Sei sulla pagina 1di 171

Informazioni su questo libro

Si tratta della copia digitale di un libro che per generazioni è stato conservata negli scaffali di una biblioteca prima di essere digitalizzato da Google
nell’ambito del progetto volto a rendere disponibili online i libri di tutto il mondo.
Ha sopravvissuto abbastanza per non essere più protetto dai diritti di copyright e diventare di pubblico dominio. Un libro di pubblico dominio è
un libro che non è mai stato protetto dal copyright o i cui termini legali di copyright sono scaduti. La classificazione di un libro come di pubblico
dominio può variare da paese a paese. I libri di pubblico dominio sono l’anello di congiunzione con il passato, rappresentano un patrimonio storico,
culturale e di conoscenza spesso difficile da scoprire.
Commenti, note e altre annotazioni a margine presenti nel volume originale compariranno in questo file, come testimonianza del lungo viaggio
percorso dal libro, dall’editore originale alla biblioteca, per giungere fino a te.

Linee guide per l’utilizzo

Google è orgoglioso di essere il partner delle biblioteche per digitalizzare i materiali di pubblico dominio e renderli universalmente disponibili.
I libri di pubblico dominio appartengono al pubblico e noi ne siamo solamente i custodi. Tuttavia questo lavoro è oneroso, pertanto, per poter
continuare ad offrire questo servizio abbiamo preso alcune iniziative per impedire l’utilizzo illecito da parte di soggetti commerciali, compresa
l’imposizione di restrizioni sull’invio di query automatizzate.
Inoltre ti chiediamo di:

+ Non fare un uso commerciale di questi file Abbiamo concepito Google Ricerca Libri per l’uso da parte dei singoli utenti privati e ti chiediamo
di utilizzare questi file per uso personale e non a fini commerciali.
+ Non inviare query automatizzate Non inviare a Google query automatizzate di alcun tipo. Se stai effettuando delle ricerche nel campo della
traduzione automatica, del riconoscimento ottico dei caratteri (OCR) o in altri campi dove necessiti di utilizzare grandi quantità di testo, ti
invitiamo a contattarci. Incoraggiamo l’uso dei materiali di pubblico dominio per questi scopi e potremmo esserti di aiuto.
+ Conserva la filigrana La "filigrana" (watermark) di Google che compare in ciascun file è essenziale per informare gli utenti su questo progetto
e aiutarli a trovare materiali aggiuntivi tramite Google Ricerca Libri. Non rimuoverla.
+ Fanne un uso legale Indipendentemente dall’utilizzo che ne farai, ricordati che è tua responsabilità accertati di farne un uso legale. Non
dare per scontato che, poiché un libro è di pubblico dominio per gli utenti degli Stati Uniti, sia di pubblico dominio anche per gli utenti di
altri paesi. I criteri che stabiliscono se un libro è protetto da copyright variano da Paese a Paese e non possiamo offrire indicazioni se un
determinato uso del libro è consentito. Non dare per scontato che poiché un libro compare in Google Ricerca Libri ciò significhi che può
essere utilizzato in qualsiasi modo e in qualsiasi Paese del mondo. Le sanzioni per le violazioni del copyright possono essere molto severe.

Informazioni su Google Ricerca Libri

La missione di Google è organizzare le informazioni a livello mondiale e renderle universalmente accessibili e fruibili. Google Ricerca Libri aiuta
i lettori a scoprire i libri di tutto il mondo e consente ad autori ed editori di raggiungere un pubblico più ampio. Puoi effettuare una ricerca sul Web
nell’intero testo di questo libro da http://books.google.com
MED. 42353
r & $<*vIT A. ANIMALIs .
! MORBUS ET MEDICINA.
| sue siniae origini eº </
, -
D is QU I s 1 T 1 o N e, $ch
PHYSICO-MEDICA,
η : Quâ fimul e$ . \-

AMechanifmi & Spinofifimi deliramenta funditus


deteguntur , &*mathematicâ evidentiâ ex
. fanæ rationis circulo deturbantur, &
II J integrum umiverfi motus Syffema con
- * cinnis vinculis ne&titur. .

Au&tore . . -

· CHRISTIANO DEMOCRITO M. D.

LtJGDUNI B A TA J^OR vM,


£x OFFICINA LUCHTMANNIANA 17ú,
>2.

* -
Deo & Proximo
Sa I
-
ttonitos mioniiihil in me defigent
£ oculos, qui ante aëtæ vitæ meæ
§\ gnari, præfentia molimina prifti
\ά no meo inftituto cormmetientur.
§ Vix enim luftrantibus pervium
2® erit, qui jam dudum in ftudio
Theologico ftationes publicas fatis fpeétabiles
in cathédra pariter Academica ac Ecclefiaftica
oblatas fubterfugiens, ut & collatum a Poten
tiffimo Danorum Rege Confiliarii Dicafterii mu
nus fufque deque habens, demum, ordine re
rum mündanorum prorfus inverfo , Doétoris
Medici titulum ambire non detre&averim. Ex
fcriptis vero publicis, elapfis hinc retrò annis
14. fubinde „£ editis leétori æquo & ocula
to facile patefcit ratio, cur animus divina verita
te imbutus, & juxta hujus du&tum greffus fuos
dirigere interitu$, horreät pariter feéîàriorum le
ges in Religione præpoftéras, ac confultò ab
crrantia a bóno pübliéo Pfeudo-politicorum in
ftituta, ubivis fere locorum vigentia, ad quo
rum di&tamen muneri publico implicito eundum,
eft, quò itur, nil folicito de confuetudinis;&
legum receptarum juftitia, in quam inquirere,
vel quam levi conamine fufpeétam reddere prò
crimine laefae Majeftatis, vel faltem impudentis
$c imprudentis näfutuli conatu proclamatur, cer
:a infècutura oppreffione, *; ludibrio, redundaru*
- 2. 1'O
.
.•*

*
-

-
-
- -

-
-
- -
- -
- - *
- -

- -

- - - - -
-
-

-
- * .

i
v
- - -
-
-

-
-

- -

-
.

M
-
- -
- .
- -
-
-

-
-

• , • - , *
-

• , * . -

- -* , - - • • • •*- •
ttonitos mioniiihil in me defigent
§£ oculos, qui ante aëtæ vitæ meæ
®) gnari, præfentia molimina prifti
\ëî nio meo inftituto cotmmetientur.
- 3 Vix enim luftrantibus pervium
2® erit, qui jam dudum in ftudio
Theologico ftationes publicas fatis fpeétabiles
in cathedra pariter Academica ac Ecclefiaftica
oblatas fubterfugiens, ut & collatum a Poten
tiffimo Danorum Rege Confiliarii Dicafterii mu
nus fufque deque habens, demum, ordine re
rum mündanorum prorfus inverfo , Doétoris
Medici titulum ambire non detre&averim. Ex
fcriptis vero publicis, elapfis hinc retrò annis
14. fubinde abs me editis le&tori æquo & ocula
to facile patefcit ratio, cur animus divina verita
te imbutus, & juxta hujus duëtum greffus fuos
dirigere interitu§, horreät pariter feéîàriorum le
ges in Religione præpoftéras, ac confultò ab
errantia a bono publico Pfeudo-politicorum in
ftituta, ubivis fere locorum vigéntia, ad quo
rum di&tamen muneri publico iifiplicito eundum
eft, quò itur, nil folicito de confuetudinis;&
legum receptarum juftitia, in quam inquirere,
vel quam levi conamine fufpeétam reddere prò
crimine læ{æ Majeftatis, vel faltem impudentis
& imprudentis näfutuli conatu proclamatur, cer
ta infecutura oppreffione, *; ludibrio , redundaru*
2, 1O
1
L E C T O R I.
ro in ejus caput, qui Domino, cui fervit, vera
edicere aufus fuerit.
• Haec tela prævidens prudenter & Chriftiá
nè me egiffe omnino perfuafus fum, fubducen
do me a muneribus publicis , non defidis otii
gratia, fed ut liberiore greffu, &, ut ita loquar,
magis publicè veritati propalandae , quatenus a
Patre luminum, adminiculante rerum retroaóta
rum hiftoria & viva experientia, innotuit, invi
gilare licitum fit: eò penitius, fuavius, & fe
curius animum legentium non penitus excceca
torum fubintraturae, quò longius a confpeótu
femotus Auétor , & nullarum partium ftudio
implicitus perfonalique affe&u liber, minusferit
perfonas, commota hinc plerumque bile fibimet
oculos eruentes, & implacabili odio in fuaforem
concitati, dedecori fibi ducentes, monitis aflur
gere, quæ alias ultro fedata ample&ti cogitur
confcientia. Hunc laboris meifru&um non una
vicejam dum percepi, ac, in pofterum largiQre
meflè carpere, non defpero, fidem faciente diétis
Numine Divino, Veritatis fuae potenti vindice,
multos jam in tramitem re&tum verberibus ad
a&uro, quibus verba veritatis in vanum furdas,
dicam, an apertas pulfavere aures; interea for
tem illis non invidens , nec confilium eorum
perftringens , qui muneribus publicis detenti
alicubi locorum honori Dei, & bono proximi
vacare poffe fibi promittunt ; viderint faltem mu
nifi divina gratia, ne malum peftilens, cuicuran
do gnaviter incumbunt, blando nimis Sc occulto
vcncnomcdicas manus fimul inicat,«ne; -

* a\ C© **


L E C T O R I. $
IDeo ac veritati dicatam mendaci fuco fafcinet.
His & aliis aequis rerum æftimatoribus(de ini
quorum enim & male feriatorum judiciis depen
dere ineptum judico) facile excufabor, fi, dum
coram mundo fub nomine & funétione quadam
confpici, vel latere, rationes non contemnen
dæ fuadent, potius eligam corporis contre&tare
mala immedicabilia, fi quæ funt, quam fruftrato
omninò fucceflu rerum gerendarum curam in me
fufcipere, fub quibus ipla mens diris conftringitur
vinculis, & aliis anxiè prodeflè intenta tandem
mercedis loco fauciæ confcientiæ vulnera lu
get, fi non una finiftros & graves corpori e
ventus conqueri neceffum habeat. Sola enim fe
rè ars Medica, una cum ancillante illi Philofo
phia naturali inter eruditorum ordinesnoftro ævo
felici hoc gaudet fato, quod cuivis rei fufceptae
non ignaro ex animi fententia loqui & agere fine
pcricülo integrum fit, ac in nullius magiftri ver
ba jurando ea libertate frui, quæ hoininem inge
nuum decet,& quæ folerti veritatis indagatori,ve
ræque fàpicntiæ difcipulo apertam adulteriora &
meliora viam relinquit. Ac licet nonnullibi cre
ptam fibi diétaturam quidam ægrè adhucferant,
& inani gloria,& turpis lucri cüpidine aëti freno
conftringere veritatis ftudiofos & boni publici
cupidos non parum annitantur; auétoritate ta
men pollentes hæc intentata fervitus nondum in
venit tutores ac patronos, nec, fpero, in pofte
„rum inveniet, cùm exomnium re fit, bono potiri
MedicQ, non emerfuro ex præfcriptarum hypo
thefium &formularum circulis, fed cx fagaci ve
- . - A 3 rita
6 . L E C T O R I. * *
ritatis naturalis fcrutinio, &c vivae,ftultorum pari
ter ac fapientium magiftræ, experientiæ manu
duétione, omnia fane præjudicia & auétorita
tis vincula prorfus refpuentibus.
Accedit ad hæc, quòd naturali quafi genio à
teneris in id ftudii genus femper abreptüs fim :
Licet enim ex parentum confilio Theologiæ, ceu
vocant, deftinatus fe&tiones Academicas adiverim,
ac ifthic infatiabili cunéta fciendi cupidine, inani
gloria fubdente ftimulos, flagrans omnibus pro
mifcuè Profefforibus auditorem me ftiterim, nil
tamen magis egi ex animi fententia, quam quod
in Phyfices & Medicinæ latè patente campo vide
batur profeétus meos promovere pofle.
Hinc, cùm poftea, miferante conditionem
meam Deo benigno, apertis oculis, & detraëto
inanis perfuafionis fupercilio, meipfum, Deum
& res creatas afpicere contingeret, poft aeterno
rum curam nil videbatur terendo in bonum pu
blicum tempori aptius, quam genuinum naturæ
vires inveftigandi ftudium, ubi, illucente Crea
toris gratia, animus a præjudiciorum glaucoma
te purgatus, ac aliis inferioris conditionis fubfi
diis nön penitus deftitutus facile invenit, quod
dele&tare pariter ac prodefle queat. Annis ergo
jam fere 12. inveftigando & experiendo con
fumtis, adjutus utriúfque Anatomiæ inftrumen
tis, fuperficiariæ pariter, quæ armata manu &c
oculo corporum lambit fuperficiem, & vaforum
continentium nexum & ftruéturam miratur, ac
intimioris , quæ mediante igne cortices rumpit,
& fcqueftratis tcrrcis & aquofis vinculis, dotes
CQÌ'•
L E c T o R 1. - -

corporum naturalium congenitasinapricum pró


«ducit, falcem in alienam mcffem non immiffu
rum me fpero , nec aliena a vocatione, quam
dicunt, divina a&turum, eligens & arripiens oc
cafionem , ea liberiore curfu in bonum publi
cum erogandi, quæ hunc in finem concredita
mihi judico. -

Elégi ea de caufà illicò tam latè patens, & u


berrimo rerum dete&tarum fruétu fcatens argu
mentum, ut unà cum fpecimine qualicunque
profeétuum meorum, re ita exigente, edito le
&torum veritatis cupidorum commodo pro virili
velificem, ac viam haud falebrofam ad naturae
adyta pandam: annixus, ad guftum & captum
moderni fæculi animi fenfa, & rerum experi
mcnta non ubivis obvia, vera tamen, puto, &
proficua explicare, fretus, nonnullos fore can
didos & finceros ftudiorum alumnos, quibus in
de anfa dabitur , æqua mentis lance receptas
haétenus hypothefes & methodos librandi, acve
ra a falfis feparandi. Quali enim modio exhau
ftum putemus haétenus immenfæ naturæ Ocea
num, ut, ex fubnafcente & auéta indies cogni
tione, & experientia, priftina vel corrigere, vèl
fupplere in commodum publicum nullatenus in
tegrum fit ? Et quis æquus arbiter ex hodiernæ
Philofophiæ Antiftitibus invideat mihi eam feri
tiendi libertatem circa detegendos ævi noftrier
rores, quam fibi jam dudüm vindicarunt, in
explodendis futilibus Scholafticorum abftra&io
nibus pariter ac Ariftotelis ignorantiæ, ceu di
cunt, afylis, formarum nempe fuuntur;
- A 4
£ L E C T O R I;
8c qualitatum occultarum figmentis? Præprimis
cùm intentionis meæ finceritas fua radiet luce ,
non novitatis pruritu, non oftentandæ eruditi
/
onis inani gloria quicquam aëta (ridiculum enim
puto, & faóto ipfo id dudum commonftravi, ex
apparatu literario aliquam venari gloriam) fed
coa&ta fere veritatis divinæ æquè ac naturalis
peffundandæ caufam in fe fufcipiens, eundoob
viam au&toritati & inventis quorundam indiesin
deterius valituris, ac cum Deo ipfàm naturam
horrendo tenebrarum abyffo recohdendam mini
tantibus; licet de mathematica, & demonftrati
va redu&a phyfices claritate '£ ubivis refo
nent clamores antecedentium cohortem non tam
confilio quam impetu fequentium, acpræmatu
rè fibi de fecuritate congratulantium.
. Horum, ceu le&toris cujusvis veritatis inqui
rendæ avidi, utanimum fuppeditatoquodam præ
guftu dicendorum occupem, brevi hypotypofi
in anteceffum fubjiciam oculis ea omnia, quæ
concatenatis rationum momentis fequentibus pa
gellis perfequar. Difpefcui nimirum hanc de
morborum & medicimarum origine difquifitionem
in tria capita, quorum primum fiftet vitæ ipfius .
naturam, fine qua, quantum in hac rerum ca
ligine poffibile eft, non accuratè expenfa, natu
ra morbi & medicaminis nunquam in confpe
&tum prodibit. In abftrufiffimo hoc negotio, a
nullis fcriptoribus, quos legere contigit, taéto,
evincam nec obfcure nec flexuofe, vitam in fe
effe aétum fubftantiæ incorruptibilis, indepen
dentis in fuo cffc a ftruétura corporis mathema
$- -
L E C T O R I. – 9
tici, tam in fe ipfa immediatè fenfilis fine ima
ginatione partium obje&tarum, ac fibi pera&tum
reflexum cogitationis intimè præfentis, quàm
per obje&taTenfuum externorum affeétibilis :
hinc nullatenus in fe & ex fe morti, feu diffolu
tioni obnoxiae, licet machina corporea, quam
vivens verfat, turbata & recedenteâ funétionibus
fuis vita, in fua abeat principia, quam diffoluti
onem mortem vocare licebit. Hanc telam per
fequar per omnes rerum viventium claffes, in
dicatis fàltem hic & illic conjeéturis meis proba
bilibus, ubi demonftrativa deficit claritas. .
Secundum caput exhibebit objeétum Medici
fingulare, animál humanum morbis& affeétuum
turbis apprimè obnoxium. Recenfebuntur hic,
ad cuju$vis captum expofitæ, genuinæ morbo
rum origines, ac per anatomiam utramque ten
tata officinæ animalis interiora deproment fimul
claves, ad inveniendas cuivis morbo dicatas me
dicinas, non conje&turales & fortuitas omninò,
fed evidente axiomateindicatas. Tertium caput,
per remotionem, debilem undiquaque ftruétu.
ram introduéti a Philofophis córpüscularibus,
ceu Boyleo Anglo audiunt, Mechanifmi naturae
minimo conatu fubvertet, oftendendo, modos il
los, quos vocant, corporis effentiales, & qui
bus omnia naturæ phdenomena ad oculum de
monftrari pofle ja&itant : motum nimirum, mem
fùram, figúram, pofituram & quietem, nullatenus
ex natura corporis, feu ex corpore fibi reli&o
refultare; quin imo nullam qualitatum taétilium
corporis, gravitatem, levitatem, foliditatem ,
A 5 flui
II 6-o L E C T O R I.
fimiditatem , duritiem , mollitiem, &c inde reful
tantes affè&iones ex Mathefi inveniri & demon
ftrari pofle. Ut proinde magno iftoinftrumen
torum variorum mechanicorum apparatu oculos
potius inanibus praeftigiis demulccant, quam ve
ram motus naturalis rationem enarrent, idem
prorfùs agentes, quod velati icuncularum pi
&tarum & fi&tarum agitatores puerulis adftanti
bus & vivam quafi imaginem admirantibus im
ponentes, dum mota inftrumenta oftendunt, &
agens ceu movensprimum obvelatum recondunt.
Quanquam nil detraëtum velim laudi eorum,
quorum inventa commodi aliquid & utilitatis in
digentiæ humanæ contulerunt, nec omnino eti
amimprobem,in re nullius momentidele&tamenti
caufâ curiofum effe; dummodo ex nullius pretii
inftituto, praecipiti nimis conatu & confequen
tias ne&tendi libidine, feriæ & fànótæ veritati non
offundatur nebula, qua in re malitia noftri fecu
li, feracis impietatis pariter ac eruditionis præ
tenfae, non una vice caput extulit, et infulfum
infrunitorum gregem, etiam è tonforibus& lippis
colleëtum, cornibus Philofophiæ adeò armavit,
ut brevi Philofophaftros non tam ficri, quam
nafci multis in regionibus, dici poflè, credibile
fit.
Quod reftat, Le&orem in judicia fevera for
te procliviorem ea, qua decet, obfervantia ad
hortamur, ut fedato animo & fixis mentis ocu
lis omnia prius legat & intelligat, antequam ju
dicet. Non enimTproponentur Rhapfodiæ, vel
male cohærentia fpolia ; fed non interrupto ve
r1tat1S,
L E C T O R I. II
ritatis, ceu putamus, filo connexæ, &c ex uno
fonte promanantes animi pro viribus vero & bono
ublico ftudentis meditationes, non ubivis obviae,
& hinc accuratiore fcrutinio perluftrandæ,oculif
que hominis eruditi & erudiendi non adeò in
dignae. Quod fi obtinuero, non dubito, quin
aliquos faltem inveniam bonæ caufæ fuffraganeos,
aliquos etiam fufcepto fuo falebrofo itineri diffi
dentes, & ad ulteriorem veritatis inquifitionem
animatos; plurimos denique, qui, id juris & li
bertatis mihi deberi, concedent, quod fibi cx
eruditorum grege nullo non tempore arrogarunt
alii, donando fubinde novo aut recoéto proble
mate mundum fciendi cupidum, ac earundem
cupediarum diuturno temporis traëtu oblatarum
pertaefum. Videant ergo rurfùs, pace fua mo
ventia & viventia fixa, qui diu fatis a quovis
vento ac aëre preffiin confusè agitatis volitarunt
particulis, ac, fi velint, pedem mecum ibi fi
gant, ubi immobilis vitæ perennisfcaturigoadeò
demulcet &c detinet fui cupidos, ut omne ulte
rius fciendi ac guftandi defiderium ultro faceflât,
præfentibus & concurrentibus in centri pun&o
omnibus totius perfe&ionis circuli è circumfe
rentia rerum creatarum lineis, ut, unum in om
nibus, & omnia in uno intueri, liceat femper ge
nuino fapientiæ difcipulo. -

£
C A
*2,

C A P U T P R I M U M.

'De Natura Vitae im gemere.


§; oris plerumque fat acuti fapi
§ mus, eorum interim, quae do
§ mi fiunt, aut ignari, aut ob
§) a&uum & confuetudinis con
%\ tra&tum habitum valdè incu
-. rii: mirum ergo non eft, fi,
dum vivimus, ac fingulis momentis a&tus vita
les elicimus, vitæ #$. natura & indoles con
fpeétum noftrum fubterfugiat, ac nil magisagen
tem fatiget, quam a&tuin fe reflexo fe agentem
intueri,Taut, divino plane inftituto, fe ipfum
cognofcere. Difficile tamen non eft, aliqua vi
tæ Phænomena vivacis ingenii radiis luftrare,
ex iifque penitius introfpe&tis confequentiâ de
monftrativâ ipfius fubje&ti viventis ftatum men
tis oculis fubjicere.
* _ 2. Afficimur nimirum vario per obje&a fen
fibilia fenfu, afficimur ex fenfu variisdefiderii&
odii affe&tibus, produétis fanè & phænomenis,
quibus eliciendis, aut in fefe recipiendis, etiam
fatente modernorum Philofophorum choro,ex
tenfio corporum mathematicâ prorfus inepta eft;
ni forte velis abfurdorum myriadibus te invol
vere, ac dicere, quamvis corporis particulam &
atomum fenfus & inde propullulantium affè
&tgum effe tam fubje&tum, qüam objeétum, ac ι
eodem momento agere & pati aptum E;
uIII 3 •
VITÆ ANIMAL. MORB. *T MED. 13
ultraque effentiæ fuæ terminos, minutiffimæ ni
mirum.. extenfionis fuæ oblivifcendo, effèótus
fiftere , in quibus dimetiendis omnibus totius
orbis Mathematicis omnis in æternum luderetur
opera: Quadraturam nimirum circuli, longitudi
nis dimenfionem , &c perpetui mobilis nexum
pro puerili & leviculo dcclaraturis, præ unius
viventis affe&tu inftrumentis fuis & numeris de
clarando. -

3. Invi&ta hujus afferti veritas ulterius vibran


te fatis contranitentium oculos conftringet &c .
præftringet radio, fi, experientia prævia, con
fideremüs, nullum per fenfus externos, & per
imaginationem partiüm obje&ti externi, poflein
anima vivente oriri affè&um , nifi anima a&u
cogitandi & judicandi in fe reflexo, fe fenfiffe
fentiat, ac fenfu communi imagines obje&tas di
ftinguat, in quo fanè fentiendiac judicandia&u
anima fibi ipfi fine ulla imaginatione partium
extenfarum praefens eft, ac confequenter imme
diatè tam fentiens quam fenfibilis: aëtiones ni
mirum eliciens fine imaginatione partium , eas
$* in fe ipfa figens & determinans, nulla
9bje&ti imaginationem fubeunte dimenfione.
Sentiente ergo anima fe ipfam immediatè, fine
imaginatione partium in objeéto fenfibili, con
fe&tarium eft, animam in fe omnis dimenfionis
mathematicæ pariter, ac combinationis figura
lis phyficae ex hypothefi modernorum, effe ex
pertem, ac per confequens ratione fui incor
ruptibilem, æternam duratione, ac aon tam mo«
bilcm quàm movcntcm. '
* }
*. -

-.
-
- * 4 Ia
14. v IT Æ, ANIMALIS
4. Incorruptibilitatis equidem animæ viventis
allegata ratio ultrò in confpeétuma prodit: Quic
quid enim aétionc immediatè & fine partibus
conceptis fenfili fe ipfum fine medio & imagi
natione partium rurfus invenit, vel fibi præféns
eft, id neceffàrio tale eft quale fentitur, fi qua
in rebus eft fenfuum certitudo, quæ uno óre
tantoperè extollitur ; nam erroris caufa femper
eft in medio, per quod fenfatio dirigitur; fi ób
jeétum effet caufa erroris, nunquam non falfo
fentiretur , fin fubje&tum, nunquam non falfò
fcntiret, pereunte ita omni in rebus concipien
dis certitudine. . Certò ergo & apodi&ticè con
cludendi incumbit neceffitas, omne vivens im
mediatè fibi ipfe fenfibile, qua tale, effe indi
vifibile & incorruptibile; fed quî fit, refpe&tu
corporis & extenfionis mathematicæ, intaétum &
immobile, & tamen caufa motus illius machinæ
quam verfat, à priore penetrare non adeò concef
fumeft, cùm rerum,præprimis fpiritualium,effèn
tiam nunquam conceptibus noftris exhauriamus;
intereà à pofteriore & convincente quemvis expe
rientia adeò clarum & perfpicuum eft, quòd fit,
ut, ceu ex fequentibus patebit,folem ipfum negare
lucidum, non tam perfri&ae frontis fit, quamine
are- nexum & motus propagationem è re in fe
indivifibili ad mobile extenfum:& divifibile.
5. Condonent ergo hic aliquid ignoranti, &c
ingenuè deficientis Tingenii acumen exponenti,
illi, qui illicò ea impóffibilia proclamant, ubi
nexus caufarum effeétus fat evidentis in propa
tulo non cft; ac permittant, ut extorta ab ipfis
1gnQ
AMOR BUS e r MEDICIN A. 15
ignorantiæ confeffio in re prorfùs levicula, &c
Å externis obvia nobis rurfùs viam fternat
fpiritum cum corpore neétendi, ac hunc nexum,
úbi forte rimas furfùs agere, & hiatu fatiscere
deprehenditur, ipfis Cartefii particulis, in fpiri
tum planè redu&is, refarcicndi. Quærimus ni
mirum, quomam paéto cehereamt fibi, ceu compingan
tur corpora? quæ quæftio illis, qui omnium cor
orumi particulas in promptu habent, & prolu
É; difponunt, non figet crucem : verbigratia,
dicent, auri corporis folidi & tenacis admodum
particulas fibi cohærere, vel impulfu alius cor
poris, prementis nimirum aëris, vel figura pro
priarum particularum hamofarum,& ramofarum,
fibi invicem implicatarum, fefeque intricato ne
xu ample&entiuim; fed, non cohærere premente
aëre, in propatulo eft, quia per antliam, vel ig
nis rarefa&ionem attenuato circa tale corpus
aëris (fi quod eft, quod non eflè poftea evince
mus) onere, corpus nihilominus fibi cohæret,
& foliditatem retinet. Cohærebit ergo tantum
particularum hamatarum ftru&ura; fed quæri
mus ulterius, qui hami & rami , ut officium
fuum præftent, necefîàrio folidi & tenaces in
fe ipfis, combinentur vel hami fiant? Novis
dicent neceffàriò hamis &c ramis, & horum ha
morum ftruéturæ præfupponent alios, proceden
do ita in infinitum, aut fubfiftendo demùm in Epi
euri & Lacretii atomis, feu corporibus indivifi.
bilibus &c infecabilibus; ubi autém omnis cohæ
rentiæ ratio. exfpirat: infecabile enim caret di
mcnfione,&cohærentia corporum ex hypothefi
- 1) Or;
16 VIT Æ, ANIMALIS
non eft nifi per fuperficiem dimenfionis particus
larum. Vident ergo acuti nimis corpusculorum
diftributores, aufugere tandem è confpe&u eo
rum particulas, &Tvel in nihilum vel fpiritum
abire , ac demonftrandi viam, qua procedunt,
initio & fine prorfus carere. Fateantur proinde,
fe nefcire modum cohærentiæ corporum, aut,
ad ignorantiæ afylum cum Ariftotele nimis male
habito confugientes, dicant cohærere vel qua
litate occulta, vel forma fubftantiali, vel fi ma
lint, nobis cum dicant, confiftere & cohærere
corpora aétu vitali & immobili cujusdam fpiri
tus a particulis independentis, ac particulas in
tra fphæram a&tivitatis fuæ continentis ac coar
ötantis, quo non fuppofito nulla affeétio corpo
ris , ceu capite tertio patebit , ad legum motus:
mathematici amuffim quadrabit : cùm totius
Mechanismi artificium nil aliud fit, quam ordi
nato æquilibrio jungere agentia naturalia, fphæ
rà a&tivitatis fuæ fibi invicem fubordinata, pa
rentibus inferioribus agenti primo fortiori, cui
per inftrumenta fua junguntur, nefciente inte-.
rim artifice primi moventis rationem; quippe
nec gravitas, nec durities, nec motus volunta
rius, nec ulla alia, affeétio corporis in Mathe
matici manibus eft, quam ne quidem mentis o
peratione, ceu patet ex dato refolutionis exem
plo, è natura corporis mathematici deducere
çompos eft. Ac fi hac refolvendi hypothcfes.
Corpuscularium methodo reliqua acuti Garteffè
£gmienta, & præfuppofita credenda dc tribusil- .
lis uniycrfi clęmcnii§ diyerfàrum particularum
f .. figu
. MORBUS E r MEDICINA: 17
figura & magnitudine diftinétis , fub examen
révocentur , Tillicò apparebit precariò & dicis
gratia omnia reliqua inde deduci phænomena ;
quicquid enim fub certa figura & dimenfione
concipitur, primum non eft principium, fed ex
áliis corpusculis componcntibus jam dum, li
ceat ita loqui, elementatum ; & cohærentiæ ifta
rum particularum ratio , qua certis determi
nantur figuris, rursùs in infinitas abfurditates
prolabctur , poftulata à quærente rationis datæ
ratione: ita ut, quocunque fe vertant bruti &
mathematici motus fautores, tandem in princi
pio motus fpirituali, & omnis dimenfiofiis ex
erte illis fübfiftendum fit, ac per confequens
Ê, omncm cx corporum fuperficie re
rum creatarum phænomena naturalia explicandi
conatum, adeò infulfum effe, ac fi quis ex lima
& malleo artificis, neglc&to ipfo artifice, operis
áffabrè faéti ftruéturam metiri, hifqueinftrumen
tis inventi laudem vindicare praefumeret. ... -

