Sei sulla pagina 1di 786

La<£inaua

ITALIANA

Halina

POPŁAWSKA

Zofia

SZENAJCHOW A

STUDIAMO

La Lingua

ITALIANA

HALINA

POPŁAWSKA • ZOFIA

SZENAJCHOWA

STUDIAMO

La

Lingua

ITALIANA

W A R S Z A W A

PODRĘCZNIK

P A Ń S T W O W E

W Y D A W N I C T W O

N A U K O W E

Okładkę projektował

JACEK

ZIELIŃSK I

Redaktor

ALIN A

ŻARSK A

Redaktor techniczny

 

TADEUSZ

PIA SEC K I

 

Korektorzy

 

D A N U T A H A N N A

FELCZYŃSK A JANCZEW SK A

 

W ACŁAW A

KLIM

 

C opyright

by

P a ń stw o w e

W yd aw n ictw o

N au k ow e

W arszaw a

1971

P r

i n

t e

d

in

P o l a n d

Ìndice

Prefazione

 

17

 

Parte

prima

IN CASA E IN CITTÀ

 

1. Lezione

p r i m a

 

21

Alfabeto italiano 21. — Pronuncia 22. — 1. Consonanti 22. — 2. Consonanti doppie 25. — 3. Vocali 26. — 4. Dittongo, trittongo, iato 27. — Accento 28. — E s e r c i z i o 28

2. Lezione

seco n d a

 

30

Grammatica. Verbi ausiliari: avere e essere 30. — C'è, ci

ella esso,

essa

32. — Maschile, femminile

(sin­

sono 31. — Egli, golare, plurale)

32. — Lettura. La classe 34. — E s e r c i z i 34

3. Lezione

te r z a

 

36

Grammatica. Articolo determinativo 36. — Elisione. Apostro­

fo 39. — Come dividere le parole 39. — Verbi delle tre coniu­

gazioni regolari 40.— E-ed. A-ad. O-od 41. — Lettura. zione 42. — E s e r c i z i 42

La le­

4. Lezione q u a r t a

 

:

.

.

.

44

Grammatica. Verbi riflessivi 44. — Aggettivi numerali car­ dinali (1 -20) 45. — Lettura. La scuola 45. — E s e r c i z i 46

5. Lezione

q u i n t a

 

48

Grammatica. Verbi in - isc 48. — Articolo indeterminativo

49. — Verbo

irregolare

fare

51. — Lettura.

La

casa

52. —

E

s e r c i z i

52

6. Lezione

s e s t a

 

54

Grammatica.

Verbi irregolari:

andare

e

stare

54. — Prepo­

sizioni semplici

54. — Molto-poco,

tanto-quanto,

troppo

56. —

E

s e r c i z i o

57. — L e t t u r a .

La famiglia

58. — E s e r c i z i

 

58

7. Lezione

s e ttim a

 

60

Grammatica. Preposizioni articolate composte con la pre­ posizione di 60. — Nome: gęnere e numero 61. — Uso delle maius-

cole

mento

64. — Verbo

irregolare

dare

65. — Lettura.

66

della famiglia Lombardi 66. — E s e r c i z i

8. Lezione

ottava

L’apparta­

Grammatica. Nome: formazione del femminile 68. — Verbi irregolari potere e tenere 70. — Preposizioni articolate composte

con la preposizione a 71. — L e 11 u r a. La stanza di Claudia 72. —

 

E s e r c i z i

73

9. Lezione

nona

75

 

Grammatica. Nome: formazione del plurale 75. — Preposi­ zioni articolate composte con la preposizione in 76. — Aggettivi numerali cardinali (21 - 100) 70. — Lettura. I giorni della set­ timana 77. — La cucina della signora Lombardi 78. — Eser­

c

i z i

79

10.

Lezione

d ę c i m a

 

81

Grammatica. Aggettivo qualificativo: formazione del fem ­

minile e del plurale 81. — Aggettivi e pronomi dimostrativi 82.—

Verbo

irregolare bere 84. — Lettura. La via Garibaldi 84.—

E

s e r c i z i

85

11. Lezione

u n d ic e s im a

 

87

 

Grammatica.

Futuro

sęmplice

87. — Verbi

impersonali.

(1)

88. — Troncamento

88. — Verbi

irregolari

dire

e

volere

90. —

 

Lettura.

I dodici mesi

dell’anno

91. — E s e r c i z i

92

12. Lezione dodicesim a

94

 

Grammatica.

Verbi

irregolari

sapere

e

venire

94. — Futuro

di

alcuni verbi irregolari

94. — Articolo partitivo

96. — Lettu­

ra.

