Sei sulla pagina 1di 265

ΑΤΗΕΝΑΖΕ

Introduzione al greco antico


Μ. Β.ιlιηc L. Miraglia
(;. ιnwnll Τ. F. Bόrri

ΑΤΗΕΝΑΖΕ
INTRODUZIONE AL GRECO ANTICO

Parte Ι

Edizioni Accademia Vivarίum Novum,


con gli auspici
dell 'Istituto Italiano per gli Studi Filosofici
' 2009
Λ ιιlιιι·i INOl(~E GENERALE
Μί!ιιrίι.;ι- Β<ιlιηc
( Jίlhcrt ιnwnll
Ι !ιηιιιί gη·ι·ί ι·ontι·a.1·segnati ι·οη (Β.) sono statί sc:rίttί da Maurίce Balme; dί quelli
1,ιιίgί Mίrnglia
ι·o11tra.1»~eg11ati ι·οη (Μ.) eautore Luigί Mίraglia.
Tomιηaso l<'ranccsco Bόrri
[>rcΓ<ιzionc all'cdizione italiana p. ΙΧ Articolo, aggettivi e sostantivi:
Λgli stυdenti p. ΧΙΙΙ tutti ί casi del singolare e
Progetto grafico ed elaborazίone ίnformatίca
ιa lingua greca p. χνι del plurale (maschile e neutro ).
Michelangelo Costagliola
Λlfabcto, pronunzia e scrittura p.XVJI Esercίzί p. 48
Esercizi di scrittura e pronunzia p. χχ Cίvίltiι: ll demo e la citta p. 51
Rίcerca ίconografica Cronologia greca p.XX!!
Elisa Caruso CAPITOLO IV
Alessandra Casta\do CAPITOLO 1 ΠΡΟΣ ΤΗΙ ΚΡΗΝΗΙ (α)
Ο ΔΙΚΑΙΟΠΟΛΙΣ (α) (Β.) p. 3 (1-22: Β.; 23-62: Μ.; 63-77: Β.) p. 55
Dίsegnί orίgίnalί Ο ΔΙΚΑΙΟΠΟΛΙΣ (β) (Β.) p. 5 Η ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΚΑΙ Η ΔΟΥΛΗ
Salvatore 8uonomo Ο ΟΙΚΟΣ (Μ.) p. 6 (8.-Μ.) p. 60
Enchίrίdίon p. 7 ΠΡΟΣ ΤΗΙ ΚΡΗΝΗΙ (β) (Β.) p. 66
Emanuele Fucecchi
Tema e terminazione. Η ΜΕΛΙΤΤΑ ΚΑΙ ΑΙ ΦΙΛΑΤ (M.)p. 67
La terza singolare del presente. Enchirίdion p. 75
© Oxford Unίversίty Press, lnc., 1991 Ι sostantivi: ί generi e ί casi; Ι1 presentc indicativo:
Quest'adattamento italiano d'Athenaze epubblicato in base il nominativo e l'accusativo. tutte le persone.
Esercίzί p. 12 Articolo, aggettivi e sostantivi:
a un accordo col1'04ord Unίversίty Press.
Civiltiι: 11 contadino ateniese p. 15 il femminile.
This Italian adaptation of Athenaze is published Lexίcon p. 17 Le declinazioni; la prima
by aπangement with Oxford Unίversίty Press. e la seconda declinazione.
CAPITOLO 11 Aggettivi: la prima classe;
© dί quest'edizione: Edizioni Accademia Vίvarίum Novum 2009. Ο ΞΑΝΘΙΑΣ (α) (8.) p. 18 μέγας e πολύς.
Ο ΔΟΥ ΛΟΣ ΑΡΓΟΣ ΕΣΤΙΝ (Μ.) p. 19 Esercίzί p. 82
Contrada San Vito, 5, Ι-83048 Montella (Avellino ),
Ο ΞΑΝΘΙΑΣ (β) (Β.) p. 21 Civίltiι: Le donne p. 85
tel. (+39) 0827.601643 - fax (+39) 0827.601132. ΜΕΤΑ ΜΕΣΗΜΒΡΙΑΝ (Μ.) p. 23 Lexίcon p. 88
www.vivariumnovum.it - info@vivariumnovum.it Enchίridίon p. 26
Prίma edίzίone: 1999 Ι1 modo indicativo: CΑrιτοι,οV

Rωampa rίveduta e corretta (α cura dί Antoίne Haaker): 2009 il singolare del presente; ΑΙ ΚΟΡΑΙ ΤΑ ΠΡΟΒΑΤΑ
l'imperativo singolare. ΟΡΩΣΙΝ (Μ.) p. 90
Articoli, aggettivi e sostantivi: Ο Λ ΥΚΟΣ (α) (Β.) p. 92
Tutti i diritti sono riservati tutti i casi del singolare. Ο Λ ΥΚΟΣ (β) (Β.) p. 94
Stampato in Ungheria - Prίnted ίn Hungary. Esercίzί p. 30 Ο ΔΟΥΛΟΣ ΤΟΝ ΚΥΝΑ
Civίltiι: La schiavitU p. 33 ΟΥ ΦΙΛΕΙ (Μ.) p. 97
ISBN 978-88-95611-07-5 Lexίcon p. 35 Enchίrίdίon p.100
Ι verbi contratti in -α-.
Ε assolutamente vietata la riproduzione totale ο CΑrιτοω 111 Ι1 verbo nel singolare
parziale di questa pubblicazione, cosi come la Ο ΑΡΟΤΟΣ (α) (Β.) p. 36 con un soggetto neutro plurale.
sua trasmissione sotto qualsiasi forma e con qua- Ο ΑΡΟΤΟΣ (β) (Β.) p. 39 L'articolo con δέ ίη principio di frase.
lunque mezzo, anche attraverso fotocopie, sen- ΟΙ ΓΕΩΡΓΟΙ ΚΑΙ ΤΑ L' elisione.
7..a 1'autorizzazione scritta de!le Edizioni Accademia ΔΕΝΔΡΑ (Β.-Μ.) p. 41 1 pronomi persona\i.
Vιvarίum Novum. Enchirίdion p. 46 1 possessivi.
- -- - - - - - -- ----- - - - La terza plurale·del presente La posizione attributiva e predicativa.
Stampa: indicativo; l'imperativo plurale; 1 sostantivi femminili della seconda
Κinizsi Nyomda - Debrecen
l'infinito. declinazione.
1ιHlicc ~cncralc

Λ'. 1·ι'πi:- ί r. ι o.s 1 tcιηί in - ρ- dclla terza dcclinazione, Ι ,' ;ι:φι·tω vc1·f1;ιlc ; il siι,:nifίcnto ΛΥΟ ΑΝΘΡΩιιοι ΕΡΙΖΟΥΣΙΝ
( 'ί1·ί/ιιί: Ι>ci c ιιοιηίηί ρ. 108 c spccialmentc ό ανήρ, ό πατήρ, ιlcll';ιoristo . (Μ.) p. 355
/, ι'ΧiιΊJΙΙ p. 111 ή μήτηρ e ή θυγάτηρ. Λlι·ι111ί norisli sccondi inψortanti. Enchίrίdίon p. 363
L' aggettivo πiiς, πiiσα, π&.ν. Λlcιιι1ί <ωristi sccondi iιτcgolari . 1 gΓadi di comparazione
(:Al'ITOJ .O V[ Ι numerali da «uno» a «dieci». 1,'ηιιιηcι1tο . degli aggettivi.
Ο ΜΥΘΟΣ (α) (Β.) p. 112 Esercizί p. 198 Ιϊ.1· ι•ι ·ι·izί p.277 CompaΓativi e superlativi iπegolari .
Ο ΔIΚΑΙΟΠΟΛΙΣ ΑΓΑΝΑΚΤΕΙ Civilta: La stoΓia d' Atene: ( ΊΊ,ί//(/: l,a ιηcdicina greca ρ.281 1 gΓadi di cornparazione
(Μ.) p. 115 linee generali p.202 f,ι'.\ίΠJΙ1 p.285 degli avverbi.
Ο ΜΥΘΟΣ (β) (Β.) p. 119 Lexίcon p.207 11 secondo teΓmine di paragone;
Enchίrίdion p. 124 <Άι>ιτοιο ΧΙΙ il dativo di misuΓa coi comparativi.
Le foπne del verbo; il medio. CΑΡποιο ΙΧ 11 ΝΑ ΥΣΙΚΑΑ (Β.) p.286 Superlativi con ώς.
Ι verbi deponenti. Η ΠΑΝΗΓΥΡΙΣ (α) (Β . ) p. 208 \JΙ>ΟΣ ΤΟΝ ΠΕΙΡΑΙΑ (α) (Β.) p.297 Ι dimostrativi οfιτος, δδε, έκεί:νος .
Alcuni usi del dativo. Η ΠΑΝΗΓΥΡΙΣ (β) (Β . ) p. 212 1ΙΡΟΣ ΤΟΝ ΠΕΙΡΑΙΑ (β) (Β.) ρ.300 Gli avverbi inteπogativi e indefίniti.
Alcune ρreposizioni. ΤΟ ΤΗΣ ΜΕΛΙΠΗΣ ΟΝΑΡ (Μ.) p. 215 Ο ΘΕΟΣ ΜΕΓΑΣ ΕΣΤΙΝ (Μ . ) p. 303 Esercίzi p . 369
Esercizί p. 130 Enchίι·idion p. 219 /\Ίιι·hίrίdίοn p. 307 Civilta: L'ascesa d'Atene ρ . 373
Cίviltά: Ι1 mito p. 135 11 participio presente attivo. L' aoristo primo. Lexίcon p. 377
Lexicon p. 139 1 temi ίη -ευ - della terza Jl participio dell'aoΓίStO primo.
declinazione: ό βασιλεύς . L'impeΓfetto d'εi.μι . CAl'ITOLOXV
CAPITOLO VII Alcuni usi del genitivo. L'aoΓisto pήmo dei verbi col Η ΕΝ ΤΗΙ ΣΑΛΑΜΙΝΙ
Ο ΚΥΚΛΩΨ (α) (Β.) p. 140 Alcuni usi dell'articolo. tema in liquida e in nasale. ΜΑΧΗ (α) (Β.) p.378
ο ΚΥΩΝ ΚΑΙ το ΠΡΌΒΑΤΟΝ 11 participio accompagnato Alcuni aoristi prirni notevoli. Η ΕΝ ΤΗΙ ΣΑΛΑΜΙΝΙ
(Μ.) p. 143 dal\ 'articolo. ΜΑΧΗ (β) (Β.) p. 381
L'aumento nei verbi composti.
Ο ΚΥΚΛΩΨ (β) (Β.) p. 147 Esercizi p.222 Esercίzί p. 311 ΟΙ ΘΕΟΙ ΤΟΝ ΞΕΡΞΗΝ
το ΤΟΥ ΜΥΘΟΥ ΤΕΛΟΣ (Μ.) p. 150 Civilta: La citta d' Atene p.226 Civίlta: Ι1 commercio e ί viaggi p. 315 ΕΚΟΛΑΣΑΝ (Μ.) p.386
Enchίrίdion p. 158 Lexίcon Enchίrίdion p. 392
p.231 Lexίcon p.318
La terza declinazione; L' aoristo terzo (ο atematico ).
i temi in occlusiva: ή λαμπάς CAPITOLOX CΛPITOLO ΧΙΙΙ Ι verbi contratti in - ο - .
c το ονομα. Η ΣΥΜΦΟΡΆ (α) (Β . ) p. 232 ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΣΑΛΑΜΙΝΑ (α) (Β.) ρ. 320 1 sostantivi contratti de\la seconda
Ι pronomi Γίflessivi. ΟΙ ΑΓΑΘΟΙ ΠΟΛΙΤΑΙ (Μ . ) p. 234 ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΣΑΛΑΜΙΝΑ (β) (Β.) p. 322 declinazionc: ό νους.
1 temi in -ν - : ό χειμών. Η ΣΥΜΦΟΡΆ (β) (Β.) p. 238 Η ΑΡΕΤΗ ΑΕΙ ΤΗΝ ΥΒΡΙΝ E:sercizi p.396
Gli aggettivi della seconda classe Enchiridίon p. 241 ΝΙΚΑΙ (Μ.) p. 325 Cίvίlta : Ι Per8ίanί d'Eschilo p. 399
co\ tema in -ν - : σώφρων. Ι temi in -ι- e in - υ - della terza Enchίrίdίon p.332 Lexίcon p. 403
ιι pronome e aggettivo inteπogativo declinazione: ή πόλις e το ι'iστυ. L'imperfetto.
τίς;, τί;. A!cuni veΓbi impeΓsonali . L' aspetto dell 'imperfetto. CAPJT()(,() XVI
ΤΙ pronome e aggettiνo indefinito Riepilogo delle parole inteπogativc. 11 pronome relativo; le proposizioni ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΝ ΤΗΙ ΣΑΛΑΜΙΝΙ
τις, τι.
Riepilogo delle foΓme verbali. relative. ΜΑΧΗΝ (α) (Β.) p. 404
Esercizί p. 163 Esercίzί r . 245 Ι sostantivi e gli aggettivi della terza ΜΕΤ Α ΤΗΝ ΕΝ ΤΗΙ ΣΑΛΑΜΙΝΙ
C'iviltά : Omero p. 168 Civilta: Le feste declinazione con tema in - εσ - : το ΜΑΧΗΝ (β) (Β.) p. 409
p.249
ιexicon p. 171 Lexicon p. 251 τεί:χος , ή τριήρης , aληθής . Η ΑΙΓΙΝΑ (Μ . ) p. 412
Espressioni di tcmpo. Enchίrίdion p. 424
CAPITOLO VIII ΑΝΤΙCΙΡΑΖΙΟΝΙ SUI ΤΕΜΡΙ IJEI. VEl{llO Esercίzί p.338 Ι verbi δύναμαι, κεί:μαι ed
ΙΙΡΟΣ ΤΟ ΑΣΤΥ (α) (Β.) p. 172 <:ΗΕ SΛRANNO INTRODOΊTI Civίlta: L' asccsa della Persia p. 343 έπίσταμαι.
ΟΙ ΘΕΟΙ ΤΟΥΣ ΕΡΓ ΑΖΟΜΕΝΟΥΣ ΝΕΙ PROSSIMI CΛΡΙΤΟιΙ p.252 Lexίcon p.347 Altri due sostantivi della terza
ΦΙΛΟΥΣΙΝ (Μ.) p. 175 declinazione: ή ναυς e ό βοϊις.
ΠΡΟΣ το ΑΣΤΥ (β) (Β.) p. 183 CΑΡιτοιοΧΙ CAPITOLO XIV Alcuni altri numeΓali.
ΠΟΛΕΜΑΡΧΟΣ ΚΑΙ ΟΙ Ο ΙΑΤΡΟΣ (α) (Β.) ρ.254 Η ΕΝ ΤΑΙΣ ΘΕΡΜΟΠΥΛΑΙΣ E.~ercίzί p. 427
ΠΑΙΔΕΣ (Μ.) p. 186 ΕΝ ΤΩΙ ΑΝΤΡΩΙ (Μ . ) ρ.256 ΜΑΧΗ (α) (Β.) , p. 349 Civίlta : L'impero d' Atene p.430
Enchirίdion p. 194 Ο ΙΑΤΡΟΣ (β) (Β . ) p.265 Η ΕΝ ΤΑΙΣ ΘΕΡΜΟΠΥ ΛΑΤΣ Lexίcon ρ.433
ΙΙ participio medio del presente. Enchίrίdίon p. 270 ΜΑΧΗ (β) (Β . ) p. 351
Il medio dei verbi contratti in - α -. L' aoristo; l' aoristo secondo.
1ιιιlίη• ι.:ι·ιιι•rιιle

( ;l{ι\ΜΜι\ΤI( "ι\ 1>1 ( "ΟΝS\ Ι Ι :Ι'ι\ΖΙΟΝι-; ιlcgli aggcttivi ρ . 457


§ 25. Ι diωostrativi p.458 Ι)ιη: ι··Λ:ι.ιοΝΕ Λι,ι}ιωιzιοΝΕ ΙΤΛιιΛΝΛ
ΡΛιηΕ 1: Νο:t. ιοΝι 111 Η>ΝΕΤΙ(:Α § 26. Α'bτός p.459
§ 1. La pro11υ11zi<1 classica § 27. ΙΙ pronome e aggettivo
ιlcl grcco p.435 indefinito τις, τι Ι ,'c11tυsί;1sticnnccoglic11za riccvuta 11elle scuole italiane dal corso di Hans Η . 0rberg
p.460
§ 2. Le siJlabc p.436 § 28. 11 pronome e aggettivo e Ja pressante richiesta, da parte dei colleghi del liceo
/. ίιι~ιια /,ιιtϊnιι μι•r .Ι"e illιϊ.~triίta,
§ 3. La qυanlita p.437 inteπogatiνo τi.ς;, τί ; p. 461 ι· l;ιssico , d'un parallelo corso di greco, ci ha indotti a impegnarci per la pubblicazione
§ 4. Gli accc11ti p.437 § 29. 1 pronomi personali p.461 ιl'ιιηο strumcnto d.idattico che potesse realmente conduπe ί nostri ragazzi a leggere
§ 5. Lc leggi fondamentali § 30. 1 pronomi rίflessivi p.462 ωη Ιη ιηassima scoπevolezza possibile anche la lingua in cui affonda le sue radici, per
dcll 'accentazione p.437 § 31. 11 pronome reciproco p.462 ιliι·Ι<ι con \ο Snell, il nostro pensiero europeo.
§ 6. L'accento nel nome e § 32. Ι possessiνi p. 463 11 risultato di questo lavoro e ί\ corso che presentiamo, sperando che possa esser
nel verbo p. 438 § 33. 11 pronome relativo ιlίlvvcro un utile sussidio che contribuisca alla conservazione e alla valorizzazione
§ 7. Le parole atone p. 438 δς,Τj,δ p.463 ιlcll'insegnamento del greco in Italia. Esso e un ampliamento e un adattamento di
§ 8. Fenomeni fonetici § 34. Gli avverbi: formazione p.464 ιlthenaze, an ίntroductίon to ancίent Greek, scritto originariamente da Maurice Balme,
che riguardano le vocali: § 35. Gli avveι·bi: gradi di
Ia contrazione rrofessore emerito della Harrow school di Haπow-on-the-Hill (uno dei piu prestigiosi
p.439 comparazione p. 464
§ 9. Fenomeni fonetici che istituti d'Inghίlteπa), autore, tra l'altro, insieme con James Morwood, dell'universita
§ 36. Gli avverbί inteπogativi dΌxford, dell'Oxford Latίn course, e da Gilbert Lawall, ordinario di classίcs nell'uni-
riguardano le vocali: l'apofonia p. 440 e indefiniti p. 464
§ 1Ο . Fenomeni fonetici che versita del Massachusetts di Amherst, da sempre impegnato nel campo della didattica
§ 37. Ι numerali p. 465
riguardano le vocali: delle lingue classiche, e autore d.ί numerosi testi dedicati alle scuole.
§ 38. Le preposizioni p. 466
l'alfa puro e impuro p. 440 ΙΙ corso originale e stato sperimentato per anni d.a numerosί insegnanti inglesi e
§ 39. La coniugazione: numeri,
§ 11. Alcuni mutamenti fonetici persone, forme, tempi e modi; statunitensi, dando eccellenti risultati 1• Esso e oggi uno dei piU diffusi corsi di greco
che riguardano le consonanti p. 440 1'aspetto verbale durati vo al mondo; recentemente ne e stata curata anche un'edizione spagnola, che e diventata
§ 12. L'elisione p. 441 e momentaneo p. 469 ίη breve tempo ί\ libro piu usato nelle scuole superiori e nelle universita della Spagna,
§ 13. Ι1 ν efelcistico § 40. Il presente p. 470 c s'e rapidamente affermata ancbe negl'istituti superiori e nelle facolta universitarie
e altre consonanti 111obili p.441 § 41. L' aumento p.473 dell' America latina 2 .
§ 42. L'imperfetto p.473 Ιη Italia, fortunatamente, e speriamo ancόra per molto tempo, le ore dedicate al
ΡΛRΤΕ 11: MORFOLOGIA § 43. L'aoristo p.474 greco sono non poche. Abbiamo pensato percio di far cosa grata agl 'insegnanti e utile
§ 14. L'articolo p. 442 § 44. L'aoristo primo p.476 agli alunni ampliando notevolmente il materiale di lcttura originale, senza per questo
§ 15. La declinazione: generi, § 45. L'aoristo secondo p.477 spezzare la naπazione continua che costituisce il filo conduttore del corso ed e uno
11umeri e casi p. 442 § 46. L'aoristo terzo p.478 dei suoi maggiori pregi. L'apprendimento d'una lingua come il greco - come del
§ 16. Le tre declinazioni dei § 47. ΤΙ verbo εiμι p.479 resto, mUtiitl.ς miΊtandϊ.Ι", quello d'ognί altra lingua - puό tanto piu risultare efficace
sostantivi: schema riassuntivo p. 443 § 48. Ι verbi δύναμαι , κεϊ:μαι
§ 17. La prima declinazione quanto piu sί legga, si scriva, ci s'eserciti.
ed έπίσταμαι p. 480
(temi ίη -α-) p. 443 § 49. Alcuni verbi imperso11ali p. 481 1
La sperimentazione fu avviata (prima ancόra che il libro fosse pubblicato, e per provame la
§ 18. La seconda dec\inazίone validita), tτa gli altτi , dai seguenti professori: Sean Smith, Amherst regίonal high school,Amherst,
(tcmi in -ο-) p. 445 PARTF. 111: ΝΟΖΙΟΝ/ DI SINTι\SSJ Massachusetts; Charles Briody, Ballou senior high 8chool, Washington, D. C.; Peter Brush,
§ 19. La terza declinazione § 50. Osservazioni sull 'uso Deerfield academy, Deerfield, Massachusetts; Mark Greenstock, Harrow school, Haπow-on­
(temi in consonante, in -ι- breve del 1'articolo r . 481 the-Hill, lnghilteπa; Joel Kelly, Kent school, Kent, Connecticut; Phyllis Β. Katz, Mis.1· Porter s
ο in -υ- breve, ίη dittongo) p. 446 § 51 . Osservazioni sull 'uso school, Faπnington, Connecticut; Carl Ε. Krumpejr, Phillips academy,Andover, Massachusetts;
§ 20. Gli aggettivi e ί participi dei casi p. 482 Reginald Hannaford, Portland hίgh .vchool, Portland, Maine; Whitney Blair, Rye country day
de\la prima c!asse (prima e § 52. Osservazioni sul!e school, Rye, New York; Christopher Wilson, Tonbridge school, Tonbridge, Inghilteπa; Anthony
seconda declinazione) p. 452 concordanze r.486 Gini, GeoffBakewell e William F. Wyattjr, Broκ•n uniνer.ςity, Providence, Rhode Island; Douglas
§ 21. Due aggettivi iπegolari: § 53. L'ordine dellc parole r.486 Domingo-Foraste e Conrad Baπett, Californίa State univer~·ity, Long Beach, California; Catharine
μέγας e πολύς p. 453 Ρ. Roth, universita di Dayton, Ohio; Nancy Fe\son-Rubin e Timothy Gantz, universita della
§ 22. Gli aggettivi della seconda APPENOJCF.: LιsτΛ ι>ι Η>Ι~ΜΕ VΕΙ{Βι\Ι . ι Georgia, Athens, Georgia; Jeanne Kurtz, universita de\ New Hampshire, Durham, New Hampshire;
classe (terza declinazione) p. 454 NOTF.VO/,l r . 487 Ζ . Philip Ambrose, universita del Veπnont, Burlington, Veπnont; Cynthia King, Wrίght State
§ 23. Gli aggettivi e i participi unίversίty, Dayton, Ohio.
dί declinazione mista p. 455 V OCABOLARIO GRΗ'Ο-ΙΤι\Ι .Ιι\ΝΟ p. 488 2
JoseAntonioAparicio, Maurice Balme, Jaime Ivan Juanes, Gi\bertLawal\, Griego. Introducciόn
§ 24. 1 gradi di comparazione VoCABOLΛRIO ΙΊΛΙ.ΙΑΝο-ι;ιη:ιυ p. 501 al griego clάsico, Oxford University Press Espafιa-Oxford educaciόn, Madrid, 1998.

ΙΧ
S;ιlv;ιtιHT Ι~ιιοηοιηο cιl E111n1111clc l·'ι1ccccl1i, csrcrιi discgnatoή,
anch 'cssi insc- νοι·;ιl)οlί ;ι\l;ι Ιίnc ιl'ιψ.ηί c<φiωlo. ί,)ι1<1Ιc!1c doccntc rotra perό Γare una selezione di
ιli 111<1\crίc lcttcrnric, IΊanno rrovvcιluto a crcare le i!Justrazioni
g11;111ti che accompa- ιμ1cstί voc<ιl1oli scgι1cndo lc indic<ιzioni dclla guida per gl ' ίnsegnanti .
gι1ιιno tcsto c notc per tιιtto il corso. L'espcrie nza dell'inseg
namento d.el !atino col
tnctoιto 0rberg ha dimostrato l'utilita del!e immagini per la comprensione del testo e ί,>ιicsto cl1c prcscntiamo e ίl corso dί greco che, tra tutti quelli che esistono a1
11cr l'apprend imento dei vocaboli, che rimangono, col sostegno mnemonico delle
tίgure, piu facilmente e piu stabilmente fissati nella memoria. Ε stata condotta un'ac-
1110 nιlo ,oΠ'rc di gran lunga il maggior numero dί letture graduali e appositament~
stuιlintc pcr un insegnamento progressivo di strutture grammaticali e vocabolario dι
curata ricerca iconografica, perche le illustrazioni risultassero verosimili e dessero ai t)nsc. Ogni brano e stato composto con lo specifιco scopo di presentare una parte del
ragazzi un'idea concreta de1la vita ateniese del V secolo. Ιη particolare Salvatore Γι1nzionamento linguistico e d'allargare la conoscenza del lessico. Possiamo qui ripe-
Buonomo, con la sua espeήenza archeologica e la sua competenza nel mondo classi- tcrc lc parole di Α. Ε. Hillard e C. G. Botting: «La diffιcolta d'un tal cόmpito e ~rande:
co, ha dato ai suoi disegni il tono e il sapore dell'arte greca. c tutti gl ' insegnanti che vi si son cimentati ne hanno la consapevolezza, ma glι auton
Solo poche voci non risultano per se ίllustriitae attraverso note in greco, disegni e srcrano che quello ch'essi banno scήtto sia greco solido e coπetto.» Gίa. in qu~sto
3

sinonimi, e son tradotte in calce. Alcune anticipazioni di forme non ancόra studiate volume compaiono molte frasi e brani d'autore, 1e cui fonti potranno esser rιntraccιate
sono messe in evidenza cοη w1 fondino grigio, e non vanno impai-ate. nc\la guida per gl'insegnanti; il secondo volume, poi, e per la maggior parte composto
La grammatica coπente dell'Enchϊridion, e quella di consultazione in fondo a! da testi classici, che perό s'inseriscono nella naιτazione continua senz'inteπomperla.
volume, sono state anch' esse i-iviste, ampliate e ήmaneggiate per adattarle alle tradi-
zioni didattiche del nostro paese. Ιη particolare la gramιηatica di consultazione non si Ι brani greci dell'edizione orίginalc c1·ano stati scritti da Maurice Ba1rne; a essi si
limita a uη ήassWJto schematico delle forme e dei fenomeni sintattici, ma, pure sfrondata sοηο aggiunti quelli composti da Luigi Miraglia, che s'e occupato anche del1'impian-
di tutto quanto c'e sembrato sιιperfluo ο ήmandabile nell' apprendimento, cerca di to didattico generale per l'edizione italίana e delle note che coπedano il testo; la
fomire gli elementi minimi di grammatica storica che possano servire a una migliore traduzione ίtalίana, l'adattam ento e l'ampliam ento della grammatica, la revisione
c piu approfon dita conoscen za e consapcv olezza dei fenomeni linguistic i. Sia ortografica e Ιa cura dell'indicazione delle vocali lunghe nei brani composti ex nονδ
nel\'Enchlridion sia nella grammatica fmale ci s'e sforzati d'esser quanto piu chiari e sono opera di Tommaso Francesco Βόπί. Michelangelo Costagliola ha curato la labo-
piani possibile, attraverso l'uso d'un linguaggio semplice che, pur tentando d'esser ήosa elaborazione grafica, dando un apporto veramente straordinaήo a!la ήuscita del
preciso e coπetto, non facesse si che una qualunque oscurita ο tecηicismo impedisse
libro, e le liste dei vocaboli alla fine d'ogni capitolo.
anche solo parzialmcnte la piena e cornpleta comprensione dcl funzionamento lingui-
stico descritto. Vogliamo ήngraziarc il professor Balme per la cortesia con cui ha concesso che il
Gli esercizi servono a coπoborare quanto appreso; due sono le ωbrichc fisse in suo materialc originario venisse ampliato, e che la struttura dell'edizione anglosasso-
ogni capitolo: una, intitolata Π greco nell 'italiano, volta alla ricerca dcllc radici ne venisse cosi profondamentc modificata, e per la cura e la gentilezza con cui ha
ctimologiche di vocaboli della nostra lingua; l'altra, riguardantc Laj(Jrrnazίone delle accettato di rivedere le bozze del lavoro e fare le sue opportunissime osservazioni.
ρarole, che intende svilupparc negli alunni la capacita di ricavarc
il signi tίcato di Conserviamo il grato ricordo del te preso nel magnifico giardino del1a sua casa a
vocaboli nuovi da quello di vocaboli gia conosciuti. Un simile cscrcizio si pratica Cockpit Village, discutendo amabilmente delle modifiche per l'edizione italiana da-
anche continuamente nel corso della lettura dei testi, quando si richicdc cιί ragίlzzi di vanti alla squisita torta di cίoccolato preparata dalla signora Balme.
ricavare una parola da W1'altra gia nota (s'usa per questo il segno <', chc va letto
«ricavatelo da», e non necessariarnente nel senso d'una de1ivazίonc cti1nologica). La Espήmiamo anche un particolare ringraziamento al professor Lawall per l'appog~
sezione dedicata agli esercizi si chiudc semprc con un brano di ric<φitolazio11c. gίο e il sostegno che ci ha dato durante tutta la fase di preparazione de11Όpcra,
La comprensione dellc lingue antiche non puό esser cωηplclίl scnz<1 1111<1 cono- per ι
suoi suggerίmenti e per averci fornito ί dischetti informatici contenenti il testo del-
scenza del mondo e della cu1tura che le ha prodotte. Anzi, comc si vn spcsso <1ncl1c υn l'edizione anglosassone, originaήamente scritto all'elaboratore da Marjorie Dearworth
ρο' a sproposito dicendo da ogni parte, conoscere le culture antichc
c ιιι10 ιlcgli scori Keeley della Hίgh school di West Spήngfield, in Massachusetts; in questo testo Stephen
primari dell 'insegnamento del latino e del greco. Ε per qucsto chc Α t/ιι'11αzι' J)r·cscnt<ι, G. Daitz, della City university dί New York, aveva curato con singolare competenza
in ogni capitolo, un aspetto del mondo antico in cui i personaggi dcfl;ι 11;1ιτ;ι:ι. iοηc si
l'indicazi one sistematica del1e vocali lunghe.
muovono. Pensiamo che questi brevί saggi, pur nella loro ncccssnrin clc111cnl;1r-it<'ι,
possano costituire un valido approfondirnento di aspetti fondamcntnli dcll;ι civilta c Dobbiamo esprirnere anche il nostro debito di ήconoscenza al professor James Μorwood,
della storia greca antica, e valgano a far penetrare sempre piU il n1g<1zzo 11cl 1·ctrotcπa deJ collegio Wadam dell'universita d'Oxford, per aver fatto da intermediario nei nostri
culturale che ha prodotto tante creazioni letterarie, filosofichc e scicnti fίcl1c cl1c ι!o­ rapporti col professor Balme; e infine alla dottoressaAndrea Hopkins, dell' Oxford Unίver:~ίty
vranno esser da lui studiate piu avanti. Press, per la gentilezza e la cortesia con cui ha curato tutto quanto concerneva le relazιonι
Ι1 vocabolarietto greco-italiano e italiano-greco che chiudc il νοlιιιηc
c solo uno tra glί autoή e le questioni relative ai diήtti di pubblicazίone .
strumento d'emergenza: e infatti necessario , anzi indispensabile, cl1c, η 111<1110 η ιηaηο
chc va avanti, !ο studente apprenda tutte le parole comparse cιl clcr1c;ιtc ncl l;ι Ι ist<ι ιli
- - - -·· - -·--
) Α. Ε. Hillard, C. G. Botting, Elementar_v Greek translatίon, Duckworth, Londra, 1995.

χ
ΧΙ
lntcnιliωno ringrazinrc pr0Γonιln111cntc tιιιtί coloro che hanno rivisto i testi scritti
ιl<ι ιιιi!!,i Mirnglin: prima di tutti il professor Ilerwig Η. Gδrgemanns, ordinario di
Ιί11gιιη c lettcrntιιra greca ncll'universita di Heidelberg, grecista illustre e coordinato-
AGLI STUDENTI
rc, Γr<ι l 'altro, dclla vasta Griechische Lίteratur ίn Text und Darstellung4; egli ha accet-
tato con grandissima disρonibilita di rivedere con la sua altissima competenza cίό
cl1'cra stato di volta in volta composto, e ha glossato i testi con lettere d'osservazioni
o scopo d'Athenaze e d'insegnarvi a leggere il greco antico colla maggior
c note preziosissime, contribuendo tra l'altro a dare una maggior coloritura attica alla
lingua. Ringraziamo poi l 'amico professor Enrico Renna, studioso profondo e docen-
tc di latino e greco presso il liceo-ginnasio Antonio Genovesi dί Napoli, autore di
L rapidita, completezza e diletto possibili, e questo entro il contesto della
cultura greca antica, ossia entro il contesto della vita quotidiana dei greci anti-
numerosi saggi sul mondo antico e d'un'accuratissima sintassi comparata greco- chi com' essa ήceve la sua forma e il suo senso grazie agli sviluppi storici, ai
Iatina5, per l'attenta lettura e ί suggerimenti fomiti; la dottoressa di ricerca Gabriella fatti politici e alla vita dello spirito, rivelata quest'ultima dalla mitologia, dalla
Carbone, dell'universita di Napoli, per ί suoi consigli e le sue utilissime annotazioni; religione, dalla filosofia, dalla letteratura e dall'arte. Le stoήe che leggerete in
gli amici professori Francesco Mezzacapo e Umberto La Torraca, ambedue
greco danno il contesto culturale fondamentale all'intemo del quale imparere-
competentissimi cultori delle lingue classiche, docenti rispettivamente nel liceo-
ginnasio Pietro Giannone di Caserta e nel liceo-ginnasio Vittorio Emanuele di Napoli, te la lingua greca, e la maggior parte dei capitoli contengono saggi in italiano
per aver accolto la richiesta di rivedere ί testi greci; infine l'amico professor Mauro con illustrazioni prese da opere d'arte antiche e con informazioni sull'ambien-
Konstantinos Agosto, docente di composizione latina nell 'Universita gregoriana di te culturale, per approfondir la vostra comprensione di certi aspetti della storia
Roma e fine conoscitore del greco antico, medievale e moderno, per ίl suo affettuoso e della cultura dei greci.
sostegno e la feconda discussione sυ questioni di stilistica e vocabolario greco. 11 corso pήncipia colla storia d'un contadino ateniese, chiamato Diceopoli,
e della sua famiglia; vivono in un demo che si chiama Collide, circa venti
Un ringraziamento speciale va infine rivolto all'avvocato Gerardo Marotta, presi-
miglia a sud-est d' Atene. Ι fatti sono immaginari, ma son collocati in un con-
dente dell'Istituto Italiano per gli Studi Filosofici, per l'incoraggiamcnto continuo a
ρersistere ne11a nostra opera di studio del mondo classico e di tentativo di rinnova-
testo storico ben preciso: dall'autunno del 433 alla primavera del 431 a. C. La
mento dei metodi d'insegnamento delle lingue antiche nelle scuole italiane. Jl sυο democrazia ateniese, guidata da Pericle, e al suo apice; gli ateniesi dominano ί
sostegno e la sua forza morale, insieme cogl'insegnamenti del direttorc dcll'Istituto, mari e possiedono un impero, ma il loro potere ha suscitato le paure e le gelo-
professor Giovanni Pugliese Carratelli, ci hanno accompagnato durantc tιιtto qucsto sie di Sparta e dei suoi alleati nel Peloponneso, e specialmente di Corinto.
non facile lavoro. Nella primavera del 431, Atene e Ja lega peloponnesiaca son gia impegnate in
una gueπa, che portera ventisette anni piu tardi alla sconfitta e alla rovina
Gli autori dell'edizione italiana sono, beninteso, i soli responsabili dcgli eventua-
d'Atene.
li errori e inesattezze contenuti in questo corso, e saranno grati ai colleghi che voles-
scro far pervenire i loro suggeήmenti e i loro consigli per una futura cdizionc.
La storia principia colla vita in carnpagna della famiglia di Diceopoli, ιna
col capitolo 6 comincia una storia nella storia, il racconto mitologico di Teseo
Luigi Miraglia e del Minotauro. Questa naπazione mitologica inseήta nella storia principale
Tommaso f<'ranccsco Β6πi seguita nel capitolo 7 colla storia d'Odisseo e del Ciclope, e ancόra fino al
capitolo 10, alla fine d'ogni capitolo, con altre brevi storie levate dall'Odίssea.
La storia principale seguita nel capitolo 8, quando la farniglia va a Atene per
una festa, e il ritmo diventa piu veloce.
La trama ha il suo punto di svolta con un'oπibile disgrazia che colpisce la
famiglia nel capitolo 10; essa e inframmezzata dai racconti delle grandi batta-
glie delle gueπe persiane, fondati sul resoconto che ne da lo storico Erodoto.
Mentre la trama principale trova una risoluzione nei capitoli 18-20, all'inizio
del libro ΙΙ, la famiglia e coinvolta nelle tensioni tra Atene e Corinto che furo-
ΑΑ. VV., Grίechische Lίteratur ίn Text und Darstellung, a cιιra di Η. Gίirgemanns, Reclam,
4
no la causa scatenante della gueπa del Peloponneso, e in questo modo e prepa-
Stoccarda, 1985- 1988.
rata la scena dei capitoli seguenti.
5
Ε. Renna, Graecίa capta, Sίnta.ςsί comparata greco-latίna, Fnιtclli Fcrraro cditori, Napo1i,
1995.

ΧΙΙ ΧΙΠ
ιc csrcricnzc ιJclln Γa1ηiglia di Diccόpoli all'inizio della guerra dcl η:, ιιηο ο \)ίίι clcιηcnti l(>nιl<11ncntnli dcll<ι stnιttura graιrunaticale
della lingua
J\;\(φonncso, narratc nci capitoli 21-23, si fondano sul racconto che di quella gι·cc<ιc\1c ι\ονη111110 csscrc nrrrcsi in qucl capitolo.
gυcrra ci ha lasciato lo storico Tucidide. Quando il figlio Filippo e lasciato a S'intcndc cl1c il vocabolario ch'e dato nelle liste alla fine d'ogni capitolo
Atcnc per migliorar la sua educazione, veniamo a saper qualcosa sulle opinio- ιlcv'csscrc iιηparato tutto quanto. lmparare il vocabolario e piu facile se le
ni di Platone in materia appunto d'educazione (capitolo 24), e poi leggiamo rarolc sono studiate sempre a alta voce, unendo cosi i vantaggi della vista e
dclle storie levate da un esemplare delle Storίe d'Erόdoto che da a Filippo il dcll' udito. Delle parole che si trovan messe ίη evidenza con un fondino nelle
suo maestro (capitoli 25-28). Si tratta d' alcuni dei piu famosi racconti erodotei, g\osse in ca]ce a ogni paragrafo delle Jetture ηοη si richiede invece una cono-
tra cui quelli che riguardano Solόne l'ateniese e il suo incontro con Creso, re di scenza attiva, ma solo la capacita di riconoscerne il significato quando le
Lidia. Nel capitolo 28 si legge il racconto, fatto dal poeta lirico Bacchilide, del s'incontran di nuovo nel contesto. La capacita di leggere scoπevo]mente di-
salvamento miracoloso di Creso dalla pira funebre. Coi capitoli 29 e 30 tornia- pende dall'acquisizione, il piu presto possibile, d'un vasto vocabolario attivo.
mo alla gueπa del Peloponneso e alle descrizioni tucididee delle battaglie na- Per aiutar lo studente a impararle, le parole importanti son continuamente
vali e delle brillanti vittorie del generale ateniese Formiόne. 11 corso si conclu- reintrodotte nelle letture di questo corso. Far attenzione a certi principi fonda-
de con brani d' AristOfane che ci mostran Diceόpoli nelle vesti del pacificatore. mentali della formazione delle parole aumenta di molto nel discente l'abilita
Da quel punto in poi sarete pronti a seguitare leggendo qualunque autore greco di riconoscere il significato di parole greche che non abbia gia incontrato in
di vostra scelta, con molta fiducia nella vostra capacita d'intender quel che i precedenza: per questo motivo abbiamo fissato alcuni di questi principi fonda-
greci antichi avevan da dire. mentali, e abbiamo incluso nel corso un gruppo coerente d'esercizi sulla for-
11 greco per buona parte del racconto della vicenda principale e stato co- mazione delle parole.
struito in funzione degli scopi didattici di questo libro. La maggior parte delle Uno degli scopi che vengon perlopiu attribuiti allo studio delle lingue clas-
storie secondarie si fondano invece sugli scritti greci d'Omero, Erόdoto e siche e il miglioramento della comprensione dell'italiano. Per quel che riguar-
Tucidide, e s'avvicinano dimolto al greco originale di quegli autori. 1 brani di da lo studio deJ greco, si tratta piu che altro di conoscer le radici, i prefissi e i
Bacchilide e d' Aristόfane sono inalterati, tranne che per qualche taglio. suffissi greci cbe cornpaiono ίη parole italiane. L' influenza del greco sull 'ita-
liano ( e su tutte le lingue europee) e stata notevole specialmente nella termino-
Nei capitoli iniziali le letture son semplici quanto al contenuto e alla strut- logia scientifica e medica, rna e evidente anche ne1la lingua deJla politica,
tura grammaticale. Esse son costruite in manjera tale che, coll 'aiuto delle note della filosofia, della letteratura e delle arti. Abbiamo per questo incluso nei
laterali, dei disegni e delle glosse che son date in calce alle pagine, si possa capitoli di questo corso delle sezioni dedicate allo studio delle parole: queste
leggere e capire il greco prima di studiar la grammatica. Dopo aver letto tutta sezioni mettono in luce l'influsso del greco sul lessico italiano e fan si che lo
quanta la storia a alta voce e averla capita, si deve studiar la descrizione for- studente acquisti una certa pratica nel ricostruire il significato di parole italia-
male di punti di grammatica, che di solito comprende degli esempi presi dal ne composte con elementi di derivazione greca.
brano letto. Vengon poi esercizi di vario tipo, che servono a aiutar lo studente
a consolidar la sua comprensione della grammatica, e a dargli la capacita di
manipolar le forrne e le strutture nuove della lingua mentre le s'imparano.
La grammatica all'inizio e introdotta in piccole dosi, e dev'esser costante-
mente rivista. Raccomandiamo anche di rileggere spesso le storie, meglio se a
alta voce: questo e il modo migliore di render piu scoπevole la pronunzia, di
migliorar la conoscenza della grammatica e la propria abilita nel leggere il
greco ad aperturam lίbrl (che questo e ]ο scopo principale di qualunque corso
di greco).
All'inizio d'ogni sezione del racconto si trova una figura con una didascalia
ίη greco: dalla figura si dovrebbe essere in grado di deduπe il significato della
didascalia. Si faccia molta attenzione a queste didascalie, giacche sono state
tutte scelte con gran cura allo scopo d'introduπe, e al tempo stesso consolida-

XIV xv
J,:ι Ιίιιgιι:ι grι-ι·:ι ΛΙΙ':ιlJι-tο, JJronιιnzia c !icrittιιra

ηοη solo ιιll<1 <Ιη;cίιι, 1ηιι ίΙ tιιlto ί\ ιηοηdο ιηcditcrranco,


come lingua di comu-
nicιιzίonc c ι\ί cu\tιιηι, \ιι Ιίηgιια c·ωnιιne, ο coίne (ή κοιvη διάλεκτος), di base
11 greco appartiene, come il latino e il sanscrito (l'antichissima lingua sa- ;ιtticί\ ιηιι privn dci tratti piu tipici di quel dialetto. Essenzialmente dalla coine
ccrdotale indiana), alla famiglia delle lingue ίndeuropee. Confrontando tra loro ιlcrivnrono ί successivi sviluppi del greco bizantino (cioe medievale) e moder-
parecchie lingue parlate, alcune gia in tempi molto remoti, in quasi tutta l'Eu- 110, ma ιιn'iωportante coπente letteraria, il cosiddetto attίcίsmo, s'e per secoli

ropa e ίη una parte dell'Asia (soprattutto ίη India e ίη Persia), ί linguisti ne ιnantcnuta fedele al piu puro attico del V secolo.
hanno scoperto l'affinita e, per νίa di congetture, sono arrivati a ricostruirne,
nei tratti fondamentali, 1' antenato comune, a cui han dato il nome d' ίndeuropeo: ALFABETO, PRONUNZIA Ε SCRITTURA
si tratta, piu che d'un idiόma unico, d'un gruppo di dialetti affini, parlati, ίη
epoca preistorica, da diverse tribu stanziate in un teπitorio i cui confini, co- L'alfabeto e la pronunzia
munque molto vasti, ηοη sono facilmente determinabili (forse l'Europa
centroήentale); di qui, a partir dalla fine del ΠΙ millennio a. C., i popoli di La pronunzia descritta qui e quella tradizionale nelle scuole italiane; per
lingua indeuropea sciamarono, in piu ondate successive, verso le loro sedi altre notizie, e per una descrizione della pronunzia dell' eta classica, ricostruita
storiche, dove, anche per il contatto colle lingue locali, le loro parlate si distin- dagli studiosi, ν. la Grammatίca dί consιιltazίone, § 1.
sero ulteriormente, ma sempre conservando i segni evidenti della parentela
originaria (basti pensare a una parola comunissima come <φadre»: sanscrito Lettera Nome Pronunzίa

pίtii'r-, greco πατήρ [leggete pater], latino pater ecc.)


La Grecia fu invasa, agl'inizi del Π millennio a. C., dagli acheί, di lingua Α α alfa a
indeuropea; essi trovarono nell'isola di Creta la fiorente civilta mίnoίca, e ap- Β β beta b
punto dalla fusione di queste due culture nacque la civilta mίcenea, cantata da Γ γ gamωa gh
Omero nell'Iliade. Piu tardi (forse intorno al 1100 a. C.) la Grecia subi poi Δ δ delta d
un'altra, distruttiva, invasione, quella dei dorί, la cui parlata era ugualωente Ε ε epsilon e
indeuropea. Ζ ζ zeta z (come in zero)
11 greco preistorico originario doveva essere una parlata relativamente uni- Η η eta e
taria (greco comune), ma, a contatto cogl'idiόmi indigeni e per le successive Θ θ teta t
vicende stoήche, essa si frammentό ίn piu dίalettί (ίοnίcο, attίco, eolίco, dorίco 1 ι iota 1
ecc. ), documentati dalle iscrizioni e dai testi letterari. Tuttavia, i dialctti lcttc- κ κ cappa ch
rari sono spesso molto artificiali e lontani dall'effettivo uso parlato: cosi, per Λ λ lambda 1
csempio, i poemi oωerici sono scritti ίη una lingua composita, di base ionica Μ μ illl m
ωa ricca soprattutto d' eolismi. Ν ν ηι η

Come in Italia, per il prestigio letterario delle tre corone (Onnte, il Petrarca ~
ξ CSl cs
e il Boccaccio ), il dialetto fiorentino fu accettato dagli altri italiani cd c diven- ο ο omιcron ο

tato la lingua comune della nazione, cosi noi oggi studiamo, nclle nostre scuo- π π pl Ρ
le classiche, il dίaletto attίco, a cui diamo il noιne di greco, ο lingua greca, Ρ ρ ro r
senz'altro, per l'eccellenza delle opere dei grandi prosatori dell'cta di Pericle Σ σ,ς s1gma s
(V secolo a. C.) che in quel dialetto scήssero, come il filoso1o Platone e gli Τ τ tau t
storici Tucidide e Senofόnte. Appunto l'attico e il greco che trovercte descritto Υ υ ipsilon u fiancese ,

in questo libro; dopo che vi sarete impadroniti, nei primi duc anni di studio, φ φ fi f
del dialetto d'Atene, leggerete perό, negli anni successivi, anchc testi in altri χ χ chi ch tedesco
dialetti. ψ ψ ps1 ps
Dopo le conquiste d'Alessandro magno (morto ncl 323 η. (~.). s'impose Ω ω όmega ο

XVI XVII
ΛΙΙ'11ΙΗ•Ιιι, JΗ'C111111ι:ιί:1 c ιιcrίllιιηι Λll':ιlJclo, ρrοιιuιιzί:ι ι• scrittura
J)cllc ι\ιιc f()rιnc ιlcl sigin;ι 1ηinuscolo, la scconda (ς) s'usa in fιne di parola, Τιιttί1νί;1, ι\ιφο ιιη:ι lcttcιιι 1ηηίιιscοlη Ιο iot;ι si scrive sul rigo, e ηοη sotto la
Ιη pri111<1 (σ) in quaJunquc altra posίzione: σώματος. vocnlc: πρ<'>ς τή 1φ11vη, ιηη ι ιι>ΟΣ ΤΗΙ ΚΡΗΝΗΙ (pronunzia, in ogni caso,
μπΊ.\' ti' ιη~ηι:). Notatc anche che nella scrittura in tutte maiuscole (come nei
ll κ: c il γ si pronunziano sempre duή (velaή), come in cane e gatto, anche titoli dclle lctture di questo libro) ηοη s'usano accenti e spiriti, e non si segna-
davanti a ε, η, ι, ν: κεφαλή= chefale, γιγνώσκω= ghίghnosco. 11 γ si legge no lc vocali lunghe (ν. sotto ).
pcrό come l'n dipanca (nasale velare) quand'e seguito da un altro γ, un κ, un Υ. anche Ja Grammatίca dί consultazίone, § 1, η. 2.
χ ο uno ξ: &γγελος = anghelos.
Ι1 χ si pronunzia anch'esso come un c duro ο, meglio, come il ch tedesco di Gli spiriti
ach, nach (il suono che si produce quando ci si raschia la gola).
Ι1 θ si legge come il th inglese di thίnk ο, meglio, come il t italiano; e Le parole greche che corninciano, nella scrittura, con una vocale (ο un dit-
sconsigliabile pronunziarlo come la z sorda italiana di terzo, zίσ (quasi ts): tongo) portano sempre sulla vocale (ο sul secondo elernento del dittongo) uno
θησαυρός= tesauros. dei due segni seguenti: '(spίrίto dolce) ο' (spίrίto α:φrο).
Lo ζ suona sempre come la nostraz sonoradi orzo, zero (quasi ds): τράπεζα Lo spiήto aspro indica che la vocale iniziale e in realta preceduta, nella
= trapeddsa. pronunzia, da un suono aspirato (come 1' h del tedesco Haus ο dell' inglese
L'υ (ipsilon) ha lo stesso valore dell'u francese di lune, ο dell'ii tedesco dί house); lo spirito dolce indica invece 1'assenza di tale aspirazione: αίρέω =
iίber; questo suono puό esser prodotto facilmente cercando di pronunziare un haίreo, εγώ= ego.
ί ma rnettendo le labbra nella posizione che serve a pronunziare un u: υμ νος = L'υ e il dittongo υι iniziali son sernpre aspirati, e portano quindi sempre lo
hiί'mnos (per lo spirito aspro sull'υ iniziale ν. qui sotto). spirito aspro: υμνος = hii'mnos, υίός = hiίίos. Anche la consonante ρ, quand'e
L'ε e l'η, l'o e l'ω quando sono accentati si leggono aperti (e aperta, ο iniziale di parola, porta sempre lo spirito aspro (j:ι- ): pήτωρ (confrontate il
aperto), come nell'italiano era, oro: λέγω= lego (diverso dall'italiano ίο lego), latino rhetor).
σώμα =soma. Ε opportuno che v'abituiate fin dall'inizio a pronunziar lo spirito aspro,
anche perche questo v'aiutera a distinguer tra Ioro parole che differiscono solo
1 dittonghi per lo spirito, corne η= e, «Ο, oppure)> e η = he, «la quale».

Si chiama dίttongo la successione di due vocali in una stessa sillaba. 1 segni d'interpunzione
In greco due voca1i consecutive formano dittongo solo quando la prima e
un' α (α, α), un'e (ε, η) ο un ο (ο, ω) e la seconda un ί (ι) ο un u (υ): αι, ι;Χ (= αι, Il punto e la vίrgola si scrivono corne in italiano. 11 punto ίn alto Ο equivale
ν. qui sotto), ει, n (= ηι), οι, φ (= ωι); αυ, αυ (raro), ευ, ηυ, ου, ωυ (raro); c'e ai nostri due punti, ο al punto e virgola. Un segno identico al nostro punto e
poi il dittongo υι. vίrgola (;) ha il valore del nostro punto inteπogativo.
Nella pronunzia, le due vocali conservano il loro valore; ma, quand'e se-
condo elemento di dittongo, l'υ si legge come J'u italiano (non comc I'u fran- Gli accenti
cese): αt:ρω = aίω, αυτός = autOs, εtκοσι = eίcosi, φευ = feu, η'\)ρηκα =
heureca, οtμοι = οίmοί. Quasi tutte le parole greche portano un segno d'accento: acuto (τίς), grave
Ου non e un vero dittongo, perche sί legge u: βούλομαι= bU!omaί; υι si ( τό) ο cίrconflesso (όρώ ).
pronunzia ίίί: υίός = hiiίOs. L'accento grave puό cadere solo sulla sillaba finale; esso infatti sostituisce
Notate che gli accenti (e anche gli spiriti, per cui ν. qui sotto) si scrivono sul l'accento acuto sulla sillaba finale d'una parola quando questa e seguita im-
secondo elemento del dittongo rna si leggono sul prirno: αt:ρω = aίro (ηοη mediatamente, senza nessun segno d'interpunzione, da un'altra parola: cosi,
airo!) invece di τό δώρον, si scήve το δώρον .
Per altre osservazioni, e per le regole fondamentali sull 'uso degli accenti,
Notate anchc che lo ι che segue una vocale lunga (α, η, ω) e scritto sotto la vocale ν. la Grammatίca dί consultazione, § 4 e 5.
stessa (ίοtα sottoscrίtto): ι;Χ, n, φ. Lo iota sottoscήtto non si pronunzia: ςiδω = ado.

XVIII ΧΙΧ
Εsι•η·ί:ι:ί ιlί sι·riΗιιrιι ι· ι>rοιιιιιι:ι.i~ι ι<:sι·η·ί:ι:ί ι/ί scritlιιra c pronun:ι:ia

Lc vocali brcvi e Junghc /'Ι"Οιιιιιι:ίαtι· Ιι· μαπιlι· ι·Ιιι' .\'ι'gιιοnο, .\'cgιιendo l 'e8empίo dell 'ίn8egnante,
μοί ι·ομίιι/ι'/ι'.
Ιη greco, come ίη latino, le vocali poteν<1110 esser brevί ο lunghe: le prime si
pronunziavano in un tempo maggiore rispetfo alle seconde. Questa distinzione Ι dodici dei olίmpii
ηοη e fatta sentire nella pronunzia scolasticn italiana tradizionale, rna e rnolto
irnportante per l'accentazione, per la metrica (cioe per il ήtrno dei versi) e per Ζεύς "Άρτεμις 'Ήφαιστος
altή motivi ancόra. 'Ήρα Ποσειδών "Αρης
Ricordate che son sempre lunghe le due vocali η c ω, son sernpre brevi le 'Αθήνη Άφροδtτη Διόνυσος
altre due ε e ο, mentre 1'α, Ιο ι e 1'υ possono essere, secondo ί casi, sia brevi sia 'Απόλλων Έρμής Δημήτηρ
lunghi.
Ιη questo corso, quest'ultime tre vocali, quando sono lunghe, portano sem- Le nove Muse
pre, nella scrittura rninuscola, una lineetta sopra (ά,ϊ,υ); se ηοη portano la
lineetta (α, ι, υ), e segno che son brevi: φιλία (ί due iota sono brevi, mentre Κλειώ Μελπομένη Πολύμνια
l'alfa e lungo). Solo eccezionalrnente, le brevi sono indicate con un semicer- Ευτέρπη Τερψιχόρα ουρανία
chio sopra (α,ι,υ). Θάλεια 'Ερατώ Καλλιόπη
Le vocali che portano l'accento circonflesso, e l'alfa del dittongo q. (= αι),
son sempre lunghe; percio s 'e in questi casi tralasciata la lineetta. Le tre Grazie
V. anche la Grammatίca dί consultazίone, § 1, 1.
Άγλαl..α Ευφροσύνη Θάλεια
ESERCIZI DΙ SCRITTURA Ε PRONUNZIA
Le tre Parche
Esercίtatevί α pronunzίar correttamente le parole seguentί, ίmίtando ίl νο-
stro ίnsegnante. Κλωθώ Λάχεσις "Ατροπος
Ροί copίatele e scrίvete un derίvato ίtalίano dί cίascuna d'es8e.
E8ercίtatevί α leggere ίΖ seguente brano, ίmίtando l 'ίnsegnante; pοί copίatelo.
1. αϊνιγμα 11. δόγμα 21. μάθημα 31 . πρόβλημα
2. άξίωμα 12. δρ<Χμα 22. μίασμα 32. pευμα Δικαιόπολις Άθηναίός έστιν· οiκεί δε ό Δικαιόπολις ουκ έν ταίς
3. &ρωμα 13. εμβλημα 23. νόμισμα 33. στίγμα 'Αθήναις άλλα έν τοί:ς άγροί:ς αυτουργος γάρ έστιν. Γεωργεί: ούν τον
4. &σθμα 14. ζεύγμα 24. ονομα 34. σύμπτωμα κλ fjρον και πονεί: έν τοίς άγροί:ς. Χαλεπος δέ έστι ν 6 βίος ό γαρ κλ fjρός
5. γράμμα 15. θέμα 25. πάθημα 35. σί>στημα έστι μϊκρός, μακρος δε ό πόνος. Άει οί>ν πονεί: ό Δικαιόπολις και πολλάκις
6. δέρμα 16. θεώρημα 26. πλάσμα 36. σχήμα στενάζει και λέγει· <<"'Ώ Ζε\>, χαλεπός έστιν ό βίος άπέραντος γάρ έστιν
7. διάδημα 17. iδίωμα 27. πνεί>μα 37. σχίσμα ό πόνος, μικρος δε 6 κλfjρος και ου πολbν σίτον παρέχει.» Άλλα ίσχυρός
8. διάφραγμα 18. κίνημα 28. πραγμα 3g_ σ<Ϊηια έστι ν ό &νθρωπος και &οκνος πολλάκις ούν χαίρει· έλεύθερος γάρ έστι
9. δίλημμα 19. κλίμα 29. ποίημα 39. φλί~γμα και αυτουργός φιλεί: δε τον οίκον. Καλος γάρ έστιν ό κλfjρος και σί:τον
10. δίπλωμα 20. κόμμα 30. πρίσμα 40. χρϊiηια παρέχει ου πολυν άλλα ίκανόν.