, 6. Nefcicntes hinc ipfius corporis naturam &


confiftentiam fine praefuppofito fubftantiæ im- .
materialis concurfu explicare , vitio nobis non
yertant , fi ftatuamus , quodlibet extenforum
fixas,in mundo fpirituali & incorruptibili effen
tiæ habere radices, feu indiflolubili nexu cohæ
rere cum fpiritu quodam modificante, omnium
άiyerfarum qualitatum corporis auétore, imò
ipfius corporis compa&tore, externam verò ma
tcriam, mathefeos objeétum, adeò inertem &
fuperficiariam fupponamus, ut vix umbræ ef,
fcntialium rerum nomen mercatur , & hinc nc-;
- -
- - - qua*
18 V IT Æ, ANIM ALIS -
!
quaquam ex fe apta fit motus effe principium,
çujus ratio multis paffibus qualitatum ta&tilium
naturam adhuc fuperat, ceù poftea videbimus.
Nunc fàltem oculis fubjiciemüs rerum vitalium
diverfàs motus fpecies, &, experientiâ prævia,
fàt , ut opinor, validis rationum muriimentis
evincernus, vitam fentientem &, pro aétivitatis
fuae fphæra, fenfu communi & ifitehle&tu præ
ditam', ubivis primi & intermedii motus effe
principium, medium itidem
direétivum, & ul
timum terminum, qua movente corpus move
tur, & qua ceffànte à motu, quiefcit. Ordie
mur à noftra corporis machina, ejufque motuum
diffèrentias defultoriè tantùm attingemus, quia
in capite fecundo uberior harum expendenda
rum dabitur occafio. Facultas locomotiva no
ftri corporis animati prorsùs ad oculum cujusvis
apparet effe libera: movemur enim ex animae
variis fenfibùs variè affeétæ nutu, & fenfatio,
affeétio viventis animae immediata, per totum
diftributa, corpus, evincitanimam viventem ma
chinæ ubivis intimè effe praefentem , ac fuo
muneri intentam illicò vel obftacula irritato affe
&u cognofcere, vel commoda fuavi defiderio
& guftu ample&ti, ex quibus affè&ibus prorsùs
fpiritualibus omnis doloris & titillationis fen
s, & hinc morbofa vel fana vitæ conftiturio
unicè dependet. Cadaver quippè anima inha
bitante orbum nec ægrotat nec fanum eft, quia
in illo fenfatio nulla recipitur;ex fenfatione verò
externa St interna motus localis dire&tio, jj
proindc rci â corporc prorfùs in dependenti
bct
MOR BU3 ET MEDICINA. 19.
bet originern, & fpiritualis eft profapiae. Cur
verò aiiima in alii$ partibus corporis magis affi
ciatur fenfu, in aliis mihus, capite fequente ad
oculam patebit, ad qu6d lc&orem fufpenfum
ablegamus ; hic fàlterti indicarites per tranfennam
præpofteram Anatomicorúmtatm veterum, quàm
recentiorum , de mufculis localis motus dire&o-
ribus, opiniofem, omnes fanè leges motus ha
thematici evertentem, quibus movens &c mobi
le eodem centro figi prohiberitur: fixis hinc un
diquaque in corp6re rhovendo mufculis, per
placitâ Arehimedis, & omnium æquilibrii péri
torum, motio covporalis malè adfcribitur, ne
quidem, ut inftramenta, ad talc munus defti
natis, eùm diligenti fcrutatori ultrò pateat, ad
fiftendutii potiùs ffi6tos concitatioris impetúra,
mufculos fuis tendifììbus offibus, & aliis parti
bus folidioribus eflè infertos, refiftentibus, verbi
gratia, in parte coiive*a inflexæ junéturæ ihuft
culis , ne fiirfiiùtii infleétendo articuli luxatio
oriattir, 8c ligamehta fúiapantur, ficque in par
te fextrrae coneava, objeéta extenfi fui m6le,
contraéta quodamfhodo & pro motus menfura
retrocedente , eandemy ofiiéii partera iropleriti
bus, de coetero ad caloris corjfervationein, &c
fovendas partes fubjeétas nobiliores, concinni
tatemque figuræ corporis, à provida fibi vitafa
&tis & deftímatis. Qua*i feritentiatn ftabiliunt
mufculi & iis partibus corporis annexi, quæ
nunquam, nifi à movente éxtrinfeco, violenito,
146ventur, eeu fit in auriculis, fat validis rwùf
cwlis off petrofo alligaris Ènec tamen à me;
- - 2. 4111$
2\O VIT Æ, ANIM A LIS r
illis unquam motis, nifi fortè ad capiendam ve
ram motus rationem aures adhuc erigere velint
mufculorum moventium Antiftites. INec juvat
confirmandæ huic opinioni erroneæ aliam fub
ftruere , de fpiritibus nimirum animalibus, ani
mæ in glandula pineali vel in cerebro refidentis
juffa exfequentibus , & mufculos inflantibus,
conceptafque fenfuum ideas gradu celerrimo ad
animam cogitantem, &c dijudicantem reportan
tibus, & nefcio quid non curforis &c internuncii
muneris exfequentibus 5 precariò enim afferun
tur hæc omnia, fi non ridiculè : Anima quippè
omnibus corporis partibus ut adfit æquè apta
& inepta eft, at ubi fentit, ibi immediatè tam
corpori, quàm fibi præfens eft ; materia verò
corporea, ex quâ fpiritus animales, ipfis affer
toribus fatentibus, conftant, licet fit fubtilis, in
fe non eft, nec eflè poteft, fenfilis, & hinc nec
idearum dolorificarum fubje&tum recipiens, mul
to minus tam celer, ceu fenfatio cum cogitati
one coincidit, ab extremo pedis digito, ad ce
rebrum cum concepta idea decurfor, &c inter
nuncius: per nervos enim illireptandum fat te
nues ac nullius ferè concavæ capacitatis, adhæc
non rarò circa comprimentia articulorum liga
menta tartaro podagrico obftru&tos, quem per
reptando, fortè nova concepta doloris idea, pri
mam exueret, & fic omnis luderetur animæ præ
,
fidis intentio. Quòd verò ex mufculis per fpi
ritus animales inflatis & ita contraótis nullate
nus dependeat motus localis partium, ad ocu
lum oftendit linguæ tot mufculis
- -
uus; Imá*
|MORIBUS ET MEDICIN A. at
firmatæ fpontanea ex faucibus exfertio , quâ
omnes linguæ mufculi in longum extenduntur,
& utrinque tendinibus fuis motui renituntur ,
evidentiffimo indicio, potiùs ad moderandum,
quàm promovendum motum mufculos effe de
ftinatos.
7. Fatemur interim, efle infuper in officina
animali quandam motus fpeciem, quæ non im
mediatè animæ fentienti, fed vitae, ut ita lo
quar, intermediæ, igni nempe flammanti, quo
ceu inftrumento culinari vivens principale uti
tur, debet originem, quam flammam agitantem
aétu ineflè corpori capite fecundo evincemus.
Eam verò, &c ab illâ dependentem fanguinis
circulum, caloremque qui aétu fentitur, omni
nò cfle fub libera agentis principalis difpofitione,
evincit a&tus liberrimus infpirationis, & expi
rationis aëris ad hunc fovendum ignem neceflà
rii, quæ aëris flabellantis reciprocatio, pro in
tentione viventis arbitraria , modò concitari;,
modò remitti, imò prorfus fifti poteft, fubfe
quente fuffocationc culinaris iftius ignis , &
morte præfentanea. Quo animæ obftinatæ &
defperantis molimine mancipia Indiarum occi
dentalium, fortis fuæ iniquæ pertæfa, fefe pro
lubitu faepiffimè occidere, ex relatione conftat,
& fimul experturo cuivis afferti veritas pretio
tali redimenda conceditur. Dicent fortè mufcu
lorum moventium patroni, aétum refpirationis
poffe quidem determinari pro viventis fpiritualis,
ceu animæ in cerebro refidentis lubitu , able
gando ad id muacris fpirituum animaliem tur
- B 3 £0%Sj
/
2,2, VITAE, ANIMA LIS
mas; in fe tamen dc cœtero eßè automaticum,
cùm extra hujus intentionis concitantis, vel re
mittentis impetum, refpiratio ordinario proce
dat tramitc, nec ulla amplius animæ volunta
riè agentis eliciatur ad refpirandum intentio ;
fed norint, in omnibus aëtionibus, quantumvis
voluntariis , crebrò repctitis fubnafci tandem
agendi habitum , & faceflère primam agentis
liberè intentionem determinativam : fic Tutor
conficit calceum intentione libcra, ncc tamcn
inter conficiendum quovis momento novum in
tentionis aêtum elicit: fic in hortum vclalibi de
ftinato confilio abiturus non fingulis paffibus
renovat intentionem , fed fortè aliis abripitur
cogitatis , nec minus tamen liberè procedit :
idem prorfùs contingit animæ in officina fua or
dinariò occupatæ : videntur ibi a&tiones per cre
bram repetitionem faétæ quafi automatica: ,
quæ revera intentioni liberæ originem dcbcnt,
ceu eft refpiratio, diftributio alimcntorum af
fumtorum, quâ partes tam continentes, quàm
contentæ à centro ad circumferentiam augentur
& crefcunt, famis & fitis vellicatio, à fun£tio
nibus quibusdam, qua fomnus inducitur, ccfla
tio, excrementorum fequeftratio , nullo exci
tante à fomno faéta cxcitatio, & id genus plu
ra, quæ non nifi à fapiente, §c cum intentione
agente arbitro dependere pofïùnt. Ut taceam
ipGus machinæ corporalis admirandam fabricam,
& inftrumentorum cohærentium nexum , cui
operi jam in utero matris, à fenfuum externo
rumobjeétis minusturbata, vacayit anima, omnia
pro
MOR BUS ET MEDICI N A. 23
pro indito fibi fàpientiae fenfu difponens, alí
quando etiam ab ordinis recepti tramite rece
ns, & Anatomicorum induftriam in determi
nandis ftruéturæ legibus notabili difcrimine
cludens, quandoque itidem ab animæ maternæ,
cui adhuc fubordinatur, inordinatis phantafiae &
appetitus infultibus , ab officio deftinato quafi
retra$ta, & in crrorem conjeéta, unde monftro
fæ & mutilæ configurationis origo. Haec ab
A.
experientia fuppeditata phænomena fi quis cum
motu automatico conciIiare annitatur , automa
mente vacuum meritò crcdendus cft : Automa
cnim aliud automa nunquam produxit , ncc à
nudè cogitantc operatione mentis unquam fra
&tum cft §c mutilatum. Ncquc Deus , qucm
aliqu. ftruéturæ hujus fabrum immediatum fub
ftituunt, per imprcffiones fpiritualcs imaginan
tis matris in officio turbabitur, ut & natura,
nefcio quid fpe&ri hic defignans: five enim hoc
nomine machinæ univerfalis motum, quem vo
lunt, mathematicum intclligas , five animam
quandam univerfalem totum globum cum inco
lis fuis verfantem, utriufque conftans, & ab a
gentibus inferioris fortis non turbata a&io per
maneat, ncccffum cft, ni velis brevi omnia in
chaos, quod volunt, primævum relapfura vide
re , & novæ ex confufis particulis emerfuræ
machinae initia avidis confirmandae hypothefeos
Cartefii oculis luftrare.
8. In brutorum familia eadem prorfùs incon
fpc£tum prodibunt: licet enim homo ad ima
gincm Dei, & ad cognofcendum & deguftan
B4 dum
24. VIT Æ, ANIMA LIS
düm Deum conditus, ceu fcquente patebit ca
pite, vitæ adhuc fublimioris & amplioris inftru
£tus fit fundo, quem fpiritum ab anima diftin
&tum, fcripturâ âc ratióne prævia, effe evince
mus, interim tamen brutis conceflà fenfüum &c
inde propullulantis fagacitatis ac miræ foertiae
adminicula, ex fupra affertis demonftrant, pol
lere ea vita in fe fpirituali ac ex fe incorruptibili.
Quam veritatis inconcuffae fentiens evidertiam
ipfe Cartefius, ac conceptum de anima hominis,
cogitatione nuda effentiæ incorruptibilis limites
abfolvente, à brutis removere annitens, eèpro
ceffit audaciæ, ut contra fenfum & experientiam
taétus fenfum illis adimeret, videlicet convêtus,
taétus fenfum, & hinc propagatos vitæ fertien
tis affeétus ,. non praefuppofita cogitationc, &c
aétione animæ in fe ipfàin reflexa, nullatenus
confiftere poffe ; fed non attendit acutus in tan
gendo Philofophus, adempto brutis taétu, re
ftare adhuc fenfus alios: auditum nimirum, vi
fum guftum & olfaétum, quibus multa bruta
hominem cogitantem antecellunt, & quorum
fenfàtio æquè impoffibilis deprehendetur,fubla
ta vita cogitante, & impreffiones iftas fenfuum
externorum fenfu communi & judicio difcernen
te, ad fugienda ea, quæ noxia deprehenduntur,
& ampleétenda, quæ conducunt; quibus tamen
animæ ratiocinantis, & fibi caventis funétioni
bus bruta nonnulla ipfis corruptis hominibus ad
oculum adhuc palmam præripiunt, quia defti
tuuntur mentis fpiritu , ceu vitæ fundo ferè
• - -• • , •• • • •• , -
in
finito,
MORIBUS E r MEDICINA. 25
finito, à folo Deo fatiabili, qui per lapfum à
1)eo averfus, & pabulo fuis defideriis refpon
dente orbatus, jam per vitæ inferioris fenfus a
nimam humanam, cum qua jungitur nexu in
diffolubili, exagitat, & nunquam fàtur omnes
rationis fanæ leges eandem tranfgredi quafi co
É 'hinc ea dirarum paffionum turba, hinc af
èétuum concitatorum , &c in ipfius corporis
machinæ detrimentum tendentium infultus in
conditi, variorumque morborum femina, hinc
denique omnis infrà fortem beftiarum aliquando
longè defcendens humanæ conditionis miferia,
verificato fenfu illius triti: Corruptio optimi cu- '
jusvis peffima. , `

. Hanc de vitæ incorruptibilis brutis con


ceí phænomenis fententiam ratio à priore
deducens argumentorum nexum non impugnare
compos eft ; quòd verò impugnet, & impugnare
annitatur, fuadent quædam praejudicia, metus
nimirum confequentiarum vel reccptis Philo
fophiæ fuperficiáriæ principiis, vel Theologorum
fibi orthodoxorum, & præfcriptis credendorum
formulis in gregem fübjeétum dominantium ,
placitis &ïíí adverfarum: quorum refpe
£tu fibi ipfi oculos eruere quidam hon verentur,
&, fuppreffis animi fenfis genuinis, di&ta & fcri
pta ad genium aliorum detorquere confultum
judicant. Quaerent nimirum attoniti & anxii,
quorfùm locandæ veniant tot animantium bru
torum defunétorum animarum incorruptibilium
turmae, in ftatu feparationis, & quid illis in fu
turum expcétandum; fedBfolliciti
. • 5 prius de priæ
pro
a6 . VITÆ, ANIMA LIS
priæ vitae ftatu ac loco , ac operum divino
rum non iniqui aeftimatores, Optimo ac Sapien
viffimo Conditori relinquant , quid circa tales
animas in fe incorruptibiles deftihayerit; poten
ti fatis, eafdem vel in ea principia reducere, ex
' quibus per a&tum crgationis prodierunt, vcl in
ftatum vindicare meliorcm , go tempore , quo
omnis creatura, jam coaéta fub jugum vanitátis
& malediétionis, ac fcriptura aflerente cre£to
collo anhelans reftitutionem hominis perverfi ,
Ά malediétione, & hominis creatorem laedcntis
tyrannico imperio liberata triumphabit , ac u
nanimi ore laudcs creatoris enarrabit, Nec pu
to, Theologisjuftæ offenfae anfam me præbuifle
ui, Deum ipfùm fubinde in Sacro codice af
ùmpta animantium brut9rum indolis fimilitu
dinc in confpeótum-prodiifle,quin imò ipfàs ani*
mantium diverfi gencris imagines Divo Joanni,
in ftatu beato conditoris laudes enarrantes, per
revelationem oftenfas fuifïè, non ignorant: qui
bus fanè fimilitudinibus non cxterior animan
tium ftruétura, fed interioris & fpiritualis vitae
indoles Deo & divinis appropriatur, infulfo au.
tem inftituto comparatiónis, fi, bruta automa
tico motu vivere, credendum fit, Üt taceam
leges &c ftatuta tam facri codicis, quàm profa
morum legiflatorum, quibus brutis dc juftitia &
injuria cavetur, guae omnia evinggnt, bruta in
cönfpe&u Dei adeò bruta non effe, ceu noftri
cerebelli contendit occaecata fentiendi libido ;
ac vereor , nc aliquando plus rationis redden
dæ, de commiffà ifi bruta injuria, nobis igit
- - at ,
MORBUS ET MEDICIN A. 27
bat, quàm jam credit abutentium & pcffimè trá
êtantium feritas.
1o. Sufpicantes verò, hæc fortè placitis Pla
tomicorum & Pythagoreorum, tranfmigrationem a
nimarum de corpore in corpus fomniantium,
frigidam fuffundere, ac prQpriæ animæ caufam
in [defignanda brutorum folerti fagacitate agcre
velle, norint me omninò ab hac fcntentia alie
num, licet hodiernos ejus fautores, numero fà- .
nè quam plurimos, tam atro carbone non nota
verim , quàm infulfi Mechanifmi fabricatores,
vel delirantis prorsùs Spinofè affeclas, ipfàm cau
fam primam, Deum fàpientem ac omni ex par
tc beatum , fubjeétum immcdiatum omnium c
narratarum miferiarum & turbarum fubftitucn
tis , quod omnia extenfà modificando animet;
quo modificante nihil fanè magis miferandum,
confufum &c infirmum concipi poflet, cùm om
nium enarratorum affèétuum , & dolorum fen
fationes pcr impoßibile extenfo ccii corpori ma
thematico competant, & hinc innumeris undi
quaque affultibus ipfum Deum feriant. Ut ta
ceam, quòd phrenetica haec philofophantium tur
ba, hujus hypothefeos illicò oblita,'contradiétorio
conatu affirmet, Deum non deftinato bonitatis&
fapientiæ confilio, fed aétum & coa&um naturæ
fuae brutis legibus agere, cùm ipfi interea, ex
hypothefi modi $ partes umbratiles ipfius Dei,
ceu naturæ, Sapientâ & deftinato confilio agere
annitantur, ac ftudium Sapientiæ aliis commien
gent, etiam conceftà fraudc & vi ad intentum
fincm viam latam aperientcs ; quam vsae; Q*
2.8 VITÆ, ANIMALIS -

homine prorfùs indignam, ac vix bruti intelle


êtus inventum genuinum, hic in tranfitu notaf
fe fuffecerit, verberibus meritò non verbis cafti
gandam , fi qua caftigatio in tam abjeéti fenfus
crgaftulis locum habet. Ad coeptum ergò re
deuntes, dicimus, animas quarumvis rerum vi
ventium ab initio à Deo ter optimo creatarum,
per generationem, ceu conceflàm à creatore vim
multiplicativam, primævæ creationis æmulam,
ultra tamen propriæ fpeciei imaginem non tran
filientem, propagari, nec in principio omnes fi
mul creatas efle, nec de novo crcari. Modum
hujus generationis, ut & primævæ creationis ex
plicare humano ingenio non datum, nec con
ceptus, quos mihi fingo vel fentio , aliis in
telligentibus fiftere adeò integrum eft, cùm den
tur quaedam fenfuum internorum certitudines,
quæ imaginationi adæquatis defcriptionibus re
praefentari nequeunt, ac nihilominus fua luce
radiant: Sic, dum fentis te fentire , certus es de
reflexo in fe animæ aétu fpirituali, cujus ta
men ideam imaginatio non percipit, & fic in a
liis objc&torum merè fpiritualium, fenfus inter
nos immediatè afficientium, impreffionibus. Ra
tiones tamen afferti reddam aliquas iis, quibus
adhuc aliquis Religionis refpeétus eft, non con
temnendas, nec rationi fanae facilè difplodendas,
Apparetriimirum, tam in brutorum quàm homi
nüm generatione chara&terem, tam fpiritualem
indolis perverfae vcl bonæ, quàm mechanicum
corporis, à parentibus plerumque tranfire in na
tos, cui, refpeétu hominis, fi anima & Spiri
tus,
MORBUS ET MEDICINA. 29
fk, tus, ab initio vel de novo creatus , fubjiceré
tur, vitiofæ difpofitionis adhuc vacuus, imme
ritas profeétò poenas lueret , cùm è contrario
peccata parentum in liberis, quos ex fe genitos
procul dubio fpiritualiter infecerunt, à Deojufto
punienda facer codex pronuntiet. Deinde ipfa
viventibus à Deo conceffà benedi&tio, de augendo
&c multiplicando fuo, in fua fpecie, femine, ad
implendam terram habitatoribus , dicis gratia à
Mofe toties repetita deprehenderetur: femen e
nim non eft nifi fpiritualis profapiae, annexum
quidem communiter cortici corporeæ, fed cujus
refpeétu multiplicari vix dici poteft ; exterior
quippè omnium rerum creatarum cortex , feu
materia extenfa, neque augetur neque imminui
tur , fed alteratur tantùm & determinatur per
varias vitæ & mortis revolutiones à vita, ceu
fpiritu inhabitante 5 multiplicato igitur non pcr
generationem ipfo fpiritu, nil omninò multipli
cabitur, & omnia tantùm per varias materiæ ex
ternæ modificationes revolventur , nec femini
fufcitando ullibi erit locus , cùm ex materia,
quam vulgus femen dicit, corpus generandum
non procedat, fed aliunde à provido fuæ oeco
nomiæ fpiritu colligatur , fi pauciffimum illud
exceperis, quod femcn ita putatum ab initio
fuppeditat , materiæ aliquatenus difpofitae , ex
quo prima fui domicilii rudimenta & fundamen
ta locat fpiritus, feminis potius nomine falutan
dus, quàm pauca illa inertis materiæ portio, non
omninò ad efformandum corpus necéflària, nec
etiam femper vitae alicujus confortio
- .
anima g
-
3? VI Τ Æ, ANIMALIS
ad germinandum apta: quod pofterius ex expe
rientiâ fatevidenter conftat; prius autem ex gehe
rationis, quam vocant, æquivocæ, &c fine cörtice
corporalis feminis peraétæ, fucceffu cuivis rerum
natüralium gnaro patet. Quod enim modernorum
nonnulli ominibus talibus produétis femen quod
dam corporale, ceu ovulum, præfupponere ari
nitantur , frivolum eft &c experientiæ contra
rium, cùm ahquando integra materiæ fnbftratæ
maffi in animalcula abeat: Sic totum mel, cui
tempore æftivo micae panis triticer commifcen
tur , in formicas abit; fic caro vitulina in frufta
divifa, & mori, quæ fru&um albicantem dat,
foliis vireritibus & recentibus commifta, calore
folis adminiculante in bombyces abit, trito Ita
lis in defeétu ovulorum hujus infeéti artificio.
Sic ex fcobe corticum quercüs, quibus tinétores
utuntur, per incuriam fervorum min&tu fubin
de afperfa tanta pulicum multitudo proceßit.
ut incolæ domus & circum habitantes vicini an
gerentur confilio deferendarum ædium , cujus
fa&i teftis oculatus fum. Sic Helmontius feriror
è fe ipfo experimento inftitutam enarrat muriam
prodüétioném, ex commifto cum fanguine men
ftruo mulieris tritico; & alia id gefieris plura, |
tam apud hunc fide dignum, quàm alios auéto
res, qui Magiae naturalis, quam vocant, con
efferunt exempla, benè multos, ubivis obvia.
ă fine perfii&ta fronte in talibus fubje&is
!
tot congefta prius ovula, quot procedunt infeéta,
imaginatipne fàltem afíequi valet? Cùm, è con
trario , fi loco feminus corporális es¥ |
- quoq*
|
MORBUS ET ME DICIN A. 31
oddam vivum , & fpiritualiter a&ivum, ex
$ infe&torum mjyriadibus refiduum tibi
finxeris, tota generationis æquivocæ ratio Pa
teat : nimirum', materiâ quadam aptâ fubftra
tâ, & folis radiis inftrumentalem ignem officinae
animalis accendere paratis, femen fpirituale fi
bi rursùs fabricat dómicilum , ac id fua praefen
tia animat ; nec enim fo!, nec natura, nec fer
íèåäïíôáíåôïí originem vitæ fpecificantis
origo concipi poteft, cüjus aétiones omnem di
mehfionem mathematicatù eludunt ; ceu ex da
tis fupra rationibus abundanter eviétum eft. Ut
taceam , quòd hac hypothefi exempla magiae
diabolicæ, ut & divinæ & naturalis, tam in fa
cro codice , . quàm aliis fide dignis Hiftoricis
circa produétionem infe&torum pariter ac qua
drupedum , allegata (quorum fidem equidem
non infringet quorundam impudentium hafutu
Iorum non tam liberè quàm lubricè fentiendi
cacoëthes) abftrufae poffibilitatis velo libcrentur:
Magis nimirum nil aliud agentibus, quàm ut a
genti vivo jam dum exiftenti ä; paffi
vum conveniens , edoéti id vel à Deo , vel â
diabolo, vel fagaci experientiâ fuffulto inge
nio proprio, fî. nec enim in diabóli,
nec ullius creaturæ poteftate fitum effe credo,
quicquam vivi, ultra fpcciei propriæ limites, ge
nerando producere, penes folum Deum refiden
te multiplicandæ vitae indeterminata poteftate,
qua omnium viventium per creationem pater
eft, quam quidem poteftatem, nova creando,
Jibcrè adhu3 cxcrcere potcft, ceu fubindc cx
- CI·
32. V IT Æ, ANIMA LIS -

ërcuiffe in miraculis perpetrandis conftat iis, qui


Numinis fapientis tanguntur revercntia; adquâmi
tamen non præpropero gradu confugiendum ju
dico, quamdiu caufarum intermediarum, & vi
iæ determinatè agentis adhuc apparent veftigia;
redundante nihilominus, ob Creatoris omnibus
præferitis providentiam & dire&tionem vel genera
lem vel fpccialem, totius effeétus gloria in primi
imoventis laudem & admirationem, penes illos ad
minimum, qui non coeco impetu pravæ volun
tatis, féd folicito de veritate invenienda animo
rerum caufas rimantur. Quicunque proinde in
numeram animantium terræ diverfitatem , eo
rumdcm indolem & folertiam, ftruéturam corpo
iis mirificè digeftam, & alimenti aflumti à cen
tro ad circumferentiam mirabilem diftributio
nem contemplamini; quicunque incolarum im- |
menfi Oceani ftupenda opera, tot teftaceorum,
& conchyliorum affìbrè faéta , & omnem hu- |
manæ méritis induftriam longè excedentia mi- !
famini domiciliâ, horumque Sc carnoforum con- '
tcntorum ad eundem modum, à centro nimirum
ad circumferentiam , faétam vitalem accretio
nem ; nolite infulfi Mechanifmi fomniare deli
fia; nolite, nefcio cujus naturæ, verbis non ex
penfis deprædicare & adminirari lufus ; nolite 1
denique fàpientem & optimum Deum, quem fà
pientem & perfe&tum éffe, ipfa hominibus con
èeffà fapientia evincit, immediatum tot & tam di
verfarüm vitalium paffionum & affeétuum fuppo
iìere fubje&tum, miotorem primum & ultimum, ,
£d potiùs locum relinquitc Architeétis
- - .
in<j;
$ 11 3
_ •
MORBUS ET MEDICINA. 33*
i diis , ceu innumcris fpiritualis vitæ propagini
bus, pro diverfa deftinantis Crcatoris intentio-:
ne, diverfa indolc, divcrfa poteftate, & aétivi
tatis fphærâ dotatis , ac haétenùs in fe fufficien
tibus demandata fibi fubire munera. Ita fanè
Creatori nullius indigo, & fibi fufficienti in o
mnibus, omnifque vitalis poteftatis arbitro li
berrimo, confervabitis honorem debitum , ac
in inquirendis rerum naturalium caufis omnia
invenietis, fi non omninò & undiquaque per
via, faltem non tot contradiétionum & figmen
torum tricis involuta. .
1 1. Vegetabilium regnum viventis fpiri
tualis arbitrio ut æquè fubjiciamus ac anima
lium , fuadent rationes non fuperficiariae ; li
cet enim vegetabilibus uno loco fixis , & de
fuo alimento per locorum intervalla quæren
do non folicitis, fenfuum externorum admini
cula à Creatore non conceffa fint , vigere ta
men in illis fenfuum internorum & judicii ma
thematici exquifitam indolem , figuræ, motùs
eorum vitalis, accretionis nimirum & fermini
ficationis direétricem , perpenfa regni eorum
phænomena non poffunt non fuggerere. Semen
nimirum eorum vitale, vel fub cortice feminali,
vel fine tali, terrâ exceptum, à centro ad cir
cumferentiam motus leges orditur, automatico
motui planè contrarias: five enim dicas, aëris in-,
cumbentis oneri, vel terræ exhalantis propulfui,
fuppofitis certæ configurationis plantæ poris,
accretionem & colleétionem tam diverforum
fuccorum , fibrarum & gorum Essicor;c
-
34. VIT Æ, ANIMALIS
déberi, femper in eodem errorum luto hære
bis, & mechanifmi leges evertes. Nam fi aër
tanto onere premit, unde plantæ in affurgendo
tam pertinax contra prementis impetum nifus?
Si exhalatio excitata ab igne centrali plantam
à centro in circumferentiam attollit, unde radi
cum contra hunc motum explicatarum propagi
nes? quæ eodem modo, ceu pars aëri expöfita,
à centro vitali ad circumferentiam diftribuun
tur, & pro menfura trunci ac ramorum, contra
vim venti figendorum, à fapiente vita dilatan
tur, & profündiùs terræ implicantur. Si fortè
dixeris, ex appofitis terræ particulis quafi com
pingi radices, ceu etiam quicquid fibrarum vel
vaforum continentium nómine in confpeétum
venit ; unde quæsò conftans cujuslibet fpeciei
figura, odor , fapor, & color? fed & hoc fal
fum eflè, & nil partium folidarum plantam ex
craffis terræ particulis foenerari, evincit infuper
experientia : confita enim arbor in vas, terra
prius ponderata repletum , & in ingens auéta
pondus, exemptaque cum radicibus, terrâ rur
sùs libratâ, deprehendetur nil omninò de terra
in fui incrementum furripuiffe, fed potiùs aquam
pluvialem, & partes atmofphæræ circumjacen
tis haufiffe, ope caloris folaris transformaflè, &
pro vitæ fuæ indole fpecificis donis condecoraffè:
explicent jam nobis corpufcularis farraginis afler
tores, qua lege motus automatici fluida & invi
fibilia rursùsTcontrahantur in folida &c fenfibus
obvia, & neceffum erit illis , circa quamlibet
plantam fingularem, undiquaque prens;
UlD•
MORBUS ET MEDICIN A. 3*
fupponere aëris atmofphæram peculiarem, nam
omnes uno onere conftringi impoffibile cft, cùm
quodlibet fuum fitum & figuratn ftatam confer
vet, nec fibræ & pori plantæ ante prementem
impetum fuerint, féd demùm ex hypothefi pre
mendo compingantur. Quocunque fànè parti
culas fuas vertant &c invertant, innumeris pre
mentur abfurditatibus, &c omne quantumvis pre
mentium particularum onus levi vento rursùs
elevabitur, unà fublevatis totius Philofophiæ
corpufcularis fundamentis. Ut taceam non ob
fcura in multis plantis vitæ extrinfecùs fentien
tis indicia, afíéêtuum fympathiæ & antipathiæ
à Botanicis folertibus notatâ phænomena, admi
randam infuper & ingenio prorsùs mathematico
digeftam quorundam, fi nön omnium, florum
& herbarum ftru6turam, femper fibi in fuá fpe
cie correfpondentem. Quæ omnia, conjunétim
expenfa evincunt, vivere vegetabilia vitâ in fc
ab animata materia mathematica abftraéta Sc fe
parabili, ex principio intrinfeco incorruptibili,
pro a&tivitatis concreatæ fphærâ fentiente & in
telligente , fe ipfam propagandi ceu feminifi
candi, ad morem omnium viventium, poteftate
praeditâ, ut ita feminis fpiritualis beneficio in
ufum hominis & reliquorum animantium perpe
tuetur &c augeatur regni vegetabilis profapia.
12. Mundum fubterraneum fcrutanti vitae mi
neralium &c lapidum illicò clara fiftuntur indi
cia : Crefcuntenim & nutriuntur, non per appo
fitionem &c conglobationem extrinfècam , íed
per motum ex centro in circumferentiam pro
C 2. tcn
36 ' VIT Æ, ANIMALIS
tenfum, qui non poteft efle nifi vitalis, & ab a
liis moventibus exterioribus independens, com
paratis ei omnibus æquilibrii mathematici , &c
connexionis exterioris inftrumentorum moven
dorum legibus. Quin folius magnetis ubivis ob
via vitalis aétus phænomena , evidentia pariter
& ftupenda, omnem dubitandi de mineralium
vita licentiam menti folerti praefcindunt: quæ
enim ad horum explanationem Cartefius ex me
chanifmi abditis confingere, in particularum ftria
tarum fuppofita atmofphæra, aufus eft, adeò in
fulfa & nugatoria funt, ut vix fine pudore le
gentium oculos dimittant, & hinc optimo jure
ab ipfis ejus affeclis pro ficulneis habeantur. Mo
riuntur infuper jam produéta mineralia & me
talla, ceu compertum eft fodinarum fcrutatori
bus &c metallurgiæ addiétis, abeunte nimirum
Spiritu compaétore, Sc nutritore, ac remanen
te, loco metalli du&tilis & liquabilis, exefö ci
nere, nunquam in priftinam figuram ignis ar
tificio redu&tibili. His, praevià experientiâ, præ
fuppofitis, tranfmutationis metallorum, tot de
fideriis quæfitae & tot fibilis exceptæ , ratio à
priori facilè innotefcit : Illud enim quod pro
priam fuæ molis materiam aétu vitali priùs con
geffit, &, igne inftrumentali folis & terrae me
diante, digeffit ac tranfmutavit, (ceu omnia reli
qua viventia quotidiè huic tranfmutationiin cum
bere deprehenduntur) fi , adjuvante naturam
arte , in fua aétivitatis fphæra priùs exaltetur,
$t exaltatio circa reliqua viventia in aprico
cft.) facilè compos crit, fubftratam fibi mate
- 1'iàm
MORBUS ET MEDICINA. - 37
riam idoneam , qualem metalla fibi invicem
præbent, fub fuae aétivitatis fphæram , devo
rando & expellendo ita vitæ genium priftinum,
fapgre, ac fic a&u nutritivo ac digeftivo yita
li defideratum effe&tum producere ; quòd `ve
rò tam citò in tam ingentem cibi maflàm de
vorando & alterando graffari poffit, ac in hoc
reliquorum animantium a&tum nutritivum ac
accretivum longis parafangis fuperare, in caufâ
eft partim ipfiüs vitæ mineralis in conftanter,
fimpliciter , & æqualiter agendo determina
ta fixitas, partim ignis culinaris, hoc liquefa
êtionis aétu omnem reliquorum animantium in
ftrumentalem ignem excedcntis, circulus rapi-.
diffimus , partim denique cibi fubftrati idonea
homogeneitas, tot alterationis & fubaétionis de
coétivæ reiterationes non requirens, ac reliquo
rum animantium diverfa cibórum genera. Nec
poffibilia hic fingo, quæ aëtu nunquam eveniffe
deprehenduntur; licét enim tot fruftrati fameli
corum hujus fcientiæ fucceflus, & funefta bo
norum dilapidatio , ut & infinitæ agyrtarum,
Alchymiftarum titulo infamium , impofturae
invifàm & fufpe&tam hanc philofophiæ natura
lis partem non poftremam rcddiderint, con
ftabit tamen rei veritas pencs illos, qui, exem
plis conviéti & inanibus præjudiciis non deten
ti , perfuafi funt, non illolis manibus tanti mo
menti fcientiam pertraëtandam, cùm ipfi fum
mo ac fapienti rerum arbitro, Deo optimo, cu
ræ fit, arcere ab his naturæ adytis corruptæ
naturæ mancipia, fibi æquè ac aliis inde exitium
C 3 fa
38 - . VITÆ, ANIMALIS
fabricatura: poffidendo nimirum ac pro lubitu
ufurpando omncs fimul corrupti feculi Dea
ftros: fanitatem, divitias, & inde refultantia vo
luptatis ac honoris lenocinia, quibus vel quæ
rendis vel quæfitis & inventis tam divinum
Numen horrendum in modum quotidiè lædi ,
quàm ipfas mundi focietates confufionis inex
plicabilis barathro fubmergi , quin fubmerfas
jam effe , oculis non eodem poculo inebriatis
videre eft.
13. Denique , ut vitæ limites in immenfum
patentes uno circulo rursùs claudam, affero, to- ,
tum terræ noftræ globum conftare, cohærere,
& verfari a&tu vitæ generalis cujufdam, æquè,
ac incolarum viventium , fpiritualis , incorru
ptibilis, ac refpeétu movendi globi, immobilis.
Id ut afferam , evincunt æquè clara, ac fuprà
enarravimus, motus vitalis phænomena, ad nul
las mechanifmi leges quadrantia, ac fimul evin
centia, omnes reliquos, quos videmus, ftella
rum tam lucentium quàm illuminatarum glo
bos eodem motus immediatè vitalis fundamento
inniti, ac ver(ari. Vortices enim, & atmofphæ
ræ cujusvis ftellæ globo fubftitutum à Cartefio
acquilibrium, quo, quafi fe invicem vibrantcs,
in fuis terminis hærere putantur, figmentum eft
admodum jejunum &c frivolum, ab experientia
multoties difcuffum : hoc enim fuppofito vero,
nunquam ftellæ novæ apparere potuiflent, fine
perturbato à principio extrin(eco totius univerfi
motu ; nunquam in fuper colligi (quicquid in
vanum ad fefe extricandum etiam hic Arret;fJ
MORBUS ET M EDICINA.
des Carter regerat) tam vafta cometarum ardefi
tium moles. 'Aftronomi itidem infigniores illu
fae phantafiae prodidiflent monumenta , quibus
fubinde faéta tranfpofitio, & variatus fitus ipfa
rum ftellarum fixarum, quae creduntur, dete
&tus eft, & qui hodienum adhuc unanimi ore
querulo excentricitates & motus refra£tiones,
quas vocant , admittere coguntur, falfi non
ùna vice integris ferè Eclipfium dinetienda
rum calculis ,'& lunæ, fideris proximi , mo
tum fruftrato conatu fub leges fuas mathemati
cas undiquaque cogere adhuc anxiè annitentes,
Subfiliunt nempe nonnunquam, difpenfante Deo,
tam vaftorum orbium viventes agitatores, ut,
quantùm fine notabili ordinis totius inverfione
fieri poteft, aétu vitali libero è confueto trami
te defleétentes oftendant imbecilli Calculato
rum turbæ , leges eorum eflè fruftraneas, nifi
univerfi Conditor adhuc juffu fuo liberrimo mo
ventium intermediorum phalanges in ordine
contineat , & ftatas motus leges obedientibus
praefcribat. Ut taceam, quòd ipfe Cartefius, fua
hypothefeos mendicitatem miferandam prævi
dens, non aufus fuerit, totius univerfi máchinæ
extenfæ adfcribere figuram determinatam , vel
faltem extenfionis terminos, ne nimirum incon
fultò volantibus , quos inefcare fuis figmentis
geftiebat , & quos temerè credere potiùs, quàm
philofophari optabat, illicò aperiret abfurditatis
horrendæ terminos, & ludicrae philofophiæ fi
nem ridiculum : nam quacunque figura definiif
fet extenfi terminos, cruftâ fimul folidâ tota ma
C4 ` chi
/ 4o VIT Æ, ANIMAL IS
china circumdanda fuiffet, ad continendas in
motus legibus fphæras extremas, altera fui con
vexi parte nequaquam ampliùs prefiàs. At
quis hujus cruftae & orbis continentis primus
compa&tor fuifiet? forte crufta alia, & ita in in
finitum? in Deo ergò tandem fubfiftendum fuif
fet mifero mundi ex particulis conflatori Carte
fíos &c, fi non omninò, ceu vanam, ex particu
lis motus mathematici legibus coëuntibus, mun
di fabricam , ejus affeclis profcribere libuerit,
nil fanè reftat, quàm ut ftatuant Deum, poft
uam omnes atomos cruftâ folidâ ad confervan
$ motus cohærentiam obduxiflèt , primum
motum , nefcio , quo contaétu , fuppeditaffe
particulis , quarum poftea continuato motu &c
contritu corpora diftinéta cx menfura aequilibrii
emerfiffe, credibile fit : nam nifi credas, captiva
tis rationis oculis, dices credibilius efle, in par
ticulas confufas abiiffe philofophantium talium
mentis acumen , quod ncc materiæ extenfae, ac
ita in fe finitæ, fines afferere, nec motum vita
Iém & fpiritualem , premente utrinque confe
quentiarum hypothefin fufceptam evertentium
cumulo, admittere audet. Tantæ molis erat tam
fultam condere volem. Sed , miffis his quisqui
liis, figamus mentem folidiori fundamento, ac
intuentes, cum omnibus univerfi orbis orbibus,
globum noftrum terraqueum , nullo fuftinente
corpore in libero aëre fufpenfum, motu locali,
tam diurno circa axem, quàm annuo intra tro
picos revolutum, motu interno, ope ignis fui
centralis, (cujus flammivomi montes quafi fuli
gl
MORBUS ET MEDICINA. 41
ginum fpiracula funt) aquas per quafi arterias
(fcaturigines nimirum internas) & venas , (fiu•
minum undiquaque confluentium ramos & trun
cos, ad priftinum principium remeantes) conti
nuò circulantem, ac in commodum incolarum
viventium irriguos aëris vapores elevantem 5 fta
tuamus potiori ratione , vitali hæc omnia de
beri potéftati , à mole quam animat indepen
denti, quàm , nefcio cujus , oneris impul
fui: nam aërem feu atmofphæram noftram non
premere , fed fingulis momentis fursùm po
tiùs tendere, exhalando à terra, attenuante hu
mores igne centrali, ac tandem à radiis folaribus
prorsùsTdiffipari , evincunt altiffimorum mon
tium cacumina, in quæ afcendentibus tam refpi
ratio, quàm antliæ pneumaticæ, & pyrotechniae
phænomena, ob deficientem & rarelcentem aë
rem , tandem deficiunt, ipfis aëris, (vel con
denfati vel rarefa&ti, & in tantum vel cedentis
vcl contranitentis, nunquam autem onere quo
dam fubjeétis incumbentis) meteoris ordina
riis , nubibus nimirum, ventis, pluvia & ful
guribus longè infra pedes reli&tis. Et ipfæ nu
bes in aquam jam condenfatæ, ac per confequens
graviores omninò aëre fubjcéto, impetu afcen
dentis exhalando aëris quafi fufpenduntur, nun
quam prævalentes onere fuo , nifi vento turbi
nofo vi quafi detrudantur, vel ulteriùs concre
tæ in majores guttulas difHuant: Quicquid pro
inde movetur, movetur aétu vitali, vel imme
diatè unito,' & fibi proprio, vel aliorum viven
tium fortiorum impetu, quibus per interceden
- - C 5 {1â
4• . VITÆ, ANIMALIS
fia inftrumenta copulatur. Qmnes verò has vi
tas conne&it, ac aétivitatis leges ponit Fita pri
ma in fe femper beata, ob infinitam ferè rerum
creatarum, figurâ, motu & vitae viribus diverfa
rum, multitudinem, infinitè fàpiems & intelligenr,
ob conceflas & fuftentatas omnium vires infinitè
bona , ob continuatum omnium ordinem , &
primævam produ&ionem infinitè potens , &c hinc
omni laude & devotionis vinculo digna, om
niumque vitarum defideriis, fi æternüm felices
effe velint, apprimè appetenda,
Di&ta ha&enus evincunt, fànitatem vitæ effè
affeétionem, juxta injunéfam fibi à Creatore legem
fuis aíiiouibm* tranquillè perfungentis , & canque
fita ciba fua defideria explentis s morbum confiffere
im perturbatis vitæ fénfibus &* affeétibus , hinc de
mandata fibi munera fùbterfugientis, & retracedem
tis s corpus autem , ceu extenfam cxternum, meque
famitatis neque morbi immediatum fubjeötum effe
poffè, quia im fé non ef? fenfile , nec cadaver amimâ
'orbum umquam AMedicinæ objeëtum fuerit : AMor
tem deuique , feu refòlutionem , fìlius effe extenß
molis, quæ, ceffante à fùa funétione vivente incor
ruptibili, commanis aliorum viventium præda fit ,
g-perputrefaétionem diffrahitur, nonnunquam etiam
2 vivente univerfàli tatias globi tam diu compaëta,
&* viribus congenitis integra confervatur, donec com
modùm vel in alimentum vel im medicinam, vel in
gfùm Oeconomicum ceffèrit reliquis altioris canditio
nis animamtibus. Quæ omnia fequente capitc di
ftin&iùs explanata oculis legentium fiftentur.
CAP.
moRiBUs Er MEDICINA. 43
C A P. II.
T)e Homime Morbis affli£fo ac c 7Medicima
juvamdo , ceu de genuina Morbi $ Me
dicimae origine
ficiemdi indole. , earumque agendi & af
* •