Le

ore

97. — Dialogo

98. — E s e r c i z i

100

13. Lezione

t r e d ic e s im a

 

101

 

Grammatica. Omissione dell’articolo 101. — Preposizioni ar­ ticolate composte con la preposizione su 103. — Aggettivo tut­ to 104. — Lettura. Le quattro stagioni dell’anno 104. — Eser­

c

i z i

105

14. Lezione

quattordicesim a

 

107

 

Grammatica. Aggettivi e pronomi possessivi 107. — Verbo

irregolare

uscire

109. — Lettura.

Passeggiata in città 109.—

E

s e r c i z i

110

15. Lezione

quindicesim a

 

112

Grammatica.

Participio passato regolare 112. — Pronomi per­

sonali

(1)

113. — Preposizioni:

a

e

da

114.—

Verbo

irregolare

dovere

115. — Lettura.

La

visita

dal

mędico

116. — Eser­

16.

Lezione sedicesim a

118*— Pronomi

personali (2) 118. — Irregolarità delle coniugazioni regolari 120.—

Grammatica.

Participio

passato

irregolare

Lettura.

A ll’ufficio

postale

123. — E s e r c i z i

124

17. Lezione

d ic ia sse tte sim a

 

126

Grammatica.

Passato

prossimo

126. — Pronomi personali

(3)

128.

— Lettura.

Viaggio

a Milano

129. — E s e r c i z i

131

18. Lezione

d ic io tte s im a

 

133

Grammatica.

Concordanza

del

participio

passato

133. —

Lettura.

Dialogo

135. — E s e r c i z i

136

 

19. Lezione

dician n ovesim a

 

138

Grammatica. Pronomi personali (4) 138. — Lettura. Il grande

giorno della

signora

Lombardi

139. — Dialogo

139. — Eser­

c i z i

140

20. Lezione v e n te sim a

 

142

Grammatica.

Nome:

forme

irregolari

142. — Nomi

difettivi

143.

— Lettura.

Il

corpo

144. — I

cinque

sensi

145. —

Le malattie più

frequenti

umano 145.— E s e r c i z i

146

 

Parte

seconda

IN ITALIA

21. Lezione

ventunesim a-

 

149

Grammatica.

Gerundio sęmplice 149. — Verbo irregolare mo­

rire

150. — Lettura.

L’Italia

151. — E s e r c i z i

152

22. Lezione ventiduesim a

 

154

Grammatica.

Gradazione

degli

aggettivi

154. — Gradazione

irregolare degli aggettivi 156. — Lettura. l ’Italia: un po’ di

geografia

157. — E s e r c i z i

160

23. Lezione ventitreesim a

 

162

Grammatica.

Avverbio

di

modo

162. — Lettura.

Punti

cardinali

164. — Le

regioni

d’Italia

164. — L’Italia

Settentrionale

(1)

165. — E s e r c i z i

168

24. Lezione

v e n tiq u a ttr e sim a

 

170

Grammatica. Imperfetto 170. — Avverbio di luogo 171. —

Avverbio di tempo

L’Italia Settentrionale (2)

172. — Lettura.

173. — E s e r c i z i

176

25. Lezione venticinquesim a

Grammatica. Aggettivi numerali cardinali (2) 178. — Avver­ bio di quantità 179. — Avverbi: di affermazione, di negazione

e di dubbio 180. — Lettura.

Le Alpi

180. — E s e r c i z i

182

26.

Lezione v e n tise e sim a

Grammatica. Gradazione dell’avverbio 184. — Gradazione ir­ regolare degli avverbi 185. — Locuzioni avverbiali 186. — Let­

tura. La Regina del

mare

186. — Venezia

(di

Diego

Valeri)

190. — E s e r c i z i

190

27. Lezione v e n tis e tte s im a

 

192

Grammatica.

Pronomi

relativi

192. — Lettura.

Il

Po

193.

— E s e r c i z i

194

28. Lezione

ven to ttesim a

 

196

Grammatica. Aggettivi e pronomi interrogativi 196. — Let­

tura. Dante Alighieri

(di

Ettore

Janni)

198. — E s e r c i z i

199

29. Lezione v e n tin o v e s im a

201

Grammatica. Aggettivi numerali ordinali 201. — Uso degli aggettivi numerali cardinali e ordinali 202. — Lettura. Ra­ venna 204.— E s e r c i z i 205

30. Lezione tren tesim a

 

207

Grammatica.

Imperativo

207. — Imperativo

dei verbi rifles­

sivi

208. — Forma

negativa

dell’imperativo

208. — Forma

nega-*

tiva

dell’imperativo

dei

verbi

(di Gianni

riflessivi

Rodari)

209. — Lettura.

Dia­

loghi

210. — Stornello

211. — E s e r c i z i

212

31. Lezione

trentunesim a

 

213

Grammatica. Verbi impersonali (2) 213. — Lettura. L’Ita­ lia Centrale 215.— E s e r c i z i 219

32. Lezione

tr e n ta d u e s im a

Grammatica.