χχ
ΧΧΙ
<Ί·o11ologi11 grι-ι-a

LΠ Α DEL BRONZO
Minosse, re di Creta; Teseo, re d' Atene.
1220 a. C. circa: saccheggio di Troia da parte d' Agamennone di Micene.
COSIDDETTO MEDIO EVO GRECO
1050 circa: ernigrazione degli Ioni in Asia rninore.
COSIDDETTO RINASCIMENTO GRECO
850 circa: formazione delle citta Stato (Sparta, Corinto ecc.)

'Αθήναζε
776 a. C.: primi giochi olimpici.
750-500 cίrca: espansione commerciale e coloniale.
725 circa: composizione del\'!lίade e dell'Odί.~sea da parte d'Omero (lonia).
700 circa: composizione del poema d'Esiodo Le opere e ί gίornί (Beozia).
657-625 circa: Cipselo, tiranno di Corinto.
Rifonne di Solone ad Atene.
INVASIONI PERSIANE
546: Creso, re di Lidia, e ί greci dell' Asia minore sono sconfitti da Ciro, re
di Persia.
507: Clistene fonda la dernocrazia ateniese.
490: spedizione contro Atene di Dario, re di Persia; battaglia di Maratόna.
480: Serse, re dί Persia, invade la Grecia: battaglie delle Tennόpile (480),
di Salamina (480) e di Platea (479).
Il poeta Simόnide.
LΊMPERO ATENIESE
478: fondazione della Lega di Delo, che si trasfonna poi nell'irnpero d' Atene.
472: ! persίanί d'Eschilo.
461-429: dominio di Pericle ad Atene: democrazia radicale e sviluppo del-
l'impero.
Gueπa tra Atene e Sparta.
446: la pace dei trent'annί tra Atene e Sparta.
11 Partenόne e altri edifici pubblici.
Le Storίe d'Erόdoto.
LA GUERRA DEL PELOPONN ESO
431: scoppio del1a gueπa tra Atene e la Lega peloponncsincn.
430-429: peste d' Atene; morte di Pericle.
426: Glί acω·nesί d'Aήstόfane.
4 21 : pace temporanea tra Α tene e Sparta.
415: spedizione ateniese in Sicilia.
413: fallimento della spedizione siciliana; gueπa tra Λtc11c c Sr<1rta.
404: Atene s'aπende.
La Guerra del Peloponneso di Tucidide.

ΧΧΤΙ
(':φitolo 1

«) Λι Ι•:αtί)πολις αυτουργός
!:στι v- φέρει δε τον μόσχον.

,,.
::,,,,,, ι ,;:.''

Ο ΔΙΚΑΙΟΠΟΛΙΣ (α)
'Αθηναί:ος < Άθfjναι

Δικαιόπολις Άθηναιός έστιν· οi.κει δε έστιν


οίκεf

ί> Δικαιόπολις ούκ έν ταις 'Αθήναις aλλa Άθfjναι αγρ~-τ αγρ6~1


έv τοις aγροις αύτουργος γάρ έστιν. ~)
Α έν ταί:ς
άγρό~ lγρ~
Α έν τοί:ς
'Αθήναις έστίν
άγροί:ς έστι ν

ό κλfjρος

ό Δικαιόπολις ούκ έν ταί:ς 'Αθήναις άλλά


έν τοί:ς άγροi:ς oi κεi
ο

μικρός ()
μακρός
Γεωργει ούν τον κλ ηρον καl. πονει έν
ό κλfιρός έστι μικρός
ό Δ. γεωργεi: τον κλfιρον
.'> τοις aγροις. Χαλεπος δέ έστι ν 6 βίος 6 ό... -ος
τον... -ον
γaρ κληρός έστι μϊκρός, μακρος δε 6 πόνος.
ό πόνος < ποvει

έστι(ν) e γάρ ίnjattί


οiκει abita γεωργει coltίva
δέ e, ma οΌν dunque
ού, ούκ, ούχ non καί e, anche
άλλά ma πονει lavora
δ άγρός il campo χαλεπός duro, difjicίle
δ αύτουργός ίl coltivato- δ βίος la νίtα
re, il contadίno
3
<':φilolo 1 ( · ~ιpitolo 1

Άεt ούv πονεt ό Δικαιόπολις καt


"<> Δικαιίιπυλις μέγαν λίθον
αϊρει κα\. έκ του aγρου
<Ί Λ. στενάζει
πολλάκις στενάζει και λέγει· «,..Ω Ζεί'>, φέρει.

χαλεπός εστι ν ό βίος απέραντος γάρ

εστιν ό πόνος, μϊκρος δε ό κλflρος και ου 10

πολ υν σι τον παρέχει.» Άλλa iσχϋρός

εστι ν ό &νθρωπος και &οκνος πολλάκις


ίι σίτος πολ'ί>ς σi:τος

ίι κλf]ρος ού πολ'ί>ν σίτον παρέχει συν χαίρει· ελεύθερος γάρ εστι και

αυτουργός φιλεt δε τον οΊκον. Καλος γάρ

εστιν ό κλf\ρος και σιτον παρέχει ου 15

πολυν aλλa ίκανόν. Ο ΔΙΚΑΙΟΠΟΛΙΣ (β)

Ό Δικαιόπολις εν τφ aγρφ πονεϊ τον

γaρ aγρον σκάπτει. Μακρός εστι ν ό πόνος


&νθρωπος &νθρωπος
ίσχϋρός ό Δ. τόν άγρόν σκάπτει
και χαλεπός τους γaρ λίθους εκ του

.>11 aγρου φέρει. Μέγαν λίθον α1ρει και φέρει


-;;-;ι ό λίθος
..... - ·.

ό οiκος
προς το ερμα.
~Γl~
έκ του άγρου πρός

μέγας Η μικρός

ό Δικαιόπολις φιλεί τόν οίκον

ό Δ. τους λίθους ό Δ. μέγαν λίθον ό Δ. τόν λίθον


έκτου άγρου αϊρει φέρει προς τό
φέρει ερμα

άεί .sempre χαίρει :sί rallegra, econ-


πολλάκις .φes.so tento
λέγει dice έλεύθερος lίbero
ro ΖεΌ oZeus! φιλει ama
άπέραντος ίnfinito ίσχορός forte
παρέχει fornί.~ce, dιi καλός bello
c'Χοκνος solerte, operoso ίκανός sufficίente

4 5
1"ιιι · Ιιίrίι/ίιιιι (':φitolo 1
(Ίψί1οlο 1

ΛΊιι ·Ιι i rίι/ίο11


Ίσχϋρός έστι ν ό &νθρωπος aλλα πολ υν

χρόνον πονεΊ και μάλα κάμ νει. Φλέγει ( ' οιηίηciaιηο il nostro corso faccndo conosccnza Una storia unitaria
ωl rηυtngonista dclla nostra storia: una storia naπa­
γαρ ό fίλιος και κατατρ{βει αύτόν.
lit ί11 !?.rcco, c che νοί potrcte capire irnmediatarnen-
Καθίζει ούν ύπο τφ δένδρφ και ήσυχάζει 25 tι· . ιlιφο nvcr fatto solo un ρο' di pratica coll'alfabe-
ό ijλιος lo ι• 1<1 rronunzia. Diceόpoli, corne avrete capito, e
ού πολυν χρόνον. Δι'όλίγου γαρ έπαίρει 1111 ω111<1dino ateniese, un αυτουργός; questa parola
έπ - αίρει =
ι •. 1ϊ•ι·:ι c Γorιnata coi due elementi αυτο - e Ε:ργ - , e
αi:ρε ι έαυτον και πονεΊ. Τέλος δε καταδ-όνει ό
νιιοl ιlirc approssimativament e <αιηο che lavora per
fίλιος. Ούκέτι ούν πονεΊ ό Δικαιόπολις sί'>> , cioc un coltivatore indipendente, un piccolo pro-
,;:,} ':::':{.. rη·ict:ιrio teπiero, non soggetto a un padrone. Accom-
l.~ aλλα προς τον οlκον βαδίζει.
l,"!?.'1crete Diceόpoli nelle varie vicende che coin-
ό ijλιος volgcranno lui e la sua famiglia, e, cosi facendo, im-
ό Δ. καθίζει
καταδt>νει
ύπό τφ δ ένδρφ
[)<trcrcte la sua lingua: una lingua che era parlata in
<Jn:cia piu di duemilaquattrocento anni fa .
Pcr riuscire a capir bene i testi che vi vengono di l vocaboli ίη calce
ό Δ. προς τόν
Ο ΟΙΚΟΣ volta in volta proposti , dovrete sempre prima di tutto
οtκον βαδίζει
ιl:ιrc uno sguardo ai vocaboli che sono in calce a ogni
Ό Οtκος μϊκρός έστιν, aλλα καλός. Ό 30 11ηgina; poi, leggendo, tenete sernpre presente la co-

ούν &νθρωπος τον οtκον φιλεΊ. Έν τφ lonna marginale, che vi dara mo1ti aiuti per ]a com-
rrcnsione. Ιη essa vi sono infatti, oltre a molte im-
aγρφ ό πόνος χαλεπός έστιν, και ό ιnagini che illustrano il significato di vocaboli nuo-
v i, vari segni convenzionali che servono a dare spie-
Δικαιόπολις aει μάλα κάμνει . Μϊκρος γάρ
gazioni in rnodo chiaro e conciso. Un segno d'ugua- Ι segni delle spiegazioni in

έστι ν ό aγρός, μακρος δε ό πόνος. Σκάπτει glianza (=) collocato fra due parole ο espressioni si- margine:
gnifica che esse hanno significato piu ο meno identi- (=) «uguale a»
γαρ τον aγρον ό &νθρωπος και πονεΊ 35 co; sarebbe corne dire in italiano: ωηadre = mam- (:) «cioe»
(~ ) «contrario di»
ιna». Ι1 segno (:) significa «cioe» e serve a spiegar
πολ υν χρόνον . Έν δε τφ οtκ:φ ήσυχάζει, (<) «ricavatelo da»
meglio una parola; sarebbe come dire in italiano:
και ούκέτι πονεΊ. Έν ούν τφ οtκφ ούν ό «buono: ηοη cattiνo». Ι1 segno (Η) indica che due
parole ο espressioni hanno significato contraήo; come
Δικαιόπολις χαίρει.
dire in italiano: «buono Η cattivo». Infine s'incon-
tra di tanto in tanto il segno ( <), che vuol dire
«ricavatelo da» e serve a rnostrare che una parola
δ χρόνος ίl tempo ήσυχάζει rίposa
deriva da un 'altra che gia si conosce; come se in ita-
μάλα molto δι'όλίγου presto, dopo
liano scrivessimo: «bonta < buono». Ιη queste note
κάμνει estanco poco
έαυτόν se stesso marginali ηοη sempre ci si riferisce a una derivazio-
φλέγει brucίa
κατατρtβει consuma, τέλος ίnfine ne in senso stretto: a volte si tratta solo d'una rela-
spossa ούκέτι non piU zione, ο d'un'appartenenza a una stessa famiglia di
αύτόν luί, !ο vocaboli, come sarebbe in italiano se scrivessimo

6 7
(':ψitolo 1 Ηιι«lιίrίι/ίιιιι Λιιι·Ιιίrίι/ίωι (':ιpitolo 1

«lηνοιυ ·- l<ιvornrc». Lcggete perό piu avanti l'uso 11 vcι·l10 gn:co ι·Ι~ι· sίμ,11ίlίι·η «sι·ioglicrc
(slcgurc,
che di questo segno si fa per indicar le trasforrnazio- lilκ·r;ιrc)» (tcιη;ι λυ ) scιΎc cοιηc cscιnpio dci vcr/Ji
ni stoήcamente avvenute in certe parole. ιη.~ο/αι·i. Oal tcιη;ι λ υ ιlu11ιμιc, aggiungendo Ja ter-
Esprcssioni ίη calce messe in Α volte, in fondo alla pagina, potrete troνare 111i11<1zionc -ει, si forrna la tcrza persona singolare
cvidenza con un fondino espressioni tradotte messe ίη eνidenza con un fondi- λόη, «cgli scioglie».
no gήgio: queste espressioni costituiscono delle an- 11 νcrbo che vuol dire «arnare» (terna φιλε-) e temi ΠΙ sίngolare
ticipazioni di forrne grammaticali ηοη ancora affron- 1>Γcso come esernpio di verbo contratto: i verbi con- λυ­ λ -ό-ει
tate: esse servono solo a1la comprensione del testo, 1Γnlt i son quelli in cui il terna finisce per vocale α, ε φιλε- φιλέ-ει > φιλεί

ma non νaηηο ancora imparate. οppιιΓc ο, e nell'incontro di questa vocale colla vo-
ι·Hlc ο il dittongo iniziale delle terminazioni seguono
Dunque Diceόpoli e ateniese, Άθηναιός εστιν. ιlcllc cnntrazίonί. Dal terna φιλε-, aggiungendo la
Essere cittadino ateniese, perό, per un UOll10 del ν tcrιninazione -ει, si forrna la terza persona singolare
secolo a. C., non significa necessariarnente ch'egli φιλέ-ει, che si contrae in φιλεί, «egli ama». Per in-
οtκεί abitasse nella citta dΆtene propriamente detta: in- ιlicarc trasformazioni di questo tipo, useremo il se-
γεωργεί fatti οiκει ό Δικαιόπολις ουκ εν ταίς 'Αθήναις μ;no >, che si legge «da cui», ossia significa che dal-
πονεί όλλα εν τοις <Χγροις. Ε un coltivatore: Γεωργει ln Γorrna a sinistra deriva qιιella a destra; invece il
ούν τον κλfjρον και πονει εν τοις <Χγροις. Osser- scgno < si legge «da», cioe vuol dire che la forrna a
νate che οi.κει, γεωργει e πονεί hanno una parte sinistra e derivata da quella a destra (per esempio,
finale sernpre uguale, - ει. φιλει <φιλέ-ει).
La terza singolare del presente del verbo «esse- έσ- έστι(ν)
Tcma c terminazione Considerate ora queste νοcί verbali italiane: (ίο) rc», un verbo irregolare naturalmente d'uso cornu-
(ίο) am-o, (nοί) am-ίamo, (tu) am-o, (nοί) αm-ίαmο, (tu) αm-ί. nιss1rno, e εστι ο εστιν.
αm-ί Ε facile osservare chc anche ίη esse si distinguo-
no una parte iniziale, sempre uguale, am- e una parte S'usa εστιν anziche εστι in due casi: ν efelcistίco
finale νariabile -ο, -ίαmο, -ί (e ancόra, seguitando a) davanti a una pausa (espressa graficarnente da a) Αi>τουργος γάρ έστιν.
cogli esernpi, -α in am-a, -ate in am-ate e cosi via): un segno d'interpunzione: punto, punto in alto, νir­ Ό Δικαιόπολις Άθηναίός

diremo che am- e il tema di questo νerbo, e -ο, -ίαmο gola ecc.); έστιv- οiκεί δέ ...

b) quando la parola seguente cornincia per vocale. Ό κλf\ρος μικρός έστιν, και ..
ecc. sono termίnazίonί. Notate che il terna cornunica
b) Χαλεπος δέ έστιν ό βίος.
il significato fondarnentale della parola (in questo Qιιesto -ν finale si chiama ν efelcistίco (letteι-al­
caso, l'idea dell '«amare» ), rnentre le terrninazioni mente «tirato dietro») ο mobίle; oltreche in εστι ν si
verbali ci dicono, tra l'altro, la persona e il numero: trova, negli stessi casi, ίη parccchie altre parole, che
COSί, am-o e una prirna persona singolare ( «ΪΟ» ), νi saranno indicate a suo teinpo.
am-ate una seconda plurale ( «νοi» ).
Le stesse cose si possono osservare per il latino La parola εστι(ν) e enclitίca, cioe non ha un ac-
(αm-δ, am-amus, am-as ecc.) e, co111e vedrerno subi- cento proprio, rna s' appoggia per 1' accentazione alla
to, anche per il greco. parola che la precede: per questo rnotivo la scrivia-
Nelle voci νerbali greche che seguono il terna e rno senz' accento. Per una spiegazione delle enclitiche
le terrninazioni sono distinti con un trattino. e delle regole d'accentazione che le riguardano ν. la
Grammatίca dί consultazίone alla fine di questo vo-
La terza persona singolare del In questo capitolo introduciarno la terza persona lurne, § 7: e importante che impariate bene queste
presente singolare del presente. regole prima di corninciare a scήνer frasi in greco,

8 9
<Ίφl1ΗΙ11 1 Ιϊιιι·Ιιίrίι/ίιιιι
/.'ιι ι·Ιι ί rίι/ίοιι <:apitolo 1
rcη:Ι1ι: Ιι- ιlονιΤIC nrrlicarc spesso. ιιοιι ιlnll 'onlinc dcllc f)<Ιιυlc; cosί, Ιο stcsso signili-
ι· nιo ιlι·ll;ι ])Γiιηa Γrnsc riportίltn
sorrn cοιηc cscιnpio
11 gcncrc Nclla nostra lingua ci son solo due generί, il ma- f)(Ι!ι·νη csscr bcnissimo csprcsso con un altro ordine
schίle e ilfemmίnίle; il greco invece, come il latino,
ι!ι· Ιlι· p;ιrolc: pcr escmpio, dicendo μικρός έστιν ό
Mascl1ilc (m.), conosce anche un terzo genere, il neutro (dal latino 11.ληr,ος; ιιgualmente, il contenuto della seconda fra-
rcmminile (/.'), genus neutrum, propriamente «ne l'uno ne l'altro sι· ])(Ι\cνη csser espresso in maniera equivalente di-
ncutro (n.) genere», cioe ne maschile ne fernminile), al quale ι· ι· ι~ιlο rcr esempio τον κλ fjρον γεωργεί: ό
appartengono specialmente sostantivi che indicano ίχ νΟ11ωπος, giacche bastano le tenninazioni a dir
oggetti concreti. ι·Ιtι· κλfιρ - ον e complemento oggetto e &νθρωπ-ος
m. ό Quando imparate un sostantivo greco, per ricor- soggcllo. ln italiano invece, se diciamo «Diceόpoli
.f ή darne bene il genere fatelo sempre precedere dall'ar- ω1~:ι il 1ίglio» e «11 figlio ama Diceόpoli», diciamo
n. τό ticolo: ό per i maschili, ή per i femminili e τό per i ιlιιι· cosc ben diverse: nel primo caso Diceόpoli e
neutri (nelle liste di vocaboli di questo capitolo Ι si soggclto, nel secondo e complemento oggetto.
trovano solo sostantivi di genere maschile, preceduti
quindi dall 'articolo maschile ό ). Qucsto ηοη vuol dire perό che l'ordine delle pa-
ιυlc sia iπilevante in greco: come in latino, esso ha
Tcma e terιninazione nei Nei sostantivi, e anche negli aggettivi (coιne nei soprattutto una funzione stilistica, e si puό dire in
sostantivi e negli aggettivi verbi), si distinguono il ten1a, cioe la parte iniziale 11ηrticolare che di solito si mette in principio di frase
invariabile, e le diverse termίnazίonί: il tema espri- Ιη parola a cui si vuol dar piu rilievo; cosi, dice~do
me il significato fondamentale della paro la (κλ ηρ-, τι'>ν κλ flρον γεωργεί: ό &νθρωπος si vuol dire «Ε il
«podere», ό.νθρωπ-, «uorno», μϊκρ-, <φiccolo»), 11odcre che l'uomo coltiνa», «L'uomo coltiva ίlpo­
mentre le tenninazioni nominali, come in latino, ne ιlι'f·c» ( e ηοη per esempio 1Όrto ).
indicano, oltre al numero (sίngolare ο plurale), la
funzίone logica nella frase (se cioe e suggetto, com-
L'articolo e gli aggettivi concordano coi sostanti- La concordanza del!'articolo e
plemento oggetto ecc.), ossia il caso. Noi distinguia- vi a cui si riferiscono in genere, numero e caso. dcgli aggettivi
mo il tema e le tenninazioni con un trattino. ό καλΟς αγρός

Come abbiamo visto, questa regola vale anche per τον μϊκ:pον OtKOV
Ι casi; il nominativo e Ιη greco ci son cinque casi ( uno in meno che in il nome del predicato, quand' e un aggettivo: esso con-
1' accusativo latino, perche ηοη esiste in greco 1' ablativo ). Ιη que- corda col soggetto ηοη solo in caso (nominativo ),
sto capitolo 1 ne consideriamo due: il nomίnatίvo e ma anche in genere e numero: Ό κ:λfiρός έστι μικρός
1' accusatίvo. (maschile, singolare).
8oggetto Ό κλflρός Nomίnatίvo sίngolare: ό κ:λfiρ-ος. 11 nominativo
verbo έστι indica il soggetto della frase; si mette in norninativo Perlopiu il greco usa ο tralascia l'articolo negli L'articolo coi nomi propri di
nome del pred. μϊκρός anche il nome del predίcato, cioe il sostantivo ο l'ag- stessi casi ίη cui l'usa ο lo tralascia l'italiano. persona
gettivo che s'unisce al verbo «essere». Notate perό che in greco hanno spesso l'articolo i
8oggetto Ό &νθρωπος
Accusatίvo sίngolare: τον κλf)ρ-ον. Questo caso
verbo γεωργεί:
norni propri di persona anche maschili: ό
indica il complemento oggetto coi verbi transitivi. Δικ:αιόπολις, «Diceόpoli».
compl. oggetto τον κλflρον
Notate anche la forma dcll'articolo.
Ι1 significato si ricava dalle
Notate che, come in Intino, il significato fonda-
terιninazioni e ηοη dall' ordine
mentale della frase si rίc;1vn ιiallc terminazioni,
delle parole

10 11
( Ίφί1οlο 1 ('upiιolo Ι

11 gn•co ncll'ituliano /ιι φιιι/ί (/ι,Ι/ι' ψιιt/Ι/"ιl μιιπι/ι• ι·iμοι·tα/ι' .ωμπι (ι·Ιιc' 8οηο aρρunto deί com-
flιl.\"/i) ι·iC'Οιιο.\·c·c/ι' (/ι•ί ιlι'Ι"ί1•αlί ιlι1 /le ρarole greche che seguono?
Moltc rnrolc itίιlianc dcrivano dal grc- un esernpio (ma se ne potrebbero far
co; si tnιtta spcciaLrnente di parole rnille ), all 'italiano antropologίa corri- 1) σκοπεί, «guarda, osscrva»
ιlι'ιttc, ossia di tcrrnini tecnici delle di- spondono il francese anthropologie, ί1 2) σοφία, «sapienza»
scipl inc umanistiche e delle scienze tedesco Anthropologie, l'inglese \) λί>γος, «parola, discorso»
csutte, come la filologia, la filosofia, anthropology, 1ο spagnolo an-
la medicina, la matematica e molte tropologίa. Ι1 Jessico intellettuale eu- H.\·erι·izio 1α
nltre. Di solito ί terrnini d'oήgine gre- ropeo e insomma quasi tutto d 'oήgine Ίί·(/(/ιιc·ete que.ste coppίe difrasί:
ca son passati all'italiano attraverso greco-latina, e le due lingue classiche ι. Ό πόνος έστι μακρός.

la 1nediazione del latino (in particola- sono uno degli elementi costitutivi del- La casa e piccola.
rc, han conservato l'accentazione che l'identitiι culturale sostanzialmente uni- 2. Καλός έστιν ό οίκος.

avcvano nella lingua di Roma). taήa del nostro continente. L'uorno e forte .
Ε importante notare che questi Gli esercizi della rubrica Jl greco 3. Ό Δικαιόπολις τον οίκον φιλεt.
grecisrni dottrinali han quasi sempre nell 'ίtaliano servono appunto a ren- L'uorno fornisce il grano.
cquivalenti trasparenti nelle principa- dervi consapevoli di quest'irnportan- 4. Πολ υν σί:τον παρέχει ό κλ fjρος.

1i lingue europee di cultura, sono cioe, tissima eredita, e a farvi ήflettere sul- Ι1 podere fornisce rnolto lavoro.
per dirla col nostro Leopardi, veri e 1'etimologia e il significato degl' innu- S. Ό &νθρωπος ού πονεί έν τοί:ς άγροίς.
propri europeίsmi: cosi, per far so\o merevoli grecisrni della nostra lingua. Diceopoli non vive ίη Atene.

ιcggete questo brano, pοί rispondete alle domande.


Tra le parole greche che avete tι-ovato nella lettura all 'inίzio dί questo
ι-apitolo, qualί rίconoscete nelle parole ίtalίane che seguono? Ο ΚΛΗΡΟΣ
('ercate anche dί dare una spiegazίone etimologica dί questί termίnί, rίcorren­ Μακρός έστιν ό πόνος και χαλεπός. Ό δε αύτουργος ούκ 6κνεί: άλλ'άε\.
do alla vostra conoscenza del greco. γεωργεί: τον κλfjρον. Καλός γάρ έστιν ό κλfjρος και πολ1>ν σί:τον παρέχει.
Χαίρει ο-Uν ό &νθρωπος iσχυρος γάρ έστι και ού πολλάκις κάμ νει.
1) antropologia
2) polisillabo [όκνει ίndugίa, e8ita, e ίnerte]
3) filosofia
4) rnicroscopio 1. Che fa il nostro uomo ora? Che fa sernpre?
2. Che fornisce il podere?
1 grecίsmί ίtalίani
sono molto spesso dei composti, cioe derivano dall 'unione 3. Perche il nostro uorno si rallegra?
di due, ο qualche volta anche pίiι dί due, elementi: per esempio, la parola
filantropia sί compone d 'un prίmo elemento fil( ο)- (!ο stes.so di filosofia), che Esercizio 1b
sίgnifica «amico, amante (di)», e di aνθρωπος, .sicc;he vuol dίre «l 'essere amί­ Traducete ίn greco:
co degli uomίnί, amore per glί uomίni». 1. Diceopoli e un contadino.
Dί que.stί compostί, parecchί esίstevano gίa ίn greco, ma moltίssίmί sono statί 2. Lavora sernpre nel carnpo.
conίatί dopo Ζα fine dell 'antίchίta dαί dotti, attίngendo sempre α terminί 3. Spesso dunque e stanco; infatti il lavoro e lungo.
del g1·eco antico. 4. Ma non indugia; infatti arna la casa.

12 13
<Ίφίtοlο 1 ('ίιιί/tιί ( ' :φitolo 1

ι,:ι [ormazίonc dcllc parolc

Πιι' ηψροι·tο c"c tra le parole scrίtte α sίnίstra e quelle scrίtte α destra?
/)ορο avcr rιφosto α questa domanda, cercate dί dedurre ίl sίgnίficato delle
ιιnίι-Ιιc due parole che non conoscete ancόra, φίλος eγεωργός (tenete presente
ι·hc si rίjerίscono tutt 'e due α persone).
Il contadίno atenίese

iceόpoli
ο dell'Attica chiamato Collide, a
vive in un paese
1) οiκεί ό οίκος
2) πονεί ό πόνος
una ventina di chilometri dί distanza
3) γεωργεί ό γεωργός
ιla Atene in direzione sudorientale.
4) φιλεί ό φίλος Anche se Atene e il suo porto, il
Pireo, costituivano un agglomerato ur-
bano molto grande per il mondo anti-
co, Ia maggior parte degli ateniesi vi-
veva e lavorava in campagna. Lo sto-
Aratori e seminatori.
rico ateniese Tucidide (V secolo a. C.)
racconta che quando, in previsione da quattro a otto ettari. Quel che si
dell'invasione spartana del 431, gli coltivava dipendeva anche dalla zona:
abitanti del contado si dovettero tra- nella pianura intorno ad Atene ί pro-
sferire in citta, «quell 'evacuazione fu dotti tipici erano verdura e grano; ma
certo dolorosa per gente come quella, l'Attica e ίn gran parte collinosa, e
ch'era perlopiu abituata a viver sem- quel teπeno povero era piu adatto per
pre nei campi» (La guerra del le vigne, gli ulivi e ίl pascolo di peco-
Peloponneso, ΙΙ. 14). re e capre (in genere ηοη s'allevava-
Queste persone erano per la rnag- no vacche da latte). Tutti ί contadini
gior parte contadini, come Diceόpoli. aspiravano all' autosufficienza, ma
1 loro poderi erano piccoli: in media, pochi di loro l'ottennero (ί due terzi
del grano consurnato dagli ateniesi
erano importati): se avanzava, per
esempio, dell'olio d'uliva ο del νίηο,
Ιο portavano al mercato d'Atene per
venderlo, e poter cosi comprare quel
che non potevan produπe da se.
Agli scopi arnrninistrativi, la cit-
tadinanza ateniese era ήpartίta ίn quat-
Demetra consegna il grano a Trittόlemo. tro classί, secondo un criterio di cen-

14 15
( ΊψΗΙΤΙΙJ Ι
/.ι•.\·iι·οιι
<Ίφίtοlο 1
/,eχίcοΙΙ
c;ινιιllο (ϊππος); i membri di questa
classe costituivano, nell 'esercito, la ί> αίιτουργός Avverbί
Verbί
cavalleria. La terza classe, la piίι nu- ί> βίος αεί
έστι(ν)
merosa, era queJla deί contadini come ό flλιος μάλα
αi:ρει
Diceόpoli, che, possedendo una cop- ό κλf\ρος σύ, ουκ, ουχ*
έπ-αίρει
pia di buoi aggiogati (ζευγος), eran βαδίζει ό λίθος ουκέτι

detti zeugitί; gli zeugiti formavano, όμόσχος πολλάκις


γεωργεί:
τέλος
nelJ 'esercito ateniese, la fanteria pe- ήσυχάζει ό οtκος
C~ontadino intento all 'aratura. sante (opliti). La quarta classe erano καθίζει ό πόνος
Congίunzίoni
i tetί, braccianμ salariati che non pos- κάμνει ό σί:τος
so. La class e piίι alta, i pent a- ό χρόνος άλλά
sedevano terle, ο non ne possedeva- καταδ-όνει
ι·o.νiomedimnί (ηοί oggi potre mmo γάρ**
no abbastanza da mantenere una fa- κατατρίβει
δέ**
lorse dire i miliardarί), era costituita miglia. λέγει Nomiproprί
ό Δικαιόπολις καί
ιiaquelli (ed erano naturalmente ben λύει
ούν**
pocl1c persone) ί cui possedimenti οίκεί:
Aggettίνί
tcrrieri producevano almeno cinque- παρέχει
Locuzionί
Άθηναί:ος
ccnto medimni di grano l'ann o (un πονεί:
δι'όλίγου
σκάπτει aοκνος
mcdi mno attίco equiv ale a circa άπέραντος έν ταί:ς 'Αθήναις
στενάζει
cinquantadue litri). La seconda clas- έλεύθερος ωzευ
φέρει
sc, anch 'essa piuttosto ristretta, era ίκανός
φιλεί:
quclla dei cavalίerί (ίππεiς), le cui φλέγει iσχϊ:ιρός lnterίezίoni
tcπc crano sufficienti a rnantenere un Un contadino va al mercato. καλός ω
χαίρει
μακρός
Le nostr e fonti ci prese ntano ί
μέγας (acc. μέγαν)
contadini come la spina dorsale del- Prononιi
μικρός
la democrazia ateniese: forti, labo- αυτόν
(acc. πολύν)
έαυτόν πολύς
riosi, frugali e semplici, ma anche χαλεπός
scaltri; nelle commedie d'Aristόfane
Sostantiνi
essi sono spesso contrapposti a po- Prepo.~ίzίoni
ό άγρός
Jitici ambiziosi, cavaJieri decaduti e ό aνθρωπος πρός (+acc .)
comm ercia nti avidi . IJ nome del
prota goni sta deJla nostr a stori a,
Diceόpoli, e form ato colle parol e
δίκαιος, «giusto», e πόλις, «citta»,
e signi fica quind i qualc osa come
«giusto verso la citta», ο «che vive
in una citta giusta»; Diceόpoli e un
ditto ngo) con Ιο
perso nagg io della comm edia * ου dava nti a conso nante , ουκ davanti a voca le (ο
Ιο spirito aspro (per
d'Aristόfane intitolata Glί acarnesί, spirito dolce e ο-Uχ davanti a vocale (ο dittongo) con
che fu rappr esent ata per la prim a esempio ουχ αίρει, «non prende» ).
volta nel 426 (ne leggerete qualche <φoste dopo» e non si trovano
f{,ιccolω ιlcllc υlivc. ** Queste parole, dette posposίtίve, son sempre
passo al termine di questo corso). mai ίη principio di frase.
17
1(1
<'iφltol11 11 <'apitolo 11

'< >μl·v Λι "αιι'ιπολις ϊλαύvπ 1


συλλάμβανε- λάμβανε γaρ το &ροτρον και
συλλάμβαvε!

τι'ιv Ι~ουv , () δi: δουλος φέρι:.ι λάμβανε! ·


~
φέρε! ;,
τό iiροτροv. ι ' φέρε αυτο προς τον aγρόν. Έγώ γαρ ί' (.
f:
ι~λαύνω τους βοίΊς. Άλλα σπευδε· μϊκρος
το &:ροτρον
μεν γάρ έστιν ό aγρός, μακρός δε ό
«έγώ έλαύνω τους βους
δια τί ουκ έλαύνεις τους βο'Gς;>>
πόνος.»

Ο ΔΟΥ ΛΟΣ ΑΡΓΟΣ ΕΣΤΙΝ


ό Δ. έκ-βαίνει
έκτου οi:κου
Ο ΞΑΝθΙΑΣ (α) Πολυν χρόνον πονεt έν τφ aγρφ ό

Ό Δικαιόπολις έκβαίνει ΕΚ του οtκου .io Δικαιόπολις. Τέλος δε προς τον οtκον

και καλεt τον Ξανθίαν. Ό Ξανθίας δουλός βαδίζει και ήσυχάζει. Ό γαρ Δικαιόπολις ό Δ. έλαύνει τους βο'Gς

έστιν, ίσχϋρος μεν &νθρωπος, &ργος δέ­ μάλα κάμνει. Έν ο-Uν τφ οtκφ καθεύδει. έλαύνω
έλαύνεις
ου γαρ πονεt, εi μη πάρεστι ν ό Tfi δε ύστεραί<Χ εωθεν ό Δικαιόπολις έλαύνει

Δικαιόπολις. Νυν δε καθεύδει έν τι$ οtκφ. s έκ του οtκου έκβαί νει. "Επει τα τον δοί>λον
ίι δούλος Ό ο-Uν Δικαιόπολις καλεt αυτόν και _.~ καλεt και λέγει· <<''Ώ Ξανθία, έγώ μεν «έγώ καλώ τον δο'Gλον»
ό Δ. καλεί: τον δο'Gλον
ίι Δ. προς τον δο'Gλον λέγει· λέγει· «Έλθε δευρο, ώ Ξανθία. Δια τί καλ& σε· δια τί ουκ έκβαίνεις εκ του
«Δια τί καθεύδεις;»
καθεύδεις; ΜΊ) οϋτως aργος tσθι aλλα οtκου; ΜΊ) κάθευδε, aλλα σπεί>δε προς
σπε'Gδε! σπευδε.» Ό ο-Uν Ξανθίας βραδέως τον aγρόν. Άλλα λάμβανε το &ροτρον και
ό Ξ. b:ργός έστιν,
ό.λλα λέγει· «Ούκ b:ργός είμι. έκβαίνει έκτου οtκου και λέγει· «Δια τί ιο φέρε προς τον aγρόν. Χαλεπός γάρ έστιν
Δια τί οϋτω χαλεπός εi;»
εt οϋτω χαλεπός, ω δέσποτα; ου γαρ ΗΙ ό Πόνος και μακρός, συ δε Κ:αθεύδεις Εν
είμι εi έστι(ν)
aργός εiμι aλλα ηδη σπεύδω.» Ό δε τφ οtκ:φ και ου πονεις έγώ δε πον& πολ υν «έγώ μέν πονώ , συ δέ ού πονεi:ς.»
ίι Ξ. σπεύδει , καl λέγει· «'Ήδη ό δο'Gλος ού πονει.
σπεύδω.» Δικαιόπολις λέγει· «Έλθε δευρο και χρόνον και μάλα κ:άμ νω. Έλθε ο-Uν δείΊρο,
σπεύδω
σπεύδει
κ:αλεt chίama δεi>ρο qui συλλαμβάνει aiuta έπειτα pοί
μέν ... δέ... da una parte ... , δια τί; perche? λαμβάνει prende έmθεν all'alba
dall'altr·a .. . μή... tσθι non e8sere! αύτό esso, cίΟ σε te, tί

Δργός pίgro σπεύδει s 'ajfretta -c~t~β{)yς ~~c_,i bacι ..' ·. μη κ:άθευδε! non dormi-
εί μή se non βραδέως lentamente τ{('i>~~~p<Χίι_χ ' ii ; i;rno re!
πόpεστι{ν) epre.sente, equi ούτm(ς) cosi dopo σύ tu
ν\)ν Of"G, ade.VSO ω δέσποτα ο padrone
έλθέ! vίenil ηδη gid
ΙΗ 19
<Ίψίtιιlο 11 ( :~ιpitolo 11

και συλλάμβανε.» Ό δε Ξανθίας λέγει· λαμβάνεις συ μ" v γrφ ε" δεσπότης, και

«Ουκέτι καθεύδω έγώ έν τφ οϊκφ, ω ,., τι'>ν <Χγρον μάλα φιλε1ς έγώ δε δο-Uλός

δέσποτα, αλλα σπεύδω προς τον αγρον 35 ι~ iμι, και ου μάλα φιλώ τον αγρόν.»
έγώ ποιώ
συ ποιεi:ς και το &.ροτρον φέρω· συ δε τί ποιε1ς;»
δ &νθρωπος ποιεi:
«'Εγώ τους βους έλαύνω προς τον αγρόν.

Άλλα σπευδε, και μη κάθιζε έν τφ οϊκφ. Ό Δικαιόπολις λέγει ·


«Σπεύδε, ώ Ξανθία, και φέρε
Φέρε δε το &.ροτρον.» Ό zSανθίας συν το μοι το liροτρον.»

&.ροτρον προς τον αγρον φέρει. Δι'όλί γου 40

ύπό (+ dat.) δε ύπο τφ δένδρφ καθίζει· f1δη γαρ μάλα

κάμνει. Ό δε Δικαιόπολις λέγει· «Δια τί

τί = δια τί καθίζεις ύπο τφ δένδρφ; Τί ουκ αϊρεις

τους λίθους; Τί ου φέρεις τους λίθους έκ


ό Ξανθίας
του αγρο'U; "' Ω Ξανθία, ίσχϋρος μεν εl, 45 δπισθεν
βαδίζει
άργος δε μάλα, και ου φιλε1ς τον πόνον.» Ο ΞΑΝθΙΑΣ (β)
Ό Ξανθίας έπαίρει έαυτον και λέγει· Ό μεν συν Δικαιόπολις έλαύνει τους

«'Εγώ άργος μεν ουκ είμι, κάμ νω δε μάλα· βο'Uς, ό δε Ξανθίας οπισθεν βαδίζει και ό Δ.
εiσ-άγει
ό γαρ πόνος μακρός έστιν, φλέγει δε ό φέρει το &.ροτρον. Δι'όλίγου δε ό τους βους
είς τόν
f}λιος. Συ δε δεσπότης χαλεπος εl. Ό μεν 50 ιιΟ Δικαιόπολις είσάγει τους βους είς τον άγρόν

γαρ αγρος καλός έστι και πολ υν σιτον αγρον και βλέπει προς τον δουλον- ό δε

παρέχει. Συ συν σπεύδεις προς τον αγρόν, Ξανθίας ου πάρεστιν- βραδέως γαρ βαίνει.

και τους βους έλαύνεις, και το &.ροτρον Ό συν Δικαιόπολις καλεt αυτον και

ό Δ . βλέπει

ό Ξανθίας βαίνει
(βαίνει = βαδίζει)

20 21
<Ίφίtοlο 11 <Ίφitolo 11

λέγει· «:Lπε'Uδε, οο Ξανθία, και φέρε μοι ΜΕΤΑ ΜΕΣΗΜΒΡΙΑΝ


τι'J ζυγrί~vt~,
το &.ροτρον.» Ό δε Ξανθίας λέγει· 65
.->-
Μετa δε μεσημβρίαν ό Δικαιόπολις
1'

«Άλλ'f\δη σπεύδω, ω δέσποτα· διa τί οϋτω K'i λέγει· «'Εγώ μεν προς τον οΊκον βαδίζω·
χαλεπος ε"ί;» Βραδέως δε φέρει το &.ροτρον μάλα γaρ κάμ νω. Συ δε έν τψ αγρψ μένε
iι Λ. iiγει τους βοίJς tπο το ζυγοv
υπό(+ acc.) προς αυτόν. Ό συν Δικαιόπολις &.γει τους και τους λίθους αΊρε.» Ό μεν συν
βους ύπο το ζυγον και προσάπτει το Δικαιόπολις προς τον οΊκον βαδίζει και
&.ροτρον. 'Έπειτα δε προς τον δουλον 70 καθεύδει, ό δε Ξανθίας μένει έν τψ αγρψ

βλέπει· ό δε Ξανθίας ου πάρεστιν· 90 και λίθους αtρει.


6 Δ. προσ - άπτει το iiροτρον
καθεύδει γaρ ύπο τφ δένδρφ. Ό δε ηλ ιος φλέγει και κατατρίβει τον
aπτω Η λΌω

δουλον. Έν δε τφ αγρφ δένδρον μακρόν


Ό συν Δικαιόπολις καλεί' αυτον και έστιν. Το δε δένδρον σκιaν παρέχει. Ό
λέγει· «Έλθε δευρο, & κατάρατε. Μη συν δουλος προς το μακρον δένδρον
κάθευδε a,λλa συλλάμβανε. Λάμβανε γaρ 75 95 βλέπει, επει τα βραδέως προς το δένδρον
C} το σπέρμα
το σπέρμα και δευρο ακολούθει.» Ό μεν βαδίζει· ό γaρ Δικαιόπολις ου πάρεστιν.
ό.κολούθει! = οπισθεv βάδιζε!
συν δοί)λος το σπέρμα λαμβάνει και Ό συν Ξανθίας ύπο τψ δένδρφ καθίζει. ου
ακολουθεί:= οπισθεv βαδίζει ακολουθεί', ό δε δεσπότης καλεί' την πονεί' ό δουλος, αλλa καθεύδει ύπο τφ
tσeι! (<είμι) Δήμητρα και λέγει· «'Ίλεως tσθι, & δένδρφ. Ό δε Δικαιόπολις ΕΚ του οtκου Singolare
Nom. ό δοίJλ - ος
Δήμητερ, και πλήθυνε το σπέρμα.» 'Έπειτα so 100 έκβαίνει, και τους βους έλαύνει προς τον Voc. ω δοίJλ-ε
Λcc. τον δοίJλ-ον
δε το κέντρον λαμβάνει και κεντεί' τους αγρον. Έν δε τφ αγρφ τον δουλον ύπο τψ Gen. του δούλ-ου
Dat. τψ δούλ - φ
βους και λέγει· «Σπεύδετε, ώ βόες Ελκετε δένδρφ βλέπει. Λέγει συν· « "'Ω κατάρατε
ό Δ. κεντεί τους βοίJς το &.ροτρον και αροτρεύετε τον αγρόν.» δουλε, διa τί f\δη ύπο τφ δένδρφ
ό.ροτρεύω < &ροτροv

μοι α me, nti _..... • tλεαις benevola μένω resto; mί fermo;


ω κατtιιρατε ο m~l~detto! πλήθΌνε! moltίplica! aspetto
ή Δημήτηρ (φ Δήμητρα, έλκετε! tίrate!
ro Δήμητερ) Demetra

22 23
<Ίφίlοlο 11 ( : :φitolo 11

ό οίκ ο ς
καθεύδεις;» Ό δε Ξανθίας καθεύδει και 1 .'~ τους βους έλαύvι:ι . ί: πειτα εiς τον οίκον

ουκ έπαίρει έαυτόν· ό Δικαιόπολις ούν ιοs

στενάζει και λέγει· <<''Ώ zευ, δια τί οϋτως


είσβαίvει . Έv δε τψ οϊκφ καθίζει και

πολ υν χρόνον ήσυχάζει - μάλα γαρ


είσ- βαίvω
tJ είς τον οίκον

\) Λ . προς το ν δούλοv λέγει· aργός Εστι ν ό δουλος; Έγώ μεν πον& κάμ νει - επει τα καθεύδει. Ό δε δουλος
«Έγώ πονώ.
Λι <'χ τί ο \> πο vεί:ς, ώ Ξανθία;» πολ υν χρόνον και μάλα κάμ νω, ό δε ουκ &..κολουθεΊ, ουδε έκβαί νει ΕΚ του ούδέ = και ούκ
ό Ο:vθρωπος ποvεi
δουλος καθεύδει και ου συλλαμβάνει.» 110 &..γρου, &..λλα ύπο τφ μακρφ δένδρφ
πονώ
πονεί:ς Ό αuν Δικαιόπολις ράβδον λαμβάνει, και 110 καθίζει και καθεύδει.
πονεί:
ή pάβδος
προς τον δουλον σπεύδει και αυτον

τύπτει. «Aiα'i,» λέγει ό δουλος, και

Επαίρει έαυτόν. <<"Ώ aργε &νθρωπε,» λέγει

πόνει! ό Δικαιόπολις, «μη κάθευδε, &..λλα πόνει

και συλλάμβανε λάμβανε το σπέρμα, και 1] 5

άκολούθει! δευρο &..κολούθει. Μακρος γάρ έστιν ό

πόνος , έγώ δε ηδη κάμ νω.»

Ό δε δουλος λέγει· «Mii χαλεπος 1σθι,

ω δέσποτα· iδού, το σπέρμα λαμβάνω.»

Ό μεν ούν Δικαιόπολις πολυν χρόνον 120

ύπο τφ ήλ ίφ πονεΊ έν τφ &..γρφ· ό δε δουλος

το σπέρμα λαμβάνει και &..κολουθεϊ

Τέλος δε ό ilλιος καταδ-όνει· ό δε

Δικαιόπολις ΕΚ του &..γρου προς τον ο"κον

τύπτω colpίsco, batto ίδού! ecco!

24 25
Νιιι·Ιιίrίι/ίιιιι (':φitolo 11
t:ιιι·Ιιίrίι/ίοιι
( Ίψltolo 11
ι·csc, ί 1 tcdcsco c 1' ίηglι:sι· ), ηοη cspriιηc di rcgolH ί tλαύvω - ίο spingo
E11chίrίιlio11
])rοnοιηί pcrsonnli soggctti ( «Ϊο», «tu» ccc. ), dal tλαύνεις = tu spingi
ιηοιηcηtο chc lc tcrminazioni dcl vcrbo dichiarano έλαύνει = eglί spinge
La vita del contadino, duemilaquattroceπto anni
μ,iι'ι η sufficienza la persona che compie l'azione.
fa cosi come oggi, e spesso piuttosto moπotoπa:
Diceόpoli l'affroπta cοπ l'impegno che gli deήva dal-
1 proπomi persoπali soggetti s' esprimoπo perό έγώ μ~ν πονώ, συ δέ
l'amore per il suo pezzetto di teπa; ποπ cosi perό il
ιμωηdο gli si voglia dar particolare rilievo, come καθεύδεις = Ιο lavoro, tu
suo schiavo Santia, che ποπ sembra aver tanta voglia
11cllc coπtrapposizioni. 11 greco ha uπa particolare inνece dorrni (oppure: Mentre
di lavorare, e preferisce dormire: perciό Diceόpoli ίο lavoro, tu dorrni)
ρropcπsioπe all'uso frequeπte di coπtrapposizioπi:
gli chiede: δια τί καθεύδεις; Ma come tutti i fannul-
lcncte preseπti specialmeπte le comuπissime
loπi, Saπtia e pronto a giustificarsi, e nega d' esser
ρarticelle coπelative μέν ... δέ ....
pigro diceπdo: ουκ ό:ργός εiμι ό.λλ<Χ f\δη σπεύδω.
Nella lettura all'iπizio di questo capitolo 11 rnodo irnperativo; la secon-
Ι1 rnodo indicativo Ιη greco, le terminazioπi verbali indicano ποπ solo,
[)ίceόpoli,per far premura a Saπtia, usa la voce da persona singolare del pre-
come gia sapete, chi fa l'azione, cioe la persoπa e il sente irnperativo
verbale σπεύδε, che sigπifica «affrettati (tu)!» ed e
πumero («io», «noi», «tu» ecc.), ma aπche il modo
rerciό uπa forma d'ίmperatίvo.
del verbo.
11 modo imperativo e usato iπ greco, come ίπ
'Ελαύνω τους βους Ι modi verbali espήmoπo modi diversi, appuπto,
italiaπoe ίπ latiπo, per esprimer comaπdi (ο aπche
= Spingo ί buoi di coπsiderar J'azioπe significata dal verbo: iπ parti-
ρreghiere, esortazioni, consigli ecc.)
Δια τί καθεύδεις; colare, come iπ ita]iaπo e in latino, il modo indicatί­
= Percbe dorrni? vo serve a fare affermazioπi, ο aπche domaπde, su
Eccovi le secoπde persoπe siπgolaή del presente
fatti reali.
ίmperativo dei tre verbi che gia coπoscete:

Le tre persone singolari del Nel capitolo precedeπte avete imparato la terza λυ-ε
λύ-ε, «sciogli (tu)!»; φίλε-ε > φίλει, «ama (tu)!»;
presente indicativo persoπa singolare del presente indίcatίvo; iπ questo φίλε-ε > φίλει
tσθι, «sii (tu)!».
avete iπcoπtrato tutt'e tre le persoπe siπgolaή dello \:σθι

stesso tempo e modo.


Osservate πelle pήme due forme la terminazione
tcma λϋ-, «sciogliere»: Dal tema λυ-, «sciogliere», si formaπo, aggiuπ­
-ε, che in φιλέω si coπtrae coJI'ε del tema.
Ι sίng. λύ-ω geπdo le terminazioni -ω, -εις, - ει, la pήma perso-
L'irnperatiνo negativo
ΙΙ ,5ίng. λύ-εις πa siπgolare λ-6-ω, «ίο sciolgo», la secoπda λ-6-εις,
L'ίmperatίvo negatίvo s'espήme colla πegazioπe Mii λάμβανε το &ροτρον
ΙΙΙ sίng. λύ-ει «tu sciogli», e la terza λ-6-ει, «eglί scioglie». = Ν οη prender 1' aratro !
μή seguita dall'imperativo (meπtre l'italiano usa iπ­
Allo stesso modo, dal tema φιλε-, «amare», si Μη άργος \:σθι
vece non e l'iπfiπito: «ηοπ preπdere!», «ποπ esse-
tcma φιλε - , «amare»: ricavaπo φιλέ-ω > φιλ&, «io amo», φιλέ-εις = Νοη esser pigro!
Ι .5ίng. φιλέ-ω >φιλώ > φιλεtς, «tu ami», e φιλέ-ει> φιλεt, «egli ama». re!» ecc.)
ΙΙ .5ing. φιλέ-εις> φιλεί:ς Molto importaπte e imparare le frequeπtissime
φιλέ-ει > φιλεi: Per le pήme πozioni sugli acceπti ν. p. χα:. Ri- Le leggi generali
ΙΙΙ sίng. forme del verbo «essere»: εiμι, «ΪΟ SΟΠΟ», εt, «tU
cordate iπ particolare che il circonflesso puό cader dell' accentazione; Ι 'accento
1cma έσ - , «essere»:
sei», έστι(ν), «egli e». Εiμι ed έστι(ν) sοπο forme
solo su vocali lunghe ο dittoπghi (i dittoπghi sοπ sem- nel verbo
Ι .5ing. εiμι enclitiche.
pre lunghi): per questo tralasciamo, come superfluo,
11 .5ίng. εΤ il segno della lunga sulle vocali col circonflesso (per
111 , ·ing. έστι(ν)
Notate che il greco, come l'italiano e il latino (ma
esempio in λύε). Ricordate inoltre che, mentre J'acu-
ιlivcrsamente da moltc lingue moderne, tra cui il fraπ-

27
<Ίφίιοlο 11 ΛΊιι·Ιιίrίι/ίιιιι Νιιι·Ιιίrίι/ίιηι (:apitolo 11

to pιιι'J ι·:ιιlcη: sιιllc tre ultin1e vocali, il circonΩcsso Λllo stcsso ιηοιlο χι ιlι·ι·Ιίιιιιιιο
(cioc prcndono lc
puό cadcr solo sullc ultime due. stcssc tcrιηinazio11i J)CJ signilίcarc ί casi e ί nωneri)
μlί aggcttiνi mascl1ili, coιnc καλ-ός, e l'articolo, che
Ma ήcordate specialmente che l'acuto puo cader :ιllncca le tenninazioni al tema τ-, coll'unica ecce-
:;-ulla terzultίma vocale, e ίl cίrconflesso sulla penul- :ι.ionc dcl nominativo maschile ό e del nominativo e
tίma, solo se l 'ultίma vocale e breve. ιιccιιsatiνo neutro τό (la parola ω, che si suol pre-
ιncttcre al vocativo, ηοη e un articolo, ma un'inte-
Ncl vcrbo greco l'accento Ricordate anche che nel verbo l 'accento e ι·iczione: «ο»).
e regressivo: regressivo, ossίa cade sempre ίl pίU ίndίetro pos- 1 sostantiνi neutri si declinano come ί maschili, Neutro
έκβαί νω (ίnd.) sίbίle (in altre parole, il piu possibile vicino all'ini- ιηa !1anno una stessa tenninazione (-ον) nel nomi- Nom. το καλ-ον δένδρ-ον
εκβαινε (ίmp.) zio della parola); «il piu possibile», abbiamo detto, nntiνo, nel νocativo e nell'accusatiνo (Ν. Α. V.: i Voc. ι:Τ:ι καλ-ον δένδρ-ον
Acc. το καλ-ον δένδρ-ον
cioe sempre nei limiti della legge esposta sopra. tn: casi detti rettί): nominatiνo δένδρ-ον, νocatiνo
Gen. τ-ού καλ-ού δένδρ-ου
Notate perciό la differenza tra έκβαίνω, έκβαίνεις, δί~νδρ-ον, accusativo δένδρ-ον, genitivo δένδρ-ου,
Dat. τ-4'> καλ-4'> δένδρ-φ
έκβαίνει, coll'acuto sulla penultima perche l'ulti- ιlntivo δένδρ-φ. Nello stesso modo si declinano aη­
ma e lunga, e l'imperatiνo f.κβαινε, coll'acuto sul- ι·Ι1c gli aggettivi neutri.
Ja terzultima giacche l 'ultima e qui breνe; e per lo ΙΙ valore dei casi
stesso motiνo l'accento e sulla terzultima, per esem- Come gia sappiamo, vanno in nomίnatίvo il sog- Nomίnatίvo:
pio, in λάμβανε, f.λαυνε, κάθευδε, imperativi di ~ι'tto della frase e il nome del predίcato (aggettiνo Ό άγρος κ:αλός έστι ν
λαμβάνω, έλαύνω, καθεύδω, e anche in φίλεε, ο sostantivo) dopo il νerbo «essere». = 1Ζ campo e bello.
πόνεε, da cui in attico, per contrazione, φίλει e
πόνει, imperativi di φιλέω e πονέω. Sappiamo anche che 1'accusatίvo indica il com- Accusatίvo:
μ/cmento oggetto coi νerbi transitiνi: καλεί αυτόν; Προς τον οίκ:ον βαδίζει
Legge del trocheo finale Notate infine il circonflesso in λί>ε e σπεϊιδε, rcggono poi 1'accusatiνo alcune preposizioni, tra cui = Cammina verso Ζα casa.
che si deνe alla legge del trocheo jinale: quando ιιuelle che esprimono un'idea di moto α luogo.
l'accento cade sulla penultίma vocale, se questa e
lunga e l 'ultίma vocale e breve, allora l 'accento e Ι1 vocatίvo
e usato per riνolger la parola a una Vocatίvo:

sempre cίrconjlesso. rcrsona; spesso, come abbiamo detto, e precedu- Έλθε δεύρο, ω δο'Uλε

to da ro,
«Ο» (ma l'interiezione Ο e molte νolte = Vieni qui, schίavo!

Articolo, aggettivi e sostanti- Sappiamo che nel bel mezzo dei campi c'e la tralasciata ίη italiano ).
vi: tutti i casi del singolare bella casetta di Diceόpoli: ό οίκ-ος. Diceόpoli ama
la sua casetta: φιλεί τ-όν οίκ-ον. All'alba, ogni Quanto al genitίvo, per ora l'avete incontrato solo Genίtίvo:
giorno, il nostro Diceόpoli esce di casa: έκ τ- ου dopo certe preposizioni; in particolare, reggono il Έκβαίνει έκ: του οίκ:ου
ο1κ-ου. La sera νi ritorna stanco morto: solo in casa, genitiνo quelle che significano moto da luogo. = Esce dalla casa.
infatti, puό riposare veramente: έν τ-φ ο1κ-φ.
Anche del datίvo abbiamo visto per ora solo che Datίvo:
Maschile Come potete vedere, aggiungendo al tema d'un so- s'usa dopo alcune preposizioni, e in particolare quelle Καθεύδει έν τφ οίκ:φ
Nom. ό καλ-ος &γρ-ός
che indicano stato ίn luogo. = Dorme nella casa.
Voc. ω καλ-έ &γρ-έ
stantivo le diverse terminazioni s'ottengono tutt'e cin-
Acc. τ-ον καλ-ον &γρ-όν
que ί casi: nominativo, vocativo, accusativo, genitivo
Gen. τ-ού καλ-ού &γρ-ού e dativo. Avremo cosi, dal tema ό.γρ-, «campo», ί se-
Dat. τ-4'> καλ-4'> &γρ-4'> guenti casi: nominativo ό.γρ-ός, vocatiνo ό.γρ-έ,
accusativo ό.γρ-όν, genitivo ό.γρ-ου, dativo ό.γρ-φ.

