Job. de fanua, dura Monocerus , MO-
nocen, formari poiie, probat. Sei
lise Philologorü demandanda Scho-
lis. Noilrum cft тгоЛи^я/i íety rocise-
volvcte (olieitê :in quâ tanto guidera
pro«
prolix'oridefudandum cura eft,qui- cc
to majori nobis futuro emolumento
eflepoteíLab jfiquivocationumLa- (C
byrinthis expedita Veritas» Egoenim ce
fie ítaruo, plerasque illas, & ran tum,
non immanes cùuiobfcuritates .tum íC
etiam fabulas de Monocerotc , non <f
ni fi ex íupiná vocum confufione pre-
pullulaífe. <e i
§. II. Univerfalisfimèloquendo,
Unicornudicitur, ram de rebus ar-
tificUlibut , quàm riaturalbut. Ad ргЦ
mafti dauern fjieftat , quando medís,
ßipttispars y in Cruee Cbrißi , Unicor-
nu, telubus, ¡reneo,J*flinu (ÍTertuOi-
дно appeüata fuit. Occafionem Тег«
tulliano pratbuit locusDeut.XXXIII,
tj. Verba ejus font ex cap. XI. Lib.
contraJud.Cir/Äw, inquit,/« tilo ß» V
anificäbutur,taurut,ob utramifo djpofitio- лs
ntm^U\sferuttUtjudexyaliismanfvetMt
ut S*lvAtort cujtu Cornua ejfínt cruets
exttma &c. ümcornu autem mediafli-
ptüpalut. Qu» tarnen Tertulliani '
rerba,non exiguam Cnticis peperêre
curiofitatenb. Exprc/Et veto lu*
, eulenter fenfum prxtcrD.Oeorjr.Ca-
Itxt.in. not.ad Lipf de Cruce , D» Dit-
Cj htrrut
ь, 4 lotrttu in Anirrtadverf.ad СшсШзяо«
* пега. Unicornu enim ideó Cru* ií-
.'latikebfttur,/?4r/fMquod in cur?ttm«
; , emineat& acutum : p«*m»íquod fi*
. ne pari, ¡a medio ftipiris, velut ia
mediaaninjaJis trotçextter,Vid-.M-a».
gnus MagniBarrholi oí Filius cap-1 33-
' J q. i49.acieqq.de Unicornu. ', '
Л § 1 1 1./ lu ordtnt vero naturalium^
' - accipicurvel pre miniräütvA animait-
Sciiket in Bohemia , Thuringia , Mont?
via & quibusdam Mifniae lods,lapides
« rnineris, aliquibus effodiuntur , ia-
У r fignem.contraEpiJepfiam, Iuem.~H.
''-' Um > epidemiam » febres malignas,
aliosque decerioris notœ morbos, vir«
tutemobtinentes. AudiendusGec-
Scitnt. ttiapia: ^fculapius SENNERTÜS ей?
NatJib.^. inter Up'tdes forofos primo loco mérito
вфр. 4^3' *$fhc*ñdui ¡lierai vulgo pro xJMóno'
ttrotitfyrnu habetur i alii , Cornu /of-
Jtlc t appellant. In Thuringiâ enim ,-ut&
Bohemia) & alits locts , mvemuntut-Щ'
íiaCornuaX ¡mmo non folùo* Сегрцл
ßd&aUaojß: qua advulnera & ofa
fraila, conglutinando ulcera^ ¡ananda,
titilnejfepradicantur,, , Iaprimi*i jaer
pfîî %fcbribtu maUgnis , pejfe , лШ ter-
rrtïmbus tn infantibus, alii д.. morbts
/лпапаи , habere u/нт , experuntta da
fmt. Unit et(¿m vulgo pre Cornu МЪ-
itacerotts vftdimntur. Verum à gt-
ituino MonocerotU Cornufacile dtfcerni
■pofiùnt. Hinc fabula: occafiodlda-
tà,totâm Mönocerotum fpjciem.in .