1. DĘ: folus fibi fufficiens & ex fefe bea


tus, non voluit nec potuit producere crea
turas fibi ipfis fufficientes, ád explenda vitæ con
ceffæ defideria ; dependere ergò omnes voluit
partim à fe ipfo , tamquam omnis bonitatis &c
perfe&tionis fönte, partim à creato vitæ pabu
lo , ut mutuo indigentiæ vinculo eò ar&tiùs u
nirentur. CreavitT hominem omnium vifibi
lium creatorum quafi complementum & com
pendium , ad fui imaginem : id eft, inftruxit
eum vitâ ipfius Dei beatitudinis capace, & de
fideriis fuis fummo bono, ad explendam & fa
turandam famem, affixa; quam vitam divinarum
rerum periti antiquiffimi dixêre mentem, fpiri
tum mentis, animæ inferioris quafi principem
Sc moderatorem ; fed & animâ in creaturas re
flexâ, & in iis vitæ affeétus faturante , inftru
êtum effe voluit, ut duplici vitæ fundo, fibi in
vicem objeétorum impreffiones communicante,
ad inftar É Jani inter Deum & creaturas
conftitutus tam creaturas, quàm creatorem co
gnofceret, ac ex utraque parte in fummi Boni
admirationem &c amorem ráperetur. Sed, ut &
fe ipfum tanquam indigentem, & undiquq;â
44 - VITÆ ANIMALIS
ad beatè vivendum dependentem intueretur, ac
uid inter caufam primam & res creatas inter
it , fenfu experiretur, tentandus erat quadam
fame feu indigentiæ fenfu , ut hinc humili de
votione Patri beatifico fubeffe difceret, ac ejus
magnitudinem profundiùs veneraretur. Subtra
xit ergò menti ad tempus Deus ter optimus fuae
ipfius Tbeatitudinis influxum & fenfum, dato fi
mulinterdiéto, ne vitae ad Deum fruendum crea- .
tae defideria ad cibum animæ caducum inverte-'
ret; fed fidei potiùs & obedientiæ oculis in bea
titudinis & amoris fonte fixis de fummo bono
nil nifi bona fperaret & crederet ; aft moræ exi
guæ pertæfa, Sc Diaboli, jam dum eodem mo
do à Deo averfi, fuggeftionibus aufcultans, de
flexit defideriis, abjeóta fide &c fpe, à vitæ bea
tificæ præcepto, ac per fenfus animæ fubjeétæ
ad fuavitatem rerum creatarum divertens, fibi
jam fàtis profpe&tum effe credebat; fed illicò,
hoc cibi genere famem immenfi defiderii non
tam expleri, quàm ulteriùs incendi fentiens, fe
nudam & egenam conturbatis oculis afpiciebat,
variifque hinc timoris, fpei , iræ, naufeae, ac
ratiocinantis phantafiae furiis exagitata , eàdem
fpiritualis veneni labe animam fibi fubje&tam &c
annexam corripuit , quæ hinc , ab officio fibi
deftinato quafi retra&ta& in confufionem ada&ta,
domicilium proprium & officinam nutritivam
variâ, turbâ fœdavit , ac, fuccrefcente demum.
per carnalem generationem ignorantiæ & erro
ris, ut & ininicitiæ & libidinis colluvie, ab a
gentibus & objeétis extrinfecis ulteriùs lædi ac.
- -- per
MORBUS ET MEDICIN A. 45
perturbari cæpit, fubfequente tandem tali im
pedimentorum variorum naufeâ, quæ defiftere
prorsùs à funétionibus, & corpus foedatum de
Yelinquere, animam impellit ; hinc confequentiâ
naturali, mors tam corporis quàm mentis & a
nimæ enata eft, quâ prius in fua principia refol
vitur, ac ab aliis agentibns vitalibus rursùm ra
pitur, forte magisTtoleranda & fenfuum turbis
experte , pofteriores verò , anima nimirum &c
mens fenfuum ac defideriorum fubjeéta imme
diata, &, ceu ex fupra diétis patuit, incorrupti
bilia, in ftatum perpetuæ famis, anxietatis, me
tus, ac iracundiæ, conje&tæ » apprimè intolera- .
bilis fortis miferiam fentiunt, ac inter Deum &c
creaturas mediæ hærentes, & utriufque cibi de
leëtamento orbatæ, fuarum tranfgreffionum me
ritas poenas luunt, nil nimirum vindiétæ portan
tes, quàm quod fibi ipfis fabricarunt: nec enim
tortoribus extrinfecis, & fiéto inferni loco, ut
& irati Dei fulmine opus eft, ubi tot cruciatuum
tormenta, confequentiâ prorfùs naturali, ex ip
fius vitae indißolubilis &c incorruptibilis fundo
ultrò ditiffima fcaturigine propullulant ; licet in
mifero talium confortio obje&ta fpiritualia ex
trinfeca nunquam deerunt, quibus innata affe
&tuum & fenfuum rabies ulteriùs exafperari &
concitari queat. -

2. Haec Religione aliquâ imbutis non omni.


nò videbuntur abfona, nec facris teftimoniis
contraria , fed ftultæ fapientiæ antiftitibus , &c
Philofophis vagis vidcbor multa narraffe , nil
verò probaffe 5 verùm, huc revocatis, quæ de
-- . V1
46 VITÆ, ANIMALIS
vitae ipfius perennitate rationali argumentorum
nexu fuprà evi&ta funt, & perpenfis, quae ad
huc quotidiana fuggerit experientia, cui nimi
rum &c ftultos demùm affurgere oportet, ad mi
nimum concedent, potuifle lapfum , & hunc
fubfecutas miferias modò recenfit6 in mundum
introduci, nec abs re effe , aliquó futurorum
metu fufpendi illum, qui caducis inhiat, & per
religionis veræ Chriftianae fubfidia feparatam
ab animæ connubio fenfuali, verbi divini effi
cacis &c penetrantis ope, mentem, nondum ci
bo & dele&tamento concreato junxit, ubi ipfà
anima inferior, mentis quafi domicilium, nexu
reciproco felici ciborum commutatione , poft
excéffum è corpore, æternæ beatitudinis párti
ceps redditur. ' Vident nempe, eâdem corru
ptionis methodo quotidiè adhuc animam à men
te ulteriùs corrurhpi & in errorem conjici ; vi
dent, affè&us & perturbationes fenfuum fpiritua
lium fuperiorum nexu indiflobubili vitam ani
malem äßigere, humorum circulum vel conci
tare nimiùmi, vel fiftere, pro iræ, amoris, læ
titiæ, fpei, timoris, odii, invidiæ, & triftitiæ
indole 5 vident eoufque procedere fæpiùs ha
rum fpiritualium confufionum procellas, ut ani
ma fuárum funétionum naturalium prorfùs obli
ta ac ab officio unö impetu quafi abrepta, mor
tem fubitaneam corpori inducat , vel étiam ma
chinatione deftinati çonfilii manüs violentas fibi
ipfi inferat, & vel ferro, vel veneno, vel præ
cipitatione & fuffocatione, fata fuprema ultrò
accerfàt : Hæc videntes , videant fimul , nifi
COQ•
MORBUS E r MEDICINA. 47
confultò coecutire gaudeant, fpiritus in corpüs /£
agendi facultatem extra hominum fanorum con
tioverfiam efle, vel, ridiculo conatu, quamli
bet extenfi particulam fenfilem, cogitantem, vi
vam , & affè&tuum non extenforum & non com
menfurabilium fubjeétum prirnum & immedia
tum ftatuant. Vidéant infuper, has turbas, quae
miferos homunciones longè infra fortem beftia
rum dejiciunt, non poße nón oriri, nifiexamplio
re & intenfiore, fed perverfo fundo vitae fpi
ritualis, quae continuò quærendo, & nunquam
fatura errando, tali tyrannide vitam animalem
premit, &, genuinô deftituta pabulô, immani
appetitu in ejufdem cibum graffàtur, nec prae
fentibus bonis, quæ ehgit, contenta, fed ra
biofà, fame nunquam nön ulteriora anhelans.
nec de futuris, propter extravagantes ratiocina
tionis terminos, unquam fecurâ, & hinc amit
tendorum horrendo metu, & acquirendorum
defiderio fe femper excrucians: cùm è contra
rio beftias , in eligendis præfentibus bonis &
fugiendis præfentibus incomrnodis fat fagaces,
&c ad ftuporem aliquandò rationales, tali affé
£tuum tragœdiæ non expofitas videamus , &
hinc nec tót morborum infultibus obnoxias. Vis
deant denique, præcepta Chriftianifmi , quæ
imentem Deo rurfùs cönjungunt, & caduca vi=
fipendere docent, vel vitae tantùm temporalis
beatitudinis ergò ample&tenda , & exofculanda
eflè homini fànò & génuino Philofopho; ut ni
mirum à vitæ tempöralis carnifice indefeffo li
beretur, &c brutofum ad minimum forte profe
perâ
48 • VITÆ ANIMALI8 -

perâ gaudere valeat ; ac definant tandem ftul


titiæ notam inurere illis , qui confultæ &c
fpontaneæ infaniæ vincula exuere , ac animô
inconcuflò quosvis cafuum affultus excipere an
nituntur, vel hoc unô totó perverforum grege
beatiores, etiamfi videantur vitæ animalis infenfi
deftruétores, ac blanditiarum fenfuum externo
rum iniqui contemptores: flocci enim funt ex
/ } ternorum malorum tela, ubi mens veri & ad
Taequati defideriis fuis boni fenfu exultat, & a
nimæ phantafias fuavi jugo moderatur , dum
non ampliùs tanquam famelicus corrivalis furti
vis ri&tibus offim carnalium illecebrarum illi
præripere annititur ; fed potiùs fuæ fufficientis .
beatitudinis guftu communicat9 ad altiora can
1
dem erigere contendit. - -

3. Inveftigatâ ita caufà omnium primâ, ob


quàm in manus Medici incidendum fuit miferis,
defcendamus nunc ad alias intermedias, vifuri,
quot modis & quot objeétis vita animalis pofiit
turbari, & ita morbis afHigi. Præter ergò ho
ftem illum domefticum, perverfàm nimirum &c
à genuino cibo averfam mentem, cui anima ne
xü indiffolubili jungitur, & cujus indomita ty
rannis morborum fæpè incurabilium mater eft ,
etiam ab aliis objeétis fpiritualibus immediatè
{enfus internos afficientibus turbari ac lædi pof
fe animam, rationi pervium eft, & veritati hi
ftoricæ congruum. Sic cùm unâ noéte, ferien
re Angelo Domini, tot millia Aflyriorum pro
ftrata eflè legimus, concipiamus faltèm, po
tuiffe ferientem fine ullo objcéti externi phan
` … -*• tafmate,
MOR BUS ET MEDICINA. 49;
tafmate, excitatâ per fenfus internos terroris &
metus confufione, animam attonitam à fun&ti- .
one animali fufpendere, ac ita mortem corpo
ris accelerare: ad eundcm modum, quo, per fen
fus externos induéto fubitaneo terrore & metu, /}}
quàm plurimos exanimes concidiflè experientia
docuit, & adhuc fubindè concidere docet. Et
fic nec abfurdum nec de nihilo reputemus, cùm
in Hiftoria Evangelica fpiritùs ægritudinis, quo
infeftabatur muliercula quædam , fit mentio,
aut cùm corporaliter à Dæmone,difpenfante Deo,
obfeflorum enarratur miferrima conditio : licet
enim nugatoria quorundam protervitas , falfà
& furiofâ penè hypothefi, Quòd fpiritui in' cor
pus agendi nulla fit potefias, in vertiginem a&ta,
hæc fugillare & evanida reddere nön dubitave
rit, nil tamcn magis rationi fanae convenit, quâ
nulla agendi & movendi poteftas, nifi prorfùs
fpiritualis, deprehendi poteft per totum univer
fum, imò, ceu capite tertio ulteriùs evincemus,
ne ipfa quidem extenforum localium exiftentia,
cohærentia, & figura determinata, fine imme
diato concurfu fubftantiæ ab extenfo diverfae,
inveniri. Læditur deindc anima, & morborum
fenfu corripitur, per objeéta externa, in fenfus
animæ ad exteriora reflexos incurrentia ; quae
obie&ta fenfu communi ac rationis libramine fi
mùl fufcepta, & inde aliquandò ipfam mentem
in confufionem agentia, denuò duplicem prae
bent morborum occafionem, irritatâ ac laesâ a
nimâ tam per reflexos ad extra fenfus vitæ fuæ
proprios , quàm per deg-ata præfidentis
- pmcn•
3o VIT Æ, ANIMALIS .
1mentis confufa phantafmata. Primarium verò
omnium obje&torum externorum, & caularum
morborum occafionalium, ipfa eft machina, a
nimæ viventis & fentientis domicilium : id enim
cùm jam in utero matris mirâ diligentiæ ac fa
pientiæ applicatione ipfàmet exftruxerit, variis
receptaculis, & vaforum continentium apparatu
mirifico ornarit, variis denique fuccis ad elabo
randum vitae pabulum ditarit, ac ita in omnibus
fuo bono temporali profpexerit, mirum non eft,
fi quid in tali officina turbae excitetur, & per a
gentia adventitia ordo rumpatur, animam dolo
ris, naufeae, triftitiæ, & metus ceu anxietatis
fenfu exafperari , ac omni conatu, recolleétis
yiribus & fedato affè&tu, obftacula infefta amo
liri; quae hinc cft fui ipfius medicatrix optima,
imò ferè fola : cùm, eâ ceflànteab officio, omnis
Medici conatus fruftraneus fit, utpotè cujus ars
faltèm verfatur in co, ut blandioribus & con
ruis objc&is vitam turbatam demulceat, ac,
É, ita rursùs fenfùs infefti impetu, eandem
.
ad refarciendum damnum illatum & redinte
randum officinæ ordinem, invitet & excitet.
ta enim ftatuere oportet cos, qui animæ &
vitae fenfu orbato corpori per medicamenta
furfùs erigendo & in ordinem redigendo nul
lam ampliùs operam locant; convi&ti in tantum,
corpus qvâ tale, nunquam fuiffe Medici obje
êtum reftituendum, &c fic ncc fubje&um imme
diatum morborum averruncandorum, qui mor
bi finc fenfu nulli funt. Scnfus verò,Tceu ex
di&is abundanter inclaruit, imm&diata
-
*i; €
MORBUS e r M EDIC IN A: yi
eft fubje&i viventis &c in fe incorruptibilis, &c
hinc ægrum in feiftud folum dici poterit, quod
nunquàm refolvitur ccu moritur; licet, fi qui
bufdam ftatutum maneat, inordinatam machinae
corporalis difpofitionem morbi nomine infigni
re per figuram loquendi metonymicam , nulli
de phrafium &c vocum licentia litem movere in
tendam; ca enim difpofitio eft vel occafio &c
caufa procatar&tica morbi producendi, vel fru
êtus &c effe&us perturbati affè&us & morbijam
produéti, nimirum vel introduéta ab agente ex=
trinfeco importunè feriente & fubrepente, vei
caufata ab anima ipfa in turbine fenfuum inor
dinatorum ab officio fibi naturali ceffante, &,
fefe quafi fubtrahendo , confufioni motus cir
cularis locum cedente.
4. Velim hæc, fine præjudicio & naufeâ fibi
foli fapientis genii, pérpéndantur à Viris, ex
quorum re eft, non alienis &c commodatis oculis
naturæ viventis arcana fcrutari, aufim enim tùrn
mihi promittere, neminem nafi emun&ioris re
periri effe, qui non fateatur, fenfationem ma
teriæ extenfæ tribuere , effe aliquid ingentis ^S
myfterii credere , & verbis afferere conceptus, ' '>.
quos ratio nunquam deprehendet cohærentes
& rei intellc&ae adæquatos. Defudarunt, ceu
notum eft, multi tam ex priftinis quàm moder
nis, huic modo folvcndo gladium fàbricare, fed
fruftrà, &c neque aliis neque fibi ipfi, fi fatem- /£
dum fit quod fentiunt, älicujus probabilitatis
fpeciem relinquentes. Inter hos propiùs fco
Pum fericns fàgaciffimus & folertiffimùs feruta
- . D 2 ini
32. VIT Æ, ANIMALIS •

indagator Helmontius fenior, animæ, principa


lioriTtidem fedi ex fententia præcedentium, li
eet alio in corporis loco, juxta hypothefin affi
xae, fubordinavit adhuc vitam quandam medi
am, ceu fpiritum, foli fun&ioni naturali inten
tum, quem, traduétô ex Theophrafto Paracelfo
barbarô vocabulô, Archaum dixit, ac huic de
mandavit plerafque officii partes, quas aliis,
fpiritibus ita diétis animalibüs &c vitalibus vin
icare, placuit; fed cùm indefinitum reliquerit,
cujufnam profapiae fit Archaus , an ex vitalium
incorruptibilium numero , & in fe ipfo intelli
gens, quia fentiens, & cur non potiùs ipfam
animam tali muneri aptam agnoverit ; aut, fi
Archeus non fit fubftantia intelligens & incor
ruptibilis, in fpiritibus animalibus, fecundùm
veteres, idearum fenfualium receptaculis , non
acquieverit, (cùm præter neceffitatem agentia
& entia multiplicare nunquam liceat)meritòiftud,
Archaei,novi fabricatoris, munus, obfcuritatis ve
lo involutum, à plerifque negle&um eft ; nobis
tamen occafionem dedit, ulteriùs in indolem re
rum vitalium inquirendi, & eruendi axiomata
certa, quibus fphæræ a&tivitatis eorum peren
nitas, incorruptibilitas, & materiam extenfam
movendi ac determinandifacultasinapricum pro
ducitur , & fimùl evincitur, quamlibet vitam
creatam, in fe ipfa licet perennem & incorru
tibilem , poflè efîe morborum, aegritudinis,
* fenfuum adverforum & turbatorum fubje&um
immediatum, nec animam hominis, ut ab æ
gritudinis fcafu affligi poffit, opus labe ; tures
2AIUIIÍ}
MoRiBUs et MEDICINA. 53
barum concitatore intermedio, Archaeo , juxtà
Helmontium, idearum dolorificarum Sc affe&tuum
perturbatorum fubje&to fufceptivo- & fufcitati
vo. Sed fufpicor adhuc, refpe&u familiæ bru
torum, Viro fàgaci, peregrino Archæi vocabu
lo ludere, confultum vifum fuifle, ne brutis
apertè tribuendo vitæ & animæ incorruptibilis
fundum , fortè quibusdam hæreticus vel in
jurius in ipfam humanam naturam videretur ;
dum interea barbaro Archæi vocabulo bucci
natores hærefium , & criticos irritatos incer
tos fufpendit , audientes quidem , fentire &c
affè&ibus concitari pofle Archaeum , fed ne
fcientes, unde iftud animal venerit , nec quor
sùm per mortem tendat, aut quâ ratione in re
folutione materiæ extenfae , fenfus & affe&us
non extcnfi perire, vel fuperftites effe, dicen
di fint. -

5. Sed ad inveniendam fenfationis diverfita


tem , ejufdem animæ in eodem corpore , viam
aperiet finis ultimus oeconomiae animalis, quae
renti rationem: quare animæ injunétum fit, tale
volvere corpus, & tanto apparatu ingeffum cibum,
alterare, ex fuprà ta&tis jam penitiùs aperien
dus. Nempe, cùm ex fàpientiffimi Conditoris
confilio animæ hominis injun&um fit, fuos fen
fus æquè ad extrà refleétere ad cognofcendas
creaturas vifibiles, ac ad intrà , ad communi
candum cum incolis mundi fpiritualis & incor
ruptibilis; brutorum verò animæ, faltèm per
fenfus externos quærere proficua & fugere no
xia, przfidente óbjeétis fenfualibus fenfu com
- D 3 7 ' amu
54 - VITÆ ANIMALIS
muni & rationis, fuam fphæram non exceden
tis, judicio ; & verò fenfibus iftis non tantùm
rerum fenfualium cortices & duram fuperficiem,
fed fimùl effluvia atmofphæræ cujusvis fubti
liffima, virtutum congenitatum vehicula, pene
trare, iifque quafi conjungi necefíum fuerit, ad
odoris, faporis, pulchritudinum , colorum &c
fonorum in communi orbis atmofphæra excitato
rum differentiam hauriendam; veftienda fuit a
nima fentiens fubtiliffimâ quadam & lucidà or
bis continuè circulantis atmofphærâ propriâ, in
quam fubtilia aliorum obje&orum vifibilium ef
fluvia, per concurfum obvium, colligerentur,
mifcerentur, atque ita animæ undiquaque præ
fentis obtutui & ta&ui fubjicerentur, ac diutiùs
fenfui dijudicanti obverfarentur. Hujus atmo
fphæræ, ceu immediati vitae animalis ftabuli, er
gò, tota machina corporea erigendafuit, ut nimi
Tum in hâc officinâ per varios deco&tionis& exal
tationis gradus, ex affumtis cibis fubtiliffimum &
luminofùm quodvis colhgeretur, & fcqueftratis
corticibus, in circulum hujus agitatæ atmofphæ
ræ eveheretur: hinc eß, quòd anima, fuae indi
ntiæ & emolumenti gnara , minùs fentiat
t offendatur in locis officinæ ignobilioribus,
quàm in iis, ubi ultima, & proximè colligendæ
tali atmofphæræ apta, fit conco&io, &c puri ab
impuro fèqueftratio: Sentit ergò, anima in toto
corpore; fèd fentit apprimè & irritatur in ner
vis tanquàm propaginibus officinæ nobiliffimæ,
cerebri &c fpifialis medullæ, in qua officina, ob
id ipfum tam firmis oßium munimentis undique
' . . - 3.
MORBUS ET M E DICINA. £r
ù provida fibi anima conclufà, proximè colli
gitur , & per nervorum canales toti corpori,
præprimis tamen fenfuum organis, diftribui /
tur quinta omnium confumtorum, ceu vocant,
eflèntia, aliis fub nomine fpirituum animalium
celebrata, à circulo hujus atmofphæræ rapien-,
da , &c tandem cum fluidioribus reliquis diffi
panda: hinc eft quòd plùs, imò pro conftitutio
he temperamentorum quatruplo vel quintuplo
plùs ciborum ingeftorum infenfibiliter evafief
çat, quàm quod in au&to fua mole corpore, &
in cofleétis recrementis, fubdu&to calculo, in
venire eft: hinc denique eflè puto, quòd , (ceu
exemplum his terris in juvene ruftico Stolpenfi
datum) per longum temporis tra&um dormitan
tes, ob minùs concitatum ignis culinaris fuae of
ficinæ animalis circulum , cibo non tantoperè
indigeant , cùm anima à fenfibus exterioribus
vacans per refpirationem ex aëre fufficientem uf
quequaque occultum vitæ cibum recolligere ,
& partibus indigentibus diftribuere etiam fiatu
raliter valeat ; Iquanquam fupernaturali Con
ditoris difpenfati6ni ubique locum relinquam.
Quæ quidem refolvendi & in invifibilem atmof
phærafi diffipandi facultas in quibufdam fyiven
tibus tanta eft, ut ignis culinaris rapidiffima in
combuftibilia refolvenda agendi virtus vix acqui
parari mereatur, utpotè plùs recrementorum vi-'
fibilium relinquentis, quàm ignis vitalis, hu
midö adhuc vinculö quafi captus. Adhuc frui
tur aurâ fenex O&ogefinariô major, civis Amfte
ftelodamenfis, vir
.
prsst; 4.
fidei & bofìi am:
t11•
$6 VIT Æ, ANIMALIS
tiffimus, qui per tringinta ferè annos benè feme
per efuricns, & paftus benè cibis folidis, pro
fperâ ufus eft valetudine, in corpore macilentq
quidem , fed admodùm agili , nunquam , nifi
ordinariè zo. diebus, aliquando etiam 3o. elap
fis, aliquid fæcum alvinarum deponens. Fabu
las fortè narrari dicerent plures, nifi faéti veri
tas teftibus vivis quàm plurimis defideranti in
notefcere queat pariter, ac ipfius deco&toris tam
ftrenui confeffionc fide dignà. Hæc verò debi
tè confiderata rursùs dant intelligere, quàm in
ftabilis motùs lex ex configuratione fuperficiali
materiæ extenfæ refultet, quæ à viventibus quo
tidiè in mille figuras difcerpitur, & mille mo
dis determinatur: ex folidis nimirum fiunt flui
da, ex fluidis folida, ex invifibilibus vifibilia,
ex gravibus levia , ex levibus gravia , pro in
dole & difpenfatione vitæ incorruptibilis, ma
teriam inertem modò compingentis & colligen
tis, modò extenuantis &c diffipantis , adeò ut
nil tam inftabile moliri queat homo fapiens,
quàm particulis ftabilem vindicare velle figu
ram, &, ex determinatâ figurâ primâ, prima
confingere corporis elementa , & motus leges.
Ut taceam, quòd nec ullius figuræ determinatae
ratio concipi poffit, (ceu ex fupra datô, refolu
tionis, mechanicè cohærentis corporis, exem
plô innotuit, & infrà ampliùs innotefcet,) fine
præfuppofitó immediatô & immateriali hujus fi
gurae au&ore & opifice.
6. Pofitó ita fundamentó generali; certô ta
mcn & rationi fánæ perviô, morborum ex fen- .
MORBUS er ME DICIN A. 7
fatione vitæ dependentium, planâ viâ defcende
musadfpecialiores fenfationis malè affeétæ modos,
quos incertas claffes diftribuendi, §c indubita
fis, non conjeéturalibus caufis proximis occafio
nalibus jungendi rationem fuppeditabit offici
næ animalis anatome , non fuperficiaria & cir
ca vafa hærens, fed, tentatis contentorum inte
rioribus, abditum animæ ceconomae munus ope
ignis foli exponens. Anima nempe, ut ultimo fi
ne à Deo fibi deftinato potiatur , affumpta ali
menta arte mirifica diffolvit, alterat , feparat,
§c exaltat , ope inftrumentorum variorum &
vaforum fapientiffimè difpofitorum , ut & ope
cujufdam flagrantis & vivâ flammâ triumphan
tis ignis, liquores in circulum agentis , & fibi
fubordinata folventia humida quafi animantis.
Cibus ita ore aflumptus, & mafticando falivâ
fermentante imbutus, ventriculum fubit, ifthic
ulteriùs, concurrente fermentativô fuccô acidô,
in cremorem convertendus, fuffundente calorem
culinari flammâ, ex corde in fànguinis rivulos
dilatatâ, & totum corpus calefaciente. Ex ven
triculo defcendens per pylorum in inteftinum
duodenum, novâ animæ artificis curâ, perfun
ditur duobus liquoribus fibi contrariis, & hinc,
fa&tâ effèrvefcentiâ, feparationem puri ab impu
ro, liquidi à fpiffo per præcipitatiónem molien
tibus: bile nimirum, alcalinæ prorsùs & acidum
obtundentis naturæ, & fuccó pancreaticö fuba
cidó, qui bini liquores per duétus fuos peculia
res, fatis confpicüos, ex officinis, ubi colligun
tur & præparantur, ad
-
;;;-num
5.
derivati, co
Cun
58 VIT Æ, ANIMALIS
êuntibus tandem canalibus, ut plurimùm per
commune orificium fuâ valvula munitum, ef.
funduntur. Sequeftratis ita novô hoc motu re
crementis terreftribus, humido tamen adhùc in
natantibus, novô vaforum apparatu oeconoma
Ê & liquidius perfiltrum tenuium venarum
a&tearum colat, colatum in du&tum thoracicum
rursùs colligit, maffae fanguineæ porrò commif
cendum , & incumbente flammâ culinari rubro
colore tingendum, ulteriùs perficiendum, circu
landum , & fa&tâ jam novâ filtratione, priori,
ratione fimis, prorsùs contrariâ, per compa&tas
& ar&as renun glandulas à fero & aquofitate
nimiâ repurgandura, ut remanens in debitâ con
fiftentiâ ÉÉ; fanguinis magma concen
tratiores & efficaciores fuccos officinæ nobiliffi
mae fubminiftrare valeat. Hinc fubtiliffimum,
& à terreftribus pariter ac ferofis partibus defæ
catiffimum, per anguftiffima & innumera arte
riolarum oftiola, in officinam cerebri & cerebel
hi, & ex his derivatae fpinalis medullæ, expri
mitur, ifthic in fubftantiam huminofam conver
tendum , & per multivarios nervorum canales
omnibus partibus diftribuendum, præprimis ta
men illis organis, ubi anima exquifitiffimae fen
fàtioni indulgens copiofiore & concentratiore
atmofphærâ facidâ opus habct, ad fubtiliffimas
rerum obje&arum dotes, fimili atmofphærâ cir
gulántes, tanquam fimili magnete captivandas:
hinc eft , quòd quædam animalia, quibus ob
temperamenti & digeftionis vires iftud lumi
.
nofum abundantiùs colligitur, no&u lucentes
- - - •. OCUl
v

MORBUS ET MEDIC IN A. - 59
oculos oftendant , veluti feles, leones , I'i;
Jynces & alia plura, etiam ex volatilibus, fibi
ipfis fufficientem, ad cognofcenda obje&ta pro
pinqua, lucis atmofphæram fuppeditantia, cujus
conditionis inter homines quoque aliquandò re
perire eft ; & mihi aliquoties accidiffe memini,
quod Scaliger de fe & aliis memorat, ut, effusâ
per oculos luminis atmofphærâ , fub no&te den
fiffimâ fcripta propiùs admota legere integrum
fuerit: quin ominibus afferti veritas, affri&u vcl
plagâ oculos agitantibus, illicò innotcfcet, dif
filiunt nempe tüm fcintillæ vifibiles, luminofo
rum fpirituüm animalium indices. Demùm , ne
nimiùm hoc nobiliffimum ultimæ concoétionis
produ&tum diffiparetur, & extra corporis con
vexum in auras funderetur, præcavit fibi oeco
noma , non tantùm folidi(fimâ induëtâ cute &c
huic fubtextâ membranâ carnofà, quarum, fi
bris nervorum texturis non abfimilibus, efHu
vium nimium fiftitur, & inde ipfa hæc tegumen
ta fenfus exquifitioris ftabula deprehenduntur;
fed & glanduilarum, fucc6 aciduló tumentium,
&c hinc ad illaqueandum iftud luminofum apta
rum, per concavum corporis difpofitâ cuftodiâ,
à quibus collg&um & lymphæ admixtum in
communem lymphaticorum vaforum truncum,
duétum thoracicum , & ex hoc in maflàm fan M^
É rursùs, reciprocâ circulatione, derivatur,
num enim pancreas fi exceperis, primam nimi
rum acidi colligendi officinam, & hinc huic fun
&tioni primariò deftinatum, omnes reliquas glan
dulas, tam conglobatas, quàm conglomeratas.
glan
«6o VITAE, ANIMALIS
glandularum nomine præcisè gaudentes (de ca
pfulis enim renalibus , renibus, tefticulis &c
.mammariis fermonem non effe, facilè deprehen
dent non iniqui critici) aufim afferere, primariò
huic capturæ volatilis luminofi efle dcftinatas,
ipfam etiam glandulam pinealcm, & pituitariam :
difpofitae enim deprehcnduntur femper, vel ubi
magnó nervorum concurfu fenforia vigent, &c
luminofum iftud valdè diffipatur, ceu in capite
multivaria glandularum oftendit congeries, vel
ubi ob motus & ardentis culinaris flammae ve
hementiam exhalatio viget, ut in thoracis con
cavo thymus, & in abdominis, refpirationis &
deftributionis a&tu variè vifcera fua volventis,
fpeluncâ, mefenterii & omenti uberrima glan
jí, feges,
7. Hæc culinae animalis, rudiore & feftinan
te penicilló , quò ad a&tus concoétionis prima
rios, faëta delineatio ulteriore demonftratione
aflèrtorum non indigere videbitur le&toribus,
non tam fuis præconceptis, quàm veritati au
fcultantibus. In gratiam tamen eorum, qui non
nifi ta&tilia admittunt, demonftrabo fubftratas
hypothefes experimentis fenfibus obviis, &c hinc
fidem modernorum philofophorum £j mC

rentibus, uc poftmodùm ex certis fundamentis


certior evadat morborum caufas demonftrandi
methodus, jam à nobis aperienda, & à quovis
feliciter calcanda, cui falus decumbentium curae
cft. Ignem flammantem , conco&tionis præci
puum inftrumentum , evincit non tam aótualis
.
per totum corpus diffufus calor, quàm fubita
- InCA
r—