28 29
(Ίφitolo 11 <:apitolo 11
11 ~rcco 11cll'it~ιliano ..
ι~ erι·ίzίο2d
( 'oιnμletate (jU('8fι' ./ίϊι8ί C"O!le /orme approprίate dell 'artίcolo:
1) 01c signifίcano despotίco (ο dί:φοtίcο, foπna piu comune ma meno vicina 1. δουλοv.
all 'ctimo grcco) e cronologίa? Che teπnini greci son contenuti in queste 2. Έν _ άγρφ.
parole italiane? 3. _ &νθρωπος.
2) Che cosa studia un dendrologo? 4. Έκ ο1κου.
3) Che cos' e la concezione elίocentrίca dell 'universo? 5. _ &ροτρον.
4) Che e un cronometro? Che vuol dire το μέτρον? 6. Ύ πο · - δένδρφ.
7. Έν οtκφ.
Esercizίo 2α
Leggete ad alta voce e traducete ίn ίtaliano: E.\·ercizio 2e
1. Τον δουλον καλώ. ( 'ompletate queste /rasί, dando αί verbί, sostantίvί e aggettίvί che ne mancano
2. Ό δουλος εν τφ ο1κφ πονεl. le termίnazίonί gίuste; pοί traducete le /rasί ίn ίtalίano:
3. Δια τί ου σπεύδεις; 1. Ό δουλος σπεύδ _ προς τον άγρ_.
4. ουκ εiμι άργός. 2. Ό Δικαιόπολις τον άργ_ δουλον καλ_.
5. Ίσχϋρος εl. 3. Έλθ_ δευρο και συλλάμβαν_.
6. Το &ροτρον φέρει. 4. Έγώ ελαύν_ τους βους εκ του άγρ_.
7. Προς τον άγρον σπεύδω. 5. Μη χαλεπ_ ϊσθι, ώ δουλ_, άλλα πόν_.
8. Δια τί καλεtς τον δουλον;
9. Ό δουλός εστιν άργός. Esercίzio 2/
10. Ό δουλος εκβαίνει εκ του οtκου. Traducete queste coppίe dί /rαsί:
1. Ό δουλος ουκ εστι ν Άθηναιος.
Esercizio 2b Santia non e forte.
Traducete ίn greco: 2. Ό Δικαιόπολις εκβαίνει εκ του οtκου και καλεt τον δουλον.
1. Νοη s'affretta. Lo schiaνo va di fretta (= s'affretta) al campo e porta l'aratro.
2. Perche non lavori? 3. Ό δουλος ου συλλαμβάνει άλλα καθεύδει ύπο τφ δένδρφ.
3. Porto l'aratro. L'uomo non lavora ma cammina verso la casa.
4. Tu vai di fretta (= t'affretti) al campo. 4. Εtσελθε εiς τον οtκον, ω Ξανθία, και φέρε τον σιτον.
5. Ε pigro. Affrettati, schiaνo, e porta fuori (fξελαύνω) i buoi.
6. Ιο ηοη son forte. 5. Μη κάθευδε, ώ Ξανθία, άλλα πόνει.
7. Tu ηοη sei uno schiaνo. Non venir qua, uomo, ma laνora nel campo.
8. Lo schiaνo ηοη laνora.
9. Lo schiavo porta l'aratro verso il campo. ιeggete questo brano, pοί rίspondete alle domande.
1Ο. Ιο son pigro.
Ο ΔΟΥΛΟΣ
Esercizio 2c Ό αυτουργος σπεύδει εiς τον άγρον και καλει τον δουλον. Ό δε
Leggete ad alta voce e traducete ίn ίtαlίαnο: δουλος ου πάρεστι ν· καθεύδει γαρ ύπο τφ δένδρφ. Ό ουν δεσπότης βαδίζει
1. "Εκβαινε εκ του οtκου, ώ Ξανθία, και ελθε δευρο. προς αυτον και λέγει· «Έλθε δευρο, ώ δουλε &ργέ, και πόνει.» Ό ουν
2. Μη κάθευδε, ώ δουλε, άλλα πόνει. δουλος βαδίζει προς αυτον και λέγει· «Μη χαλεπος tσθι, ώ δέσποτα· i)δη
3. Μη ο1>τω χαλεπος tσθι, ώ δέσποτα. γαρ πάρειμι εγώ και φέρω σοι το &ροτρον.» Ό συν δεσπότης λέγει·
4. Λάμβανε το &ροτρον και σπευδε προς τον άγρόν. «Σπευδε, ώ Ξανθία· μϊκρος μεν γάρ εστιν ό άγρός, μακρος δε ό πόνος.»
5. Κάλει τον δουλον, ώ δέσποτα. [σοι α te, tί]

30 31
( ':ψltcιlcι 11 l'Mltιί (':φitolo 11

La schίavίtiι
1.( Ί1c Ιiι ί\nostro uomo'!
ι Ί1c fίι \ο schiavo?
ιdella citta Stato d'Atene nel 431
·1 :ι popolazionc ωaschile adulta ηο barbarί, cioe ηοη greci (in un do-
~. ( Ί1c l'a \ο sch iavo quando gli vien detto dί venire ad aiutare? cumento del 415 si parla della vendί­
4. f>crc\16 ί\ padrone esorta lo schίavo ad affrettarsi? η. (~. e stata calcolata come segue: ta di quattordici schiavi: cinque pro-
cinquantamίla cίttadinί, venticinque- venivano dalla Tracia, due dalla Si-
H.•ierι·izίo2g ιηi la stranieri residenti, centomila ria, tre dalla Caria, due dall'Illiria, uno
in greco:
Ίί·αιlιι('('f(' sc\1iavi. Gli stranίeri residenti (metecί) dalla Scizia e uno dalla Cόlchide ): fare
1. υiccόpoli non lavora piu (non piu = ΟVΙ\έτι) ma scioglie i buoi. crano uomini liberi di condίzione schiavi dei greci era considerato im-
2. Ε poi chiama Ιο schiavo e dice: «Non lavorar piu (non piu = μηκέτι), ma giuridica particolare: non potevano morale, e capitava molto dί rado.
vicni qua e porta l'aratro; infatti, ίο conduco verso la casa i buoi, tu (σύ) posseder teπe nell'Attίca ο contrar L' economia del mondo antico, che
invece porta l'aratro!» ιηatrimonio con ateniesi, ma godeva- faceva poco uso di macchine, era tutta
3. [)iceόpoli dunque porta i buoi fuori del campo, e (usate μέν... δέ) lo no della protezione dei tribunali, fondata sul lavoro degli schiavί. Α vol-
schiavo prende l'aratro e lo porta verso la casa. prestavano servizio militare, pren- te essί erano utilizzati dallo Stato, per
dcvan parte alle f este religiose ed esempio nelle miniere d'argento; alcu-
La formazione delle parole
crano molto attivi nel commercio e ni lavoravano nelle officine (la piu gran-
Nclle letture di questo capitolo avete incontrato alcune preposίzίonί: εiς, nell'industria. de di quelle a nostra conoscenza e una
«ίl,verso, dentro» (moto a luogo ), εκ, «da, fuori di» (moto da luogo ), εν, Gli schiavi non godevano di nes- fabbrica di scudi, ίn cui lavoravano
«Ϊη, a» (stato ίη luogo) e πρός, «a, verso» (moto a luogo). sun diritto, ed erano proprieta dello centoventi schiavί); in:fine, i singoli cit-
Le preposizioni sono spesso premesse a verbi, nel qua1 caso si chiamano Stato ο di singoli indίvidui; Aristotele, tadίni possedevano spesso uno ο piu
ί\ famoso filosofo del IV secolo a. C., schiavi, secondo la loro ricchezza. Ogni
~ιnche preverbί; nei verbi compostί le preposizioni conservano il loro signί­
fίcnto fondamentale:
descrive lo schiavo come <ωna pro- contadino sperava d'avere uno schia-
prieta animata» e uno strumento del vo che l'aiutasse in casa e nei lavori dei
βαίνει, «νa, cammina»; padrone. Erano nati schiavi oppure campί, ma ηοη tutti ci riuscivano:
έκ-βαίνει, «νa .fuorί, esce». erano stati fatti prigionieri, in gueπa Aristotele osserva che per i poveri «il
ο da pirati, e vendutί; quasi tutti era- bove prende il posto dello schiavo».
Πeducete ιΊ sίgnίjicato dί questί verbί compω·tί:
1) προσφέρει
2) εκφέρει
3) προσελαύνει
4) προσβαίνει
5) εκκαλει

Vi sara facile, di solito, deduπe, come avete fatto ora, i1 significato dei νeιbί
coιηposti di questo tίpo, che son molto frequenti in greco. Ε importante, piu ίn
gcnerale, che fin dall'inizίo v'abitιllate a ricavare il senso di parecchie parole nuove
da quello d'altre che νί son gia note. Per incoraggiarvi a esercitar quest'abilita, nelle
liste dί vocaboli, a partire dal prossimo capitolo, ηοη saranno riportati quei verbi
composti il cuί significato puό esser dedotto movendo dal significato del verbo Schiavi ίntenti al\a spremitura delle ulive.
scmplice e del preveιbio; solo ίn qualche caso, quando ίl scnso dei veιbi composti
non e facilmente deducibile, 1i troverete nelle liste di vocaboli.

33
Capitolo ΙΙ Civilta Eexicon
~~~~~~~~~~~---'-
Capitolo 11

Νοη si deve credere che gli schia- Lexίcon


vi fossero tutti trattati ίη maniera inu-
mana. Uno scrittore del V secolo, di Verbi Sostantivi Αννerbί
tendenze retrive, dice: &.γω το &.ροτρον βραδέως
είσ-άγω 6 βούς (οί βόες) δεύρο

Ora, quanto α schίavί e άκολουθέω το δένδρον επειτα

metecί, ίn Atene essί fanno una aπτω 6 δεσπότης (ω δέσποτα) εωθεν


προσ-άπτω 6 δούλος Τiδη
νίtα affatto ίndίscίplίnata, e non
άροτρεύω το ζυγόν μή
e permesso colpίrlί, ne uno schίa­
βαίνω το κέντρον νύν
vo tί cedera ίΖ passo. Vi dίro ίl
εiσ-βαίνω ή pάβδος Όπισθεν
perche dί questo costume locale: έκ-βαίνω ή σκιά: ου τω
se la legge permettesse α un uomo βλέπω το σπέρμα
lίbero dί colpίre uno schίavo, ο έλαύνω Congiunzioni e particelle
un meteco ο un lίberto [= uno έλθέ! Nomipropri εί; εi μή
Giovane schiavo portatore d'acqua.
schίavo lίberato], molte volte ελκω ή Δημήτηρ (ώ Δήμητερ, μέν*
costuί colpίrebbe un atenίese cre- ϊσθι! την Δήμητρα) μέν ... δέ ...
d e ndo l o uno schίavo; ίnfattί, Schiavi e cittadini spesso lavora- καθεύδω 6 Ξανθίας ο'\Jδέ
quanto all 'abbίglίamento Ια vano insieme e ricevevano la stessa καλέω τί;

gente non sί dίstίngue ίn nulla ad paga, come apprendiamo da iscrizio- κεντέω Aggettivi
λαμβάνω άργός Locuzionί
Atene daglί schίavί e dαί metecί, ni che si riferiscono alla costruzione
μένω tλεως δια τί;
e neppure per l'aspetto (pseudo- d'edifici pubblici; poteva anche ca-
πάρ-ειμι κατάρατος τn ύστεραί~
Senofonte, La costίtuzίone deglί pitare che gli schiavi mettessero da
πληθύνω
atenίesί, Ι. 1Ο). parte denaro suffιciente a comprar la
ποιέω Preposίzionί Interiezίonί
liberta dai loro padroni, anche se que- σπεύδω εiς (+ acc.) iδού!
sto non era tanto frequente ad Atene συλλαμβάνω έκ (+ gen.)
quanto a Roma. τύπτω έν (+ dat.)
Ιη campagna, gli schiavi dei con- ύπό (+ dat. / + acc.)
tadini di solito vivevano e mangia- Pronomi
vano coi loro padroni; nelle comme- αυτό
die d'Aήstόfane gli schiavi son per- ι'γώ
sonaggi vivaci e sfrontati, per nulla σύ (acc. σε)

sottoposti a un dominio tirannico e


oppressivo. Noi abbiamo dato anche
a Diceόpoli uno schiavo, Santia
(Ξανθίας, un tipico nome da schiavo
che significa «biondo» ).

Diceόpo1i e i1 suo schiavo si rccnno al


ιηcrcωο .
+ <' οιψ,ίιιηzίοηc pospositivίl
<':ψί1οlο 111 ('aρitolo 111

'< > μi~ν Λι καιίJπολις ι\λαύνει ι:στιν. Καλεί οί>v τ<'>v δο'l>λοv καί, «έλθε
το\Jς βους, οί. δε βόες το
&ροτροv ελκουσιv. δε'l>ρο, ro Ξανθία,» φησί ν, «και συλλάμ­
V'

ι , βαvε· λίθος γαρ μέγας το &ροτρον ;<


ο
V' ~
ιζj •Ο

ι':μποδίζει, οί δε βόες μένουσιν.» φ Ξ5


~ ;;
[l] <1
• -----7.
ό Ξανθίας προσχωρεϊ τφ Δ.
Ό ούν Ξανθίας βραδέως προσχωρεϊ προσ-χωρει = προσ-βαίνει

iχλλΌυ συλλαμβάνει· βλέπει γαρ προς τον

λίθον καί, «μέγας έστιν ό λίθος, ω

)':~ ύ β. έλκει Ο ΑΡΟΤΟΣ (α) 'Ο δέσποτα,» ψησί V" «tδού, ου δυνατόν Εστι ν
)j~~ οί β. f.λκουσι(ν)
Ό μεν Δικαιόπολις έλαύνει τους βους,
/~ \-~ αtρειν αυτόν.» Ό δε Δικαιόπολις, «μii αϊρει ν (in()
ό Δ. αtρει τόν λίθον
1 i ~ ~~ οί δε βόες ελκουσι το &ροτρον, ό δε &ργος 1σθι,» φησίν, «aλλα συλλάμβανε. ό Δ. καt ό Ξ. αϊρουσι τόν λίθον
1 1 . -

Ξανθίας σπείρει το σπέρμα. Άλλα iδού,


[/---- ~~ -- Δυνατον γάρ έστιν αtρειν τον λίθον.»
\,'\ ~· - - ·=-== μένουσιν οί βόες και ουκέτι ελκουσι το "Αμα ούν ο τε δεσπότης και ό δουλος πταίει ό
ίJ Ξανθίdς σπείρει Ξανθίας καt
τό σπέρμα sing.: σπεύδε! &ροτρον. Ό μεν ούν Δικαιόπολις τους s '" αtρουσι τον λίθον και φέρουσιν αυτον καταβάλλει

plur.: σπεύδετεΙ τόν λίθον


βους καλεt καί, «σπεύδετε, ω βόες,» ΕΚ του aγρου.
φησί ν· «μη μένετε.» Οί δε βόες ετι
μένουσιν. Ό ούν Δικαιόπολις, «δια τί Έν φ δε φέρουσιν αυτόν, πταίει ό
μένετε, ω βόες;» φησίν, και βλέπει προς Ξανθίας και καταβάλλει τον λίθον- ό δε

i> λίθος έμποδίζει το &ροτρον, και iδού, λίθος έμποδίζει 10


λίθος πίπτει προς τον του Δικαιοπόλιδος ό λίθος πίπτει
τό &ροτρον
αυτό : τό &ροτρον αυτό. Ό ούν Δικαιόπολις λαμβάνει τον ω πόδα. Ό ούν Δικαιόπολις στενάζει καί,
πρός τόν τού
Δ ι καιοπόλ ιδος
πόδα
αυτόν : τόν λίθον λίθον aλλΌυκ αtρει αυτόν· μέγας γάρ «ro zευ,» φησίν, «φευ του ποδός. Λάμβανε
ετι ancόra δυνατός possίbile
άμα insieme
... τε καί... ... e... , sia ... sia ...

36 37
( Ίφίιοlο 111 ('~ιpitolo ιιι

τον λίθον. ώ ανόητε, και αίρε αυτόν, και «Ού δυνατόν έστιν, ro
δέσποτα, τοσούτους λίθους
σκ:αι<ις · άνόητος μη οϋτω σκαιος ϊσθι.» Ό δε Ξανθίας, «δια έκφέρειν.»

τί οϋτω χαλεπος εί, ω δέσποτα;» φησί ν·


«ου γaρ αϊτιός είμι εγώ· μέγας γάρ εστιν 35

ό λίθος, και ου δυνατόν εστιν αυτον


φέρειν φέρειν.» Ό δε Δικαιόπολις «Mii φλυάρει,
ω μαστϊγία, αλλ'αίρε τον λίθον και
εκ-φερε εκφερε εκ του αγρου.» Αύθις οί>ν αϊρουσι Ο ΑΡΟΤΟΣ (β)
τον λίθον και μόλις εκφέρουσιν αυτον 40 .1, Έν δε τούτφ προσχωρεί Φίλιππος ό

εκ του αγρου. 'Έπειτα δε ό μεν Φίλιππός εστιν ότου Δικαιοπόλιδος υίός,


(1
(' ?.,..

q
Δικαιόπολις ελαύνει τους βους, οί δε παίς μέγας τε και ανδρείος φέρει δε το ό Ι ή παi:ς
cω παί)
βόες ουκέτι μένουσιν αλλa ελκουσι το δείπνον προς τον πατέρα. Έπει δε εiς τον

&ροτρον. αγρον εiσβαί νει, τον πατέρα καλεί και


ό παi:ς ή παί:ς
' ο λέγει· «'Ελθε δεί)ρο, ffi πάτερ· iδού, το

δείπνον φέρω. Μηκέτι οί>ν πόνει ό.λλa

κάθιζε και δείπνει.»

Ό συν πατηρ λείπει το &ροτρον και δείπνει < δεί:πνον

καλεί τον δουλον. Καθίζουσιν συν &μα

.,, κ:αι δειπνουσιν. Μετa δε το δείπνον ό

Δικαιόπολις, «μένε, & παί,» φησίν, «και

ω άνόητε stolto!, stupίdo! ω μαστι'γίιi uomo dα fru- έν τούτφ ίn qiιesta,


intanto λείπω lascio
αίτιος 1·esponsabίle, col- sta, scίoperato, fannullone άνδρεt:ος coraggioso μετά (+ acc.) dopo;
pevole α{>θις dί nuovo έπεί quando, dopo che dίetro α
μη φλυdρει! non dire μόλις α stento, con difji- μηκ:έτι non ... piU
stupidaggίni ! colta

39
<Ίφilolo 111 (':φi1olo 111

οι γεωργοι και οί δοί'>λοι έν


., J ί> λίθος
\~1~7 συλλάμβαvε. Λάμβανε το σπέρμα και
τοίς άγροί:ς πονουσιν.

σπείρε. Συ δέ, ro Ξανθία, σκάπτε τους

λίθους και εκφερε έκ του αγροί>. Πολλοι

γάρ εiσιν οί λίθοι και μόλις δυνατόν 60

c'Χροτρεύειν έστι ν αροτρεύει ν .» Ό δε Ξανθίας-

«ΆλλΌ1J δυνατόν εστι τοσούτους λίθους

έκφέρειν.» Ό δε Δικαιόπολις- «Μη


ό γεωργός = ό αύτουργός
φλυά.ρει, ώ Ξανθία, αλλa πόνει.»

Πονοί>σι ν συν δ τε πατηρ και ό παtς και 6s ΟΙ ΓΕΩΡΓΟΙ ΚΑΙ ΤΑ ΔΕΝΔΡΑ

ό δοί'>λος. Τέλος δε καταδ-όνει μεν ό f1λιος, Tfi δε ύστεραίι;χ ό Δικαιόπολις τον


οί δε &νθρωποι ουκέτι πονουσι ν αλλa Φίλιππον καλεί καί, «έλθε δεί'>ρο,» φησίν,
λ -όουσι μεν τους βους, το δε &ροτρον «ro παί- εγώ μεν γaρ σπεύδω προς τον
oi. γεωργο\. τάς έλαίας δρέπουσι v
έv (+dat.) λείπουσιν εν τiρ αγρψ και προς τον ΟtΚΟν αγρόν· μέλλω γaρ δρέπει ν τaς έλαίας

αίέλαία~
βραδέως βαδίζουσιν. Ίο 15 ώραίος γάρ εστι ν ό καρπός. Συ δε ελθε

και συλλάμβανε.» Ό μεν συν Φίλιππος

εκβαί νει εκ του οtκου, ό δε πατηρ &γει --~ --- ~---

αυτον προς τον αγρόν.

Έν φ δε ό Δικαιόπολις και ό παίς προς


κο τον αγρον βαδίζουσιν, ό Δικαιόπολις, Maschίli: plιιrale
Nom. / Voc. οί / iO γεωργ-οί
«βλέπε, ω παί,» φησί ν, «πολλοι μεν Acc. τους γεωργ-ούς
Gen. τώv γεωργ-ώv
γεωργοι πονουσι ν έν τοις αγροίς, ου Dat. τοις γεωργ - οϊ:ς

τοσο'ί)τος CO.':>'l grande; μέλλω sto per. .. : voglίo, ώραt:ος maturo


(plurale) tantί, tanto nu- ίntendo ... ό καρπός ίl frutto
merosί

40 41
<Ίφltolo 111 < : :φitolo 111

χαλεπον δέ έστι τους κακούς τε και δένδρον και κατάσι:ιε τον καρπόν.» Ό ουν

&ργους γεωργους έξετάζειν. Εί μη γαρ οί 11" Φίλιππος pάβδον λαμβάνει iσχυρ&ν και

γεωργοι σπείρουσιν, ουδε λαμβάνουσι 85 ι~πι το δένδρον aναβαί νει. "Επει τα δε τ&ς

σϊτον έκτων aγρων· εi δε μη φυτεύουσιν cλαίας τύπτει και κατασείει εiς την γην.

αμπέλους, οtνον ουκ εχουσιν· ουδε Ελαιον 'Ο δε Δικαιόπολις τους καρπους συλλέγει

εχουσιν, εi μη έλαίας δένδρα φυτεύουσιν. τε και εiς σάκκον φέρει. Οί δε καρποι

ό οίνος Ei γαρ πολλά έστι δένδρα έν τψ aγρφ, 110 πολλοί τε και καλοί εiσι ν. Ό ουν

και εi δ τε γεωργος και οί δοί>λοι μάλα 90 Δικαιόπολις χαίρει. ουκ aγνοεϊ γαρ δτι

πονουσι και αυτα θεραπεύουσιν, έκτων απο τοσούτων καρπων μέλλει πολυ
αύτά : τα δένδρα

δένδρων τους καρπους κατασείουσιν, και ελαιον ποιειν.

πολλ&ς έλαίας συλλέγουσιν. Ei δε οί Πολ υν ουν χρόνον πονοί>σι ν δ τε πατηρ

pι;ιδιουργοί>σι : άργοί είσιν, δοί>λοι p(((διουργουσι και ύπο τοις ''' και ό παις. Ό μεν ουν Φίλιππος έπι πολλα
και ού μάλα πονοίισιν
δένδροις καθεύδουσιν, καρπον ου 95 δένδρα αναβαίνει και τους καρπους

λαμβάνουσι ν.» κατασείει· οί δε καρποι aπο τ&ν δένδρων


άπό(+~ r·J
Έπει δε εiς τον aγρον εiσβαί νουσι ν δ πίπτουσιν, και ό Δικαιόπολις αυτους αύτούς : τους καρπούς
Neutri: plurale
Ν. Ι V. Ι Λ. τα δένδρ-α τε πατΊ)ρ και ό παις, ό Δικαιόπολις βλέπει συλλέγει. Τέλος δε ό Δικαιόπολις τον
G. τ&ν δένδρ-ων
D. τοί:ς δένδρ-οις προς τα έλαίας δένδρα· πολλα γάρ έστι ι.'ο Φίλιππον προς δένδρον μάλα μακρον &γει
το δένδρον έστί ν
τα δένδρα έστίν (= είσίν) τα δένδρα έν τφ aγρφ, και επι τοις 100 καί, «iδού, ώ Φίλιππε,» φησίν, «τοί>το το
έπί (+ dat.)
δένδροις πολλαι έλαίαί είσιν. 'Έπειτα δένδρον πολ υν καρπον εχει. 'Α νάβαι νε

το Α έπt τ<(J Β έστιν προς δένδρον μακρον προσχωρεί: καί, ουν και κατάσειε τον καρπόν.» Ό δε
άνά-βαινε

έπί (+ acc.)
«iδού, Φίλιππε,» φησίν, «aνάβαινε έπι το Φίλιππος, «ου δυνατόν έστιν, ro πάτερ,»

άνά κακός cattίvo Φi:~~';.::γ~ :'f~~.]; /;;ζ:1,~λ άπό (+ gen.) da


έξετάζαι esamίno, rίconosco άγνοέω ίgnoro ~-§~k~Y'W · .questo
φυτεύω pίanto δτι che
εχω ho
το Ελαιον l Όlίο
θεραπεύω ho cura, mί
prendo cura, di (+ acc.)

42 43
<' :φltιιlιι 111 ( :apitolo ιι 1

φησίν, «έπt τοσουτον δένδρον αναβαίνειν. 125 φησί ν · «έγώ γαρ Ι\αλώς εχω.»
Έγώ δε μάλα κάμνω.» Ό δε Δικαιόπολις, Ό μεν ουν Δικαιόπολις μάλα χαίρει ,
«μη άργος tσθι, ω παt,» φησί ν' «δυνατον 11 δε μήτηρ προσχωρεt και φιλεt αυτον
γάρ έστιν έπι το δένδρον αναβαίνειν. και, «ro παt,» φησίν, «aρα καλώς εχεις;»
Σπεί'>δε.» Ό συν Φίλιππος προς το δένδρον l'Ι Ι ' () δέ, «ναί, ω μfjτερ,» ψησίν, «Καλrος Εχω.))
προσχωρεt και βραδέως αναβαίνει. 130 · ο δε Δικαιόπολις , «μάλα ανδρε'iος εΊ,»
ή μήτηρ τον Φίλιππον φιλεt
'Εξαίφνης δε όλισθάνει και πίπτει προς φησίν, «ro πα'i. Νύν δε μηκέτι πόνει ·
ίJ Φίλιππος ολισθάνει
την γf\ν, και μένει έκεt ακίνητος. Φόβος κάμ νεις γάρ. Καιρός έστι ν ο1καδε οϊκαδε : προς τον οίκον

τρέχει: μάλα σπεύδει συν τον Δικαιόπολιν λαμβάνει. Τρέχει συν βαδίζειν και ήσυχάζειν.» Ό μεν συν
προς τον Φίλιππον καί, «Επαιρε σεαυτόν,» ,.,, Λικαιόπολις τ&ς έλαίας φέρει, ή δε
φησίν, «ro πα'i· τί πάσχεις;» Ό δε ετι 135 Μυρρίνη τον Φίλιππον aγει. Έπει δε εiς

ακίνητος μένει. Ό συν Δικαιόπολις τρέχει τον οίκον εiσβαίνουσιν, ήσυχάζουσι και
προς τον οΊκον και την Μυρρίνην καλεt- δειπνούσι ν.

ή γαρ Μυρρίνη μήτηρ τού Φιλίππου

έστίν - καί, «έλθε δεύρο, ro Μυρρίνη,»


φησίv- «ό γαρ Φίλιππος απο δένδρου 140

πέπτωκεν.» Ή δε Μυρρίνη έκβαίνει έκ τού


0 --7 1 Β 1 --7
το Α μετα το Β έστι ν ο1κου και τρέχει μετα τον Δικαιόπολιν
μετά(+ acc.) = δπισθε ν (+ gen.)
προς τον αγρόν. Έπει δε εiσβαίνουσιν εiς

τον αγρόν, ηδη έπαίρει έαυτον ό Φίλιππος

καλεt συν αυτους καί, «μη φόβον εχετε,» 145

έξαίφνης ίmprovvίsamen ­ ~;:~~~~:~~9.δ.~gΜ~~;;~~.\~,\~5:;::::, καλrος εχω sto bene ναί si


te πάσχω patίsco, soffro; mί &ρα particella che intro- ό καιρός ί/ momento giu-
όλισθάνω scίvolo capίta (una cosa) duce le dornande sto, il tempo opportuno
έκει li ή μήτηρ (voc. ω μητερ) la
ά~cίνητος ίmmobίle madre
δ φόβος la paura il~i~~xMΊ1~4il~~%.b1t~~ii.
σεαυτόν te stesso

44 45
Ηιιι·Ιιίrίι/ίοιι (';ψίtοlο 111
( ':φίlοlο 111 / ~ ιιι·/ι ίrίι/ίιιιι

Enchίrίdioιι
Ιίνο c ncl νοcωίνο, ί11 ιι>\' ncl gcnitivo c ίη -οις Ma.\·ι·hile
Sinι:olare
11cl ιlΗΙίνο . 1 ncutri l1<ιιωο lc s\csse terrninazioni nel Nom. ό καλ-ός άγρ -ός
Nel capitolo 2 avete imparato le tre persone sin- ι~ι:ηίιίνο c nel dativo (casi oblίquί), ma, come s' e Voc. ώ καλ-έ άγρ-έ
La tcrza pluralc del presente
indicativo golari del presente indicativo di λόω, φιλέω ed εiμι; ιlι·ιω per il singolarc, hanno i tre casi retti uguali, Acc. τον καλ-όν άγρ - όν
ιιsccn ιί in - α. Gen. του καλ-ου άγρ - ου
avete ora incontrato anche le terze persone plurali: Dat. Ίiρ καλ-ι'ρ άγρ - φ
tema lll plurale
λί)- λί'i- ουσι(ν)
λ -6-ουσι(ν), «essi sciolgono», φιλέ - ουσι(ν)
> φιλουσι(ν) > φιλοfισι(ν), «essi amano», είσι(ν) (enclitica), J{icordate che in greco, come in latino, tuttί ί so- Plurak
φι λε - φιλέ-ουσι( ν)
,,·taιιtίvi, glί aggettίvί e ί pronomί neutrί (e anche l'ar- Nom. οί καλ-οί άγρ - οί
έσ- εiσι(ν) «essi sono». Voc. ώ καλ-01. άγρ - οί
fi('()/o) hanno neί tre casi rettί le ste!>·se tennίnazίonί Acc. τους καλ-ους άγρ - ούς
(ιιιια per ίl sίngolare e una per ίl plurale). Gen. των καλ-ών άγρ-ών
Notate che le terze plurali in -σι (e anche le terze
singolaή ίη -σι, per esempio φησι) presentano il ν
L'articolo si declina allo stesso modo, dal tema Daι τοi:ς καλ-οi:ς άγρ - οί:ς

efelcistico nei casi che avete imparato ne] capitolo 1. τ , tranne nel nominativo maschile, οί, e nei casi
rι:tti del neutro singolare, τό. Neutro
Le forme d' imperativo che avete imparato nel rer quanto riguarda gli accenti, notate cbe il Singolare
La seconda plurale Νοιn. τό καλ - όν
gι:nitivo e il dativo, singolari e plurali, dell'articolo δένδρ-ον
dell ' imperati νο capitolo 2 erano tutte di seconde persone singo1ari: Voc. ώ καλ-όν δένδρ-ον
σπεfιδε, φίλει, i:σθι, έλθέ .
l1nnno il circonflesso. Acc. τό καλ-όν δένδρ - ον
σπεύδε, «affrettati!»
Ricordate inoltre che ί sostantivi e gli aggettivi di Gen. του καλ-ου δένδρ- ο υ
φίλει, «ama!»
Ora, nella lettura iniziale di questo capito]o, ave- qucsto tipo che hamιo nel nominativo l'acuto sull'ulti- Dat. τφ καλ-ι'ρ δένδρ-φ
i:σθι, «sii !»
te incontrato de1\e forrne plurali d'imperativo, usate ιna (ossitonί, per esempio άγρός e καλός) cambiano
έλθέ, «νieni!» Plura/e
per rivolgere ordini (ο consigli, esortazioni ecc.) a l'acuto in circonflesso (cioe diventano perίspomenί) Nom. τα καλ-α δένδρ-α
σπεύδ-ετε, «affrettatcvi !»
piu d'una persona (ο a piU d'un animale). Ecco le 11cl genitivo e dativo singolari e plurali. Voc. ώ καλ-α δένδρ-α
φιλεl:τε (< φιλέ-ετε), «amate!» Acc. τα καλ-α δένδρ-α
seconde persone plurali degl'imperativi visti dianzi: Ai fini dell'accento il dittongo -οι del nominati-
εστε, «siate !» Gen. των καλ-ών δένδρ - ων
ελθ-ετε, «νenite!» σπεύδ - ετε, φιλε'iτε (< φιλέ - ετε), εστε, ελθ-ετε . vo plurale e considerato breve: per questo il plurale Dat. τοί:ς καλ - οί:ς δένδρ - οις
d'aνθρωπος, per esernpio, e aνθρωποι (ricordate che
L'infinito Nella lettura all'inizio di questo capitolo, Santia l'acuto puό star sulla terzultirna vocale solo se l'ulti-
dice a Diceόpoli: «Μέγας έστ\,ν ό λίθος, [ ... ] ού ιna e breve).

tema Infinίto δυνατόν έστιν α[ρειν αυτόν». Piu avanti egli ήba­
λϋ- Μ - ειν disce il concetto, sostenendo che non e possibile
φιλε- φιλέ-ειν > φιλείν portar la pietra: «Ού δυνατόν έστιν αύτον φέρειν».
έσ- είναι Le forme αi:ρειν e φέρειν sono ίnfiniti, come ]e cor-
rispondenti forme italiane «sollevare» e «portare».
Ecco gl' infiniti dei nostri tre verbi soliti: λ -6- ει ν,
φιλέ-ειν > φιλε'iν, εiναι. Come vedete, l'infinito si
forma di regola aggiungendo la terminazione -ειν
al tema del verbo. L'infinito del verbo «essere»,
ει ναι, e iπegolare.

Articolo, aggettivi e sostanti- Nel capitolo 2 avete imparato tutte le forme del
vi: tutti ί casi del singolare e singolare d 'articolo, aggettivi e sostantivi maschili
del plurale (nιaschile e neutro) e neutri.
Nel plurale, i maschili escono ίη -οι nel nomina-

47
46
<Ίψitιιlο 111 Ιϊ.\'ι'rι ·iz.ί <'apitolo 111
11 ~rcco ncll'italiano 6. 'Αθηναίων.
7. _ &ροτρον .
\) ( ' \1c νuol
dire lίtografia? Che significa γράφω? Χ. _χρόνον .
2) ('he cos'e un monolίto? Che νuol dire μόνος? 9. πόνοι.
3) Che νuol dire megalίtίco? 1Ο. _ δούλους.
4) Che cos'e un mega:fono? Che cosa significa ή φωνή?
E.'tercizio 3e
( 'ornpletate queste frasί, dando αί verbί, sostantίvί e aggettίvί che ne mαn­
Esercizio 3α ι'αιιο le terιnίnazίonί gίuste; pοί traducete le frasί ίn ίtalίano :
Trovate tre ίnfinίtί nella lettura all 'ίnίzίo dί questo capίtolo. 1. Οί δο\>λ_ πον_ εν τοiς ό.γρ_.
2. Οί &νθρωπ_ σπεύδ_ προς τον οίκ_.
Esercizio 3b 3. 'Ό τε Δικαιόπολις και ό δο\>λ_ μέν_ εν τ_ ό.γρφ.
Leggete ad alta voce e traducete: 4. Λείπ_ τα &ροτρ_, & δο\>λοι, εν τφ ό.γρ_.
1. Οί βόες ουκέτι ελκουσι το &ροτρον . 5. Αtρ_ τους λίθ_, & δο\>λοι, και εκφέρ __ εκ τ&ν ό.γρ_.
2. UO τε Δικαιόπολις και ό δουλος προσχωρουσι και βλέπουσι προς 6. ου δυνατόν εστι τους λίθους αtρ_ και εκφέρ_.
το &ροτρον.
3. 'Ο Δικαιόπολις, «ίδού,» φησί ν- «λίθος μέγας το &ροτρον εμποδίζει.» E.'>ercizio 3f
4. Αίρε τον λίθον και εκφερε εκ του ό.γρου . 1/·aducete queste coppίe dί frasί:
5. 'Ο δε δο\>λος, «ίδού,» φησίν· «μέγας εστιν ό λίθος ου δυνατόν 1. Ό μεν Δικαιόπολις ελαύνει τους βο\>ς, οί δε βόες ουκέτι ελκουσι
εστιν αtρειν αυτόν.» το &ροτρον.
6. "Ο τε Δικαιόπολις και ό δουλος τον λίθον αtρουσι και εκφέρουσιν Ι1
padrone chiama gli schiavi, rna ( usate μέν... δέ) gli schiavi ηοη portano
εκ του ό.γρου. ί
buoi.
7. ΜΊ) μένετε , & βόες, άλλα σπεύδετε. 2. ΜΊ) καθίζετε εν τφ οtκφ, & παiδες (da παίς), άλλα ελθετε δευρο
8. Οί βόες ουκέτι μένουσιν άλλα το aροτρον αΜις ελκουσιν . και συλλαμβάνετε.
Non ήmanete nei campi, ragazzi, ma camminate νerso la casa e dormite.
Esercizio 3c 3. Οί παiδες ίσχϋροί είσιν- λίθους γιΧρ μεγάλους φέρουσιν .
Traducete ίn greco: Gli schiaνi son pigri, infatti nοη lavorano piιl.
1. Ι buoi dormono nel campo. 4. Λαμβάνετε τα &ροτρα,
& φίλοι, και σπεύδετε προς τους ό.γρούς.
2. Venite qui e portate fuori ( έξελαύνω) i buoi, schiaνi ( ώ δοvλοι) . Sciogliete ί
buoi, schiavi, e lasciate gli aratri nel campo.
3 . Essi prendono il pungolo ( τό κέντρον) e s' avvicinano lentamente ai buoi 5. Δια τί φεύγετε(= scappate), & παiδες; Άνδρεiοι εστε.
( τοίς βονσί[ ν}) . Perche aspettate, ragazzi? Νοη siate pigri !
4. Affrettateνi, buoi, ηοη dormite nel campo.
5. Non e possibile portar fuori ί buoi, che ( yάρ) son forti ( iσχϋροί). /,eggete questo brano, pοί rίsponde te alle domande.

Esercizio 3d ΟΙ ΒΟΕΣ
Completate queste .frasί colle forme approprίate dell 'artίcolo: 'Ό τε δεσπότης και ό δο\>λος βαδίζουσι προς τον ό.γρόν. Ό μεν
1. - ανθρώπους . δο\>λος το &ροτρον φέρει , ό δε δεσπότης ελαύνει τους βους . Έπει δε τφ

2. δουλοι. άγρφ προσχωρουσιν , οί βόες ουκέτι βαίνουσιν . Ό συν δεσπότης καλεί:

3. Έν _ οtκοις . αυτους καί, «μΥι μένετε, ω βόες,» φησίν, «άλλα σπεύδετε είς τον αγρόν.»
Οί δε βόες ετι μένουσιν . Ό συν δεσπότης τον δο\>λον καλεί: καί, «ελeε
4. Έκ ό.γρ&ν .
δευρο, & Ξανθίa,» φησίν, « Καt συλλάμβανε. Οί γαρ βόες μένουσι και
5. Προς _ δένδρα.

48 49
<'iψllolo 111 ( 'iιιί/tιί Ωιpitolo 111

ο\ι δυνατ6ν ('.στιν έλαύνειν αίιτο1.ις ι·ίς τίιν ά.γρόν.» Ό μεν ο\Jν δουλος
11 demo e la cίttiι.
προσχωρεί καί, «ά.λλ&. δυνατόν έστιν,» φησίν· «ίδού,» κα\. κεντεi τους
βούς. Οί δε ούκέτι μένουσιν ά.λλ&. σπεύδουσιν είς τον ά.γρόν.

[αύτούς loro, li οί δέ ed essί, e quelli]

1. Che fanno il padrone e lo schiavo?


2. Chc succede quando s'avvicinano al campo?
3. Che fa il padrone, e con che risultato?
4. Che fa allora il padrone ίη difficolta?
5. Che fa lo schiavo che il padrone non ha fatto? Con che risultato?

Esercizio 3g
Traducete ίn greco:
1. Ι1 padrone va di fretta verso il campo.
2. Egli guarda verso il campo e dice: «Ci son tante pietre nel campo! Νοη
e possibile arare. Vieni qui, ο scbiavo, e porta le pietre fuori del campo!»
3. Ma ( δέ) lo schiavo dice: «Νοη e possibile portar tante pietre fuori del Veduta d'Atene e dei campi circostanti.
campo. Aiutami dunque tu! (!)»

ome gia sappiamo, Diceόpoli


La formazione delle parole
C vive a Collide, un villaggio a cir-
ca venti chilometri di distanza da Ate-
nome insieme con quello del padre
e del demo, per esempio Περικλfjς
Ξανθίππου Χολαργεύς («Pericle, fi-
Deducete il sίgnificato dί questi verbί composti con preposίzίoni: ne in direzione sudorientale. Questi glio di Santippo, del demo di
distretti eran chiamati demί (qualcosa Colargo» ).
1) εiσπίπτω di simile ai nostri comuni); nell 'Attica Gli edifici di questi paesi erano
2) εκπίπτω ce n'erano centosettanta, molto diver- perlopiu, per quel che ne sappiamo,
3) εiσάγω si gli uni dagli altri per superficie e piccoli e senza pretese: la casa tipica
4) προσάγω popolazione. era costituita da un solo ordine di stan-
5) προσβλέπω. Ogni demo aveva una sua assem- ze che davano su una corte interna
blea, alla quale potevano partecipare (αύλή); in un angolo c'era una toπe
tutti ί cittadini maschi adulti; l'assem- di deposito (πύργος), al cui piano su-
blea eleggeva un demarco (una spe- peήore si trovavano gli appartamenti
cie di sindaco) e approvava le leggi delle donne, dove esse si ritiravano in
che ήguardavano questioni d'interes- caso di visite d'estranei. All'interno
se locale, in materia sia civile sia reli-
giosa; essa registrava inoltre tutte le
nascite: quando un uomo raggiunge-
va la maggiore eta, i suoi diήtti come
cittadino dipendevano dalla sua regi-
strazione in un derno. Ιη tutte le cίr­ Lucerna.
costanze ufficiali si dava il proprio

50 51
('ιψίlcιlο 111 l'Mltιί <'Μ/tιί (Ίψίtοlο 111

ηοη c'cnιno f()nti ιl'ηα1ωι, c [)ίsοgιι;ι­ Ιί; d'invcrno, duraπtc Ιη ι·csιιι ιlclle ν:ιν<Ι Η occιιpnr ιμιcsι 'ιιtΊίι·ιο, ι·Ι1c rο­ riclιiuιnato ίη cnso d'cnιcrgcηza.
ν;ι nndarln nd ιιttingcrc ogni giorno ιι [)ίo11isic rurali, certe cornpagnic tea- (ι·νη coιηportar Ιη ιιι.~α;ssίιϊι ιlί risic- ΑΙΙ<ι fiπc del primo aππο della
qualclιc /()ntana; Ιη lucc provcniva da trali itineraπti d 'Atene portavaπo an- tlι·ι·c ίη citta, dal rηοιηcηιο clιc il coπ­ graπde gueπa tra Atene e Sparta (cir-
Ιuιηi di crcta alimcntati cοπ olio d'uli- che πei derni gli spettacoli. C'eraπo :.iι\l io si ήuniva tutti i giorni. ca un aπηο dopo l'inizio della πostra
va, ch'era usato aπche in cucina e per anche ceήrnoπie pήvate, che ubbidi- lnrinc, ί coπtadiπi forrnavaπo, πel- stoήa) il capo ateπiese Peήcle proπun­
lavare. Si puo presumere che la rnag- vaπo a ήtuali tradizioπali, e special- 1'cscrcito, la faπteria pesaπte (gli zio uη' orazioπe funebre iπ ήcordo dei
gior parte dei coπtadiπi vivessero iπ rneπte celebrazioπi di nascite, rnatri- ιψ/itί). Quaπdo raggiuπgevaπo l'eta rnorti iπ gueπa; nel suo discorso egli
. . .
paese e πe uscιssero οgηι gωmo per moπi e fuπerali. ιιιlιιlιa cssi eraπo obbligati a sottoporsi esalto gl' ideali della democrazia
aπdare a lavorare πei loro foπdi, corne L'orizzoπte del coπtadiπo ποπ era η ιιη addestrameπto mi]itare, giacchC ateπiese, per cui quegli uorniπi erano
aπcor oggi faππο i contadiπi di certe pero per πulla limitato al suo demo: ι·oιηbattere tra gli opliti richiedeva morti. Ecco alcuπe delle parole di
regioni della Grecia e anche del πostro quaπdo aveva piu viπo, per esernpio, ιnolta pratica e discipliπa. Nel IV Peήcle:
paese, dove le case iπ geπere ποπ si ο ulive di quel ch'era πecessaήo per il sccolo a. C. ogni cittadino diciottenηe
trovaπo πei carnpi, rna sοπο raggrup- suo sostentarneπto, egli andava iπ cit- ιlovcva servir nell'esercito per due Le medesίme persone da nοί sί cu-
pate in villaggi collinari. ta a veπdere i suoi prodotti e a corn- ;11111ί, e aπche iπ seguito poteva esser rano ne/lo stesso tempo e deί loro ίn­
Gli uorniπi lavoravaπo πei carnpi prare quello di cui aveva bisogπo e teressί prίvatί e delle questίonί pub-
per buoπa parte del giomo, e seπza che ποπ poteva produrre lui stesso. Ad blίche: glί altrί pοί che sί dedίcano
dubbio la sera passavano il tempo πel­ Ateπe c'eraπo poi feste religiose iπ ad attίvίta partίcolarί sono peifettί co-
la rnescita dell'ι'χγορά:, cioe della piaz- ogni peήodo dell'anno (v. p. 249), ed noscίtorί deί problemί polίtίcί; poίche
za pήπcipale, discuteπdo d'agήcoltu­ egli vi poteva partecipare colla rnoglie ίΖ cίttadίno che dί essί assolutamente
ra e di politica cogli amici. La vita era e la farniglia; queste f este cornprende- non sί curί sίamo ί solί α consίderar­
rallegrata da una seήe di feste religio- vaπo aπche gare musicali, drammati- lo non gίa un uomo pacίjico, ma ad-
se: iπ un'iscrizioπe proveπieπte dal che e sportive. d ίrί ttu ra un ίnutίle (Tucidide, La
demo d'Erchia si legge una lista di piu Ι1 coπtadiπo, iπ quaπto cittadiπo guerra del Peloponneso, ΙΙ. 40, trad.
di ciπquaπta sacήfici pubblici aππua- ateπiese, era teπuto a adempiere alcu- di L. Aππibaletto, ed. Moπdadoή).
πe funzioπi politiche importaπti. Qua-
raπta volte l'anno si ήuniva l'assemblea La vita del coπtadiπo sotto la de-
popolare ateπiese (έκκλησία), a cui mocrazίa ateniese, πoπostante le coπ­
preπdevaπ parte tutti ί cittadini maschi dizioπi rnateriali piuttosto priιηitive,
adulti; per la veήta ί coπtadiπi, impe- era iπsornrna tutt'altro che oscura e
gnati com 'eraπo nel lavoro dei campi, Oplita ateniese. rnoπotoπa.

ποπ potevaπo partecipare a tutte le se-


dute, ma certo andavano ad alcune d'es-
se. Tutti gli anπi l'assemblea del demo
eleggeva poi i suoi rappreseπtanti πel
Consίglίo deί cίnquecento (βουλή),
ch'era il cornitato esecutivo dell'as-
semblea; i coπsiglieή (ο buleuti) do-
vevano avere alrneπo treπt'aππi, e
πessuno poteva esser eletto per piu di
due volte. Ε stato calcolato che, pri-
Donne alla fonte. ma ο poi, quasi ogπi coπtadino si tro-

52 53
( Ίψltιιlιι 111 ι .ι'.\ ίι·οιι ('upitolo IV

ιeχίι·οιι Λί κόραι πληρούσι τιlς


ύδρίας προς τfj κρήνη.

Verhi Sostantivί Preposizίonί


ό.γνοέω ή &.μπελος από(+ gen.)
aνα-βαίνω ό &.ροτος έπί (+ dat. / + acc.)
δειπνέω ό γεωργός μετά (+ acc.)
δρέπω το δείπνον
έκ-φέρω ήέλαία Avverbί

έμποδίζω το έλαιον &μα


πρός (+ dat.)
έξετάζω ό καιρός αύθις
έχω ό καρπός έκεί
θεραπεύω ή μήτηρ (ώ μf\τερ) έξαίφνης
καταβάλλω ό οtνος έτι
κατασείω ό /ή παίς (ώ παί) μηκέτι
λείπω ό πατήρ (ώ πάτερ, τον μόλις
ΠΡΟΣ ΤΗΙ ΚΡΗΝΗΙ (α)
μέλλω πατέρα) ναί
όλισθάνω ό σάκκος οtκαδε Δια του χειμ&νος ο τε Φίλιππος και ό
πάσχω ό υίός
πtπτω ό φόβος Congiunzίonί, partίcelle e Λικ:αιόπολις έν τοΊς aγροΊς πονοί'ισιν· ό
προσχωρέω (+ dat.) locuzίoni congiuntίνe
Νοιnί propri &ρα μΕ:ν γαρ Φίλιππος τα πρόβατα θεραπεύει·
πταίω
~διουργέω ή Μυρρίνη έν <$
τα γαρ πρόβατα έν τφ αυλίφ έστίν.
σπείρω ό Φίλιππος έπεί quando; dopo che
συλλέγω δτι Καθ'ήμέραν συν ό Φίλιππος aμέλ γει αυτα αύτά : τα πρόβατα
τρέχω Aggettίνi ... τε καί. ..
φησι(ν) αt:τιος κ:αl. χόρτον παρέχει. Ό δΕ: Δικαιόπολις τ&ς ό χόρτος :ό τών προβάτων σιτος

φιλέω do un bacίo ακtνητος Interίezionί


ανδρείος φεύ (+ gen.) έλαίας πιέζει και ελαιον ποιεl.
φλυαρέω
φυτεύω ανόητος
δυνατός Locuzίonί
Pronoιni κακός έν τούτφ ό Δικαιόπολις κα\. ό δοi>λος

σεαυτόν πολλοί καλώς έχω τ&ς έλαίας πιέζουσιν


σκαιός ω μαστϊγία
τοσούτος
ώραίος

καθ'ήμέραν tuttί ί gίornί,


ognί gίorno
άμέλ γω mungo

54 55
(':φi1olo IV <Ίφί1οlο 1V

πονειν. ''U,παιρε σεαυτί>ν, ιi> tφγι'·.»


Ι '

ii

·ο μεν ούν Δικαιόπολις μόλις έπαίρει


i ή γυνή
,! (ro γύναι, αί ί·αυτ6ν και βαδίζει προς τον αγρόν, ή δε
γυναl:κες, τό:ς

1
γυναl:κας, των ., Μυρρίνη και ή Μέλιττα προς την κρήνην
γυναικών)

!\αδίζουσιν (ή Μέλιττα θυγάτηρ έστίν,

\\'ί>ρη μάλα καλή). 'Ή τε ούν μήτηρ και ή ή κόρη= ή παις


σεαυτόν ,
Τέλος δε ό Δικαιόπολις μάλα κάμνει Ουγάτηρ βραδέως βαδίζουσι ν· τ&ς γaρ

w
ω &νερ))

και ούκ έθέλει πονεtν. Ή ούν γυνη τον ί>δρίας φέρουσι ν· μεγάλαι δ'είσι ν αί μεγάλαι <μέγας (jemm . p/111:)

ήύδρίa
1

&.νδρα καλει καί, «επαιρε σεαυτόν, ω 10 111 ί>δρίαι, ώστε ού δυνατόν έστι σπεύδειν.
1 ·

άνατέλλει Η καταδi'>νει &.νερ,» φησί V" «ό γaρ flλιος ανατέλλει, ό

δε δούλος flδη &.γει τους βους προς τον

αγρόν, έγώ δε και ή θυγάτηρ έν νψ εχομεν

ή κρήνη βαδίζειν προς την κρήνην. "Επαιρε


ή κώμη
σεαυτόν· καιρος γάρ έστι βαδίζειν προς 1s

τον αγρόν.» Ό δε Δικαιόπολις μάλα

κάμ νει και ούκ έθέλει έπαίρει ν έαυτόν·

χαλεπός, χαλεπή λέγει ούν- «Μη χαλεπη tσθι, & γύναι· Ή ούν Μυρρίνη και ή Μέλιττα προς διά
ό άνηρ χαλεπός έστι ν δια-περrοσι = δια-βαίνουσι,
ή γυνη χαλεπή έστιν μάλα γaρ κάμνω και έθέλω καθεύδειν.» την κρήνην σπεύδουσι και διαπερώσι την δια-τρέχουσι

Ή δε γυνή, «αλλΌύ δυνατόν έστιν,» 20 κ:ώμην. Ή δε κώμη ού μεγάλη έστίν. Ή δε ό άγρός μέγας έστίν
ή κώμη μεγάλη έστίν
φησίν, «ετι καθεύδειν· καιρος γάρ έστι Μυρρίνη τε και ή Μέλιττα την όδον

έθέλω voglίo, desίdero, έν νφ έχω (+ infinito) ho ί6στε sίcche, cosίcche ή όδός


' son dίsposto α ίn mente, ho ίntenzίone, dί

i:Ι
'1

ι
56 57
( ':ψίt olo 1V <ΊφίCοlο JV

Singυlare
ουκ aγνοοi>σι ν. Πολλοι flδη iiνθρωποι έν 35 οί Ι\ίαις αι γυvαικες μi: νουcτι ":α ι rα
Ν. ή κώμ - η
(V. ω κώμ-η)
ταίς όδοίς εiσι ν· οί γαρ γεωργοι απο της 11 Ι\ατ'οίκοv Εργα ποιούσιν. "Λλλαι δi: ιωτ'υίκον ~ έν τft οίκίι;ι
Λ. την κώμ-ην
G. τfjς κώμ- ης κώμης προς τους αγρους σπεύδουσι μετα γυναί:κες μετα των δουλ&ν πρι)ς τι1ν ιφήνην ι) δοί\λος, των δούλων
D. τfι κώμ-n ή δούλη, των δουλων
των δούλων. Έν δε τn κώμn μόνον τα σπι:ύδουσιν, ώσπερ ή Μυρρίνη καt ή
Plιιrak
τό παιδίον
Ν. αί οίκί-αι παιδία και αί γυναίκες μένουσιν. Αί δε Μί:λιττα.
(V. ω οίκί - αι)
Λ. τ&:ς οίκί-ας ή οiκία = οiκίαι αί έν τn κώμn ου μεγάλαι εiσίν, 40 Ί Ι μεν ο-Uν Μυρρίνη και ή Μέλιττα την
G. των οίκι-ων ό οlκ:ος
D. ταl:ς οiκί-αις αγροί κοις δε ί καναί. Δια τοi>το οί " ιχγορ&ν διαβαί νουσι ν.

&γροικ:ος (< άγρός + οίκέω): γεωργοt τ&ς οiκίας φιλουσιν, και μάλα
ό &γροικ:ος έν τοϊ:ς άγροϊ:ς
οί κίαν εχει χαίρουσι ν έπεt μετα τα εργα έκ των

αγρων οϊκαδε έπανέρχονται.

Νi>ν δε οϊ τε γεωργοt και τα παιδία έκ 45

των οiκιων έκβαίνουσιv- οί μεν γαρ εiς


τό &στυ (του &στεως,
τους αγρους σπεύδουσιν, τα δε μετ'&λλων των &στεων)
γυναi:κες
Sίngolare
ήλίκων παίζει έν τft όδίρ. Έν δε ταt:ς Nom. ή άγορ-ά:
μετ'= μετα ro άγορ-ά:)
(Voc.
Ή δε αγορ& ουκ εστι μεγάλη ώσπερ Acc. τi]ν άγορ-ά:ν
Gen. τfjς άγορ-ας
αί αγοραt αί των &στεων, αλλ'δμως καλή Dat τft άγορ-f!.

ι"στιν, και αει μεστη ανθρώπων. Οί δε ό οl:κος μεστός έστιν


ή άγορ~ μεστή έστι ν
τό παιδίον μετ '&λλων ήλίκων
έν τfι όδ<!J παίζει
ίiνθρωποι καθ'ήμέραν πολυν χρόνον έν τn

ι.ιι Ι\αλ Ώ αγορ~ διαλέγονται αλλ ήλοις. Τέλος

δι': aπο της αγοράς αποχωροί>σιν, και προς άπο - χωρέω = άπο-βαίνω
τ&ς οiκ:ίας βαί νουσι ν.

μετά (+ gen) con, ίnsίe­ το έργον ι'ίλλ ος (m.), άλλη (f.), όμως ugualmente, tuttavίa,
t•.,',.>ι'Ί,ί('' ,.
me con ι'Χλλο (n.), altro, un al- nondίmeno
μόνον ::;olo, :,;o/tanto f/"(J pίena

δια τουτο per questo, per- ιf)σπερ come, pr·oprίo .. ;:li~oc:η; Ή,;•

ciO ('ome
~'d''·~···"9.~~:f~,(~~:Jf&c~λ;
i
1

58 59
<Ίφlιοlο ιν <'iψitolo 1V

i1<;Χδιος, pι;ιδία, pςχ.διοv Η


Ί.:<:πει δε ή Μυρρίνη και ή Μέλιττα τn ι1\'1τω ταχέως βάδιζε- μεγ(χλ η γ<χρ ί:στι ν 11 χαλεπί>ς

κρήνη προσχωρουσιν, iδού, &.λλαι ίJδρία, κ:αι ου 'ρ~διόν έστι σπι:ύδειν.» Ή δε

γυναtκες fiδη πάρεισι και τaς ύδρίας 65 Φαίδρα, «μη φλυάρει, ώ δούλη,» φησίν,

γεμίζουσιν. Ή συν Μυρρίνη τaς γυναtκας .. , « ιΥ.λλα σπευδε. Δι'όλίγου γαρ μέλλω

καλεt καί, «χαίρετε, ω φίλαι,» φησί ν· οϊκαδέ τε επανιέναι και δεtπνον


~~ -
«άρα fiδη γεμίζετε τaς ύδρίας;» Αί δε ιrαρασκευάζειν τφ δεσπότη."' Αρ'aγνοεtς ή γυvη το δείπνον παρασκευάζει

Sίngolare
λέγουσι ν· «Χαtρε και σύ· ναί, fiδη ()τι aγανακτεt, εi μη δειπνεt; Χαλεπος
Nom. ό δεσπότ-ης
έξ (davantί α Voc. ώ δέσποτ - α
γεμίζομεν τaς ύδρίας εξ έωθινου γαρ 70 γ<χρ εστιν ό aνήρ· σπευδε συν.» Ή δε
vocale) = έκ Acc. τον δεσπότ-ηv
ταχέως Η βραδέως πάρεσμεν. Άλλ'Ελθε δευρο ταχέως και 1111 δ ούλη, «ναι μα τον Δία,» φησίν, «μάλα Gen. τού δεσπότ - ου
Dat. τψ δεσπότ - n
ό &γγελος
&.κουε· &.γγελος γαρ ηκει απο του &.στεως χαλεπός εστι ν ό δεσπότης, εi aγανακτεϊ

λέγει δε δτι οί Άθηναtοι έορτην ποιουσιν. ' Εγώ μεν δλην την ήμέραν πονώ· φέρω γι'χρ

Ήμεtς συν εν νtρ εχομεν βαδίζει ν προς το τφ δεσπότη τον σtτον και τον Ot νον και

&.στυ- τους γαρ χορους εeέλομεν θεωρεtν 75 τι'> -Uδωρ και πάντα τα &.λλα. Ό δε το ϋδωρ

και τους aγ&νας. "'Αρα εeέλεις και συ •ι·, δεσπότης αει χαλεπός εστι προς εμέ.

την έορτην θεωρεtν;» ουτω χαλεπός εστιν ό ανηρ ώστε πάντες

οί 'Αθηναίοι έορτΤ]ν ποιο'ί\σι ν οί δουλοι φόβον εχουσιν, και απο του

Η ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΚΑΙ Η ΔΟΥ ΛΗ δεσπότου αποχωρεtν ουδ'όλίγον χρόνον ολίγος, -η, -ον Η πολύς

Έν δε τούτφ γυνή τις ονόματι Φαίδρα τολμ&σιν, δτε εν τοις aγροις πονουσιν. δτε: έv ψ

τn κρήνη προσχωρεt. Δούλη δε aκολουθεt. 1011 Δια τουτο δε οί δουλοι τον δεσπότην ου

Ή δε δούλη μεγάλην ύδρίαν φέρει· κάμνει so φιλουσι ν. ου δυνατον γάρ εστι τοιουτον
ό δεσπότης
δε ή δούλη καί, «ili δέσποινα,» φησί ν, «μη δεσπότην φιλεtν. Ei γάρ τις τ&ν δούλων
ή δέσποινα

χα\ρε, (plurale) χαίρετε Τjκ:ω sono arrίvato ~πα~~Υ~]. t : rtp;q):nrJ:r.e. · . ·.;,


salve!; arrίvedercί! ήμεις nοί &γανακ:τέω m 'arrabbίo,
φίλος, φίλη, φίλον caro; ό χορός la danza; ίΖ coro m 'adίro, mίsdegno ούδέ nemmeno
,.,,, .... , ' .,
(sost.) ό φίλος, ή φίλη θεωρέω guardo μ(χ τον Δία per Zeus ! ιν osan
amίco, αmίcα τοi:ις &γmν δλ ην τΤιν ήμέριiν (per) aggio di
έξ έωθινου fin dal prίmo τις una . tutto ίl gίorno τοιουτος tale
mattίno 6νόματι... dι' · it'i~Ά~·iuno
ακ:ούω sento; ascolto
60 61
( '1φitolo 1ν <Ίφiιοlιι IV

κάμνει καt καθίζει ολίγον χρόνον, ό αί>το\>ς πονείν κελεύει. ΆλλιΥ.. σπι· υ~ι· νυν· Ι ιχiιωiις: τους δούλους
χαλεπαίνει: χαλεπός έστιν, δεσπότης μάλα χαλεπαίνει· αυτίκ:α δε εiς ι '' ιϊψα γάρ έστί σοι βαδίζι· ι ν πρι'> ς τι'>ν Ιίφα καιρός
άγανακτεi
ό ούρανός τον ούρανον βλέπει καί, "ro zευ δέσποτα," 105 ~ι · σπ{)την και ϋδωρ φέρειν αυτφ. » αύτ φ : τφ δεσπότη
(του ούρανου) Singolare
φησίν, "τί έν ν(ρ εχει ποιείν ουτος ό ΊΙ μεν συν δούλη βραδέως βαδίζει προς
Ν. μέγας μ εγάλ- η μέγα

δουλος;" 'Έπειτα προς τον δουλον τρέχει τ ι1ν ιφήνην. Ή δε δέσποινα - μέγας γαρ
V. μέγας μ εγάλ- η μέγα
Α. μέ γαv μεγάλ- η v μέγα

και αυτον τύπτει. και έν τn οiκίςχ. άεt λίΟος έστι ν έν τf\ όδφ - προσχωρεί και G. μεγάλ-ο υ μεγάλ-ης μεγάλ-ου
D. μεγάλ -φ μεγάλ- n μεγ άλ - φ

άγανακτεί' οί συν δουλοι στενάζουσι καt ιιcι ι~ πι τφ μεγάλφ λίθφ καθίζει. 'Έπειτα δε Plurale
Ν. μεγάλ-οι μεγάλ - αι μεγάλ-α
λέγουσιν· ""'Ω δέσποτα, μη τύπτε ήμάς," 11 0 ι'· Ι( του μεγάλου λίθου προς την δούλην V. μεγάλ - οι μεγάλ -αι μεγάλ- α
Α. μεγάλ-ους μεγάλ-ας μεγάλ - α
ούδέν ήττο ν = δ μως
άλλΌυδεν ήττον ό δεσπότης αυτους Ι~λί:πει. Ή δε ουκέτι προς την κρήνην G. μεγάλ- ωv μεγάλ - ων μεγάλ-ων
αύτούς : τους δούλους
D. μεγάλ - οις μεγάλ -αις μεγάλ-οις
κολάζει. Δια τί δε οϋτω χαλεπός έστιν ό Ι~αδίζει άλλα προς μέγα δένδρον. Ή συν

δεσπότης; Έγώ μεν άγνο&. Μεγάλους γαρ δ ί: σποι να καλεί αυτην καί, «τί ποιείς, αύτήν : την δούλην

καt iσχυρους βους εχει· ό κλf\ρος ου ι ι~ tιΟλία;» φησίν, «δια τί ου σπεύδεις προς

μέγας έστι ν άλλα καλός ό μεν άγρος 11 s τ ι1ν ιφήνην; &ρα έν νφ εχεις υπο τφ

Singolare πολ-Uν σίτον, ό δε σίτος πολυ σπέρμα ιιι: γάλφ δένδρφ καθίζειν και καθεύδειν;
Ν. πολύς πολλ - ή πολύ
Α. πολύν πολλ-ήν πο λύ
παρέχει. Ό δε δεσπότης ου χαίρει άλλ' άει Ί δού, αί γυναίκες τ&ς '6δρίας ταχέως
G. πολλ -οίJ πολλ - ής πολλ - ου
D. πολλ - <!> πολλ - n πολλ - <i>
άγανακτεί και μάλα χαλεπός έστι προς γι· μίζουσι και δι'όλίγου οtκαδε

τους δούλους.» l \11 σ πεύδουσι ν, συ δε ουδεν ποιείς ύπο

ό δοίJλος &θλιός έ στιν Ή δε δέσποινα, «μη φλυάρει, ω &θλία,» 120 δ ί: νδρφ καθίζεις και ήσυχάζεις.» Ή δε
ή δούλη Μλί!'ι. έστίν
φησίν, «οϋτω γαρ λέγουσιν οί &ργοt δ ούλη προς την δέσποιναν βλέπει καί , «μη
ό δ ε σπότης χαλεπός έστιν
δουλοι· ουδεν γαρ ποιεtν έθέλουσιν, καt οί'Jτω χαλεπη tσθι, ω δέσποινα,» φησί ν·
ή δέ σποινα χαλεπή έ στι ν

δια τουτο τον δεσπδτην ψέγουσι ν εi (( πολ υς γάρ έστι ν ό πόνος, έγώ δε ου

αύτίκ:α subito κολάζαι punίsco ιceλεύιο (+ acc . e inf.)

~~t~:~~~zi~:~'
άθλία di.~graziata ιnando, ordino
ούδέν ιιulla, niente
ψέγω hiasίmo

62 63
( 'iφitolo 1Υ <ΊψΙΙc1Ιο IV

πολ υν χρόνον έν νq'> εχω καθίζει ν. Ίδού, ό 14:, tι')ν <χγρ<'>ν, ούδε πολλο-Uς καi μι-γ<ίλους

ηλ ιος φλέγει τε και κατατρίβει με.» λιΟους έκ: του aγρου έκ:φέρει . Ι ΙολλiΧ δi::

Ή δε δέσποινα, «μη φλ υάρει,» φησί ν· δ{·νδρα έν τφ aγρφ έστιν, και ό δο'Uλος

«ου καιρός έστιν ήσυχάζειν. Ούδεν γaρ ιχι·ί ϊ:ν τfi σκιq. ήσυχάζει. Οϋτως έν

bδωρ έστιν έν τn οίκίςχ, έγώ δε μέλλω 1111 nολλοί:ς &,γροις και έν πολλαις οίκίαις

οϊκαδε σπεύδειν και δεtπνον παρα- 150 οί δοi>λοι, εί μη οί δεσπόται πάρεισιν,

σκευάζειν τq'> δεσπότη. Σπεί'>δε συν.» "·αοι:ύδουσιν, και ου πονοί'>σιν. 'Έα ούν

'Έπειτα δε προς τfiς γυναiκας λέγει· ιtί>τ'ΙlV ήσυχάζειν ολίγον χρόνον EV τf1

ό δούλος ίσχϋρός έστιν «01μοι, τί ποιώ; Ή γaρ δούλη μεγάλη έστι rr 1\ ι<_Χ.>>
ή δούλη ίσχϋρό; έστιν
και ίσχυρfi aλλΌυκ έθέλει πονεtν. Εί γaρ l •., "Επειτα ή μεν Μυρρίνη αύθις προς τfiς

μη πάρειμι, ουδεν ποιεϊ ετι και νυν, έπει 155 γυναϊκας βλέπει. Αί δε γυναϊκες «Τί δέ,

αύτήν: την δούλην πάρειμί τε και κελεύω αυτην γεμίζειν ιί) Μυρρίνη; aρα έθέλεις και συ την έορτην

την ύδρίαν, έν τ'f\ σκι<!. ύπο μεγάλcρ Οαφεtν;»

δένδρcρ καθίζει και ήσυχάζει.» Ή δε

Μυρρίνη, «μη χαλεπη tσθι, ro Φαίδρα,»

φησίν· «κάμνει γaρ ή δούλη. Ό γaρ ilλιος 160

αυτήν : την δούλην


&ρ' = &ρα
φλέγει και κατατρίβει αύτήν. "'Αρ'&,γνοεtς

Plurale δτι πολλαι δοί'>λαι και πολλοι δοί'>λοι


Ν. 1t0λλ-οί πολλ-αί πολλ-ά
Α. πολλ -ούς πολλ-άς πολλ-ά κάμνουσιν, δτε φλέγει ό ilλιος, και ουκ
G. πολλ-ών πολλ-ών πολλ-ών
D. πολλ -οϊ:ς πολλ-αϊς πολλ-οί:ς έθέλουσι πονεtν; Και ό Ξανθίας γάρ, εί

μη ό Δικαιόπολις πάρεστιν, ου γεωργεt 165

ο'bδέν.;. ~ρ, t<.τ~ν ~iιon οίμοι ahinιe ,'


Ιιι... «~τηι;~. lasr:ia ·<:he
c'e. d}fiιtta acqua ,ϊ' . elω,:Jrlξlj,~iiιla.,. ,·. . :

64 65
<Ίφlιοlο IV
(':φίιοlο ιν

ΊΙ Μί:λ1ττα, «01>κ αίτία 1•111 γ<χρ ι':στιν οϊκαδε ι':πανιi:να.ι.))


έγώ,» φησίν · «μεγάλη γάρ
έστι ν ή ύδρία.»

"JI τε συν μήτηρ και ή θυγάτηρ τ&ς


\Jδrίας ταχέως πλ ηρσυσι και σtκαδε

Ι~ιχδίζουσιν. Έν δε τf\ όδφ πταίει ή Μέλιττα

ι~.· αt καταβάλλει την ύδρίαν προς την

,,., γην κ:αι θραύει αύτήν. Στενάζει συν καί, ή Μέλιττα θραύει τfιν ύδρίαν
6 δούλος αϊτιός έστιν
<ωtμοι,» φησίν, <ωύκ αiτία εiμι έγώ·
ή κόρη αi τίg έστί ν

ΠΡΟΣ ΤΗΙ ΚΡΗΝΗΙ (β) ιιεγάλη γάρ έστιν ή ύδρία και ού δυνατόν

Ή δε Μυρρίνη· «Τί λέγετε, & φίλαι; ι\ στι φέρειν αύτήν.» Ή δε μήτηρ· «Τί αύτήν : τfιν ύδρίαν

έορτfιv aγουσιv =
άρα aληθ&ς έσρτην &γσυσιν σί Άθηναtσι; lso λί:γεις, ro θύγατερ; Μη φλυάρει άλλα
έορτfιν ποιούσι ν
μάλιστα < μάλα (superlativo) Έγώ μεν μάλιστα έθέλω αύτην θεωρεϊν· ' 1111 οϊκαδε σπε-Uδε και &λλην ύδρίαν φέρε.»
αύτήν : τfιv έορτήν
συ δέ, ώ Μέλιττα, άρα και συ έθέλεις Ή μεν συν Μέλιττα σtκαδε σπεύδει, ή

θεωρεtν; ΆλλΌύ δυνατόν έστιν· χαλεπος δι: Μυρρίνη βραδέως βαδίζει· μεγάλη γάρ

γάρ έστι ν ό ανήρ· αει γαρ πσνεt κ:αι ι~στιν ή ύδρία και σύ βούλεται κατα­

σπανίως Η πολλάκις
σπανίως έθέλει iέναι προς το &στυ.» 185 f1άλλειν αύτήν.
iέvαι = βαίνειv

Ή δε Μέλιττα· «ΆλλΌύ μάλα χαλεπός Η ΜΕΛΙΤΤΑ ΚΑΙ ΑΙ ΦΙΛΑΙ

έστι ν ό πατήρ· ρq.διον γάρ έστι πείθει ν •11-. Ή συν Μέλιττα οtκαδε σπεύδει. Έν δε
Ή κόρη· «Ποi: βαίνεις , ώ φίλη ;»
αύτόν.» Ή δε Μυρρίνη· «Μη σϋτω φλυάρει τn aγορ{i κόρη τις την Μέλιτταν καλεt­ Ή Μέλιττα· «Εiς τfιν ο iκίαv
βαίνω.»
άλλα την ύδρίαν ταχέως γέμιζε· καιρος « ""Ω Μέλι ττα, ποι τρέχεις; δια τί οϋτω
πΟι ... ;
είς .. .

aληθmς veramente
πείθω convίnco,per8ua-
do

66 67
( ':φitolo ιv ( ':φilolo IV

σπεύδεις;» Ή δε Μέλιττα, «χαϊρε,» φησίν, 11 ι'χγγι:λος aπο τού <'iσπως. Ί ~γ<i> μι~ν κ:αι ή

«ro φίλη Νέαιρα. Έγώ μεν ο!καδε σπεύδω· ιι Ι1τηρ έν vcp εχομεν η1ν i:ορη1ν θεωρεϊν, ό
ποί βαίνεις καί πόθεν iίκεις,
Ή Μέλιττα· «Πόθεν i\κ:εις, ώ συ δε ποt τε και πόθεν;» «Νυν δη ό.πο 210 l)ι\ πατηρ σπανίως έθέλει iέναι προς το
Νέαιρα;»
Ή Νέαιρα· «Άπο του &στεως.» του &στεως ilκω. "'Ω Μέλιττα, ώς καλή ιχστυ· p<;ιδιον δέ έστι πείθειν αυτόν. Άλλα
πόθεν ... ;
άπο του .. . έστιν ή 'Ακρόπολις, καλος δε ό Πειραιεύς λι'-γε μοι περι του &στεως και περι της περί+ gen. (argomentrι)
ή Άκ:ρόπολις
·~ ι <φτfjς.» Ή δε Νέαιρα, «aκουε ούν,»

φ ησί ν. «Πολλοι μεν &νθρωποι την Singolare


Nom. ή θάλαττ-i'i
ΟιΧ.λατταν διαπερώσι ν, την έορτην (Voc. ώ θάλαττ-i'i)
Acc. τήν θάλαττ-i'iν
/\ουλόμενοι θεωρεtν. ου μόνον δε έκ τfjς Gen. τfjς θαλάττ - ης
ό ΙΤειραιεύς (τον Πειραιά, του
Dat. τft θαλάττ - n
Πειραιώς, τφ Πειραιεi) Οαλάττης πολλοι &νθρωποι ilκουσι και aπο

:!~~ • 111 τοί'> Πειραιώς, aλλα και aπο τών aγρών

· ~~
των περι το aστυ. Έν δε τn θαλάττn πολλα πι· ρί τι'> <Ίnιιι

ιιι':ν πλοtά έστιν, και έκ τών πλοίων

ή θάλαττα συνεχώς πολλοι aνθρωποι έκβαί νουσι ν.

Ι Ι-ι ώς καλ η δέ έστι ν ή θάλαττα ή παρα τaς Ι Ιανταχου δη θόρυβος έν τφ Πειραιει


παρά (+ acc.) Άθήνας ουκ &τοπόν έστι ν δτι οί .,., ι~στιν.»
αί 'Αθήναι (τών Άθηνών)

Άθηνα'lοι την θάλατταν και τα έν τn 2ιs Ή δε Μέλιττα, «aλλα δια τί,» φησίν,
άγαπώσι ν : φιλουσι ν θαλάττn χωρία οϋτως aγαπώσιν. Οί δε «είς τον Πειραια κατέβης;» Ή δε Νέαιρα,
Άθηνα'lοι νυν έορτην &γουσιν.» Ή δε «δ πατήρ,» φησίν, «συνθήκην έποιήσατο
Μέλιττα, «και αί γυνα'lκες,» φησίν, «αί πρός τινα ξένον. Ώς καλα δέ έστι πάντα
προς τn κρήνη τουτο λέγουσι ν· ηκει γαρ '111 τα χωρία τα περι τας 'Αθήνας ου μόνον

δή appunto, proprio το χωρίον il luogo, la re- μοι .. .


ώς come gίone, ίl terrίtorίo βοu . pι 'ψ)/endo, perc
.. . . •''
c'iτοπος, ατοπον strano Ίo~(l:i ίqi~iq;mα . ·. ,. ·"''t .· ''
c~~,._'Qg(ir/nQ ' ·• ·., ···~ · . ,
συνεχ&ς ωntίnuamente
πανταχου dappatutto
δ θόρυβος ίl baccano; Ζα
confusίone, ίl tun1ulto

68 69
<Ίφitolo 1V

' •) <' :ψitolo 1V

m
γaρ καλ η θάλαττα προσκλ ύζει, aλλa και ηiς aγορας έν μεν γϊχ.ρ τ αι ς ιιιι.φ αι ς
υ,<
:.) . ....
ι
, .\!
σι τος πολ υς και πρόβατά έστι και δένδρα Κ'<Uμαις, ώσπερ Εν τ'f1 ήμ[.τί~ρ<,Χ, οί αί> το!. ή κλίνη · ·~/'
(τf\ς κλίνης)~(
καρποφόρος τα καρποφόρα, και πολυς μεν οίνος, •\\ ποιοί'ισι κλiνην, θύραν, &ροτρον. τράπεζαν, ή θύρα (τf\ς θύρας)
το σύκον
(m. !/), -ον (n.) <
καρπός+ φέρω πολλa δε σί'ικα, πολυ δε ελαιον. 'Ώσπερ πολλάκις και oi κοδομοί'ισι ν· έν δε ταις οίκοδομέω: ο1κον / οίκίαν ποιέω

ή γη Η ή θάλαττα
ή χώρα : το χωρίον
δε ή γη, οϋτω και ή περι την χώραν 245

θάλαττα παμφορωτάτη έστίν. 'Έπειτα δε


'Αθήναις ποιεt ό μεν τας κλiνας, ό δε τας

τραπέζας, ό δε τας θύρας.»


ή<~π~α,
(τf\ς τραπέζη~- ~ ~- ,.
-\
= ·= _

προς το &στυ aπ'f1μεν· ώ Μέλιττα, δσον Ή δε Μέλιττα, ω:ο Νέαιρα,» φησίν, «ώρα

το των ανθρώπων πλ f\θος, δσος ό θόρυβος, •ι,ο ι':στί μοι εiς την οiκίαν βαδίζειν. Άλλa

δσαι δε αί βοαί· ή δε aγορα μεγάλη έστίν, aκολούθει μοι, εi σχολάζεις, και πάντα μοι &κολουθέω + dat. (μοι)

ου μικρa ώσπερ έν τn κώμη. Πολλa μεν 2so τα περι του &στεως λέγε.»

καπηλεtα εν τn aγορ(i έστιν, πολλa δε Αί ούν κόραι &.μα βαδίζουσιν, και

μακρfiν όδόν έργαστήρια εν ταις όδοtς ου μακρaν aπο cΧλλήλαις λαλοί'ισιν. Έπει δε εiς την οiκίαν
το καπηλείον
•ι,, iiκουσιν, ή μεν Μέλιττα, «χαtρε, ro Νέαιρα,»
φησίν, «έν νiρ εχω τον πατέρα πείθειν.

Βούλομαι γaρ και έγώ εiς το &στυ iέναι, iέναι = βαίνειv

κ:αι την έορτην και &λλα πολλa θεωρεtν.»

Ί-Ι δε Νέαιρα, «χαtρε και σύ,» φησίν, «ro


•10 Μέλιττα,» και aποχωρεϊ

Ή δε Μέλιττα εiς την οiκίαν εiσέρχεται εiσέρχεται = εiσβαίνει


το έργαστήριον (< εργον)
και ύδρίαν ζ ητεϊ Τράπεζα δέ έστι ν έν τn

οiκίι;c, και έπι τn τραπέζn ύδρία έστίν. Ή

προσκλύζω bagno δσος, δση, δσον quanto ήμέτερος, ήμετέpd, ήμέ­ σχολάζω ho tempo lίbero
grande τερον nostro
!i9~~~~~1·.i!.'ft)?i~~l'O·. αύτός, αύτή, αύτό (agg.) ' .
ή βοή ίΖ grido stesso, medesimo; (pron.) λαλέω chiacchίero
egli, ella, ciO β9~~jiU1. voglio
μοι ;.Ki~~~.'~i€('11i.li ζητέω cerω

70 71
(':ψί1οlο JV <Ίφίιοlο IV

προσχωρεί πρι\ς τiJv συν Μέλιττα προς την τράπεζαν προσχωρεί· '" «i1 μ11τηρ κελεύει ιιι· iiλλην ί>δρίαν φέρειν,»
τράπεζαν = προσχωρεί τfι
τραπέζn aπο δε της τραπέζης την ύδρίαν λαμβάνει, 27) ι.:αι την ύδρίαν γεμίζει. Αί δέ, «δια τί,»

και έκ της οiκίας έκβαί νει. 'Έπειτα δε προς φασίν, «ή μήτηρ κελεύει σε &λλην ύδρίαν φασι(v) = λέγουσι(v)

την κρήνην αυθις σπεύδει. Έν δε τfi όδtρ τfi φi:ρειν; &ρΌ'6χ &λις ϋδατος εχει έν τfi &ρ' = &ρα

Μυρρίνn έντυγχάνει· ή γαρ Μυρρίνη εiς την οί.κίι;χ;»

οiκίαν ϋδωρ φέρει. Ή συν μήτηρ, «τί ποιε1ς,» 11111 Ή δε Μέλιττα των γυναικ&ν aκούει άκούω+ gen. (dellaper;·una)

φησίν, «& Μέλιττα; Δια τί ετι έντα'Uθα 2so ϊχ.λλΌ'6δεν λέγει· ου γαρ έθέλει λέγειν

μένεις; Άλλα σπευδε· tθι ταχέως προς την αύταις δτι την ύδρίαν κ:ατέβαλεν. Έπει δε

κρήνην και ϋδωρ εiς την οiκίαν φέρε.» Ή τ11ν ύδρίαν γεμίζει, ο1καδε βαδίζει. Μεγάλη

δε Μέλιττα, «μη aγανάκτει,» φησίν, «& δέ έστιν ή ύδρία· ή συν Μέλιττα βραδέως

μητερ· σπεύδω γαρ έγώ προς την κρήνην.» 111 \ βαδίζει. Δι'όλίγου δε κόρη τις, ονόματι

Ή κόρη ουδεν &λλο λέγει, aλλα την όδον 2ss 1Ιαμφίλη, αυτην διώκει και καλεt- «μένε, διώκω: τρέχω οπισθεv

διατρέχει. Έπει δε τfi κρήνη προσχωρε1, ώ φίλη,» φησί ν· «έγώ γαρ μέλλω σοι

iδού, ετι πολλαι πάρεισι γυναtκες πολ υν συλλαμβάνειv- μεγάλη γάρ έστιν ή ύδρία, συλλαμβάνω+ dat. (σοι)

γαρ χρόνον aλλήλαις λαλο'Uσιν. "Αλλαι δε συ δε μάλα κάμ νεις.» Μένει συν ή Μέλι ττα
Ι ~
και την ύδρίαν τfi Παμφίλ11 παρέχει. Οί>τως
' \ ,......._ ' ,-.... \ \
απο της κρηνης αποχωρουσιν, και προς τας 1111

οiκίας σπεύδουσιν. 290 ουν προς την οiκίαν βραδέως βαδίζουσιν.

Έπει δε προσχωρεt ή Μέλιττα, καλουσιν Δι'όλίγου δε ή Παμφίλη μάλα κάμνει κ:αί,

αυτην κ:αί, «χαtρε, Μέλιττα,» φασίν, «τί «μεγάλη έστιν ή ύδρία και μόλις δυνατόν

ποιε1ς; δια τί προς την κρήνην αυθις tστιν αυτην φέρειν. Κάθιζε συν και

σπεύδεις;» Ή δε Μέλιττα, «χαίρετε,» φησίv- ι ι \ ήσύχαζε- μάλα γαρ κάμ νω.» Καθίζουσι ν

έντυγχάνm (+ dat.) ιn­ ϊθι! vai!


contro, m 'ίmbattυ in aλλήλ~~~~χ,~~~:;tοrι:ϊ\
έντα1>θα qui

72 73
<':φiιοιο ιν Ι:'ιιι·Ιιίrίdίιηι ( 'aρitolo Ι V

Ηιιι·hίrίdίοn
ουν παρα την όδον και ήσυχάζουσιν.

Δι'όλίγου δε ή Μέλιττα, «οtμοι,» φησίν. Avcte oramai incontrato esempi di tutt'e sei le Il presente indicativo: tutte le
11crsone del presente indicativo singolare e plurale; persone
«'Ώρα Εστι σπεύδειν οtκαδε.» Αtρει ουν την οr•ι ηοη νi resta che impararle bene tutte: sίngolare: tema λυ-
ύδρίαν και ταχέως βαδίζει. Δι'όλίγου δε λΌ-ω, λf>-εις, λf>-ει; plurale: λt>-ομεν, λf>-ετε, Sίngolare Plurale
λt':ι-ουσι(ν). 1 λ-6-ω λ-6-ομεν
λ-6-εις λ-6-ετε
πταίει· πίπτει ουν προς την γην και θραύει 320 11
111 λ-6-ει λ-6-ουσι(ν)
ή κόρη Dal tema φιλε-: sίngolare: φιλώ (< φιλέ-ω),
δακρ-όει
την ύδρίαν. Στενάζει σuν και δακρi)ει καί, tema φιλε­
φιλε1ς (< φιλέ-εις), φιλει (< φιλέ-ει); plurale:
Singolare
«& Ζεί>,» φησίν, «τί ποτε λέγειν μέλλει ή φιλουμεν (< φιλέ-ομεν), φιλε1τε (< φιλέ-ετε),
1 φιλέ-ω >φιλώ
φιλουσι(ν) (< φιλέ-ουσι[ν]). ΙΙ verbo «essere» e,
μήτηρ;» 11 φιλέ- εις > φιλε\:ς
ωιηe abbiamo detto piu volte, irregolare: singolare: 111 φιλέ-ει> φιλεi:
Ή δε Παμφίλ η, «μη δάκρϋε, Μέλι ττα,» ι·ίμι, ει, έστι(ν); plurale: έσμεν, έστε, εiσι(ν).
Plurale
ι φιλέ-ομεν > φιλοίJμεν
φησί ν· «Εγώ γάρ σοι συλλαμβάνω· μέλλω 325 Come vedete, tutte le νοcί del presente d' εiμ ι sono 11 φιλέ-ετε > φιλεiτε
cnclitiche, tranne la seconda singolare εl. 111 φιλέ-ουσι(ν) > φιλοίJσι(ν)
γaρ Οtκαδε τρέχειν και &λλην ύδρίαν ΕΚ
tema έσ­
της Εμης οiκίας φέρειν. Σi> μεν ουν μένε, Mirando a uno scopo pratico, abbiamo fin qui
Singolare Plura/e
scιnpre distinto, nelle diνerse forme verbali, la parte
ι εiμι έσμεν
Εγώ δε δι'όλίγου Επάνειμι.» Ή μεν ουν finale variabile (per esempio -ομεν) e la parte ini- 11 ει έστε

Μέλι ττα παρα την όδον καθίζει, ή δε


ziale invariabile (per esempio λί'ι- ), chiamando la 111 έστι(ν) είσι(ν)
11rίma termίnazione e la seconda tema, e distinguen- Tema e desinenza
Παμφίλη οtκαδε τρέχει και &λλην ύδρίαν 330 ιlole con un trattino: λt>-ομεν. λύ-ο-μεν,λύ-ε-τε
Ιη realta, a un'analisi storica le cose si rivelano
φέρει. "Επει τα δε προς την κρήνην σπεύδει
11iu complesse: per esempio, in λ f>ομεν la termina-
και την ύδρίαν γεμίζει. Τέλος δε προς την zίone ο, piu accuratamente, desίnenza della prima
pcrsona plurale e -μεν, come si vede dal confronto
Μέλιτταν σπεύδει και την ύδρίαν α-Uτn con έσ-μεν, e d'altra parte il tema e λf>ο-.
Ιη λ f>o - μεν, λ ί'Jε - τε osservate le due νocali - o- Voca1i congiuntive (-ο-, -ε-)
παρέχει. Ή δε Μέλι ττα χαίρει και την
cd -ε-, che si chiaιnano vocalί congίuntίve, ο anche
Παμφίλ ην φιλεί. Οbτως ουν την ύδρίαν 335 fι'matίche perche sono le vocali finali di quello che,
ίη senso rigoroso, e il tema; nelle altre persone, in
οtκαδε φέρει. scguito a diνersi fenomeni fonetici, le νocali
congiuntiνe -ε- e -ο - non sono riconoscibili, ma piu
τίποτε; che mαί? έμός, έμή, έμόν mίο <Ινanti esse saranno evidenti in molte forme.
~~~νe:ιμι· :sατο,. dί' fir<Jrii.r1
Come abbiamo detto, φιλέω e un esempio di ver-
ι,o contratto, cioe d'un verbo il cui tema (φιλε-) fi-
nίsce per una vocale che si contrae colle vocali ini-
zίali delle terminazioni. Fin qui avete osservato le