diluvio ihtcriiflc, cum fubindd Cor*
rruaaqtiarum illuvie inTerramdé-
preffi, & diu haéienus ièpulta, in
mulcis redin venían tur locis. Sed de
commente hoc agemus infra. " '
§. IV. Nuncpetfpicuè&metho-
dicè eft oftehdcndum , f priûs enîm
rtoneluAabimurad exopeatum veri-
tatis portum , quàm ubi ambiguità-
ttimpraecernâvigavé;-im9'Miandros)
quotmödis inter animáliüm cohor
tes, vOcabulumMonocerotis accepte
ur. ' Danttfrnirtiirum inter tznam-'
lia ; Sc volatil*at& reptiha i & infelia,
tcgreffîlia, qo* Unicornudenomina-
t'ioném fortiuntur. " J • >'A
§.V,№/Mrt#4q-uod concernât , ad-
duxeruntfecumBatavi ex India Ort-
çntali reduces An. itfoi.beuiammari-
tîmam , ingenci infignitam Corna»
4uii -•• \ , С 4 - " m v\ eju$
«jus iconem nobis doûisfimus Vir
Clufîtu lib. 2.exot.c.¿7.rcliquit. Htp-
fotAmt genus quoddamruiffe»ad6r-
mantalii,alii aliter fenciuut. Qutc-
quidlît.res certa cft.Anno фб.Л/аг-
ttnm РогЬфгш in Océano Septenrri-
onali , inter ingentes glaciei montes»
Umcomem piilem, cornu, du abus fe
re ulm's, è naío protuberante , oflên-
«ht , Сф.аЬ ¿»/Hb.34hift.lnd,. Pcci.d*
С-гб. OIauí M. !.. ¿i. с. IQ. inquic*
Monocerasefl rnonßrum (mallem ab-
ftínuifl'et injuriosa ha:,innaturamt
voce > Qlaus ) . шаг ¡пит , habens in
fronte. Cornu maximum , quo naves ob'
vtaspenetrare'posfit, ас deitruere & Ье-
rninum muttitudinem perderé;fedin bo<i
, ftetas dtvini Numinist'iavtgAntibuipro •
t/idit , cumferoxfit baí belíua , tягditat
■ç fuá y quam haltet maxtmam ,provifa ti~
ment&Uf tju acccjfum yfuoam toncedst.
Hujus ctiam pifcis mem nit in Mono-
ccroteAlbe-rtus M. Rondeietius, a-
runt.Conf ctiam CJarisi.OLEAR»l.j«
Iriner, Pers. c. 4 fbl.tfj.
liiq> qui de pifeibus copióse feripfe-
f. VI, Ek Гв/at'lum ordine,ad-
duxic.Unicornu v£l$aniu Üb. 17. bift-.
~> '":' Uni.
ъ-щ
animal-cío» Similiter in Azthiofiâ,
Unicornesreperiri ayes, D mor?, (Scri-
ptorHiftorje Pírfícx»ut ex Cornel.
NipotisConqnc,& potis/imùm Athc-
nato didftimus , )mcmorat. Lnfim-
/>«vifa tftjcnavigatomarirubrotçùm
Sojimannus Eunuchu« claficm çir-
tumdui crer> avis un¡corni$,tefte L»-
4.0V1C0 de tfrrctA, Ыоплеко FranctfiA.u
hift. Ethiopie ,p. 5 44. Mifabik pro-
fee! ó eft quod p. 50. loc.fupracir.TAff*
|»л Bartholin^ »Cafpari Filius refer«
B4¡iLfcHm,nnico infierne, Cornu conßii*
Смит , Roma, Gentium пятгл^ Matert
non impridtm, еафеае tt/i.'t, <¡n»m mihi
рШог (ххсг enim lamina exprefl'am
inibiçlem reprxfentar ) exhibait^
ß , УЦ. Ex Керикмт phalange»
multa, nee in juciinda,Gprqlxitati
ftudendum foret j addu ci ex Albert»
Magno & Ulyffe Aldrovindo poffent.