MORBUS ET M E DICIN A. 61 '


nea ab ingeftis fpiritibus inflammabilibus hu
jus caloris intenfió, imò ab affumtô nimiö fpiri
iu vini (quòd multoties vidifìe contigit in Ger
maniâ, néc puto hic locorum prorsùs infolitum
fore) ftygiæ flammæ ex faucibus eruptio, multâ
adftantium curâ, infufó nimirum la&te , & fe
pulturâ talis inconditi bibonis fubter fimetum
collotenùs faétà, reftinguenda. Qui dicent ,
potuiffe motu fermentativo fpiritum vini in fto
macho vel faucibus accendi, demonftrent tale
quid exemplô analogô , ha&tenùs nobis , utut
non ex deco&orum numero ultimis, incognitó.
Novi enim fpiritum vini licet re&tificatiffimum,
yafe apertô prunis candentibus, non flammanti
bus, impofitum, non conceptâ flammâ, in au
ras abiturum , flammâ verò vel è longinquo ad
motâ, illicò fimul conflagraturum :Tnon latet
equidem, olea diftillata calidiora, affufa concen
trato-fpiritui nitri &c vitrioli, flammâ conceptâ
evolare ; fed quis tantæ virtutis fermentum &c
-acidum igneum in humidâ prorsùs &c fluidâ con
tentorum fubftantiâ deprehendi poffè credat ?
nec latet, foenum vel ftramen non adeò aridum
colleétum, per fermentationis refolutionem in ci
neres & flammas abire; fed in corpore, vel hu
midô, quale animalis eft, vel prorsùs ficcô, igni
fufcitando per fermentationem non eft locüs ;
cùm fpiritus inflammabilis in hoc nunquam vin
culis liberetur, &c in illo, nempe humidô, be
neficiô phlegmatis contra accenfuros radios fo
lares prótegatur. Dicendum ergò reftat, per
pctuam in cordis concavo, & truncis arteriarum.
!I\«'
62, ' VITAE, ANIMA LIS |
infignioribus vigere & ali flammam, novô fem
per pabuló ex fanguine acceptó ejus fuperfi
ciem lambentem , & fubje&ta quævis, commu
nicatô calore temperató , tam à concretione ni
miâ, quàm à fuffocatione redundantis lymphae,
vindicantem, quae auêta nimiùm ab ingefto fpi
ritu vini inflammabili tandem per orificia ve
narum propulfa, vel in ftomacho & æfophago,
vel in thorace & pulmone afcendentes halitus
fpirituofos corripuit, & flammivorum in flam
mivomum, horrendô fpe&taculô , commutavit.
Sed & aliam rationem firmandæ thefi fuppedi
tat Chymiae rara foboles, Phofphorus, ex qui
bufvis animalium partibus fluidis, debitè piiùs
putrefa&tis, maximâ ignis torturâ prole&us : Is
vafi vitrco, quantumvis obturato, inclufus & ca
lore levi fufcitatus , apertâ ardet flamma; imò
adhæc aquæ fubmerfus flammas fundere iifque
aquae fuperficiem lambere non definit, indole
fanè diverfà à quorumvis ignium & inflamma
bilium generibus, & ad oculum evincente, pof
fe intra humidos fanguinis rivos eandem fiam
mam perpetuò vigere, & ob refpirationis bene
ficium multò faciliùs confervari. Sed & horren
da ejus in alterando & refolvendo virtus confi
deratu digna eft,' ad declarandam digeftionis
nutritivæ vim fatis ftupendam: Solidiffima enim
corpora metallorum, aliâs omnem vim ignis cu
linaris eludentia, hâc flammâ in vafe claufô ta
&a fimul devorantur & elevantur, feparatoque
per aëris deliquium rursùs phofphoro, in mu
corcm abcunt fulphurcum, nunquam, tentatis
QIIlIllw
MORBUS pr M E DICIN A. $
omnibus artis docimafticae fubfidiis, in metal
lum du&ile reducendum ; fed vel evolaturum,
vel formâ vitri rubicundi, ipfis etiam metallis
nobilioribus commixtum , femper intentionem
artificis fruftraturum. Nec hanc refolvendi vim
imminutam oftendit , fi corpori vivo animalis
affiricetur intenfiùs ; nifi enim illicò, antequam
cpidermidem penetrarit, à circumfufo aëre, quem
avidiffimè colligit, in liquorem refolvatur& ita fui
ipfius pabuló reftinguatur , funeftó fatis fuccef
fu in fubje&ta quævis ob vim concentratam graf
fatur, etiam offâ adurens, adeò augetur& nutritur
humoribus noftris, femine ejufdem ignis turgidis.
Demùm, quòd aquâ affufà nunquam folvatur,
& tamen, more fàlium, auræ expofitus citiffi
mè in liquorem abeat, nec, inde abftra&tô rursùs
liquore, vim urentem & flammivomam amittat,
indicio eft, circumfufam atmofphaeram commu
ne fuppeditare promptuarium , ex quo quodvis
agentium id colligit quod arridct, & debiti pa
buli vicem fupplere valet. His, puto, pri
mum fuppofitum, de igne flammanti, luculenter
evi&um eft. Bilis verò alcalinam prorsùs natu
ram Chymia ad oculum demonftrat; licet enim
ex omnibus reliquis animantium partibus, ope
fimplicis deftillationis (quod non animadverfum
ha&enùs à Chymiae folertiffimis, impensèmiror)
acidum acerrimum haberi queat; fola tamen bi
lis fub examen revocata nil promit, nifi cum phle
gmate fpiritum, feu £al volatile alcalinum, oleum
inßammabilc, fulphur quoddam in flores eleva
£um croceuma amawum» & fàl lixiviofum fixum,
1T\3•
64 V IT Æ, ANIMALIS
magnâ, refpeétu reliquarum partium, quantitate
confpicuum , ac nullibi pauciori terræ aduftae
commixtum; ut meritò dixeris bilem omnium
humorum , exceptô fpirituali luminofò ultimæ
concoétionis, depuratiffimum &c nobiliffimum.
Pancreas autem & omnes reliquæ glandulæ, i
gnis fcrutinió fubjeétæ , abundantiffimum præ
5nnibus partibus producunt acidum , pauciffi
mum olei & falis volatilis, fal alcalinum verò
nullum, fed potiùs falfum &c acidó propriô im
butum : ac aufim aflèrere , ex omnium acido
rum generibus acidum animalium virtute incifi
vâ & pcnetrativâ ut & coagulativâ prævalere, cui
fententiae , plurimis experimcntis non vulgari
bus mecum confirmatæ, fidem faciet falivæ in
mercurium vivum , omnium colliquantium &
alcalinorum potentiffimum , ftupenda poteftas:
hunc enim fi falivà, per diutinam digeftionem à
tenaci mucore fundum petente liberatâ, conte
rendo commifceas, & trituram novâ hujus falivæ
afpergine indefeffo ftudio per aliquot dies pro
tràhas, videbis à colore nigro per album tranfire
ad rubicundum, & tùm omnem torturam ignis
aperti infraétum fuftinere 5 refultante tali vir
tüte medicâ & diaphoreticâ, quæ locatam ope
ram abundè compenfabit. His perpenfis , ae
quus le&or non diffitebitur, nec inconfultà nec
iìvitâ experientiâ, præcedentis paragraphi fyfte
ma officinæ animali à nobis adaptatum efle, ex
quo nunc fixô Ariadnæ filô procedentes, mor
borum variorum labyrinthum non irretiti per
fcrutabimur, ac, faventc Dcô, pro virili anni
- - - t©
-—

MORBUS ET MEDICINA. 65;


temur , ut noftra veftigia legentes , vitatis
anfra&tibus , re&tâ viâ fcopum fibi præfixum
attingant , ac , adhibitâ ftudio ulteriore ex
perientiâ , indies ulteriora in hoc inexhau
ftô naturæ arcanorum occanô detegere vale
alht. ^ ... - - .

8. Patet nimirum tam ex compofitione & re


folutione artificiali chymicâ rerum corporea
rum , quàm ex fagaci animæ fibi præcaventis
difpofitione duorum humorum , quorum alter
in diffolvendo, alter in coagulando & conftrin
gendo, fuas vires exferit, corporis naturalis tur
bas &c malas difpofitiones , ob quas anima fuo
operi intenta variò affe&tu afHigitur, adæquatè
reduci pofle in duo capita generaliora, quorum
alterum exhibebit occafiones morbidorum affe
&tuum animæ, ex nimiâ humorum refolutione &c
orgafmô captas, alterum, ex mimiâ coagulatione &c
impeditô circulö fuppeditatas. Ars Tenim chy
mica, naturæ imitatrix inftrumentis fuis, nimi
rum igne & liquoribus diverfi generis, tam con
trahentibus quàm diffipantibus, inftru&ta, ad
oculum corporum naturalium ftru&uram &c
refolutionem , in quantum ea dependet à colle
&tæ ab agente natürali materiæ aptitudine, fà
cilè demonftrat ; imò in plantarüm & anima
lium refolutione, unicô ignis ficci medió, prin
cipia componentia paffiva in apricum producit,
quæ fi quis ipfius ignis produ&ta effe contendat,
ignorantiæ potiùs protervæ prætextum quærit;
quàm ex rei veritate loquitur; funt enim quæ
«dam fubje&ta igne feparata & ex fynthefi natu:
"- -- - - - E. rali
66 VITAE, ANIMALIS
rali diftraéta, quæ rursùs unita idem, fecun
dùm omnia, fubje&um conftituunt, quod ante
ignis torturam füerant, evidente documentó, per
ignem nil produci pofle, quod non re verâ cor
pori feparando priùs infuit, licet unumquodque
componentium , terreis & aquofis vinculis exu
tum, fub figura peculiari & in fefe colleétum,
in confpeétum prodeat, cùm antea per omnem
mixti extenfionem fparfa fibi invicem adhaefe- '
rint. Ut taceam , quòd quodvis refolvendo•
rum fingularia, & fibi foli, ratione quantita
tis & qualitatis , propria depromat principia ,
uni licet igni & eidem gradui fubjeétum , quae
folers naturæ & artis filius jam guftu ac odore
determinare valet, antequam ignem fenferint.
Hujus ergò artis ope omnes partes corporis a
nimalis (non contenti afpeétu fuperficiali, & in
de deduétis conjeéturis) intimiùs rimati, de•
prehendimus in omnibus, (bile , & glandula
rum fucco exceptis) conftans, licet inæquale,
commercium quàtuor purarum, & duarum re
crementitiarum partium , quas dicunt: phlegma
infipidum, & aduffum terreftres fal volatile, oleum,
acidum , & alcalinum fal fixum , nonnunquam
etiam ob firmum acidi nexum, merè fàlfum &
medium. Bilem acido prorsùs deftitutam , &
glandulas cum fuo fucco oleum nullum vel pau
cum, vix etiam aliquid falis volatilis, multùm
verò acidi & falis armoniaci neutrius generis ,
præbere invenimus. At cùm, menftruis alcalinis
$mnia difcerpi & fluidiora evadere artificibus u
bivis in ά fit; cx acidis vcrò cùm alcali*
pnis
r—
MORIBUS ET MEDICINA. 67
his mixtis coagulationem præfentancam fuboriri,
conftet, dicere de jure licebit, duos hos fuccos;
bilem & fuccum pahcreaticum, unà cum flam
ma culinari fanguini incumbente, effe praecipua
animæ viventis inftrumenta chymica, quibus
affumpta alimenta alterat , exaltat , in circulo
debito continet , ac ita indigentiæ fuæ profpi
cit : effe etiam inftrumenta, præ vafibus conti
nentibus facillimè alterationi & commiftioni a
gentium inimicorum obnoxia, ut vel exceffu vel
defeëtu æquilibrii limites tranfcendant, & hinc
maximarum turbarum fufcitabula & omnium
ferè morborum caufae fiant irritatrices ; cùm è
contrario, è vaforum continentium ftruótura
morbus vel fanitas parum periclitetur, quæ ftru
&ura non poteft turbari, nifi ab externo violcn
to, vel à vitiatis primò contentis liquidis, vafà
fua, vel vi corrofiva & dißolutiva vel conftri
&iva & oppletiva, laxantibus aut coar&tantibus.
Ut proinde Anatomia recepta, quæ neglcάis
difecandis partibus fluidis, nexum vaforum mi
ratur, & de novo fubindc invento, aliquandò
nullius momenti, magnos ftrepitus in vulgus c
ruditorum fpargit, parùm vel nihil lucis Medi
cinæ attulifle videatur ; licet eandem Chirurgi
manus, ferro & igne armatas, viâ planâ aliquan
do ducere poffe non negaverim, nec etiam indi
£t reputaverim, quæ à viro rerum natura
ium & divinarum ftüdiofo, vel folius admira
tionis & jucunditatis ergò excolatur, dummodo
ex iftis leviculis, vel aliquot menfium fpatio cui
wis folcrti ad ungucm *Tu poßibilibus , &
' . .- - 2. folo
68 V IT Æ, ANIMALIS
folorum plerumque oculorum & memoriae cre
pundiis, non magnorum Medicorum nomen af
fe&temus, &c omnes artis ftudiofos tantâ con
' tentione in vifendis & revifendis cadaveribus de
tineamus (importunè & iniquè aliquando viva a
nimalia curiofitatis gratiâ excruciando) ut fermè
credi poffit, Medicos nonnullos, non publico
Profefforis Anatomici munere ad id adftri&tos,
finem fuae artis ultimum conftituiffe, multa in
l, promptu habere cadavera, quibus perfcrutandis
explicandis dele&ari queant. Mihi fanè, reli
&o fœtore & fquallore defun&i cadaveris, vel
unicâ adfpe&tione fàtis cogniti, confultiùs & uti
liùs judico, manus polluere carbonibus, & par
tium fluidarum exquifitam inftituere analyfin,
ut fluida fluidis debitè commifcendo , fluxurae
per fluida fanitati fuccurrere integrum fit: licet
cnim omnes fibrillas animalis adhuc vivi ex ana
tomiæ præceptis diftinguere queam, (quod ta
men impoffibile, cùm mirificè vita in exftruen
do fibi domicilio diftributione & ordinatione va
forum variet) incumbet nihilominus , per os
tranfmittere medicinam, liquoribus permifcen
dam , & in animæ viventis arbitrio relinquen
dam , quorfùm derivanda veniat , praecavente
fàltem Medici induftriâ, ne quid immittat, quòd
Eíí, morbi ratio diffuadet, & majorum tur
arum fufcitabulum fortè effe queat ; fi non
femper liceat malum extirpare penitùs.
* 9. §ginimò, fi, quod res eft , effàri licet.
$ $* noftrisdiebus partium continenti
-;^ , $i ääähaioiwia, mcdicantium çhorum quibufdam
• - .'• * , : - - - - Prae
- . <* •
-
* -
MoRBUs et MEDICINA. . 69
præjudiciis implicuit, in decumbentium plurí
morum perniciem tendentibus: cùm enim, ex
deteéto ab Harvæo, & ulteriùs per Blamcartum
& alios enucleato fanguinis circulo, pateret ,
quantis anguftiis viarum liquores corporis ani
malis revolvantur, communi ferè fuffragioitum
eft in fententiam, omnes morbos obftruótioni
bus originem debere, ac, cùm viderent, acido
rum indolem effe, colligere & conftringere li
quida heterogenea, unanimi ferè ore acida ex
praxi & diæta profcripferunt , fuffulti adhuc
quorundam Chymicorum fuperficiariâ experien
tiâ, afferentium, in refolutione partium anima
lium chymicâ nil acidi in confpeétum prodire,
à cujus præjudicii labe ipfe Sylvius, induftrius a
natomiæ utriufque fcrutator & de republicâ
medicâ aliàs optimè meritus, non penitùs im
munis fuit. Orgafmum ergò ££; in febri
bus ardentibus, imò malignis, peftiferâ plerum
quæ venæ fe&tione fiftere, obftru&tiones per fu
dorifera & volatilia tollere, & horum intempe
ftivum impetum, in refolvendo humores & au
gendo, malum, oppofitis opiatis refrænare con
fultum judicarunt, non nifi fucceffu funefto,
ni fortè naturæ reluótántis 5gnitas aliquandò &
mìöïbi-& medicinæ malum fuperârit.* Ita fem
per immàì fàlfu ab üno extremorum ad aliud
avolantes, volatilibus , & his contrariis opiatis.
tam morbo quàm ipfis fuis medicaminibus
currere oportuit, obftruendo & penitù
faciendo per opium, & aperiendo §Â
do nimiùm ciiculuih hümorum pę?*£jfé ' *

E 3
- -

7o VI T Æ, A N I M A LIS
volatilia ; cùm moderato acidi blandioris ufu
unö veluti iétu omnia obftacula praefcindere in
tegrum fuiflèt. Ipfi tamen de hypothefeos
certitudine parùm certi, tempore peftis ad acida
rurfùs confugerunt , tot anfiorum experientiâ
comprobata. T Permittant ergò nobis morborum
refolutivorum jam enarrare phalangem, non ob
ftru&ionibus &c acido , fed coficitatiori, per
ignem culinarem & fuffufum bilis refolventis ' :
olcum, circulo, & inde fubfequenti difgrega
tioni partium componentium, originem deben
tium, ac fuppeditare talibus medicamina, quae
radices pullulantis mali tangunt, & ita indigen
tiæ perturbatae vitae fuccurrunt. Phremefim & ma
miam folitariam, feu idiopathicam, concitatiori,
per nimium ardentis flammæculinaris impetum,
circulo fanguinis originem debere, bile adhuc
cum fucco pancreatico æquilibrio certante &c
hinc fortioris digeftionis adminicula præbente,
certum effe puto: unde fit, quòd tales integris
viribus, imò aliquando fanorum majoribus, con
fuforum fenfuum tragœdiam ludant, ac nil nifi
!
memoriæ & fenfationisordinatæ defe&tum often
dant. ' Accenditur autem nimiùm inftrumentalis
vitae ignis, vel philtris & ipfius animæ incondito
amoris defiderio, vel cibis facilè inßammabili- .
bus & calidioribus , vel etiam abufu medica
mentorum volatilium, (quod falis volatilis oleofi
intemperato hauftu aliquoties eveniffe conftat,
etiam Sylvio adhuc fuperftite) & propagata ita
flamma fervido circulo fanguinis commifcetur,
pcrquc arteriolarum oftiaincerebriofficinam Ê
". - pul
*-
MORBUS ET MEDICINA. 17r
pulfa , humidum luminofum non urens, idea
rum fenfibilium ftabulum, urente motu corri
pit , ipfamque officinam hujus quintæ eflentiae
nobiliffimae, nimioaffufo fanguine, non fatis ad
huc repurgato, foedat: hinc talibus vitâ defun
&tis rubet fe&tione apertum cerebri parenchy
ma, &c vitâ fruentibus, anima huic hofti &c in
vafori domicilii nobiliffimi depellendo occupa
· ta negligit dijudicare ideas à fenfibus externis,
„& concitatiore luminis fenfualis circulo, rapidè
'& confusè acceptas, undè delirium , ac judicii
& memoriæ, quatenùs fenfibus exterioribus in
fervit, corruptio. Ejufdem conditionis & ori
ginis, quoad caufas inftrumentales, videtur effe
- concepta à morfu canis rabidi rabies, cujus ve
nenum eodem modo per auëtam vitae flammam
„ fubintrare cerebrum crédibile eft ; licet ratio
nem veneni ex textura partium demonftrare fu
pervacaneum judicem, nec, cum Sylvio, facilè
per alcali acre volatile definiverim. Intereà
ignis flammantis exceflum tam phænomena in:
decumbentibus obvia, quàm ipfe indicatorum.
medicamentorum in cura fucceflus, fatis evin*
cunt: curatum enim non una vice utrumque
malum novimus continuato acidorum ufu, ver
bi.gratia fpiritus falis, vel fpiritus vitrioli, quo
rum potentia, in reftinguendo igne & fiften
do humorum circulo, omnibus in confeffo eft ;
& fi quæ falia metallica ad manus fint, faciliore
Qmnia procedent tramite: vim enim anodynam
& fomniferam metallis, præprimis fixioribus,
indidit propriæ vitæ genius, in colligendis &c
- - E4 coare
7z * VITÆ, ANIMALIS *
coar&tandis fub fuam fphæram a&tivitatishumori
bus apprimè confpicuus; quam vim colligendi
in concitatas exhalationes corporis animalisexer
cens, fuavi blandimento animam conturbatam.
«demulcet, Sc ad fomnum inclinat , fecurum
qmninò & recreativum; non, ceu ex opio expe
&tandus eft, ftupefaétivum & nervis inimicum.
Febrium malignarum cohors, Peffis, Petechiæ,
febris ardem, & putrida, variola, morbilli, & id
· ` genus alia per contagium ferpentia, manifeftè.
diffolvendo fuam excrcent malitiam; licet enim
prodigiofà , præprimis in pcfte, aliquandò fym
ptomata, & infultantis mali mirifica agendi di
. verfitas, exquifitam rationem veneni occultent,
•& ipfemet facilè in ?udæorum Cabaliffarum fen
` tentiam condefcendam , quorum opiniones Ro
bertus Fludd in fua Philofophia Mofaica collegit
& fuas fecit; imò & firmae perfuafioni Turca
rum , de fpirituali veneni graflàntis auétore,
non admodùm refrager, primum tamen horum
agentium malignorum inftrumentum, quo offi
cinam animalem infeftant, efle flammam culi
(, narem fuffusâ abundante bile auétam &c con
citatam , omnia indicia evidenter evincunt :
<r calor nimirum intenfus , delirium , proftratus
appetitus, anxietates fubitaneæ, & fanguinis,
importunè hic femper per venæ feétionem ex
travafati, nimia liquiditas etiam in frigore fuam
indolem retinens 5 avulfo ergò è manibus in
fenfi hoftis inftrumento nocivo, de abigendo pe
nitùs malo non defperandum eft. Diffolutiva
malignitas & inde patet, quòd putrefaétivis ex
• . - '. Ά•
-
MORBUS ET MEDICEN A. 73
halationibus ipfe aer inficiatur, Sc ita malo mór- ££
bi genio inftrumenta lethifera multiplicentur.
Demùm explorata per experientiam medicamen
ta unanimi ore eandem fententiam confirmant:
- - - - - - - - - -. -

acidis enim & anodynis, bilis & ignis culinaris


domitoribus femper accinéti Medici feliccs ad
hibuerunt manus: ac novi, plures febri malig
na & petechiali decumbentes , integris malis
citriis comeftis, faccharo aliquatcnus fapori fuc- , .
currente, illicò reftitutos fuifle ; interim fudori- {{
fera mineralia non negligenda funt, colligunt
enim fparfos per circuli igniti vehementiam hu
mores, ac ita materiam fudoris præbent, aliàs
per fudorifera volatilia nunquam fucceffuri, fu
dor enim in excellenti gradu malignitatis defi- */
cit, non ex oppletis poris, fed ex ÉÉ lym- ac
pha, calore urgente adeò rarefaéta, ut in fuper
ficie cuticulæ coiligi nequeat. Hinc fopitis per
acida igne & bile, & per metallorum genium
fpecificum revocatis in fuum centrum exhalatio
num concitatarum effluviis, anima ultrò malo
depellendo, utpotè fuorum inftrumentorum rur
sùs compos, incumbit, &c per fudorem bonae
crifeos præbet indicia. Si quis verò verâ & ra- *
dicali auri folutione, verâ itemque coralliorum
tinéturâ, medicaminibus fàporis & odoris fuavi
tate cum omnibus faccharatis & aromaticis facilè
certantibus, inftruótus acceflèrit , experietur ,
quid artis chymicae debeatur arcanis , & quàm
facilè omnium morborum acutorum &c maligno
rum conventus, uni vel duobus medicaminibus
locum cedat. Diarrhaeam & dyfenteriam acutam
E5 fub
;
74 VITAE ANIMALIS - -

fub eundem cenfum revocamus ; licet hfc bilis


& ignis in fànguine orgafmus præviæ obftru
\ &tioni du&us 5iliarii debeat originem, commu
niter ex intemperato ciborum fàcilè fermentabi
iium, & in chylum acidum abeuntium, efu ex
citatæ, quales funt fruétus horæi, faccharata,
• mellita &c. Retroa&a ergò bilis in venæ portæ
circulum regurgitat, &c inde in totam fanguinis
maffàm derivata ignem accendit, & alcalinâ fuâ
incidendi facultate omnia jufto fluidiora reddit.
Succus intereà pancreaticus, abundanti ciborum
acido au&tus, loco boni chyli magma pituito
fum & lentum albicans producit, nullâ per bi
lem fa&a ampliùs faecum præcipitatione & li
quidi purioris feparatione; arrofà ergò & ftimu
latâ per exedens iftud acidum inteftinorum inte
riore mucofà fuperficie, fparfà per eandem ori ί
ficia venarum arteriofàrum aperiuntur, &, largo
imbre expulfi fànguinis, deje&ioni albicanti rubo
rem inducunt, pro acidi & bilis menfura varian
tem : hinc tam fubita hunc morbum comitans
virium proftratio; ardet nimirum ignis, & nutri
tio cefîât, obftru&tis venis la&teis &c fucco nu
tritioni inepto, impedita. Curam ante expe&a-
tam gangrænam intcftinorum , facilè abfolvit
purgans & incidens lene, ad femovendam priùs
colleétam primarum viarum faburram deftinatum.
Tale ex mille eft fäl Theophraßi enixum, fub
nomine fàlis mirabilis Glauberi, vel Anglicami eti
am, ubivis notum; cùm enim neque acidis ne
que alcalibus , utpotè naturæ prorsùs mediæ,
bcllum indicat, &, quae eft fàliùm indoles, om
1)1-
MORBUS et ME DIG IN A.
nibus humoribus facilè mifccatur , fine ullâ
flatuum &c torminum turbâ purgat, referat, &
nullius fubfecuturæ obftru&ionis & adftri&ionis
alvi metum relinquit. Deoppilato fic rursùs
du&tu biliario, mala produ&ta ultrò cedunt;& ad
hibita poftmodum, fi vel nil aliud ad manus fit,
guttatim bilis animalium vel pifcium mirum in
modum recurfum : bilis accelerat , acidum enim
in duodeno & mefenterio prævalens vicariâ hu
jus ope obtunditur, ac per confequens du&tuum
anguftiorum obftru&tiones tolluntur. Orgafmum
autem fanguinis ex regurgitante bile ortum hîc
potiùs anodynis mineralibüs, quàm acidis, infrin
gere, condücit, fublatâ obftru&tione facilè domi
tum. Tin&turâ demùm coralliorum tam orga
fmus diétus tollitur, quàm vifcera exefa facilli
mè confolidantur, etiam jam dum gangrænâ cor
ripi incipientia. Hac deftitutus, martiatis liqui
dis blandioribus, non nimiùm ex folvente ad
ftringentibus, facilè rem conficiet. Multiplica
tis verò bolorum adftringentium & pulverum
præcipitantium ut & laudanorum mixturis, pa
fùm folatii hauriunt ægri , fi non plùs aggra
vantur; nam in tenaci magmate cum acido pu
gnantia terrea flatuum & turbarum ingentium
funt potiùs femina quàm levamina, & tandcm i
ta obftruunt, ut cacando animam exhalaffè fuif.
fet confultiùs. Tandèm in morborum refoluti
vorum ordine comparebit nobis ipfe Scorbutus,
& hujus patris peffimæ filiæ Elephantiafis, P/ora,
Lepra, quorum ortum veteres meliorejure adfcri
pferunt bili cuidam atræ & aduftæ (licet g; fe
lepm.
•76 j VITÆ, ANIMALIS
dem malè in liene quæfiverint.) quàm recentio
res acido obftruenti & mordicanti; quorum non
nulli eò progreffi funt, ut omnem morbum ex
acido fcorbuticum effe, infulfà fentienti libidine,
afleverarint. Reverà enim bilis fui falis fixi lixi
viofi pondere nimiùm auéta, & hinc ad circu
landum inertior rcddita, unà cum graflante ni
mis culinari flammâ, mater eft mali fcorbutici,
fuccenturiante falforum & mali fucci ciborum
diaetâ , quam fpirituum ardentium ufu & aro
matum condimento corrigere inconfultò pla
cuit. Inde eft, quod nautis, leguminum fale
lixiviofo abundantium, & carnium falfarum fu
moque induratarum cupediis affuetis, & his du
rac concoétionis cibis, [fpirituum ardcntium &c
iperatorum
igne, medelam quaerentibus, fcor
É fit familiariffimus. Bilis enim ita au&ta fà
]is fui fixi mole, fanguinem, crudiore & fàlfo chy
lo æquè infe&tum, ftimulat & incidit; ufus ve
rò inflammabilium ignem depafcentem auget,
quo quicquid volatilis & luminofi fucci adhuc
maffae fànguineae ineft, difpergitur, ac ita fenfuum
hebetudo membrorumque gravitas , deficiente
ultimac conco&ionis pabulo, fuboritur, fale in
terim lixiviofo, vi fua cauftica & incifiva, lym
phae , quæ pauca reftat , fefe commifccnte, ac
ita cutem deformante. Et fic circulus fanguinis
in fcorbuticis fit debilior, non defeétu flamman
tis ignis , nec defeétu incidentis bilis lixiviofae
& aduftae, fed defe&tu abforpti penitùs acidi, &
eje£ti per ignem fàlis volatilis, (quod blandi cu
jufdam acidi vinculis fempcr in ftatu naturali
ftrin
MORBUS ET MEDIC IN A. 77
£tringitur) & tandem lymphæ fàlibus fixis refer
tae ineptitudine & paucitate. Quam morbi dif
folutivi rationem ifidicatam ulteriùs confirmant
perpetui ferè fudores & exhalationes fœtidae
imò infcétivæ, depreffus itidem & arefa&tus, pro
durantis mali menfurâ, corporis habitus, pilorum
denique efHuvium, fale lixiviofo radicitùs evul
forum, ac tandèm medendi ratio experientiâ com
probata : Quamprimùm enim nautæ fcorbutici
continentem attingunt, ac ifthîc olerum , pomo
rum, malorum citriorum & aurantiorum fucco
fubacido igni exedenti, &c recentium carnium
£j; lymphæ & falis volatilis defeétui mede
am quærere poffunt , brevi ceflât aggravantis
mali fenfus. Sic acidulis in Germania, jun&tà
boni fucci ciborum diætâ, facillimè fcorbutum
folvi in comperto eft ; fic & herbarum antifcor
buticarum, becabungæ, fifymbrii aquatici, co
chleariæ, cerefolii, acetofae &c. recenti fucco ex
preffo carnium recentium jufculis mixto, felicif.
fimè multos reftitutos memini intra menfis fpa
tium; nec fpes fefellit id medicamentum in cu
randis Pforâ & Elephantiafi deformatis, ubi ta
men carnem recentem viperarum ad gelatinam
deco&tam junxiffe vifum fuit, unà cum fulphuris
mineralis floribus, acido fuo præpotenti, per hu
mores primarum viarum facilè ab oleofis fuis vin
culis fèparabili, mirum in modum falis lixiviofi
&c flammæ ardentis vim infringentis, & hinc o
: mnibus morbis diffolutivis malignis pariter &c
lentis, tutiffimum femper &c non infimi loci re
gucdium cxiftentis. Qgae reftant hujus generis.
#8 VITÆ, ANIMA LIS
mala (nec enim omnia & fingula fiftere inftituti
ratio permittit) prudens Medicus facilè fuo loco
reponet, ut. & diverfæ originis, fub eodem ta
men nomine comparentes, morborum fpecies.
Sic Phlegmone, & abfceffus : pleurefis verbi gratia,
angima & vomica pulmonis, item hæmorrhagia va
riac, ut & cordis palpitationes , modò ex femine
morborum refolutivorum originem trahere pof
funt , modò ex coagulantium : extravafato ni
mirum & coarétato fanguine vel ab agitante cir
culo concitatiore , vel premente in parte ali
qua ftagnationis incommodo , quod acido in
terno vel frigori externo originem debet. In
quorum cura non ad eundem modulum fapien
ti procedendum , nifi fibi integrum putet, vi
tâ hominum artis experimenta redimere. Sic
& contufionum & vulnerum curandi ratio tem
peramentiad morbosdiffolutivos vel tartareos pro
ni indoli praecavere debet: In biliofo enim & vo
latili fàtis fànguinis circulo, vulnera & contufio
nes facilè Sphacelâ & gangramâ corripiuntur, ob
intenfàm fuccorum ardendi & refolvendi poten
tiam, fenfationifque animalis vigorem, quó ani
ma exafperata citiùs in parte laefa recedit, & ne
crofi locum dat. . In fcorbuticis verò & lentæ
bilis fubje&is, fàlis lixiviofi & craffi vitiö, con
folidatio retardatur, & vulnera nonnunquam in
perpetuae fàlfuginis fontes degenerant. Sic prio
ris fortis biliarii ad examthemata, carbumcalas, ba
£ames & acutè pungentes cutis deformitates proni
funt ; at pofterioris, ad ulcera cacoëthica fluida,
ºberpatet, & lcntas impetigines, fuperficicm ma
31S
MORBUS ET MEDICIN A. #9
gis deprimentes, quàm inflantes. Quæ non ob
fervatà, præpofterás fæpiùs reddunt Chirurgorum
opcras, ut eodem medicamine, quo fphacelum,
verbi gratia, gangrænam, aut ulcera phagedae
nica in ferpendo aliquandò fifti legerunt vel de
prehenderunt, cancri vel fiftulæ incrementa co
hibere annitantur, cùm tamen mala hæc fatis a
trocia cx diverfo & contrario humorum fonte /.
proccdant, &c fic diverfà omninò & contraria
inftrumenta medica depofcant.
1 o. Morborum coagulantium & tartareorum or
tum & incrementum dat aeidum, feu fùccus Pam
creaticur fui domicilii limites excedens, & fenfim
bilis balfàmum infringens, imò tandem prorsùs
deftruens. Cùm ipfum pancreas, & proximè ad
jacens lienis parenchyma, vitiô redundantis aci
di , humore vifcido obftruitur , & acidis rece
ptis exhalationibus intumefcit, oritur Cachexia,
AMelancholia hypochondriaca , & naufeofà animae
anxietas, fenfimque deficiente alimento ulti
mae conco&ionis luminofo , anima, præfenti
um quafi incuria, defigit cogitationes in obje
άa triftia, vel præterita, vcl ex metu futura, cui
malo fuppetias ferunt finiftræ fortunæ eventus
inopinati, vel rerum domcfticarum anguftiæ, &
nonnunquam ad extrema defperationis remedia
vitam defatigatam impellunt. Difficilior tùm
curatu eft morbus,cujus femina fingulis momen
tis à fpiritu, ceu mente ip{à, vitæ animali fup«
ditantur, ac nifi Chriftianifmi vel veræ philo
É præceptis mens, iftis laqueis extricetur,
íîï vindicctur, omnis Me;
& in
Ut faé
8o VIT Æ, ANIMALIS
luditur opera; aliàs verò referantibus & incifivis
falinis, ut & abforbentibus acidum, non negle
&tis iis, quæ bilem reftaurare valent, cura feliciter
abfolvitur. Omninò tamen hic cavendum à fpi
rituum ardentium ufu, qui praedominanti jam a
cido commixti in acetum acerrimum abeunt, &c
ignem culinarem non ampliùs augent, quod ex
periri datur affufo in acetum vini fpiritu inflam
mabili, aceti acrimoniam paucis diébus impensè
adau&turo. In talibus defunétis deprehenditur
. hepar, bilis colligendæ officina nobiliffima, &c
ipfa cyftis fellis colore nativo fpoliata, vel albi
cans, vel ex viridi nonnunquam fufca, qui co
lor & exemptae bili fanorum , acido affufo fub
merfæ, facilè inducitur. lifdem indiciis corpus
defunétum ornat, & ex eodem corruptionis fon
, te procedit hydrops, in temperamento tamen fuc
y culentiore, & colle&to fàle falfo magis turgido
noxam exercens. Bilis , & tota maffà fàngui
nea, ab acido & muria fenfim deftru&ta, culina
rem flammam pabulo fpoliant : muria verò fta
gnans aliàs ab acido magma albicans quodammo
dò incidit, & hauftos , ftimulante fiti, liquo
res, in corpus diftribuit, qui falfi & acidi liquo
res, exitum non invenientes per obftru&tas& indu
ratas renum anguftias, tandèm arteriarum oftio
la, vafa lymphatica , & anguftiffimos fibrarum
mufculorum canales, per quos ad venas circulan
tis fànguinis fit derivatio, erodunt, & liquidum
iftud hydropicum inopportuno loco deponunt,
ex cujus loci diverfitate diverfa hydrops fortita
eft nomina, modò aßites, modò 4nafarcae,
-
rj;Q.
- 'MORBUS ET MEDICINA. 8r;
dò tympanites &c. audiens, concomitante u
bivis falfum & vifcidum hoc lymphae ftag*.
num flatulentiâ quadam ex acidi, Ä &c vi
fcidi, ut &c pauci, quod reftat, falis volatilis
alcalini reaétione fubortà. Malum iftud ca
cheêticis , acceleratur communiter inconfultâ
diaetâ , nimirum fpirituum ardentium & aro
matum ufu, quibus, nonnunquam fuafu ipfo
runm Medicorüm, cruditates ftomachi corrige
re nituntur , ac intereà acidi fuccrefcentis vi
res intenfiffimè augcnt, bilifque officinam ob
ftruétionibus funeftis exaceibant. Conque
runtur tunc communiter de dolente calidiore &c
fcirrhofo hcpate, & ajunt, præeunte Medicorum
quorundam cantilenâ, frigidum ftomachum cu
rari calidioribus vix poflè, quin medicamentis
proximè adjacens hepar infeftctur , nefcientes
miferi, quòd calidæ hujus aquæ vitæ hauftu li
quoribus fuis glaciem quafi inducant, & fiam
mæ culinaris extin&ionem ubivis accelerent, ut
demùm ventriculo æquè ac calidiori hepati con
creto gelu percundum fit. Vidi fànè quàm plu
rimos, qui frequentato hujus generis potu, vitæ,
ceu vöcant, vel inemendabilis hydropifis vel phti.
feos cache&iica malum contraxerunt, nec defuc
runt his Medici, qui loco medicaminis venenum
præfentiffimum ex aromaticis & diureticis cali
dioribus propinarunt. Malum , præprimis in
principiis ncgle&tum, fàtis atrox eft, curabile
tamen, & aliquoties leviusculis curatum: para
centhefi verò, nifi fimul origo funditùs internis
tollatur, feducitur aqua alveis, cyacuatis brevi
... ' - F rur&
8» . * VITÆ ANIMALIS ' ' ,
rursùs implendis. Unica, ad fclicem curam, Me
dici intentio fit dirc&ta ad reftaurandam hepatis
officinam biliferam, poftquam purgante conve
niente, & nullius reaétionis in humores acidos
labe infe&to, gravius onus per alvum fubduxe
rit, qua in re fal di&tum mirabile mirabiles reverâ
effèétus edit. Bilem verò & hepar reftaurant,
acidumque fimul retundunt omnia amaricantia:
horum maxim è balfàmica fi extrahantur fali
bus alcalibus tam fixis quàm volatilibus , vica
riae quafi bilis componunt fyftema, ad miracu
lum hydropicis proficuum, & bilis fuccumben
tis reftaurativum : recolliguntur enim proftratae
vires, & anima fuorum inftrumentorum rursùs
apparatu inftru&ta, coagulationes ex acido facilè
diffolvet, fuccedente cöpiofiffima diurefi, & al
vi, fi opus fuerit , laxatione. Hac methodo
plures liberare, benedicente Deo, contigit. Nec
íua laude defraudanda hic funt fulphura metal
lorum, præprimis veneris &c antimonii, alcali
norum menftruorum ope colle&ta, ut & divinæ
planè indolis in reparanda officina hepatis, & re
çolligenda bile cichoreum & rhabarbarum : iftud
ultimurm fufficiente quantitate deco&i uvarum
corinthiacarum extraétum, &ad confiftentiam fy
rupi infpiflatum, vel folum omnibus hepatis &
' bilis defe&tibus fuccurrit, etiam fcirrhos ejus tra
&u temporis refolvens. Experturo affertorum
comparebit veritas nos ab omni ja&antiæ macula
facilè abfolutura. Ex fuppreffà bile & redun
dante acido itidem eft affhma, tam humorofùm, vi
fciditatefuathoraccm&pulmoncsobfidciis,quàm
- . •* . '£. G9f}a
MORBUS er MEDICIN A. 83
cbmvulfivum, in orificio ventriculi fuperiorearro
dentibus humoribus acidis, miferriinam fuffoca
tionis & anxietatis tragoediamludcns, fyncope &c
lipothymiâ non rarò comitibus, ex confenfu ner
vorum, huc ex nobiliffimis partibus derivatorum,
oriundis. Vehementia paroxyfmorum ut pluri
mùm augetur repleto cibis ftomacho, quia tùm
innatans acidurn ad orificium attollitur; ac, fi
fortè fuperveniat ex contorto motu vomitus,
folamen præfens eft. ' In utroque genere afth
matis mirum in modum vacillat recepta nonnul
lis curandi methodus, dum expeétorantibus fàc
charatis, ceu vocant, &c fyrupis mellitis acidivi
ribus nova fermentatione fuccurrunt, ac malum
exafperant. Nil utilius, quàm vomitivo fecuro,
multâ fuffusâ aquâ calidâ, ftomachum exonera
re, ac tùm abforbentibus, & amaris, fàlibus iti
demalcalinis, reliquias fupprimere, &c novæ col
He&tioni vias præfcindere. ' Si verò in afthmate
humorofo expe&orantia adhibere è re fit, caven
dum omninò à fyrupis & fàccharatis, infantili
palato potiùs, quàtn Medico, & ægro ex humo
ribus lentis , convenientibus: amara balfàmica
unà cum floribus fulphuris & benzoini, alcalino
menftruo extraéta, & propinata, paucis guttulis
plùs expeétorant, quàm integræ morfulorum &
fyruporum libræ, pulveribus expeétorantibus,
& fuccis incidentibüs gravidæ : vehiculo enim
tali, acidi abundantis ftâbulo, jam visjunéti me
dicaminis aperientis obtufà eft , ac vehiculum
ipfum plùs àciditatis conftringentis parti affe&tae
addit, quàma miftufa mcdicarientum adimit. kd
* $• i F 2, . quod
84 VIT AE, ANIMALIS°
quiod affhma convulfivum molitur in orificio ven
triculi, colica agit in inteftinis fubje&tis, pro ra
!
tione & indole conftringentis & arrodentis acidi,
in materia vifcofa flatulenti, remiffa, & inten
fa. Cura abfolvitur feliciffimè purgantibus falinis,
naturæ mediæ, quale eft jam aliquoties diétum
fal mirabile, fuccedente tùm falium alcalinorum
& amaricantium balfamo. Inconfultè agunt, qui,
lancimanti dolori opiatis hic fuccurrere, non ve
rentur; palliant, & majoribus obftruétionibus
flatuofis materiam ipfo médicaminefubminiftrant.
Nec carminativa calidiora femper è re funt de
cumbentium ; quarum vicem fecuriùs fupplet fo
mentum caloris extrinfeci, vel enema fuccis tem
perandis correfpondens. Febrium ex horrore fri
goris intermittentium penitiùs Ę. indoles
fuadet eafdem in coagulantium morborum nume
rum reponere ; licet enim paroxyfmorum, hor
rore incipientium , & fervore definentium, in
fultus contrarii evincant, acidi & bilis hic vige
re mutuum dominium, quia tamen primus ag
grefTor infenfus deprehenditur acidum, tam ad
ventitium,priùs ftomachum ex cibislaedens,quàm
pancreaticum, auêto nimis alveo in fuccum nu
tritium effufum, jus denominandi à potiore no
bis non invidebitur. Mira eft febrium harum
diverfitas, in quarum nomenclatura danda Medi
ci ferè æquè defudarunt vano conatu, quàm in
inveftigandâ ftatis temporibus recurrentium pa
roxyfmiorum causâ genuinâ: Dantur nimirùm
quotidiana, tertianæ, quartamæ, nonnunquam &c
quintana & longioris morae hoftcs: Dividunt
- tû(•
MORBUS ET MEDICINA. 8;
| rursùs in mothas & genuinas, in fimplices, duplice?,
triplices &c. ratione anticipantium & poftponen
tium paroxyfmorum confiétas; decumbentes in
terim omnes pro fpuriis & nothis agnofcent, &c
ex mira ifta difpofitionis & enumerationis con
cinnitate vix aliquid levaminis carpent; nec vi
deo, cur tanto ftudio nomina multiplicanda fu
erint, cùm ex eodem fonte omnium procedat
origo, & magis vel minùs, hodiè vel cras, alia
que accidentia vaga effentiam rei non varient.
Meliore jure à folertibus inquifitum eft incaufas
tam frigoris & fervoris, quàm ftati, in recur
rendo, temporis. Contrariæ fenfationis, frigo
ris nimirum & fervoris, caufas genuinas facilè
invenerunt ii, qui, pyrotechnia duce & expe
rientiâ comite, Tdidicérunt, quid flammæ ób
fit, & horroris fenfum viventi animali excitet,
& quid eam augeat, & ita fenfu caloris nimiô af
fligat: hisque firma haefit fententia, frigus non
pofie aliter ex confufione liquorum animalium
oriri, quàm prædominante acido, caloris verò
intenfi incommodum ex fuperveniente diffoluti
vae bilis, flammæ vitalis quafi olei, fuccurfu ne
ceffàriò dependere; fuffulcicnte fententiam hanc
fucci pancreatici & bilis in corpore fitu, offi
cio ordinario, & naturæ ceu compofitionis inti
mioris genio, per chymiam explorato. Scd pe
riodorum alternatio adeò defatigavit ingeniüm
fcrutantium, ut plurimi Medicorum, videntes
conjeéturarum debilium nexum, ab aliis fuppe
ditatarum, meliore confilio ignorantiam fuam in
genuè fateri maluerint, quàm vento difflangam
F3 fub•
*8 6 * VITÆ, A N E M A LIS ' ' *
fubfternere hypothefin. Nec, quæ Helmontiw
fenior de Archao fuo, ad certum tempus quafi fo
pito & laffato, poftmodùm verò redintegratis vi
iribus, & concitatis affeétibus pugnam cum noxa
rursùs ineunte, ad accefluum febrilium explana
tionem fuggerit, extra dubium funt; licet enim
' frigoris & caloris fenfatio affeétio fit vitae incor
ruptibilis & fpiritualis, quam, fi Archæum an
animam dixeris,perinde foret ;nemo tamen fom
num quafi animæ, & recurrentes poftmodùm
affe&tuüm & fenfationum raptus facilè admiferit,
in continua mali urgentis præfentia, &c materiæ
eccantis, ceu vocant, non unâ repetitis acceffi
s & intermiffionibus. Sic nec eruditi & ex
pertiffimi Sylvii conje&ura de obftruétis ad cer
tum tempus valvulis, in duétu, ££; feu
pancreatico, confpicuis, obfcuritatis velum adi
mit, cùm intra pancreatis concavum obftruéti
ones non poßint eflè fine totius officinæ inflatio
me, &c ipfius fucci pancreatici lentore vifcido,
inepto haétenùs ad fubitaneam in duodenum ef.
fufionem, & cuin chylo in maflàm fànguineam
diftributionem, unde flamma culinaris fupprimi
tur, &c, faéta reaétione in alcali volatile, horror
excitatur. Malo tamen genio ex confilio agenti
rem acceptam ferre nimiùm præceps foret: ergò,
conje&uris additam videre conjeóturam , non
gravabuntur ii, qui rerum caufis invcftigatis fé
felices putant, Sc patienter audient, quæ rationi
&c experientiæ confentanea arbitramur. Puta
mus, malum febrium cum horrore intermittenti
uom primam originem
*s. . . 3 –
trahere ex ventriculi Ę:

MORIBUS gr. MEDICINA. 8y
loro, vel orificio inferiore, fracedine &c erodeni
i% tibus humoribus correpto & corrupto, ac hinc
dolorum fenfu tumido & indurato: hoc tumore
& duritie ulteriùs corripi, putamus, inteftinum
duodenum, qua parte carnofius ventriculo com
mittitur , & in fe duétum tam Virfunginum ,
quàm porum biliarium in unum orificium coëun
tes, aliquandò etiam duobus orificiis & valvulis
diftinótos, recipit. Tumore hoc duodeni orifi
cium iftud in tunicis fuis infiari & coar&tari , &
valvulam objeétam rigidiùs fiffuras claudere, in
aprico eft ; idquc maximè in duétu biliario, qui
intra membranas validas angufta concavitate o
bliquè ferpit, antequam du&tui pancreatico jun
gatur, & intra duodeni concavum fuas dotesef.
fundat ; cùm duétus /irfungimus reëtâ lineâ, &
non impedita cancavitate fui canalis, in duode
num excat. Stri&to ergò fic utriufque duétus
orificio, & premente arctiùs fifluram valvulâ ex
tumore rigidâ, fiftitur eò ufque liquor conten
tus, donec, repletis nimium vafis, quafi vi cata
raétas objeétas rumpat , & impetuosô gurgite in
duodenum fe effundat ; primas abfolvente vices
fucco pancreatico, ampliore & liberiore canali
ad orificium commune derivato, qui frigoris &c
horroris auétor eft genuinus, & fubfequente,
poft certum temporis, quod temperamentum &
digeftio animalis definit, traétum, bile, novâ
& contrariâ vi prioris mixturæ excefíum excef
fivè temperante & æftum concitante. Fa&â fic
evacuatione utriufque liquoris, orificium rursùs
contrahi, ut fuit, nemo non videt, donec nova
· · · F4 replς•
*88 - VITÆ ANIMALIS -

repletio novam moliatur exinanitionem, & ita


periodorum diverfas, ex temperamento , & ex
vaforum repletione ftatas leges conftituat. Hanc
meam de indole febrium intermittentium fenten
tiam confirmat experientia, ex initiis, progref
fu, &c cura ipfius mali haufta. Dolor quidem
& tumor ftomachi, fuis gradibus diftin&tus, &
ex fenfus inferioris orificii fervore refultans fitis
mendofa, decumbentibus in confeffo eft: & pa
roxyfmorum poftpofitio , ut & quotidianæ in
tertianam, & hujus in quartanam mutatio, au
efcentis mali indicium meritò creditur, quia
efignat tam rigidi tumoris incrementum, quàm
digeftionis, ex qua colliguntur humores di&ti
fermentativi, bilis &c fuccus pancreaticus, de
crementum, & ignis culinaris flammam remif
fiorem. Hinc , quòd quidam arbitrentur, bo
nâ naturæ crifi per aliquod tempus poffe graflà
ri febrem, nec illicò fiftendam effe, ridiculum
eft ; cùm febris non tam inveniat noxam in hu
moribus, quàm inferat, ex excedente confufio
ne di&torum liquorum, vi quafi retardatorum,
& ex clauftris fuis erumpentium: quò diutiùs
ergò duraverit febris, eò magis turbabitur cra
fis totius officinæ animalis, & corrupto demùm
ceu fuppreflo alterutro humorum fermentati
vorum, ut altcri in emaciato per continuam lu
&tam corpore dominium obtingat , cachexia,
phtifis , hydrops, vel febris he&ica, adventan
tis mortis funeftiores nuncii febre ipfa , erunt
protraëtæ in curando moræ redhoftimenta. Sed
fclix dcmùm curandi methodus datam
*• . : .
Erºs;
ita
MORIBUS E r ME DICINA. 89
fin evidentiùs ftabiliet. Poft fubduótam enim
ex ftomacho, fi conditio ægri permiferit, per
vomitum, vel digeftivorumTalium ope incifam,
& per inferiora fepurgatam faburram, nil præ
fentiùs fugandis febribus operam navat, quàm
ftomachicorum, balfamicorum amarorum, e
mollientium, & fulphurum mineralium, fem
per anodynorum, præprimis martis & antimo
nii, concentus. Imò foli flores hæmatitis, qui
totus, quantus eft, minera martis eft, fale ar
moniaco elevati, & convenienter exhibiti, fat
ftrenui febrium domitores reperientur, ob vim,
; qua pollent, incifivam &c fimul anodynam, a
ptam duritiem pylori folvere, & blando fotu in
ordinem redigére, quo faéto, tota fcbris caufa
fublata eft, præprimis fi principiis illicò obfti
terit Medicus, nec confultum duxerit, quintum.
vel fextum expeétare paroxyfmum. - Non pof
fum, quin hic in commodum proximi , & in
demonftrationem aflertæ hypothefeos communi
cem medicamentum, quo omnes omninò febres
intermittentes, unica faltem adminiftrata dofi,
folutas efè fæpiffimè comperi, & quidem ope
ratione fatis mirabili;fomno enim corripiebantur
decumbentes, &c protraéta per horas nonnun
quam quindecim dulci quieté, florefcente & vi
vido faciéi colore confpicua , fruftrantes paro
xyfmum fani rcfurgebant, de non recurfuro
hofte fecuri. Eâdem ftupendâ vi fomniferâ in
ægrotis, cùm fanis nullum omninò fomnum in
ducat, fopivit convulfionum miferandarum tra
gœdiam, qua æger Flibero
v- 5 aëre quafi fufpende
- batur,
go , VITÆ ANIMALIS ;
batur , mentis & fenfuum, etiam extra paro.
xyfmum, impos, & creditusà cacodæmone agi;
induéto enim fomno triginta horarum incolu
mem ftitit ægrum, loquela & intelleétu fimul
redintegratis, & omnibus Medici$ , qui operam
locaverant, unà cum præfentibus aliis quafi atto
nitis, ac tùm de veritate lapidis philofophici &
medicinæ univerfalis ferè perfuafis, licet vilißi
mum Sc abjeétum Pharmacopœis fuerit medica
mentum ; patientibus tamen manibus elabora
tum: cujus fapori grato & aromatico fi corre
fponderet odoris gravè penetrantis conditio, ef
fet equidem unum ex omnibus, quo maxima
morborum coagulantium pars uno quafi i&tu, ci
tò, turò & jucundè amputari poffet. Eft iftud
oleum deftillatum, & feparatum à fuo fale, ex
animalis partibus quibuscunque, ex cornuta fine
ullius rei additione eò ufque re&ificatum, donec
nil aduftarum fæcum nigrarum ampliùs in fun
do relinquat , quod vel quindecim ad minimum
repetitionibus obtinetur. Iftud, inquam , oleum
39. vel 4o guttarum pondere ante paroxyfmum
jejuno ftomacho exhibitum, fomno dulci & de
inulla narcofi fufpeéto, febres fepelit; nulla alia
de caufa, quàm quòd anodyna vi dolentem ven
triculum foletur, ac penetrante incifione tumo
rem pylori emolliat, ficque coar&atis bilis &
fucci pancreatici duétibus viam liberam aperiat,
naturali lege rursùs coëundi, ac munera defti
nata fubeundi. Ut vel hoc uno remedio opinio.
mea de ortu periodorum febrilium probabilis fà
tis cvadat , ac inextricabilis difficultatis nodus,
< ---- - A. '• videa
MOR. B Ü S E r M E D ICI N A.
videatur jam fatis folutus, qui Ethnicos ade;
febris originem extra naturam rerum corpor
um quærere, ac febrem ipfam ,tanquam Vejovis
cujusdam miniftram vindicem, religiofo cultu
placare. Lithia%, arthrutis, vaga, & fixa fub
podagra nomine ubivis lugubres planëtus exci- ,
tans, ejufdem funt originis, & extrâ dubium ex y
coagulántium & tartareorum morborum numero;-
oriuntur autem ab acido tenui & volatili, quod,
falvis adhuc & vigentibus concoétionis & dige
ftionis organis primariis, maflàm fanguinis fub
intrat, ac ifthic, ob circuli concitatioris vim &
ignis culinaris flabellum, vix locum reperiens, «
in aliis demùm partibus coagulationis nequitiam 4
exercet, pro ratione ftabuli dolorem vehemen- .
tem, remiffiorem, vel nullum inducens, & va- **
rios morbos fiftens. Si per emulgentes in vafa
urinaria derivetur, arripit tunicam eorum intc
riorem mucofam, ac partes avulfas in fabuli &
calculi duritiem coar&tat. Si fortè intrà mufculo
rum &c membranæ carnofae contiguitates locum
fibi figat, ex humore glutinofo novas &c infoli
tas conglobat glandulas &c nodos, omnis ferè
doloris expertes, ac in mirum quandoque pondus
excrefcentes, fub gangliorum, meliceridum, ßea
tomatum & polyporum nomine confpicuos, nobis.
hic fub generali lithiafeos appellatione meritò,
indicandos; fin autem in officinam cerebri pro
pellatur , atque inde nervorum canales fubin
trans ex molli horum pulpa lapillos tenues fa
bricet, maximâ indignatione &c dolore corripi
tur anima, in officina nimirum suinei;
-* - uQ,
-
9* *VIT Æ, ANIMALIS
íuo turbata: qui lapilli tenuiores, quò ad vehi
culo humido adhuc innatant & volvuntur, ar
thritidis vagæ dolores exhibent, coar&tati verò &c
impediti circa articulorum ligamenta dolori po
dagrico & inflammationibus horrendis fomitem
fubminiftrant, tandèmque nervorum compagem
* f rumpunt , ac in nodorum cretaceorum cumue
--lum coacervantur. Origo hæc indicata malo
rum, fatis haétenùs occultorum, & indomitorum,
patebit evidentiùs, fi caufæ occafionales horum
morborum externæ expendantur: accrefcunt ni
mirum mala enumerata cibis & potibus calidio
ribus, qui omnes fcatent, explorante chymiâ,
) acido volatili, ac fimùl oleofitate fua inflamma
bili officinæ animalis ignem augent. Exacer
bantur affe&tu iræ, quii, concitato per hunc af
feétum fanguinis & ignis culinaris circulo, aci
dum innatans abundantiùs propellitur, & in lo
cum affeétum exoneratur." Obeft frigus exter
num intenfius, quia hôc humores vifcidi magis
infpiflantur, ac fic coagulanti acido abundantior
& aptior fubfternitur materia. Nocet impensè
venus , quia, emulfo femine fucco nervorum
fcatente, afHuxus tenuioris & luminofi ultimæ
concoétionis pabuli ad genitalia acceleratur, ac,
fubdu&tâ ita optimâ & liquidiffimà fubftantiâ,
tenacis mucoris faeculentia fixiores agit radices,
acidoque coagulanti leviffimo É? tartarum

adauget. Ut taceam, quòd diffusâ ita & pro


fusâ fpirituum animalium & atmofphaerae lucidae
retiosâ fuppelleétile, glandularum & vaforum
ymphaticorum fuccus acidus, ex captura hujus
A[mQ*
MORIBU8 E* MEDIC IN A. 93
atmofphæræ fingulis momentis temperandus,
neceflàriò in acetum acrius abeat, & in omni
bus humoribus per confequens acidi coagulantis
vires redintegret. Puto, hæc fatis fibi cohaerere,
&c morborum horum originem & progreflum
mediocri ingenio ad oculum exponere. Nec
enim, quæ Helmontius, ex confufis fpiritus vini
& urinæ liquoribus, in cryftallun concrefcenti
bus, ad explicandam calculi genefin depromit,
undique rei fubftratæ applicari poffunt, cùm, fa
linum compofitum in fluido lotii fero concrefce
re, impoffibile fit, & refolutio calculi chymica
terrei lentoris ab acido coagulati oftendat abun
dantes reliquias, ac adeò Viri hujus eruditiffimi
nimium confequentias neétendi pruritum, & præ=
ceps nonnunquam novitatis ftudium fatis arguat.
Cura optimè perficitur medicamentis à cognita (
morbi caufà indicatis: nimirum refolventibúsal
calinis fulphurum anodynorum metalicorum
connubio felicibus ; hæc enim lentorem inci
dunt, acidum temperant, & dolores fedant, fi
ne ullius orgafmi & fervoris fanguinis metu, nec
morc opiatorum, peffimo confilio adhibitorum,
in fedando dolore fenfuum & optimae officinæ
organa defœdant. Oleum infuper allegatum ex
animali profapia fomniferum mirificè Thîc fuas
explicabit dotes, tam intrinfecùs aflumtum ;
quàm topicè illitum s quamquam hujus vice$
commodiùs fuppleverit fapo quidam chymicus,
ex tinêtura alcalina veneris & antimonii, & oleo V
juniperino lege artiscompofitus, ftupendae effi
caciae tamin fedando dolore, quàm in rcfolvcr*
' do
$, ' VIT Æ, ANIMALIS ', ,
do tartaro, falfàm reddens omninò hypothefin
de incurabili nodosà podagrâ: podagram enim
nodofam in patiente morigero folvimus triginta
ad minimum annos natam , & in cubitorum
junéturis vel ovi mediocris magnitudine confpi
cuam, fed tra&tu trimeftris temporis, & appli
catis tam internis quàm topicis, ut & ordinatâ
diaetâ, quam è re videbamus effe, & obfecun
«dante in omnibus illo, cujus res apprimè ageba
tur. Ac aufim afferere, nodosâ patientium con
fuctudine tantùm podagram nodofam fieri incu
*rabilem: fi enim ifti Heroës priùs devicerint gu
iæ, vini & hujus generisavidæ ut & iræ & libidinis
confuetudine ftabilitas tricas, Medico inexplica
biles, non deërit Medico gladius, quo nódum
podagræ folvat, nodofa aliàs animi obftinati, &
deje&ti fub fenfuum fervitium, intemperie fem
É; de novo me&tendum. Vidi fanè homines
nè confultis obtemperantes, quiexquifita diæ
ta ciborum boni fucci, & hume&tantium, tern
ratorum, & acidum temperantium, fine ullius
3medicaminis adjumento , anni fpatio nodofam
dagram folvêre, nodis cretaceis ultrô exci
$eritibus , & triumphato omni paroxyfmorum
incommodo, Nec diffido, eadem methodo, ad
£iibitis præprimis congruis medicamentis, calcu
dum Veficæ, quem, ceü folvi nefcium, gladio chir
\irgico illicò petunt, tra&tu temporis contritum
& folutum iri; cùm, quod præter naturam con
erevit ex humorum intemperie, rursùs in offici
•!, na animali reftaurata diffolvi poffe , ratio fana
-$timat , cui patct, & ipfo calculo folidiota
mul•
MOR BUS et M E D ICIN A. 95,
multùm & duriora, ab animalibus devorata, quo
tidie refolvi; nafci etiam gangliorum nodos fub
cutaneos, ad offium inftar duros, & facilè fine
cultro Chirurgi rursùs diffolubiles. Confultum
faltèm putabunt , experiri hujus aflerti verita
tem, qui conviétiexpcrientiâ norunt, per manus
Chirurgi maximo vitae periculo quidem eximi
poflè calculum, fed non adimi regerminaturi cal
çuli femcn, quod depletos loculos communiter
priftino onere infarcit, & novis violentorum
remediorum cruciatibus locuin relinquit. In
temperamento lento & humidiori idem acidum
volatile cerebri officinam occupans producit
apoplexiam, epilepfiam & paralyfim, ut & ffafmum
ex nimia repletione oriundum, ad differentiam il
lius fpafmi, qui in emaciatis & arefaétis febri
corpóribus ex defe&tu lymphæ & ex nimia ima
mitione producitur, præcipiti nimiùm judicio ab
Hippocrate lethalis diótus. Impeditur hempè af
fluxu inertium humorum fpirituum animalium
in concoótione ultimâ generatio, &, fuccedente
acido volatili, id quod reftat variis obftruötioni
bus fubjicitur; qüas obftru&tiones anima indi
gnata amoliriintendens, convulfivorum motuum
adhibet remedium, ac ita paroxyfmo epileptico,
vel fpafmatico, nonnunquam rem intentami con
ficit, ac fui ipfius medicatrix evadit. Occafio
nem talium paroxyfmorum externam, feu adven
titiam, fuppeditant non rarò iræ ac timoris atto.
niti affe&us, & animi impetus, vel concitantes,
vel conftringentes ulteriùs humorum lentorumi
fiuxum , ut & pbafes novi- & plenilunii,tCm*
i • • - ';
quô
96 - VITÆ ANIMALIS
tempore omncs animalis officinæ humores auge
ri& intumefcere, experientiâconftat,quod in cau
fa fuit, ut dicerentur lamatici tali morbo corre
pti. Quod fi verò obftruétionis fubitaneæ vio
lentia motu convulfivo diffolvi ampliùs non pof
fit , apoplexia in promtu eft, vel totalis vel par
tialis, quâ anima, deftituta atmofphærâ fen
fuum lucidâ, à fenfatione & motu locali, vel
ubi vis, vel in parte obftruéta, recedit, non cef
fante interim flámmæ culinaris & fanguinis, de
bili licct, circulo, & remanente fpe töllendi ali
quandò impedimenti; fin autem unâ nervi ad cor
orificium ventriculi propagati obftruétionis
vitio corripiantur, quod, ob caloris & continui
motus beneficium, non nifi in extremo apople
xiæ gradu evenire poteft, omninò recedit è fua
culina indignata & naufeabunda anima, ac, fi
ftens refpirationis flabellum, ignem culinarem
fuffocat, corpusque morti & diffolutioni relin
quit. Si denique ex abundantia lymphæ, & pe
nuriâ ignis culinaris, ut & fpirituun animalium
exili fupelle&tile, tendines mufculorum & li
gamenta, inftrumenta & bafes locomotivæ, ni
mirum oflà, conftringentia & obfirmantia ni
fmiùm laxentur & inepta reddantur, quiefcit a
nima à locali motu naturali, & fenfationi utcun
nue adhuc vacat, unde paralyfig. Contraëiura au
tem, feu fpafmus ex imanitione fixus, cx confum
tione humidi potiùs deducendus eft , & alius
morbi deprehenditur produétum & fymptoma,
cujus curandi ratio ex fuprà diétis facilè patebit,
prout priùs conftiterit Mcdico, an calori refol:
: venti
MORBUs er MEDICINA. - 97
venti & depopulanti, an verò conftringenti aci
do Saturnino cache&tico malum hoc acceptum
ferendum fit. Hanc de naturalium caufarum
nexu morborum horum atrociffimorum fenten
tiam non eò rapi velim, quafi, nunquam aliquid
fpiritualis malitiæ & violentiæ diabolicæ immi
fceri pofle, perfuafus fim, aut fcripturæ , con
vulfionum diabolicarum tragœdiam ! in hiftoria
evangelica enarrantis, fidem infringere præfu
mam, tantum enim abfum ab hac infulfa philo
fophia, ceu fatis conftitit, ut omnem motum lo
calem corporis unicè , vitæ fpirituali & incorru
ptibili adfcribendum putem, ac, adfcribendum
omninò effe , infrà : mathematicè demonftrare
adhuc deftinaverim. Cura horum morborumì
impoffibilis non eft, nec adeò difficilis, fi prin
cipiis obviàm catur.; Conducunt , praeter ea
omnia, quæ præcedentis immediatè paragraphi
arthriticis malis, oppofuimus, hîc apprimè vomi
tus, & purgatio per alvum, ad imminuendum
bumorum lentorum onus ; conducunt infuper
aromatica calida &c analeptica odorifera, fi fexus
fequior, uteri fimùl ftrangulationibus & moti
bus epilepticis obnoxius, ferre- queat; ac deni
que maximè curam felicem accelerant extrinfecùs
caloris fenfu affligentia, & capitis rafi cutem vi
cauftica arrodentia, qualia &fpinali medullæ ap
licari convenit: animia enim doloris fenfu in
É obftru&to irritata, & vires omnes in hoftem
adventitium colligens, per accidens lentos hu
mores dißipat & obftru&ionem tollit. Non
narro fabulas, fcd rem multiplici experientiâ
*.. . - G COIÍÍ
98 * * VITAE, ANIMALIS
comprobatam ; adeò, ut vcl una no&e epilepti
ςus, mutus, fenfuum inops, & memoriae impo
tens,'cauterio tali potentiali, capiti & fpinali me
áí, applicato, fit quafi è mortis faucibus ere
ptus, & paucis diebus integræ fanitati reftitutus,
quem parentes & agnati abjecerant, & cui mor
tem, ceu unicum mali remedium, apprecaban
tur. Idem fenferunt levamen non una vice a
poplexiâ ta&i. Paralyfis autem fimplex, ut &
membrorum atrophia, vel, folo fuprà indicato
fapone breviffimo tempore faceffere jubentur.
Cui experiri volupe fit, mirabitur ingentes ho
rum medicamentorum dotes, & fortè candorem
noftræ liberalitatis, in bonum publicum erogan
tis ca, quæ lucri cupiditas aliâs omni ftudio oc
cultanda, aut, ut gloriæ captandæ non omninò
gefit locus, apparatu fermonis ænigmatico, ne
Qedipo quidem propalandajudicat. T Reliquum
morborum coagulantium fiftere, prohibent fta
ti differtationisTimites, & di&ta facilè cuivis me
diocriter fcientiâ medicâ vtin&to ad cognofcen
dum aliorum morborum genium viam aperient.
Locus fortè adhuc dandus fuiffet ignominiofis
eneri humano, ne dicam Chriftianifmo, mor
É venereis, partim ex tumgntibus acido glandu
lis, quibus violento & pudendo cxercitio atmo
fphæra fpirituum animalium lucida fubducitur,
partim à putrido & refolutivo fcorbuto, exbile
£x (anguine, aeftu tali fale volatili privatis, orto,
oriundis, quibus endemicè ubivis graffantibus
haétenùs deco&o lignorum , & refòlutiva fali
vationc » mcdcla quacfita cft ; (cd præfiat, É
I\I
MORBUS ** MEDIC N A. - 99
linquere putrida , & medicamine fuppeditato
peccandi confuetudinem non fovere, id fàltèm
in tranfitu indicandum puto, temperamentis a
cido peccante gravatis non facilè metuendum
de pefte & aliisTrefolutivis infe&tivis, nec facilè
eadem infeftari puftulis & deformitatibus fub
cutaneis, nifi fortè glandulæ acido graviore &
fixiore onerentur, idque alicubi, ruptis & erofis
repagulis, effundant ; tùm verò oriuntur ingen
tium dolorum, & callofarum protuberantiarum
carcinornata, cancri , fiftulæ &c. quibus ferro
()
& igne fuccurrere ha&enùs confuetudo obtinuit,
? aut, praepoftero molimine, acidis erodentibus
mali ferpentis circulum admodum promovere.
{, In faucibus (quod, ob glandularum multitudi
nem, fæpius accidit) fi hæreat malum, curatu
; difficillimum eft, ob continuum afHuxum fali
væ, humore fuo acidiusculo omnem topico
rum efficaciam diluentis; aliàs in tempore adhi*
bita cura Medici naturalium periti demonftrat,
malè hic, dimiffis pharmacis, extrema ab Hip
pocrate infinuata remedia in auxilium vocari,
§î quidem, ob dilatatas mali radices, plerumque
fuftránea funt, regerminante nempè nova pro
pagine, &c monftrósâ hydrâ abfciffi capitis trun
cum, reftauratis diris faücibus, brevi fupplente,
Ac pharmaco demùm reftitutos novi nonnullos,
quibus per quatuor & plures annos ferrata: &c
corrofivis ignitæ Chirurgorum manus, bis vel ter
repetitis incifionibus & inuftionibus, ex dolore
dolores & ex cancro cancros fecerunt; nec de
fuit confufæ impudcntiae effugium, faôtà coafa
- G 2. lida^
'ioo VITAE, ANIMALIS '
lidatione, carcinomafuiffe pernegantis, licetid,
ut tale, adhibitis etiam omnibus tormentis inex
pugnatum, ipfimet declararint, acfruftratisom
mibus fuae artis remediis fatis fenferint. Quis
enim putaret, Chirurgorum & Do&orum fele
&iffimorum conventum tot annos fruftraripoffe
in curando anthrace, vel nodo quodam glandu
lari adventitio, doloris experte, & quis etiam
methodum adhibitam excufaverit, fi non ex eo
rum fententia carcinoma fuerit ferro & igne de
truncandum ? Tantum confufionis invexit axio
ma, quo artis medicæ penuriam occultare, &
fuæ æftimationi, non rei veritati profpicere fa
tegerunt praecipites regularum fabricatores: nam
definitô prius, quod carcimoma per pharmacum fit
imcurabile, &c declarante omnium Medicorum &c
Chirurgorum ore, patientem hunc vel illum de
cumbere carcinomate, fa&a demùm reftitutione
aegri, pernegabunt omnes, carcinoma fuiffe, quia
pharmaco curatum fit. Regulas ergô deducunt
non ex rebus & experientiâ, fed ipfàm rei veri
tatem & experientiam fuis regulis conftringere
& evanidam reddere audent, quô quid effræ
nius & impudentius fingi poffit, non video. Et
hæc quidém, de præcipuorum morborum ori
gine, differentiâ & curandi methodo, ex pro
pofiti filo deduxiffe, fufficiat. - -