74 75
(Ίφίtοlο IV /:Ίιι·/ι Ιrίι/ίιιιι /:'ιιι·Ιιίrίι/ίοιι (':ψilolo ιν

contru:ι:ioni Ji φιλέω in tuttc le forιnc cl1c nvctc via t' ιlηΙίνο) si11golnri ι· ι)Ιιιιιιlι .
via incontrato; possiamo oramai fissare, pcr le cοη­ 11 ιlittongo - αι ιlcfl;ι tcrιniιωzionc del nominati-
ε + ε > ει trazioni del presente dei verbi ίη -ε-, queste sempli- νo c νocativo pluralc (cοιηc - οι dcl rnaschile) c con-
ε + ο > ου ci regole pratiche: ε + ε > ει; ε + ο > ου; negli altri 11iιlι:ruto breve agli effetti dcH'accentazione: per que-
ε+ω>ω,ε+ει>ει,ε+ου>ου casi 1'ε cade: ε + ω > ω, ε +ει> ει, ε +ου> ου . 11\o ιnotivo il nominativo plurale di κρήνη e κρflναι
ι11cr la legge del trocheo finale, ν. p. 28).
Notate anche che 1'accento, nelle forme contratte l~icordate che il genitivo plurale di tutti i sostan-
viste, e sempre circonflesso (per 1' accento nella con- Ιiνi dclla prima declinazione e perίspόmeno (cioe
trazione ν. la Grammatίca dί consultazίone, § 8). Ιιιι il circonflesso sull'ultirna): κρην-&ν.

Articolo, aggettivi e Nei capitoli 2 e 3 avete imparato le forme de1 sin- J•'inora, come nei verbi, cosi nei sostantivi e ag-
sostantivi: il femminile golare e del p1urale dei sostantivi maschili e neutri, e ι~ι:ltiviabbiarno sernpre distinto la parte finale vaήa­
dell'aιiico]o e degli aggettivi concordati con essi. \)iJc (per esempio -ος nel nominativo singolare, -ον
Singιιlare Nella 1ettura all'inizio di questo capitolo avete 11cll'accusativo singolare) e la parte iniziale invaria-
Nom. ή καλ-Τι κρήν - η trovato diversi sostantivi femminili che si declinano
Voc. ώ
l1ilc (per esempio κληρ- ), chiarnando la pήma ter-
καλ-Τι κρήν - η
sul model1o di κρήνη; anche di questi vi presentia- ιιιinazione (di quel dato caso e numero) e la seconda
Αcι·. τfιν καλ-iιν κρήν - ην
Gen. τfiς καλ-fiς κρήν - ης
mo qui 1a declinazione comp1eta del singolare e del tι•ιnα, e distinguendole con un trattino: κλflρ-ος,
Dat. τfl καλ-fl κρήν - η plurale, sempre unendo al sostantivo l'articolo e un ~λflρ-ον. Abbίamo fatto questopermotivi pratici, giac-
aggettivo (che, come sempre, concorderanno col so- ι·l1c in questo rnodo e piu facile ήconoscer le diverse
Plurale
αί
stantivo in genere, numero e caso ). Jί)rme di sostantivi e aggettivi e declinarli coπettamente.
Nom. καλ-αt κρfiν-αι
Voc. ώ καλ-αt κρfiν-αι
Nel sίngolare: il nominativo e il vocativo escono
Acc. τ&ς καλ-&ς κρήν-ας in -η; l'accusativo in -ην; il genitivo in -ης; il dativo Ma ίη realta, come abbiamo osservato per i verbi, Tema e de8ίnenza nei sos1<111ti-
Gen. τών καλ-ών κρην-ών ίn -η; nelplurale: il nominativo e il vocativo escono l'noalisi storica ci mostra una realta piu complessa: vi e negli aggettivi
Dat. ταίς καλ-αίς κρήν-αις in -αι, l'accusativo in -ας, il genitivo in -ων e il f)Cr esempio, in κλflρος e in κλflρον le terrninazioni
dativo in -αις. L'articolo ha le stesse tenninazioni, <i, piu precisamente, desίnenze sono solo - ς e -ν, e
unite al tema τ-, tranne che nel nominativo singoJa- 1Ό appartiene al tema, cb 'e quindi κλ ηρο - ;
re e plurale, che sono rispettivamente ή e αί. scnnonche nella rnaggior parte delle fonne (per esern-
Notate che ίl genίtίvo plurale dell'artίcolo, dί tut- 11io in κλflρε, κλήρου, κλήρων) questo tema, in
tί ί sostantίvί e dί tuttί glί aggettίvί greci esce sempre scguito a diversί fenomeni fonetici, e diventato
ίn -ων. υ gualmente, il datίvo sίngolare esce sempre irriconoscibile, e solo cogli strurnenti della Jinguisti-
e
ίn - ι, che α volte (come qui) sottoscritto, altre volte no. ca stoήca e possibile ricostruirlo.
Ιη seguito dovremo in genere usar la nozione di
Corne nel maschile e nel neutro, anche nel fem- lcma nel suo significato storico, e v ' abbiarno fatto
minile il genitivo e il dativo, singolari e plurali, del- ι1ueste precisazioni perche ποπ vi rneravigliaste del
l'articolo portano l'accento circσnflesso. Γatto che, per esernpio, subito sotto direrno che i so-
καλή, καλfjς, καλjl, καλών, lnoltre, di nuovo come nel caso dei maschili e stantivi del tipo di κλflρος hanno il terna in -ο-.
καλαίς neutή, i sostantivi e aggettivi del tipo di κρήνη (os-
sia della prίma declίnazίone, come diremo subito) Ι sostantivi greci si ήpartiscono
in tre grandi classi, Le declίnazίonί
che nel norninativo son ossitoni (cioe hanno l'acuto dette declίnazίoni, che si distinguono, oltreche per il
sulJ'ultima) diventano perispόιneni (cioe prendono diverso suono finale del tema, per le diverse
il circonflesso sull'ultima) nci casi obliqui (genitivo terrninazioni dei casi: per esernpio, il dativo sin-

76 77
ιτιwιπrιιιnm /! ιι ι· /ι iri ι/ίιιιι
(':φίιοlο ιν
golnι-c ιlί κληr,ος c κλήρφ, ma il datiνo sι11golίlrc di η 1'· 76). Λltri csι·ι1φι. ί·οrΗι'J. Μυρρί.νη.
κρήνη c κρήνη, pcrche κλήρος e κρήνη apparten- Ncl seco ndo ι;;ιsο (tcιni ίη nll~ι puro ) s'cbb cro
gono a due decli nazio ni diverse. Tcn1i ίη α- ruro (cioc
inνccc ί sostantivi co111c οiκία, «casa
π declinazionc: αγρός, δένδρον 'Αγρός e δένδρον, che avete studi ato nei », cl1e nel ηο­ prcceduto da ε, ι, ρ)
capit oli ιηίηηtίνο terminano ίη - α, e nei quali
temi: aγρο-, δενδρο- 2 e 3, appa rteng ono alla seco nda declίnazίone, quest'α riιna­ Singo lare
che nc in tutto ίl singolare: dunque, ίl nomi nativ o e Nom. ή οiκί - α
comp rende quei sostantivi il cui tema term ina ίη il
-ο-. vocntivo escono in -α, l'accusativo in -αν, il genit Voc. ω οiκί - α
Ill declinazione: Άνήρ, γυνή, θυγάτηρ e μήτηρ, che avete ivo
incon - ίι1 - ας e ί1 dativo in -rι.. Ι1 plurale, Acc. τfιν οίκί - αν
ανήp,γυνή,θυγάτηρ,μήτηp trato nella lettu ra a11'inizio di ques to capitolo, come abbiamo Geιι.
sono τfjς οίκί - ας
ιlctto, e ugua\e a quello di κρήνη.
sostantivi della terza declίnazίone. Le term inazi Dat τfl οίκί-ς.ι
oni
della terza declinazione vi saran presentate piu avan Plura le
ti; Com e οiκία sί declίna per esem pio ύδρία.
per ίl mom ento potet e semp re ricon oscer e il caso Nom. αί οίκί - αι
e il Ci son poch e eccezioni al\a regola dell'a lfa puro
nume ro dei sosta ntivi di terza che incon trate VιJc. ω οίκί - αι
osser - c impuro, tra cui κόρη, «fanciulla».
vand o 1' articolo che Ιί acco mpag na. Acc. τ<iς οiκί - ας
Geιι. των
Ι declinazione: Κρήνη, e gli altri sosta ntivi femm inili che οίκι - ωv
si de- Abbiarno detto che i sostantivi della prirna declί Dat. ταί:ς οίκί-αις
κρήνη clina no nello stesso modo , appa rteng ono infin -
e alla 11azione hann o il tema in -α-, ma abbia mo
prίma declίnazίone; nei sostantivi della prim anche
a il terna nggiunto «di regola»: c'e infatti un grup po di
esce di regol a ίη -α-, rna ques t' -ά-, corne direr fem- Temi in - α- nei casί rettί e in
no ιηίnili della prim a che si decli nano nel
subito, si puό camb iare ίη -η-. singo lare non -α- (> - η - se ηοη preceduto
da un tema solo, rna da due temi diversi: da un da ε, ι, ρ) nei casί oblίquί
tema
ίη -ά- nei casi retti (nom inati
La prima declinazione cornprende diversi sostan vo, vocatίvo e Sίιιgolare
tivi accu sativ o) e da un tema in - α- nei casi oblίq Νοιιι.
femminili e alcuni maschili. ui ή θάλαττ - ά
(genitivo c datίvo ); 1'α dei casi obliq ui passa in Voc. ω θάλαττ-α
1 sostantiνiΓcmrninili della Consideriamo orn i fennninili, che terminano nel no- atti-
prirna declinazione co a η, trann e quan d'e prece duto da ε, ι oppu Acc. τΤιν θάλαττ - άv
rninativo in -η (κρήνη), in-α (οtκία) ο in -ά (θάλα re ρ
ττά). (alfa puro). Geιι. τfjς θαλάττ-ης
Dat. τfl θαλάττ - n
Questi sostantivi si ricon osco no dunq ue perch e
Priιηa di tutto , facciaιno un'os serva zione il Plurale
irnpor- loro nomi nativ o esce in -ά: come esem pi prend
tante: nel plurale, tuttί ί sostantίvί della prίma iamo Νοιn. αί θάλαττ - αι
declί­ θάλαττά, «mar e», e μάχαιρα, «colt
nazione (cornpresi ί maschili, che studierete piu avan ellω} (che \'α Voc. ω θάλαττ - αι
- finale sia breve , si vede qui anch e dall' acuto Acc. τ<iς
ti) sί declinano nello stesso modo, cioe corne κρήν sulla θαλάττ - άς
η; terzultima). Gen. των θαλαττ - ων
le differenze rigua rdano dunq ue solo il singolare. Dat. ταί:ς θαλάττ - αις

Osse rvate dunq ue che θάλαττα ha nel genitivo Sίngolare


Com e abbiarno detto, il tema dei sostantivi della e Nom. ή μάχαιρ - α
dativo singolari un η, rnentre μάχαιρα ha un
prirna esce di regol a in - α - ; senn onch e nel diale α, e Voc. ω μάχαιρ - ά
tto che, se sί presc inde dalla lungh ezza de\l' -α-,
attico quest'α originario, finalc del terna, s'e i so- Acc. τΤιν μάχαιρ-aν
cam- stantivi come μάχαιρα hann o la stess a decli nazio Geιι. τfjς μαχαίρ-ας
biato in η, trann e quan d'era prccc duto da ε, ι oppu ne
re d'οiκία. Qual i saran no il genit ivo Dat τfl μαχαίρ - ~
ρ; si suol chiar nare a!fa putYJ Ι 'α precc duto e ίl dativ o di
da ε, ι, ρ, Μέλιττα? Plurale
cbe ίη attico si cons erva. Nom. αί μάχαιρ - αι

Cοιηe abbiamo detto, la prima declinazione com- Voc. ω μάχαιρ-αι


Temi in - α- irnpuro Nel pήrno caso (tcmi nοι1 ί11 nlfa puro , ο in alfa Acc. τ&ς μαχαίρ-ας
prende anche un certo nurnero di sostantivi rnasch
ίmpuro) s'ebb ero i sostan!iνi ωιηc κρήν ίli. Gen. των μαχαιρ-ων
η, che nel Essi pren dono nel norninativo singo lare un -ς,
norninativo term inano in -η c co11scrvano quest sic- Dat ταί:ς μαχαίρ-αις
'η che escon o in -ας (quan do 1' -α- del tema
in tutto il singo lare (νcιlί ln (Ιι·ι·Ιίηηzίοηe di κρήν e pre- Ι sostantivi maschili della
η cedu to da ε, ι oppu re ρ: temi in alfa puro ) ο ίη
-ης prima declinazίone

78
79
( ':φitolo ιν ι:ιιι·/ι Ιrίt/ίωι /•'ιιι·/ι ίrίt/ίοιι ('ιφiιοlο ιν

Siιη~olare (ncgli altri casi): ό Ξανθί - ας, ό δεσπότ-ης; come ι/iι•ι•ι :vαιιιι•η/ι' ι/αί .ω.,·ιιιιιrι 1·1 ιlι ·lla μπΊna. φιc.\'/α ./iπ­ Ι'Ιιιrα/ι•

Nom. ό Ξανθί - ας ιιια ιιωι ι; /J<::ri8f)(JΙΙιι ·ιιιι. Ν. iJ(χ.δι-οι iJ(χ.δ ι αι iJ<,Χδι α


νedete , ί maschίli della prima si distinguono molto
Voc. ώ Ξα νθί - α v. p(χδι-οι pς:ιδι - α.ι r<:ιδι α
facilmente dai femminilί. Α. pςχδί-ους p<;1.δ ί -ας iJ(χδι α
Acc. τον Ξανθί - αν
Gen. του Ξανθί-ου
Π genitivo singolare esce sempre, come nella secon- 1)' ora in poi nelle liste di vocaboli gli aggettivi de\1a G. p<;1.δί - ων p<;1.δί-ων fJQ.δί ων
Daι τφ Ξανθί-<;1- da declίnazione, ίη -ου, il vocativo singolare in -α ο, ι>ι·iιηίΙ classe saranno indicati in forma abbreviata, per D. pι:χδί -ο ις p<;1.δί- αις p<;1.δί -ο ι ς
ήspettiνamente, in -ά. (temi ίη alfa impuro: ω δέσποτ - ά.; ι·scιηρίο καλός, -ή, - όν, ο pςtδιος, - ά, - ον .
Singolare
Nom. ό δεσπότ-ης ν. perό la Grammatίca dί consultazίone, § 17); per Due aggettivi iπcgolari :

Voc. ώ δέσποτ-α il resto i maschili si declinano come i fenurύnili οiκίά [)ue aggettivi d'uso comune sono iπegolari in μέγας e πολύς
Acc. τον δεσπότ-ην (temi ίη alfa puro) e κρήνη (tema ίη alfa impuro). :ιlcιιnc forme: μέγας, μεγάλη, μέγα, «grande», e Singolare
Gen. του δεσπ ότ - ου Ν. μέγας μεγάλ -η
Di Ξανθίας, giacche e un nome proprio, esiste ιτολύς, πολλή, πολύ , «molto» (ne\ plurale «mol- μί-γα
Dat. τφ δεσπότ - n
1i» ); le fonηe iπegolari son solo quelle dei casi retti
v. μέγας μεγάλ -η μί:γα
naturalmente solo il singolare; ma gia sapete che il Α. μέγαν μεγάλ -ην μi·γα
Plurale plurale di tutti i sostantiνi della prirna, femminili e ιlcl singolare maschile e neutro, che deήvano dai temi G. μεγάλ -ου μεγάλ - ης μεγάλ ι•υ
Nom. οί δεσπότ-αι
maschili, ha le stesse terminazioni. ι>itι corti μεγα- e πολυ- : μέγα-ς, μέγα, μέγα-ν; D. μεγάλ - φ μεγάλ - n μεγάλ ω
Voc. ώ δεσπότ-αι
τους δεσπότ-ας
ιτολύ-ς, πολύ, πολύ - ν. Plurak
Acc.
Ν. μεyάλ -οι μεγάλ-αι μεγάλα
Gen. τών δεσποτ - ών In δεσπότης notate il vocativo singolare, che ίη
Duι. τοις δεσπότ - αις questo sostantivo ha 1' accento eccezionalmente ri- Per il resto μέγας e πολύς si declinano regolar- v. μεyάλ-οι Ι-ΙGΎάλ- αι μι-γάλα
Α. μεyάλ -mχ; μεyάλ άς μ~-γ(χλ "
tratto: ω δέσποτα. ιncnte come g\ί aggettivi della prima classe, dai temi
G. μεyάλ - ων μεyάλ -ων μι-γι'ι.λ ων
Ι1 genitivo plurale, come in tutti ί sostantivi della μεγαλο- e πολλο- (maschίle e neιιtro) , μεγαλα- e D. μεyάλ -Οlζ μΕγάλ -αις JΙΙ'Υ<Jλ <>Ιί,
prima declίnazione, e peήspόmeno, cioe ha L'accento πολλα- (femminile). Singolare
circonflesso suH' ultima vocale: - &ν. Ν. πολύς πολλ ή ιτολi'ι

Per \a formazione degli avverbi di modo (coπi­ v. ηοη e attestato


Α. πολύν πολλ- 1jν
Gli aggettivi della pήmae scconda Molti aggettivi si declinano secondo la prima e spondenti perlopiu a forme italiane ίη -mente) vale ΤC() λ υ

G. πολλ - ου πο λλ-11ς πολ λ () \J


declίnazione (pιima classe) la seconda declinazione dei sostantivi (aggettivi del- ιlί solito questa semplice regola pratica: l'avverbio
D. πολλ - φ πολλ- n πολλ <!>
Singolare la prίma classe): cosi per eseιnpio καλός, καλή, s 'ottiene dal genitivo plurale dell 'aggettivo corrispon- Plurale
Μ. F. Ν. καλόν , che abbiamo unito ai sostantiνi άγρός, ιlcnte cambiando il -ν finale in -ς (e senza cambiar Ν. πολλ-οί πολλ-αί π ολλ <χ
Νοm.καλ - ός καλ - ή καλ -ό ν l'accento) : καλός, «bello», gen. plur. καλών:
δένδρον e κρήνη alle pagine 47 e 76. Questi agget- v. ηοη e attestato
Voc. καλ - έ καλ - ή καλ -όν
tivi sί declinano dunque, appunto, sul modello ι-:αλ-ώς, «bellamente, bene». Α. πολλ - ούς πο λλ - άς πολ λ ίι
Acc. καλ - όν καλ-ήν καλ-όν
G. πολλ - ών πο λ λ- ών πο λλ ων
Gen. καλ -ου καλ - ijς καλ -ου d'ι'χγρός nel maschile, di κρήνη nel femminile e di
D. πολλ -οί:ς πολλ- αί:ς πολλ οις
Daι καλ - ι'ρ καλ - fi καλ - ι'ρ δένδρον nel neutro. Insieme coi sostantivi della prima e seconda de-
Plurale cl inazione avete oramai imparato tutte le forme del
Μ. F. Ν. Osservate che, siccome il nominativo e ossitono, singolare e del plurale dell'articolo. L'articolo come indicazionc
Nom. καλ - οί καλ - αί καλ - ά i casi obliqui sono perispόmeni (cfr. p. 47 e p. 76). del caso
Voc. καλ -οί καλ - αί καλ-ά Ricordar bene tutte queste forme vi sara molto Singolare
καλ - ούς καλ - 6.ς καλ-ά Μ F Ν
Gli aggettivi in cui la teπninazione -ος e prece-
Acc.
ιιtile
quando incontrerete sostantivi che non avrete
Gen. κα λ- ών καλ-ών καλ-&ν Nom. ό ή τό
duta da ε, ι, ρ si declinano nel femminile come il nncόra imparato a declinare, giacche proprio l'arti- Acc. τόν τήν τό
Dat. καλ - οις καλ-αις καλ-οϊς
sostantivo ή οiκία (temi in alfa puro). colo νί permettera di riconoscere ί diversi casi: per Gen. του της του
Dat. τφ τfι τφ
csempio, in του ανδρός 1'articolo του chiarisce
Singolare
Ν. p(χδι - ος ΡQ.δί - α p(χδι -ο ν Osservate l'accentazione del femminile: nel sin- che άνδρός e genitivo singolare. Plurale
Μ F Ν
V. p(χδι - ε ΡQ.δί - α p(χδι - ον golare l'accento si sposta regolarmente sulla penul- Ώ vocativo, che, corne in italiano, non ba articolo, Nom. οί αί τά
Α. p(χδι - ον p<;1.δί - αν p(χδι-ον tima, perche \ 'ultima e lunga; nel plurale notate il c spesso preceduto dal\ ' interiezione ώ . Acc. τούς τ&ς τά
G. p<;1.δί-ου pςχδί - ας p<;1.δί-ου Gen. τών των τών
nominativo e vocativo pςtδιαι e il genitivo pι:;χδίων: Dat. τοις
D. p<;1.δί - φ pςχδί - <;1- p<;1.δί - φ ταις τοις

80 81
<Ίψltο\11 ιν ( ' :φίtο\ο ιν

11 ~ι·cco ncll'italiano H.\·erι·izίo 4ι•


Mettete nel 8in,l!,olιιι·ι· ι· Ιωι/ιl(·ete le jrasί 8egιιentί:
Connettete le parole che seguono cίascuna con un termίne greco che cono.<;ce- 1. Αί φίλαι μί: νουσι πρός ταt:ς κρήναις .
te, pοί ditene il sίgnificato etίmologίco. 2. Οί &νθρωποι φέρουσι τα &ροτρα έκ τών αγρών.
3. Άκούετε, ώ φίλοι· έν νφ εχομεν βαδίζειν προς τ&.ς οiκίας.
1) acustica 5) tachimetro 4. Τί (= che cosa) ποιεt:τε, ώ δουλοι; Μη οϋτω σκαιο\, (= inetti) εστε.
2) angelo 6) filantropo
3) ginecologia 7) poliandria E.<>ercizio 4f
4) coreografo 8) misogino Trovate cίnque avverbί uscentί ίn -ως nella lettura a/le pagίne 66-67.

Esercizίo 4α E.<ιercizio 4g
Trovate seί vocί verbali dί prίma e seconda persona plurale nella lettura al- Dite ίl caso e ίl numero d'artίcolo e sostantίvo nelle espre.ssionί seguenti:
l 'inizio di questo capίtolo. 1. τους &νδρας 9. ταt:ς γυναιξί
2. τn μητρί 10. του κυνός
Esercίzio 4b 3. τφ παιδί 11. οί κύνες
Dίte ίl genίtίvo deί .sostantίvί ο delle e.φressίonί che seguono: 4. την ναυν 12. της μητρός
1. ή Μυρρίνη 5. ή καλη κρήνη 5. ω πάτερ 13. τοίς παισί
2. ή Μέλιττα 6. ό μακρός πόνος 6. τον βασιλέά 14. τον πατέρα
3. ή καλη οiκία 7. ή μικρ&. θάλαττα 7. της πόλεως 15. ω βασιλευ.
4. ή καλΤ~ έορτή 8. το καλόν δένδρον . 8. του δεσπότου

Esercizίo4c Leggete questo brano, pοί rίspondete alle domande.


Completate queste.fra.sί collejorme approprίate dell'articolo:
1. καλαι γυναt:κες. ΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΑΝΔΡΑΣ ΠΕΙΘΟΥΣΙΝ

2. Έv _ αγρφ. Πολλα\, γυναίκες ilκουσιν εiς την κρήνην. Έν φ δε γεμίζουσι τ&.ς


3. Παρα _ κρήνην . ύδρίας, &γγελος προσχωρεt. Έπει δf. πάρεστιν, «aκούετε, γυναt:κες,»
4. &λλων ανδρών. φησίν- «οί γαρ ' Αθηναt:οι έορτην &γουσιν. ,, Αρ'ο\:Jκ έθέλετε α\:Jτην θεωρείν;
5. 'Εκ _ γης(= teπa). Πείθετε συν τους &νδρας -6μ<iς έκεt:σε &γειν.» At δf. γυναt:κες χαίρουσι
6. Έν οικιαις. και λέγουσιν- «Μάλιστα έθέλομεν θεωρεt:ν και έν νι'!) εχομεν τους &νδρας
7. _ μεγάλα δένδρα. πείθειν.» Τ&ς συν ύδρίας ταχέως γεμίζουσι και οϊκαδε σπεύδουσιν . Έπει
8. &γγελοι. δε ηκουσιν οί &νδρες έκ τών αγρών, έκάστη ή γυνη λέγει· «'Άκουε, ώ
φίλε &νερ· &γγελος γαρ πάρεστι και λέγει δτι οί Άθηναt:οι έορτην

Esercίzίo 4d ποιουσιν. ,, ΑρΌ-Οκ έθέλεις με έκεt:σε &γειν;» Καt 'ρ~δίως πείθουσιν αυτούς
Mettete nel plurale e traducete le.frasί seguentί: οι γαρ &νδρες α\:Jτοι έθέλουσι την έορτην θεωρεt:ν.
ι. Ή κόρη &γει την φίλην έκτου αγρου.
2. 'Η δούλη την ύδρίαν φέρει προς την κρήνην. [-όμaς νοί ( acc.) έκεtσε la έκάστη cίascuna]
3. Καλή έστιν ή κόρη· aρΌ\:Jκ έθέλεις αυτην (=- lci, Ιη) καλεt:ν;
4. Χαt:ρε, ώ κόρη· aρα βαδίζεις προς την οiκίάv ;
5. 'Εν νι'ρ εχω λείπειν την ύδρίαν έν τn οiκί~ καϊ συλλαμβάνειν.

82 83
<"'ιφltolcι ιν ι '/ιιί/tιί ( 'iψitcιlo 1ν

1. ι Ί1c s!ί\η Ιίιι;c11ι!ο lc ι\01111c φι;ιηι\ο s'nvvicina ί\ ιηcss<ιggcrυ'!


2. ι Ί1c /~111110 gl ί atcnicsi'?
3. 01c dicc di farc ί\ messaggero alle donne?
4. Qual e la reazίone delle donne a11'annunzio del messaggero?
5. Che s'affrettano a fare le donne?
6. Che fanno le donne quando ί loro mariti ritornano dai campi?
7. Perche esse riescono a persuadere i mariti?