Firenze

Forma

223. — Esercizi

passiva

del

verbo

221. — Lettura.

225. — Stornelli

toscani

227

221

33. Lezione

tr e n ta tr e ę sim a

 

228

Grammatica.

Imperativo

dei

verbi

irregolari

tura.

Dialogo

229. — Il marmo 230. — Barzellette

228. — Let­ 231. — Eser­

c

i z i

231

34. Lezione tren taq u attresim a

 

233

Grammatica.

Nomi

alterati

233. — Aggettivi

alterati

235. —

Lettura.

L’Elba

(di

Pietro

Pancrazi)

236. — E s e r c i z i

237

35. Lezione tre n ta c in q u e sim a

 

238

Grammatica.

-urre

Forma enclitica (1) 238. — Verbi in -arre, -orre,

Roma antica

241. — E s e r c i z i

242

239. — Lettura.

36. Lezione trentaseęsim a

Grammatica. Forma enclitica (2) 244. — Lettura. Roma moderna 245. — Ferragosto (di Gianni Rodari) 246. — Eser­

37.

Lezione tren ta settęsim a

Grammatica. Forma enclitica (3) 248. — Lettura. L’Italia Meridionale 249. — Esercizi 252. — Stornello toscano 253

38. Lezione trentottęsim a

 

254

Grammatica.

Nomi

composti

254. — Formazione

del

plurale

 

dei

nomi

composti

255. — Lettura.

Napoli

257. — „Santa

Lu­

cia” 259. — „Torna

a Sorrento” 259. — Esercizi

259

 

39. Lezione

trentanovesima •

 

261

G ram m atica. Particella pronominale ne 261. — Lettura. Capri 262. — E s e r c i z i 264

40. Lezione quarantesim a

 

265

Grammatica.

Aggettivi

esclamativi

265. — Locuzioni

escla­

mative 265. — Lettura.

Il disco

(di Gianni Rodari)

266. — Una

lęttera

287. — E s e r c i z i

267

 

41. Lezione

quarantunesim a

 

269

Grammatica.

Uso

della

preposizione

di

269. — Lettura.

Pompei

270. — E s e r c i z i

271

 

42. Lezione q u a r a n ta d u esim a

Aggettivi

indefiniti

273. — Pronomi

indefiniti

 

Grammatica. 274. — Lettura.

L’Italia Insulare

275. — E s e r c i z i

278

43. Lezione

q u a ra n ta treesim a

 

280

Grammatica.

Passato

remoto

280. — Uso

della preposizio­

ne

a 281. — Lettura.

L’Italia:

un

po’ di

storia

282. — Eser­

 

c

i z i

283

44. Lezione

quarantaquattresim a

 

285

Grammatica.

Uso

della

preposizione

da

285. — Lettura.

Il

Rinascimento

286. — E s e r c i z i

287

 

45. Lezione q u aran tacin q u esim a

 

289

Grammatica. Uso della preposizione per 289. — Passato re­ moto irregolare del verbo leggere 290. — Prefisso ri- 290. — L’im­ portanza dell’accento tonico 291. — Lettura. Il Parco Nazio­

nale 292.— L’accento sull’o

(di Gianni Rodari) 292. — Eser­

c

i z i

293

46. Lezione quarantaseesim a

 

294

Grammatica.

Pronomi

personali

(5)

della

pre­

posizione in

295. — Lettura.

Garibaldi

294. — Uso (Edmondo

de

Amicis,

„Cuore”)

296. — E s e r c i z i

297

 

47. Lezione

quarantasettesim a

Grammatica.

Uso

della

preposizione

con

299. — Nomi

de-

rivati 300. — Parole composte 301.— L e t t u r a . I mestieri (di Giovanni Papini) 302. — Esercizi 302, 303

48. Lezione quarantottesim a

Grammatica. Uso delle preposizioni: tra, fra 305. — Uso del­ la preposizione su 305. — Origine delle parole 306. — Formazione delle parole 306. — Lettura. Ordinamento dello Stato italia­ no 307. — E s e r c i z i 309

49. Lezione quaram tanovesim a

 

311

Grammatica. Ripetizione dell’uso delle preposizioni 311.—

Lettura. Le strade italiane 312. — I pirati (di Gianni Rodari)

313.