1 1. Ex diétis ultrò liquet, quantum expediat,


artis chymicæ beneficio devenire in caufas tam
morborüm , quàm in indolem applicandorum
medicaminum, eorumquepræparationem genui
nam, quâ ipfius animæ, variis folutionibus
t. depu
&c
MOR BUS ET ME DICIN A. 1 ot {{
depurationibus , ignis & liquorum folventium
adjumento, fuum cibum decoquentis indefeffum ,^,
ftudium fublevatur, & talis medicina exhibetur,
cui refolvendæ & à fæcibus feparandæ non no
vus depofcitur labor, & quæ fe liquoribus offi
cinæ animalis blando conjugio immifcet, ac de
feétum inftrumentorum labantium commodùm
refarcit. Sed , anne Chymiae fecretioris cona
tus in præparando medicamine unico, omnibus
enumeratis morbis fuccurfuro, non vanus & nu
gatorius dicendus fit? non abs re quæreretur;
cum tantis buccinis deprædicetur à multis Viris,
eruditione & rerum experientia confpicuis, uni
verfalis lapidis, ceu vocant, Philofophici virtus
medica, tantis itidem abfurditatibus Sc di&teriis
: à non infimæ fortis Medicis oneretur incompre
henfibilis rei hypothefis, adduétis utrinque ra
: tionibus, quæ faciles, pro ftudii indole, inve
niunt applaufores. Ex noftra quidem partitio
ne, qua omnes omninò morbosâ refolvente ni
miùm, vel conftringente principio (fuffulti, ut
opinamur , rationibus ex totius naturæ & ex
ipfius oeconomiae animalis apparatu depromtis)
deduximus , ad binarium numerum utcunque
reduci pofle infinitorum ferè medicamentorum
farraginem, in aprico eft, fi utriufque generis
optimum &c efficaciffimum ad fummum purita
? tis & a&ivitatis gradum lege artis exaltatum fue
rit ; fed qui diverfa hæc & contrariæ in operan
do indolis medicamenta bina in unum coire pof
fint, falvâ in utramque partem agendi potentiâ,
intcllc£tu videtur impoffibile, ac, fi iftud fortè
- - G 3 ' CQDQe
io£ VITAE A NI MAf,IS
comprehendi ab artis perito queat, omninò inu
tile & ridiculum deprehendetur in reftituendo
aegro, cui nimirum vel diffolvendo vel con
ftfingendo moleftum fit oportet, quia in utram
que partem aculeos dirigere, aptum natum eft;
cùm unus intereà morbus unum requirat medi
camen extirpando femini morbifico contrarium,
& ægræ animæ amicum. Sed nodo huic duro
non deërit omninò gladius folvendo, fiaequus re
rum æftimator, & naturæ metallicæ non impe
ritus expendat vim & indolem anodynam, quâ
metalla, præprimis omnium fixiffimum & foli
diffimum, aurum, flu&uantes & nimia diffolu
tione errantes humores colligunt, ac fub fuam
fphæram coar&tant, ut exinde blando obdu&o
fomno & fuavi requie anima demulceri, ac de
ftinata fibi munerâ non impedita rursùs fubire
queat: agunt enim id non conftringendo vafa,
neque coagulando nimiùm fluida, neque narco
tico frigore ignem culinarem, & atmofphæram
£j; animalium lucidam obnubilando, qui
s dotibus mortiferis spium fuo officio furigi
tur ; fed flammam culinarem , pabulo , gráto
$ig; , fed incorruptibili & non diffipabifi, fa
ando, ac infenfo tum temporis animæ hofti ta
lem offäm objiciendo, cui mafticandæ & deglu
tiendæ mora impendenda, & quæ ipfà igneum
iftum furorem fuis retibus implicare?& captiva
fe apta eft ; quod ex phofphori, ceu refufcitati
ignis animalis, & auri córinubio artis peritis fa
eilè conftare poterit: Stato igitur hujus graffato
tis & concitati motorisimpetucxceffivo, tranfpi
- - S. * JAI1O
MORIBUS ET MEDICINA. io
ratio nimia lymphae & fpirituum nobilium ultrô
' faceffit, animaque potitur rursùs vehiculis & in
ftrumentis, quibus noxam eliminare, & confu
fa in ordinem redigere queat, fui ipfius fat peri
ta & valida medicatrix. ' Demus ergò, iftud au
rum folvi radicaliter in liquore omnium medi
camentorum diffolventium potentiffimo, & ad eumi
puritatis gradum dedu&to, qui cum ultimæ con
co&ionisTanimalis cibo luminofo fymbolizet;
iftumque liquorem luminofum & fubtiliffimum
virtuté ipfiu$ auri colleétiva, & artis adminiculo
per diutinam circulationem in fixam fubftantiam
; falinam, & omnibus liquoribus mifcibilem, rur
sùs conftringi (quod poffe fieri, nec rationi nec
artis experientiæ repugnat) praeftò erit medica
: mentum omnibus nodis diffolvendis, & omni
bus orgafmis fiftendis aptiffimum: nam nec dif
folutiva & incifiva virtus ita amittitur, nec col
ligendi liquores fugitivos & captivandi flammam
cülinarem poteftas auri definit, nec operatio
contraria fibi impedimento eft, cùm, quantum
colle&iva vis anodyna fuo muneri vacat, tan
tum incifiva folventis virtus, nunc multò au
&ior &c ftabilior, quia fixior &c exhalationi mi
nùs obnoxia, totum liquorum animalium circu
lum pererret, ac omniâ officinæ inftrumenta a
nimæ illibata fiftat. Ut taceam vim auri genia
lem & fpecificam in refocillando & illuminan
do omnium analepticorum , ambræ, zibethi,
mofchi , perlarum & coralliorum concurfum
multis paffibus tranfcendentem, quâ reverà iri
ihicrocoftìo vices folis macrocofmi fubit, & hinc
- G4 opti*
io4 ' VITÆ ANIMALIS .
optimo jure à fàpientiae antiquæ alumnis Solis
fymbolo donatur. Scio equidem hæc minùs no
ftris corpufcularibus arriffura, qui nullas fpiri
tuales dotes corporum admittunt, §c omnia par
ticularum mathematicarum circulis & angulis
vindicant, in explicandis naturæ dotibus; fed
fcio fimul, focordem negligentiam & rerum chy
micarum imperitiam tales ipfis fuppeditaffe hy !
pothefes, illicò in auras abituras, fi vel primo
ribus labris deguftaflent faltèm metallorum do
tes geniales, ope Chymiae in apricum dedu&tas.
Metalla nimirum, omnis odoris & faporis, fi
bi dum relinquuntur, expertia, igne íií,
malleo duétibilia, ope tandem unius ignis vel
in calcem vel in vitrum redaóta, & eodem li
quore folvente refoluta,verbi gratia aurum,argen
tum , ferrum, cuprum, plumbum, ftannum,
deproment fapores, odores, & operationes me
dicas contrarias& diverfiffimas. Dicent, fine du
bio, ex figuris particularum componentium di
verfis hanc oriri. diverfitatem ; fed , fi ita fit,
unde idem folvens homogeneum, & in fe ex cer
tae configurationis particulis conftans, aptum eft,
diverfas & contrarias particulas eodem modo dis
locare, & fub tranfparentis liquoris forma fibi
unire ? Id fanè fi mathematicè demonftraverint,
erunt mihi magni Apollines: præprimis, fi nova
quæftione urgeantur : quare nimirum hic liquor
folvens corpus hoc folidiffimum, verbi gratia,
aurum diffolvat, & argentum cum Mercurio
vivo, minoris foliditatis, corpora, intaéta relin
quat , cùm gravitas, homogeneitas & puritas,
'. ho
- • -
MORBUS ET MEDIC IN A. yog
horum corporum ferè eadem fit, & particulaa
rum figura & cohærentia non adeò, per confe
quens, diverfa. Hic fanè ex hypothefi regerant,
oportet, oriri difcrimen ex diverfitate particu
larum folventis aquæ regiae , & folvendorum
corporum ; fed fic, per confequens, unum folvens
non poterit folvere nifi corpora texturâ particu
larum tam menftruo,quàm fibi ipfis correfpon
dentia; ergò, fi unum menftruum folvat omnia
metalla, eviétum eft, metalla effe in fuis parti
culis componentibus ejufdem configurationis,
aut, fi hoc non admittatur, falfa & ridicula eft
ratio fuppeditata in problemate fecundo, aquam
nempe regiam non folvere argentum & hydrar
gyrum, ob texturæ utriufque diverfitatem. Ut
taceam , quòd agendi modus, quo folvens li
guidum corpus É & in omni ignis
culinaris diffolventis tortura indomitum, difcer
pit, & fibi per minima innatare facit, noftris
corpufcularibüs ex mathefis hypothefibus fit in
conceptibilis, multo minus demonftrabilis: quaf
cunque enim fibi fingant acutas & mucronatas
menftrui particulas, & quàm amplos fibi ftatu
ant auri folidiffimi poros, quibus mucrones in
tromittantur s hærebit quæftio , quo pondere
cunei in findendum aurum adigantur, & fi cu
neus cuneum aëris beneficio premere dicendus
fit, ceffàbit omninò diffolutio, quæ potiùs ex
calida rarefaétione quàm compreffione men
ftrui , ceu patet ad oculum , locum fortitur,
partibus abrafis illicò in circulum agitati confusè,
folventis abforbtiss ergò dicendum erit , prunas
T G … fup
ye6 , VITÆ, ANIMALIS -

fuppofitas vi caloris cuneos & mucrones in c6r


É; folidiffimum impingere, & ita motu circu- '
ari atterere, agendi modo in tantum comprehen
fibili ; fed & id fuos patitur manes, cùm, ante
quam menftruum ignem fentiat, in frigido ad
huc in corpus difcerpendum agat: unde quæsò
hic motus, cuneoruiii dire&tor, & unde fhotùs
in frigore incrementum; eô ufque in quibusdami
metallis produétum, ut calida inde vitra vix ma
nibus tenere queas? Cunei certè à corpore foli
diffimo findendo non moveri poterunt, fed fifti
potiùs in motu, poris corpóris implicati, nec mid
tus ab initio remißior coficitatioris motùs per
mathefeos leges auétor effe póterit; cùm motus,
ab agente fortiori primo córporibus mobilibus
impreffus & communicatus, in progreffus fui
traétu non augeatur, fèd pedederitim minuatur,
& nova intervenientia móbilia femper tangentis
prioris impetum rea&ione fua infringant. ISic,
cùm pilas multas in canale quodam certâ diftan
tiâ difpofitas, adaétà primâádfecundam, impel
lis, fècunda feriet tertiam, tertia quartam, fèd
motu & impetu femper in progreffù debiliori,&c
tandem prorsùs languefcente & definente. Ut
proinde mathematicâ evidentiâ homihi fàno pa
teat, metum tam ignis culinaris, quàm igniurii
potentialium, liquórum, nimirum folventium,
äppofitione cörporum folidorum, & infringenti
uim aliàs motum, ex fe ipfò in progreßu au&um.
8c concitatioremi, nullatenùs éffèriiathematicum,
à figurali corporütn eofitáêtu dependentem, fèd
vitaleiii & fpiritualem, affc&u cüjufdam famis&:
v. defi
MORBUS er MEDICINA. . io?
defiderii concitatum. Ac ego quidem Magnum,
noftrum Coum, ignem fenfu & intelleétu prædi
tum effe, afferentem, ut & Perfas Solem &c ejus
fobolem ignem, in defe&u cognitionis veri Dei,
religiofo cultu venerantes, adeò infipidos fapien
tes non dixerim, ac deprehenduntur nonnulli fù
perciliofi & fuperficiarii noftri temporis operum
divinorum & haturalium fcrutatores, qui, dum
omnia fe in promptu habere credunt, ipfis talpis
deprehenduntur magis coeci, fi præftratæ hypo
thefeos & fidei philofophicæ articuli ratiónem
reddere jubeantur; nam ne quidem principium
: motus mathematici unquam invenient, ceu poft
eâ videbimus, in quo éxplanando omnis mäthe
£os apparatus non evanefcat: cùm gravitas, du
rities, aëris rarefa&io, compreffio, Tmotus ignei
£aloris & animalis viventis, quibus demùm præ
fuppofitis Mathefis &c animial mathematicum
inftrumenta fua determinatis numeris & figuris
jungit , affeétiones fint Mathematico nunquàm
introfpe&tæ, nec in æternum ex natura corporis
deducendae. Sed redeamus in orbitam demon»
ftrationum medicarum. Soluta ita in eodem li«
quore folvente metalla fingula (nam, ómnia in
eodem poffe folvi,perexperientiam conftat) often
dent effé&tus, ex demonftratis, nullô modó corpo
rum texturæ debitos. Plumbum, quod Saturnum
non fine ratione dixerunt veteres,Timpensè refri
gerabit ac languidos reddet omnes venerei appe
titus ftimulos, vel ore hauftum, vel genitalibus
applicatum; adeò, utillaefa fanitate, vel integer,
annus clabaturfineullius tcntiginis fenfu,velbre
V1u$
*1o8 , * VITÆ, ANIMALIS
vius etiam & longius tempus, pro quantitate ap
plicati medicaminis. Stanmum, quod ob ingenii
indolem }ovem nuncuparunt, temperando calori
exceffivo, & humeótando corpori operam exi
miam navat, eaque de caufa amtheëticum prae
£tantiffimum deprehenditur, non tamen adeò, ac
faturnus, foboli procreandæ inimicum eft. Cu
prum, quod Veneri fàcrum effe voluerunt, af.
fumtum fortè vomitum movebit, ob conftri&ti
vam facultatem in g# ventriculo expli
catam, fed intereà calefaciendo, vel potiùs fpi
ritus animales & fubtiliffimum quodvis colligen
do, pudendae titillationis incitamentum erit ma
ximum. Ferrum, quod A4arti dicarunt, ejus
dem cum cupro ferè eft efficaciae, nifi quòd for
tiori adftriótione plùs roboris inducat, acita col
ligendo humores exhalantes optimos, circulum
invafibus liquidiorem reddat, & fic fimul tena
ciffimis vafium tenuium obftruétionibus feliciffi
mè medeatur. Hydrargyrum , quod fugaci ac
verfipelli Mercurio affimilarunt, nifi magno ne
gotio ad fixitatem, &c fic ad indolem ipfius auri
perdu&um fit, ingentium turbarum diffolutiva
rum eft feminarium, ac, nifi modicè adhibeatur,
totius animalis compagem diffolvere aptum na
tum eft. Vidi fànè cadaver ex apoplexia deliri,
quem aliàs non infimæ eruditionis & notæ Medi
cus per falivationem crebriùs repetitam ad fenfus
fixiores reducere. intendebat, adeò fluidum &
diflòlutum ex medicamine, ut, offa fine magno
negotio manibus conterere, integrum fuiffet,to
tius maffae fanguineæ & mufculorum colore É
' . TO
MORBUS' et MEDICINA. io9
bro fub pallidæ lymphae ftagno occultato. Uni
de & heroïbus nóftris, falivatione aliquoties de
fpumatis, tandem oflà ipfa fpongiofis tuberculis
& tophis medullam quafi exfpuere deprehendun
tur, non tam morbi, quàm medicaminis adhibi-,
ti fru&tibus. * Argentum, quod Luna fubjecerunt,
lunares omninò oftendit vires in colligenda &
augenda lympha tenuiore, & in temperando ca
lore depopulánte, prodeft ergò impensè Phrene
ticis & A4amiacis, & nonnullis, quibus ex nimio
calore & nervorum ficcitate convulfiones fpas
maticæ, epilepfiam communem æmulantes, &
facietenùs repræfentantes, oriuntur: ac fic per
accidens itidem non contemnendam navat ope
ram in fubducendo hydropis onere, quia,colle&a
copiofiore lympha tenui, acidofalfum hydropi
corum ftagnum excipit, & fluidius reddit, quò
faciliùs ab anima expelli poffit. Aurum deniqüe,
Sol Philofophorwm pariter ac reliquorum omnium
(nam in lumine & fplendore ejus ubique exulta
tur) omnes metallorum perfe&tiones fub fuam
fphæram contraxiffe, vel potiùs, ceu fol inter pla«
netas, reliquis communicaffe videtur, quicquid.
boni poffident. Hujus clauftra firma qui rüm•
pere, & falutari lavacro dotes congenitas exci»
pere, compos erit , reverà 7a/om, ceu AMedicm
monftrorum domitor evadet; fed comite Hercu
le expeditio Cólchica fufcipienda vcniet, nec la
borum impatiens aurei velleris fpolia, & juvena
; tutem AEfoni reftituentia Medeæ medicamenta
unquam deportaverit. Plura adhuc, & ferèin•
numera , circa metalla & minera\ia in confpe
- , ' &tum
a 1 o .* V IT Æ, ANIMALIS
étum veniunt, quæ ex textura particularum,&
motu mathematico explicari nequeunt. Saturni
& A4artis tanta deprehenditur inimicitia, ut, li
cet in eodem folvente feorfim foluti fint, confu
fi maximas turbas excitent , &c nonnunquam
flammas fundant ; neque in igne aperto confun
di poterunt, etiam intenfiffimo, quin Mars pecu
Jiarem fibi capiat locum. Sic & Jupiter in igne
intenfiore non patitur Saturni connubium, fed
colle&tus in cineres è profundis liquefa&tiplumbi
emergit, & fuperficiéi innatat. Sunt, ceu di
&tum eft, liquores folventes varii generis, qui
itidem infignem oftendunt fympathiam, & anti
pathiam in metalla folvenda. Acidum fulphuris
mineralis, vel ex fulphure inflammabili vel ex
vitriolis & aluminibus colle&tum, amico ample
&u folvit Lunam, Mercurium, Martem, Vene
rem , Jovem ; fed plumbum averfàtur & aurum
inta&um relinquit. Spiritus nitri, feu aqua for
tis folvit omnia, praeter aurum. Spiritus fàlis
communis Martem , Venerem, Jovem & Satur
•num. folvit: aurum, Lunam & Mercurium ref
gt; aurum tamen, fi pauco fpiritus nitri affu
δ, vel quarta fui parte fàlis armoniaci duplice
tur, viribus auëtus devorat. Ex mixtura ho
rum liquorum rursùs varia emergit in folvendo
diverfitäs, ut & ex combinatione falium quorun
dami. Sal armoniacum, &c fublimatus Mercurius,
aquâ diffoluta fimul, & , abftra&à aquâ, in fàl
füfibile reda&a, exhibent folvens in frigore fic
eum , quod omnia fine difcrimine metalla folvit:
ia,ifto fànè folvente particulæ acidi jam foluto
* * *; ' , - CON
Μ OR BU8 ET ME DICIN A. 11 1
corpori Mercurii, & falis volatilis urinofi grato
cibo implicatæ funt, & nihilominus plùs effici
unt, quàm acida acerrima liberrima fpicula vi
brantia, Sic & acida concentrata & à phlegma
te liberata vegetabilinm, nullius ferè, refpe&u
|, mineralium acidorum, acrimoniæ, & quibus fine
incommodo fauces & dentes lavare poteris, ver
bi gratia, fpiritus mellis , fàcchari, roris, ace
tum ligni quercini, vel fànóti, indifcriminatim
omnia metalla lento gradu folvunt, fi in folidio
ribus prævia calcinatione viam paraveris, cujus
indolis & efficaciæ nullum homogeneum ex fmi
neralium cohorte facilè inveneris.. In folventi
bus alcalinæ naturæ eadem luditur diverfitatis
fabula, ut acuto opus fit opifice, qui ex mecha
nifmi legibus particulas fuppofuerit, & agendi
modum ex textura illorum & figura explicayerit:
nam duo liquorcs, qui fe mutuòdeftruunt, ceu
potiùs amico vinculo intricant, ut neuter am
liùs talis fit qualis fucrit, ac, combinati, nul
s etiam ampliùs in folvendum corpus metalli»
cum vires, utpotè fuo utrinque cibo fàturati,
exferant; £orfim uterque idem metallum dißol.
vent: Sic lixivium ex cineribus clavellatis folvit.
calcem Saturni, folvit eandem calcem fpiritus ni
tri acerrimus. Ex confufo utroque liquore &
abftra&o prodit rursùs nitrum puriffimum, quod
fi, aqua difíolutum, afundas calci Saturni, inta
ì ἀam eam relinquct. Suppone tibi jam fpicula
utriufquc liquoris quae velis, particulis & poris
plumbi correfpondentia in folvendo, ac porrò
explica, quomodò hæ particulae fibi unitajfigu
<j- ίΆΠΩ
1 1 » ' ' V I T Æ, ANIMALIS -

ram amiferint folvendo plumbo aptam ; videbis


illicò, te in luto hærere: nam diverfae omninò&
contrariæ figurae ftatuas, oportet, particulas, quæ
fe ita ample&tuntur , ut utriufque partis figura
priftina obliteretur , & diverfis his ac contrariis
figuris nihilominus in eafdem plumbi particulas
eandem vim folvendi attribuas. ' Alcalina volati
lia animalium folvunt & extrahunt aurum, fer
rum, cuprum, plumbum aliquatenus præparata,
argentum & . Mercurium nunquam attingunt.
Olea itidem deftillata & probè re&tificata, tam a
nimalium, quàm vcgetabilium, in aurum,Jovem,
cuprum &Saturnum agunt folvenda, negle&tis re
liquis. r . -

12. Haec mirifica & inexhaufta miftionum di


verfitas circa metalla& mineralia, & liquoreseoi
rum folventes igneos, producit in confpe&tum
medicamina, quibus enarrandis & evolvendis mul
tum operæ & chartæ depofceretur; licet curiofis
rerum naturalium indagatoribus non omninò in
gratum fore confidam , fi, quae circa talia nota
vi fatis ftupenda & infolita experimenta commu
nicavero; fed cùm jam, brevitati ftudere, cer
tis de caufis propofitum fit, in diem commodio.
rem fpecialiora enarranda fufpendam, fàltem ea,
quæ de medicina univerfàli delibare & fuggerere
vifum fuit , infigni quodam fapientiæ antiquæ
teftimonio hic adhuc confirmans & illuftrans,
quod eò gratiùs à veritatis ftudiofis arripietur,
quò, fòlidiùs & apertiùs non fàltem rei taétæ ve
ritas in eo afleritur, fed & fimul modus præpa
\atiónis tanta fententiarum gravitate & dexterita
' … t€
MORBUS ET MEDICINA. {3
te aperitur, ut omnia fequentium feculorum ef
fata, refpe&tu hujus, meritò dixeris Sphingis æ
nigmata, non tam erudientia quàm illaqueantia
lectores incautos,& tantæ fcientiæ nimiùm cupi
doS. Senem noftrum audietis, magnum Hippo
gratem, mirando planè modo tanti momenti rem
verbis, ut folet, quàm breviffimis, fufficientibus
tamen & prægnantibus,enarrantem 1. libro de Dia
ta, &, le&tis his, facilè nobis confentietis, in
praefatione fecundæ partis noftri Hodegetæ ad amif
fum Orim & Thummim afferentibus, plus adhuc
im Veteribus folide rerum maturalium cognitionis a
miffum & fepultum jacere, quàm noffri feculi glo
riofi mimis buccinatores reduxerunt, imò vel ami
cum noffri. Semis Aphorifmum plus fapientiæ & folidæ
eruditionis comtinere, quàm univerfus omnium AMe
chamiffarum apparatus unquam deteget, ineptus, fal
fùs & fùperficiarius.,. Xgvaiov, inquit , àpyαζοyles
xάττναι, πληνεαι, τάκκαι πve} Paxaxà , irxvpó
8è & vvv$æras. 'A7reipyov&ugvoi zrgòς τ&τæ xpò
vai. Qui aurum ad opus adhibent, contundunt,
lavant, liquefaciumt igne fuavi feu blando, mam*
igne fortiore mom coit, vel comjungitur. Quod opus
/ ad finem perduxerint, ad omnia ufùrpant, My
ftica funt verba, quæ fi intellexeris fenfu tritô,
ftultitiæ omninò & craffæ infcitiæ notam inures
illi, cujus fàpientiam & rerum experientiam ftu
pet & unanimi ore prædicat omnis ha&enùseru
ditorum chorus: nec enim aurum in mortario
contundi valet, ncc lavari opus habet, nec igne
leni, fed fortiffimo potiùs [eliquatur & fufigi
tur, ncc , ita fufum, alicujus in medicina ufij
- - - H • ' ' ' " ' * effé
1 14 ' VITÆ ANIMALIS - •

effè poteft. Interim vereor, ne fubfequentium


aevorum coecitas, à rerum - experientia ad inanes
verborum apparatus defle&ens, fenfu vulgari non
una vice talia arcanaextulerit : Galenus enim, Hip
pocrati comparatus, non tam Medicus quàm rcee
ptiuncularum compilator, & in qualitatibus pri
mis hærens difputator, fine dubioabfurdam illam
& experientiæ adverfàm ex Hippocrate perperàm
intelle&o haufit fententiam, quâ cap. 5. im Lycum
aperta fuæ infcitiæ prodit argumenta, inquiens:
gmis mom differt ab igne miff majore vi, ac mimore :
infirmiffimus eff, qui ex paleis conficitur, quare ad
conflamdum aurum accommodatus eff, eò quòd au
rum abfumatur & diffluat, fi validiorem flammam
fentiat. Egregia fànè & digna, quæ cum fuo
fcriptore palearum ignem infirmum eò ufque fen
tiant, donec ex igne do&tior &c inftruétior pro
deat Philofophus, & aurum non tam liquabile,
fugax & volatile, quàm funt veritates pleræque
Galenicae, experimento deprehenderit. Nec pro
piùs Senis intentionem affecuti funt ex hodiérnis
Chymiae cultoribus illi, qui per ignem blandum
& fortem gradus ignis exterioris & culinaris, in
opere ÉÉ; , indigitatos volunt : nam
uod folvetur & liquabitufigne remiffiore, mul
fò magis liquabitur per interifiorem, quô circu
dus &Ta&ivitas menftrui folventis neceflàriò in
tenditur: nifi per r3 8 gvyfg&r& , fugacitatem com
fiti indicare, & difperfioni ejus praecavere vo
uiffe putandus fit Hippocrates: quâlia in conflan
do auro folido fibimetuebat Galénus eventura,&
tinc, vanâ curâ, ignem palcarum,
- -
unqui; tlÌÌ£•
MOR BUS ET MEDICINA. 1 1 ;
tiffimum , aurifabris commendabat. Scd dabi
mus genuinum ænigmatis hujus Hippocratici fen
fum,Tquem novimus rei fübftratæ eflè confenta
neum, & quem aliquô judicio & experientia
chymica pollentes tali auétore dignum dicent,&
allegatis verbis adeò concinnum, ut aliter expli
caturus nunquam non extra oleas vagari depre
hendendus fit. Qui im auro laborant, & medi
ante hoc nobiliffimo metallo ad fummum medi
cinæ apicem affurgerecontendunt, primò contum
dunt illud, feu redigunt in calcem & pulverem
fubtiliffimum, non in mortario, diducitur enim
in bra&eas, non comminuitur, fed per liquores
: corrofivos & calcinantes; è quibus rursùs lege
artis colligitur, & hinc, fecundò, iftud lavant
artifices, vindicantes nempè, ope aquæ & ignis;
ab acrimonia & falfugine áurum iftud contufum,
: ne quid noxii & peregrini compofitum phyfi
cum fubintret. Aurum iftud lotum, tertiò, fol
vunt feu liquant igne fìavi & blando, ideft indif
folubili vinculo Conjungunt cum folvente potiùs
luminofò quàm ignéo; Tceu cum tali igne poten
tiali, cujus partes luminofæ oleofae & alcalinæ
partes acidas & corrofivas longè fuperent,& hinc
dulci & fuavi fàpore linguam afficiant. Notam
verò fuiffe Hippocrati hanc philofophiae antiquæ
hypothefin, & ignium potehtialium naturam, ex
eodem ejus libr6 videre eft, ubi ait: gvy{yará
πα ἀδα, τ&τε άλλα πάντα, ά ό άθεωτ€- $as
&voiv, 24g46yov μέν * 3vvaywv, eupiq)6vov & *zgá
&v, rvpò;, λέγω , *} ύσa 1©-. Conßant animaliae,
e* reliqua omnia, ui &
- . `i
*!;;. 2.
ex dwabus, pa
#ntis
1 16 VITÆ ANIMALIS
tentia quidem diverfis, fed ufù concurrentibus, igne,
puto, & aquâ. Defignat nempe principia rerum
corporearum , quæ quomodo ex igne & aqua
conftent, à nobis alibi fufiùs explicatum eft, &
infrà quoque attingetur. Solvi ergò vult aurum
radicaliter in liquore igneo fuavi & blando, nam
cum corrofivo , ceu igne fortiori, pergit , non
coit, non unitur, non confiftit, & coagulatur,
ceu figitur, omnes enim has circumftantias in
voce fignificantiffima rvyfyzras, uno complexu
indigitare voluit; & experientia effàtumiftud ab
undè confirmat, quâ nünquam liquor corrofivus
& acidus cum metallis ita coit, quin metallum
rursùs in pulverem praecipitari $£ valeat,
nunquam etiam ita coagulatur &c figitur, quin
in examine devoratum corpus rursùs deferat, &c
in auras abeat. Sed, ut porrò indicet, non vul
É laboris & patientiæ rem effe, tale opus ad
nem optatum perducere, non fine É
ratione verbum έπερy•& adhibet; feftinandum
ÉÉ lentè, & expeétanda mcdicinæ debita per
fe&io, antequam ad omnia eamdem adhibere con
tendas. Ad omnia tamen adhiberi poffe Hippo
crates nofter credidit, & fine dubio experientiâ
edo&us talia afferuit. Reftringas, fi velis, τὸ σ€¢
2r&vra tantum ad ufum medicum, & dicas , de
fcripfiffe Senem Elixir non poly- fed pantochre
ftum, vel latius etiam evageris, & credas, fimul
transmutationis metallicæ fru&tum, ad res ge
rendas apprimè commodum, ab eodem infinuari;
mechanicè tamen alterutrum, vel utrumque fieri
poffe, non percipies, {cd potiùs ex sa- £
Iegi
MORIBUS ET MEDICIN A. . I i
legibus affertum hoc, ceu ftultum & impoffibi
le ridebis; dignus tamen qui rursùs ridearis ab iis,
quorum manüs oculatæ funt, & qui iniquo non
poffunt non ferre animo noftri feculi fortem
miferandam, quàin plufquàm cimmeriis tenebris
de luce & fpléndorè veritatum naturalium glo
riamur , & crepundiarum ludicros apparatus,
cum bimulis, pluris facimus, quàm ea, quæ
nunquàm non poflunt effe proficua.
13. Si ad eundem modum fpecificorum vege
tabilium innumeram ferè diverfitatem & operandi
modum oculis fubjicere pateretur inftituti circu
lus, oppidò vi&tas dare cogerentur manus, quot
quot particularum & figurarum figmentis natu
ram haétenùs defœdarunt magis quàm illuftra
runt. Sed cùm, eos expericntia particulari ftrin
gere, &in veritatis amiffae femitam reducere, fe
fè vani fit conatus, quamdiu ipfâ Philofophiæ
receptae fundamenta prima non denudata in con
fpe&tum prodeunt, ab omnibus fanæ mentis tùm
refpuendâ & fibilis excipienda, decrevimus fubfe
quente peculiari capite pulverulentæ pugnæ inire
campum, difpe&turi, quibusnam funiculisexarena
nexis totum fyftema corpuscularis philofophiae
cohæreat. Non id nobis vitio vertent viri hujus
aevi eruditi & probi,qui fafcinati $ię
ingenii acumine nomina fua dedére talibus placi
tis profitendis ac docendis, ac, nimiùm fecuri ve
ritatis philofophicæ, de novis fubinde inventis, ex
fuis hypothefibus explicatis , orbi eruditorum
gratulati funt, &c adhuc gratulantur: videbunt
cnim hi, candido nos duci veritatis inquirendæ
H3
1 18 VITÆ ANIMALIS
& E$ ftudio, nec fugillare ea, quæ non
abfona effè priùs evicerimus, nec fuppeditare alia,
quæ non fana ratio fibi reliéta rebus confen
tanea effe poffe, deprehendat, ac cum religio
nis chriftianæ fimùl principiis facilè combinare
queat. Una enim, fibi per omnia conftans,& ab
uno fonte promanans eft rerum concipiendarum
veritas, ficut omnia fuum effe habent ab uno
greatore propagatum: ac , ficut impoffibile eft,
idem fimul ëfë & non effe, ita impoffibile eft,
idem effe verum theologicè, quod fit falfum phi
1ofophicè, vcl idem fàlfum philofophicè, quod
verum theologicè. Impoftores ergò & verfi
pelles agunt, timoris &c fpei gratia, qui dicunt,
fe credere revelata, quæ principiis fuis philofo
phicis vident, ut fàlfà & impoffibilia ex fe, ceu
tontradiétoria, proftitui; talis infulfà fides in ho
minem fànum non cadit. Aut ergò Philofophia
tanquam delira & fpuria abjicienda, aut religio,
8& ÉÉ hiftorica fcripturæ evertenda, aut du&to
penitioris veritatis fifo, utriufque harmonia ten
tanda & invenienda eft ; nifi velimus fuco & lar
vis induti hominum fimpliciorum fpe&ra eflè,&
omnem veritatem etiam è focietate politica elimi
nare, quo quid alienius fit à vero philofopho,&
homine ingénuo, vel fàltèmbono cive, non video,
Gratiam ergò habcbunt nobis boni omnes, fi ,
ÉÉÉ nobis, viam invenerint, non adeò
fentibus obfitam, ac genuinos veri cultores tan
dem ad centrum deduíentem, ex quo omnia ali
ggfegus afpicere, & quodlibct fuo loco defi
nirc, integrum eft,-
CA
MORBUS ET MEDICIN A. 1 19
C A P U T III.

De pratemfi AMechanifmi Natura mullitate.