Esercizio 4h
Traducete ίn greco: Le donne
1. Diceόpoli s'avvicina a Miπina e dice: «Salve, cara moglie (yύναι); che
fai?»
2. «Vo di fretta (= m'affretto) alla fontana, che (= yάρ) voglio portar l'acqua
a casa. Ε (= δέ) tu che fai?»
V erso la fine della sua orazione fu-
nebre (ν. p. 53) Pericle disse
ιιualche parola alle νedove dei cadu-
rate nei processi.
11 centro della loro vita era \'οίκος,
e li erano importanti e rispettate .
3. «lo e \ο schiavo andiamo di fretta al campo. Ma ascolta!» ti: Senofonte, uno scrittore ateniese del
4. «Gli ateniesi infatti fanno una festa; desideri vederla'?» V-IV secolo a. C., in un'opera intito-
5. «Ιο desidero moltissimo vederla; dunque non andare (μή tθι) a\ campo ma Se pοί debbo accennare anche lata Economίco (Οiκονομικός, che
conducimi alla citta ( τό aστv).» alla vίrtu delle donne che ora sa- vuol dire «libro sull 'amministrazione
ranno vedove, ίndίchero tutto con della casa», ηοη «economico» nel
La formazione delle parole una breve esortazίone. ΙΖ non es- senso moderno) da questo consiglio
sere pίU debolί dί quanto compor- a una gιovane sposa:
Che rapporto c 'e tra le parole dί cίascuna delle quattro coppίe seguentί? Rίca­ ta la vostra natura sara un gran-
vate il significato delle parole dί destra da quello, che ν 'e noto, delle parole dί de vanto per νοί, e sara una glo- ΙΖtuo cόmpίto [. ..} sara dί star-
sίnίstra. rίa se dί νοί sί parlera pochίssί­ tene ίn casa e mandar fiιorί ίn­
mo tra glί uomίnί, ίn lode ο ίn bίa­ s ίeme glί schίavί che abbίano α
1) ό χορός χορεύω sίmo (Tucidide, La guerra del lavorar fuorί, soprίntendendo α!
2) ό δούλος δουλεύω Peloponneso, Π. 45, trad. di C. lavoro dί quellί che devono re-
3) το aροτρον άροτρεύω Moreschini, ed. Sansoni). star dentro. Dovraί rίcever le
4) ό ϊππος («ca vallo») ίππεύω
Le donne vivevano all' ombra dei
loro uornini, com'e chiararnente di-
mostrato daHa loro posizione giuridi-
ca: eran trattate dalla legge corne mi-
norenni, ed erano sotto la tutela del
padre (ο del tutore) finche non si spo-
savano, dopo di che erano sotto la tu-
tela del marito; ηοη potevano aver pro-
prieta per diritto proprio; nella vita
pubblica non avevano nessuna fun-
zione, ηοη avevan diritto di voto nel-
1' assemblea e ποπ potevano esser giu- Sposa che s'agghinda per le nozze.

84 85
Capitolo IV L'ivilta ('ivίlta Capitolo IV

bastar per un anno non sία :φeso


ίn un mese. Ε quando tί sara
consegna ta la lana, dovraί
badare che sί faccίan mantellί per
quellί che lί hanno α avere. Τί
dονrαί anche preoccupa re che ίl
grano secco sία ben commestίbί­
le. Ε c 'e un altro deί tuoί doverί
[. . .} che forse tί parra pίuttosto
ίngrato: se uno deglί schίavί
s 'ammalera, dovraί fare ίn modo Una sacerdotessa sacrifica un capro a Dionjso.
che sία curato (VII. 35-37).
ίη casa." Piu tardi, mentre Elettra sta tre i grandi tragici, ma specialme nte
Ι doveri della moglie d'un conta- parlando cogli uomini che sostengo- Euripide, dimostran o una profonda
dino erano simili a questi; solo, inve- no d'aver portato notizie di suo fra- comprens ione dell'anim o femminj-
ce di dirigere il lavoro degli schiavi, lcllo, compare il marito, un contadi- le e lo rappresen tano con simpatia.
doveva farlo lei stessa. ΙΙ lavoro era ' no, che dice: "Forestieri, e davanti alla Semόnide, un poeta del VI secolo,
interminab ile, e Jasciava alle donne ιnia porta! Ε chi sono'? Che vogliono, scrive della donna virtuosa:
Donne nel gineceo. c percbe sono venuti qui, alla capan-
poco rιposo.
Le ragazze potevano esser pro- moglie e la teneva al riparo dai perico- nn di un contadino'? Cercano di me'?" L 'uomo che le capίta
messe gia a cinque anni e sposarsi a li della vita fuori casa. Anche in casa c a Elettra: "Una donna non e bello epur beato! Α leί soltanto, bίasimo
quindici; i matrimoni erano organiz- ella ηοη aveva nessun contatto con ι·Ι1e stia fuori di casa e parli con dei mαί non s 'appίglίa, e prosperos a e

zati dai genitori, spesso per interessi uomini estranei alla famiglia: in caso giovani" (trad. di C. Diano, ed. [florίda

ateniese ci di visite, si ritirava nell'appart arnento Snnsoni). per leί divίen la νίtα. Amata
economici . Tuttavia J'arte
mostra diverse scene di vita familiare del\e donne (ο gineceo ). Nella scena Ma la vita delle donne ηοη era sem- [inνeCC'hia

serena, e le iscrizioni ci parlano di iniziale de11 'Elettι·a, una tragedia ι)rc cosi ritirata come potrebbe parere con !ο sposo ch 'ella αmα, e bella ed
matrimon i felici: «ln questa tomba d'Euripide , Elettra parla con alcune ιl:ι quel che abbiamo detto finora: esse [inc;/ita
giace Cherestrat a. Suo marito l'amό donne del villaggio fuoή dell'uscio di /)Hιiccipavano alle feste religiose, sia e la sua stίrpe, ίnsίgne e tra Ze
quand'era in vita e la pianse quando casa, quando compaiono due estranei; ιlcl demo sia della citta, e anche, pro- [/emmίne

mori» (il Pireo, IV ο ΙΙΙ secolo a. C.) ella dice subito alle donne: ''Voi scap- \1ϊιbilmente, agli spettacoli drammati- tutte, e Ζα cίnge una dίνίnα grazίa:
Il rnarito era il protettore della pate lungo il sentiero, io mi rifugerό ι·i; avevano cόmpiti important i nel ne sί compίace α star con le donne
ηι\tο: erano sacerdotesse in piu di qua- [in crocchio,
ι ϊ1111ί.l riti pubblici, formavano cori e allor che sono ί lor dίscorsί !Ubrίcί
11n:ndcvan parte alle procession i. ΑΙ­ (fr. 7, trad. d'E. Romagno li, ed .
ιΊιnc delle figure piu affascinanti del- Trevisini) .
lϊι Inιgcdia greca sono donne, e tutt'e

( )ι·ι· 1φ;1;-iο11ί ιlorncsliι:\1c ιlί ιlοηηι' )'.lι'l'IΙ<'

Χ7
Xl1
<Ίφίtοlο IV /,ι•χίι·ιιn /,ι•.,·ίι·οιι
('apitolo ιν

Lexίcoιt

Verbi Pronoιni η όδός, της όδου ιιι:στός, μεστή, μεστόν παρά (+ acc.) Congiunzioni, particelle e
άγανακτέω έμέ,με ή οίκία, της οίκίας ίιλίγος, όλίγη, όλίγον περί(+ gen. / + acc.) locuzionί congiuntiνe
άγαπάω ήμεϊς ό ουρανός, του ουρανού i\πος, δση, δσον πρός (+ dat.) δή
άκολουθέω (+ dat.) οi>δέν το παιδίον, του παιδίου ιtολ ύς, πολλή, πολύ διΟ: τούτο
άκούω (+ gen. della το πλοϊον, του πλοίου iJ(Χδιος, pι;χδία, p~διον Αννerbί δμως
persona / acc. della Sostantiνi το πρόβατον, του τοιούτος, τοιαύτη, αληθώς δτε
cosa) ό &γγελος, του αγγέλου προβάτου τοιούτον / τοιούτο αi>τίκα οi>δέ nemmeno
άμέλγω ή αγορά, της άγορίiς το σύκον, του σύκου φίλος, φίλη, φίλον ένταύθα ώσπερ
άνατέλλω ό &γροικος, του ή τράπεζα, της τραπέζης μακράν ώστε
άποχωρέω άγροίκου ή ύδρία, της ύδρίας . ·lf.ff.fettίνo e pronome μάλιστα
γεμίζω ό ανήρ (ώ &νερ, τον το ϋδωρ ιιύτός, αi>τή, αi>τό μόνον Interiezioni
δακρfuι &νδρα) ή φίλη , της φίλης πανταχού ο'ίμοι
διαπεράω το &στυ (του &στεως, ό φίλος, του φίλου l'o.~·s·e.'>siνi πόθεν; χαi:ρε, χαίρετε
διώκω τών &στεων) ό χορός, του χορού ί· μ(>ς, έμή, έμόν ποi:;
έθέλω το αϋλιον, του αi>λίου ό χόρτος, του χόρτου ί1μέτερος, ήμετέρα, ποτε Locuzioni
έντυγχάνω (+dat.) ή βοή, της βοης ή χώρα, της χώρας ήμέτερον σπανίως έν νι'ρiiχω
ζητέω ή γη , της γης το χωρίον, του χωρίου συνεχώς έξ έωθινου
Τjκω ή γυνή (ώ γύναι, αί ή ώρα, τfjς ώρας l'ι·eposizionί ταχέως έορτην &γω / ποιέω
θεωρέω γυναi:κες, τaς ί·ξ 'έκ ώς καθ'ήμέραν
θραύω γυναi:κας , τών Nomiproprί μι:τά (+ gen.) χ:ατΌtκον
ίέναι γυναικών) αί ' Αθfjναι, τών ' Αθηνών
μΟ: τον Δία
tθι! η δέσποινα, της η 'Ακρόπολις
δλ ην την ήμέραν
κελεύω (+ acc. e ίnf) δεσποίνης ή Μέλιττα , τfjς Μελίττης
όνόματι ...
κολάζω ή δούλη, της δούλης ή Νέαιρα, τfjς Νεαίρας
οi>δέ ν Τjττον
λαλέω ή έορτή, της έορτης ή Παμφίλη, τfjς
ποί: και πόθεν;
οίχ:οδομέω το έργαστήριον, του Παμφίλης
παίζω έργαστηρίου ό Πειραιεύς (τον
παρασκευάζω τό iiργον , του iiργου Πειραιά, τού
πείθω ή θάλαττα , της Πειραιώς , τφ
πιέζω θαλάττης Πειραιεi:)
προσκλύζω ό θόρυβος , του θορύβου η Φαίδρα, τfjς Φαίδρας
προσχωρέω (+ πρός η θυγάτηρ (ώ θύγατερ)
e acc. / + dat.) ή θύρα, της θύρας Aggettiνi
σχολάζω το καπηλεiον, του &θλιος, άθλία, &θλιον
χαλεπαίνω καπηλείου &λλος,&λλη,&λλο
ψέγω ή κλ{νη, της κλίνης &τοπος, &τοπον
ή κόρη, της κόρης καρποφόρος,
ή κρήνη, της κρήνης καρποφόρον
ή κώμη, της κώμης μέγας, μεγάλη , μέγα

χχ
Χ9
Capitolo V
Capitolo V - - - --
Εστιν- ό γαρ Φίλιππος τα πρόβατα Εν τφ

αυλίφ Εχει· αλλα ου 'ρςιδιόν Εστιν όρ&.ν.» Αί όρ&.ν (< όρά-ειν, in/)

ι' δε κόραι, «δια τί,» φασίν, «ου καταβαίνομεν

είς τον αγρον και τα πρόβατα όρ&μεν; ου

γαρ μακρά Εστι ν ή όδός.»

Έν δε τούτφ προσχωρεί νεανίας τις ό νεανίας (του νεανίου) : παίς


μέγας
ονόματι Φαίδρος δούλος δε αυτφ ακολουθεί.

.ι ο Ό δε νεανίας βο~ καί, «σπεύδε, ώ δούλε,» βοάω (> βοώ) < βοή

φησίν, «άρα ουχ όρ~ς τα πρόβατα τα Εν


ΑΙ ΚΟΡΑΙ ΤΑ ΠΡΟΒΑΤΑ ΟΡΩΣΙΝ
τφ αγρφ; &ρα ουχ όρ~ς δτι τα πρόβατα
Έν δε τfl όδφ ή Μέλι ττα &λλας κόρας
Εκβαίνει ΕΚ του αυλίου; σπεύδε, σπεύδε,
όρ~. Αί δε κόραι τ1)ν Μέλιτταν όρ&σι και
και ελαυνε αυτα α-Uθις είς το αυλιον.»
η κόρη φησίν (sίng.) καλοί>σιν αυτήν· «χαίρε, ώ Μέλιττα,»
αί κόραι φ~σί ν (plur.)
φασίν. Ή δε Μέλιττα, «χαίρετε, ώ φίλαι,»
•\ ·ο δε δούλος, «αλλα ού δυνατόν Εστι
φασί ν = λέγουσι ν
σπεύδειν,» φησίν, «ώ δέσποτα· ό γαρ flλιος
φησίν, «τί ποιείτε;» Αί δέ, «Ελθε δεύρο,»
μάλα φλέγει, Εγώ δε μάλα κάμνω.» Ό δε
φασίν, «ώ Μέλιττα, και βλέπε- όρ&μεν γαρ
Φαίδρος μέγα βο~ καί, «μη φλ υάρει, ώ
πρόβατα Εν τφ αγρφ. ~ Αρα και συ όρ~ς τα
τα πρόβατα
ιιαστιγία,» φησίν, «tθι δη και σπεύδε.»
Sίngolare πρόβατα;» Ή δε Μέλιττα· «Πού Εστι τα
Ι όρά-ω > όρ& 111 Μέγα ο-Uν βο&σιν ο τε δούλος και ό
11 όρά-εις > όρ(iς πρόβατα; Εγώ γαρ ούχ όρ& αυτά· τί δε όρ&.τε
111 όρά-ει > όρ(i δεσπότης τρέχουσι δε προς τα πρόβατα
ί>μείς;» Αί δέ- «Βλέπε δεύρο. ~ Αρα ουχ όρ~ς 111
Plurale
όρά-ομεν > όρ&μεν Ι\αι Εξελαύνουσι ν αυτα ΕΚ του αγροί> είς
l συ τα πρόβατα τα Εν τφ τού Φιλίππου
[[ όρά-ετε > όρ&.τε
τι'> αι>λιον.
111 όρά-ουσι(ν) > όρ&σι(ν)
αγρiρ;» Ή δε Μέλιττα· «Άλλα ου δυνατόν
τις un μέγα fortemente
όράω vedo '\')μεις νοί
f0t δή! 8U, ναίf
που; dove? (stato in luogo)

91
!)()
Capίtolo V __ ----- -- -~- ___ _ _ _ _ _ _ _ _Capitolo V

Αί δε κόραι όρ&σιν δτι δ τε Φάιδρος και και ό κύων aνα την όδόν, ό Φίλιππος
~ άνά + ""· ~
ό δουλος τα πρόβατα εiς το αυλιον 35 λαγών όρ<,Χ έν τφ aγρφ· λ -όει συν τον κύνα ανα < , (''.,,\· ~ \
ο λαγως ~μ -, .

έλαύνουσιν. Ή συν Μέλιττα τα"iς φίλαις καί, «tθι δή, "Αργε,» φησί v- «δίωκε.» Ό ' λ αγων)/,
(τον , \~ ·, >· ·.. , 1 -1ν·..
\f: 1 \ '\\\ '
ι;:.1./, / - '\/1 J
λέγει·«"' Αρα όράτε; τα πρόβατα ουκ εστι μεν συν "Αργος ύλακτει και διώκει τον ό κύων ύλακτεϊ «βαύ, βαύ»

του Φιλίππου aλλα του Φαίδρου. Χαίρετε, ~ο λαγών, ό δε λαγώς φεύγει ανα το ορος.
το δρος
& φίλαι. 'Ώρα έστί μοι οtκαδε σπεύδειν.» Οϋτω δε ταχέως τρέχουσιν ώστε δι'όλίγου (του δρους,
τοις δρεσι)

Ό Φίλιππος λαγών όρ(!: εν ου δυνατόν έστι ν όράν ουτε τον κύνα οϋτε
τφ 6.γρφ κα\. βο(!:· «"Ιθι δ',
τον λαγών.
"Αργε, δίωκε . »

Ό συν Φίλιππος σπεύδει μετα αυτους

~~ και βο<,Χ· «Έλθf: δευρο, 'Άργε- έπάνελθε,


ό Φίλιππος βο~

& κύον κατάρατε.» Άλλ'Ετι διώκει ό


κύων. Τρέχει συν ό Φίλιππος εiς &.κρον

το ορος aλλ' ουχ όρ<,i τον κύνα. Μέγα συν

βο<,Χ και καλε"i, aλλΌυκ ακούει ό 'Άργος.

Ο ΛΥΚΟΣ (α} 1111 Τέλος δε aθϋμεt ό πα"iς και καταβαίνει

&.π-ειμι Η πάρ-ειμι Έν & δε &.πεισιν η τε Μυρρίνη και ή 40 aπο του ορους.


κατα-βαίνω
/[ J
πάππος : πατ-i]ρ του πατρός / Μέλιττα, ό μεν πάππος πονει έν τφ κήπφ, Έπει δf: προσχωρε"i τφ κήπφ, όρ<,Χ αυτον
κατά

τfiς μητρός
ό δε πα"iς και "Αργος βαδίζουσι προς το ό πάππος καί, «τί ποιεις, ω παt;» φησί ν·

αϋλιον· ό 'Άργος κύων έστι μέγας τε και «πόθεν ηκεις και που έστιν ό "Αργος;» Ό
6 κύων ίσχυρός τήν τε οiκίαν φυλάττει και τα ,,, δε Φίλιππος «Άπο του αυλίου ilκω, &
(ώ κύον, Ό πάππος «Που έστιν; »
τ<Jν κύνα) πρόβατα. Έν φ δε βαδίζουσιν δ τε πα"iς 45 πάππε· ό δε 'Άργος έστί που έν τοις ορεσιν- Ό Φίλιππος «'Έστι που έν τοίς
δρεσιν» (: «Άγνο& που έστιν»)

φυλάττω custodisco φεύγω fuggo, scappo άθ'Ομέω mί 8coraggio


ο~τε... ο1>τε... ne... ne... που da qualche parte

1) -~
(~apitol~~-- _ __ _ _ - - - - - - -- - - - -- -- - - - -

λαγών γαρ διώκει.» Ό δε πάππος «"Ιθι χο Σπεύδουσιν οί>ν· βούλονται γαρ γιγνώσ­

δή, & παt· δια τί ου ζητε1ς αυτόν; Μη κει ν τί πάσχει τα πρόβατα. Πρ&τος οί>ν

pζχθϋμος = &.ργ ός οϋτω p(tθυμος 1σθι.» Ό δε Φίλιππος «Ου πάρεστι ν ό πα1ς και iδού, ό μεν " Αργος

p(tθυμός εiμι, ω πάππε, ουδε αϊτιος έγώ. 70 μένει προς τn όδφ και αγρίως ύλακτει,

Μέγα γαρ βο& και καλ&, αλλΌ'6κ καταβαί νει δε ΕΚ του ορους προς το

ακούει ό κύων.» Ό δε πάππος, «έλθε δεί>ρο, X'i αυλιον λύκος μέγας. Ό μεν οί>ν Φίλιππος

ή βακτηρία & παt,» φησίν. Οϋτω λέγει και την μέγα βο~ και λίθους λαμβάνει και βάλλει
(ή βακτηρία = ή pάβδος)

&μα(+ dat.)
βακτηρίαν λαμβάνει και σπεύδει &μα τφ τον λύκον · ό δε "Αργος όρμ~ έπ'αtτον και
ό Φίλιππος βάλλει το ν λύ κ ο ν
75 οϋτως αγρίως έμπίπτει ώστε αναστρέφει
έμπi πτω < έν - πiπτω

ό λύκος και αποφεύγει. Διώκει μεν οί>ν ό άπ ο- φεύ γω

Ό ,, Αργος όρμ(i Ε:πt τον •111 κύων, ό δε Φίλιππος σπεύδει μετα αtτόν.
λύκον .

Ό δε πάππος ηδη εiς &κρον το ορος


~ cJ fίκει και τον λ ύκον όρ~ και βο~· «Έλeε
έπί + acc. ό 'Άργος το ν
λύ κ:ον όδ<χ.ξ
δεί>ρο, Φίλιππε· μη δίωκε αλλ 'έπάνελθε.» λαμβά νει κ:α\.
κατ -έ χει ·
Νί>ν δε ό "Αργος τον λ ύκον όδαξ λαμβάνει

Ο ΛΥΚΟΣ (β) •ι\ και κατέχει, ό δΕ: Φίλιππος ηδη πάρεστι ~ήμάχω':
'Επει δε τφ α'6λίφ προσχωρουσιν δ τε και την μάχαιραν λαμβάνει και τύπτει !7 ι
Φίλιππος και ό πάππος, πολυν ψόφον τι'>ν λύκον. Ό δε ασπαίρει και καταπίπτει
ό Φίλ ιππος
ί\ τε Φίλιππος κα\. ό πάππος ακούουσι v- ύλακτεt γαρ αγρίως ό "Αργος, προς την γην. τύπτει τον
ψ όφον άκούουσιν λύκ ο ν

άκούω + acc. (della cσsa) τα δε πρόβατα πολ υν θόρυβον ποιεl.

όρμάαι mi scaglio, m 'av- aγριος, -ιi, -ον selvag- βο'ύλονται ΎΩgliqι:ι}_i~~'t~ άναστρέφαι mi volto
κ:ατα- πt πτω
vento gio, f eroce πρmτος, πρώτη, πρ&τον άσπαίραι p alpito, guίzzo
άγρίαις jerocemente μ!"ίnιο

τίχ π1)ί1\\ατα Οι'φ υ\\11\' 111111 ι


Capito lo V
Capito lo V __ _ _ _ _ _ - --
και iσχυροί.
ό πάππος Ένταυθα δη προσχωρεϊ ό πάππος και
τον λύκον
όρ<Χ έπt τn γ'ft τον λ ύκον όρςi έπι τf\ γf\ κείμενον. 100 120 'Έπειτα δε ή μήτηρ, «νυν δε έλθε δεύρο,
κείμενον

Θαυμάζει ούν καί, «εύ γε, & πα't,» φησί ν· ω φίλε,» φησίν, «και κάθιζε μεθ'ήμ&ν ύπο μεθ' =μετ'
(davantί α ')

«μάλα ανδρε'tος εl. Μέγας γάρ έστι ν ό τφ δένδρψ μάλα γαρ κάμ νεις. Συ δέ,

λύκος και &γριος. Συ δέ, & "Αργε, αγαθος Μέλιττα, κάθιζε και σύ. Άκούετε ούν·
άγαθός, - ή ,
- όν Η κακός
εΊ κύων· ευ γαρ τα πρόβατα φυλάττεις. έγώ γαρ βούλομαι καλον μί)θον υμιν
λέγειν.»
Νυν δέ, Φίλιππε, οϊκαδε σπευδε· ή γαρ 105 125

μήτηρ δήπου έθέλει γιγνώσκειν που εΊ και


Ό μεν συν πάππος καθεύδει - μάλα
τί πάσχεις.»
γαρ κάμ νει - οί δε πα'tδες καθίζουσι ν

Έπει δε τft οiκίςχ προσχωρουσιν, τiιν ύπο τφ δένδρφ και ακούουσι ν· έπιθϋμουσι

μητέρα όρ&σιν. Ό μεν συν πάππος


γαρ ακούειν τον μί)θον.

11 ο
σπεύδει προς αύτην και πάντα λέγει. Ή

δέ, «aρα αληθfl λέγεις;» φησίν. «Εύγε, & Ο ΔΟΥ ΛΟΣ ΤΟΝ ΚΥΝΑ ΟΥ ΦΙΛΕΙ

παϊ· μάλα ανδρεϊος εί. 'Αλλ'iδού, 110 Ή μεν ούν μήτηρ λέγει· «Τί δέ; ποιον

προσχωρεϊ ή Μέλιττα απο της κρήνης. μί)θον έθέλετε ακούειν;» Ό δε Φίλιππος

Έλθε δεύρο, & Μέλιττα, και &κουε· ό γαρ «Έγώ μεν μυθον περι δει νου και μεγάλου

Φίλιππος λ ύκον απέκτονεν .» Ό μεν ούν ω θηρίου ακούειν έθέλω.» Ή δε Μέλιττα·

πάππος πάντα αύθις λέγει, ή δε Μέλιττα «Δια τί περt δεινού καt μεγάλου θηρίου;

ή Μέλι ττα θαυμάζει μάλιστα θαυμάζει και λέγει δτι και ό ι '"δια τί ου περι καλης κόρης; "'ΑρΌυκ

'Άργος και ό Φίλιππος μάλα ανδρε'tοί εiσι i:θέλεις συ ήμiν λέγειν τοιουτον μύθον,

έντα-Uθα quί; α que.~to θαυμάζω mi meraviglίo; βοuλομαι ~O.gl@:·:;,:·. __ .· δεινός, δεινή, δεινόν ter-
ammίro
~πιθUμέω desίdero . ribίle
ρunto

propri o ίn ε\) γε bene!, brανο.Ι δ μUθος ίl rac·conto, lafa- το θηρίον la fiera, Ζα bel-
ένταΟΟα δή
δήπου ι·eι·tamente 1•0/rι. ί/ mito νrι, il mo8tro
ηιιι'.\'lο ιnomento
πάν-ια tιιtto <~μιν rι νοί, vί ήμιν 11 //(Ιί, ι·i
~cείμενον che giace, gία­
άληθfl i/ Ι'ι'Ι'ο, Ια veι·ίta ποιος;. ποία;. ποιον; φιιι
ι·ι'ιιfι'
άπέιcτονr.ν Ιια uιΥ'ί.\'Ο Ιι· :', ι·Ιιι• Ιίμο ι/i'?

ιη
Capitolo V
Capitolo V

μαμμία = μήτηρ & μαμμίa;» Ό δε παις <<'Υμεtς μεν αί διώκει και επ'έμε όρμ(i. Πολλάκις δέ με

κόραι ουκ iσχυραί εστε· δια τούτο ουκ δάκνει ν επιθυμεt. Τί σuν ποιώ; Έγώ δε δάκνω : όδiχξ λαμβάνω

εθέλετε ακούειν μ -όθους περι ανδρείων 1(J(I αυτον απελαύνει ν επιθϋμώ, τον γαρ κύνα

τό μειράκιον= ό παί:ς, ανθρώπων. Ήμεις δε τα ανδρεtα μειράκια 140 ου φιλώ· συ δέ, & Φίλιππε, μάλα φιλεtς σύ
σέ, σε
ό νεανίας
ου φιλοί>μεν τους περι κορών μ -όθους.» τον κύνα, επει ό κύων ουκ αγρίως σού, σου
σοί, σοι

Ή δε μήτηρ· «Μη βοaτε· ό γαρ πάππος εμπίπτει σοι, ουδε όρμ(i επι σέ. Ό γαρ

καθεύδει. Παρ'έμε δε Ελθετε και προς εμοι κύων φίλος σοί εστιν, και πολλάκις μετα

καθίζετε· εγώ μεν γαρ υμιν καλον μί>θον ιι.ς σου βαδίζει τε ανα το ορος, και μετα σου

λέγειν μέλλω· εν δε τφ μ -όθφ και καλ η 145 φυλάττει τα πρόβατα· εμε δε ου φιλεt ό

εν - εστιν γυνη ενεστιν, και ανδρειος ανήρ, και κύων, ουδε εγώ τον κύνα φιλώ. Κάλει

θορυβώ(< θορυβέω) = θόρυβον θηρίον μέγα και δεινόν. Μη σuν θορυβεtτε ούν τον κύνα προς σέ.» Ό ούν Φίλιππος
ποιώ
αλλ' ακούετε.» τον "Αργον καλεϊ «" Αργε, δεί>ρ' ελθέ, προς
ήμεi:ς
Έν δε τούτφ ό Φίλιππος, «παύε, & 110 ήμaς. Κάθιζε ενταύθα μεθ'ήμών. Ήμεtς ήμας
ήμών
μ fίτερ,» φησί ν· «ό γαρ Ξανθίας προς ήμaς 150 μεν γαρ φιλοί>μέν σε, ό δε δούλος ου ήμi:ν

βαδίζει. Άλλα τί ποιεt ό &νθρωπος; λίθους φιλεt. Μη ούν αποχώρει αφ'ήμών, άφ' = άπ' (davantί α ')

λαμβάνει και τον κύνα βάλλει; "'Ω Ζεί>. αλλ'&κουε και συ τον μί>θον. Ή γαρ μήτηρ

"'Ω ανόητε, τί ποιεtς; Μη βάλλε τον κύνα.» ήμaς μάλα φιλεt, και αει καλους μ -όθους

έγώ Ό δε δούλος λέγει· «"' Αρ'έμε καλεtς, & ι 1, ήμtν λέγειν βούλεται. "'ΑρΌυ φιλεtς ήμaς,
έμέ, με μάλιστά γε : ναί'
έμού, μου παt; 'Αλλ'έγώ τον κύνα απ'έμοί> 155 ιδ μfίτερ;» «Μάλιστά γε, εγώ ί)μ&,ς μάλα Όμεi:ς
έμοί, μοι Όμας
άπ - ελαύνω απελαύνω. Ό γαρ κύων αει προς εμοι φιλώ. Άλλα νυν σιγaτε, και ακούετε τον Όμών
Όμί:ν
μένει και ύλακτει· εi δε βαδίζω, εμε μυθον. Ό γαρ μί>θός εστι περι τού Μίνωος.» ό Μίνως, τού Μiνωος

παυε! smetti!, smettίla! βούλεταt. -•ϊ~i~(>l~7-;-~ - ~ σιγάω sto zίtto, sto ίn sί-
lenzίo, taccίo

ί)Ι)
Enchίrίdίon Enchίridίoιι Capitolo V
Capitolo V __ __ _ _ _

Enchίrίdίon Ιη italiano, quando una parola termina per voca- L'elisione


le ed e seguita da un'altra che comincia per vocale,
Ι verbi contratti in -α - Melitta dice a\le compagne: «'Εγώ τα πρόβατα la vocale finale della prima parola e molto spesso
ούχ όρώ». Le amiche pero le dicono: «Όρώμεν τα soppressa: anch 'ίο , l 'amico , gl 'ίtαlίαnί; questo fe-
πρόβατα έν τ(\) <'χγρ(\). "' Αρα καt συ όρ(j,ς τα nomeno si chiama elίsίone ed e rappresentato grafi-
πρόβατα;» Quando poi sopraggiungono Fedro e il camente dall'apostrofo.
suo schiavo, Melitta e le sue compagne li vedono, L' elisione e frequente anche in greco, ma e pos-
όρώσι ν, e Melitta dice a\le amiche: « "'Αρα όρaτε;» sibile solo quando la vocale finale della prima
tema τιμα­ Quando Filippo vede qualcosa ο grida, avete visto parola e breve: δι'όλίγου =δια ολίγου, &ρ'έθέλεις δι'όλίγου = δια όλ ίγου
lndίcαtίνο άρ 'έθέλεις = &ρα έθέλεις
che vengono usate le forme verbali όρ(j, e βο(j,. Que- = &ρα έθέλεις, <'χλλ'iδού = <'χλλα i.δού.
Sίngolare άλλ'iδού = άλλα iδού
1 τιμά-ω > τιμώ
ste sono tutte fonηe dei νerbi contratti όράω e βοάω. Se la parola che segue comincia con una vocale
lI τιμά- εις > τϊμ(iς Ιη questo capitolo avete dunque incontrato di- aspίrata (cioe con una vocale che porta \ο spirito Davanti a vocale con '
ΠΙ τιμά - ει > τιμ(i verse foπne di verbi contratti ί1 cui terna esce in -α-, aspω ), la consonante che resta in fondo alla prima π > φ

Plurale anziche in -ε- come nei contTatti che avete gia stu- paro\a diventa anch' essa, se e possibile, aspirata: pra- τ > θ
κ: > χ
Ι τιμά - ομεν > τιμώμεν
diato. Prendiamo come esempio il verbo τψάω ticamente, il π diventa φ, il τ θ e il κ χ; per esempio,
ll τιμά- ετε > τιμάτε
(> τιμ&), «onorω>: il presente indicativo sara τιμ& κατα ήμέραν, «ogni giorno», diventa καθ'ήμέραν.
lll τιμά - ουσι(ν) > τιμώσι(ν)
(< τιμά - ω), τιμQ:ς (< τιμά-εις), τϊμQ: (< τιμά-ει); Notate che ί fenomeni che abbiamo descritto άνα- + αtρω > άναίρω
lmperativv (elisione ed eventuale aspirazione della consonan- έ πι - + αtρω > έπαίρω
nel pluι-ale, τιμ&μεν (< τψά-ομεν), τιματε
lI τίμα-ε > τtμα παρα - + εiμι > πάρειμι
(< τιμά-ετε), τϊμ&σι(ν) (τϊμά-ουσι[νl) . L'impera- te) avvengono sempre anche nei verbi co1ηposti, άπο - + έλαύνω > άπελαύνω
τϊμά-ετε > τιμάτε
tivo sara τtμα (< τtμα - ε), τιματε (< τϊμά-ετε). L'in- quando i\ preverbio finisce per vocale e ί\ verbo άπο- + αίρέω > άφαιρέω
lnfinito τιμά-ειν > τιμάν finito e τιμαv (< τιμά-ειν) . semplice comincia per vocale. κ:ατα - + όράω > κ:αθοράω

a) α + ω , ο oppurc ου > ω; Per lc contι-azioni osservate queste regole: α + ω, Nei capitoli precedenti avete incontrato ί prono- r pronomi personali
b) α+ε >α; ο oppme ου > ω; α + ε > α; α +ει > g. (fa eccezione mi personali έγώ, «io», e σύ, «tu» (nominativi sin-
c) α +ει> rι. (infinito: α). a quest'ultima regola l'infinito). golaή), αi>τόν, «lui, lo», e αύτό, «esso, cio» (accu-
sativi singolari). Nelle letture di questo capitolo,
11 verbo nel singolare con un Notate che ίn greco, quando ίl soggetto e un Melitta dornanda alla madre: «""ΑρΌ\>κ έθέλεις συ
soggetto neutro plurale sostantίvo n eutπJ plurale, il verbo sί mette di solito ήμί'ν λέγειν τοιούτον μύθον;» Filippo pero la ήm­
τα &ροτρα μικρά έστιν nel sίngolare: τα δένδρα καλά έστι ν; τα &ροτρα provera, e afferma: « 'Υμεfς μεν αί κόραι ούκ
= Gli aratri sono piccoli i.σχυραί έστε· ήμεί'ς δε τα aνδρεtα μειράκια ού
μικρά έστιν.
τα πρόβατα έν τ(\> άγρ(\> μένει
φιλούμεν τους περt κορών μ\Jθους».
= Le pecore restano (il gregge
resta) nel campo. Miπina, invitando ί figli ad dice: «'Εγώ
ascoltaι-e,
11 greco usa spesso l'articolo seguito da δέ in pήn­ όμίν καλον μύθον λέγειν μέλλω». Quando Filippo
ι' articolo con δέ in principio richiama Santia e gli dice di non prendere a sassate
cipio di frase peι- indicare un cambiamento di sog-
di frase
getto; in italiano a quest'espressione greca corrispon- il povero Argo, il servo risponde: «"" Αρ'έμέ καλεϊς;»
ό δέ, «cd egli, ωa quello» de normalmente un pronome, spesso preceduto da
ή δέ, «cd ella, ma quclla» una congiunzione, come e ο ma: Ό δεσπότης τον Queste, e molte altre che potete trovar voi stes- l persona ~·ίngo/are
δούλον καλεt- ό δέ ού πάρεστι ν = Ι1 padrone chia- si, sono forrne dei pronomi pcrsonali. ΤΙ pronome Nom. έγ ώ
Αι·c. έμέ, με
ιn<ι Ιο schiavo, ma quello non c'c; Ό πατi)ρ την ρcrsonale di prίιηπ pcι·s o11;1 sin~ol<ιrc , έγώ, «iO>>,
Geιι. έμο υ. μου
κϊφηv καλεt- ή δέ ταχi· ως πr1οσχιιψπ ΤΙ padre si dcclina cosi: πccιιs:1Ιίνο ι"-111 (ο 11ι· ) ; ~cnitivo /)af. ι'μοί , μοι
ι·Ι1ί:ιιη;ι Ι:ι Ιίιηcίυllη , ('(/ ι •llιι ι:ψiιl:111ιι·11\ι• s' nvvicina. i·μοί) (ο μου) ; ι\Η\ί νο ι°Ίl t! \ (11 11111) 1 :1 [111111:1 \Κ'ΓSΟ -

1()1
Enchiridioιι
Capitolo V
- - - --
Ειιchίrίdίοιι
----- - ~~pitolo_~
na plurale ήμε'tς, «ηοί», si declina cosi: accusativo Notate infine che il pronomc di terza persona con-
1 per.5ona plurale
Nom. ήμεις ήμ&.ς; genitivo ήμ&ν; dativo ήμ'tν. La seconda corda in genere e nurnero col sostantivo a cui si ή­
Λι·ι·. ήμiiς persona singolare σύ, «tu», si declina cosi: ferisce:
(,'en. ήμ&ν accusativo σέ (ο σε); genitivo σου (ο σου); dativo Ό Ξανθίας αtρει τον λίθον. Αtρει αvτόν =
/Jat. ήμl:ν σοί (ο σοι). La seconda persona plurale -όμε'tς, Santia solleva la pietra. La solleva.
11 per.~ona «νοi», si declina come ήμε'tς. Qui αυτόν e tradotto con «la>> (perche in italiano
Sing. Plur. Ricordate che in genere il greco non esprime ί pίetra e femrninile), ma e maschile, perche concor-
Nom. σύ 'i'ιμεl:ς pronomί personali soggetti (ν. p. 26). da nel genere col precedente λίθον, a cui si ήferisce.
Acc. σέ,σε 'i'ιμiiς
Ι possessi νi
Gen. σου, σου 'i'ιμ&ν
Notate che per \'accusativo, il genitivo e il dativo 1 possessivi si declinano come normali aggettivi: Ι persoιιa sίιιgolare
Daι σοί, σοι 'i'ιμi:ν
singolari i\ greco usa due serie di foπne, accentate έμός, -ή, -όν, «rni0»; σός, -ή, -όν, <<tuo»; ήμέτερος, έμός, -ή, -όν
11 persoιιa siιιgolare
(έμέ, έμου, έμοί; σέ, σου, σοί) ed enclitiche (με, -α, -ον, «nostro»; -όμέτερος, -α, -ον, «νostro».
σός, -ή, -όν
μου, μοι; σε, σου, σοι). Ι persoιιa plurale
Le forme accentate s'usano: ήμέτερος, -ά, -ον
a) dopo le preposizίoni: παρ'έμέ, προς έμοί, Nella prosa attica col valore dei possessivi di ter- ll persona plura/e
&π'έμου; za persona «suo» e «loro» s'adoprano di solito le 'i'ιμέτερος, - α, - ον
b) in principio di frase: σοί λέγω, «a te parlo»; forrne del genitivo d 'αυτός: αυτου, α\>τfjς, αυτοί), m. sίιιg. αύτου
/. sίιιg. αύτf\ς
c) in ogni altro caso in cui si voglia dare particolar «di lui», «di lei», «d'esso», «suo» (latino eίus);
ιι. sίιιg. αύτου
ήlievo al pronome: ταυτ'έμοί, ου σοι λέγει, «dice αυτων, «di loro» = «loro» (lat. eorum, earum). plur. (m.f. n.) αύτ&ν
queste cose α me, ηοη α te» (e invece: ταί)τά μοι
λέγει, «mί dice queste cose», ταί)τά σοι λέγει, Ι genitivi d'α\>τός si collocano sempre fuoή del
«tί dice queste cose» ). gruppo costituito dall'articolo e dal sostantivo (si dice
che sono in posίzίone predίcatίva, come spieghere-
Μ F Ν Col valore d'accusativi, genitivi e dativi dei pro- mo piu sotto) e, come le corrispondenti forrne latine
8inκolare nomί personali di tcrza persona singolare e plurale eίus, eorum, earum, si ήferiscono sempre a una per-
Νιιιιι.αύτ-ός αύτ-ή αύτ-ό sona diversa dal soggetto (si dice che han valore non
s'usano le forme d'αυτός, «egli stesso», che si de-
,1('(·. αύτ - όν αύτ-ήν αύτ-ό
clina in tutto e per tutto come un aggettivo (per ι·iflessίvo ): Ό πάππος τι'ρ παιδι βοηθε'i' ό δf. την
(,'ι•ιι. αύτ - ου αύτ-f\ς αύτ-ου
esempio καλός), tranne nel nominativo e μάχαιραν αvτοv λαμβάνει = Arriva il nonno in aiu-
nut. αύτ - iρ αύτ-n αύτ-φ
Ι'Ιιιrα/c accusativo neutro, che esce in -ό anziche in -όν. !o del ragazzo, e lui [il ragazzo] prende il suo coltello
Νιιιιι. αύτ - οί αύτ-αί αύτ-ά 1 · ίl coltello del nonno, in latino eίus cultrum ].
Λι·ι·. αύτ-ούς αύτ-ά.ς αύτ-ά 1 nominativi αυτός, αυτή, αυτό, αυτοί, αυταί,
(ι'C"Ιι. αύτ - &ν αύτ-&ν αύτ-&ν
αυτά s'usano solo come forme enfatiche, col valo- Notate nelle due frasi seguenti la posizione del- La posizione attributiva
/)ut. αύτ - οl:ς αύτ-αi:ς αύτ-οi:ς
re di «egli stesso» (ο «propήo lui», «lui in persona>> / ';ιggettivo: ή καλfι οίκ:ία oppure ή οi.κία ή καλή, dell 'aggetti νο
ο simili: latino ίpse), «ella stessa» ecc.: Αvτός αϊρει «1η bella casa». ή καλη οiκία

τον λίθον = Eglί stesso solleva la pietra. ή οί κία ή καλή

Nei casi dίversi dal nominativo invece le forme Ιη tutt'e due i casi si dice che l'aggettivo e in
d'αυτός hanno, come abbiamo detto, il significato /Hι,,·izίone attrίbutίva:esso si trova ο tra l'articolo e
(Ιί normali pronomi personali e si traducono «iui ιl sostantivo (primo esempio) ο dopo l'articolo ri-
(lo)», «a lui (gli)» ecc., scωn(lo ί ι:;1sί. />ι·tιιto (sccondo escmρio).

1 () .~ 1() ~
Enchiridion Esercizi Capitolo V
Capitolo V _ _ _ _ _
Νeί due esempi seguenti l'aggettivo e invece ιι greco nell'italiano
La posizione predicativa
in posίzίone pι-edίcatίva, cioe si troνa fuori del
gruppo forrnato dall'articolo, ηοη ripetuto, e dal Movendo da parole greche che conoscete, dίte ίl sίgnίficato etίmologίω
sostantivo (notate che quelle che seguono son due delle parole che seguono:
frasi complete, ίn cui, come spesso ίn frasi di que-
Καλη ή οiκία sto tipo, e sottinteso ίl νerbo «essere»): Καλ η ή 1) geologia
Ή οiκία καλή οiκία, oppure Ή οiκία καλή= «La casa e bella». 2) geografia
3) geoιnetria (che cos' era quindi in origine la geometria?)
Come abbiamo gia detto, ί genitiνi d'αυτός 4) geocentrico.
usa6 con valore d'aggettivi possessiνi («suo»,
«lorω>) hanno sempre la posizione predicativa: ή Esercizio 5α
μάχαιρα αυτοί>. Trovate sette νοcί dί verbί contrattί ίn -α- nella lettura all'ίnίzίo dί que8to
capίtolo.

Ι sostantivi femminili della La seconda declinazione comprende anche al-


seconda declinazione cuni sostantivi femminili (per esempio ή όδός), Esercizio 5b
ή όδός che sί declinano ίη tutto come ί maschili. Leggete e traducete queste νοcί verbalί, pοί dίte le forme sίngolarί corri-
:φondentί:
1. τψατε 5. ποιοί>μεν
2. φιλοί>σι 6. βο&σιν
3. όρ&μεν 7. άρατε
4. οiκεί:τε 8. πονοί>σι ν.

Esercizio 5c
/.,eggete e traducete queste νοcί verbalί, pοί dίte le forme plurali ι·οπί
8pondenti:
1. τίμ(Χ 5. βο(Χς
2. φιλεί:ς 6. οiκεί:
3. ζητώ 7. φίλει
4. όρ& 8. τίμα.

K'\ercizio 5d
Tι·aducete queste coppίe dί frasί:
Ι . Ό κύων τον λαγών όρ(Χ και διώκει προς &κρον το ορος.
ΙΙ padre grida forte e chiama lo schiavo fuori della casa.
2. "'Αρ'όρ<iτε τον λαγών; Δι<Χ τί ου λί)ετε τον κύνα;
Che fate, amici? Perche state zitti ( σϊγάω)?
3. ουτω κωφός (= sordo) έστιν ό άνηρ ώστε άεt μέγα βο&μεν.
ΙΙ ragazzo e cosi coraggioso che noi l'onoriamo grandemcntc (μfyα).
4. Έν vφ εχομεν πρι'>ς τ<'> &στυ (= la citta) βαδίζειν και τους χορο'i>ς
όρ&.ν.
Υοg\ίι11ηο e<1111ιηiι1;ιr νι·ι·:ο ιl tι· ιιφίο ( rι! ίι·ρδν) c onorπrc il ιlio (ι) Οιιις) .

ιιυ
1O'i
('ιφίtοlο ν t.:sercizi Ε.\·erι·ίzί
Capitolo V
5. ΜΤ\ οϋτω p<_Χθϋμος ί:σθι, <i> παι.· ϊοι προς το όρος και ζήτει τον κύνα. 1. Che ccrcωιo Ι·'iliιη10 c suo padre?
Non csscr cosi duro, nonno: ίηί"<.ιttί ηοη (ci) ho colpa (= ηοη son col- 2. Dove vcdono il gregge? Che fanno le pecore?
pcvole) io. 3. Che vede Filippo quando s 'avvicina a1 gregge?
4. Che cosa esorta a fare suo padre?
E.<>ercizio Se
Tornate alle Zetture 3 α e 5 β e trovate, ίn cίa8cuna lettura, almeno otto Ό ουν Δικαιόπολις τον κύνα λ'6ει καί, «tθι δή, "Αργε,» φησίν· «τον
ι'8empί dί pronomί personalί e dί forme d 'αύτός. λύκον δίωκε· συ δέ, ώ παί', μένε έντα'Οθα.» 'ο μεν ουν Φίλιππος μένει
προς τfj όδ<ρ, ό δε "Αργος ύλακτεί' και οϋτως άγρίως όρμ~ έπι τον
Esercizίo 5/ λύκον ώστε ό λύκος άποφεύγει. Ό δε Φίλιππος και ό πατfιρ τρέχουσι
Leggete ad alta voce e traducete: μετ'αυτους 1$'αι βοώσι και λίθους βάλλουσιν. 'Εντα'Οθα δfι τον κύνα
1 . Έλeε δε'Ορο, ώ παί'· ό γαρ ήμέτερος δεσπότης ήμας καλεϊ καλουσι κα\. τα πρόβατα οtκαδε έλαύνουσιν.
2. Τί ποιεί'τε, ώ δο'Ολοι; Έγώ μεν γαρ tμας καλώ, 'όμεί'ς δε ουκ άκούετε .
3. ~ ΑρΌύκ άκούετέ μου; Φέρετέ μοι το &ροτρον. [βάλλουσι ν gettano, scaglίano]
4. Άλλ', ώ δέσποτα, νυν φέρομεν αυτό σοι.
5. Κάθιζε μεθ'ήμών, ώ παί', και λέγε μοι τί πάσχεις. 5. Che fa Diceόpo1i?
6. Τον έμοv κύνα ζητώ, ώ πάτερ· ό δε φεύγει άνα τfιν όδΟν και ουκ 6. Filippo ubbidisce a suo padre?
έθέλει έπανιέναι (= tornare indietro ). 7. Che fa Argo? Con che risultato?
7. Θάρρει (= fatti coraggio ), ώ παί'· έγώ γαρ τfιν φωνfιν (= voce) αυτοί) 8. Che fanno Filippo e suo padre alla fine della storia?
άκούω. Ζήτει ουν αυτόν.
8. Όρώ αυτοv έπι &κρφ τ<ρ δρει· ίδού, νυν τρέχει προς ήμας. Esercizίo Sg
9. 'Άγριος μεν ό λύκος και μέγας, ό δε παί'ς τfιν μάχαιραν λαμβάνει Traducete ίn greco:
και τύπτει αυτόν.
1. Νοη vediamo molti lupi sulle colline, e di rado essi scendono nei campi.
Ό μεν πάππος ηδη πάρεστιν, ό δε Φίλιππος τfιν μάχαιραν αυτοί)
10. 2. Dunque ci stupiamo che Filippo abbia ammazzato (άπέκτονε) un lupo.
(= ammazza) τον λύκον.
λαμβάνει και άποκτείνει
3. Ι1 ragazzo e buono e guarda bene ( εv) le pecore, ma non dice semprc
la verita (τα άληθfj).
Leggete que8to brano, pοί rίspondete alle domande.
4. Dunque abbiamo intenzione d'andar di fretta alla collina e cercar la
carogna ( ό νεκρός).
Ο ΑΡΓΟΣ ΤΑ ΠΡΟΒΑΤ Α ΣΩΙΖΕΙ
'Ό τε Φίλιππος και ό πατfιρ βραδέως βαδίζουσιν άνα τfιν όδόv- ζητο'Οσιν La formazione delle parole
γαρ τα πρόβατα. Έπει δε είς &κρον το όρος ΤΊκουσιν, ::α πρόβα;α όρώσιν;
μένει γαρ προς τfj όδφ και πολυν θόρυβον ποιεϊ Ό ούν Δικαιοπολις, «τι
A.(ovendo dal 8ίgnίjicato, che ν 'e noto, deί verbί α 8ίnίstra deducete ίl 8ίgnί­
πάσχει τα πρόβατα;» φησίν · «σπεί)δε κατα τfιν όδόν, ω παί', και γίγνωσκε .fιcato deί sostantίvί α destra.
δια τί τοσουτον θόρυβον ποιεϊ» Ό ούν Φίλιππος σπεύδει κατα τfιν όδόν.
Έπει δε τοί'ς προβάτοις προσχωρεί', μέγαν λ ύκον όρ~· τον ούν πατέρα /) βοάω ή βοή
καλεί' και βο~· «Έλθε δε'Ορο, ώ πάτερ, και βοήθει· μέγας γαρ λύκος 2) τιμάω ή τιμή
πάρεστι και μέλλει τοις προβάτοις έμπίπτειν.»
3) όρμάω («mi precipito», «assalgo») ή όρμή
4) νικάω («sconfiggo, vinco») ή νίκη
Γ κατiχ. την όδόν μα Ια strada, lungo l α stra d α βοη' θει'. aι·uta.Ι, accorrί
5) τελευτάω («finisco», «muoio») ή τελευτή
ίn aίutofl

10(1
107
Cίviltiι (:iφitolo V
Capίtolo V
- - ----
Zeus, il dio dcl vino; Ocmctra, so-
Deί e uοιnίnί rella di Zeus, la dca dcllc ιηcssi.
Oltre ai grandi dei olimpi, c'cran o
uando Diceόpoli sta per metter- molte divinita minoή, comc Panc (ο
si ad arare, fa pήma di tutto una Pan) e le ninfe, e molti dei stranicri,
p eg iera a Deιnetra, la dea dei rac- il cui culto fu introd otto in Grccin
colti; prima di portar la famiglia ad in epoche divers e.
Atene, alla festa di Dioniso, dio del Nella religione greca non c 'cωno
vino, va all'altare che si trova nella ne una Chiesa, ne dommi, ne saccrdo-
corte di casa sua e fa una libagione ti esclusivamente e stabilrnente incιιri­
(cioe versa qualche goccia di vino) cati del culto. Si costruivano tcmpli,
a Zeus, il padre degli dei e degli uο­ ch'era n considerati come Ic dimor c
mιηι.
delle divinita a cui erano consacnιti;
La religio ne perva deva tutta la nei templi ηοη si celebravano ufΓizi
vita dei greci; la preghiera e le offerte divini, e l'altare sul quale si faccvano
erano obblighi quotidiani. Esiodo, il le offerte si trovava fuori del tenψio,
Demetra, dea del!e messi.
poeta dell'VJII secolo, dice: all'aperto. Gli dei erano onorati co11
Una libagione.
dea, la «Teπa ιnadre», venerata sotto preghiere e offerte, sia in privato, ιl;ιl­
Santίficato e purificato, 8acri-
luce, cosi che glί deί abbίano ben nomi divers i, tra cui quello di la famiglίa, sia in pubblico, dal ιlcιηο
.fiω agli deί ίmmortalί second o
disposti verso dί te l 'anίmo e ίl Demetra. La famiglia dei dodici deί e dallo Stato, con feste che ricoιτι·v;1
le tue possίbίlίtά; brucίa per loro olίmpί riuniva divinita di luoghi di- no a date fisse durante l'anno. 11 ι:ιιllο
lucentί cosce dί vίttίme; ίn altrί cuore; tu allora saraί ίn grado di
Ί comperare ίl podere dί un altro, versi e di diverse origini; erano chia- privat o consis teva di solito ίη 1111:1
gίornί propίzialί con lίbagionί e
non altrί ίl tuo (Le opere e ί gίο1·­ mati olimpi perche si credeva che vi- libagione di vino, versato sull';1IΙ<ιιι',
con offerte, 8ia quando ναί α dor- vessero in cίma al monte Olimpo, e
mire, sία quando spunta la sacra nί, 336-3 41, trad. di L.
Magugliani, ed. Rizzoli). ognun o di loro aveva una sua pro-
pria sfera d'influ enza: Zeus era il
Ι greci erano politeisti, ossia vene- signore del fulmine e il padre degli
ravano piu dei, e la loro religione era uomini e degli dei; Era, sua mog1ie,
nata dalla fusione d 'elementi di pro- la dea patrona delle donne; Atena, sua
venienza diversa: quando per la pή­ figlia, la dea della sapienza e delle arti;
ma vo1ta, forse agl'inizi del Π millen- Λpollo, figlio di Zeus, il dio della luce,
nio a. C., entrarono da settentrione in della profe zia e della medic ina;
Λrtemide, sorella d'Apo llo, era una
Grecia popoli di lingua indeuropea (ν.
p. XVI), essi portar on con se come vcrgine cacciatrice e la dea della luna·'
[>osidόne, frateΠo di Zeus, il dio del
loro principale di vinita «Zeus padre»
ιnare; Afrod ite, Ja dea dell'a more;
(Ζευς πατήρ; confro ntate il latino
luppίter, il cui second o eleme nto e
Ermete, figlio di Zeus, era il messag-
ugualrncnte pater), dio della volta ce- gcro degli dei e apportatorc di buona
Γortuna; Efesto il dio ιlcl rιιοcο c dci
leste luminosa; nella religione dei pή­
lίιbbri; Ares, figlio di Ζcιιs, il (Ιίο ιlι·Ι
mitivi abitanti dclla Grccia la figura Ζeιιs.
l;ι gucπa; Dioniso, ;ιηι·Ι1Ί·ι•Ιι Ιψlιι) ιlι
S:ιι;rί Ιίι:ίο ι: οlικ;ιιιstο . divina piιι ί11ψοι·ιω1Ιι· cηι invece una

1(11)
ιοχ
Cίνίltά Leχίcοιι ('aρitolo V
Capit olo V
- - - - - - - - --
e regnί sovrano su J.exίαJn
ο nell'offerta d'un ρο' d'incenso, bru- e C'ίlla dίνίnα,
[Ten edo,
ciato nel fuoco ch' era conte nuto ίη
se mai qualc he volta un Verbί .50.\·tαntίνί πρώτος, πρώτη , πρώτον
un incavo della pietra oήzzontale del- Smίnteo,
[tempίo gωdίto t 'ho eretto, άθυμέω ή βακτηρία, τfjς p<;Χθυμος, ι)<χθϋμον
1' altare. Ι ήti pubblici culminavano nel άναστρέφω βακτηρίας
sacήficio d'un animale, compiuto dal
e se mαί t 'ho brucίato co:>ce pίnguί τις

&πειμι το θηρίον, του θηρίου


, compίmί questo νοtο:
sacerdote; il sacήficio era seguito da dί torί ο capre άπελαύνω ό κfjπος, του κήπου Possessίvί
paghίno ί Diιnaί le lacrίme mίe cοί
un banch etto pubb lico. άποφεύγω ό κύων (ώ κύον, τον σός, σή, σόν
[tuoί dardi''
Agli dei erano attήbuite fonna e άσπαίρω κύνα) tμέτερος, Όμετέρα.,
caratteήstiche uman e (antropomorfi-
(1. 37-42; trad. di R. Calze cchi βάλλω ό λαγώς (τον λαγών) tμέτερον
Einau di).
smo); essi erano inunortali e potenti, Ones ti, ed. βοάω ό λύκος, του λύκου
ma il Joro comportamento era spesso γιγνώσκω ή μαμμία, τfjς μαμμίας Preposίzίonί

arbitr ario. Piu che alla rnoralita del Crise invoca Apollo con due suoi δάκνω ή μάχαιρα, τfjς &μα(+ dat.)
signi ficat o del secon do, έμπίπτω μαχαίρας άνά (+ acc.)
comportarnento degli uornini, essi era- titoli (il
no interessati a veder si ricon osciu to Sminteo,
e incerto) e nominando tre ενειμι το μειράκιον, του
suo culto (gli dei ηοη erano έπ-άν-ελθε! μειρακίου Avverbί
l'onore che g\i era dovuto, e in questo centή del
e Apollo si potev a tro- έπιθυμέω ό μ υθος, του μύθου δήπου
crano esigenti e gelosi; d'altr a parte, onnipresenti, θαυμάζω ό νεανί<χ.ς, του νεανίου ένταυθα
nque di questi luo-
chi gli dava gti οnοή e le offerte debite vare in uno qualu θορυβέω το δρος (του δρους, τοις μέγα
enta poi al dio ί servi-
si poteva aspettare d'esse r ricambiato ghi); egli rarnm κατα - βαίνω δρεσι[ν]) 6δάξ
reso in passato, e solo
col loro aiuto e la loro prote zione . zi che gli ha κατα-πίπτω ό πάππος, του πάππου που;
e \a sua supplica, che
All'inizio dell'Ilίade, Crise, sacerdote dopo gli rivolg κατέχω ό ψόφος, του ψόφου που
ca i greci colpendoli con
d'Ap ollo, a cui i greci rifiut ano di Apollo punis όράω
(le fiecce d'Apo llo por-
rende r la figlia ch'e loro pήgioniera, una rnalattia όρμάω (+ έπί e acc.) Nomίproprί Congίunzίonί
prega il dio con queste parole: tavan o appu nto rnala ttia e rnort e: παύω ό "Αργος, του "Αργου ουτε ... ο\>τε ...
corne egli era il dio della salute, era σϊγάω ό Μίνως, του Μίνωος
"Ascoltamί, Arco d'argento, che anche iJ dio che rnandava le inferrni- ύλακτέω ό Φαιδρος, του Φαίδρου Interίezίonί

[Crίsa proteggi, ta). La preghiera fu esaudita, e ί greci φεύγω εύγε

furon colpiti dalla peste. φυλάττω Aggettίνί


άγαθός,άγαθή,άγαθόν Locuzίonί
Pronomί &γριος, άγρία, &γριον &κρον το δρος
έγώ δεινός, δεινή, δεινόν ένταύθα δή
Ώμεις ποιος;, ποία;, ποιον; tθι δή
μάλιστά γε

ι Λpο\\ο o\iιnpico scduto sιιl\'όμφαλϊ>ς.