— E s e r c i z i

314

50. Lezione c in q u a n te sim a

 

315

Grammatica. Congiunzione 315. — Lettura. L’amor di Pa­ tria (Edmondo de Amicis, „Cuore”) 316. — E s e r c i z i 318

 

Parte

terza

 

QUALCHE DATO

STQRICO

SULL’ITALIA

MODERNA

 

51. Lezione

c in q u a n tu n e sim a

 

321

Grammatica. Passato remoto irregolare 321. — Passato re­ moto dei principali verbi irregolari 322. — Elenco dei verbi più usati che hanno il passato remoto irregolare 323. — Lettura. Le invasioni straniere 327. — Il Cinquecento italiano (Niccolò Ro-

dolico, „Storia degli Italiani”) 328. — L’Italia maestra di civiltà (Bernardino Barbadoro, „Ventisette sęcoli di storia d’Italia”)

328.

— E s e r c i z i

329

52. Lezione

cinquantaduesim a

 

331

Grammatica.

Trapassato prpssimo 331. — Lettura.

L’Italia

sotto le dominazioni straniere 332. — „I promessi sposi” (di Ales­

sandro Manzoni) 334. — Esercizi

335. — Stornello 337

 

53. Lezione

cinquantatreesim a

 

338

Grammatica.

Trapassato

remoto

338. — Lettura.

„I

pro­

messi sposi” (di Alessandro Manzoni) 339. — E s e r c i z i

342

54. Lezione cinquantaquattresim a

 

344

Grammatica.

Futuro

anteriore

344. — L’uso

del

futuro

an­

teriore

344. — Lettura.

Il

Settecento

italiano

345. — Italianità

 

di

Esercizi

cultura

(Niccolò

Rodolico,

347. — Epigrammi

„Storia

(di

Pietro

degli

Italiani”)

348

Bembo)

346. —

55. Lezione cinquantacinquesim a

Grammatica.

tura.

Tempi dell’indicativo. Ripetizione 349. — Let­

Il Risorgimento Italiano 349. — I Carbonari (B. Barbadoro,

„Ventisette

Giuseppe

sęcoli

Mazzini

”)

351. — E s e r c i z i

350. — Le

grandi

figure

351

56. Lezione c in q u a n ta see sim a

del

Risorgimento:

Grammatica. Verbi servili 353. — Lettura. I due patriotti:

(Silvio Pęllico, „I miei prigioni”; Giovanni Rufini, „II dottor An­ tonio”) 354. — E s e r c i z i 359

57. Lezione cinquantasettesima

 

360

Grammatica. Condizionale 360. — Condizionale presente

360. — Condizionale presente dei principali verbi irregolari

361. — Uso del condizionale 362. — Lettura. Le guerre del

Risorgimento 362. — La piccola vedetta lombarda (Edmondo De

Amicis, „Cuore”) 363. — E s e r c i z i 367

 

58. Lezione

c in q u a n to tte sim a

 

360

Grammatica. Condizionale passato 369. — Lettura. „II

Gattopardo” (di Giuseppe Tornasi di Lampedusa) dite del 1860 („Noi donne”) 372. — E s e r c i z i 374

371. — Le

ar­

59. Lezione

cinquantanovesim a

 

376

Grammatica. Tavola del participio passato irregolare dei verbi più usati 376. — Lettura. Il fascismo: Ci sembrò di nascere allora („Noi donne”). Sempre gli stessi, ieri come oggi (Barbara Allason, „Memorie di un’antifascista”). La spedizione punitiva („Noi donne”) 379. — E s e r c i z i 382

60. Lezione

se ssa n tesim a

 

384

Grammatica. Ricapitolazione del materiale grammaticale della terza parte attraverso le letture 384. — Lettura. La guerra e la Resistenza. Un compleanno nel lager (Teresa Noce, „Ma domani farà giorno”). Un sospiro di sollievo („Noi donne”). Bambini coi partigiani (Luisa Sturani, „Fazzoletti rossi”). Cam­ pane a stormo per la liberazione (Marise Ferro, „La guerra

è

stupida”)

384. — E s e r c i z i

390

 

Parte

quarta

LA

VITA

POLITICA,

ECONOMICA

E SOCIALE

61. Lezione

sessantun esima

 

395

Grammatica.

Congiuntivo

395. — Tempi

del

congiuntivo

395.— Presente del congiuntivo

395. — Uso

del

congiuntivo

(1)

396. — Lettura.

Acrobati

della

parola:

gli

intęrpreti

ad

alto

livello

(„Le vie

d’Italia”)

397. — E s e r c i z i

400

62. Lezione sessantaduęsima

 

Grammątica.

Presente

del congiuntivo

dei

verbi

irregolari

più usati 402. — Uso

noscere il suo paese ed i paesi vicini („Le vie d’Italia”) 405.— Il Garda: un giardino nel cuore del Nord („Noi donne”) 405.— Filastrocca (Gianni Rodari, „Filastrocche in cielo e in terra”)

408. — E s e r c i z i

del

congiuntivo

(2)

403. — Lettura.

Co­

409

63. Lezione

s e ss a n ta tr e ę s im a

Grammatica.