Pra; omnibus tarnen adducendus Je-
annis Veslingij , illus inquam , inter
Anatómicos ,поЛгж a tatis.mir,aculi»
locus eil » quoapud Cinumforaneos
Cairi, Monocerotcs víperas, tetcr-
rimo veneno pracdita< , aliquotics áfe
vifas tuiilc j apud Bartholin, pag.60.
teftatur. MamcLhas live Regias nun-
С ; cp-
cupabant Mgyptú ,& hi« ipfisad ube-
r-" ' ra applicatis, CIçopacram oliinfuifiê;
tjfam , memorabanc. In Subtilicatum
líbb.quendá, èSoiauifolii« prodcun-
tem>viridi& croceo inr.erdiitin&urn
colore* Gornu.in fronte , alera dígita
lo gitudi né genérete trermiculúi año-4
ravit Cardanus^Exiftimo'cönfundi â
Cardano os, & id quod analogutn eft
4artilag1öi.De Cornu quxritur, und«
animal denomínationem quoq; tra-
l k\U non de q uácunq; renací, fpifsàq;
in car'tilaginem , fuecefíirternporis'
, ubíeuntem , materiâ.Id quod &Ca-4
ponibus feu caûratis gallis acciciere,
/ jiecnovum eft,nec mirum«' Nefrnuff-
tutn hîckfcîam moramur"doftifsimi
Vir» Fakij Columna EriicamUnicorné»-
quam b'áxa.y.Ttw ipfe,ex intendendi,.
-.y ljgnoC^,&'22^¿,T)}V xá/j.&>}V> 'quae
rtoci fera eruca forte Latinisdicitur»
falutat. * — ;' ' *i
§. УД1. Sunt &infcctis fuá qiwedá
Unicornua. - Scarabtorim /non bi-'
V cornrum iftorufri, quos Germahi >
€>d>rófí*vocant']datur fpecies rari-
br, & licet minus inter Autores ïre^
quentata,IUyricis tarnen communis*
\.л- \ -\- •> ■'■ ■ ''fimi
t¡* , . • U .'■-. ' '••• ■*
tfma. Poff OUnm WormititHt audî-
cdusetu^Vr/js.Vir 7!x>\v¡¿ацетат®*
JÖarfhölinus eft : In' CániptnrilítiipAV,'
Salernuminur & Nmpelin pcrcgrttuttU
tiùm nobis occur Ht-tàfâCit , s¡vi áefm-
ximus. Unitormm vocAvi. »rieter do»
ttisfimorum , AldrovÀndt & Inrberáü
finttutiom, tfuHfüt паяние Rbinoi e. otis
rcitmsfortAffevertit d<pr.hu. Verun ta
rnen hisrniiîîs, f mîfloétiam amphi-
•bío Camphor. ) quadrupedia , ut , fi
forte vocabuiorum ancipitii, qu*
Ößendiculöplurimis atq; errori fue-
runt,oftenfa explïnentur > ducend*
ad examen.
$• IX. Tanta hîc novit«r oceurric
♦arieta*, uc non mirer ampliùs , cjuî
fydhm.quôdindefcribenda Mono-
cerotis natura , riusptarn inter le con
venía ne Autores. • (Jhde múltis, fa-
fcühe órta fiifpicJo»r plun'mis dubia
bat fere, Ar'nullis non anxir, circa
-Unicornu, cur«. Datur namque
<^)Unitor»u optimum, ïvtbAfiniu Uni»
cornu înditm. Et hoc genus Mond-
"•¿erotis à Plinio cumprinûis ШьК'.с-до'
bift,r*at.at<},'Ariftót.l.2.c.i.l.3;í.í.dé-
cantatiifimuraoír. htlicecpro Cby-
'í,'t;,. , et»
merá.hunc afi n tun Mono ccrotem Co-
Üpedem, habrat jurai isfimus Unicor-
uum hoftis eyindrtâs Млгщш, quod
inulí'.s, noftro hoc íeculo.qui Indos
& alias, Veteribus ¡gnotas,adiver tint
terras, vifus fit ac obf.rvatus ; fru-
ftta tamcn eft ac accurate, refponfum
ei p. n8.à Celebérrimo ßarcholino
fuir.