I. um Mathematicis jam nobis res erit, qui
. C; antiquo fuis erroribus phyficas verita-,
I.
tes ludibrio expofuerunt, & fimul Dei ter opti;
mi & ter maximi veftigia , veræque religiónis
femina ex animis mortalium eradicare allabora
runt; quidam direéto malitiæ ftudio, quidam
inconfultè fubftratis conceptuum deliramentis,
quorum principium nec finem ipfimet unquam
introfpexerunt, nec, præ puerili in rebus fa&ti
libus ludendi pruritu, introfpicere apti fuerunt.
Tales ex Veteribus funt præcipui Democritus,
Leucippus , Epicurus , & Lucretius s ex noftræ
ætatis verò memoria Hobbes, Renatus des Cartes,
Gaffendus, Galileus, & alii, quorum ludicra in
venta, fub fpecie fubtilitatis cujusdam & erudi
tionis non vulgaris propinata, jam ferè totum
literatorum orbem inefcarunt, & eòdeduxerunt,
ut quafi triumphum, de reftaurata naturali fcien
tia, canentes, Ariffoteli formarum fubffantialium
& qualitatum occultarum Profeffori focordiæ & i
gnorantiæ afylum exprobrent , fuique ingenii
perfpicacis acumen miris laudibus & congratula
tionibus admirentur. Ac equidem non inficias
eo, acuti fuiffe ingenii plurimos hujus machinæ
fabricatores in difponendis rerum corticibus, &
evolvendis Geometriæ, quæ nonres, fed corpo
rum fuperficies certis figuris & numcris adapta
- H 4 tas
12 e ' ' VIT Æ, ANIMAL IS
tas, pro objeéto habet, problematibus; fedtamen
incautos & negligentes omninò fuiffe in fcrutan
da rerum eflentia intimiore.. Ta&ilibus ergò &
numeris difponendis cùm fe totos dederint, ac
omnes reliquos fenfus, cum Archimede Syracufà
mo inter calculandum & patriæ ab hoftibus ca
ptæ & fuae vitae oblito, quafi exuerint, mirum
fion eft, tam acuti ingenii Viros ftupendis inge
nii eclipfibus obnoxios fuiffe, iifque accidiffe,
quod videmus vifu orbatis communiter accidere:
pollent hi miferi præ videntibus taétùs fenfuex
çuifitiffimo, & in Š; & numerandis re
rum corticibus admodum fagaces funt, adeò, ut
quidam præftantiffimi evaferint mechanici: cu
jus rei exemplum locus , in quo haec fcribo,
Warmenda, pagus propè Lugdunum Batavorum,
fuppeditat lucülentum , alens opificem horolo
gothetam artificiofiffimum, à püero o&to anno
Tum prorsùs cœcum ; hic quidem coecus fabricat
horologia, fed nefcius unde inftrumenta, quibus
utitur & quæ conneétit, originem trahant. Tales
fingamus nobis horologii univerfàlis fpeculati
vos fabricatores, & eorum ingenii mathematici
acumen admirationi nobis effe poterit cum hor
renda cœcitate conjunétum, Ita alium novi in
Germania, hominem planè ineptum, ob conver
fationis & morum ftupiditatem omnium ludibrio
expofitum, quinihilominusingenio mathematico
omnes fuperat, inque conficiendis horologiis, &
extricandis rationum numericarum nodis ad ftu
porem expeditus, in cafibus gbfcuris, oraculiloco
çonfulitur : ut proinde facillimum fuerit,acutos
-. • - '
tales
MORIBUS ET M E D IC IN A. 121
acutos Mathematicos, quàm primùm extra cor
tices & obje&torum geometricorum cancellos
fapere geftiünt, ac, confequentiis à fuae artis
phænomenis dedu&tis, in obje&ta realia graflàn
tur, in deliramenta ac errores incidere horren
dos, & adeò homini fano palpabiles, ut videantur,
non feriò rem agere voluiffe, fed confultò nugis,
; & figmentis fimplicioribus imponere.
2. Id verò omnibusenumeratis magni nominis
j.

Philofophis accidiffe, palàm faciemus, ac ita de


nudabimus eorum hypothefes miferandas& men
dicantes, ut omnibusdubium hæferit, quodnam
ex duobus his magisadmirandum : an, quòd tan
ti nominis & eruditionis homines tàm pueriliter
ineptire potuerint? an verò, quòd tanto nume
ro fequaces invenerint ubivis difcipulos, homi
nes nec delirantes, nec ineruditos? In priore e
quidem animum admirantis fiftere poterit conce
pta petulantia ludicra, quâ tantos Viros mundi
fciendi cupidi appetitum novo & infolito dogma
te ludendo exercere, ac fui ingeniiacumen ven
ditare, conftituiffe, credamus; fed in pofterio
re ratio admirationis firmiùs hærebit, cùm vi
deamus jam feriò fubftratas hypothefes ludicras
credi, & propagari ab innumeris ferè, eruditione
&c rerum experientiâ non infimis, & adeò inva
luiffe earum axioma, ut quoque inter opifices&
rufticos inveniri dentur, qui, five è függeftu,
five ex exftantibus vernacula lingua libris, cu
pediis his & fàcris philofophicis initiati, particu
larum Cartefianarum farraginem femperin prom
tu habcnt, ac harum ope coelum & tcrram mi
- - - - -- - H5 - fcere,
I 21, VIT Æ, ANIMALIS -A

fcere, rerumque occultas dotes explicare optimè


norunt; felici republica tot philofophantium nu
mero, nifi verendum fit, fub hac particularum
pulvere religionem tandem, fidem Romanam &c
civilem, unà cum utili & folida rerum natura
Jium cognitione fepcliendam fore, quæ jam dum,
„acuto noftro fæculo, fitu obdu&ta fünt, & pauco
pulvere facilè confpeétui noftro fubduci pote
funt, Traduxerunt nempe artis fuæ mcchani
cæ inventa non fàtis introfpe&ta ad totius mundi
fyftema, indcque in conclufionem nimis præci
É ruerunt: poflè effe, ut totum univerfum,
inc interventu effentiae fpiritualis, ad minimum
fibi cohæreat in propagato motu, etiamfi detur,
fuifle ab initio Creatorem & motorem primum,
qui fabricarit machinam, & primum impulfum
ad motum excitandum imprefferit. . Hóc pri
mùm, ceu poffibili, præfuppofitö, ulteriùs pro
ceffit audacia inconfulta, & tentavit, an non
totum univerfum ex præjacentibus confufis par
ticulis & atomis confluxifle, & in certas motus
leges, ex natura & figura particularum refultan
tes, coivifiè comprehendi queat; in qua equi
dem fenticndi effræni libidine mechanifmi leges
&c ortum omninò tranfiliit, cùm nunquam ma
chinam, nifi ab agente fortiore & intelligente,
ordinatam in terra viderit, &c hinc dementi pror
sùs conatu rei extenfae non intelligenti adfcripfe
rit ordinem , & legum motus mefifuram, quam,
vel cujus fimilem fàltem , omnes in æternum
Mathematici nunquam fifterc poterunt. In u
troque vcrò egerunt ut omninò coeci, &
· ·· · ' - -
vi; IllS.

MoRBUS ET MEDICINA. 123
£tüs fenfu adhuc inftruéti, cùm nullam machi
|nam hominis ingenioinventam oftenderevaleant,
in cujus combinatione & nexu non tot concur
rant agentia fpiritualia & non per Mathcfin com
menfurabilia, quot vifibilia inftrumenta fuis nu
meris & figuris fibi invicem adaptata, quibus a
gentibus apprimè motus &c efíèêtus totius operis
adfcribcndus eft, inftrumentis numericis & figu
ralibus non ad movendum, fed fàltem ad deter
minandum & commenfurandum motum, defti
natis , inque hoc unico utramque officii paginam
abfolventibus. Ut enim taceam ipfum Ę
ceu Mathematicum, primum operis inventorem
& direétorem, (quem extenfum fàltem & infi
piens automa dixiffe, forte ipfi ægrè ferrent, &
j; proinde extra dubium fpirituali poteftate rem
difpofuit &c direxit) ipfa moventia fecundaria à
Mathematico fibi fubordinata, non agunt& mo
ventur per figuras mathematicas; fed indole quam
Mathefis ignorat, & quam nunquam ex confi
guratione particularum inveniet. ' Omnia machi
narum genera in motu fuo confervantur vel pom
dere, vel daritie, vel flatu ventorum, & impulß
aëre, vel motu ignis aërem vibrantis, vel motu &c
traétu animalis cujusdam femfibilis, & ex fupra e
vi&is , facultatis locomotive fpirituali*. Inftru
menta ipfà connexa, quæ motum machinæ de
terminant, non infervirent nifi dura eflent, &
fe invicem, renitente conatu , vincirent ; quòd
fi ergò Mathefis, quâ Mathefis, non inyenerit
corporum gravitatem & foliditatem, duritiem &
taotum, tam venti & agita;i aëris, quàm ignis
-* - l. * &
anla
124 VIT Æ, ANIMALIS
animalium fenfibilium, ridiculo conatu motum
ex configuratione corporum mathematica ha&e-
nùs deducet: nullam verò harum affe&ionum per
Mathefin effedemonftrabilem, mathematicè faci
lè demonftrabimus. Gravitas, quâ corpus, à
globo feparatum, rursùs globi fuicentrum quae
rit, & non nifi motu violento, impreffo ab a
gente fortiore, versùs atmofphæræ fluidæ cir
cumferentiam propellitur, quid fit, fi quaeratur,
refponfum corpufcularium erit in promptu,
gravitatem immediatè oriri ex foliditate corporis,
§c ex onere aëris prementis, à reliquorum glo
borum atmofphæra feu vorticibus, preffi, pro
que majore vel minore foliditate & pororum an
guftia, ingredienti aëri locum concedente, pon
dus augeri & diminui. _ Quis non crederet hoc
dato refponfo abundè effè fàtisfa&um? Sed oculi
longiùs penetrant, quàm tangentis manus. Evi
cimus jam fuprà, vortices prementium atmofphae
rarum effe figmentum notorium, nifi ftatuamus,
totum univerfum effe cruftâ folidâ conclufum,
qua extremorum globorum vortices coar&taren
tur, quod abfurdum ut evitaret Renatus des Car
tes , veritus eft fubftantiam corpoream & exten
fam finitam dicere , aut mundo certos effentiæ
terminos affignare, ne finem globorum &c vor
ticum diffipatorum fuis le&toribus aperire coge
retur. Cùm ergò in figura univerfi indefinita
non appareat ratio cohaerentiae mathematicae glo
borum, concedant nobis Mathematici, tantisper
pro fomniis & figmentis habere hypothefes fùb
ftratas, quas iÉÉÉ ne quidem mente poffunt
COfl •
MORBUS ET M EDIC IN A. 12;
concipere: nam quocunque fe vertant, exten
fum fuum mathematicum in infinitum exten
dant oportet, ne hypothefis mendax fuo fuco
privetur : fi enim cruftam folidam admittant, eo
dem modo in infinitas cruftas erit afcendendum,
quarum alia aliam mathematicè compingat: Vel
tandem fubfiftendum in fubftantia infinita non
extenfa, quæ extenfàm cruftam ultimam confer
vet. Ac admiflà demum & præfuppofitâ cruftâ,
omnes globos cum fuis vorticibus ambientes quis
motu mathematico graviores & folidiores parti
culas in tot & innumera ferè centra fe colIigere
', otuiffe, comprehendet, ad efformandos tot glo
É fuis vorticibus fe invicem propellentes? Cùm
fub una crufta omnia graviora unum centrum
neceflàrio motu mathematico petiifle , ex datis
hypothefibus ftatuendum fit: hærent ergò acuti
Viri in enodanda gravitate, quam quidem ta&u
fentient , fed mente mathematica introfpicere
nunquam poterunt, nifi fimul fe ipfos &c totam
fui extenfi machinam in infinitate, & cxtra figu
ram omnem velint amittere. Dicant proinde
potiùs cum Ariffotele, corpus grave centrum pete
re globi fui per qualitatem occultam, & formam
fubftantialem, quàm, per preffionem aëris; aut
patienter audiant, fi velint, quâ ratione nos cor
poris folidi gravitatem oculis mentis &c intelle
&tui, rerum effentias, non nudas cortices, fcru
tanti, fubjiciamus. Vita illa & fubftantia in
£ corruptibilis quæ compingit totum globum, &c
cum fuis incólis libero aëre fufpenfum verfàt,
corpora fibi avulfà eadem facultatc vitali & fpi
. : I1tU4•
i5 5 VITAE, ANIM ALIS
rituali rursùs ad fe rapit, quâ totum fui conve
xum conftringit ab initio , & corpus folidius ad
fmatrem communem retra&um gravius eft poro
fo, & citiùs fertur versùs centrum, non ob pre
mentem aërem impetuosè incumbentem fed ob
loci contraétiorem figuram, & pororum angufti
àm, atmofphæræ flúidæ, fursùm &c ad circum
ferentiam propulfae & afcendenti, non premen
fti, minùs objeétam. Ac ita etiam à vita globi
univerfali continentur, & versùs centrum ferun
tüf- €orpora animalium, quæ licet à viventibus
& animábus particularibus ex atmofphæra fluida
univérfalis vitæ compa&ta & extruéta fint, cir
culoque a&tivitatis fingulari volvantur, fubfunt
tamen agenti univerfali fortiori, quod motu fuo
omncs incolas fecum rapit, & hinc onere gravi
tatis animalium corpora terræ affigit, cùm aliàs
quodlibet animantium fuum domicilium fursùm
rfe ifi atmofpæræ circumferentiam ex fe vale
ret, & a&tu etiam fefe ex motu : univerfali extri
care aliquandò annitatur, fubfiliendo & exultan
άo, pro concepti affc&tus fpiritualis indole & e
le&ione libera. Corpora hinc animalium mortua
viventibus multo graviora deprehendufitur, non
tàm ob refpirationis ceflàntis inflationem fum
fhotafri, quàm ob animæ fpiritualis deficientemi
focomotivam liberam , quâ corpus versùs cir
cùmferentiam potiùs quàm centrum fertur; ini
de & dormientes & ægri vigilantibus & fanis
fìult6 graviores deprehénduntür, in quibus ta
hieri noii ceffat refpiratio. · · .
- 3. $oliditar, quâ corpora tenaciter fibi cohæ
* * •. - - - rcn£
MORBUs et M EDICINA. 1a#
fent & tangenti refiftunt, eadem levitate à no
; ftris Mathematicis negleéta eft, vel taéta coecis
oculis ; ejus enim rationem fuis numeris & figu
ris nunquam invenient, ceu jam fuprà capite pri
mo obiter evi&tum eft ; cùm quicquid ftatuerint.
in infinitas abeat abfurditates, & tandem eorum
pedem in qualitatibus occultis Ariffotelis figat.
Sunt nimirum corpora folida quàm plurima, quae
ignis diffipantis & ad circumferentiam propellen
tis vim omninò eludunt, & hinc à premente aëre
fine dubio non compa&a erunt: horum particulas
mathematicè cohærere quidem dicent corpuscula
res Philofophi; fed dicis gratia, nifi ipfèmet coe
cus cœco credideris; particulæ fiquidem figura
implicatoria præditæ, qua fibi invicem innc&tun
tur, funt fine dubio in fe corpora folida, aliàs
enim nullo modo vincire fibi adjacentia dici pof
fent. Refultat ergò eadem quæftio, quâ ratione
folidi particularum hami & rami compa&i fint,
. ad præftandum fuum officium? per hovos finé
! dubio hamos & ramos, & hi per alios in infini
tum s omnis enim figura mathematica corpus
fupponit compofitum , & divifibile. - Figüris
hinc amiffis deveniendum erit in refpondendo ad
atomos, in quibus omnis cohærentiæ ratio pror
sùs evanefcit, cùm jam connexionis inftrumenta ,
definant , & particulæ ex particulis innumera
propagirie adeò multiplicatæ fint, ut Philofophus
huic pulveri fubducere oculos meritò confultum
duxerit, & fateri, dari qualitates occultas & for- .
mas fùbftantiales Matheihatico inta&as, & præ
cipitibus nimiùm jùdicibùs vapùlaßò Stagyrita*
? Peri
12.8 VIT Æ ANIMALIS
Peripathum, quòd, more Philofopho indigno,
occülta ignorantiæ latibula quæfiverit , ubi re
fponfi claritate quæftionis nervum folvere im
potem fe videret. Sic & durities Mathematicis
, fuppeditabit nodum duriffimum, omnium eorum
inftrumentorum apparatum infringentem, & fi
guras particularum durarum illicò influidaphan
Iafmatâ reducentem; cùm, fi ne cohærentiæ ge
neralis quidem ratio figuris fubftet, multo minùs
duræ cohaerentiæ fabrica in propatulo fuerit. Ne
que enim compreffio & coar&tatio particularum
duritiem miniflrabit, cùm dentur corpora com
pacta fatis & graviffima, quæ non funtadeò du
fa, ut hydrargyrum, plumbum, aurum, &c.
& è contrario leviora & porofiora, quæ duraad
modum, ut ferrum & lapides. Neque ex inæ
quali difpofitione particularum & faéta hinc po
rofitate durum corpus emerget, cùm adamas,
duriffimus omnium, folidus fit & homogeneita
te extenfi fui fatis perfpicuè gaudeat, in omni
ignis ficci tortura fàlvus femper, nec liquabilis,
hec in pulverem calcinabilis. . Difcuffis ergò ita
pulverülentis hypothefibus, & nimiùm credulis
Mathematicis ad penitiora & intimiora extenfi
fui phænomena quafi manuduétis, puto illis, ve
lint nolint, fatendum fore, quòd éxtenfum quâ
tale, & omnes affeétiones extenfi ipfosmet füb
terfugiant, & quòd hinc horrendâ & inconfultâ
audaciâ figuris motum tribuerint ; cùm nec ul
lam figurám fine præfuppofito mQvente & figu
rante fpirituali non figurato, ipfimet concipere
valeant, & in arte fua mechanica ipfo fa&o ex
perian
MORBUS ET MEDICINA. 129
periantur, hullam determinatam emergere ÉÉ
Iam, nullamque hujus figuræ efficaciam, nifi a
gens extrinfecum fórtiusTagenti corporis intfin
feco, foliditatis & cohæréntiæ auéíori, minùs
forti & ad æqualiter agendum ab opifice fummo
deftinato, limites extenfi fui circumfcribat , &
variis angulis motum ejus naturalem impediat,
figurâ exteriore nunquam principium motusexi
ftente, fed motum jàm prævium in corpore fo
lido vel fluido numéricè determinante & fufpen
dente. „ Apparet hinc porrò, quo diftorto inge
nio, & qùâ puerilis^ infcitiæ levitate rabülae
guidam noftri témporis aéti fuerunt, qui, fpiriti
us in corpus agendi poteftatem adimentes, &
ex infulfæ Philófophia: placitis mundum faßina
tam novo fafcino implicantes, religionem, fcri- !
pturam, & omnem fidem hiftoricam effeétuum
fpiritualium in corporibus exfertorum, confpür
care fupcrftitionis anilis maculâ, non deftiterünt:
gùm ne ipfum corpus figuratum quâ tale,fine præ
fuppofito fpiritu compingente ad momentum qui
deiì fubfiffere & extenfüí effe valeat, multoimi
nùs certæ & determinatæ fubftare figuræ,& omni
üm minimè, moveri. Quod ultimum, ceu pri
mum infànientis Mechanifmi fundamentum e
vertens, altiùs repetere neceffum erit; nam mo
3.
} tus efficaciam miris modisextollit Hobbes, & cjus
nexum fubtilibus quidem fed futilibus præftigijs.
evolvit Renatus dei Cartes, quibus próinde, &
eorum fequacibus, cum fua machina loco mótis,
fixa & immobilis veritas omnes bonæ ÉÉÉ
cilè movebit, incrtibus puta ac impiis fig
•,
13o VITAE, ANIMA LIS · · ·
nientis valedicere & fàniora ampleéti. :
4. Motùs per univerfum tres deprehendi dan
tur diffèrentiæ: aut enim extenfum emergit per
motum, & certis fuae configurationis terminis cir
cumfcribitur, ceu colligitur, qui motus dicitur
generatio, & creatio: aut fpatium fuæ extenfionis
transfert &c commutat, qui mötus audit localis:
aut ex determinata figura rursùs per partes refol
vitur , qui motus dicitur corruptio , feu mors.
Nullam verò harum differentiarum ab extenfo,
quâ tali, poflè proficifci, jam dum fatis eviden
ter evicimus, & brevi recapitulatione omnium
obtutui rursùs fubjiciemus. Statuamus enim no
bis, primum principium motus gemerativi materi
am éffe, mathefeos obje&tum , cum nugatore
Hobbefio; illa materia tùm fupponenda erit, vel
nullius omninò figuræ mathematicæ im atomis,
vel certæ configurationis in pulverulentis Cartefii
elementis primis, corpusculis naturae minimis,
diverfimodè figuratis: quicquid verò horum ele
geris, abfurdus eris indemonftrando motùs prin
cipio, &' omnem lapidem incaffum movebis. Ex
atomis enim, primò, per motum localem, & con
fluxum atomorum, certam extenfi figuram emer .
É; dicendum erit ; atomos autem non poffe
Iocaliter moveri & confluere, in aprico eft,cùm
non circumfcribantur loco, utpote omnis dimen
fionis & figuræ expertes; figurâ, porrò, determi
nàtum extenfum quantumvis minimum , jam
compa&tum &c compofitum effe neceffàriò fuppo
nes, nifi contra ipfam Mathefin delirare decre
veris; unde ergò motus ille, quo prima ele
' - - - gQeQtâ
MORBUS ET MEDICINA. 131
rmenta figuram determinatam fortita funt? Sunt,
dices, ab æterno particulæ figuratæ: fed fic tot
caufæ primæ, quot Cartefii particulæ 5 nam æ
ternitas feu duratio, nullius rei caufa produéti
va eft, fed rem exiftentem comitatur; per con
fequens id, quod anguftiffimæ cft dimenfionis
mathematicæ in extenfo fuae molis, erit infini
tae extenfionis numericæ in duratione, ens ne
ceflàriò exiftens, circumfcriptum anguftiffimo lo
: co, infinitum tempore. Hobbefium hinc meritò,
ut apertè infanientem, derelinquens Renatus des
Cartes fubftituit demum Deum, & caufam pri
mam fpiritualem, quæ figuratorum elemento
rum farraginem confufàm creaverit ; fed non de
ftitit, Hobbefii machinam ex præfuppofitis his
de novo fabricare, & per motus leges mathe
maticas corporum genérationes intermedias , &c
continuatas demonftrare, ut & exinde motuslo
á calis, refolutionis , & corruptionis phænomena
deducere; in quo equidem inftituto eandem ab
. furditatum innumerarum telam pertexuit,& fuos
difcipulos incomprehenfibilium hypothefium re
tibus adeò implicuit, ut propofitiones contradi
&torias fingulis momentis protrudant, & fimul
veras effe ftatuant. Didicerunt enim, hoc du
ce, fpiritus ex fe & fua natura ineptos eflè, fuas
a&tiones in extenfo & per extenfum determinaa
re, & motum in corpore ciéte, debili freti hy
pothefi, quòd cogitando omnis rei fpiritualis ab
folvatur effentia;Icùm ipfâ cogitatio fit acceffo
rium indifferens & aëtus liber effentiae fpiritua
lis, pro lubitu defiderii exercitus & fufpenfus,
'132 VITÆ, ANIMALIS
quod noftri cogitatores in fe ipfis experiri pote
runt. Deum hinc, ridiculo conceptu, Creato
rem extenfi ftatuunt, non difponendo reali vir
tutis contaétu figuras corporum, fed jubendo è
longinquo, ut exiftant. Ita porrò per fpiritus
creatos Ioberrantes, &c videntes, ad nutum vo
luntatis liberum & ex affe&u fpiritualiipfos poffe
corpus fuum proprium de loco in locum profer
re, non audent dicere, quòd anima in glandula
pineali, nefcio quo vincülo Cartefianæ Philofo
phiae, haerens, corpus reali conta&tu moveat,
fed quòd juflu volufitatis imperet fpiritibus ani
malibus, âd ejus nutum illicò paratis. Hinc nec,
Deum omnipræfentem fuae créaturæ realiter efle,
credere poffünt, nec, animam præfentem glandulæ
ineali vel totifuo corpori; Deum proinde, eâdem
ypothefeos difficultate contradi&oriâ, etiam in
quandam fortè glandulam pinealem totius uni
verfi coar&tant,Tex qua jubendo imperium pro
videntiæ exerceat & motum confervet. Ubi
que autem contra propriae animæ fenfa impin
gunt, & ratienes deproinunt philofophicas inge
Ììio humano imperceptibiles, & omnibusqualita
tibus occultis occultiores, harumque coacervata
rum cumulo adhuc fepultas. Jubendo nimi
rum nunquam fe prodüxifle aliquid, nec pro
duci poflè, per rationem & experientiam edocen
tur, nifi adfint caufae intermediæ intelligentes
juffum, & ad nutum jubentisparatæ, vires fuas
depromere ; fi hinc juflu Dei, è longinquo po
fiti, movetur extenfüm, non tantùm præfuppo
agndum sí rationi fànæ, cxtcnfum ifiprincipiis
MORIBUS et MEDICINA. $
realibus fuiflè, antequam fieret,& moveretur,fe
& intelle&u & fenfüpraeditum effe, quò juben
tis nutui obtemperet. Sic nec animajufià dabit
fpiritibus animálibus extenfis, quin extenfi effe
definant, & fenfu &c intelleétu donentur pro
prio ; dum ergò fpiritusfuos &c fubftantias cogi
tantes quàm lon É è rerum extenfarum con
fortio collocareallaborant Cartefiani, delabuntur
in metamorphofin contradiétoriam , & ipfum
extenfum extenfione fua fpoliant, ac in fubftan
tiam cogitantem reducunt, quòd aptum fit, mo
raliter obtemperare fpiritibus, ac in fefe recipe
re aëtiones merè fpirituales: diftinguunt nempe,
dividunt, & confundunt, eodem temporis mo
mento; & dum, fe omnia diftinétèfuishypothe
' fibus explicare poffe, falsò jaëtitant, in immen
fum confufionis, &c credulitatis irrationalisbara
thrum fe ipfos præcipites dedére, tot adorantes,
& cœcisoculis credentes fuæ philofophiae articu- .
los fidei, quot finxerunt particulas. Nam, nec
ex fe ipfis moverilvolunt particulas,fi principium
primum motùs fpe&tes, nec, fpiritus motores im
mediatos Éeffe per naturam fuam poffe,ad
mittunt. Stat ergò immobilis machina confi&a
per ipforum fabricatorum hypothefes, aut machi
na eflè definet, fi exjuffu fübftantiarum cogitan
tium movetur. Et quis non, tot inconditis co
.
j
gitationibus & juffibus rem obnoxiam tandem
èx ordine dilabi & frangi, metueret. Saniùs om- .
ninò penfitavit motùs, & imperii jubentis leges
Camutus ille Anglorum ex viótoribus Danis Rex,
quem cum adulatorum sui;;m
I 3 'grex ftultus
; w €Q)
134. VIT Æ, ANIMALIS
eò inducere vellet, ut fibi Domini Oceami titu !
lum arrogaret, convocatis confilii auétoribus,
ad fretum acceffit, magna voce imperans, ut
retrocederet, & pedititutam viam panderet ;
quod renuente pelago, ait: videte, ad quas in
cptias me inducitis, ut nempe imperem fubdito,
quem nec manibus propriis ligare valemus, nec
qui di&tis noftris ültrò obedire vult : probè
fciens, vanum effe imperantis juflum, cujus a
&tivitatis poteftas vel non fræna injicere valet
fubdito prætenfo, vel à renuente agente morali
cluditur. Scd demus tandem, Deum effe pri
mum concitatorem motùs. machinæ corporeæ
(quod equidem per admiflà Cartefii erit im
poffibile & imperceptibile ) nullo tamen mo
do propagatio motus perennis per inftrumen
ta mathefeos erit poffibilis,nifi primum movens,
machinæ realiter præfens, in motu perfeveret;
cùm, ceu fuprà demonftratum dedimus , ipfa
ars mechanica nullam adhuc ftiterit machinam,
cujus movens primum figuris mathematicis im
pcllat, & impéllatur, &c quo ceflànte à motu,
non fimul automatis agitatio ceflèt: quicquid er
gò ex coaptatis inftrumentis mathematicis dedu
xerint ad explananda naturæ phænomena, eo
dem jure inftrumentis tribuent, quojure malleo
fabri & limae quis vendicaverit horologii cffe
&tus, negle&to ártifice & movente primo. Je
juna hinc omninò , & ex omni parte fragilis eft
rerum naturalium explicatio per mathefis dimen
fionem : ipfa enim dimenfio effe non poteft pcr
momentum, nifi per fubftantiæ non dimefifae
... - COI1
MORBUS ET MEDICINA. 135
concurfum immediatum, & vix umbram tangit
effentiæ rerum, qui in difponendis corticibus vi
: .*
{ìbilibus tangendo, non videndo , ludit & lu
ditur. Et cùm ex data refolutione cohærentiae
mathematicæ, quæ fingitur, ad oculum conftet,
ipfa extenfa in indivifibiles abire atomos, quidni
.
Å cum Sacro Philofopho Paulo, exten
: fum demum ex non extenfo,&vifibile ex invifibi
li, non ex nihilo, per creationem prodiifle, &c
ex Deo, per Deum & ad Deum efle , confervari,
& vergere omnia; non quidem femper per con
taétum aétionis immediatæ, fed per difpofitos
fapienter motores intermedios, qui fuum ubique
extenfum fingulare compingunt, & moderan
tur, & ad fummi Motoris nutum femper parati
funt, aut, fi prava inclinatione fpirituali defle
&tere contendant, imperio ejus fummo & ubivis
præfente virtute in a&tibus externis diriguntur&c
impediuntur; ita ut omnia, tam mala quàm bo
na, ejus imperio fubje&ta maneant; cùm degene
res creaturæ fpirituales quidem gaudeant concrea
ta libertate eligendi & volendi mala, fed nun
uam poteftate illimitata, conatus malos in effe
Å deducendi. Ex quo fonte jam quàm bre
viffimis omnis motùs in rebus creatis deducemus
fyftema, cujus cohærentiam intueri, intelle&ui
fàno non adeò difficile erit, & cujus nexus un
diquaque veritates tam naturales quàm theolo
icas illibatas fiftet 5 imò credenda plurima &c
myfteriorum fide occultata, rationis oculis per
ceptibilia fubjiciet.
5. Dcus ter qptimus me;i;us,
4
& in £,&;
-

C.
136 VIT Æ, ANIMALIS
fé undiquaque beatus, ceu fibi fufficiens, talis
concipi non poflet, nifi ftatuamus intra ejus ef
fentiam principium quoddam paffivum, & aéti
onum fpiritualium & vitalium infinitarum rece
ptivum, in quo terminetur, & fibiipfi fenfibilis
fiat primi agéntis& moventis aétivitas. Deum er
jò qui dixérunt aëtum purum, ncfcivére, quid di
$erint, & 4theis Spimofiffis frigidam fuffuderunt,
qui hinc objeéta & modificationes éxtrinfecas
I)eo, agenti quafi bruto & fempet inquieto, di
xére ex natura neceflàrias, cùm aëtus purus in
fe ipfum refle&ti' nequaquam poffit, &'hinc ab
eo tempore quo aétus eft, objeéta extra fe fup
ponat. ' Iftud principium divinitatis paffivum,
torpus quafi Déitatis, & cujus refpeétu Deus in
fcripturis ignis appellatur, & lucemjinhabitarein
acceffam dicitur, à Sapientibusantiquiffimisàppel
latum fuit aterna & ìncorruptibilis natura,& fèmi
narium invifibile,ex quo in tempore per Deum,
liberrimè & fapientiffimè agentem & creantem,
rerum creatarum individua,& corpora vifibilia,
ceu figurata, emerfére. Produco in teftes iue
υφας hüjus áfferti Perfarum Zoroaffem, Ægypti
orum Mercurium Trismegiffum, Judæorumi Ca
baliffas antiquiffimos, Græcorüm Platonem,Chri
ftianorum, èx primitivis, Origenem,Clementem Ro
manum & Tertullianum, quem nec ipfe Auguffi
mus in Catalogó hærefium ob hanc opinionemcon
demnare, veIhærefeos macula confpurcareaufus
eft, aliàs fat ftrenuus hærefium fabet; exfequio
ribus, Anglorum miraculum fuitemporis, Rober
$um de fijiiibui, vcl flgdá di&um .Gsia;
· ·· ··· · . €Qa
-. . &*•
MG)RBUS ET MEDICIN A. 137
Theophraffum Paracelfum, omnes homines foli
dißima eruditione, & fincera in Deum pietate fuis
diebus omnibus ferè fàcilè palmam præripientes,
& horum demum omnium complementum &
coronam, futorem moffrum, Philofophum Teutoni
cum, 7acobum Böhm, quem fingulari elogio con
decoráre & admirari , non deftiterunt homi
nes noftri ævi eruditiffimi , Henricus AMorus
& Morhoffius. Is, licet fcripta fua, divinitatis ve
ftigiis referta, barbaris & parùm ipfimet intelle
&tis Chymicorum vocabulis, &c, quod laïcisin
: doétis familiare eft, tædiofis ambagibus, tauto
; logiis, & repetitionibus aliquatenùs deturpave
rit coram oculis eruditi hujüs fæculi ; folus ta
men congeffit, & digeffit ea omnia, quæ in an
tiquis veritatis veftigiis mutilata & fparfa jacent.
Summum ergo bonüm, Deus, fumimæ íàpien
tiæ & amoris veftigia propalare gaudcns , per ae
&tum creativum exiit ex fe ipfö: concipiens in
fe ipfo, omnipotentis imaginationis colleétione,
fpiritus alios (cujus aëtus creativi indoles ex pro
duéta ceu continuata creatione, in generatioheae
nimantium, adhuc elucefcit aliquatenus) eofquc
corpore quodam incorruptibili & igneo, ex ae
terno principio paffivo Deitatis, veftiens s atque
ita fiftens primum omnium rerum creatarum fy
ftema, mùndum Angelicum, fubftantiasexhiben
tem varias individuas, proprio aétivitatis circu
lo & libertate præditas, ex Deo quidem defum
ptas, fed per Deum, ut fuae effentiæ multiplica
íam cernéret imaginem, in Deos quafi minores
¢ve£tos, & fingulari fing; imperio ing
** * * * ' "1 ; gQa
a38 : VITÆ ANIMALIS -

donatos, obedicntia verò, amore & fubmiffione


ad Deum, quem fcriptura exfertis Patrem fpiri
tuum dicit, meritò reflexos. Hujus creationis
primævæ nil meminit Mofes in hiftoria creati
hominis, præfupponit tamen eam ubivis fcri
ptura facra & ipfe Chriftus, hujufque difcipu
1i, Satanae mcndacis lapfum ante hominis creati
onem apertè fupponentes. Nec obfcura hæc hy
pothefis Judæis tum temporis effe potuit, cùm
jam Cabaliffarum principes feriem creationis per
varios mundorum fpiritualium globos devolu
tam , antequam vifibilia & crafla prodirent, fat,
& fortè nimiùm , fpecificè enarraflent. Qua ra
tione vcrò & occafione labi & à Deo, beatitudi
nis fonte, defleéti potuerit lucifer, fat perfpicuè
fuprà §. I. cap. 2. fcd concisè attigimus,& fufiùs
intelligendum dedimus infato moffro fatao belgicè
confcripto. Et qua ratione fimul ex hoc lapfu
fpirituali, & hinc produétis in lucifero anxieta
tis, timoris, iræ & defperationis affeétibus, fub
jc&tus ei globus igneus cum fuis reliquis incolis
corripi, infici & in ordine concreato turbari po
tuerit, obfcura umbra hodienum indicant affe
&tus fpirituales in corrupto homine, illicò fuo
veneno in fubje&ti corporis humores, vel diffol
vendo nimiùm vcl coar&tando & obftipando
graflantes. Dedimus tamen hujus corruptionis
corporeæ rationes fpecialiores, in fecunda parte
noftri Hodegete ad amiffum Urim & Thummim,
germanicè extantis, ex ordine confpicuas: ni
mirum demonftravimus, corpus crcatum igne
VlIÌl duobus fubftare principiis componentibus,
2C1
MORBUS ET MEDIC IN A. 139
acido adurente,& lumine fuaviter exhilarante,quæ
duo, quamdiuaequali libramento conneétuntur &c
à vita moventur, flammam producunt apertam &
agitatam, excedente vero alterutro juftæ menfu
rælimites, ignis fupprimitur,& vel definit lucere,
vel definit ürere: dedimus in hujus afferti expla
nationem experimenta artis chymicæ, ac fimul
evicimus, poffe artis noftræ beneficio liquorem
igneum fine luce corrofivum, & quævis viven
tia calore fuo lædentem, fine ullius craffi vincu
li terrei additamento, totum, quantus eft, con
verti in pulverem terreum obfcurum , nullo
fàpore & calore ampliùs præditum, poffe itidem
principium luminofum ignis , fub alcalinorum
nomine in confpeétum pródiens,refolvi in aquam,
feu phlegma infipidum. - Hinc, à minoris vir
tutis agentibus ad majoris aétivitatis fubftantias
afcendentes, deprehendemus, nil contradiétionis
Sc abfurditatis involvere, fi ftatuamus, lapfurn
à Deibeatitudine fpiritualiter luciferum, per con
citatos inordinatos affè&us fpiritualis malitiæ,
confequentiâ naturali, fubjeétum fibi globum
igneum, per creationem jam dum compaótio
rcm ac fuit in natura univerfali, turbafle, &,
difrupto principiorum componentium vinculo
& æquilibrio, quodlibet in ftatum malediétio
nis degenerem præcipitafle : principio caloris &c
fervoris acido abeunte in terram obfcuram & in
fipidam, luminofo verò in aquam feu phlegma
iners. Habemus inde verifimiliter Chaos Philo
fophorum gentilium antiquum s habemus & Mo
Αὐ tenebrofum vachum & imame, ex aqua & terra
COIA*
-