Uso

del congiuntivo

(3) 411. — Lettura.

La

rivoluzione della

spesa

(„Noi

donne”)

412. — E s e r c i z i

415

64. Lezione

sessan taq u attresim a

 

416

Grammatica. Congiuntivo passato 416. — Lettura. La popolazione italiana ed il fenomeno dell’ inurbamento („Vita italiana”) 417. — Il Centro Internazionale di Perfezionamento

Professionale e Tecnico di Torino („Vita italiana”) 419. — Eser­

c

i z i

421

65. Lezione sessantacinquesim a

 

423

Grammatica.

Uso del congiuntivo (4) 423. — Lettura.

In­

dustria italiana

424. — Pubblicità

(„Vendere”, „Epoca”, „Gente”)

 

426.

— E s e r c i z i

427

66. Lezione

sessantaseęsim a

 

429

Grammatica. Congiuntivo imperfetto 429. — Lettura.

FIAT

430. — „Via

sicura” („Le vie

d’Italia”) 434. — L’incredibile

prezzo del circolare („Le vie

d’Italia”)

435. — E s e r c i z i

436

67. Lezione

se ssa n ta settęsim a

 

438

Grammatica. Congiuntivo imperfetto di alcuni verbi ir­

regolari 438.— Uso del congiuntivo (5) 438. — Lettura. L’auto­ mobile sotto accusa („Le vie d’Italia”) 439. — Le grandi manovre sul campo dell’abbigliamento („Noi donne”) 439. — Esercizi

442

68. Lezione

sessan tottęsim a

 

444

Grammatica.

Congiuntivo

trapassato

444. — Uso

del

con­

giuntivo — fine

(6)

445. — Lettura.

Domani

si

vota

(„Noi

donne”)

445. — Un

mercato

sempre

verde

(„Noi donne”) 447.—

 

E s e r c i z i

450

•69. Lezione

sessa n ta n o v esim a

 

452

70.

Grammatica. Uso dei tempi del congiuntivo 452. — Let­ tura. Si „perdono” per la strada un quinto degli scolari („L’Uni­

tà”) 453. — L’aviazione civile („Vita italiana”) 454. — La sicurezza del volo, problema del giorno („Le vie d’Italia”) 456. — Eser­

c i z i

457

Lezione

se tta n tesim a

Grammatica.

Ricapitolazione

del congiuntivo:

forme

e uso,

attraverso le letture 459. — Lettura. Unità turistica d’Europa („Le vie d’Italia”) 459. — Non sono più semplicemente tre i modi

di trascorrere le ferie („Avanti”) 462. — „Transitaliana” — viaggio

della speranza („Panorama”) 463. — E s e r c i z i 466

 

Parte

quinta

PAGINE

SCELTE DELLA

LETTERATURA

ITALIANA

71. Lezione se tta n tu n ę sim a

 

469

Grammatica. Forma enclitica 469. — Lettura. Il re di

cuori („Le vie d’Italia”) 471. — Tipo soave (di Alfredo Panzini)

 

475.

— E s e r c i z i

476

72. Lezione settantaduęsim a

 

479

Grammatica.

Pronome

si

479. — Ne — particella

avverbiale

e

pronominale 479. — Lettura.

Il premio Nobel per la lettera­

 

tura

481. — „II

cane”

(di

Grazia

Deledda)

482. — Come

imparai

a

leggere (di Matilde Serao) 484. — Una fioraia (di Matilde Serao)

 

486.

— E s e r c i z i

491

73. Lezione settantatre?sim a

 

493

Grammatica. Forme ątone dei pronomi personali in fun­ zione di complemento oggetto e di termine 493. — Lettura. Luigi Pirandello (Natalino Sapegno, „Disegno storico della let­ teratura italiana”) 494. — Lumie di Sicilia (Luigi Pirandello, „Maschere nude”) 496. — E s e r c i z i 506

74. Lezione se tta n ta q u a ttresim a

 

508

Grammatica. Ci — avverbio e pronome 503. — Lettura.

„II compagno” (di Cęsare Pavese)

509. — E s e r c i z i

513

 

75. Lezione

settantacinquesim a

 

515

Grammatica. Gerundio passato (composto) 515. — Ancora

sulle forme enclitiche

516. — Lettura.

„II Gattopardo” (di

Giuseppe Tornasi di Lampedusa) 516. — E s e r c i z i 522

 

76. Lezione

settantaseęsim a

 

525

Grammatica. Infinito passato 525. — Imperativo nella forma

enclitica 526. — Lettura. „II fucile di Papa Della Genga” (di

Francesco

Serantini) 527. — „L’Osteria del Gatto Parlante” (di

Francesco

Serantini)

534. — E s e r c i z i

536

 

77. Lezione

s e tta n ta se ttę sim a

 

538

Grammatica.