. §. X. Adh*c (г) Eqyus Mono-
cerotes invenii i, extra omnem dubi-
tationisaleam eft. Pauciflîmi prarter-
fluxêre anni , quando gloriofiíTimar
memorise, Eleâori Saxoniac, Divo
JOH GEORG.I.i quodam,Kraçchio»
qui fuprema,inter Cxfareanos meru-
erat fti pendía , пес ignotas Pratisùim
vifnfií/uiettc poteft.eqvus quidam ц-
nicornis,cui annuatim femel decidu.
Dit) Cornu renafcebatur, dono datus
cft. De Strabonis , Plimj & Sol¡ni te«
ftimonüs, «. иш fufpeâa nonnullis ha-
beantur , ( quanquâm acçufare_>
non fit refutare) nihil hic monebi-
mus. Ciarisfimus Vir, AUänrenßs
inHifpamaPbyfiotog-ProfeßorjQbannes
Eufibiw Nierembergiiu lib.7hift.nat*
Adm.c.i.feiniluiâPhilippicâ^quum
'--.s quea»
«j u en Jam cornutum ex India allât um
vidiilc.ait. In (tabulo 1-rintipu Stt*
Hani, cqvum viciit , (teftante Tho-
mâBartholino^ fupcrioribussnnis.
Leo ¿¿Ar/z'^magnitudineexilem, led
ferociâ fummuab
§, XI. Nee (}'. ) boves non Cunt in
ratura unicornes. УЧтит, qui vo
ice, adcatl.8.c.2i.Mihi ejus cértè in-
conftanria, dum nunc folos Afinos
Jndicos.nuncboves etiam cornutos
concedit, arridcre nequit, Natalfc x
histamenlocus^thiópiaeft,&India. .
Сфг ctiam de beII. Слtf in HertymâfiU
•vâ,bo\c$ in mediâ fronce , celfum, &
dire'ftum quoddam cornu geftantest
ré^ebfiri ftacuit- Sed & Гмсмишог- of**'**
nisÀtthi nutíirt,certum«ft. Aufcui- **&№•%
tandum Skaligcro hîcputamus.* in
todera , c¡uerh¡u%ra mennrAX/imMS,4gret
Ze'tla opfidt,qHodtß m ¿Ethiopia , гмг-
csßtvt colore яtro, cum eervinis cortii-
bw. GfuAsidcircà CerVias appelldvimtu.
AUii pimtrum i fronte media prédit,
CornUfpedali nmjp,curvitate fupinâ &t\
Hç'ç ex relatione.. Ludovtci Улг/
tomattnt, Scaliger,cui¿Tci'a-apud Sul-
t*num talismodi iunt »iias vaccae.Fuc
vv non»
ron incommoderctttfcrimus Bi߻tes
ilntertne*. in Borusfiâ Tauros, quqs
Gçrmani yulgô,î>ie ujjrixijffi; roc ant.
Vid.de hi* Eràfmus Stella 1.ь Antïq
Bprùfl'.acalcc.Bartholimjs Bifohtem
îuumiinq; Bôruffiâ frequentem Uni-
cornem , etiudeb eue putat ,cùm illis
quos i n Her tiniâ filvâ oberrarc , Ca
far fcn'pfi t. .',
■y' é . §• ХП. Sed Sc (4.J non pretere-
« ndus ÖR YX mouoeeros eft. ORYX
Wem, (uc nomen explicemus) â
"/«<//í»/&;dicluf.Namq; vel ob requi
em, velpetulantiain, (acpiùs арго?
rum inflar, cruit terram, non capí te,
non ore, пес corn«/«! pedibus,nc o¿
Л. ..- rfentem Solem autLuqanuntueatari
, ч. nîgriori facie fe obruturas. Ог#*,
eui animantium (peciçi acceaferi dc-?
béat, divorcia fen rentiarum videasl
J ^/'»/wlib.ir.c^.&ColmneÍl.iá.'c.i.