11 1
11()
Capitolo VJ
Capitolo VI τ--------

- -- -·- -- - - -- -
βασιλεύω < βασιλεύς
'Ό τε Θησευς κα\. οί έταl:ροι Έν δε ταίς 'Αθήναις βασιλεύει ό εστι ν αυτφ παις = εχει
aφικνούνται είς τήν παί:δα
Κρήτην. Αiγεύς εστι δε α-Ότφ παίς τις όνόματι
ή Κρήτη (τ fiς Κρήτης)
Θησεύς. Ό δf: έπει πρώτον ήβ<Χ,, τους

έταίρους οiκτiρει και βούλεται βοηθείν

1s α-Ότοίς. Προσχωρεί ούν τφ πατρι καί,

"πάππα φίλε," φησίν, "τους έταίρους


ό Θησεi>ς τοi>ς έταίρους οίκτtρει
οiκτtρω και βούλομαι σφζειν. Πέμπε με
---- ·- -. -- -- - - βούλεται = έθέλει , έπιθϋμεί
πάππα = ω πάτερ
Ι / ,,

ουν μετα των εταιρων προς την Κρητην.


(' \ \
-"?' ' -
βούλομαι = έθέλω, έπιθϋμrο

ΟΜΥΘΟΣ(α)
Ό δΆiγευς μάλιστα φοβείται aλλ'δμως ό Αίγευς
μάλιστα
20 πείθεται αυτφ.
ή νfισος (τiΊς νήσου)
Ό ούν Θησευς εiς την ναυν εiσβαί νει
μετα των έταίρων και πλεί προς την
«Ό Μίνως οiκεί έν τfl Κρήτπ βασιλευς
Κρήτην . Έπει δε εiς την νflσον
δέ έστι της νήσου. Και έν τfl του Μf νωος
aφικνούνται, δ τε βασιλευς και ή άφικ:νοί\νται =ijκ:ουσι ν
ό λαβύρινθος (του λαβυρίνθου) οiκί<;l έστιν ό λαβύρινθος έκεί δΌiκεί ό
το ημισυ βασίλεια και ή θυγάτηρ αυτων, ονόματι
(m.
ό βασιλεύς (f-) )~
~\
Μϊνώταυρος, θηρίον τι δεινόν , το μεν
·-: - ή βασίλεια '
-J .το fίμισυ
.'5
1
'Αριάδνη, δέχονται αυτους και &γουσι
(
- \
ημισυ &νθρωπος, το δ'ilμισυ ταί>ρος. Ό δf:
ό ταύρος ((J γ
;\sf!:i/
5
- '"··'< ..~

(<ού <ούρου) Μϊνώταυρος έσθίει aνθρώπους. Ό ούν ή βαπi λιϊ 11


(τfiς βαπιλι !Οι.)
Μίνως aναγκάζει τους 'Αθηναίους έπτά
ή βασίλεια δέχεται
ή παρθένος (τfiς παρθένου) τε νεανίας πέμπει ν και έπτα παρθένους τον Θησέα
= ή κ:όρη

ό Μινώταυρος κατ'ετος προς την Κρήτην και παρέχει


---""'•""""'"' έσθίει
άνθρώπους αυτους τφ Μϊνωταύρφ έσθίειν. /Ο

έπτά sette tπει πρ&τον (non) σφζω salvo


ό έταtρος, του έταίρου
πέμπω mando, invio ιψμeηα πείθομαι (+ dat.) ubbίdί­
ίΖ compagno
ogni anno, tut- ήβάω sono adulto, rαg­ sco, sto α sentire
ti : -t/ii#ί ii"lifi;~qi}{ξijf;'!1~~tf$~ κατ'Ετος
ti tςli anni )ζi ιιηκο la gίovinezza πλέω ηανίκο. vado per
άναγκάζω costrίngo
βοηθέω (+ dat.) aίuto, ι·ιιι·­ ///{//"('

ι·ιι iιι aiHto di δέχομαι πι ·ι ·1·0. ιιιηιlκο


(Ίιpitolo νι
~apitol~V!__ ____ _
το δεσμωτήριον
προς τfιν κ νωσσόν (οϋτω γaρ τfιν του Ο ΔΙΚΑΙΟΠΟΛΙΣ ΑΓ ΑΝΑΚΤΕΙ
. (του δεσμωτηρίου)
την πόλιν
Μίνωος πόλιν όνομάζουσιν) και Ή μεν συν μήτηρ ολίγον χρόνον σϊγ{j.
= τ ο <'iστυ

φυλάττουσι ν έν τφ δεσμωτηρίφ. και προς τους παiδας βλέπει. Ή δε

Ή δ'Άριάδνη, έπει πρ&τον όρ{j. τον 30 'ο Μέλιττα , «τί δέ, ώ μf\τερ;» φησίν, «τί
ή 'Αριάδνη έ ρςi
του Θησέως Θησέα, έρ{j. αυτοί> και βούλεται σφζειν. σϊγ{j.ς; Τί f.πειτα γίγνεται; Άκ:ούειν γaρ

βούλομαι τον μί)θον. "'ΑρΌυ βούλει και


(έρώ < έράω
βούλομαι
+ gen. = μάλα Έπει οί:ιν νύξ γίγνεται, σπεύδει προς το βούλει (βούλn)

συ τον μί)θον άκούειν, & Φίλιππε;»


φιλώ+ acc. ) βούλεται
δεσμωτήριον και τον Θησέα καλεt κ:αί,

"σίγα, & Θησευ," φησί ν· "έγώ, 'Αριάδνη, «Μάλιστά γε- βούλομαι γaρ γιγνώσκειν

πάρειμι. Έρ& σου και βούλομαι σφζειν.


35 " τί ποιεi ό Θησεύς. "'Ω μ f\τερ, ώς καλός
έστι ν ό μ ί)θος ... »
ιf!J το ξίφος 'Ιδού, παρέχω γάρ σοι τουτο το ξίφος και

~------ _,.,. . ':& -~ Έν δε τούτφ oi πα'iδες τόν τε Ξανθίαν

Ι ,J// το\>το το λίνον. Μfι οί:ιν φοβου άλλa


~ τ~ λί,νον
(του λινου)
άνδρείως εtσβαι νε εiς τον λαβύρι νθον και όρ&σι και τον Δικαιόπολιν· ό μεν γaρ
μη φοβου = μη φόβον εχε
άπόκτεινε τον Μϊνώταυρον. 'Έπειτα δε Ξανθίας τρέχει προς τfιν οίκ:ίαν, ό δε

έκ-φεύγω f.κφευγε μετa των έταίρων και σπευδε 40 ι,ιι Δικαιόπολις διώκει αυτον καt μέγα βο{j.

προς τfιν ναυν. Έγώ γaρ έν νφ f.χω προς Κ:αί, «ΠΟt φεύγεις, ro Κατάρατε,» φησί ν·

τn νηt μένει ν· βούλομαι γaρ άπο της «διa τί ουκ: έν τφ άγρφ μένεις και

Κρήτης άποφεύγει ν και μετa σου προς συλλαμβάνεις; aρα fiδη καθεύδει ν

βούλει; Τί ου πείθη μοι; Ίδού, δέχου το δέχου! = λάμβανε'


τaς 'Αθήνας πλεtν." Οϋτω λέγει και

άπ -έ ρχεται : άποχωρεί και ταχέως άπέρχεται προς τfιν πόλιν. Ό δε 45 ,,, σπέρμα και επου μοι προς τους άγρούς, επου! = άκολούθι:ι'

άποβαίνει
λαμβάνει Θησευς μάλα μεν θαυμάζει, δέχεται δε
και έργάζου.» έργάζου! = πόνει!
δέχεται :

τΟ ξίφος κ:αι μένει τfιν ήμέραν.» Ό δε Ξανθίας «'Ήδη πολ υν χρόνον έν


ή ήμέρσ. (τf\ς ήμέρaς) Η ή νύξ

όνομάζrο chίamo ~ρ~19,:z;,:p\,,:!Jιι'if§i9 · ~::·,x;~Ί;;:g;t:


γίγνομαι dίvento άποκτείνω uccίdo, am-
γί γνεται dίventa; mazzo
accade, sί fa

11 ,'ϊ
11 ,1
Capitolo VI _ __ _ _ _ _ _ _ _ ___ __ __ S:~~!1~_VI
- --- - ---- - - - - -- - -- - ---
τψ αγρφ πονώ. 'Ήδη μεσημβρία έστίν. τον μ υθον ακούειν' εi μη ολίγον χρόνον
παππία = πάππα, πάτερ
Φλέγει δε ό f1λιος, και έγώ μάλα κάμνω· <Jo σϊγάτε.» Ό δε Φίλιππος, «ναί, & παππία,» (ό παππίας, του παππίου)

βούλομαι συν ολίγον χρόνον ήσυχάζειν.» 70 φησίν, «ή μήτηρ αληθfj λέγει. Ήμείς γαρ

Ό δε Δικαιόπολις, «ου δυνατόν έστιν τον μ υθον τον περι του Μϊνωταύρου

ήσυχάζειν,» φησίν· «μακρος γάρ έστιν ό ακούειν βουλόμεθα. Μη συν οϋτω βόα

πόνος. Ίδού, aρα όρ~ς ταύτην την μηδε χαλεπος ϊσθι· ό μεν γαρ δουλος

βακτηρίαν; aρα ου φοβ'f\;» Ό δε Ξανθίας Ι)) &ργός έστιν, συ δε ουκ αγνοείς τον τρόπον

«Μάλιστά γε· τήν τε βακτηρίαν όρ& και 75 αυτου. "Εα συν αυτον ήσυχάζειν ολίγον

φοβοίJμαι μάλα φοβουμαι. Ό δε f1λιος κατατρίβει χρόνον. Συ δε αυτος κάθιζε έν τ'f\ σκι~
φοβft
φοβεΊ:ται με και ου δυνατόν έστι ν έν μεσημβρί~ και ήσύχαζε.»

έργάζεσθαι = πονεΊ:ν έργάζεσθαι.» Ό μεν συν Δικαιόπολις σϊγ~ και

Ό δε Φίλιππος «Δια τί αει οϋτω ΙΟΟ καθίζει έν τ'f\ σκι~, ό δε Ξανθίας και

βο&σιν; Ei μη γαρ σϊγ&σιν οί &νθρωποι, so αυτος καθίζει και δι'ολίγου καθεύδει· τον

ου δυνατόν έστιν ακούειν τον μυθον. μεν γαρ Δικαιόπολιν φοβείται, μάλα δε

βουλόμεθα Ήμείς δε βουλόμεθα γι γνώσκει ν τί κάμνει.


βούλεσθε
βούλονται γί γνεται, και τί ποιεί ό Θησεύς.» Ό μεν συν Φίλιππος, «ro μfjτερ,» φησίν,

Ή δε Μυρρίνη προς τον &νδρα· «Μη 10~ «τί ου λέγεις τφ πατρι περι του λύκου;»

οϋτω βόα, ω &νερ· ό μεν γαρ πάππος μάλα 85 Ή δε Μυρρίνη· «Ουδαμώς, & Φίλιππε· νυν ούδαμώς : οϋ .. !

κάμνει· καθεύδει συν και ου βούλεται γαρ μάλα κάμ νει και αγανακτεί·

έγείρεσθαι έγείρεσθαι· οί δε παίδες τον μ υθον βούλομαι δε πάντα αυτφ λέγειν οϊκοι οϊκοι = εν τft οiκίςχ, κατ'ο{κον

ακούειν βούλονται, και ου δυνατόν έστι μετα τα εργα. , _ Αρα συν βούλεσθε νυν

ή μεσημβρία., της μεσημ­ έγείρομαι mί sveglίo, sono έάω (+ acc. e inf.) lascίo,
βρίdς il mP77nrτzn;,,-nn sveglίato μηδέ ne, e non permetto
ταύτην τfιv , 4ui~3t:C,Ι~,\,)ί;ί1,\!;;:ψ1 δ τρόπος, το'\> τρόπου πάντα tutto
ί/ ("arattere, f 'ίn(/ιι/ι•:
ί/ nιodo, la nιαιιίαιι

1 1 ,_ 117
c:apitolo νι
Capitolo VI
- -- -
'Ο Θησεi.Jς ου φοβείται
ακούειν τον μυθον, ro παΊδες;» Ό δε 110 <Χλλ'άνδρείως μάχεται καί
τον Μινώταυρον &ποκτείνει.
Φίλιππος- «Μάλ ιστά γε, ro μ f\τερ,

είπέ =λέγε βουλόμεθα ακούειν. Εiπε ουν- τί γίγνεται

έπει ανατέλλει ό fιλιος;»

Ή δε Μυρρίνη· «Σϊγiiτε ουν, ro παiδες,


και ακούετε.» 115

Ο ΜΥΘΟΣ (β)

«Έπει δε ήμέρα γίγνεται, ό Μίνως οί δοίJλοι άνοίγουσι τ&ς πύλάς

ερχεται προς το δεσμωτήριον και καλεΊ !::ρχεται = βαίνει

τόν τε Θησέα και τους έταίρους και &γει αί πύλαι


(τώv πυλωv)
α'bτους προς τον λαβύρινθον. Έπει δε

l.'11 aφικνουνται, οί δουλοι ανοίγουσι τό:ς

πύλας και τους 'Αθηναίους εiσελαύ- '


εiσ-ελαύνω

νουσι ν. "Επει τα δε τας πύλας κλείουσι κλείω Η άνοίγω

και απέρχονται· οϋτω γaρ τφ Μϊνωταύρφ

σiτον παρέχουσιν εiς πολλό:ς ήμέρας. Οί

ι •·, JΙΕν συν έταΊροι μάλιστα φοβουνται, ό δε

<~>ησεύς, "μη φοβεΊσθε, ro φίλοι," φησίν·

ι~ις ρcr

11Ι)
11 χ
Capίtolo VI
Capίtolo VI .. .. . . . - ·--·~------ · - · . ·-

επομαι (+ dat.) = οπισθεν "έγώ γαρ tμ&.ς σώσω. "Επεσθέ μοι ούν
βαίνω. άκολουθέω
ήγοί\μαι (< ήγέομαι) + dat. = άνδρείως." Οϋτω λέγει και ήγείται α-6τοίς
iiγω + acc·. ό Θησευς
εiς τον λαβύρι νθον. άνδρείως μάχεται

Ό μεν ούν Θησευς έν μεν τfi άριστερ(i ι30

εχει το λίνον, έν δε τfi δεξι(i το ξίφος,

και προχωρεί εiς τον σκότον. Οί δε εταίροι


μάλιστα φοβουνται άλλ'δμως επονται· ή

γαρ άνάγκη α-6τους εχει. Μακρ&ν συν Ό δε Θησευς ου φοβείται άλλα μάλα
ό σκότος (του σκ:ότου)
πορεύομαι = βαδίζω όδον πορεύονται και πολλάκις μεν 135 ι·ι~ άνδρείως μάχεται· τfi μεν γαρ άριστερ(i

τρέπομαι = άναστpέφω τρέπονται, πολλάκις δε ψόφους δει νους λαμβάνεται της κεφαλ ης του θηρίου, τft

άκούουσιν- ό γαρ Μϊνώταυρος διώκει δε δεξι(i το στfiθος τύπτει. Ό δε


ή κεφαλή
αυτους έν τφ σκότφ και μάλα δειν&ς Μϊνώταυρος δειν&ς κλάζει και κατα­ (τf\ς κεφαλ Τ\ς)
το στf\θος

βρϋχ&.ται. Ένταυθα δη τον τ&ν ποδ&ν πίπτει προς την γfiν. Οί δε εταίροι, έπει
ό πούς
ψόφον άκούουσι και το του θηρίου 140 1'0 όρ&σι το θηρίον έπι τft γft κείμενον,
(τ&ν
ίι Μινώταυρος
ποδών)
βpυχiiται· «μί\ , μί\» πνευμα όσφραί νονται, και iδού, έν τfi όδφ χαίρουσι καί, "& Θησευ," φασίν, "ώς

πάρεστι ν ό Μϊνώταυρος. Δει ν&ς δη ανδρείος ει· ώς θαυμάζομέν σε και

όρμάται = όρμςi βρϋχ&.ται και έπι τον Θησέα όρμ&.ται. τιμ&μεν. Άλλα νυν γε σίρζε ήμ&.ς έκτου οί έταί:ροι τϊμώσι τον Θησέα

._, >~- ?\ όσφραίνομαι


'/'- r ' "' ' 'v;.~ ( ~ το πνε\Jμα λαβυρίνθου και ήγου προς τ&ς πύλας. ήγου ήμί'ν = iiγε ήμάς

' ~ ι' <ό π<>Vμα :j,~ ;- ,.,., Μακρ& γάρ έστιν ή όδος και πολυς ό

'(ΤΟ ~~_....,... ~ ~~)Ρ σκότος την δ'όδον άγνοουμεν."


( 1J ί~!)
~λ ~
./

σ(i)Gφ~ ·;~i#Y,eι(fi!~~~~,,;;;: '. -~. ή ανάγκη, τf\ς ανάγκης ιcλάζω gri.do, strepito -~ίμ~wy · ,che .~a~e;;gi?J:­
πpο-χωpέω avanzo la necessita ;~·~~~~~;~.:.}( :~,~: :( :~~~:.,ι;;~.:t,:;.~~~.
γε invero; almeno

1 )() 121
Capitolo νι
(:apitolo νι - - - - - -- - - - -- -- ----
- --
Ό δε Θησευς ου φοβεί:ται aλλa το λίνον έταίρους σφζει εiς τ&ς 'Αθήνας.»

λαμβάνει - οϋτω γαρ την όδον Ι ΊΟ Οϋτω περαίνει τον μί'>θον ή Μυρρίνη, ή

γιγνώσκει - και ήγεί:ται τοί:ς έταίροις δε Μέλιττα, «και ή 'Αριάδνη;» φησίν· «aρα

προς τ&ς πύλας. Έπει δ'aφικνοί'>νται, τον 160 χαίρει; &ρα φιλεί: αυτην ό Θησεύς;» Ή δε

μοχλον διακόπτουσι και μένουσι ν έκεί:- Μυρρίνη· «Ουδαμώς ου χαίρει ή 'Αριάδνη


ό μοχλός (του μοχλοί\)
ουδε φιλεί: αυτην ό Θησεύς.» Ή δε

ι ι~ Μέλιττα· «Δια τί ου φιλεί: αύτiJν ό Θησεύς ;

Τί γίγνεται;» Ή δε μήτηρ· «Έκεί:νον τον

μί'>θον ουκ έθέλω σοι λέγειν νυν γε.»

ό Θησευς διακόπτει
τον μοχλόν
(δια - κόπτω)

ετι γαρ ήμέρα έστίν. Έπει δε νύξ γίγνεται,

έξ-έρχονται έξέρχονται ΕΚ του λαβυρίνθου και


σπεύδουσι προς την ναυν. Έκεί: δε την
Άριάδνην όρ&σιν· μένει γαρ προς τn νηi. 16 '

άπο- πλέω Ταχέως σuν εiσβαί νουσι και aποπλέουσι


προς τ&ς 'Αθήνας. Οϋτως οf>ν ό Θησε'bς
τόν τε Μϊνώταυρον aποκτεί νει και τους

περαίνω finis co έκεt:νος, έκεί νη, έκεt:νο


quello

1} )
c Ίψltο\ο VI -- - ----~· Enchίrίdίon Enchίrίdίon
Capitolo VJ
Enchίrίdίon patίtur) da parte di qualcun altro (ο di qualcos'altro).
11 passivo sara presentato piu avanti in questo corso.
Miπina , da madre amorev ole qual e, raccont a
ai figli una bella favola, μί)θος, che sembra co- L' attivo e il passivo si chiaman o forme (ο νοcί)
minciar e col piu tradizio nale degl'ίncίpίt: «c'era del verbo, ο anche dίatesί, cioe letteralr nente «di-
una volta un re ... » sposizio ni», perche signific ano appunto la dispo-
Ma questo re, questo βασιλεύς di Creta, e piut- sizione del soggett o rispetto all' azione espress a
tosto cattivo, perche costring e ί poveri ateniesi a dal verbo.
sacrific are ogni anno sette ragazzi e sette ragazze
alla voracit a del Minota uro, mostru oso essere In greco, oltre all'attiv o e al passivo c'e anche Il medio
mezzo uomo e mezzo bestia. una terza forma: il medίo. Essa esprime sempre
Teseo, il figlio del re d'Atene , vuole aiutare i un'azio ne che il soggetto compie per 8e, cioe nel
suoi compag ni, βούλεται βοηθεί:ν τοί:ς έταίροις, suo interess e, ο che comunq ue lo riguard a.
e dice per questo al padre: «Πάππα φίλε, τους Praticamente, per intendere il significato del me-
εταίρους οiκτίρω και βούλομαι σφζειν .» dio greco tenete presenti le osservazioni che seguono.
Egeo ha molta paura, μάλα φοβεfται, ma
cionno nostant e cede a} figlio e gli ubbidis ce: Parecchi verbi han solo il medio, e si chiaman o Verbi deponentί
πείθεται αύτφ. ιleponentί, perche e come se avessero deposto, cioe
Dopo una brcve navigaz ione, dunque , Teseo ιηesso da parte ο perduto , la forma attiva (ma ίη
e ί compag ni giungon o, άφικνοvνται, a Creta. Li rcalta non e affatto cosi, percbe la forrna attiva questi
ίl re, la regina e la loro figlίa li accolgo no, δέχονται vcrbi ηοη l'han mai avuta); ai deponenti greci corri-
αύτούς ... 11 resto della storia l'avete letto. Ma che :·φondono in italiano verbi attivi. Nelle letture di que-
άφικνέομαι
forme sono βούλομαι, βούλεται, φοβεί:ται, sto capitolo avete incontrato questi verbi deponenti: βούλομαι
πείθεται, άφικνοί>νται, δέχονται? Lo saprete su- ιχφικνέομαι (+ είς e l'acc.), «arrivo (a, in)»; βούλομαι, γίγνομαι
bito, se avrete }a pazienz a di leggere piu avanti. «νoglio»; γί γνομαι, «divent o» (γί γνεται, anche δέχομαι
«ιιvviene»}; δέχομαι, «ήceνο»; επομαι, «seguω> (+ επομαι
Attivo e pa8.sivo Fin qui avete incontra to molti verbi αttίνί, cioe ι\ιιl.); έργάζομαι, «lavoro »; ερχομαι, «νengo, νο»; έργάζομαι
che esprimo no un'azio ne compίuta dal soggett o . ι'ιπέρχομαι, «νο via, parto». ερχομαι
Ι verbi attivi sono spesso transitίvί, ossia reggono άπέρχομαι
un comple mento oggetto , che, come sappiam o, 1 verbi πείθομαι e φοβέομαι non sono stati
va in accusa tivo: Ό Μϊνώταυρος έσθίει 111clusi in questa lista perche s'usano anche nel-
άνθρώπους = Ι1 Minota uro mangίa gli uomini. l'ίlltivo (anche se con signific ati diversi) , ιηentre i
ιl~ponenti non hanno forme attive.
Le frasi che conteng ono un verbo transiti vo
possono esser trasform ate in modo tale che il com- Ma anche i verbi attivi hanno molto spesso la
plernen to oggetto della frase attiva diventi il sog- Ιοπηa media.
getto del1a nuova frase: «Gli uomini son mangίa­ Molte volte al verbo medio greco corrisp on-
tί da1 Minota uro». ιlι· ncl la nostra lingua un verbo colla partice lla
11ιοηοιηίηale mί (tί, Δ"ί ccc. ), siccl1c csso si distin-
In qιιcsto caso si dicc clκ ί\ νι:r\)ο c /Ht8.vίvo, per- ι~ιιι: cosi datl'atti vo, <ι ι·ιιi ι-οπί:φοιΗlι: invccc ίη
ι·\1ί: ίηc\ίαι ιιn' ίΙzionc ι·Ικ ί 1 s οι•.ι•.ι·t to .1·11/ιi.1·c·ι' (\atino ιt:ιlί:ιηο \ο stcsso νι·ι·\)ο sι·111;1 \;ι 11:ntiι-c\\;1

12·1
Enchiridίon Enchίrίdίon Capitolo VI
Capitolo VI
----
attivo: λούω= lavo pronomίnale: Λούω το παιδίον = Lavo ίl bambί­ seήscono le vocalί congiuntive ο ed ε: ο davantί a lιnperatίνo

medio: λούομαι= mi lavo no, ma Λούομαι = Μί lavo; 'Εγείρω το παιδίον = consonaπte nasale (μ ο ν), ε davanti a σ ο τ. 11 sίng. *λΌ - ε-σο > λfιου
ΙΙ plur. λΌ - ε - σθε
έγείρω = sveglίo Sveglίo ίl bambino, ma 'Εγείρομαι = Μί sveglίo.
lnfinίto λΌ - ε-σθαι
έγείρομαι = mί sveglio Nella seconda persona singolare dell'ίπdicatί­
Notate pero che ίl mi ηοη ha lo stesso sίgnίficato vo e dell'ίmperativo cade il σ intervocalίco e se-
ίη «mi lavo» e «mi sveglio». Nel prίmo caso esso guono contrazioni: *λ-ό-ε-σαι > λ-όεαι > λύη
indίca che ίl soggetto compίe 1' azίone su se stesso (l'asterisco, *, sί premette a quelle forme che non tema φιλε ­
(in altre parole, che ίl soggetto e anche il comple- si trovano nei documenti ίη lingua greca che co- ΙndkαJiνο
Sίngolare
mento oggetto): «ίο mi laνω> = «ίο lavo me stesso»; nosciarno, ma sono state ήcostruite dai linguisti);
ι φιλέ-ο-μαι > φιλοiJμαι
si dίce che lavarsί e un verbo riflessivo. lnvece «ίο *λύ-ε-σο > λύου. L'ίnfinito medio e λύ-ε-σθαι.
11 φιλέ-rι(οφιλέ - ει) > φιλfί(οφιλεί)
nύ sνegliω> ηοη vuol certo dire «ίο sveglίo me stes- 1 verbi contrattί in -ε- nel passivo hanno le stes- ΠΙ φιλέ-ε - ται > φιλεϊται
so», ma solo <φasso dal sonno alla veglia»: si tratta se terminazioπi dei verbi non coπtrattί; la vocale - ε­ Plurale
percio d'uπ verbo iπtraπsitίvo (ίntransίtivo del tema si contrae con la vocale coπgiuntiva (ε, ο), ι φιλε - ό - μεθα
> φιλούμεθα
pronominale), tant'e vero che in altre lingue la par- secondo le consuete regole della contrazίone date a ΙΙ φιλέ-ε - σθε > φιλεϊσθε
ΠΙ φιλέ-ο - νται > φιλοί'>νται
ticella proπominale ποπ c' e (per esempίo, p. 76. Avremo percio, nell'ίndicativo φιλο1>μαι
lmperatiνo
nell'inglcse 1 wake up). Come vedete, ai verbί medi (< φιλέ-ο- μαι), φιλ fl, φιλε1ται, φιλούμεθα, ll sing. *φιλέ - ε-σο
> φιλοί'>
grecί possono coπispondere ίη italiano sia verbi φιλε1σθε, φιλο1>νται; nell ' irnperativo φιλού, 11 plur. φιλέ - ε-σθε
> φιλεϊσθε
riflessivi sia verbi ίπtransitivί pronominalί. φιλε1σθε; nell 'infinito φιλεί:σθαι. lnfinίto φιλέ-ε - σθαι > φιλεϊσθαι

Spesse volte il medio greco e transitίvo, cioe


puo reggere ίl complemeπto oggetto: Λ -όομαι τους 11 dativo serve soprattutto a esprimere il com- Alcuni usi del dativo
ϊππους = Scίolgo (libero) ί cavalli. ρlemento dί termine (ο oggetto indiretto ), che in
italίano e di solito introdotto dalla preposizione Complemento di tenninc
Qui il medίo diffeήsce dal1 'attivo per la sfumatu- α: Οϋτω γι'χρ τφ Μινωταύρφ σί:τον παρέχουσι ν τι$ Μϊνωταύρφ=α/Μίηοtηιιιυ
ra di significato che abbίamo detto: esso indίca che Ιπ questo modo infatti dan cibo al Mίnotauro.
ίl soggetto compie un'azione che lo ήguarda. Cosi,
«sciolgo ί cavalli» si puo anche dire λf>ω τους Notate poi alcuni altή usi di questo caso:
ιππους; ma usero il medio λ -όομαι se per esempio i a) 11 dativo in unioπe col verbo εiμι indica, come Dativo di possesso
cavalli cbe sciolgo sono ί miei. ίη latino, possesso (datίvo dί possesso); l'italiano ren- αύτφ έστι παίς - cgli Ιιιι 1111
Molto spesso pero (come nell'esempio appena <lc perlopiu questo costrutto col verbo avere: "Εστι ν figlίo

vίsto) questa sfumatura ποπ appare dalla traduzione αι>τφ παις τις ονόματι Θησεύς = Egli ha un figlίo
ΙΙpresente ίndicativo, impera- italiana. υ gualmente, e piuttosto sottile la differenza <li nome Teseo (letteralmente: Ε α luί un figlio ...) =
tivo e ίnfinito medio tra l'attivo e il medio nel caso di φιλέω (per citar ι..:νι ei filίus, Theseus nomίne.
tema λϊ)- l'altro verbo che v'e familiare e cbe troverete di b) La frase greca appena vίsta ci offre un esem- Dativo di limitazionc
Indicativo seguito conίugato πel medio ): praticamente, si puo 11ίo d'un altro uso del dativo, il datίvo di Ζίmίtαzίο­ παίς ονόματι Θησεύς ~ ιιη lί ­
Singolare traduπe anche φιλέομαι con «amo». ιιι', cl1e indica limitatarnente a quaLe ambito vale glio di nome Teseo
ι λfι-ο - μαι
1111 '<ιffcnnazione (complemento dί limitazίone, come
11 *λΌ-ε-σαι > λΌn (anchc λfιει)
Jll λΌ-ε - ται
Le voci medie del verbo si distinguoπo facil- 111 il<ιliano «supeήoή dί numero», «maggiore d'eta»,
Plurale ιncntc da quelle attive per le tenninazioni diverse: «ι·icco da un occhίo»): ...ονδματι Θησεύς=« .. .dί
Ι λϊ)-6 μι·Οα μαι, -σαι, - ται per il sinμol;ιn~, ι: μι~θα, -σθε, - ιιιιιιι(' Tcsco», «chiamato Τcsαω (:ιll:ι Ιι·Ιtι-rη : «Tcsco
11 λf> ι· σοι· νται pcr ί\ rlιιralc. Trn ίl Ιι·111:1 ι· Ιι· ι\ι·si11cnzc s'in- ιμιιιιιlο α! ηοηΙ('», <ψ('Ι" φιι•/ ι '/tι' π1:11ι11~/ιι ι! ιιοιιιι'>> ).
11 ι λ 1'> () ντιι 1

1 ) (,
Enchiridίon Enchίrίdίon Capitolo VI
Capitolo VI
Confrontate l'ablativo dί limitazione latino a) coll 'accusatίvo: a) Preposizioni coll'accusatίvo
εiς,

Dativo strumentale
(Theseus nomίne).
c) Il dativo serve anche a indicare il mezzo, ο lo
«verso, a, in» (indica propriamente il movi-
mento verso l 'interno d'un luogo, come in latino -Fl είς
strumento, con cui si fa una cosa (datίvo strumen- ίn coll'accusativo);
τfι ι'χριστερςi = co11a sinistra
tale): Tfi μεν γι'χρ aριστερ(Χ λαμβάνεται τfiς πρός, «a, verso» (indica piu la dίrezίone del movi-
mento, come in latino ad coll'accusativo);
[]
κεφαλfiς του θηρίου, τfi δε δεξι(Χ το στήθος τύπτει
= Colla sίnίstra affeπa il capo del mostro e colla
destra ne colpisce il petto.
παρά, «accanto a, presso» (movirnento verso le vί­
cίnanze d'un luogo );
Ι []
παρά
πρός

έπί, «su» (movimento dal basso verso l'alto),


l1 latino usa in questo senso l'ablativo (ablatίvo
«contro» (movimento ostίle); ~r -ι
strumentale): dexterii, sίnistrii. έπί
ανά, «SU» (movίmento daf basso νerso f 'afto, fun-
Dativo di tempo d) S'usa il dativo per indicare il tempo in cui
τfι υστεραίςχ succede qualcosa, in risposta alla domanda «quan- go un pίano ίnclίnato );
do ?» (complemento di tempo determίnato ): τfi
ύστεραίι;χ, «il giorno dopo».
κατά, «lungo» (scendendo: movimento dall'alto
verso ίl basso );
άνά
/L_J κατά
Anche in questo caso il latino userebbe
l'ablativo: postero dίe. b) col genίtίvo: b) Preposizioni col genίtίvo
Dativo con preposίzίoni
έν τfι ι'χριστερςi, προς τfι νηί:
e) 11 dativo s 'unisce anche a certe preposίzίonί,
e particolanηentc a quelle che indicano il luogo in
έκ, «da, fuori di» (indίca un movimento dall 'ίnter­
no verso l 'esterno d'un luogo, corne in Jatino e ο +-J έκ
cui uno e ο qualcosa accade (complemento dί stato ex coll' ablativo);
από, «da» (latino ii ο ab coll'ablativo); άπό
ίn luogo ): έν τfi aριστερ(Χ, προς τfi νηί: f--
f) Infine reggono il dativo alcuni verbi: Οί βόες μετά, «con, insieme con» (in quest'ultimo caso non
Dativo con verbί
τij) aypij) προσχωροί'ισιν = Ι buoi s'avvicinano al c'e naturalrnente nessun senso di moto da Juogo); •• Μ
προσχωρέω
πείθομαι campo; Ό Ai γευς πείθεται αύτij) = Egeo gli ubbi-
μετά RJi
επομαι disce; "Επεσθέ μοι ανδρείως = Seguitemί corag- c) col datίvo: c) Preposizioni C'O! (/αιί1•ιι
ήγέομαι giosamente; Ήγεί:ται αύτοfς εiς τον λαβύρινθον έν, «a, in» (indica la posizione d'un oggetto ch'e
all'ίnterno d'un luogo);
= Lί guida nel labirinto.
ι:πί, «su, sopra» (con contatto );

Come vedete dalle traduzioni, a questi verbi cor- πρός, «a, presso» ( vίcίnanza );

rispondono spesso in ίtalίano verbi transitivi. ύπό, «sotto». ~Ι


προς

Γ 1

Abbiamo visto che reggono il datίvo quelle pre- Ι disegni vί chiariranno ancor meglio ίl signίfi­ ύπό ~
Alcune preposizioni
posizioni che indicano il luogo in cui uno e ο qual- ι·ίιto delle diverse preposizioni.
cosa accade (complemento dί stato ίn luogo ); qui
aggiungiamo che reggono invece ίl genίtίvo le pre-
posίzioni che esprimono un' idea dί moto da luo-
go, e 1' accusatίvo quelle che significano un moto
α (ο verso) luogo.
Jmparate le preposizioni elencate quί sotto, chc
sono quelle che son comparsc finora nelle liste di
voc<ιboli:
Capitolo V[ Esercίzί Esercίzί Capitolo VI
---- ---

11 greco nell'italian o Esercizio 6e


Mettete le forme che seguono nel sίngolare:

Movendo da parole greche che conoscete, dite ίl signφ.cato etίmologico 1. λ-όεσθε 4. c:'χφικνεί:σθε
delle parole che seguono: 2. πειθόμεθα 5. φοβούμεθα
3. βούλονται 6. c:'χφικνουνται.
1) fobia
2) acrofobia Esercizio 6/
3) agorafobia Leggete ad alta voce e traducete:
4) entomofobi a 1 . Οϊκαδε βαδίζει ν βουλόμεθα.
5) ang1ofobia. 2. ου σε φοβουνται.
3. Άργος γί γνη, ω δουλε.
4. Εiς την Κρήτην ι'χ.φικvούμεθα.
Esercίzίo 6α 5. Ό βασιλευς ήμ&.ς δέχεται.
Trovate dodίci verbi di forma medίa nella lettura all 'ίnίzίo dί questo capίtolo,

e traducete le frasί che li contengono. Esercίzίo 6g


Traducete ίn greco:
Esercizίo 6b 1. Vogliamo rimanere.
Scrivete jorme di yίyνομαι e aφικνέομαι (di que.'>t 'u/timo, solo le forme
le 2. Νοη ho paura di te.
contratte), pοί traducete tutte le νοcί. 3. Arrivano ne11' isola.
4. Νοη abbiate paura, amici!
Esercizίo 6c 5. Diventano pigri.
Leggete e traducete queste coppie dί .frα.'ίί:
1. Τον κύνα λούω (= lavo ). Esercizίo 6h
Riscrίvete questefrasί rnettendo ί sostantίvί tra parentesi nel caso giu81o, l' μοi
Ήμεί:ς λουόμεθα.
2. Ή μήτηρ τον παί:δα έγείρει.
traducete fe fra8i:
Ό παί:ς έγείρεται.
1. Προς (ό ι'χ.γρός) έρχόμεθα.
3. Ό δεσπότης τον δουλον του πόνου παύει (= fa smettere [regge ίl 2. Προς (ή όδός) καθίζουσιν.
genitivo della cosa]). 3. Έκ (ή οiκ:ίά) σπεύδει.
του πόνου παύομαι.
4. Άπο (ή νflσος) πλέουσιν.
4. Ό δουλος τους λίθους α\:ρει.
5. Κατα (ή όδός) πορεύονται.
Ό δουλος έγείρεται και έπαίρει έαυτόν.
6. Μετα (οί έταί:ροι) φεύγει.
5. Οί παί:δες τον τρόχον (= la ruota) τρέπουσιν (= fan girare). 7. Έν (ό λαβύρινθος) μένετε.
Ό δουλος προς τον δεσπότην τρέπεται.
8. Ήγεί:σθε ήμί:ν προς (ή κρήνη).
9. Οί παί:δες τρέχουσιν ι'χ.να (ή όδός).
Esercίzio 6d 1Ο. Αί παρθένοι καθίζουσιν ύπο (το δένδρον).
Mettete le forme che seguono nel plurale: 11. Ό κύων όρμ&.ται έπt (ό λύκος).
1. λ-όομαι 4. φοβουμαι 12. Οί έταί:ροι εiς (ό λαβύρινθος) εiσέρχονται.
2. βούλεται 5. c:'χφικ:νεί:ται
3. δέχη 6. γίγνομαι.

1!1
_Ca_pito_Io_VI __ _ _ _ Esercizi Esercizί
---- - --- -- -
Esercίzio 6ί 5. Έπει ό Θησευς <'Χποκτείνει τον Μϊνώταυρον, έπόμεθα αυτφ έκ
Leggete ad alta voce e traducete queste frasί, e rίconoscete ίn esse ί dίver­ του λαβυρίνθου.
sί usίdel datίvo: Quando viaggiarno verso Creta, vediamo molte isole.
1. Ό aνηρ ίΊμί:ν ου πείθεται.
2. Πείθεσθέ μοι, ώ παί:δες. Leggete questo brano, pοί rίspondete alle domande.
3. Πάρεχέ μοι το &ροτρον.
4. Τον μ υθον τφ παιδι λέγω. Ο θΗΣΕΥΣ ΤΗΝ ΑΡΙΑΔΝΗΝ ΚΑΤΑΛΕΙΠΕΙ
5. 'Έστι τφ αυτουργφ &ροτρον. Οϋτως συν ό Θησευς τους έταίρους σφζει και aπο της Κρήτης
6. Ό αυτουργός, Δικαιόπολις ονόματι, τοί:ς βουσιν εiς τον aγρον ήγεί:ται. αποφεύγει. Πρώτον μεν ουν προς νησόν τινα, Νάξον ονόματι, πλέουσιν.
7. Ό παί:ς τον λύκον λίθοις βάλλει. Έπει δε aφικνουνται, έκβαίνουσιν έκτης νεώς και αναπαύονται. Έπεt
8. Ή γυνη τφ aνδρι πολ υν σί:τον παρέχει. δε νυξ γί γνεται, οί μεν &λλοι καθεύδουσι ν- ό δε Θησευς ου καθεύδει
9. Ό δεσπότης τους δούλους τοσαύτn βοn καλεί ώστε φοβουνται. &λλα f\συχος μένει· ου γαρ φιλεί Άριάδνην ουδε βούλεται φέρειν
1Ο. 'Έστι τφ παιδι καλος κύων. αυτην προς τ&ς 'Αθήνας. Δι'όλίγου ούν, έπει καθεύδει ή Άριάδνη, ό
Θησευς έγείρει τους έταίρους καί, «σϊγ<Χτε, ώ φίλοι,» φησίν· «καιρός
E.5ercίzίo 61 έστιν aποπλείν. Σπεύδετε συν προς την ναυν.» Έπει ουν είς την ναυν
Traducete ίn greco: άφικνουνται , ταχέως λ6ουσι τα πείσματα και άποπλέουσιν- την
1. Νοη sei disposto a ubbidirmi, ragazzo? δ'Άριάδνην λείπουσι ν έν τn νήσφ.
2. Racconta1ni (racconta = λέγε) la storia.
3. Ti do l'aratro . [καταλείπει abhandona πρ&τον dapprίma, ίn un tempo τινα
prίmo
4. ΙΙ contadino ha un gran bove (usate il dativo di possesso ). una Νάξον Nasso (un 'ίsola nel mar Egeo, α settentrίone dί Creta)
5. 11 giovinetto ( ό νεανίας), di nome Teseo, guida coraggiosarnente i άναπαύονται sί rίposano ήσυχος tranquίllo τα πείσματα le gόmenι' 1
compagnt.
6. ΙΙ ragazzo colpίsce il lupo con una pietra. 1. Per dove salpano Teseo e i suoi?
7. La ragazza da il cibo all'amico. 2. Che fanno per prima cosa quando aπivano la?
8. Lo schiavo colpίsce ί buoi col pungolo ( τό κέντρον). 3. Perche Teseo ηοη dorme?
9. La ragazza s'avvicina al\e porte. 4. Che dice ai suoi Teseo quando Ιί sveglia?
ιο. 11 giomo dopo gli ateniesi scappano fuori del labirinto.
~Επεt δΕ ήμέρα γί γνεται, ανεγείρεται ή ~Αριάδνη καl όρ(i <Jτι ο'\)τ~·
E.Yercizio 6m Θησευς ο\>τε οί έταί:ροι πάρεισιν. Τρέχει συν προς τον αi.γιαλι'>v 1':αι
Traducete queste coppίe dίfrasί: βλέπει προς την θάλατταν- την δε ναυν ουχ όρ(i. Μάλιστα ούv φοβπ ται
1. Ό Θησευς βούλεται τους έταίρους σφζειν. και βο(i· <<''Ώ Θησευ, που εί; "'Αρά με καταλείπεις; Έπάνελθε κα.\
Egeo ha molta paura ma gli ubbidisce. σφζέ με.»
2. Οί μεν Άθηναί:οι άφικνουνται εiς την νησον, ό δε βασιλευς
δέχεται αυτούς. [άνεγείρεται sί rίsveglίa τον αί γιαλόν la spίaggίa]
Ι compagni han molta paura, ma Teseo li guida coraggίosamente.
3. Μη μάχεσθε, ώ φίλοι, μηδε βο<Χτε άλλα σϊγ<Χτε (= state zitti). 5. Che vede Arianna quando si sveglia?
Non abbiate paura del Minotauro, amici, ma siate coraggiosi. 6. Che grida?
4. Έπει νυξ γίγνεται, ή παρθένος ερχεται προς τ&ς πύλας.
Quando si fa gίοπω, l<ι navc aπiva nell 'isola.

1i } 1\ \
Cίvίltiι
<' :φilolo V 1
Esercίzi
Capitolo VI
- - - ·- --- -
Esercίzio 6n 11 mίto
Traduce te ίn greco: all 'ίnc·/ito Ef&sto che 8U!Jito
a parola μί)θος significa «storia», Comandό
1. Mentre (Έν φ) Arianna (\')invoca, il dio (ό θεός) Dioniso (ό Διόνυσος)
guarda dal cielo ( ό ούρανός) verso la teπa; egli vede dunque Arianna
L e ί greci erano grandi naπatoή.
Molte delle storie erano antichissime,
ίmpastasse terra con acqua e ν 'ίrψ>n­
desse voce umana e vίgore, e c·hc ί/
e s'innam ora di leί. tutto jόsse d 'aψetto sίmίle alle dee irn-
e venivano raccontate a tutti i bambi-
2. Vola (πέτεται) dunque dal cielo alla teπa. Ε quando arriva all'isola mortalί, e dί bella, vίrginea, amabilι'
ni sulle ginocchia delle loro madri.
s'avvic ina a lei e dice: «Arianna, non aver paura! Infatti son qua io, presenz a; e quίndί che Atena le ίn.\'('­
cielo.» C'erano stoήe che ήguardavano i tem-
Dίoniso, t'amo e (ti) voglio salvare: vieni con me in
pi in cui 1'uomo ηοη esisteva ancόra, gnasse le αrtί: ίl saper tes.<;ere tramι'
3 . Arianna dunque si rallegra e va da lui. ben conteste; ordίno all'aurea A_frodίtι'
altre sui tempi in cui i rapporti tra gli
4. Dioniso dunque la porta su (άναφέρει) in cielo; e Arianna diventa una di 8parge rle sulla testa grazίa.
dei e gli uomini erano molto piu stretti,
dea (Θεά) e rimane per sempre (εiσαεί) in cielo. tormentosί desίderί e le pene c1ιι·
e altre ancόra sugli dei e gli eroi del-
1' antichitiι: i miti erano insomma sto- struggono le membra; e α Ennete, mι'.\'­
La formaz ione delle parole saggero argifόnte [= uccίsore del mo-
rie di tipi molto diversi. Alcuni, come
i miti cosmogόnici (ossia stro Argo}, di darle un 'αnίιnα
Che rapport o c 'e tra le parole dί cίascuna delle cίnque coppίe seguent i?
sull Όrigine dell 'uni- dί cagna e ίndole ίngan­

verso ), riguard ava- natrίce. Cosi parlo, e


1) ό δουλος ή δούλη
quellί obbedίrono αί
ή φίλη
no solo, ο soprat-
2) ό φίλος volerί del croniιlι'
ή θεά
tutto, gli dei.
3) ό θεός Zeus (Le οpαι' ι' ί
Esiodo , per
4) ό έταιρος ή έταίρα gίornί, 53 -69,
esernpi o, rac-
conta come il dalla trad. di 1,_
Magugli:ιι1i, L'<I.
titano Prometeo,
per compassιone Rizzoli) .
del genere uma-
no, rubό il fuoco c; 1ί ι\ί,·ί ι· Ιι·
agli dei e Ιο donό agli dee fcccro sιΤοιιιlο
uomιn1 .
il comando ι\ί Ζι·ιιs, ι·ιl
Ermete chianΊ<'> Ιιι <101111;1
Sdegnat o, glί dίsse allora Zeus, Pandόra, «perche tutti (π<χvτι-ς)

adunato re dί nembί: 'Ό figlίolo dί gli dei che vivono sull'Oli1ηpo IL' ιlι·t
Gίapeto, tu che seί ίl pίiι ίngegnoso tero un dono (δώρον), rovin<i pα ι•. Ιί
dί tuttί, tί rallegrί dί aver rubato ίl uomini industri».
/uoco e di avere eluso ί mίeί volerί:
Jl padre [= Zeus] ιnαη(/(ί a
ma hαί prepara to grande pena α te
Epimet eo [ίl fratello dί Ρrοmι~ Ιι>rι/
,\'fesso e aglί uomίnί che dovran no
11enίre. Α loro, qual pena del fuoco, l'inclίto Argifόnte[= Ermetc] , Ι 'ι'Ιο­
ίο daro un male del quale tuttί sί ral- ce messagg ero deglί deί, α μο,.tωϊ' ί/
1ι-greranno nel ι·ιιοιϊ'. /rιι·ι'nι/ο /ι'.<ιte dono, ne queglί sί dίede μen.\ϊι'ιη ι·Ιιι ·
rι//ο 8tesso lor ιηrι/ι'. ·· ( Ίι.,·ί μιτι·ΙrΙ . μιιί f>fϊ>mi:tco glί ανeνα ,.αι·c·οmιιιl(/αιιι (/ί
ιιι·ι'l'ffιιιϊ' mai ιιη {/οηο (/α /)(ΙΙ"fι•
ι·ί.vι' ί/ μαdι·e ι/ef!,li ιιιιιιιιι11 ι · ιlι'.1:/i ιlι :ι 11011

1 \'i
C_apitoιo V!_ ___ __ Ciνίlta Ciνilta Capitolo VI

-
stoήa, ο su queJ che i greci credeνa­
no fosse storia. Appartiene a questa
categoria la storia di Teseo e del
Minotauro: Teseo era un antico re
d'Atene, e la sua figura fu al centro
d'un intero ciclo di miti; egli apparte-
neνa alla generazione precedente alla
guerra di Troia, e si credeνa che si
dovesse a lui l 'unificazione dell 'At-
tica. Anche a Minosse, re di Cnosso,
nell'isoJa di Creta, era attribuita un'esi-
11 labirinto (da una moneta crctcse).
stenza stoήca: Tucidide discute la que-
malattie e d'altre disgrazie: percbe, per stione dell'estensione deJ suo potere
esempio, si deνe laνorare per νiνere, maήttimo nell'introduzione delle sue
mentre nell'eta dell'oro la teπa pro- Storίe. Λαβύρινθος significa, nell'an-
duceνa spontanearnente frutti d'ogni tica lingua di Creta, «casa della
genere? La stoήa e raccontata con lin- bipenne» (cioe della scure a doppio
guaggio allusiνo: Pandόra leva il co- taglio ): questo potrebb' essere stato il
perchio d'un grande orcio, da cui nome d'un grande palazzo di Cnosso,
escono tutti ί rnali, rna Esiodo ηοη ci doνe compare spesso la bipennc
Minotauromachia: Teseo uccidc il Minotauro. dice nulla ήguardo a quest'orcio, non come simbolo religioso; le grandi di-
ci spiega percbe sί trονί Β e percbe mensioni e la pianta complessa di
dί Zeus ο!ίmpίο, ma dί rίmandarlo ίn­ l 'ίntatta casa, dentro rίmase sotto ί Pandόra abbia leνato il coperchio: i questo palazzo possono spicgnrc
dίetτ-oacciocche non ne sopravvenίs­ labbri dell Όrcίο, ne νο!Ο fuorί, per- lettori d'Esiodo probabilmente cono- forse il cambiamento di senso ιlcll:ι
se male αί mortalί. Accettatolo, se ne che prima Pandora rίmίse ίl coper- sceνano la storia, ed egli ηοη aνeνa parola λαβύρινθος, che νenne η si~ιιi­
accon;e soltanto quando gia aveva ίl chίo sull Όrcίο, secondo ίl volere nessun bisogno di raccontargliela; ficare «labirinto».
male (84-89, trad. dello stesso). dell'egioco [= armato dell'egida, uno non e neppur chiaro perche si dica La taurornachia (giochi cl1c ι·on­
scudo portentoso] Zeus, adunatore dί che la Speranza ήmane nell'orcio: la sistevano nell'eluder gli attaccl1i ι\'ιι11
11 dono degli dei portό agli uomi- nembί. Μα glί altrί, ί mali infinίtί, er- condizione uma-
ni la roνina: rano ίn mezzo aglί umani; piena, in- na e forse dispe-
fattί, dί malί e la terra, pίeno ne e ίl rata? Ο forse una
Fino ad allora viveva sulla terra mare, e le malattίe, α loro piacere, si speranza dί sal-
lontana dαί mali la stirpe mortale, aggirano ίn sίlenzίo dί notte e dί gior- vczza e reden-
senza la sfibrante fatίca e senza il no fra gli uominί, portando dolore αί zione dai mali
morbo crudele che trae glί umanί alla mortalί; e questo perche l 'accorto puό νenir fuori
morte: rapidamente, infattί, invecchίa­ Zeus tolse loro la voce. ιlη quello stesso
no gli uominί nel dolore. Μα Ζα donna, Non sί puo evitare l 'ίntendίmento οΓcίο, ο vaso, che
levando dί sua mano ίl grande co- dί Zeus (90-105, trad. dello stesso). Ιί l1a diffusi per il
perchio dell Όrc·io, di.ψeι'.\'e ί malί, ιηοηdο'?

ρreparando cη~li ιιοιηίηί afΓanni Questo mito tcntn ιlί spicgare il Λltri miti si
l ,ι• ίπψr-ι·sc ιlί Tcsco.
fzιtfU08ί. 80//afllO /ιι .)fΙι'ΙϊΙΙΙ::.α 1c/. t/('/- 1ηotivo pcr ι·ιιi ι>,Ιί ι111111iιιί sοΓΙίυnο di Γοηιiηnο sυ lln
C_a_pitolo VI Cίviltiι Lexicon
- - - -- - --- - - - - -- - - -- - - - - -- - - - - -~-apitolo νι
Lexίcon

Verbί πορεύομαι το στfjθος


άναγκάζω προχωρέω ό ταυρος, του ταύρου
άνοίγω σφζω ό τρόπος, του τρόπου
άποκτείνω τϊμάω
άφικνέομαι τρέπομαι Nomίproprί
βασιλεύω φοβέομαι ό Αiγεύς
βοηθέω (+ dat.) ή Άριάδνη, τfjς '
βούλομαι Sostantίvί Αριάδνης
βρΌχάομαι ή άνάγκη, τfjς άνάγκης ό Θησεύς
Le imprese di Teseo.
γίγνομαι ή άριστερά, τfjς ή Κνωσσός, τfjς
δέχομαι άριστερaς Κνωσσου
toro con acrobazie e volteggi sopra mangiatore d'uomini si trova nei rac- διακόπτω ή βασίλεια, τfjς ή Κρήτη, τfjς Κρήτης
la sua testa e la sua schiena) era conti tradizionali di molti popoli, e έάω (+ acc_ e inf) βασιλείας ό Μϊνώταυρος, του
molto importante nel rituale cretese, la struttura di queste narrazioni e έγείρω, έγείρυμαι ό βασιλεύς Μίνωταύρου
ed e spesso rappresentata nelle opere molto simile. εiπέ! ή δεξιά, τfjς δεξιaς
d 'arte di Creta; gli atleti che είσελαύνω το δεσμωτήριον, του Dimostratίvi
prendevan parte alle tauromachie La mitopoiesi, cioe la creazione έκφεύγω δεσμωτηρίου έκείνος, έκείνη, έκείνο
potevano ben essere giovani prigio- di miti, sembra essere un'attivita Επομαι (+ dat.) ό έταίρος, του έταίρου
nieri, provenienti da Atene ο da altή umana universale, e pare che i miti έράω (+ gen.) ή ήμέρα, τfjς ήμέρας Numerali
racchiudano la saggezza dei popoli έργάζομαι ή κεφαλή, τfjς κεφαλ fjς έπτά
luoghi. Sicche troviamo nel rnito di
ερχομαι ό λαβύρινθος, του
Teseo diversi elementi storici primitivi. La loro intcrpretazione ri-
άπ-έρχομαι λαβυρίνθου Preposίzionί
stranamente modificati. mane una vexiita quaestίO, un pro-
έξ-έρχομαι το λίνον, του λίνου κατά (+ acc.)
blema molto dibattuto ma ηοη ancόra
έσθίω ή μεσημβρία, τfjς
11 mito d'Odisseo e del ciclope (ν. del tutto ήsolto; anzi, ί miti greci son ήβάω μεσημβρίας Avverbί
il cap. 7) e tratto dall'Odίssea cosi vari e complessi, per origine e ήγέομαι (+ dat.) ό μοχλός, του μοχλου γε
d'Omero, che, come certo sapete, significato, che qualunque tentativo κλάζω ή ναυς (την ναυν, τfjς ο1κοι
racconta soprattutto le avventure d'enunziar regole generali per la loro κλείω νεώς, τfj νηί) ούδαμώς
d 'Odisseo durante il suo viaggio di interpretazione sembra destinato al λαμβάνομαι (+ gen.) ή νfjσος, τfjς νήσου
ήtorno in patria, a itaca, da Troia. Ε fallimento . Ma, in qualunque modo μάχομαι ή νύξ Congίunzioni e locuzioni
questo un esempio d'una terza clas- li vogliamo considerare, e certo che οίκτίρω το ξίφος congίuntίve
i miti greci hanno affascinato l'im- ϊ)νομάζω ό παππίας, του παππίου
se di miti greci: i racconti popolaή; έπε\. πρώτον
maginazione dell'uomo occidentale ίφμάομαι ή παρθένος, τfjς μηδέ
la storia dell'uomo debole che af-
ϊκτφραί νομαι παρθένου
fronta un gigante con un occhio solo lungo tutto il corso della sua stoήa.
πι:ίθομαι το πνευμα Locuzionί
πi:μπω ή πόλις (τiJν πόλιν) κατ Έτος
πφαίνω ό πούς (τών ποδών) το ημισυ
πλi:ω αί πύλαι, των πυλών ω πάππα
άπο-πλέω ό σκότος, του σκότου

ΙΗΙ
Capitolo VII __ _ ___ _ <Ξapitolo VII
Ό Όδυσσευς το pόπαλον
έλαύνει εiς τον εvα
Δέκα μεν συν Ετη περι Τροίαν μάχονται,
όφθαλμον του κ ύκλωπος. ή πόλις (acc. τΤ]ν πόλιν) = τό αστυ
τέλος δε την πόλιν αίρούσιν. Ό συν

τόpόπαλον
(τού~pοπάλου.)
. - . . . ··;..ι_
.~
4 .
ιs Όδυσσευς τους έταίρους κελεύει εiς τ&ς
ναύς εiσβαίνειν, και aπο τfjς Τροίας
αίρέω (> αίρ&) = λαμβάνω

~"':" - - _....-

ο1καδε aποπλέουσιν. Έν δε τn όδφ πολλα

ό όφθαλμός
και δεινα πάσχουσιν. Πολλάκις μεν γαρ
(τοv όφθαλμού)
χειμώνας ύπέχουσιν, πολλάκις δε εiς

20 &.λλους κι νδ-όνους μεγίστους έμ­

ό Κύκλωψ (του Κύκλωπος) Ο ΚΥΚΛΩΨ (α) πίπτουσιν.