Periodo ipotętico 538. — Lettura.

,,L’Agnese

va a morire” (di Renata Viganò) 540. — E s e r c i z i

545

78. Lezione

setta n to ttęsim a

 

547

Grammątica.

Concordanza

del

participio

passato

547. —

Lettura.

„Le

lettere

da

Capri”

(di

Mario

Soldati)

548. —

 

E

s e r c i z i

554

79. Lezione s e tta n ta n o v e sim a

 

556

Grammatica.

Participio

556. — Participio

presente

556. —

Lettura.

„II

barone

rampante”

(di

Italo

Calvino)

558. —

E

s e r c i z i

562

80. Lezione o t ta n t e s im a

 

564

Grammatica. Verbo: modi e tempi. Ricapitolazione

564. —

Lettura. „II quaderno proibito” (di Alba De Céspedes) 564. —

L’avaro (di Alberto Moravia) 568. — E s e r c i z i 574

 
 

Parte

sesta

 

SCIENZA

E ARTE

 

81. Lezione o tta m tu n c sim a

 

579

Grammatica. Uso dell’infinito (1) 579. — Lettura. Lo splen­ dore che Bernini ha dato a Roma („Panorama”) 582. — Quando

il fotografo scrive la storia („Panorama”) 583. — Barzelletta

586.

— E s e r c i z i

586

82. Lezione

o tta n ta d u ęsim a

 

588

Grammatica. Uso dell’infinito (2) 588. — Lettura. Teatro.

Che cos’è questa crisi

(„Tempo

presente”)

590. — Barzelletta

593.

— E s e r c i z i

594

83. Lezione

ottantatreęsim a

 

595

Grammatica. Uso dell’infinito (3) 595. — Lettura. Cine­ ma e Televisione: Dai cugini USA arriva il sì a Sherlock Holmes („II giorno”) 596. — Vitelloni e motori („L’Unità”). 597 — I per­ sonaggi di Antoni oni passęgiano giorno e notte („Epoca”) 598.— Barzelletta 599. — E s e r c i z i 599

84. Lezione

ottantaquattresim a

 

601

Grammatica. Uso del gerundio 601. — Lettura. Un passo

in

avanti dell’automazione („L’Unità”) 602. — Con l’automazione

la nostra testa diventerà più grossa („Epoca”) 603. — Barzelletta

606.

— E s e r c i z i

606

85. Lezione

ottantacinquesim a

 

608

Grammatica. Uso del participio nelle proposizioni temporali

608.

— Lettura.

Archeologia.

Ritorna

alla

luce

l’antica

Agri­

gento („Le vie d’Italia”) 609. — Archeologia all’ancora („Le vie

 

d’Italia”) 611. — Barzelletta

614. — E s e r c i z i

614

 

86. Lezione

o tta n ta se ę sim a

 

«

.

.

.

616

Grammatica.

Verbi:

andare,

stare,

venire + participio

pas-

sato 616. — Verbi: andare, stare, venire + gerundio semplice 617.

— Forme enclitiche (ultima volta) 617. — Lettura. Energia

cleare e protezione sanitaria („L’Unità”) 618 — Biologia e medi­ cina nucleare a congresso („II Giorno”) 619. — Il satęllite italiano partirà dal mare („Epoca”) 619. — Come „parleremo” con gli

ęsseri viventi degli altri mondi („Epoca”) 620. — Barzellette 621. — E s e r c i z i 622

nu­

87. Lezione ottantasettęsim a

 

624

Grammatica.

Essere,

stare + a + infinito

624. — Essere,

 

stare + per + infinito

624. — Lettura.

La

vita

di

Giuseppe

 

Verdi

(di

Tommaso

Chiaretti)

625. — Barzelletta 630. — Eser­

 

c i z i

630

88. Lezione o tta n to ttę s im a

 

632

Grammatica.

Non

che

632. — E

che

632.—

Let­

 

tura.

Estetica

del mosąico

(di Pierre Guastalla)

632. — Barzel­

letta

635. — E s e r c i z i

635

 

89. Lezione ottantanovesim a

 

637

Grammatica. Discorso diretto e indiretto 637. — Uso dei

tempi nel discorso diretto e indiretto 638. — Lettura. Diploma

di

disegnatore per fare il pescivendolo („Noi donne”) 639. —

Barzelletta 641. — E s e r c i z i 641

 

90. Lezione n o v a n te sim a

 

643

Grammatica. Ricapitolazione delle nozioni di grammatica trattate nella sesta parte attraverso la lettura 643. — Lettura.

Recenti impianti sportivi

in Italia („L’Architettura”) 643. —

Barzelletta 646. — E s e r c i z i 646

 
 

Parte

settima

LA POLONIA IN ITALIA

 

91. Lezione n o v a n tu n esim a

 

.