I4o VIT Æ, ANIMALIS


confusè mixtum , quod, ceu textus hebraei ex
plicatio patitur , ex intercedente corruptione
priùs creatorum quorundam emerfit, & ex quo
jam altera Deo ter optimo molienda veniebat
creatio rerum compaétarum magis & vifibilium;
cujus feriem Mofes yerbis ut plurimum myfti
cis fibi enarrandam fufcipit, ut hominibus, cum
quibus converfabatur, non Angelis, fuae origi
nis elementa, & Patrem generantem pateface
ret. Cujus veftigia, ceu faltem conjició (nefci
mus enim, an nonàSapientibus Ægypti,& tradi
tis Trifmegifti, ipfe Mofes fua quædam hauferit)
rcliqui ferè omnes inter gentiles Philofophi
prcmunt, tenebras & confufionem ante lucisor
tum Creatori præfternentes; quo nihil abfurdius
concipi & cogitari de Deo fapiente , beato &
omnipotente poffet, fi prima ofhnium enarranda
fit rerum Creatio: à lumine enim non prodeunt
tcncbræ, & fapiens artifex, unàque omnipotens,
non priùs confundit, quæ illicò ordinata & benè
digefta fiftere poteft. [Detrufit ergò Deus luci
feFum cum fuis fubditis fpiritibus, eâdem lapsùs
labe infe&tis, è globo fui dominii corrupto, ejus
que a&tivitatem fpiritualem, jam variis âffeétuum
furiis agitatam, ad fufcitandos perpetui defide
pii & famis cruciatus, ab omni principio paffivo,
in quo determinaretur, fufpendit, & in fe ipfam
retorfit , unde infernus & mors fpiritualiter
graffans ultrò enata eft: idque duplici de caufa,
üt nimirum reliquis Angelorun choris exem
lum juftitiæ &c negle&tæ obedientiæ ftatueret,
§. fimul creaturam paífivam præter fui meritum
- fœ
MORBUS ET MEDIC IN A. 141
fœdatam nova fa&a reftauratione fublevaret,
& ex maledi&ione liberaret. Refolutis hinc, per
: immiffàs incorruptae naturæ igneæ virtutes, fu
neftae maledi&tionis & corruptionis diabolicae
repagulis & clauftris, lux demum ex tenebris
: jí; &c divinus opifex, orbem hunc aliis in
colis nobilitandum cónftituens, non omninò ex
; tinxit produéta principia ex lapfu ignis & lu
cis degenera, fed aquam & terram fub domini
um induétae rursùs & excitatæ, ignis & lucis, vi
;
j3
vacis fubftantiæ , quafi coarétavit, & conclufit,
ut ita fpiritibus de novo creandis fuperbiæ con
cipiendæ non adcò magnam relinqueret occafio
nem in domicilio non omnimodè formofo, &
É'; ad fui imaginem conditos, eò faciliùs in
:
:t.
fuae effentiæ beatitudine deguftandâ detineret.
Mifcuit hinc admirabili temperamento boni &
mali naturalis & corporei femina, ut neutris ca
rere viventibus in hoc globo liceat, nec enim
ignis fine terra & aqua, nec aqua & terra fine
igne quidquam ad combinanda corpora opaca
valebunt: hinc nec ignis implicatus, &c maledi.
£tioni obnitens, movetur in his corporibus apertâ
flammâ, vel fplendore & lumine triumphat ,
ceu fuit &c adhuc eft in Angelorum beatorumi
ordine, quos hinc à flammis& fulgore fcriptura
ubivis denominat ; fed tacito circulo fuo officio
fungitur, & unà fecum inertia corruptionis pro
duéta , aquam, & terram opacam infipidam,
tanquam cortices volvit, ab agente vitali & fpi
rituali ipfe motus & excitatus. Sed ut fimu!
{ùblcvarct agentium vitalium, in digerengis &
- - difpo*
142. VIT Æ, ANIMALIS -

difponendis tàm gravatis & tenacibus elementis,


operam, dedit illis omnibus miniftrum, moto
rem communem, fpiritum vivum & intelligen
tem, magnarum & extenfàrum virium,Solem,eique
in habitáculum tribuit percnnis & æternæ naturæ
incorruptæ portiunculam contraétam, feu crea
tam, igneam & luminofam, per ejus fphæram a
&tivitatis diffufàm, ex qua per atmofphæram ra
diorum lucidam exiens, omnes circa fe proximè
& è longinquo difpofitos opacorum corporum
globos, quos planetas dicunt, & ex quorum cen
fu nofter globus eft terraqueus, attingit & pene
trat, inque eorum centro conclufum ignem cu
linarem animae globi univerfàlis in motu per
enni non tantum confervat, fed & atmofphæræ
horum globorum effluvia rarefa&ta, quatenùs
conclufi in corporibus opacis ignis & lücis funt
exhalationes, motu fuo arripit, &c vivâ flammâ,
licet, ob difperfi & aquis admifti ignis raritatem,
tenui & blandâ, accendit; inde produétus in fu
perficie reflexorum radiorum calor non confu
mens, nunquam limites atmofphæræ tranfcen
dens; extra quam omnia rurfus frigent, quia lux
tùm fine Ë igneo fpiritus folaris manet vehi
culum , potiùs refrigerans , quàm calefaciens;
hinc &c radii ex opaco reflexi in longinquum au
gent aquam & motum ignis impediunt; É
ex fplendore Lunæ cuivis obvium eft, & fimul
falfitatem hypothefeos arguit, quòd motus ex fe
producat calorem: aquam enim in æternum mo
veris motu circulari & confufo, ut& terram, fa
lis omninò & ignis expertem, nullo
- - -
fibo; CAIO •
'MORBIS ET MEDICINA. 143
caloris veftigio, nifi ignea fimul admoveris. Ope
ergò hujus Solis , quem non iniquè oculum uni
verfi nuncuparunt antiqui , omnia viventia i
gnem fuum culinarem accendunt, & poftmodum
pabulo debito, ex conclufo igne corporum de
fumpto, intra terminos confervant, qui ignis, mo
tu femper agit contrario motui aninarum viveri
tium & intelligentium reliquarum : nam fpiritus
ignivomus, ex Creatorisjuffu, movet diffolvendo
& protrudendo foluta ad circumferentiam ; ani
ma verò intelligens & fentiens, pro aétivitatis fuæ
à Creatore datæ modulo, colligendo proficua &c
coacervando occupata eft : diffolvit ergò ignis
compaëta, & hinc omnibus viventibus oriturex
halationum atmofphæra, ex qua foluta atmo
fphæra anima, opé aquæ & ignis non flammantis,
•acidi nimirum, colligitea quæ aptafuntad nutriti
onem &c auêtionem fuae machinæ & domicilii, ut
ita mutuo occurfu agentium contrariorum exqui
fitum inveniatur mediocritatis temperamentum,
& mutuum adjutorium, dum anima igni colli
git perpetuum pabulum , & ignis animæ agenti
concretionis malediétae in objeétis corporibus
folvit nodos, aquam nimiam per exhalationis ra
refaétionem diffipando & in aërem convertendo,
& terram concretam , in pulverem minutiffimum
calcinando, qui, quantum fieri datur, per varias
; feparationes, & adaptata huncin fineminftrumen
ta, fequeftratur, inferviente infuper humorum
;
3.
inftrumentalium vehiculo, quorum indolem fu
rà in confpe&tum dedimus. Quid verò deglo
■' í reliquis planetarum opacis ratione incolarum •
}
144 - VITÆ ANIMALIS
ftätuendum fit, hic non definiendum ; puto fàl
tem, omnes hos globos pcr novam créationem
ex corruptis luciferielementis, æquèac noftrum,
effe produ&tos, nec fuis deftitui incQlis fpiritua
libus, qui an eandem rurfus lapsùs fecundi fubie
rint aleam, ac Adam s an verò perftiterint obe
dientes , quis definiverit ? Sic & reliquas ftella
rum fixarum fphæras lucidas, folis æmulas, fuis
beatis & incorruptibilibus incolis plenas effe,cre
do, nec ,. fi per has multivarias illas manfiones
in domo Patris fui à Chrifto affertas, intellexe
ro, adeò hæreticus deprehendar ; cùm Dei bea
tificam fruitionem & intuitionem nullus locus
impediat, utpote omnibus ubivis præfentis, &
ominia verbo virtutis fuae gubernantis & fuften
tantis. Cur enim, noftrum pun&tum exiguum,
tot & tam diverfis incolis refertum, peculiari
præ reliquis tam vaftis conyexis gauderé privile
gio dixero, nullam video rationem, cùmex tacente
revelatione fcripta nullum argumentum negati
vum ne&i queat, quæ data eft nobis, ut nobis
proficua & nocentia eligamus & vitemus, non
ut omnia Dei immenfi & fapientis opera exinde
enumeremus. Sed revertamur in noftrum do
micilium novae confufionis malediétæ labe ulte
riùs infeftatum. Homo nimirum, praecipuum
hujus globi ornamentum, peculiari adhuc & d^.
fæcatióris manfionis Joco à creatore donatus, mm
ftatu tentandæ obedientiæ, fidei & amoris erga
Creatorem non perftitit, fed mentem foli Deo di
catam, & puriffimæ ejus naturæ dele&amentis
fàtiandam, fuadcntc inyido Satana (qucm, licet
è do
MORBUS ET ME D1CIN A. i4;
è dominio fubje&i paffivi deje&tum & tenebra
rum, ceu malitiae fpiritualis vinculis conftri
&tum , affercnte fcriptura , dixerimus, propte
reà tamen loci carcere inclufum & detrufum ne
putemus, nec ei ademtam moralcm & fpiritualem
malitiæ communicationem) increaturas inferiores
convertit , nec hîc inveniens pabulum defiderio
& fuae aétivitatis fundo adæquatum, fe nudum
& undiquaque egentem deprehendit, inque tur
bam affe&uum peffimorum incidit, quà fimuk
fubje&tam menti animam corripuit, ac, per hanc
irritatam, maledi&tionem novam , & principio
rum paffivorum dyfcrafiam, in fubje&ta corpora
invexit, nunc eò faciliorem , quia conclufa in
hoc fyftemate prioris malediétionis femina pro
greflüm, fuppeditato fomite , accelerare pote
fant. Miferatus verò Conditor vicem fedu&ti
noluit eum prorsùs deturbare loco, & cum luci
fero in cruciatus affe&tuum in fe ipfosagitatorum
& reflexorum conjicere ; fed erexit in fpiritu
mentis ; vocando & invitando ad cibum Deita
tis amifium, defiderium & fidei famem, eique in
Chrifto viam aperuit, novae creaturæ domicilio,
cx puriffima aeternæ naturæ effentia colle&to, rur
sùs veftiri, inque hac nova, lucente, & divinæ
naturæ domo, contra omnes peccatoruminfultus
c tamen legitimum abfolvere, & tandem, poft
mortem, ipfam animam in contubernium perehnis
hujus felicitatis fecum evehere, quæ Salvator &c
ejus difcipuli verbis emphaticis ubivis infinuant;
at animæ conceffit in fuo corpore fluxa principi
orumpaffivorum obegnsna. Sed,ne fpiritus de
nQwg
146 VITÆ, A NIM ALIS •
nóvo fe manciparetconnubio terreno,expulit eum
ex loco terræ É , indu&taque ulteriùs in ali
menta & elementa maledi&tarum coagulationum
foecunditate, ex perturbatis agentibus ceu viventi
bus naturali vinculo emergente, mors tandem, feu
receffio animæ ex inhabili & deturpato domicilio
fupcrvenit, maximum fpiritui &c menti, ad quæ
rendum cibum folidum &c duraturum , incita
mentum, & hinc non tam poena, quàm reme
dium lapsùs, quô quafi vi fpiritus perennis, &
ex fe, üt & ex creaturis inferioribus, nunquam
beatus, adigitur ad defiftendum à caducis, & ad
quærenda ea, quae poft mortem manent praefen
tia. Corpus tùm , feu materia paffiva, igni &
folis radiis refolvenda, & aliis agentibus in fuam
a&tivitatis fphæram rapicnda & determinanda
conceditur. Sic unius corporis corruptio eft al
terius generatio , & volvitur jam ab agentibus
fpiritualibus iners corruptorum elementorum
materia, modò elevanda &c depuranda, modò
ulteriùs inficienda, pro indole & affe&u agentis,
donec in confummatione rerum, affufo ignis di
luvio, malediéta coagulatio omninò refolvenda,
& abforbenda veniat: quod negotium vel unus
fol in propiùs fibi admota globorum opacorum
convexa facili labore confecerit, cùm in omni
bus inveniat latentis &c conclufi ignis femina, eo
ufque fuffeótura concremando, donec vel omnia
intimè diffoluta in circulum ignis fluidum rapi
antur & occultentur, vel in fixa &c homogenea
diaphanitate pulchritudinem primævam öften
dant. Ita dcclarat Chriftus, ómnis maledi&io
• . nis
-

^
MORBUS sr ME DICINA. 447
nis à Deo datus abolitor, ita oftendit Prophéta
Apocalypticus naturae reftauratæ faciem , libe
ram ab aqua & opaco tcrreo inerti, principiis
non fic crcatis, fed ex luge & urente igneo in
lapfu produ&is; ita demùm fuadet fana ratio &
experientia chymica, qua phlegma, & opacum*
terreum iners, virium congenitarum cujusvis
corporis deprehenduntur impedimenta, & nulli
us efficaciae, nifi quòd vehiculi loco effe poffint,
£c aétum nimium quandoque fiftere in officinâ
fragili &c variis confufionibus obnoxias & qua
experientia ctiam, ignis & admiftorumigneorum
vi, ip{a epaca coagulatio refoluta in diaphanum
mixtum abit, quin ipfum phlegma iners in con
cretum transparens reducitur : evidente fàltem
indicio, non eße abfona & impoffibilia in fe,
4uæ Religio Chriftiana de lapfu & reftauration;
screaturarum fuggerit; cùm in utroque nil novae?
producatur eßentiæ, fed ordo fàltem connexio
nis vel turbetur vel reftauretur ab agentibus li
bertate & poteftate limitata & illimitata prædi
tis, fuo genio libero, vel creatoris juffui obfe
cundantibus; qua libertate fi creatura omnis de
ftituta fuiffèt, nunquam innotuiflèt inter creatu
ras Creatoris fummi potentia , fàpientia, amor
& juftitia, atque ita ipfe Deus fruftratus fuiffet
©reationis finc altimo, qui erat, in creaturis a
'more multiplicato fui ipfius contemplari imagi
jf, netm, & fe fimul creaturæ, pro capacitatis no
-dulo, in omnibus cognofcendum & amandum
<dare, ubi fànè omnis dependentiae, amoris, bo
sitatis, & obcdicnti* dcbi;e
K 3,
fenfùs dcfinit, §
fpiri
348 ' V IT Æ, ANIMALIS
fpiritui viventi non liberum eft exercitium, fua
£É huic vel illi obje&o affigere, & experi
ri, quid inter creaturam & Creatórem interfit, &c
quanto intervallo diftet utriufque beatitudo. Sic
ex libertate, fe huic vel illi obje&o applicandi,
fpiritus ad imaginem Dei conditus invenit;Crea
torem folum fummum effe bonum , quod omnibus
dat & à mullo accipit, & hinc defcenfus defideriiad
bonum caducum & exile, in ftatu tentationis &
penuriae divini cibi conftituto labenti excufabilis
non eft : vilipendit enim optimum, quod ut ta
le jam deguftaverat, &c abjecit fidem & fpem in
patrem omnium, ex quo non nifi bona proma
haffe ha&tenùs cognovit; è contrario fiducia &
amore ample&itur creaturam, micam quafi di
vinae bonitatis, & ex fe undiquaque egentem &
debilem, nifi continuo fuccurfu foveatur, ipfo
que labente multo viliorem, in debilis & coar
tæ vitæ circulo, & hinc prorsùs indignam,
quæ fit illius Deus, quem Dominum integri or
bis Creator conftituerat, &c cui concefferat vitæ
quafi infinitæ fundum, mentem auguftam, folo
Deo & ejus beatitudinis thefauris fàtiabilem.
6. Ex hoc motùs fyftemate aperta, puto, pan
ditur via inveniendi rationes phænomehorumina
turalium pariter, ac plerorumque fidei articulo
rum, qui aliàs fudes fuerunt in oculis fapientum
hujus fæculi ; iterque proftat expeditum inter
Scyllam & Charybdim navigaturis: nec enim in
explicanda ferie caufarum ópus ampliùs erit, je
juni Mechanifmi malè cohærentes ne&ere figu
fas & particulas, ncc, ad principium motùs
•- • •
in
Veniens
MORBUS ET MEDICINA. 149
yeniendum, delabi in Spinof& modificationes hor
rendas unius numero principiivitalis, naturæ, vel
Dei nomine illi expreffi. Hic nimirum malè feria
tus Philofophus, maximo conatu & imaginationis
diftorto acumine maximas nugas agens, & con
tinuato tramite contradiétoria contradiétoriis ne
$tens, in confufionis ftupendæ infaniam prola
pfus eft, ex deteéta principiorum mechanicorum
abfurditate , & ex colle&tis difputationum the
ologicarum fpinis, de abfoluto CreatQris decre
to,T& agendi creaturarum facultate fpirituali à
movente omnium primo immediatè direéta, &c
captivata, ut & ex afferta impoffibili hypothefi:
Creationem potuiffe fieri ex mihilo, & res creatas in
nihilum rursùs poffe refolvi, cui ftatuminandæ af
ferebantur ratiónes ipfo nihilo magis vacuæ&in
comprehenfibiles: has, inquam, nugas & cre
denda inania alto fupercilio difpiciens & defpi
ciens, & fuæ gentis Philofophorümantiquis prin
cipiis Cabalifticis, malè tamen intelleétis, imbu
; tus, proceffit in fcenam, afferens: Dei a&iones
non effe liberas, agere & egiffe ex naturæ fuæ
legibus, nec unquàm tempus interceffiffe, quo
aliter egerit, ac nunc agit, neque futurum, quo
aliter aëturus fit. Ac, ut præfcinderet intricátas
de Dei decretis quæftiones, omnes res crcatas
dixit modos unius principii aétivi modificantis,
nec eflè aliter poffe ac funt; non per decretum fà
pienter & liberè agentis, fed per naturæ univer
falis fixas & ftatas leges & effèntiam ipfàm mo
ventis primi; & fànè, huc prolabi prædeftinato*
rem, facilè erat; vix snigens, & bonum
3 ” Ggg.

1£o _ VITÆ ANIMALIS


cum dixeris, qui ipfe fabricat & movet, quæ
fibi naufeae & 'odió funt; &c punit, legibufque
conftringit, quorum aliter agendi, ac agunt,
nulla eftÊï Sed cùm demens ebrio vide
ret, totam naturam reclamare huic opinioni,&
non ita implicari brutis fuæ eflentiæ legibus,
quin leges Sc fapientia ipforum hominum eam
poffint conftringere , & ejus, agendi impetum
moraliter & phyficè determináre, fui ipfius
prorsùs oblitus, duplicem hgminis comminifcitur
ftatum, utrinque contradiétorium : alterum ma
turalem, in qúo feratur naturae lcgibus fatalibus;
alterum civilem, in quo natufæ impetus per in
trodu&tas & acceptas religiones&c ele&titias leges
fufpendatur, & áliter détermirietur: nec vidit
qccoecatum ingenium, ipfam ita naturam modi
ficantem, & jjrimum illud movens, quod ex
brutis fuæ näturæ legibus agere afferebat , in
motu fuo impediri, & quidem à modis ipfis,
naturae univerfalis ümbri§, qui modi fapiefitia,
bonitate, aftu & vi ultra modificantis & primi
agentis fphæram longè afcendunt ; &c fimul o
fíéndunt, per novam'contradi6tionem, poffè efîè
aliquid in modo, & in creaturis determinatis,
ęquód non fit in modificante primo: nimirum fa
pientiam, confilium, & fe determinandi ex rei
indigentia poteftatem liberam : homo hinc fa
£; bonüs, juftus, verax, modus eft, fugax
& fcenica imago Dei, ceu naturae non fàpien
tis; eft, inquani, modus, nullius propriae fub
fiftentiæ & 'effentiæ, nec tamen hæc attributa
primo magventi competent , cujus cft me;g:
- affc
MORBUS ET MEDICIN A. 151
affe&iones nimirum fpirituales, vitales, fenfiti
væ & nulli mathematico extenfo competibiles
erunt fine fubje&to reali in rerum natura, jufti
ta fine ente jufto, fapientia fine fubftantia fà
piente, bonitas fine bono fe ipfum ex amore
communicante , & ipfa ftulta hæc Philofophia
fine Spinofà Philofopho, qui cùm fit, ex hypothefi,
non peculiaris fubftantia aétivitate propria & vi
ta pérenni & individua donata, fed umbra lu
dentis moventis primi, quod movens primum,
ex altera hypothefi, non eft fàpiens, & fpecu
lationibus ratiocinationis fubjeétum, confe&ari
um eft, in nihilo hærere Philofophiam, vel i
pfum Philofophum omnium effe infanientium
Coryphæum, fi dc veritate hujus delirii perfua
. fus ÉÉ; aut omnium malignorum peffimum, fi
deftinato confilio , ad deturpandas. hominum
mentes, fpinofas & ludicrascontradi&tionum tri
cas cæcutientibus & vertigine correptis objecerit,
quibus tales prorfùs ex ftatu hominis faní dejice
rentur: nam oculatos & ufquequaque fapiéntes
haec opinionum contradiétoriarüm portentanun
quam tangent; nec pofIibile eft, quenquam ha
rum cupediarum guftu demulceri, nifi qui, re
pulfis fanae rationis diétaminibus, decrevit,pra
vis naturæ & vitioforum habituum infultibus.
aufcultare, & hinc fibi aptas leges ponere, non
quas veras effe convi&tus eft, fed quæ ele&um
jam vitæ gu; tutum & optimum declarant.
Habes hic, candide le&tor, quæ in re ardua,
nec adeò obvia, ex animi candore & proximo
inferviendi ftudiQ: congerere jam vifùm fuit.
. Κ'4 Nifi
152, VIT Æ, ANIMALIS
Nifi iniquus fueris cenfor, fateberis tecum, nec.
abfurda nec impia efle, quæ fortè plurimis pa
radoxa & nova videbuntur s ac firmo rationüm
filo totum fyftema ita fibi cohærere, ut fubver
furo multô majus onus aggrediendum præfter
natur, quàm quod fana ratio invenit, in difplo
dendis Mechamifmi & Spinofifmi indigeftis & iu
dicris plerumque tricis, imò quisquiliis. Fateor,
quaedam problematicè & verifimiliter ad com
plendum totius nexum cffe inferta, quorum ra
tio à priore rigido vitilitigatori vix reddi poterit,
(quis enim in hac rerum & fcientiæ noftræ cali
gine eoufque penctrabit, ut non plùs ignoran
tia te&tum, quàm acumine mentis erutum de
prehendatur?) eflè etiam quædam, quæ defti
nata nobis breyitas non permifit, fpecialiùs per.
experimenta explanare ; fed vertiginofum & con
tradiétorium fibi me nemo, ceu fpero, inveniet,
&c plurima ita eviéta & declarata fentiet , ut, or
dine fuo inferta obfcuriora pauca vix aliter eflè
poffe, ex combinationis ratione facillimè perfua
fus fuerit. Si fortè quibusdam incongrua juve
nilibus annis videatur libertas & ftyli acrimonia, ,
quâ perverfae fapientiæ antiftites, viros eruditos,
& fpe&tabiles, perftrinximus, eorumque ludi-,
cris placitis, quafi triumphum agentes, infulta
vimus, fuo abundet, me permittente , fenfu ;
nec enim operofi erimus in amolienda labe, &
culpa perfonali, qui fragilitatis noftræ confcii
nihil humanum à nobis alienum putamus, nec
aliorum judiciis feverioribus dicam fcribemus,
fi, fc rationum momcntis duci, crcdant. Rei ta
ô -- ' men
MOR BUS et MEDICINA. 153
men fubftratæ indignitas, & hypothefes tàm
impietatis, quàm dementiæ apertâ fatis inventa,
excufàbunt áliquatenùs animi in bonum publi
cum propenfi affe&tus pro bono concitatiores,
videntis, non tantùm religionis veræ fundamen
ta, fed & focietatis civilis honefta vincula, &
philofophiæ naturalis, cui Medicina unicè inni
titur, axiomata indubitata, adeò proftitui & e
nervari, ut, tandem fub malitiæ & ftultitiae ty
rannico imperio, quicquid boni & veri adhuc
fupereft, animam agere, verendum fit. Occur
rimus hinc ex confcientiæ & notitiæ conceflae di
&tamine tanto malo, non folùm evidentibus ar
umentis rationi fanae fatisfaciendo; fed & fenfi
ili aliquatenùs fcriptionis genere noftri tempo:
ris ingenia bona, his ineptiis implicita, vel ad
eas ampleétendas prona, pudefaciendo & retra
hendo , nec fpe deftituimur capeflendi alicujus
fruétus ex locata opera. Quo indutus animo,
& qua duétus intentione fi contra nos infurrexe
rit antagonifta, eadem libertate noftra pererra
re &c perftringere, ei integrum erit, nec un
quam gravabimur , meliora edocenti , & falsè
etiam monenti obtemperare, fi rationibus & ex
perientia inftru&tus erudiat, non verò cceco im
petu, & fragili antecefforum au&oritate terreat,
&c imperet.T Si verò cuidam irritato, & in fua
fupelle&ile, per nos turbata, confeJo volupe fit,
vindiétæ & impotentis animiretorquere fulmina
vel avulfa ex totius ferie quædam fugillare , &
ceu paradoxa & heteredoxa coram fui fimilibus
dcridenda exponere, non

£;
§ 5 integri fyftema
t1S
154 VITÆ ANIMAL. MORB. ET MED.
tis nexu, neque vindicato ab indicatis contradi
&tionibus & abfurditatibus fuac philofophiæ com
plexu; fciat in anteceflum, nos fore pifcibus ma
,A gis mutos, & cuivis plenariam conceffüros li
! centiam fe ipfum defatigandi, & ulteriùs denu
i ' dandi; nec enim tali armorum, ftrepitu unquam
veritas aliquid perpeflà eft, fed potiùs clarior e
micuit, &c, excitatis fubinde inquifitoribus tali
um paradoxorum novis, fuis auéta eft af{eclis.
Faxit Deum, cui mos ipfòs, & moffra debemus qualia
cumque doma bona , ut eedant ommia im fui momimis
gloriam , & proximi emolumentum !

F I N I S.

Hypo
- 153

Hypothe/es explamatoria,
* E? non eft attributum effentiale, fcd
acceflorium, materiæ, ceu Ê. paffivi.
2. Atomi, ceu corpora infecabilia difcreta, non .
funt, nec eflè poffunt. -

3. Divifibilitas materiæ phyfica ex accidente


eft. Et qui, in infinitum eam dividi phyficè pof
fe, afferünt, infinitè potiùs abfurdi effe malunt,
É fibi ipfis cogitando fàtisfacere. . Necà divi
bilitate métaphyfica, ceu mathematica numero
rum in infinitum, ceu videtur, extenfa argumen
tum validum datur, adevincendum quæfitum; nifi
fortè, ex multiplicationis mathematicæ & nume
ricae infinitæ poffibilitate, quam tibi fingis, exten
fum aggregatum &c locale fimul infinitum termi
no te poffeaffequi, confidas. Abftraétionum men
talium fànè poffibilitas non infert rerum poffibili
tatem,fi ex caufae primæ beneplacito eadependeat,
ceu dependere certum eft ; & numericum figuris,
quibus difponendis Mathefisluxuriat, resexiften*
tes fequuntur, nunquam conftituunt. Nec Deus
ad inania numeri myfteria Pythagoræorum conce
ptas in creatione Ideas difpofuit, vel ea produxit,
quæ nobis videntur poffibilia.
4. Locô, ceu effentiæ certis terminis, & a&i-
vitatisfphærâ, circumfcribuntur quælibet creata,
tam fpiritualia viventia & indivifibilia a&iva ;
quàm extenfa & compa&a paffiva.
5. Ex quo materia fa&a eftphyficè divifibilis,
firmas & ítatas particularum componentinm fi
guras
156 Hypothe/es explamatoriae.
guras non habet, nec unquam antea habuit; fed
ad quamvis fufcipiendam figuram femper aptaeft,
& indifferens: & figuræ fequuntur genium prin
cipii aétivi movcntis figurantis, & compingentis.
6. Incorruptibilem, ceu indivifibilem per par
tes componentes, animari ab agente creato mate
riam, non repugnat, nec omne, quod trina di*
menfione definitür, ideò phyficè in partes divifi
bile ceu corruptibile eft, quandiu Ë, COm
pingens fuo muneri vacat, nec per affeétus inor
dinatos diftrahitur.
7. Non creavit Deus ter optimus maximus, nec
creare potuit (nifi potiùs deftruxiffe& corrupiffè
dicendus fit; ) particulas in corporum elementa&
principia componentia deftinatas ; fed cuilibct a
gentium & fpirituum creatorum addixit integram,
& incorruptibilem ex fe, aeternæ naturæ contra
&tam portionem , definitam fphærâ aétivitatis
vitae creatae. Nec unquam vita principium paf
fivum fibi creditum deferuiflet, & morti, ceu
refolutioni expofuiffet, nifi error & lapfus u
trumque confufione inextricabili implicuiflèt, &
divifibilitatem corruptivam materiæ induxiffet. .
8. Et fic, corruptibile & phyficè divifibile
rursùs induere poflè incorruptibilitatem, &c fi
xam homogeneitatem, tam rationi fanæ, quàm,
afferenti Salvatori & Apoftolo confentaneum cft:
mon enim reftitutio eorum in integrum impoffi
bilis erit, quorum depravatio & córruptio poffi
- bilis fuit. Et contraria, imò contradiétoria, in.
eodem fubje&to per vices vera effe pofle, difpu
| tatorum nemo haétenùs inficias ire çonatuseft.
- Sup
157

Supplementum ad 'Paragrapb.6.&7.
Capitis $ecumdi.
t adimatur contradiéturis fubftrato à nobis
fundamento generali, ad inveniendam mor
borum genefin, occafio fe ipfos& aliosinani prae
textu fufpendendi,difcutiemusbrevi quædam par
oramata, nobis oretenùs , &, ni fallor in intentio
ne hariolanda auétoris, etiam fcriptó publico op
pofita; ut veritas aflerta, &c indubitatisexperimen
tis innixa, in commodum medicantium & ægro
torum eò minus involuta compareat, & pronio
i res nancifcatur af!eclas. Succum , primò, pan
creaticum, & glandularum omnium, præ omni
bus officinae animalis humoribus acidum effe,
; negare fe poffe putant; quia deguffatus lingue fa
porem acidum mom imprimit. Scd fallaci dmninò
indicio, cùm acidum acerrimum fub vifcidolen
tore terreo, vel fub oleofis'involucris occulta

;
1:
tum infipidum fiat : fic fulphur minerale, veh
etiam acidum vitrioli, addito oleo inflammabili,
in fulphur minerale rursùs reduétum, acidum
fuum abundantiffimum linguae non communicat,
& abftra&tum fortiter à terreis abforbentibus, a
miffo fàpore idipfum recondit; fed an ideò, aci
dum in his non praedominare , aliquis dixerit?
Sic occultatum in lcntore vifcido lymphae glan
dularum acidum non linguâ tentariduims fèd vek
diftillatione , vel putrefàétione digeftiva, quâ
vincula vifcida fundum petunt, eliciendum, &c
tùm linguae dcmùm cxperturæ conftabit •reive
• ritas;
-* -

-
ri $8 Supplem. ad Cap. II. §. 6. &7.
ritas, & cxperimenta hæc cuivis obvia efíe pof
funt ex faliva, quam glandularum fuccum éffe,
omnibus conftat; exceptam tamen velim falivam
fcorbuticorum, in quibusacidum à fàle lixiviofo
& muriatico abforptum deprehendetur, nec per
fermentationis putrefaétivae fubfidium in confpe
&tum prodibit. Eadem levitate fentiendi putant,
fecumdò, bilem &c fuccum pancreaticum alcali &c
acidi connubium non conftituere, quia mom agunt
in fé invicem cum vifibili effervefcentia & ebullitio
ne, quæ communis eff falibus alcalimis & acidis fibi
commixtis : nam hanc turbam, commodô maximô
1naturae,impedit oleofitas bilis& mucor tenax fucci
glandularum ; feparatis verò per deftillationem
oleofis & terreis vinculis, ordinaria alcalinorum
& acidorum phænomena praeftò erunt. Interim
bilis integra compages acido commiffà, licet non
fenfibiliter ebulliat, deftruitur tamen, & in mu
corem abit albicantem, non ampliùs amarum,
fed fubdulcem: quò experimento videtur inniti
nunquam fàtis laudatus nofter Hippocrates, dum
JLibr. de Diata in acutis, afferit, ea de caufà ace
tum bilioßs magis, quàm melancholicis conferre, quia
amara diffolvantur & in pituitam vertamtur, at fuc
cus melancholicus, ulteriùs fermentetur , fublimetur
* & multiplicetur , per acidum. Ac nifi confultò
errones agere, & præconceptis imbuti cerebelli
inania phantafmata rerum graviffimarum expe
timentis præferre ftatutum maneat, ipfius chyli
<color. albicans, & fàpor dulcis confufionem di
&orura liquorum cofitrariorum apodi&icè evin
cit: 6c provocaraus in arenam fècùs £mticntes,
• • + - u®
Supplem. ad Cap. II. §.6.& 7. 139
ut fimile quid, non confufis alcalinis, acidis, &c
oleofis, præftent nobis, paratis, ex talium di
verfà mixtura colorem la&teum ; & faporem dul
cem non uno experimento artis in confpe&tum
Ê; imò ex conjun&is, tribus liquoribus
omogeneis, quorum neuter dulce fàpit, talem
dulcedincm propinare, quæ omne mel & fac
charum multis para{àngis poft fe relinquit , o
ftendere etiam, quâ ratione, incumbente flamma
culinari, chylus albicans abeat & concentretur in
fànguinem rubicundum, & rursùs ex fanguine
rubicundo, per afFufam ex glandulis mammariis
lympham fubacidam, chylus albicans& lacemer
gats ut conftet, chymicè in fua officina animam
agere, & artis chymicæ beneficio præprimis in
fynthefeosrerum náturalium cognitionem folidam
deveniri. Ab Anatomicis verò noftri temporisad
modùm oculatis poftulamus, ut nobis explicent,
quare lien colorecxatro&fufco rubeat? quaretot
arteriarum, paucis verò venarum oftiolis irrige
tur? quare deniquè ftomacho & pancreati firmis
vinculis committatur, & in nullas alias regiones
collc&ta liquida fuæ officinæ derivare deprehenda
tur? nil fanè, quod rationi confentaneum erit, re
gerent, nifi nobiscum afferant, deponi ab anima
provida ex fanguinis maffà recolle&um in lien
humorem acidum, unde vifceris hujus parenchy
mati, ex ramo fplenico venæ portæ fuum nutri
mentum haurienti, color hic peculiaris induci
tur, & porrò eundem humoren acidum exfugiex
fpongiofa fubftantialienis àglandulis pancreaticis
& ftomachicis pertcnucs lymphaticorum vaforum
Cæ/â•
16o Supplem. adCap. II. $.6.& 7.
canales, inibi ulteriùs perficiendum, & mune
ri fuo deftinandum, nimirùm, ut in ftomacho
cum deglutita faliva fermenti primi vicem rursùs
fubeat,& ininteftino duodeno cum bile commiftus
nova commotione & præcipitatione feparationem
fpiffi à tenui moliatur, &c chylum colore albi
cante , & dulcedine ornet. Et fi porrò huc re
vocentur ea, quæ in hypochondriacis & cache
&ticis, quibus nimiô colleétô acidó lien intume
{cit, notantur, quòd nimirùm appetitu canino
plerumque infcftcntur , nec tamen ex cibis in
geftis nutrimentum bonum colligant, nemo;
fiifi in fe ipfum, de meliore confcium, injuri
us , facilè negabit affertorum evidentiam ; &c
fperamus, omnes veritatis amantes nobis aflen
furos in afferenda veritate, &c hypothefi, quæ
ignorata, vel abjeéta, rem medicam non poteft
non perverfam reddere, & decumbentes innu
meris malis afHigere.
T A N T U M,
-
-
•- - .'

li