ό κίνδι>νος (τού κινδύνου)
Έπει δε περαίνει τον μύθον ή Μυρρίνη, Πλέουσί ποτε εiς νfjσόν τι να μ ϊκράν,

ή Μέλι ττα, «ώς καλός έστι ν ό μύθος,» έκβαί νουσι δε έκ των νε&ν και δεtπνον

φησίv- «λέγε ήμίν &.λλον τινα μύθον, ω ποιουσι ν έν τφ αi γιαλφ. "Εστι δε έγγυς
ό αίγιαλός ·
μfjτερ.» Ή δε Μυρρίνη, <ωf>δαμ&ς,» φησίv­ .'~ &.λλη νfjσος καπνον όρ&σι και φθόγγον (του αίγιαλοί!)

«νυν γαρ έν νφ εχω το δείπνον παρα­ aκούουσιν προβάτων τε και αiγ&ν. τη


ό καπνός ~­
σκευάζειν.» Ή μεν συν Μέλιττα δακρ-όει, συν ύστεραίςχ ό Όδυσσευς τους έταίρους (του καπνού)

ό δε Φίλιππος, «μη δάκρυε, & Μέλιττα,» κελεύει εiς την ναυν εiσβαί νει ν· βούλεται

φησί v- «έγώ γαρ έθέλω σοι μ υeον καλον γαρ εiς την νfjσον πλεtν και γιγνώσκειν

λέγειν περι aνδρος πολ υτρόπου, ονόματι 111 τίνες έκει οiκούσιν. ή αϊξ (της αίγός)

'Οδυσσέως. 10 Δι'όλίγου ούν aφικνουνται εiς την

ό 'Αγαμέμνων (τού Ό γαρ Όδυσσευς έπι την Τροίαν πλεί vflσoν. Έγγυς τfjς θαλάττης &.ντρον μέγα
'Αγαμέμνονος)
τ' = τε μετα του τ'Άγαμέμνονος και των Άχαι&ν. ίφ&σι και πολλά τε πρόβατα και πολλ&ς
οί Άχαιοί (τ&ν Άχαι&ν)
τό &ντρον (του &ντρuυ)
~~-~,~f;;~~§l&E1l!fii@·!:ii~1·::)~f,:::·· ,. ~P.l ·~~pό~.. ~~ tift:~#}).f}1ρ grandi8.~imo
τις (acc. sing. τι να) (pro- πολύτροπος ver8atίle, ο ιιιιnί ποτε una volta
nome e aggettivo, en- che ha molto viaggίato ύπέχω affronto έγγύς νiι·ino
clitico) urιo, un certo, un δ κ:ί νδυνος, του δ φθόγγος. του
ta!e κ:ι νδ-όνου i/ μαίπι/ιι φΟόγγου ί/ .1·ιιιιιιιι
μέγιστος. μεγίστη. μf τίc;; 11111111 111111 τίνες;)
γιστον 1110/to .ι:ι·ιιιιι/ι·. 11111111111111·) ι Ιιι' l·Ψl'Ι"llΙ
111 ι ψι.ι/, · , Ιιι · ·
1 11
Capitolo VII (;apitolo νιι

αtγας. Ό ουν Όδυσσευς τοις έταίροις, Ο ΚΥΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΒΑΤΟΝ

"\>μεις μέν," φησίν, "προς τn νη"l μένετε. 35 Έν δε τούτφ ό μεν κύων έπαίρει έαυτον

είσ-ιέναι = είσ - βαίνειν Έγώ δε έν ν<Q f.χω είς το &:ντρον είσιέναι." και aπο του παιδος aποχωρεϊ:. Ό δε παις
Sίng.

Δώδεκα ο\)ν τών έταίρων κελεύει έαυτφ ουκέτι λέγει τον μ ί)θον' aλλa προς τον Nom. ό παί:ς
Voc. & παί:
επεσθαι. Οί δε &:λλοι προς τf\ νη"l κύνα βλέπει. «Τί πάσχει ό κύων;» φησι ν Acc. τον παί:δ - α
Gen. του παιδ - ός
μένουσιν. Έπει δε είς το &:ντρον ~~ ό Φίλιππος. Ό δε κύων σπεύδει προς τον Dat. τq> παιδ-ί

aφικνουνται, ουδένα &:νθρωπον εύρίσ- 40 aγρόν, και aγρίως ύλακτεt. «Άλλa τί

ενδον : έν τq> iiντρφ Κ Ου σι ν Εν δ Ον. 0ί Ο\) ν έ τα ι ρ Οι, "cO ποιει ό "Αργος; διa τί οϋτως ύλακτει και

Όδυσσευ," φασίν, "ουδεις &:νθρωπός θόρυβον ποιει;» Ό μεν ουν παις έπαίρει

έστιν f.νδον. "Ελαυνε ουν τά τε πρόβατα έαυτον καί, «μένε, & Μέλιττα,» φησίν-

και τaς αtγας προς την ναυν και aπόπλει ι.ι~ «έγώ γaρ όρaν βούλομαι τί ό κύων
( Ι
ως ταχιστα.
"
45 πάσχει.» Ή δε Μέλιττα προς τον παιδα

Ό δε Όδυσσευς ουκ έθέλει τουτο βλέπει και σιγ(j.,. Ό δε Φίλιππος τρέχει

ποιειν· βούλεται γaρ γι γνώσκει ν τίς έν μετa τον κύνα και βοf!.,· «Δεί>ρ'έλθέ, &
τφ &:ντρφ οίκει. Οί δε έταιροι μάλα 'Άργε. Διa τί οϋτως ύλακτεις;» Ό μεν

φοβοί>νται· δμως δε τφ Όδυσσει πείθονται Ιι \ ουν Παις τον Κύνα ΕΠανιέναι Κελεύει, 0
και μένουσι ν έν τφ &:ντρφ.» 50 δε κύων ου πείθεται τφ παιδί, aλλ'δμως

τρέχει είς τον aγρόν.

Τέλος δε ό Φίλιππος όρf!., τί ό κύων

διώκει· πρόβατον γάρ τι ουκ έν τφ αυλίφ

ιο μένει, aλλ'είς τους aγρο-Ός είσβαίνει. Ή

δώδεκα dodίcί εύρίσκω tι·ονο


ούδείς, ούδεμία, ούδέν ώς τάχιστα ίΖ piU veloce-
(acc. sing. masch. ού­ mente possibile
δένα) (pronome) n e.~su­
n o. nulla ; (aggettiν o)
ιιι'.Ι".1·un(ο)

1· 1 .~
c:apitolo v 11
Capitolo VII
-- - - - ---- --

δε μήτηρ τον παιδα όρ(i, καί, «τί πάσχεις,» λαμπάδα λαμβάνει.'() μεν συν παις έπι

φησί ν, «ro παι; δια τί οϋτω σπεύδεις; που τη λαμπάδι πυρ καίει. Το δε της λαμπάδος

έστι ν ή Μέλι ττα;» Ό δε παις αύτfiς ούκ πυρ φ&ς ποιεt. Ό ούν Φίλιππος έν τη

aκούει, aλλα το πρόβατον διώκει. Το δε ιι5 δεξι(i εχει την λαμπάδα, και εiς τον ι τι'> πύr
( του πυρϊις)

πρόβατον φοβειται τον κύνα και τον 75 σκότον προχωρεt. ΆλλΌύ p~διόν έστι το

παιδα, και εiς τον πύργον φεύγει. Ό δε πρόβατον εύρίσκει ν· κρύπτει γαρ έαυτο
ό Φίλιππος έπt τf\ λαμπάδι
Φίλιππος, «τί ποιει το πρόβατον;» φησίν, έν σκότφ, ύπο τοις σάκκοις τοις του πυρ καίει

«aρα εiς τον πύργον εiσέρχεται; 'Ίθι δή, σπέρματος. Τέλος δε ό κύων το πρόβατον

"Αργε, δίωκε αύτό.» Ό μεν ούν κύων το 100 εύρίσκει και ύλακτεt- «Βαύ, βαύ.» Το δε

πρόβατον διώκει, το δε πρόβατον εiς τον 80 πρόβατον, έπει τον κύνα όρ(i, μάλα

φοβειται και βληχ<iται· «Bfi, βfi.» Ό μεν βληχάομαι


κατα - φεύγει πύργον καταφεύγει. Έν δε τφ πύργφ

σκότος έστι και ού δυνατόν έστι το συν παις το πρόβατον αϊρει και εiς το

(Π\~ :~::i,,, ' / πρόβατον όραν. Ό ούν παις λαμπάδα αϋλιον φέρει· επειτα δε προς την

Sing. \Ι ιο'i Μέλιτταν αύθις σπεύδει. Ή δε Μέλιττα


Nom. ή λαμπάς '). ζ ητει, και προς ταις του πύργου πύλαις
τi]ν λαμπάδ - α
μένει ύπο τφ δένδρφ, καl, «τί δή;» φησίν,
Acc. '\
τfjς λαμπάδ-ος ~' αύτην εύρίσκει. Ή μεν γαρ λαμπας έπι ss
Gen.
Dαι τf\ λαμπάδ- ι ι «aρΌύκέτι βούλει τον μ υθόν μοι λέγειν;
δέρματί έστιν, ύπο δε τφ δέρματι σάκκοι
Sίng.
το δέρμα εiσίν. Έν γαρ σάκκοις ύπο τοις δέρμασιν Μη aπελθε aπ'έμου, ώ παι, aλλα κάθιζε &π-ελθε!
Nom.
τό δέρμα
Acc.
ό Δικαιόπολις τα σπέρματα και τον σιτον και συ ύπο τούτφ τφ δένδρφ, και εiπέ
Gen. του δέρματ - ος
Dαι τφ δέρματ - ι
σ<Qζει και φυλάττει· εi μη γαρ καλόν έστι 110 μοι τί επειτα γίγνεται. Βούλομαι γαρ
P/ur.
το σπέρμα, ού καλος σιτος γί γνεται. Άπο <ιο γι γνώσκει ν τί πάσχουσι ν δ τε Όδυσσευς
Nom. τα δέρματ - α
Acc. τα δέρματ-α
του δέρματος ούν ό Φίλιππος την και οί έταιροι αύτου.» Ό μεν ούν
Gen. τών δερμάτ-ων
Dat. τοις δέρμασι(ν)
το δέρμα, του δέρματος τό φ&ς, του φωτός la luce κ:ρύπται nascondo
lapelle

l·I_')
Capitolo VJI
- - - - - - - - - - -- - l
- - - - - - " - - - - - -- - - - - - - - - , - - - -- - . . -
Capitolo VII

Ό Όδυσσευς έκ τού &ντρου


Φίλιππος καθίζει προς τη Μελίττπ οί μεν
τού Κύκλωπος έκφεύγει.
Plur. συν παίδες &μα ύπο τφ δένδρφ καθίζου -
Nom. / Voc. οί / 0:ι παί:δ-ες
Acc. τους παί:δ-ας σι ν, ό δε πάππος προς τοίς παισι ν ετι 11 s
Gen. τών παίδ-ων
Dat. τοί:ς παισί(ν) καθεύδει. Τέλος δε ό κύων προς το\>ς

παίδας προσχωρεί. Ό δε Φίλιππος­

«Δεί)ρ'έλθέ, & 'Άργε, και κάθιζε· βούλομαι

γαρ τον μί)θον τη Μελίττη λέγειν.» Ό μεν .·t1,.---\


--,"(;r-, ' <-t
ούν κύων προς τφ Φιλίππφ καθίζει και 120 ό γίγας (τού γίγαντος)
το μέτωπον
απο των παίδων ουκέτι απέρχεται, ό δε Ο ΚΥΚΛΩΨ (β) (τού μετώπο~!

Φίλιππος οϋτως αύθις τον μυθον λέγει· «Δι'όλίγου δε ψόφον μέγιστον

«Ό μεν ούν Όδυσσευς και οί έταίροι 110 ακούουσι και εiσέρχεται γίγας φοβερός

αυτοί) ου φεύγουσιν, aλλ'έν τφ &ντρφ δει νος γάρ έστι ν· είς όφθαλμος έν μέσφ
μένουσι ν· ό μεν γαρ Όδυσσευς γι γνώσκει ν

βούλεται τίς έν τφ &ντρφ οiκεί, οί δε


12s τφ μετώπφ ενεστι ν. "ο τΌύν Όδυσσευς

και οί έταίροι μάλιστα φοβουνται και


,., .·
έταίροι αυτοί) μάλα φοβουνται, aλλα τφ

Όδυσσεί πείθονται.» 115


εiς τον του &ντρου μυχον φεύγουσιν. Ό

δε γίγας πρώτον μεν τα ποίμνια εiς το


τα ποίμνια
(τών ποιμνίων)
: πολλα'
τε και αlγες
προβατα
'
'
j
' ,,.\
ή του iχ\'φιιυ
\,

Ιιι
.} ,

&ντρον εiσελαύνει, έπει δε Πάντα ενδον ό γίγας τα ι·ί'σοίiος


(τfις εiσϊ,Ιiοι>)
έστίν, λίθον μέγιστον αtρει και εiς την

του &ντρου ε1σοδον βάλλει. Ένταυθα δη

πρώτον μεν τα ποίμνια aμέλ γει, επει τα

ι·ιο δε πυρ καίει. Οϋτω δη τόν τ'Όδυσσέα

εtς. μία, εν (acc. sing. πρ&τον prίma, ίn un prί­


masch. ένα) uno, una mo tempo
μέσος, μέση, μέσον ιιιι·­ πας. πασα, παν (ίιοm.
llίο, ι·entrale. ιlί ιιιι·:·:·ιι Ι)lιιΓ. ηωsι·l1. πάντες, acc.
έν μέσφ τφ μετώπφ 111111 111:~sι·Ι1. πάντας.
ίιι 111ι':::zο 11/!α/ίϊΙιι/ι' ι 111111 ι· .1ι·ι· 111 ιιι· ιιι:ιιtιυ
δ μυχός. του μυχου / Ίιιι ιι(rνιιι ι ιιιΗιι. ιι.ι:ιιι. (Ι)lιι
):ιι/ο μίι/ ιψο.\·/ιι 1 .tlι ι //J///

1·1Ί
Capitolo VII __ __L _ Capitolo VII

και τους έταίρους όρ(i καί, "& ξένοι," Όδυσσευς εύρίσκει και τους έταίρους
βο(i, "τί νες έστε και πόθεν πλείτε;" κελεύει θερμαίνει ν αυτο έν τφ πυρί. Έπει

Ό δ'Όδυσσεύς, "ήμείς 'Αχαιοί έσμεν," δε μέλλει &ψεσθαι το pόπαλον, ό


ό Όδυσσευς καί οί έταtροι
θερμαί νουσι τό pόπαλον έν τι'ρ
φησίν, "και απο της Τροίας οtκαδε 1c.s Όδυσσευς αtρει αυτο έκ του πυρος και πυρί
ό Κύκλωψ δύο
τώv έταίρων άρπάζει πλέομεν. Χειμών δε ήμaς ένθάδε έλαύνει εiς τον ενα όφθαλμον του τό pόπαλον μέλλει ·h
14s
&ψεσθαι kf ~\
)... 'fJ\\
έλαύνει." Κύκλωπας. '"
ό Κύκλωψ Ό δε Κύκλωψ ουδεν αποκρίνεται αλλa Ό δε αναπηδ(i και δει ν&ς κλάζει. Ό δε
κόπτει τους
άvθρώπους
όρμaται επι τους 'Αχαιούς των έταίρων Όδυσσευς και οί έταίροι εiς τον του
προς την γfιν

δε δύο άρπάζει και κόπτει προς την γην- ό 110 &ντρου μυχον φεύγουσιν. Ό δε Κύκλωψ

δε εγκέφαλος έκρεί και δεύει την γην.» 150 ου δύναται αυτους όρaν. Τυφλος γάρ

Ή δε Μέλι ττα, «παυε, & Φίλιππε,» έστιν.»

φησίν, «παυε· δεινος γάρ έστιν ό μ'Uθος. Ή δε Μέλιττα· «Ώς σοφός έστιν ό

Άλλ'εiπέ μοι, π&ς έκφεύγει ό 'Οδυσσεύς; 'Οδυσσεύς. Άλλa π&ς έκφεύγουσι ν έκ

"'Αρα πάντας τους έταίρους aποκτεί νει ό ι ' ~ του &ντρου;»


έκ-ρε\: (ό'ισπερ τό ϋδωρ , λ
έκτης κρήνης) Κυκ ωψ;» ι5s Ό δε Φίλιππος «Tfi ύστεραίςχ, έπει
Ό δε Φίλιππος, «ουδαμώς,» φησίν· «ου πρώτον ανατέλλει ό f]λιος, ό Κύκλωψ τον έξ - αίρω
πάντας aποκτείνει ό Κύκλωψ. Ό γaρ λίθον έξαίρει έκ της του &ντρου εiσόδου

πολύμητις Η άνόητος 'Οδυσσεύς έστι ν ανηρ πολ ύμ ητις. Πρώτον και πάντα τά τε πρόβατα και τ&ς αtγας

μεν συν ΠΟλ υν Olνον τiρ Κ ύκλωπι παρέχει, ικο έκπέμπει. Ό συν Όδυσσευς τους έταίρους

ώστε δι'όλίγου μάλα μεθύει. Έπει δε 1110 κρύπτει ύπο τa πρόβατα. Οϋτω δη ό
ό Όδυσσεi:>ς τοuς έταίρους
καθεύδει ό Κύκλωψ, pόπαλον μέγιστον ό Κύκλωψ έκπέμπει τους 'Αχαιους μετa κρύπτει ύπό τα πρόβατα

δ ξένος, του ξένου


.>tl·anίero
/ο δεύω
πό)ς;
bagno
come? &~~=:J~i~~fl~~ - .,
τυφλός, τυφλή, τυφλόν
cίeco
l[Ί
ένθάδε qua μεθύω m 'ubrίaco άναπηδάω balzo su. 8a/to σοφός. σοφή, σοφόν sag- ύπό + acc.
άπο1φtνομαι rίspondo ίιι ρίedί .~ iιι
δuναται puo

l·IX 1, JC)
( 'upitolo VIJ Capitolo Vll

τ&ν προβάτων, οί δε τα πρόβατα προς την Ποσειδώνος, τού της θαλάττης θεοί>. Ό .,--· .......

ναί>ν Ελαύνουσι και άποπλέουσιν.» γαρ Όδυσσευς άπο του της νήσου

αi γιαλοί> άποπλεt, άλλ'έ.κ μέσης της

ΤΟ ΤΟΥ ΜΥΘΟΥ ΤΕΛΟΣ 10~ θαλάττης οϋτω βοf!.· ""'Ω Κύκλωψ, δεινος

Μ. ef: Ν. Έπει δε ό Φίλιππος περαίνει τον μί>θον, ιss μεν ει σύ, Εγώ δε άνδρεϊος και iσχυρός
Sing.
Nom. τίς; τί; ή Μέλιττα, «τί δε μετα ταύτα γίγνεται,» εiμι. Δια τί ου καλώς δέχn τους ξένους
Acc. τίν-α; τί;
τίν-ος; τίν-ος;
φησίν, «τiρ Όδυσσει και τοις έταίροις εiς την οiκίαν σου; "' Αρ'άγνοεις δτι ό Ζευς
Gen.
Dat. τίν-ι; τίν-ι;
αυτοί>; Εiς τίνα νησον Ε.πειτα πλέουσιν; τους ξένους άει σφζει; Νί>ν δε ουκέτι τον
Plur.
τίν-ες; τίν-α;
Nom.
"'Αρα εiς την πατρίδα άφικνοί>νται; Τίνες 1 ιο όφθαλμον έν μέσφ τφ μετώπφ Ε.χεις. Έγώ
Acc. τίν-ας; τίν-α;
Gen. τίν-ων; τίν-ων;
των έταίρων σφζονται ΕΚ της θαλάττης; 190 δε αt τιός εiμ ι, και το ονομά μου
Dat. τίσι(ν); τίσι(ν);

Μη παύου, ώ Φίλιππε, άλλ'εiπέ μοι πάντα 'Οδυσσεύς έστι ν· 'Οδυσσεύς εiμ ι


ή πατρίς (τfiς πατρίδος) :
ή γη του πατρός, και του τον μ ί>θον τον περι του 'Οδυσσέως.» πολ ύμ ητις, υίος του Λαέρτου, και έν τfι ό Λαέρτης, του Λαέρτου
πάππου ...

Ό δε Φίλιππος «Ουκ άφικνοί>νται εiς Ίθάκn οiκίαν Ε.χω." Ό δε Κύκλωψ μέγαν

την έαυτ&ν πατρίδα, Επει ό του κ ύκλωπος ) 1~ λίθον έκ του ορους αtρει, και βάλλει αυτον

έχθρός, -ά, -όν +7 φίλος πατηρ έ.χθρος αυτοις γίγνεται, και ουκ 195 εiς την του 'Οδυσσέως ναί>ν. Ό μεν ούν
κατα θάλατταν = έν τfi
Efj. αυτους οtκαδε Επανιέναι κατα λίθος τη θαλάττn Εμπtπτει, ό δε Όδυσσευς τfi θαλάττn: είς τi1v Ο11Αcι1 ι111 ·
θαλάττn

θάλατταν, ουδε ό 'Οδυσσευς δυνατός Εστιν και οί έταtροι άποφεύγουςην.

αυτους σφζει ν ΕΚ τfjς θαλάττης εiς τον Άλλ'ό Κύκλωψ τον Ποσειδώνα τον

λιμένα.» 11
•0 έαυτοί> πατέρα καλεl, και λέγει· ""'Ω

'
ό λιμήν (τόν λιμένα)
Ή δε Μέλιττα· «Τί λέγεις; Τίνος Εστιν 21111 Πόσειδον πάτερ, ro δέσποτα και βασιλεί> δρα τί πάσχω ύπό του ·ο. : ί)f)i'J.
υίΟς ό Κύκλωψ;» Ό δε Φίλιππος «Τού της θαλάττης, δρα τί πάσχω ύπο του τί ό Ό. ποιεί μοι
ύπό + gen. (agente)
δυνατός, δυνατή, 6 θεός, του θεου ίΖ dίο το δνομα, του όνόματος
δυνατόν capace, ίn ίl nome
grado dί

150
Capitolo VII Capitolo VII
-- ---- - - --- -- --- -- - - -- ---~----

'Οδυσσέως βοήθει μοι, και μη εα αύτον Ή δε Μέλιττα, «τίς έστιν,» φησίν,

ο1καδε έπανιέναι. Ei δε μη τοί'ιτο δυνατόν 245 «Αtολος;» Ό δε Φίλιππος, «ό Αtολος,»

έστιν, aπόκτεινε πάντας τους έταίρους 225 φησίν, «βασιλεύς έστι τών ανέμων και

αυτοί:>."» Ή δε Μέλιττα· «Τί δη γίγνεται; τών χειμώνων· εν τινι νήσφ οiκεi μετα

"'Αρα ό Ποσειδών χειμώνα ποιεΊ έν τn πολλών υίών και θυγατέρων, και έν τn

θαλάττn; "'Αρα ό Όδυσσευς σφζεται έκ οiκίςχ aει δειπνοί'ισιν. Ό μεν Αtολος


Sing.
Nom. ό χειμών του χειμ&νος; "'Αρα έν τφ χειμώνι οί 250 καλώς δέχεται τους ξένους, και πολυν
Acc. τον χειμ&ν-α
Gen. τού χειμ&ν-ος έταiροι αυτοί:> aποθν'fισκουσι ν; "'Αρα σ&οί 230 χρόνον ο τε Όδυσσευς και οί έταΊροι
Dat. τφ χειμ&ν - ι
εiσι πάντες έπει ό χειμών παύεται; Εiπέ μένουσιν έν τn οiκίςχ αυτοί'>. Τέλος δε ό

μοι, ώ Φίλιππε, εiπέ μοι, και μη παύου.» Όδυσσευς εiς τΤιν πατρίδα έπανιέναι

Ό δε Φίλιππος <<''Ώ Μέλιττα, μη θόρυβον βούλεται και aπο του λιμένος του Αiόλου
ό άσκός (τού άσκού)
ποίει aλλ'&κουε το του μ-όθου τέλος έγώ 15s aποπλεiν. Παρα δε του Αiόλου aσκόν παρά του Αίόλου
: έκτου Αίόλου
μεν γαρ τον μί:>θον λέγειν βούλομαι, συ δε 235 τινα δέχεται. Ό δε Αtολος, "έν τούτφ τφ παρά (+ gen.)
.L. - \ '1 Ι Ι Ι
παντες τε οι ανεμοι και
'1 \
φησι ν,
-""' '' '' C:
ασκφ,
'
σι γα, και ακουε μου.»

Ή μεν συν Μέλιττα σϊγ{j;, ό δε Φίλιππος, πάντες οί χειμώνες ενεισι ν· μη συν λ υε

«ό 'Οδυσσεύς,» φησίν, «και οί έταΊροι αυτόν, εi μη βούλει χειμώνας ύπέχειν και

αυτοί) πολλα και δεινα πάσχουσιν, .'Ι.ο πολλα και δεινα πάσχειν." Ό μεν συν

τους χειμ&νας πολλάκις χειμώνας ύπέχουσιν, και οί μεν 240 Όδυσσευς και οί έταiροι αυτοί>

σφζονται, οί δε έν τn θαλάττn άποπλέουσιν aπο της του Αiόλου νήσου.

aποθν'fισκουσιν. Τέλος δε aφικνοί:>νται εiς Πολλaς μεν συν ήμέρας οtκαδε πλέουσιν,
ή εύδία (τijς εύδίaς) Η χειμών
την Αiόλου νflσον.» άει δε ευδία έστί ν, έπει πάντες θΌί &νεμοι θ' =
τ' =
τε (davanti α ')

άποθνήσ1Cω muoίo σόΊος, σώd, σ&ον salvo,


sano e salvo

1.'12
Capitolo Vll ___l Capitolo ν ιι

Plur.
Nom. οί χειμώ ν -ε ς
και πάντες οί χειμωνες έν τφ ασκφ 265 εiς τον λιμένα τον τfjς πατρίδος αυτων;»
Acc. τους χειμών - ας
ενεισιν.» Ό δε Φίλιππος- «" Ακουε δή· ό μεν
Gen. τών χειμών - ω ν
Dat. τοις χεψ ώσι( ν)
Ή δε Μέλι ττα, «αλλα δια τί,» φησί ν, Όδυσσευς καθεύδει, μάλα γαρ κάμνει·

«ό Όδυσσευς και οί έταίροι αυτού οϋτω οί δε έταίροι αυτού αγνοουσι τί έν τφ

τους χειμωνας φοβούνται; "" Αρα ου 290 ασκiρ ενεστι ν. Οϋτως ο.:Uν αυτων τις λέγει

δυνατόν έστιν έν τοίς χειμωσι κατα- 210 τοίς &λλοις "Τί ου λ {)ομεν ήμείς τούτον

Sίng. φεύγειν εiς τους λιμένας; Αί μεν γαρ νfjες τον ασκόν; Άφικνούμεθα γαρ εiς τον τfjς
Nom. ό λιμήν
Acc. τον λιμέν- α αί των 'Αθηναίων έν τοίς χειμ&σι πατρίδος λιμένα, άλλΌ-Uδεν ταίς γυναιξίν, γυναιξί(ν) <γυνή (dat. plur.)
Gen. του λψέ ν -ος
Dat. τφ λιμέ ν - ι μένουσι ν έν τiρ Πειραιεί και έν &λλοις ουδεν τοίς υίοίς φέρομεν. Ό δε Όδυσσευς

Plur. τισι λιμέσιν· οϋτω γαρ απο των χειμώνων Jιις έν τούτφ τφ ασκφ κρύπτει πολλους
Nom. οί λιμέ ν - ε ς
Acc. τους λιμέ ν - ας
σφζονται.» 215 θησαυρούς. " Οί δε &λλοι αυτφ πείθονται
Gen. των λιμ έ ν - ων ό θησαυρ ός (του θησ αιφιη>)
τυίς λιμ έ σι ( ν )
Ό δε Φίλιππος «Άλλα τί λέγεις, ώ και τον ασκον λ{)ουσιν. "'Ω ανόητοι· οί
Dat.
ανόητε κόρη; ουκ αει δυνατόν έστι ν έν γαρ &νεμοι πάντες έξέρχονται ΕΚ του

τοίς λιμέσι μένει ν- πολλάκις γαρ αί νfjες ασκού, χειμών τε μέγας γίγνεται έν τn

f!δη κατα θάλαττάν εiσι ν δτε οί χειμωνες 11111 θαλάττn και τfιν ναυν απο τfjς πατρίδος

γί γνονται, και μακράν εiσι πάντες οί 280 αποφέρει · ό μεν ο.:Uν Όδυσσευς έγείρεται άπο - φέρω

λιμένες ουκ ουν δυνατόν έστιν εiς τους και έπαίρει έαυτόν, οί δε έταίροι

λιμένας καταφεύγειν.» στενάζουσι και βοωσι ν.»


Sίng.
Ή δε Μέλιττα· «Άλλα εi μfι οί &νεμοι Ή δε Μέλιττα· «Σώφρων μέν έστιν ό Ν. ό σώφρ ων & νθρ ωπος
v. ω σώφρ ον iiν θ ρωπι·
έξέρχονται ΕΚ του ασκού , πώς ουκ '°' Όδυσσεύς, ου σώφρονες δε oi έταίροι Α. τον σώφρον-α iiνΟrωπον
G. του σώφρον-ος ά ν Οrι;ιπου
αφικνούνται ό Όδυσσευς και οί έταίροι 2Χ'> αυτού, και δια τουτο κακως αποθνήσ - D. τφ σώφρον-ι ά ν θp<ί>Π!!>

σώφρων (m . e f .), σrοφρον


(η.), gen. σώφρονος sag-
gίo, p rudente
Capitolo VII Capitolo ΥΙ 1

Plur. κουσι ν· οί γαρ θεοι τον σώφρονα &.νδρα «αλλα πολλοι σφζοvται. Πολλα δε και
Ν. οί σώφρον - ες &νθρωποι
v. ω σώφρον - ες &νθρωποι αει σφζουσιν, τους δε μη σώφρονας των δει να έν τn θαλάττn πάσχουσιν. Τέλος δε
Α. τους σώφρον-ας άνθρώπους
(;. των σωφρόν-ων άνθρώπων ανθρώπων ου φιλο'ί)σιν. Δια τουτο αει ή 110 ό Ζευς αυτους αποκτείνει πάντας, έπει
D. τοί:ς σώφροσιν άνθρώποις
φησι(ν) = λέγει μήτηρ φησι ν δτι έμον εργον έστι 310 τ&ς του Ήλ ίου βους σφάττουσι και

σωφρονέω : σώφρων εiμί σωφρονειν.» κατεσθίουσι ν· ό δε Όδυσσευς ουκ έσθίει,


ό 'Ήλιος , τού Ήλίου
Ό δε Φίλιππος, «ναι μα Δία, & έπει σώφρων έστι ν ανήρ, και ουκ αγνοει (ό τού ήλίου θεός)
ό βούς
Μέλιττα,» φησιν· «και γαρ έμοι ό πατηρ δτι αί βόες του Ήλίου εtσίν. Οί μεν ο-Uν ή βούς

οϋτω λέγει. Άλλ'Εργον έστι τ&ν σωφρόνων \\) έταιροι πάντες κακ&ς αποθνήσκουσιν,

ανθρώπων τους θεους τϊμ&.ν, και τοις 31 5 μόνος δε ό Όδυσσευς σφζεται. "Αλλα δε

6 ήγεμών (τού ήγεμόνος) ήγεμόσι πείθεσθαι. Οί γαρ θεοι τοις πολλα και δει να πάσχει, έπει έχθρος
< ήγέομαι
σώφροσιν ανθρώποις αγαθοί εtσι v- αει γαρ αυτφ έστι ν ό Ποσειδών- τέλος δε εtς την

τφ σώφρονι ανθρώπφ βοηθουσιν, και πατρίδα αφικνειται, προς την γυναικα

πάρεισι ν αυτφ έν τοις κι νδ-όνοις. Άπο δε l·IO και τον παιδα.»

του σώφρονος ανθρώπου ουκ απέρχονται 320

τό σώφρον εργοv οί θεοί, έπει σώφρονά έστι και τα εργα


τά σώφρονα εργα
αυτου, οί δε θεοι το σ&φρον εργον αει

φιλουσι ν .»

&φρωv , -ov, gen. &φρονος Ή δε Μέλιττα, «aφρονες δέ,» φησίν,


Η σώφρων
<ωί του 'Οδυσσέως έταιροί εtσιν. ""Αρα 3:z·,
πάντες εν τφ χειμ&νι αποθνήσκουσι ν;»

«Ουδαμώς,» αποκρίνεται ό Φίλιππος,

σφάττω sgozzo, sααίfιω, κατεσθίω divoro


ιιc·c·ido μόνος, μόνη , μόνον
8olo

Ι "7
Enchiridion Enchiridίon ι:apitolo νιι
Capito~V_!_l _ _ _ _ _ _
ίη -α- ): ή κρήνη, της κρήνης, «sorgente; fonta-
Enchiridion
na»; ή οiκία, της οi.κίας, «casa»; ή θάλαττα, της
Come gia sapete, i sostantivi greci si dividono θαλάττης , «mare»; ή μάχαιρα, τfjς μαχαίρας,
Le declίnazίonί
in tre grandi gruppi ο declinazionί. «coltellω>; ό δεσπότης, του δεσπότου, <φadrone»; Seconda declinazίone
(temi in -ο-):
Avete gia studiato i sostantivi de1la prίma de- ό Ξανθίας, του Ξανθίου, «Santia»; seconda declί­
ό άγρός, του άγρου
clinazione (temi in -α-, per esempίo ή κρήνη, ή nazίone (temi in -ο-): ό άγρός, του άγρου, «cam- ή όδός, τf\ς όδου

οiκίά, ή θάλαττα, ή μάχαιρα, ό δεσπότης, ό po»; ή όδός, της όδου, «νia; cammino; νiaggio»; το δένδρον, του δένδρου

Ξανθίας) e quelli della seconda, che comprende το δένδρον, του δένδρου, «albero»; terza declina- Terza declinazίone
zίone (temi ίη consonante ο in -ι-, -υ- ): ό ο ή παί:ς, (temi in consonante ο in -ι-, -υ- ):
ί temi in -0- (per esempio ό άγρός e το δένδρον). ό ο ή παiς, του ο τfjς παιδός
Quanto al genere, i sostantivi della priωa decli- του ο της παιδός, «ragazzo» ο «ragazza»; ή πόλις,
ή πόλις, τf\ς πόλεως
nazίone son tutti femminili, tranne quelli che esco- της πόλεως, «citta».

n o nel nominativo in - ης ο ίη - ας ( coωe ό


δεσπότης e ό Ξανθίας), che sono maschili; quellί Quando Filippo, avvertito dall'abbaiare del cane, La terza declinazione: le
della seconda sono per la maggior parte maschili rincoπe la pecora fuggita dall'ovile, egli, entrato desinenze; ί temi in occlusiva
(per esempio ό άγρός), pochi son femminili (per nella toπe di deposito della casa, ha bisogno, per (labiale, dentale, velare)
esempio ή όδός, ή νήσος e ή παρθένος) e parec- farsi luce nell'oscurita, d'una torcia, e λαμπάς έ.πt
chi sοηο neutri (per esempio το δένδρον). δέρματί έ.στι ν: la torcia e su una pelle, che ricopre
dei sacchi: ύπό δΕ: τ(j) δέρματι σάκκοι εiσίν. Fi-
La terza declίnazίone comprende un gran nu- lippo allora prende la torcia: την λαμπάδα
La terza dcclinazione
mero di sostantivi, che possono essere di tutt'e tre ί λαμβάνει . Λαμπάς e un sostantivo della terza de- labίali: π , β, φ

generί; diversamente da quel che accade per la pri- clinazione con tema in dentale (le dentali sono τ, dentalί: τ, δ , θ

δ, θ): λαμπαδ-; cosi pure il neutro δέρμα, δέρματ­ velarί: κ, γ, χ


ma e la seconda, non e sempre facile ricavare il
ος (tema δερματ- ). 1 sostantivi il cui tema tennina tema: λαμπαδ­
genere d'un sostantivo della terza dalla terminazio-
Sίngοlαre
ne del nominativo. Alcuni sostantίvi di terza pos- in dentale (come quelli ίη labίale: π, β, ψ, e que1li
Nom. ή *λαμπάδ-ς > λαμπιχς
sono esser sia maschili sίa femminili, per eseω­ ίη velare: κ, γ, χ) hanno nei diversi casi queste
Voc. & λαμπάς
pio ό ο ή παί:ς, «il ragazzo» e «la ragazza». (/esίnenze (che, in linea di massima, valgono anche Acc. την λαμπάδ- α
pcr g1i altri sostantivi della terza): sίngolare: -ς, Gen. τής λαμπάδ-ος
1 temi della terza declinazione finiscono in con- -α, -ος, -ι; plurale: -ες, -ας, -ων, -σι(ν). Osser- Dat. τn λαμπάδ-ι
Genitivo singolare: -ος
viamo qui una volta per tutte che ί dativi plurali P/urale
sonante ο, meno spesso, in vocale ι ου. 1 sostantivi
Νοnι. αί λαμπάδ-ες
di terza si riconoscono per la terminazione del dclla terza possono sempre avere il ν efelcistico.
VιJc. ω λαμπάδ- ες
genitivo singolare, cb'e -ος, per esempio παιδός; Acc. τάς λαμπάδ-ας
togliendola s'ottiene il tema, per esempio παιδ­ Abbiamo detto dunque che come λαμπάς si de- Gen. τ&ν λαμπάδ-ων

(iη qualche caso perό, in seguito a fenomeni fo- clinano ί temi ίη consonante occlusίva, (ο muta) cioe, Dat. ταίς *λαμπάδ-σψ) > λαμπάσι{ν)
netici, il genitivo esce in -ους ο in -ως, per esem- oltre quelli ίη dentale (τ, δ, θ), quelli ίη labίale (π,
pio του γένους, της πόλεως). β , φ) e quelli in velare (κ, γ, χ); solo, nel nomina-

Nominativo e genitivo ιivo singolare e nel dativo plurale l'incontro tra la


D'ora in poi, per aiutarvi a riconoscer la decli- ι:onsonante finale del tema e ίl σ delle terminazioni
Prima declinazίone (temi in -α- ):
ή κρήνη, τfjς κρήνης nazione a cui appartiene un sostantivo e a trovare i1 ( ς, -σι) determina esiti divcrsi:
ή oi κ:ία , τής οίκίας
tcma di quelli della terza, νί darcmo, nelle liste di a) nei temi in dcntnlc, c ι:οιηι: sc ];ι dcntale ca- τ, δ , θ +ς> ς
11 θάλαττα , τής θαλιχττης ιlcssc: ή *λαμπάδ- ς '• λ<φ πϊ~ς, τω c; * λαμ πίχδ - σι
11 μ<χχαφα. της μαχαίι~rrι, νocaboli, ί\ nominativo c il !!,Cnitiνo (tutt'e due prc-
iJ ίi1·σπ(1της , τιJ\J Ι'ΙΗ11tϊ>tο\ι ccιlιιιi dall'articolo): ιιι·iιιιιι ιlι·ι'/ίιιιι:::ίοne (temi - λαμπάσι;
i> ΞανΟίrχς , τιι1~ ::::11νΟ1<>Ι•
VΙΙ Hιιchiridίon Ειιchίrίdίοιι (:aμitolo νι 1
Capitolo
i

π, β, φ +σ > ψ (- ρχ) b) nci tcιni in labiale, π, β, φ + σ > ψ (= ps): daL pre al soggetιo ιlι·ΙΙ;ι l'ι-;ιsι'. 1 Γillcssivi di priιηa c Ίί•rzα pι•ηο11α
Μ. /': Ν.
teιηa φλεβ -, «vena», nominativo ή φλέψ, dativo di seconda pcrso11:1 Ι1η11110 solo Γorme mascl1ili c ,Vίnι:.( «sc slcsso»)
plurale ταί:ς φλεψί; femminili, mentΓc qucllo di tcrza persona ha an- Acc. έαυτόν έαυτήν έαυτίJ

Κ, γ , χ+ σ > ξ (= ks) c) nei temi in velare, κ, γ, χ+ σ > ξ (= ks): dal che forme neutΓe. Gen. έαυτοίJ έαυτfjς έαυτού
Dat. έαυτφ έαυτ'f\ έαυτφ
tema κηρυκ - , «araldo», nominati νο ό κηρυξ, Plur. («se stcssi»)
dativo plurale τοί:ς κήρυξι. Ι pronorni ήflessivi son compostί con αύτός (ν. p. Acc. έαυτούς έαυτάς έαυτ<χ
102) e si declinano dunque nelLo stesso modo; notate Gen.έαυτ&ν έαυτών έαυτών

L' accentazione dei terni Rίcordate che tutti ί sostantivi della terza de- ίη particolare che il neutro e έαυτό, come αύτό. Dat. έαυτο'tς έαυταίς έαυτο1ς

monosillabi della terza clίnazione con tema monosillabo, come φλέψ


(terna φλεβ- ), hanno nel genitivo e dativo singolari Melitta e ansiosa di conoscer La fine d'Odisseo 1 temίίη - ν - de1la terza

e plurali l'accento sull'ultima (cίrconflesso nel e suoi compagni, e chiede: «,,. Αρα ό Ποσειδών
deί declinazione
genitivo plurale, aLtrimenti acuto ): φλεβός, φλεβί, χειμώνα ποιεί: έν τfι θαλάττn; ,,. Αρα ό Όδυσσευς tema: χειμων-, «tempcst;ω,

φλεβών, φλεψί. Un aLtro esempio e παί:ς (tema σφζεται έκ του χειμώνας; "' Αρα έν τφ χειμώνι «ιnverno»

παιδ- ): παιδός, παιδί, dativo plurale παισί; ma il οί έταί:ροι αύτου άποθνήσκουσι ν; "' Αρα σώοί είσι Sίιιgolare
tema: όνοματ - Νοιn. ό χειμών
Singo/are genitivo plurale e παίδων per eccezione; dί παί:ς πάντες έπεt ό χειμών παύεται;» Ιη questa Γaffica
Voc. ώ χειμών
Nom. το ονομα ricordate anche il vocativo ω παί:. di domande Melitta usa diversi casi d'un altro so- Acc. τόν χειμών-α
Vf)C. ώ Ονομα stantivo deLla terza declίnazione , ό χειμών, του Gen. τουχειμών-ος
Acc. το ονομα χειμών- ος, «tempesta (inverno )», il cui tema, Dat. τφ χειμών-ι
Ncutri Ι sostantivi col tcιηa in labiale e in velare son
Gen. του όνόματ - ος
tutti maschili ο femminili; alcuni sostantivi col tema χειμων-, esce in -ν-. Ι sostantivi di questo tipo ag- Plurale
Dat. τφ όνόματ - ι Nom. οί χειμών-ι:ς
Plurale in dentale sono invece di genere neutro. Abbiamo giungono aι tema Je desinenze che abbiamo gia
Voc. ώ χειμώνες
Nom. τa όνόματ - α visto sopra το δέρμα, του δέρματ-ος, <φelle»; un visto nei sostantivi col tema in occlusiva, eccezion Acc. τους χειμών ας
Voc. ώ όνόματ - α altro esempio e το Όνομα, του όνόματ - ος, «nome». fatta per il nominativo e vocativo singolare, ch'e Geιι. τ&ν χειμών <Ο\'
Acc. τa όνόματ - α qui senza desinenza (χειμών). Dat. το'tς χειμώσ1(νl
Gen. τ&ν όνομάτ-ων
Comc gia sapcte, tutti i neutή grcci hanno nei
DaL το\ς *όvόματ - σι(ν) > όvόμασι(ν)
casi retti (nominativo, vocativo e accusativo) Altri temi in -ν-, come δαιμον-, «demone (di-
un'unica forma nel singolare e un'unica torma nel vinita minore )», contengono una vocale breve, che
[ pronorni riflessivi
Prima persona plurale: i neutri della terza hanno nel plurale Ja de- perό s'allunga nel solo nominativo singoLare: ό
Maschίle Femmiιιile sinenza -α, e nel singolare hanno il tema puro, cioe δαίμων, ma ω δαί:μον, τον δαίμον-α, του
Sίng.(«me stesso»)
senza desinenza: Όνομα < *Όνοματ, con caduta δαίμον - ος ecc.; cosi anchc λιμήν, λιμένος. Gιί aggettivi dclla sccoιHl:ι
Acc. έμαυτόν έμαυτήν
Gen. έμαυτου έμαυτfjς della consonante finalc; nei casi obLiqui (genitivo Nel dativo pluraLe e come se iL - ν - del tema ca- classe col tema ίη - v -
DaL έμαυτφ έμαυτ'f\ e dativo) i ncutri non si distinguono dai maschili ιlcsse senz'altro cambiamento: χειμώσι, δαίμοσι tema: σωφρον -
Plur. («noi stessi») e femminili . CCC. (ma Ϊn Γea]ta J'origίne dί queste forme e un'a]- Sing. Μ. e F. Ν.
Acc. ήμCiς αύτούς ήμCiς αύτάς Νοι11. σώφρων σώφρον
tra).
Geιι. ήμών αύτών ήμ&ν αύτών Voc. σώφρον σώφρον
Dat. ήμίν αύτοi:ς ήμί:ν αύταις NeL capitolo 4 Mirrina dίce a Diceόpoli : Acc. σώφρον - α σώφρον
Seconda persona «'Έπαιρε σεαvτόν, & &νερ» = «Levatί, marito!» R Filippo d:'ι a Melitta precetti sulla saggezza: Gen. σώφρον - ος σώφρον ος
Sing. («te stessω>) piu tardi ό Δικαιόπολις μόλις έπαίρει έαvτόν, «'Έργον έστt τών σωφρόνων άνθρώπων τους Dat. σώφρον - ι σώφρον 1
Acc. σεαυτόν σε αυτήν
«Diceόpoli a fatica 8ί leva». Molto letteralmente, Οf~ους ττμαν . Οί γαρ θεοι τοί:ς σώφροσι ν Ρlιιr. Μ. e /': Ν.
Geιι. σεαυτου σεαυτfjς
Dat. σεαυτφ σεαυηΊ f.παιρε σεαυτόν e έπαίρει έαυτόν sί tradurrebbc- ι"ιvθρώποις άγαθοί εiσιν». Νοm.σώφρον-ες σιί~φρον α
Plur. ( «νοί stessi») ro «solleva te stesso!» e «(cgli) solleva se stesso». Molti aggcttivi si ιlcι· Ιί11;1110 scconιio la terza Voc. σώφρο ν - ες σιίJφροv α
Λι·ι·. ;)μ&.ς αύτοί)ς ι'1μας α i 1 τ&ς σιίJφροv α
Ι pronomi σεαυτόν , «1c stcssω> , c έαυτόν, «sc ιJecJίnazΪOΠC (αΚlζ<' f/ίι·ί ι/ι · //ι ι χι •πιιι1/11 ι-/α,\'.\'C); Λα·. σώφρον-ας
(;eιι. fιμιον αί,των \ΊJΙfΗ\ 1 αυtι1ι\ 1 (,'ι•n. σωφρ<Ίν ων σωφρ{1ν ων
f)αι. 1'ψ1ν α\,tοιc., 1Ίι 11ν"11rc11c; stcsso», si chia1ηano ι·i/lι'.1·.1·i1·i, c.: si ι·iΓcΓiscono seτη - ι·οιηc ί sostantivi, cssi ι)ο ss οιιο ;ι\· ι·ι Ιc.·ιιιί ιlίνι·Γsi.
nat. σιίιφροσ1(ν) σιίιφr1οσ1(\')
Capitolo Vll Enchirίdίon Esercizί Capίtolo Vll

Quellί col tema in -ν- si declinano come 11 greco nell'italiano


δαίμων; cosi per esempio σώφρων, «saggio, pru-
dente». Movendo da parole greche che conoscete, dίte ίl significato etίmologίco
Ε da notarsi l'o del tema nel neutro σώφρον. delle parole che seguono:

11 pronome e aggettivo Quando il ciclope chiede a Odisseo e ai suoi 1) rnito


inteπogativo τίς;, τί; compagni «τίνες έστε και πόθεν πλείτε;» = "chί 2) rnitologia
siete e di dove venite (colla nave )'?" egli usa il pro- 3) politeista (che vuol dire ό θεός?)
nome ίnterrogatίvo τίνες; («chi?», plurale). 4) panteίsta (che vuol dire πάν?)
La stessa parola ( τίς;, τί;) puo essere usata 5) monoteista (che vuol dire μόνος?)
anche corne aggettίvo ίnterrogatίvo, cioe riferita 6) ateo (che significato ha quest'a-?)
a un sostantivo e concordata con esso: Εiς τί να 7) teologίa.
tema: τιν-

Sing. Μ. e F. Ν. νfjσον πλέομεν; = Verso che (qιωle) isola stiamo


Nom. τίς; τί; navigando? Esercίzio 7α
Acc. τίν-α; τί; ΙΙ pronorne e aggettivo inteπogativo τίς;, τί;, Trovate, nella lettura all 'ίnίzίo del capίtolo, queste forme dί sostantίvί della
Gen. τίν-ος; τίν-ος;
«chi?, che cosa?»; «che? (quale?)», ha le desinenze terza declίnazίone; dίte poi ίΖ caso e ίl numero dί cίascuno, e spίegate, volta
τίν-ι; τίν-ι;
Dαι
della terza dcclinazione, e le fonne del rnaschile e per volta, ίl motίvo per cuί, ίn quel contesto, s 'usί quel caso:
del fernminile sono identiche. Ι1 tema e τι ν-.
Plur. M.el·: Ν.
Nom. τίν - ες; τίν-α;
Ricordate che l'inteπogativo τίς;, τί; porta in tut- 1. ι'χνδρός 5. παίδα
Acc. τίν-ας; τίν - α;
τίν-ων; te le forme un acuto (che ηοη sί cambia mai in gra- 2. ονόματι 6. αίγών
Gen. τίν-ων; ,,.
Dat. τίσι(ν); τίσι(ν); ve) sulla prima sillaba. 3. 'Αγαμέμνονος 7. αιγας.

4. χειμώνας

11 pronome e aggettivo Nella frase πλέουσί ποτε εiς νησον τι να


indefinito τις, τι μϊκρό.ν, «una volta fan vela verso un 'isoletta (una Esercίzio 7b
certa isoletta)», τινα e una voce deH'aggettίvo ίn­ Tra ί vocaboli jinora studίatί avete trovato questί sostantίvί della ta::.a ι/π/ί
dejinίto τις, τι, che significa «qualche, un certω> nazίone:

(nel plurale «alcunί, certi»), e si puo spesso tradurre


coll'articolo indeterminativo «un (uno, una)». ό ο ή βους, του ο τfjς βοός το ορος, του ορους
La stessa parola puo essere anchc pronome ίn­ ό ο ή παίς, του ο της παιδός ή ναυς, της νεώς
definίto, cioe puo non riferirsi a un sostantivo, e ό πατήρ, του πατρός ή νύξ, της νυκτός
allora vuol dire «qualcuno (uno, un tale), qualco- ό ανήρ, του ι'χνδρός ό Αίγεύς, του Αiγέως
sa»: "Αρ'όρ(iς τι να έν τφ &ντρφ; = Vedi qual- ή γυνή, τfjς γυναικός ό Θησεύς, του Θησέως
cuno nella caverna? ή θυγάτηρ, τfjς θυγατρός ό Μ{νως, του Μίνωος
ή μήτηρ, της μητρός το ονομα, του ονόματος
Le forrne dell'indefinito sono identiche a quel- ό ο ή κύων, του ο τfjς κυνός ό 'Αγαμέμνων, του 'Αγαμέμνονος
le dell 'interrogatίvo, ma si distinguono da esse ό βασιλεύς, του βασιλέως ό Όδυσσεύς, του Όδυσσέως .
perche sono enclitiche.

1(ι ~
1(ι}
Capitolo VII Esercizi Esercίzi Caρitolo Vll
Ricorrendo aglί ψeι·chίetti dί dc(·/inazίone e alle liste di vocabolί, mettete Esercίzίo 7e
davanti α qιιesti :.o.<;tantίvi dί taza le forme appropriate dell 'artίcolo : Mettete nel sίngolarc ί verhί, ί sostantivi, ί pronomί e gli aggettivί dί qιιc:-; fι'
1. κυνί (due possibilita) 11. νύκτα frasί, pοί traducete le vecchie e le nuove frasi:
2 . πατράσι 12. Μtνωα 1. Άγνοοί>μεν τα τών παίδων ονόματα.
3 . &νδρα 13. Αιγέα 2. Οί πατέρες τους παίδας κελεύουσι τιμaν τους θεούς .
4 . Όδυσσει 14. &νδρας 3. Εtπετε ήμί:ν τί ποιουσι ν οί &νδρες.
5 . ονόματα 15. βόες 4. Παίδές τινες τους κύνας εiς τους αγρους εiσάγουσιν.
6. μητέρες 16. ναυσί 5. Αί μητέρες ουκ έθέλουσι ταίς θυγατράσι προς την πόλιν ήγείσθαι .
7 . θυγατράσι ν 17 . ' Α γαμέμ νονι
8. γυναί:κας 18. κύνα (due possibίlita) Esercίzίo 7f
9 . ανδρών 19. γυναιξί Leggete ad alta voce e traducete:
1Ο. νυκτί 20. παισί (due possibilita). 1. Τίς έν τ(i':> &ντρφ οικεί; Γίγας τις φοβερός έν τφ &ντρφ οικεί:.
2. Τίνα έν τ'f\ οiκίςχ όρ<;iς; Γυναίκά τινα έν τ'f\ οικίςχ όρώ.
Esercίzίo 7c 3. Τίσιν εiς την πόλιν ήγ'f\; Δούλοις τισtν εiς την πόλιν ήγούμαι.
Leggete α voce alta e traducete, aggίungendo le forme approprίate dei prono- 4. Τίνος &ροτρον προς τον αγρόν φέρεις; Φίλου τι νος &ροτρον φέρω .
mί riflessivί quando mancano: 5. Τίνι έστιν οf>τος ό (= questo) κύων; "Εστι τφ έμφ πατρί.
1. Ό παί:ς έαυτι.':ιν έπαίρει και προς τον αγρόν σπεύδει.
2 . Οί παί:δες _ _ έπαίρουσι και προς τον αγρόν σπεύδουσι ν. Leggete questo hrano, poi rispondete alle domande.
3. 'Έπαιρε σεαυτήν, ώ γύναι, κα\. έλθf. δευρο. Quella che segue e Ζα conclusίone della storia dί Teseo; si principia toι-nanrlo
4. Έπαίρετε _ _ , ώ γυναίκες, και ελθετε δευρο. indίetro nel tempo, all 'epoca in cui Teseo salpa da Atene per Cι-eta coi ι·οηψα·
5. ουκ έθέλω έμαυτην έπαίρειν· μάλα γαρ κάμνω. gnί, che devono aser datί in pa.s-to al Mίnotauro.
6 . ουκ έθέλομεν - - έπαίρειν- μάλα γαρ κάμνομεν.
7. Τίνι λέγει ή παρθένος τον μί>θον ; "'Αρ'έαυτ'f\ λέγει; Ο ΤΟΥ ΘΗΣΕΩΣ ΠΑΤΗΡ ΑΠΟΘΝΗΙΣΚΕΙ
8 . Ό πατηρ την θυγατέρα μεθ'έαυτού καθίζει(= fa sedere). Έπεt δε ό Θησευς προς την Κρήτην μέλλει αποπλείν, ό πατ~1r) αϊ>τι!>
9 . Οί πατέρες τ&ς θυγατέρας μεθ' _ _ καθίζουσιν. λέγει· «'Εγώ μάλιστα φοβοί)μαι ύπf.ρ σού, cO παί- δμως δf. tθt ι· ίς Tl)\'
1Ο. Ό παίς τον του πατρός κύνα όρ<;i αλλΌυχ όρ<;i τον έαυτου. Κρήτην και τόν τε Μινώταυρον απόκτεινε καl. σφζε τους i· ταiι)ο\κ,
11 . Μη εtσιτε εις το &ντρον , ώ φίλοι· αυτοt γαρ -όμaς αύτους εις επειτα δε οtκαδε σπεύδε. Έγώ δέ, εως &.ν &πης, κ:αθ'ήμέραν ανιψιΊσ ι ψοι
μέγιστον κί νδυνον &γετε.
έπ\. &κραν την ακτην, βουλόμενος όρaν την σην ναυν. Άλλ'&κουι'- 11011
12. Βοήθει ήμίν, ώ Όδυσσεύ· ου γαρ δυνάμεθα (= possiamo) ήμaς ή γαρ ναυς εχει τα ίστία μέλανα· συ δέ, έ&ν τόν τε Μιν<ίηαιφον
αύτους σφζειν . αποκτε ί νης κα\. τους έταίρους σώσης , οϊκαδε σπεύδε , κα \. ι' πι· ιδ α ν
ταίς 'Αθήναις προσχωρ'fjς, στέλλε μεν τα μέλανα ίστία, αΊρ ε δi- τι'χ
Esercίzίo 7d ίστία λευκά . Οϋτω γαρ γνώσομαι δτι σώοί έστε.»
Mettete nel plurale ί verbί, ί sostantίvί, ί pronomί e glί aggettivί di queste
.frω;ί, pοί traducete le vecchίe e le nuove frasi :
[ύπέρ per έως αν άπης finche .<;αrαίlontano άναβήσομαι .1'(1/i1·1) τfιν
1. Ή γυνη τιμ<;i την σώφρονα παρθένον. άκτήν ί/ promontorίo βουλόμενος volendo τiχ ίστία μέλανα /c' ι'ι'!ι'
2 . Ό ανηρ μ ί>θόν τι να τ'f\ παιδt λέγει. nere έ&ν s e, qualora άποκτείνης uccidί σώσης 8αlνί έπειδΔν ...
3 . Μη φοβού τον χειμώνα, ώ φίλε . προσχωρ'fiς quando t 'avvίcίn e raί στέλλε ammaίna λευκά /Jίαιιι-/ιι '
4. Βούλομαι γιγνώσκειν τίς έν τφ &ντρφ οικεί. γνώσομαι 8 (ψι·ι) l
5 . Ό παίς ου βούλεται ήγείσθαί μοι προς την θάλατταν .
Capitolo VΠ E~ercizi Esercizi Capitolo VII
- - - - - - - - -- - - -- - - --- ------·- -- - - -
1. Dove dice Egeo di voler andarc tutti ί giorni durante l'assenza di Teseo? La formazione dclle parole
2. Che cosa osservera?
3. Che dice a Teseo di fare colle vele durante il viaggio di ritorno? Movendo dal sίgnificato, che ν 'e noto, delle parole ίn corsivo deducete, ίn
ciascuna delle quattro coppie seguenti, il sίgnificato dell 'altra pαι·σlα .
Ό συν Θησευς λέγει δτι τ(j) πατρι εν νφ εχει πείθεσθαι και προς
την Κρήτην &ποπλεί. Ό δΆίγευς καθ'ήμέραν έπt &κραν την &κτην l) ή παρασκευή παρασκευάζω
αναβαίνει και προς την θάλατταν βλέπει. 2) τό ονομα ονομάζω
3) το θαύμα θαυμάζω
4. Che promette Teseo a Egeo? 4) τό ερyον («opera, lavorω>) έργάζομαι
5. Che fa Egeo durante l'assenza di Teseo?