.

651

Grammatica. L’analisi grammaticale e l’analisi logica 651.

Il

periodo 652. — Lettura. La Polonia e l’Italia 652. — Una

città

viva

(di Arnaldo Frateili)

653. — E s e r c i z i

655

92. Lezione novantaduesim a

 

657

Grammatica. Proposizioni causali 657. — Lettura. Il Cal­ vario di Varsavia 1939- 1945 (di Alceo Valcini) 658. — Eser­ cìzi 662. Epigrammi 663

93. Lezione novan/tatreesima

Grammatica.

Proposizioni

concessive

664. — Lettura.

„Storia della letteratura polacca” (di Marina Bersano Begey)

 

665.— E s e r c i z i

669

 

94.

Lezione

n o v a n ta q u a ttresim a

 

670

Grammatica.

Proposizioni

condizionali

670. — Lettura.

„Quo vadis?” (di Henryk

Sienkiewicz)

671. — E s e r c i z i

676

95.

Lezione

novantacinquesim a

 

678

Grammatica. Proposizioni consecutive 678. — Lettura. „I figli della terra” (di Władysław Reymont) 679. — Esercizi

684

96.

Lezione

novan taseesim a

 

686

Grammatica.

Proposizioni

finali

686. — Lettura.

„II

fa­

raone” (di Bolesław

 

Prus)

687. — E s e r c i z i

691

97.

Lezione n o v a n ta se tte sim a

 

* .

.

693

 

Proposizioni

modali

693. — Lettura.

„Ce­

 

Grammatica. neri” (di Stefan

Żeromski)

694. — E s e r c i z i

699

98.

Lezione

n ov a n to ttesim a

 

700

Grammatica.

Proposizioni

relative

700. — Lettura.

Il

diario di Scesny (di Igor Neverly) 701. — E s e r c i z i

704

 

99.

Lezione n o v a n ta n o v e sim a

 

705

Grammatica.

Proposizioni

temporali

705. — Lettura.

„La

madre dei re” (di

Kazimierz Brandys) 706. — E s e r c i z i

710

100.

Lezione

c e n te s im a

 

711

Lettura. Agli A llievi benevoli 711. — La poesia polacca in italiano (I. Krasicki, C. K. Norwid, A. Asnyk, J. Kasprowicz, K. Tetmajer, L. Staff, J. Tuwim, M. Pawlikowska-Jasnorzew- ska) 711. „Finita è la notte” (di Salvatore Quasimodo) 718. — „Ed è subito sera” 719

Vocabolario alla parte prima e seconda .

 

721

Indice delle materie

.

781

Carte geografiche

.

785

Illustrazioni .

786

Prefazione

(Przedmowa)

W ciągu ostatnich dziesięciu lat ukazało się w Polsce kilka podręczników do nauki języka włoskiego, jednakże książka, którą właśnie oddajemy do rąk studentów oraz osób pragnących poznać ten piękny język, jest pracą pionierską, była bowiem pierwszym podręcznikiem języka włoskiego w pełnym znaczeniu tego słowa,

jaki wydano w Polsce po wojnie. Podczas dziesięcioletniej „służby” podręcznik niniejszy uka­ zywał się czterokrotnie w formie skryptu. Obecne, pierwsze w y­ danie drukiem jest więc właściwie wydaniem piątym, zmienionym i rozszerzonym. Świadczy to o zainteresowaniu Italią, jej językiem i kulturą i wiąże się z wybitnym ożywieniem wymiany naukowej, artystycznej i technicznej oraz z rozwojem turystyki między obu krajami. Język polski, używany obok włoskiego przy wyjaśnieniach gra­ matycznych w części pierwszej, zostaje w części drugiej prawie wyłącznie zastąpiony językiem włoskim. Sformułowania reguł gramatycznych są tak proste, że będą dla wszystkich zrozumiałe.

W części pierwszej razić może brak jednolitości językowej

w prawidłach gramatycznych formułowanych raz po polsku, raz

po włosku. Nie jest to jednak przypadek, lecz celowe zamierzenie

autorek, które starały się ograniczać język polski do minimum, używając przy prostszych pojęciach języka włoskiego, a bardziej

skomplikowane reguły wyrażając po polsku.