âdCèrvorum fartera':, aiii ad afini*
nürn'gcnusreferuqt. Quicquidfiï
eft & mariet Unicornis, Oryx. Patria
ejus Syria, РМфпяу GetuU Africa.
Inter dcJicatiora haben' eum gul* mi»
niftcria , ex Juvenali di/uraua&Mar*
îialù
*■ Jurcnaliscanití
i-,.".-... .• " • ,,;j.-.;.-.¿'.
fc JSt Scytbitt valueres & Thamtn»
f'ter ш ingent ,
EtGcrulusOryx. i-j —
Martialjsvcrôlib.j3.cpigram. 515. , •
, Alatntinarum non ultima pr*d»
ferarum
u- ';o; SswusÓryx,conftat quad mihi
morte canum.
Sits patientisfîmus Oryx , magnitu«
do ci mcdiociis, color caprino fimi-
lis. ^Syptij olim Rcges.onenti«
Solis tempus act urate* exploraturi,
Oryges contendere folebant: miro
uii horologio. Scfo ramen negari à
do&isÄrao SdltHAfio, quód ob corpb-
risexilitatem?chcrc,rèvchercqi ièf-
forcm potucrit Oryx.Jcd hec hue aon
ipeöam. " "'• -y
§. XIII. SoJus,mfaUcr, nob'ii
(* ) reftat Rhinoeeros. Vox prima,
poft,r«Jpfa,dcnique cotifufib ejus
cumMonocerore, extflicanda. Rh{,
noceros vero <©§¿ r>jV ¿fa, five Па.
fo,&x.f^5,Cornu,quod minacisfi.
mum , агф Elephanto cciam ferale, è
naribus prominulumgfrir, dicitur_.
Undthominesnafuti, qu¡ liberalise
fin»i,juxtaPbyfiognomos, aliorum
* ,■: re
reprehenfpresfunt & adunco omnia
fufpenderenafo folent, Rbnocero-
tis nafum habere dicuncur.Mart iali,I.
l.Epigr.4.
Majores nusqvam ronchi» jttve-
'/., ncsqjilnesq;
Et pueri nafum Rhinacértotis
habent. -,, - ■
Rhinoceros humilior aliquantum E-
lephanto,fi alcitudincm, ft longitu-
dincm fpectes» par eft. Úngulas bi-
fulcas habet , buxet colons tergum ,
вофаЬ impenetrabiliduritie, dupli-
cato,tanquam perpetuo thorace,*íer
vtrbit Слтегan) zaj I. 1. hor.fubcifir.
qtti&ipfeexPdutoJwte ifibdcpetijt,tx
, Carnerario verb B.FramJtu in hiftor.a-
nimal- cii.p.no. ) protcgitur, ar-
marurqi pedaUoflco, cornu ÍBpri
nares cminente,quofcrireatq> trans-
fodere, íub ventre, Elephantom,
Л(Г7ГоуЛу hoíte¡n fuumfolet. Incredi-
bilemnamq; natura parens, ex occul
ta qualitatüm vi.antipath>am , inter
Elcphantum & Rhinocerorem fecir.
Annofalut:si5t3.de!atusunusadLufi-
tania? Regem , Caiendís Mail, quem
Rex Ыепшо poil, ípcctaculi causa,
Ufyipfene cum Elephanto commU
irf
fu,vicitq; Rhinoceros. Acq; ho с
tàmtertum.utnon dubitandu-m am -
plius.Vid.poft Paulumjovium, Сагал.
nç l.x.Subt »de anim.perfect.fol. m.$¿ 8-
Sedig, Exercit,Z05. (t&.uFraM.lQc* cit.
Addc Cl.Tbom. Bartholin. deUoicor-
nu »inter addenda ad pag. 147. De
OSfavia slugußo idem diicimus **
Svttenio cap. 41 Ut proinde fruftri
finc>qui temeré hoc negant.Viditidé
Ann. 1515. Ulyfsip. icerumiub Emma
nuele Rige, Damiaaus à Goes ¿qucs
Ltiflcanus. V
§. X I V.Cavendum autem feduló,
ne cum Monocerore,