Έπει δε ό Θησευς την Άριάδνην έν τft Νάξφ λείπει και ο1καδε


σπεύδει, λανθάνεται τ&ν του πατρος λόγων, και ού στέλλει τα μέλανα
ίστία. Ό ουν Αίγευς την μεν ναυν γιγνώσκει, όρ(i δε δτι εχει τα
μέλανα ίστία. Μάλιστα συν φοβεtται ύπερ του Θησέως. Μέγα μεν
βο(i, pίπτει δε έαυτον απο τfjς ακ:τfjς εiς την θάλατταν και ουτως
&ποθνήσκ:ει. Δια τουτο ουν ονομα τft θαλάττn έστιν Αίγαiος πόντος.

IΝάξφ Nasso (isola defle Cicladί) λανθάνεται τrον ... λόγων si dίmentίca
delle parole piπτει getta Αί γαtος πόντος mar Egeo]

6. Che dimentica di fare Teseo dopo avere abbandonato Arianna?


7. Che vede Egeo quando riconosce la nave di Teseo?
8. Qual e la sua reazione?
9. Che fa a11ora?
1Ο . Da che deriva il nome del mar Egeo?

Esercizio 7g
Traducete ίn greco:
1. Quando Teseo arriva in Atene, νiene a sapere che il padre e morto
( τέθνηκεν).
2. La 1nadre dice al giovinetto: «La colpa e tua (= tu sei colpevole), che
dimentichi (λανθάνομαι) sempre le parole di tuo padre.»
3 . Teseo e molto triste (λϋπέομαι) e dice: «La colpa e mia; ho dunque
intenzione di scappar di casa.»
4 . Ma la madre gli ordina di non (μή) andarsene (aπιέναι) .
5. Presto cgli diventa re, e tutti gli ateniesi l'amano e (l')onorano.
( :apitolo ν 11
Cίvilta Ciνilta
( 'ιιpίtοlο VII ~: --
ο ο ο
sun ιηηnο c al rcgno;
Omero suo figlio, Tclcn1aco,
va in cerca del padrc,
primi poemi della letteratura occi- incontrato (ν. ρ. 110); oJtraggiato,
1 dentale (e, secondo alcuni, anche Achille ήfiuta dί combattere, e si ήti­
ί piu grandi) sono 1'Jlίade e ra neJla sua tenda presso le navi, ma
ch'egli c convinto sia
ancόra νίνο.
Jntanto Odissco c
l'Odίssea. Si tratta di poemi epici, con conseguenz e disastrose sia per teηuto pήgioniero dn
cioe di lunghe composizio ni poeti- lui sia per gli altή greci. una niηfa, Calipso,
che che narrano gesta su un'isola lontanίι ;
d'eroi; ognuno dei due ma gli dei ordinano
poemi contiene venti- a Calipso di lascinr-
quattro libri, la cui lun- Jo andare, ed clln
ghezza varia da 450 a l'aiuta a costruirsi
900 versi circa; i fatti che una zattera. Odissco
essi raccontano ri salgo- parte dall'isola, 1ηcι
no all'eta eroica, ossia al ------"'~z___:,.ι__.:c.~L-J.LA~..L...--'-'~=-L--'"""'-.......,___.._,_ Odisseo e le Sirene.
l troiani assalgono e tcntano d'ince11diare lc navi greche. fa nauftagίo; Ιο tro-
tempo della guerra di va, svenuto, sulla spiaggia deJl'isol ;ι
Privi del suo aiuto infatti i greci chio Priamo, solo, ηοη va nottetem-
Troia. dei feaci la figlia del re, Nausicaa, chc
subiscono gravi perdite e sono Γespinti po alla tenda d'Achille, nell'accam-
pameηto dei greci, e gli chiede di ren- lo conduce dal padre; questi Ιο riccvc
L'Ilίade, come probabi1mente gia fino alle navi. Achille seguita a rifiu-
dergli il cadavere del figlio per sep- con cortesia, pur senza saperc chi cgli
saprete, narra la storia dell'ira tarsi d 'entrar neJ\a mischia, ma poi si
pellirlo; Acl1iJ1e, vinto dalla pieta per sia, ma a un banchetto offcrto in sιιο
d' Achille, il piu grande degli eroi gre- lascia convincere a pennettere al suo
il vecchio, acconsente, e ordina una onore Odisseo, commosso pcr il Cί\11
ci che combatterono a Troia. Achille piu intimo amico, PatrocJo, d'indos-
tregua per ί funerali. to d'un aedo (cantore) cl1c lliΙJT;J Ιι·
e Agamennone, il capo della spedi- sar le sue arrni e guidare ίη battaglia i
vicende della gueπa troinnn, svι·l;i 1:1
zione greca, si scontrano in un 'as- suoi uomini. Solo quando Patroclo e
L' Odίssea racconta la storia del sua identita, e racconlίl Ιι· sιιι·
semblea dell'esercito davanti a Troia; ucciso da Ettore, il piu forte degli eroi
viaggio di ήtomo d'Odisseo da Troίa peripezie; i feaci lo ήe111pίοι10 ιlί ι/0111
Agamennone sottrae ad Achille iJ suo troiani, Achille, sconvolto dal dolore
al suo regno, l'isola d'Itaca. La stoήa e 1'accompagn ano con ιιιlίι 11;1 νι· ;ι
bottino: una pήgioniera, Briseide, in e dal desiderio di vendetta, ήentra ίη
e piu complessa di quella dell'Jlίade, e Itaca, dove lo lasciano addοrιηι·ηt;1Ιι)
cambio dclla sua propria preda, la battaglia, facendo strage di nemici;
comincia a Itaca, dove Penelope, la sul lido.
giovane Criseide, che Achille vuole egli ήcaccia ί troiani all'intemo della La seconda parte dc\Ι'Οι/ί,,.,,ϊ ' ιι
rnoglie d'Odisseo, aspetta da vent'an-
sia riconsegnata al padre, quel Cήse, rocca, e uccide in singolar tenzone
ni il ritomo del marito (Odisseo ha naπa del ήtomo d'Odisseo, tπινι:stίιο
sacerdote d'Apollo, che abbiamo gia Ettore davanti alle mura di Troia, le-
gandone poi il cada- combattuto infatti a
vere a1 suo carro per Troia per dieci
i piedi e strascinan- anni, e ne ha pas-
dolo intorno alle mu- sati altή dieci nelle
ra sotto gli occhi del peregrinazioni av-
padre Priamo, della venturose del viag-
madre Ecuba e della gio di ritomo ); ella
1ηoglic Anι1romaca .
c corteggiata dni Odissco fa stragc dei proci .
l ,' i1·;1 ιl'Λι·l1illc non proci, prctendcnt i
Pri;11no co11 f)Ort ;ι1ori ιlί ιloni si rcc;1 d;1 Acl1ill ι:
n· ss ; ι ΙΊ ΙΗ ' l1ί· ί 1 νcc-
cl1c aspirano η\ Ιη
ί1 ι· Ιιίι·ιlι:ι· J;ι ιι· stιιιι ,_ίοιι ι· ι\ι·Ι ι; ; Ι(f;ιvι-η: ιΙΊ ~ ttι11χ·

ιω~
Capitolo VII _ _ _ _ _ -·· __ _ _

,
fΆ~,,
ι,..,. ,,./
...
·__ .~ --·-
Ciνilta Lexicon

Verbί
αίρέω
αναπηδάω
Lexicon
ή εισοδος, τf\ς είσόδου
ή εύδία, τf\ς ευδίας
ό ήγεμών, του ήγεμόνος
(':φίtο/ο

δυνατός , δυνατή, δυνατι'>ν


έχθρός, εχθρό., ε. χθrίιv
μέγιστος, μεγίστη,
V 11

1 .f~:... .; άποθν(~σκω ό θεός, του θεοί> μέγιστον

αποκρίνομαι ό θησαυρός, του μέσος , μέση, μέσον


αποφέρω θησαυρου μόνος, μόνη, μόνον

άρπάζω ό καπνός, του καπνοί> πιiς, πάσα, πάν (πάντες,

βληχάομαι ό κίνδυνος, του κινδύνου πάντας, πάντα)


δεύω ή λαμπάς, τfjς λαμπάδας πολύμητις

έκπέμπω ό λιμήν, του λιμένος πολύτροπος , πολύτροποv


έκ-ρέω το μέτωπον, του μετώπου σοφός, σοφή, σοφόν

έξαίρω ό μυχός, του μυχοί> σώος, σώα, σώον


εύρίσκω ό ξένος, του ξένου σώφρων , σώφρον, gc>n.

θερμαίνω το δνομα, του ονόματος σώφρονος

καίω ό οφθαλμός, του τυφλός, τυφλή, τυφλόν

κατα-φεύγω οφθαλμου φοβερός, φοβερά, φοβερί>ν


κατ -εσθίω ή πατρίς, τf\ς πατρίδος
κόπτω τα ποίμνια, τών ποιμνίων Aggettίvί e pronomί
κρύπτω το πυρ , του πυρός ουδείς, ούδεμία, ουδέν
μεθύω ό πύργος, του πύργου τις, τι
Omero. τίς;, τί;
σφάττω το 'ρόπαλον, του
σωφρονέω 'ροπάλου
da mendicante, al suo palazzo; col- Gli argomenti interni suggeήsco­ Nunιeralί
no che l'Ilίade fu composta tra il 750
ύπέχω ό φθόγγος, του φθόγγου asdasd
l'aiuto di Te1emaco e d'un fedele ser- το φώς, του φωτός δύο
vitore, il porcaio Eumeo, egli fa stra- e il 700 a. C. nella Ionia. DegJi stu- Pronoιnί ό χειμών, του χειμώνας la δώδεκα

ge dei proci e si riunisce colla casta diosi rnoderni, non tutti ritengono che έαυτόν,έαυτήν,έαυτό tempe:sta εις, μία, εν

Penelope. 1' autore dell Όdissea sia Ιο stesso έμαυτόν, έμαυτήν


dell'Jliade: ci sono infatti notevol i / ήμιiς αυτούς Nomίproprί Preposίzίonί
Ι greci attribui vano questi due
(αυτάς) ό 'Αγαμέμνων, του παρά(+ gen.)
grandi poemi a un unico poeta, di differenze di stile tra ί due poemi. Tut-
σεαυτόν,σεαυτήν 'Αγαμέμνονος ύπό(+gen. )
nome Omero. Gli studiosi hallllo di- t' e due mostrano comunque delle ca-
/ tμaς αυτούς ό Αtολος, του Αiόλου
mostrato che essi sono il risultato fi- ratteris tiche dell 'epica orale che li
(αυτάς) οί 'Αχαιοί, τών Άχαιών Aνverbί
nale d'una lunga tradizione di poe- rendono molto diversi dalla poesia ό 'Ήλιος, του Ήλ ίου έγγύς
sia orale, che ebbe origine, proba- letteraria. Essi furon composti per es- Sostantίvί ή 'Ιθάκη, τfjς 'Ιθάκης Ενδον
bilrnente, nell'eta del bronzo; a ogni ser recitati ο cantati ad alta voce col- ό αi γιαλός, του ό Κύκλωψ, του ένθάδε

generazione ί poeti ricantavano e, per l' accompagnamento della lira. L'in- αiγιαλοί> Κύκλωπας ποτε una volta
cosi dire, ritessevano le storie degli treccio, le formule poetiche e anche ή αtξ, τfjς αi γός ό Λαέρτης, του Λαέρτου πρώτον

eroi; infine un poeta, a cui la gran parte dei versi sono tradizionali, ό &νεμος, του άνέμου ό Όδυσσεύς π&ς

ma la struttura, la caratterizzazione το &ντρον, του &ντρου ό Ποσειδών, του


tradizione ha dato il nome d'Omero,
ό ασκός, του ασκοί> Ποσειδώνος Locuzίoni
compose i due grandi poemi, la cui chiara e coerente delle figure princi-
ό γίγας, του γίγαντος ή Τροία, τf\ς Τροίας κατα θάλατταν
estensione e molto maggiore di quel- pali e l'atrnosfera di ciascun poema,
το δέρμα, του δέρματο ς ώς τάχιστα
la consueta per l'epica oralc, ίη un'cta tragica ncll Ί!ίιf(/ι', romant ica
(> έγκέφαλος, του Ικκι•ffiι•i
in cui la scrittιιπi cr<Ι nppcnn stata ncll 'Odi,,·.vι'a, sono Ι:ι ιΤι:;ιzίοnc d 'un
εγκεφάλου '"f'Ι'fιΙ\', ιtψ/ 11 >\'. ,ι:ι ΊΙ

rcintroιlo11;ι ίη ( ir·ι·ι·i;i. ιιnίcο, !!,ι·ιιί;ιlι· 11ι1ι· t;ι ιιψι'11\'111 ,

ΙΊΟ
(:apitolo VIII Capitolo Vlll
Αί γυναίκες διαλεγόμεναι
Δι'όλίγου δε ή μήτηρ όρςi τον &νδρα
αλλήλαις πέπλον
ύφαίνουσιν. εiς την α\>λ ην εiσελθόντα. Παύεται ούν

ή αύλή (τf\ς αύλf\ς)

ή γυνΤ, παύεται έργαζομένη


: ούκ:έτι έργάζεται
ΠΡΟΣ το ΑΣΤΥ (α)
ή έσπέρα. (τής έσπέρας)
Έν δε τούτφ ο τε Δικαιόπολις και ό

ό πέπλος δουλος έν τφ aγρφ έργάζονται. Έπει δε


(του πέπλου)
έσπέρα γί γνεται, τους βούς λ -όουσι και

ο1καδε &γουσιν. Ο1κοι δε η τε Μυρρίνη έργαζομένη και σπεύδει προς την θύραν

και ή θυγάτηρ πέπλον ύφαί νουσι ν· έν φ 5 ιο καί, «χαί'ρε, ώ &νερ,» φησί ν· «έλθε δεύρο

δε ύφαίνουσιν, διαλέγονται aλλήλαις. και &κουε δή. "Ο τε γaρ Φίλιππος και ό

'Άργος λύκον aπεκτόνασιν.» Ό δέ· «"' Αρα


aληθfj λέγεις; Εiπέ μοι τί έγένετο.» Ή

μεν ούν Μυρρίνη πάντα έξηγεί'ται, ό δε έξ - ηγειται =λέγει


δύο γυναίκες πέπλον
ύφαίνουσιν
'' θαυμάζει και λέγει· «Εύ γε· aνδρεί'ός

έστι ν ό παί'ς και iσχϋρός. Άλλ'εiπέ μοι,


δύο γυναi:κ:ες διαλέγονται
άλλήλαις που έστι ν; Βούλομαι γaρ τιμάν τον
λυκ:οκτόνος < λύκος
λ υκοκτόνον.» και έν νφ εχει ζ ητεί'ν τον + (άπο- )κτείνω

cίsQ
άληθf\ la verita, il veι·o

ΙΊ3
Cίlpitolo Vlll (~ilpitolo vιιι

παί:δα. Ή δf: Μυρρί νη, «αλλα μένε, ro γάρ έστι ν ό δοί>λος δταν γαρ &πω, ό δουλος παύεται έργαζόμενος

φίλε,» φησίν, «και αύθις &κουε. "Άγγελος 20 1s παύεται έργαζόμενος.»

γαρ f\κει απο του &στεως λέγει δf: δτι οί Ή δf: Μέλιττα· «Άλλα μη χαλεπος 1σθι,

Άθηναί:οι την έορτην ποιουνται τφ ώ πάτερ, αλλα πείθου ήμί:ν. ,,. ΑρΌύκ
Διονf>σφ. ,,. Αρα έθέλεις έμέ τε και τους έθέλεις και συ την έορτην θε<iσθαι και θεάομαι (> θεώμαι) = θεωρεί:ν
ό Διόνί)σος (του Διον-όσου)
παί:δας προς την έορτην &γειν;» Ό δέ· τον θεον τϊμ<iν; Ό γαρ Διόνϋσος σφζει

«ΆλλΌύ δυνατόν έστιν, ω γύναι· ανάγκη 2s 4ο ήμί:ν τ&.ς αμπέλους. Και τον Φίλιππον

γάρ έστιν έργάζεσθαι. Ό γαρ λϊμος τφ - &ρΌύ βούλει τϊμ<iν τον παί:δα διότι δι-ότι

άργφ ανδρι επεται, ώσπερ λέγει ό ποιητής τον λ ύκ:ον απέκτονεν; Βούλεται γαρ τούς

('Ησιόδου 'Έργα καί έξ εργων δ'&νδρες πολ ύμηλοί τ'aφνειοί τε αγ&νας θε<iσθαι και τους χορούς. 'Άγε
ήμέραι, 308)
πολύμηλος, -ον : ό π. άνΤ]ρ τε γί γνονται.» συν ήμας πάντας προς το αστυ.»
πολλα πρόβατα εχει (< πολύς
+τα μfιλα =τα πρόβατα) 45 Ό δf: Δικαιόπολις «'Έστω ούν, έπει

οϋτως βούλεσθε. Άλλα λέγω t>μιν δτι ό

λϊμος επεσθαι ήμί:ν μέλλει - αλλΌύκ


ό άφνειος άνήρ

αι τιος εγωγε.» εγω-γε = έγώ γε

ΟΙ ΘΕΟΙ ΤΟΥΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥΣ ΦΙΛΟΥΣΙΝ

«έκ:εi: έστιν» Ή δf: Μυρρί νη· «' ΑλλΌμως ήμ<iς έκεί:σε 311 Έν δf: τούτφ ό Φίλιππος εiσέρχεται εiς
«έκ:ε'i:σε βαi:νε!»
&γε, ώ φίλε &νερ. Σπανίως γeχρ 5ο την οiκίαν, και τήν τε Μυρρίνην και τον

πορευόμεθα προς το &στυ· και πάντες δη Δικαιόπολιν διαλεγομένους αλλήλοις διαλεγόμενος, -η, -ον

ιι δί>νατόν έστιν = ού δυνατόν


ερχονται.» Ό δέ· «Άλλ'aδύνατον· άργος όρςi. Ό μf:ν ούν Δικαιόπολις παύεται
έστιν
(άδύνατος, -ον)
ό λιμός, του λτμου άφνειός (m. e f.), άφνειόν ό άγών, του άγrονος
lafame (n.) rίcco Ζα gara
δ ποιητής, του ποι ητου έστω ι' .1·ia !, .1·ia JJlll '(' '· e
il poeta ι •ιι Ιιι•ιιι'.'

1 /·1
Capitolo VI 11
Capitolo VIII !
- ---+-- -- - --
- - -- - --

διαλεγόμενος και προς τον παίδα βλέπει· Βούλομαι συν σε τϊμ&.ν, διότι τοσουτον

ή δε Μέλιττα παύεται έργαζομένη και 75 λύκον, θηρίον δεινόν και &γριον,

προς τον Φίλιππον τρέχει. Ή δε Μυρρίνη, 55 απέκτονας. Μέλλομεν δε προς το &στυ

«iδού, ro Δικαιόπολι,» φησίν- «ό λυκο­ πορεύεσθαι · έκεί γαρ οί 'Αθηναίοι έορτ1)ν

κτόνος εiσέρχεται· &ρα ου βούλει συ τον ποιουνται τ<ρ Διον-όσφ. "'ΑρΌ-Ό βούλει συ

λ υκοκτόνον τϊμ&ν;» Ή δε Μέλι ττα, τον τους τε αγ&νας θε&.σθαι και τους χορους

δεχόμενος, - η, - ον Φίλιππον δεχομένη, «ναί, ναί,» φησί ν, «ό 80 τους έν τn έορτ'fl;»

γαρ Φίλιππος iσχϋρος και ανδρείός έστιν 60 Ό δε Φίλιππος «Βούλομαι, & πάτερ·

ώσπερ ό Θησεύς ο-Όδεν γαρ φοβούμενος, οϋτω σπανίως γαρ προς το αστυ

δεινον και μέγαν λύκον απέκτονεν.» Ό πορευόμεθα &στ'αδύνατόν έστί μοι εν

άποκρϊνόμενος, - η, - ον δε Δικαιόπολις αποκρϊνόμενος λέγει· τοίς αγροίς εργαζομένφ έορτ&ς και

«Άλλα βούλομαι δη τον λ υκοκτόνον 85 αγ&νας θε&σθαι. Ήγου συν ήμίν προς τ&ς

τϊμ&ν εγωγε. Δευρ'έλθέ, ro παί, καί μοι 65 'Αθήνας, & παππία.» Ό δε Δικαιόπολις,

βουλόμενος, - η, - ον βουλομένφ τϊμ&ν σε πάντα τα περι του «Εστω ούν,» φησίν· «και εγώ γαρ

πειθόμενος, - η, - ον λύκου λέγε . » Ό δε Φίλιππος, πειθόμενος βούλομαι τον Διόνϋσον τϊμ&ν. Συ δέ, &
κακώς λέγω το υς

τφ πατρί, καθίζει και αυθις πάντα λέγει. παί, μη κακ&ς λέγε τους εργαζομένους έργαζομέ νους = κακω ς λi-γω
περί τών έργαζομέ νω ν

Ή δε Μυρρίνη, έργαζομένη, του υίου και 90 εν τοίς αγροις ή γαρ γεωργία iσχϋρους ή γεωργία (τf\ς γ εωργ ί άς J
< γεωργέω
του ανδρος διαλεγομένων ακούει, και 70 ποιει τους ανθρώπους τους μεν γαρ

χαίρει. αυτουργους γυμνάζει, και iσχt>ν αυτοίς ή ίσχύς < ίσχ'Ι)ρός (τi~ν iσ χ όν)
γεωργ ού με νος, - η , - ο ν
'Έπειτα δε ό Δικαιόπολις «Ευ γε, & παρέχει, τους δε γεωργουμένους ανδρίζει, άνήρ
ά νδρίζω <

παί· μάλα ανδρείος γαρ ει και iσχϋρός. διότι εγείρει αυτους επει πρ&τον ό f1λιος

ά1Jt'SβΎJif;c;fj,,1]{!j,§;IJ,~q{ρj?; άνδρίζω rendo vίrίle, rαf-


γυμνάζω e8 ercίto, alleno forzo

Ι ΊΊ
1Ί <)
Capitolo VIII Capίtolo VΙΙΙ

ανατέλλει, και πορεύεσθαι μάλα 95 το πυρ παρασκευάζει, και αυτος &μα

αναγκάζει έν τοις αγροις. ταυτα συν ή γη δειπνεt.

φέρει τοις έργαζομένοις. 'Ιδού, ή μήτηρ Έπει δε νυξ γίγνεται ό Δικαιόπολις,

ηδη το δειπνον παρασκευάζει· αλλa και «νυν,» φησίν, «καιρός έστι καθεύδειν, και

τουτο το δειπνον ή γη ήμιν παρέχει. Οί δε 120 την ήμέραν μένειν- α\>ριον γάρ &μα τn &μα τη ήμέρςχ: εωθεν

θεοι τους aργους ανθρώπους και μη 100 ήμέρq. εiς το aστυ πορεύεσθαι μέλλομεν.

έργαζομένους ου φιλουσι V" τφ δε έρ­ Καθεύδετε ούν.»

γαζομένφ φίλοι εισι ν αει οί θεοί.» Μετ' ου πολ υν χρόνον ούν ϋπνος τον

Ό δε Φίλιππος, «αλλ'έγώ,» φησίν, Φίλιππον λαμβάνει. Έν δε τοις ϋπνοις ό

«έθέλω μεν έργάζεσθαι, βούλομαι δε και 125 παις έαυτον όρ<,i τους έν 'Αθήναις αγώνας

προς το aστυ πορεύεσθαι και τους 105 θεώμενον. Βούλεται γaρ ακούειν και θεώμενος, -η, -ον

αγώνας θε6.σθαι.» θε6.σθαι πάντα τα έν τn πόλει γι γνόμενα.

Ό δε Δικαιόπολις, «εύ γε, & παι,» 'Α νηρ δέ τις παρa την ε1σοδον την του

φησίν, «νυν δε καιρός έστι δειπνειν, λιμος θεάτρου βο(i· «Δευρο Ελθετε, & πολιται,

γάρ με λαμβάνει.» Ό μεν ούν πατηρ 110 θε6.σθε τους χορους και τους αγ&νας.»

ή στιβάς (τfις στιβάδος) κατακλίνεται έπι στιβάδας φύλλων τε και 110 Ό μεν ούν Φίλιππος προς αυτον βλέπει, ό
έπί (+ gen.)
δερμάτων, ή δε γυνη παύεται έργαζομένη δε ανηρ αύθις <<"Ώ παι, &ρΌυ βούλει

και παρα τον aνδρα καθίζεται· ή δε θε6.σθαι και συ τους χορους τους έν τφ

θυγάτηρ δειπνον και ο'tνον παρέχει τφ θεaτρφ; 'Ιδού, θε& τους αγ&νας εi γaρ

πατρι κατακλινομένφ και τn μητρι 1 \) αυτους και συ θε(i, tλεως ό θεός σοι θε&, ω παί!

καθιζομένπ ό δε παις λαγών τι να παρa 11 ~ μέλλει ε'tναι.» Ό δε Φίλιππος ουδεν

κατακλίνομαι mί stendo, α'\Jριον domanί ό ϋπνος, το'\> ϋπνου


m 'adagίo, mί corίco (έπί ίl sonno
+ gen. «su»)

17Χ
(~apitolo Vlll Capitolo VΙ 1Ι
- - - --
άποκρτv6μενος πολλοtς μεν &νδρας και ήμεις και θεώμεθα τοtς αγ&νας; θεώμεθα
θεάσθε
θεώμαι θεtiται πλησιάζοντας τφ θεάτρφ, πολλaς Μάλα καλοι γάρ εiσιν.» θε&νται
θε~
θεάται δε γυναικας πολλαι δε τούτων ουχ 160 Εiσέρχονται ουν δ τε Φίλιππος και ό

flκουσιν έπει τιμ&σι τον θεον αλλ'έπει 140 Ίππίας εiς το θέατρον και καθίζονται.

βούλονται όρtiσθαι ύπο πάντων. Άει γaρ Έν φ δε θε&νται τοtς αγ&νας, iδού, ό

θεος αυτος έν τφ θεάτρφ πάρεστιν. Ό ούν


( - - ( .L
αι τοιαυται κατασκοπουνται εαυτας,

έπισκοπουσι δε και ει τις &λλος αυτας Διόνυσος μέγα βοςi και λέγει· <<'"Ώ παι,

θεαται, πολλάκις δε και εiς τaς έαυτ&ν 165 σt μεν τοtς χοροtς θεςi έν τφ θεάτρφ,

άπο-βλέπω σκιaς αποβλέπουσιν. Έν δε τn όδφ ό 145 και έμε οϋτω τψςiς. Τιμ& δε και έγώ σέ τε

Φίλιππος Ίππίαν έαυτου φίλον όρςi και τον πατέρα σου· αει γaρ μάλα πονει

πλ ησιάζοντα. Ό δε Ίππίας, «χαιρε,» έν τοις αγροις, και των αμπέλων

πράττω = ποιέω φησίν, «ro Φίλιππε· τί πράττεις;» «Χαιρε έπιμελειται και πολtν οίνον ποιεt. Έγώ έπιμελέομαι (+ ~cn . )
= θεραπε ύω(+ αc·ι·.)
και σύ, & φίλε. Θεώμαι πάντα τa έν τfl 170 γaρ αει \>μας έπισκοπω, και εi \>μεις με

έορτn γι γνόμενα και τοtς &νδρας και τας 150 μη όρατε· πανταχου γaρ πάρειμι, και τιμ&

γυναικας σπανίως γaρ προς το &στυ τοtς αγαθοtς και τοtς έργαζομένους,

πορεύομαι, και ώσπερ ξένος εiμι έν τοtς δε Κακοtς και άργοtς ατιμάζω. άτιμάζω Η τψάω

'Αθήναις.» Ό δε Ίππίας, «αλλa πολλοι Καλος συν τε και αγαθος αει tσθι, ro παι,
μεν των 'Αθηναίων νυν,» φησίν, «εiς το 175 έπει έγώ και οί &λλοι θεοι πάντες αεί

θέατρον σπεύδουσιν, πολλοι δε Τ\δη έν τφ 15s σε θεώμεθα.»

θεάτρφ καθιζόμενοι τοtς χοροtς τοtς του Ό δε παις μάλα φοβειται και

Διον-όσου θε&νται. Τί ουκ εiσερχόμεθα αποκρίνεσθαι βούλεται, αλλa τον θεον

κατα-σκοπέω osservo
έπι-σκοπέω osservo,
guardo
πληcriliζo~;,:-ine'}"4Wί;
<:ina

ιχο
1ΧΙ
Capitolo Vlll
Capitolo ':'Ill __
Ό Δικ:αιόπολις σποvδΤ~v
ουκέτι όρ~. Σκότος δε γί γνεται πανταχου, π οιούμενος τόν Δία εϋχεται
σφζειν πάντας.
και ό παί:ς λέγει· «Οϊμοι, τί γί γνεται; που 180

έστιν ό Ίππίας; που είσι πάντες οί &λλοι

&νθρωποι; Βοηθεί:τε, βοηθεί:τέ μοι. ""Ω

παππία, που εΊ σύ; Σ<ρζέ με.»

Έν δε τούτφ ό πατfιρ προσχωρεΊ τφ

παιδι καί , «τί σοι γίγνεται, ω παt; » φησίν. 185

«'Έπαιρε σεαυτόν. Δια τί βο~ς; Θάρρει.» λ\,-",~----rι:---;--;,,._, ~.,.,.__,_.,"""' J


_'j,,λl~,.,,,2~11-L"<:~

Ό δε Φίλιππος έξ ϋπνου έγείρεται ΠΡΟΣ ΤΟ ΑΣΤΥ (β)

φοβούμενος μάλα καί , «ro παππία,» φησίν, Τfι συν ύστεραί~, έπει πρ&τον ήμέρα

του λοιπου χρ6 νον : άπο «του λοιπου αει μετα σου έν τοις aγροί:ς γίγνεται, έγείρεταί τε ή Μυρρίνη και τον
του νυ ν
έργάζεσθαι μέλλω· ό γαρ θεος aτϊμάζει 190 200 &νδρα έγείρει καί, «Επαιρε σεαυτόν, &
τους ό:ργούς.» &νερ,» φησί ν· «ου γαρ δυνατόν έστι ν ετι

Ό δε Δικαιόπολις «Άλλ'ήσύχαζε νυν, καθεύδει ν· καιρος γάρ έστι προς το &στυ

ω παί:, και ήδυν ϋπνον κάθευδε· ό γαρ πορεύεσθαι.» Ό συν aνfιρ έπαίρει έαυτόν·

θεος tλεώς έστί σοι, και χαίρει εί οί και πρ&τον μεν τον Ξανθίαν καλεί: και

&νθρωποι αυτον τϊμ&σιν, και είς το αστυ 195 205 κελεύει αυτον μη ό:ργον εtναι μηδε

ερχονται τfιν έορτfιν αυτου θεωρεί:ν παύεσθαι έργαζόμενον. Έν δε τούτφ ή

βουλόμενοι.» Μυρρίνη τόν τε σί:τον φέρει και τόν τε

πάππον έγείρει και τους παί:δας. "Επει τα

δε ό Δικαιόπολις είς τfιν αυλην είσέρ -

θαρρέω mί fa ccio corag- του λοιπου d Όrα in pο ί


1

gio iA~~1;:;i~~:l~~~~:~~~:~~~~P,i~~f~~~~~;

1 \1 ) Ι Χ3
Capitolo Vlfl
Capitolo Vlll

χαλεπη το πρ&τον, επ1]ν δ 'εiς &κρον [κηαι, (Ησιό δου 'Έργα κα i


χεται κ:αι τοίς &λλοις ήγείται προς τον 210
ήμέρα ι, 290 -292)

ώσπερ λέγει 6 ποιητής, p~δία δη επει τα


βωμόν· σπονδην δε ποιούμενος τον Δία 225

γί γνεται.»

Προχωρο'Uσι ν συν ανα το ορος κ:αt έπεt

εiς &.κ:ρον αφικ:νοί>νται, τ&.ς 'Αθήνας


ό Ζε ύς (ώ zε υ, τον Δία ,
όρ&σι κ:άτω κ:ειμένας. Ό δε Φίλιππος την
του Δι ός, τιj) Διί)

230 πόλιν θεώμενος, «tδού,» φησίν, «ώς κ:αλή

έστιν ή πόλις. "" Αρ'όρ&.τε την Άκ:ρόπολιν;»

Ή δε Μέλιττα· «Όρ& δή. "" Αρ'όρ&.τε κ:αt .......ωιi"~'1~~·"w,:__.


·.. ij,·
--
rιllό!-.Λ~ιl!D.:ff-'
-
jfl

ευχεται σφζει ν πάντας προς το &.στυ τον Παρθεν&να; Ώς κ:αλός έστι κ:αt
1 ι ι ι jl t
__.!___ _.. ____ ~~·\ L~ _~.1_1 •
πορευομένους . Τέλος δε τον ήμίονον μέγας.» Ό δε Φίλιππος «Άλλα σπεύδε, ό Παρθ ε νών
( του Π α ρθεvώ vος)
έξ- ά γ ω έξάγει , 6 δε πάππος αναβαίνει έπ'α'i>τόν. 235 πάππα· κ:αταβαί νομεν γαρ προς την
)
ι ( -\
\ , ' -' ό Δ. εϋχεται Οϋτως συν πορεύονται προς το &.στυ. 2 15 πόλιν.»

Μακ:ρά δ'έστι ν ή όδος κ:αι χαλεπή. Ταχέως συν κ:αταβαί νουσι κ:αt εiς τιΧς

Δι'6λίγου δε κ:άμνει ή Μυρρίνη κ:αι πύλας αφικ:όμενοι τον ήμίονον προσάπ­

βούλεται κ:αθίζεσθαι· κ:άμνει δΕ: κ:αι 6 τουσι δένδρφ τινt κ:αι εiσέρχονται. Έν

ήμ ίονος κ:αι ουκ: έθέλει προχωρείν. 240 δε τφ &.στει πολλους ανθρώπους όρ&σι ν

ό ήμίονος Καθίζονται ο-Όν προς τfl όδφ κ:αt 220 έν ταίς όδοίς βαδίζοντας &.νδρες γάρ,
( του ήμιόνου)
άvαπαύομαι: ήσυχάζω αναπαύονται. Δι'όλίγου δ'ό Δικ:αιόπολις, γυναίκες, νεανίαι, παίδες, πολίταί τε κ:αt

«κ:αιρός έστι πορεύεσθαι,» φησί ν· ξένοι σπεύδουσι προς την αγοράν. Ή συν

μακρά έστι ν «θάρρει, γύναι· μακ:ρ&. γαρ ή όδος κ:αι Μυρρίνη , φοβουμένη ύπερ τ&ν παίδων,

arrιvat(J . '>> .' -"'"•


~cάται ntμέiι~ς -- ~he ,gia- nano
ι·e ίn basso ύπέρ( 1 μ,~11.) /)(' t·

1
Capitolo Vlll Capitolo Vll 1
- - - · - -- - ---
«έλθε δεύρο, & Φίλιππε,» φησίν, «και 24' πάντων πατέρα, και την Άθηναν, την ή Άθην&. (ώ Άθην&., τfιν ' Αθηνάν,
τijς Άθην&.ς , τftΆθην~)
λαμβάνου της χειρός. Συ δέ -Μέλιτταν 265 θυγατέρα α"bτοί>, και τον Διόνϋσον·
Sίng.
Νοnι. ό πατήρ
λέγω - μη λείπέ με αλλ'επου &μα έμοί­ έορτην γaρ τφ Διον-όσφ ποιούνται οί
Voc. & πάτερ
τοσοί>τοι γάρ εiσι ν οί &νθρωποι ώστε 'Αθηναίοι, και πάντες οί πολίται την Acc. τόν πατέρα
Gen. τού πατρός
Ή Μ., «έλθέ δεύρο, &
Φίλιππε,» φησίν, κκα\.
φοβούμαι ύπερ σού.» έορτην θεωρείν έθέλουσιν. 'Ιδού, οί Dat iρ πατρί

λαμβάνου τijς χειρός.»


Plur.
πατέρες τοίς θ'υίοίς και ταίς θυγατράσιν Nom. οί πατέρες
Voc. & πατέρες
ΠΟΛΕΜΑΡΧΟΣΚΑΙΟΙΠΑΙΔΕΣ 270 ήγουνται εiς την έορτήν, έκ τ&ν αγρών Acc. τους πατέρας
Gen. 'i'i)v πατέρων
Ό μεν συν πατηρ ήγείται αυτοίς εiς 250 πορευόμενοι , ώσπερ ήμείς πάντες δε οί Dat. τοi:ς πατράσι(ν)
ή χείρ
(της χειρός) το &στυ· ό δε πάππος έπι τfι βακτηρίιχ παίδες και πα.σαι αί κόραι τοίς πατράσι Sίng.
Nom. ή θυγάτηρ
έρειδόμενος μετ'αυτοί> βραδέως πορεύ­ και ταις μ ητράσι επονται, έπει πολ υς μέν Voc. & θύγατερ
Acc. τfιν θυγατέρα
εται. Ή δε μήτηρ, ύπερ τ&ν παίδων μάλα έστι ν ό δμ ϊλος, πολ υς δε ό θόρυβος, και Gen. τijς θυγατρός
ό δμϊλος (τού όμ{λου) : πολλοί
Dat. τft θυγατρί
iiνθρωποι φοβουμένη, τον δμϊλον περισκοπεί και τφ 275 ου 'ρ~διόν έστιν εiς την Άκρόπολιν Plur.
περι - σκοπέω
Nom. αί θυγατέρι: ς
άνέλκει της χειρός ανδρι επεται· ανέλκει δε της χειρός την 2 5'> βαδίζε ι ν δια τοσούτων ανδρών και Voc. οο θυγατί· rι- ς
: λαμβάνεται της χειρός
Acc. τ&ς θυγατί:rας
και αν-έλκει θυγατέρα και τον υίόν. Ή δε θυγάτηρ, γυναικών, πολϊτών τε και ξένων. και Gen. 'U))ν θυγατί:rωv
Dat ταις θυγατrάcτιι,• 1
«ro μητερ,» φησίν, «πόι βαίνουσι πάντες; υμείς συν μη απολείπετε ήμας αλλ'αει

Δια τί οί':>τω σπεύδουσιν;» Ή δε Μυρρίνη επεσθε &μ'ήμίν.» ~ ! )


διά (+ χι'n . )
αποκρίνεται· «Πάντες τρέχουσιν εiς την .•κο Έν δε τούτφ ανήρ τις προς τον
Άκρόπολιν, ώσπερ ήμείς, ω θύγατερ, 260 Δικαιόπολιν δια τού όμίλου τρέχει και
βουλόμενοι τους θεους τϊμ<Χν. και ήμείς της χειρός αυτου λαμβάνεται. <<''Ώ
γαρ τους θεους τϊμαν βουλόμεθα πάντας, Δικαιόπολι,» φησίν, «π&ς Εχεις; Τί έν

και μάλιστα τον Δία, τ&ν &λλων θεών 'Αθήναις ποιείς; Ποt δ ε πορεύn και

έρείδομαι (+ dat.)
m 'appoggίo

1Χ(1
IX/
<Ίφίιοιο νιιι
Capitolo VIII

πόθεν iiκεις; πί>θεv;» 'Ο δε Δικαιόπολις, προς αi>τον 285 εργον έστι ν αροτρεύει ν τε και σπείρει ν
οϋτως εχω αποκρϊνόμενος «Οϋτως, ro Πολέμαρχε, ώς τους αγρούς και τ&ς αμπέλους
συ όρ(iς ilκω δε εiς &στυ, ώς πάντες, θεραπεύειν· καί, εi μη έργάζεται, ό ανηρ
προσ-εύχεσθαι (+ dat.) προσεύχεσθαί τε τοίς θεοίς πάσι και &μα ου λαμβάνει σίτον έκ του αγρου ουδΌΊνον
την έορτην βουλόμενος θεωρείν. Ήγουμαι 310 εχει, έπει πασαι αί &μπελοι ου φέρουσι ν φέρουσιν αύτij) καρπόv
δε τφ πατρι και τn γυναικί, και τn τε 290 αυτφ.»
θυγατρι και τφ παιδί.» Ό δε Πολέμαρχος, Ό δε Πολέμαρχος αποκρϊνόμενος,
«δευρο δή,» φησίν, «καθιζόμενος λέγε μοι «άλλα πας άνήρ,» φησίν, «έαυτου εργον Sing. Μ. F. Ν.
Nom. π&.ς π&.σα π&.ν
πάντα τά τε περι του ο1κου σου και περι φιλεί, &ργος δε ανηρ πάντων ώσπερ Acc. πάντ-α π&.σαν π&.ν
Gen. παντ-ός π&σης παντ-ός
των αγρ&ν. Καθίζετε δε και Όμείς. -;- Αρα 315 δαυλός έστιν. Συ δε, ro Δικαιόπολι, αγαθος Dat παντ-ί π&σn παντ - ί
συ Φίλιππος εΊ; "Ώ Ζευ, ώς καλος παίς εΊ- 295 άνηρ εΊ, και τφ άγαθφ άνδρι πάντες οί Plur. Μ. F. Ν.
Nom. πάντ-ες π&.σαι πάντ - α
οϋτω σπανίως δε ό πατήρ σοι εiς &στυ &νθρωποι φίλοι εiσί τε και αυτος τοίς Acc. πάντ-ας π&σας πάντ-α
Geιι. πάντ-ων πασών πάντ-ων
ήγείται ώστε μόλις γνωρίζομαί σε.» θεοίς πάσι φίλος έστί V' κακων δε αvδρ&ν Dat. π&.σι(ν) π&σαις π&.σι(ν)
,\'ίιη.:.
Νοnι. ό άνήρ «Άλλ'&ργοίς μεν ανδράσιν αει έορτή ο-Uδεις φίλος ε1ναι βούλεται, άλλ'άνδρος
JΎιι'. ώ &:νερ
Λι·ι·. τόν &:νδρ-α έστι ν· έγώ δε αεί τε έργάζομαι και πονω, 320 αγαθου πασά τε γη και πας ό κόσμος ό κόσμος
(ieιι. του άνδρ-ός
Ι>tιt. τψ άνδρ-ί ουδε σχολή μοι γί γνεται πολλάκις 300 πατρίς έστι ν.»
πλούσιος , πλουσία, πλούσιον πορεύεσθαι εiς το &στυ. Οί γaρ πλούσιοι Ό δε Δικαιόπολις, «έγώ δέ,» φησίν, «εiς
= άφνειός
ή σχολή, τfjς σχολfjς &νδρες σχολην &γουσιν, πάντα δε αυτοίς &λλας πόλεις πορεύεσθαι ου βούλομαι,
(< σχολάζω) μ εργον

Ι'Ιιιr. καλά έστιν, και ουδεν αυτοίς κακόv­ μάλα δε φιλ& τfiς 'Αθήνας.»
Νοnι. oi. &:νδρ-ες
ι ίιι·. ω &:νδρ-ες χρυσος γaρ ανοίγει πάσας τας πύλας, 325 Έν δε τούτφ τρείς παtδες έξ οiκίας τρεις (ΠΙ)
..ιι·ι-. τους &:νδρ-ας
(iι•ιι. τιί)ν άνδρ-ών ώσπερ λέγουσιν. Άλλ'ανδρος γεωργου 30:; τινος έξέρχονται και προς τον
/)at. τοίς άνδρ-άσι(ν)

γνωρίζομαι rίcono:»co ό χρυσός. του χρ'Οσου


!Όrο

\ΧΧ
\Χ9
Capitolo νιιι Capitolo Vll

Πολέμαρχον βο&σι ν· <<''Ώ πάτερ, ώ ύπερ αυτων, εi &νδρες τινες ερωσιν

παππία, διa τί ουκ έρχόμεθ'ήμεΊς προς αυτων. Άλλa συ μάλιστα μέλλεις

την έορτήν; Ήγου ήμΊν δή, ώσπερ πάντες 1so φοβεΊσθαι, & Πολέμαρχε· πολλοι γάρ εiσί

οί &λλοι πατέρες τοΊς έαυτ&ν παισι ν 330 σοι υίοί, και πάντες καλοί τε και αγαθοι

είς (1) ήγουνται.» Ό δε Δικαιόπολις «Εtς, δύο, γίγνεσθαι μέλλουσι ν .»


δύο (ΙΙ)
τρεiς (ΙΙΙ) τρεΊς ό δε δη τέταρτος, ώ φίλε Πολέμαρχε, «Πολλοi>ς μέντοι,» φησι ν ό Πολέ­ μέντοι : γε

που έστι ν;» μαρχος, «παΊδας εχω, αλλΌυχ δσους ό

«Τί λέγεις, ώ Δικαιόπολι; "'Ω Ζευ, ώς 1s5 σος φίλος Κ τήσιππος παιδοποιεΊ γaρ αεί, παιδοποιέω : παίδας ποιί~ω

σπανίως εiς το &στυ ερχπ ουκέτι γaρ 335 και ου μόνον έκτης γυναικός, αλλa και

τέτταρες (IV) τέτταρες, αλλ'flδη πέντε μοι παΊδές εiσιν· έκ της δούλης. Πόσους παΊδας νυν εχει;»
πέντε (V)
ό δε πέμπτος &μα τn μητρι έν τn οiκί~ «Τίς ές αριθμον εiπεΊν δύναται; "Εξ, ές = είς

έξ(VI)
μένει. Ό δε πρ&τος flδη μειράκιόν έστιν, έπτά, οκτώ, έννέα, δέκα ... Άει γaρ παΊδας έπτά (VII)
όκτώ (VII!)
και μετa πάντων των &λλων μειρακίων 160 ποιεΊ, ώσπερ ταυρός τις, ώστε νυν κώμη, έvνέα (ΙΧ)
δέκα (Χ)
διατρίβει τον χρόνον νυν έν τn Άκροπόλει διατρίβει, την έορτην 340 ουκ οtκός έστιν αυτφ.»

θεωρεΊν βουλόμενος καλος δε και αγαθός Ό δε Πολέμαρχος, «έγώ δέ,» φησίν,

έστιν, και flδη πολλοι &νδρες και παΊδες «μετa τον πέμπτον ουκέτι παΊδας &λλους

αυτον μάλα φιλουσιν.» ποιεΊν βούλομαι· χαλεπος γάρ έστιν ό

«ΉμεΊς δε οί πατέρες αει τοΊς θεmς ir,s βίος, και ου p~διόν έστι σΊτον πάσι τοΊς

εϋχομαι (+ dat.) πάσιν ευχόμεθα έπει υίοi>ς καλούς τε και 345 υίοΊς παρέχειν. 'Έστι μοι δε και μία εις (m.), μία (j.'), εν (11 . ), ,S.:<'11
έvός, μιας, ένός

αγαθοi>ς έθέλομεν εχειν· αλλ'έπει καλοί θυγάτηρ.»

τε γί γνονται και αγαθοί, αει φοβούμεθα Ό δε Δικαιόπολις αποκρϊνόμενος, «έγώ

τέταρτος, τετάρτη τέταρ­ διατρtβω consumo; passo πόσ~'ύς; .· .•.qu4n~fc~ •.+•: '· ,
τον quarto (ίl tempo) ές άριθμόν esattamente,
πέμπτος, πέμπτη πέμπτον precίsamente
quίnto

1<)()
ι: apitolo νιιι

Capitol o VllI
ήμέρας και νυκτος αει πονεί, και πόνον ή νύξ, τf\ς νυκτός
390
δέ , » φησίν, «και συ το αύτο ζυγον
ούδένα φεύγει. Άλλα πολλάκις, έπει τα
ελκομεν, ro Πολέμαρχε. Ό γαρ βίος πδ:σι 370
τέκνα ήβ(!, , και μειράκια και νεανίαι
χαλεπός έστιν, και ού πολυν σίτον ό
γί γνεται, οϋτε τφ πατρι οϋτε τn μ ητρι
αγρος παρέχει. Άλλα τί να έστι τα τών
οϋτε aλλφ ούδενι πείθεται· ούδενος γαρ
παίδων ονόματα;»
ύπακούει. Εί γαρ ό πατηρ αυτούς τι
ύπακ:ού ω (+ gen.) =
39s
πρ ώτος, . η, - ον ( 1°) «Τ{\) μεν πρώτφ Νικόβουλος δνομά πε ίθο μαι(+ dat. )
δε ύτερ ος, - α , -ον (2°) κελεύει, ουδεν ποιείν έθέλουσιν.»
τρίτος, - η , - ον (3 °) έστι ν, τφ δε δευτέρφ Ίέρων, τφ δε τρί τφ 375
τέταρτος, - η, - ον (4°) «Ό δε Ζευς tλεώς έστι και έμοι και
πέ μπτος, - η, - ον (5°) Μελάνιππος, τφ δε τετάρτφ Φιλότιμος,
σοί, ro Δικαιόπολι· ο'6δεις γαρ τών
τφ δε πέμπτφ Διαγόρας τn δε μι(!, θυγατρι
ήμετέρων υί&ν οϋτω ποιεί, αλλα καλοί
ονομά έστι ν 'Ήβη.»
400 τε και αγαθοί είσι πάντες.»
νi) τον Δία= ναι μά τον Δία «Nii τον Δία, ώς χαλεπός έστιν ό βίος.
Πολ-Uν χρόνον οϋτω διαλέγονται
Ήμείς γαρ πολυν χρόνον αγαθ&ς 3w
αλλήλοις δ τε Δικαιόπολις και ό Πολέ­
γυναίκας ζ ητουμεν· ο-Uδεις γαρ βούλεται
μαρχος πολλάκις δε ό Πολέμαρχος και
το τέκνον (του τέ κνου) = ό υίός τέκνα ποιείσθαι έκ κακftς γυναικός.
τφ Φιλίππφ διαλέγεται, και χαίρει μάλα.
τεκνοποιέο μαι = υίούς / παtδας 'Έπειτα δε τεκνοποιούμεθα. και ό μεν
πο ιέ ομαι -1os Ή δε Μυρρίνη και ή Μέλιττα σιγ&σιν·
ανηρ τn γυναικι σίτον παρέχει · ή δε γυνη κόσμο ν ... φ έρει : κ αλι'ις π ο 11-ι

γυναιξι π<iσαις γαρ κόσμον ή σιγη φέρει. ή σιγή (τf\ς σιγής) < σ 1γίΧω
φέρει πολ υν χρόνον το παιδίον έν έαυτn, 385

Τέλος δε ό Δικαιόπολις , «καιρός έστι


και πολλάκις κινδύνους μεγάλους ύπέχει
νυν ήμίν,» φησίν, «προς την αγορ&ν και
περι του έαυτftς βίου. Έπει δ" τίκτει,
προς την Άκρόπολιν πορεύεσθαι . Χαίρε ,
ούδ - είς (n1.), ούδε-μία ([), ούδ-έν (n.) ούδεμία γυνη απολείπει το έαυτftς
άπο-λε ίπω

σ'iτον παρέ χ ω παιδίον, αλλα τρέφει πολυν χρόνον , και


-110 ro φίλε Πολέμαρχε- είς αύθις.»
τ ρέφω :

ό κόσμος , του κόσμου


τίκτω genero, partorίsco
l 'ornamento

\ <)
Capitolo VIII Enchίrίdίon Enchίridion Capitolo VJII

Enchiridion (<θεά-ο-μαι), θε(i (<θεά-η), θε&.ται (< θεά-ε-ται); Imperativo


plurale: θεώμεθα (< θεα-ό-μεθα), θε&.σθε Ι1 .~ing. θεά-ου > θεώ
Ι1 plιιr. θεά-ε-σθε > θεάσθε
Ι1 participio medio del Oltre l'indicativo, l'imperativo e l'infinito, che (< θεά-ε-σθε), θεώνται (< θεά-ο-νται); l'imperati-
Infinito θεά-ε-σθαι > θεάσθαι
presente avete studiato fin qui, esiste in greco anche un'al- vo e θεώ (<θεά-ου), θε&.σθε (< θεά-ε-σθε); l'infi-
Particίpίo
tra fonna verbale: il partίcίpίo. nito e θε&.σθαι (< θεά-ε-σθαι); il participio e θεα-ό-μενος > θεώμενος, -η, -ον
θεώμενος, -η, -ον(< θεα-ό-μενος).

λi:ί-ό-μενος ΤΙ participio concorda molte νolte, come agget-


Sίng. tίvo, iη genere, numero e caso con un sostantivo a La terza declinazione comprende un gruppo di 1 temi in -ρ- della terza
Μ. F. Ν. cui si riferisce, e allora gli coπisponde spesso in temi in -ρ-. declinazίone, e specialmente
Ν. λυόμενος -ομένη -όμενον ό aνήρ, ό πατήρ, ή μήτηρ e
italiano una proposίzίone relatίva (cioe iηtrodotta Alcuni, per esempio κρατηρ-, «cratere ( vaso
Α. λυόμενον -ομένην -όμενον ή θυγάτηρ
da che): Οί θεοt τους &:ργους ανθρώπους καt μη grande per il vino )», si declinano come χειμών,
G. λυομένου -ομέvης -ομέvου
D. λυομένφ -ομένn -ομένφ
Ε.ρyαζομένοvς ου φιλουσιν = Gli dei non amano χειμών-ος, e han quindi la vocale lunga del tema
Plur. gli uomini pigri e che non lavorano. Qui il participio in tutti ί casi: ό κρατήρ, ω κρατήρ, τον κρατfjρ-α,
Ν. λυόμενοι -όμεναι -όμενα εργαζομένους e accusativo plurale maschile per- του κρατfjρ-ος, τφ κρατfjρ-ι ecc.; dativo plurale
Α. λυομέvους -υμένας -όμενα
che e concordato col sostantivo ανθρώπους, a cui τοίς κρατfjρ-σι(ν). Sing. Ρlιιr.
G. λυομένων -ομένων -ομένων
si riferisce. Altri, per esempio 'ρητορ-, «retore (oratore, ma- Ν. 6 άνήρ οi &νδρες
D. λυομέvοις -ομέναις -ομένοις
estro d'eloqueηza)», si declinano come δαίμων, v. ω &νερ ω &νδρες
δαίμον - ος, ossia conservano la breve del tema ίη Α. τον &νδρα τους &νδρας
φιλε-ό-μενος > φιλούμενος Ma il participio puό essere usato anche per com-
G. τού άνδρός τών άνδρών
Sίng. pletare il senso d'un verbo: Παύεται Ε.ρyαζομένη tutti ί casi, tranne il nominatiνo singolare (in cui essa
D. τφ άνδρί τοiς άνδράσι(ν)
Ν. φιλούμενος -ουμένη -ούμεvον = [E11a] smette dί lavorare. s'allunga): ό 'ρήτωρ, ma ω 'ρfjτορ, τον 'ρήτορ-α,
Α. φιλούμεvον -ουμέvην -ούμενοv
Qui il participio εργαζομένη e nominativo sin- του 'ρήτορ-ος ecc.; dativo plurale τοίς 'ρήτορ-σι(ν).
(ι'. φιλουμέvου -ουμένης -ουμένου Sing. Plur.
D. φιλουμένφ -ουμένn -ουμένφ
golare femminile perche concorda col soggetto sot-
Ν. 6 πατήρ ο i πατέρες
Plur. tinteso dcl verbo παύεται, cioe «ella». 1 quattro sostantivi seguenti presentano una de-
v. ω πάτερ ω πατέρες
Ν. φιλούμενοι -ούμεvαι -ούμενα clinazione particolare: ό ανήρ, του ανδρός; ό πατήρ, Α. τον πατέρα τους πατέρας
Α. φιλουμένους -ουμέvας -ούμενα Le frasi che avete visto contengono forme del του πατρός; ή μήτηρ, τfjς μητρός; ή θυγάτηρ, τfjς G. τού πατρός τών πατέρων
G. φιλουμένωv -ουμέvωv -ουμένωv θυγατρός.
participio presente del νerbo deponente (v. p. 125) D. τψ πατρί τοiς πατράσι(ν)
D. φιλουμέvοις -ουμέναις -ουμέvοις
εργάζομαι; si tratta quindi di fonne medie. 1 partici-
pi presenti medi escono in - μενος, - μένη, - μενον e Questi sostantivi si declinano da tre temi diver- Sίng. Plur.
sί declinano come gli aggettivi della priιηa classe, si: un terna con vocale breve (per esempio πατερ­ Ν. ή μήτηρ αi μητέρες
ossia sull'esempio di καλός, -ή, -όν: λυόμενος, -η, ), da cui deriva la maggior parte delle forme, uno v. ώ μ f\τερ ω μητέρες
-ον e φιλούμενος, -η, -ον (contratto da φιλεόμενος). colla lunga (πατηρ- ), che compare nel solo nomi- Α. την μητέρα τι'iς μητέρας
G. τf\ς μητρός τών μητέρων
nativo singolare, e uno addirittura senza vocale
D. τfι μητρί ταiς μητράσι(ν)
ll 111cιlio dei verbi con1ratti in -α- Nel capitolo 6 avete imparato la forma media dei (πατρ- ), dal quale si foπnano il genitiνo e dativo
/ιιdίι·αtίνο verbi regolari e dei verbί coηtratti in -ε-; iηoltre, nel singolari e il dativo plurale (in quest'ultimo notate
Sίng. Plur.
Sίngolare capitolo 5 avete studiato la forma attiva dei verbi la terminazione -άσι).
Ν. ή θυγάτηρ αί θυγατέρες
ι θεά-ο-μαι > θεώμαι contratti in -α- (v. a p. 100 le regole di contrazione Nel tema ανρ- d'ανήρ s'inserisce un -δ­
// Οεά-n > θεςi
v. ω θύγατερ ω θυγατέρες
che Ιί ήguardano ). Ora, fιn dalla pήιna lettura di quc- (epentesi) per render meglio pronunziabili le forme Α. τ~Ίν θυγατέρα τάς θυγατέρας
/ // Οεά ε-ται >θεάται
sto capitolo avete incontrato il vcrbo depoηente chc nc dcrivano, cioe tuttc lc formc traηηe il ηomi­ G. τf\ς θυγατρός τών