W dwóch pierwszych częściach podręcznika zawsze, w dal­

szych częściach przy trudniejszych wyrazach, akcent padający na trzecią sylabę od końca lub na i jest zaznaczony kropką pod odpo­ wiednią samogłoską — np. tavola, via — by uczeń za każdym ra­ zem, gdy napotka wyraz tego typu, wiedział, jak go wymówić akcentując prawidłowo. Dwie pierwsze części opatrzono słownikiem włosko-polskim

2

Studiam o

la

lin gua

17

i

polsko-włoskim, w którym znajdują się wszystkie wyrazy za­

warte w tych częściach podręcznika, łącznie z nazwami geogra­ ficznymi. Ułatwi to czytanie tekstów, gdyż wystarczy wyszukać odpowiednie słowo w części słownikowej podręcznika zamiast po­ sługiwać się osobnym słownikiem. Naturalnie, od części trzeciej trzeba już korzystać z jednego z kilku słowników wydanych

w Polsce w ostatnich latach. Tylko trudniejsze, rzadziej spotykane terminy są objaśnione w specjalnych przypisach przy każdym

tekście. Podręcznik, podzielony na siedem części, obejmuje sto lekcji. Tematem tekstów jest Italia, jej ziemia, zabytki, literatura i sztu­ ka, nauka i technika, życie ekonomiczne i społeczne, przeszłość

i teraźniejszość. Mapki każdego regionu pozwolą pogłębić znajo­ mość geografii Półwyspu Apenińskiego i przybliżą miejscowości słynące z zabytków czy dzieł sztuki. Począwszy od części III,

w każdej lekcji jest sporo tekstów o najróżniejszej tematyce. Obok tekstów literackich znajdują się fragmenty artykułów z prasy włoskiej. Chodzi o to, by uczeń zapoznawał się ze słownictwem wziętym z różnych dziedzin życia, względnie miał możność wyboru

i opracowania szczególnie

interesujących

go tematów.

Autorki

mają

nadzieję,

że

podręcznik

ten

pomoże

opanować

język włoski nie tylko biernie, ale i czynnie, dzięki czemu uczeń,

znalazłszy się w Italii, będzie mógł w pełni korzystać z pobytu i lepiej poznać kulturę tego pięknego kraju.

Pani Profesor Annie Pasetti z Uniwersytetu we Floren­ cji, doktorowi Michele Colucci, byłemu lektorowi języka włoskiego na Uniwersytecie Warszawskim, i pani Adrianie Góreckiej autorki składają podziękowanie za cenne rady

i wskazówki przy opracowywaniu niniejszego podręcznika. Specjalne podziękowanie należy się doktorowi Antonio Stefanini, attaché kulturalnemu Italii w Warszawie, którego uprzejmości książka ta zawdzięcza piękne reprodukcje zabytków architektury włoskiej i pejzażu.

Halina Popławska Zofia Szenajchowa

W arszaw a,

w

g r u d n iu

1969

r.

PARTE

casa

e

PRIMA

in

citta

1. Lezione prima

Alfabeto

Pronuncia

italiano

Consonanti

Consonanti

doppie

 

Vocali

Dittongo,

trittongo,

iato

Accento

ALFABETO ITALIANO

Alfabet włoski składa się z 21 liter:

litera

a

a

b

bi

ci

c

d

e e

— di

f

effe

g gi

In— acca

i

l

i

elle

m — emme

nazwa

[a]

[bi]*

[czi]

[di]

[e]

[effe]

[dżi]

[akka]

[i]

[elle]

[emme]

litera

nazwa

n — enne

[enne]

0 — o

[0]

p — pi

[pi]

q — qu

[ku]

r —

erre

[erre]

s — esse

[esse]

t — ti

[ti]

u — u

[u]

V — vu

[wu]

z — zeta

[dzeta]

Niżej

podane litery

spotyka się obecnie jedynie w

pochodzenia obcego:

j

fc — cappa [kappa] to — vu doppio [wu] podwójne

i lungo

[i] długie **

x — ics [iks] y — ipsilon [ipsylon]

wyrazach

* Nazwy liter podane

** Litera

tylko

j używana

w

niektórych

w

była w

transkrypcji uproszczonej.

włoskim,

języku

dawnym

nazwiskach lub nazwach.

obecnie

spotyka

Esempi

Jaccarini .

Janni

Jugoslavia

km, kg

_

)

J }

(przykłady):

nazwiska . ,

Walkirie

ex-deputato , Yemen — Jemen

PRONUNCIA (Wymowa)

1. CONSONANTI (Spółgłoski)

Podajemy tylko spółgłoski, których wymowa włoska różni się od polskiej.

c przed a, o, u oraz spółgłoskami wymawia się jak

 

cane

classe

colore

Clemente

culla

creatura

c, cc

przed e, i wymawia się jak cz:

cena

Cicero

cera

cinema

Cesare

circo

cestino

bicicletta

uccello

uccidere

eh, cch

w połączeniach che, chi, cche, echi wymawia

Michele

chimica

schema

chilo

scheletro

chilometro

schermo

maccheroni

chiave

occhio

g przed a, o,, u oraz przed spółgłoskami wymawia i

gatto

gladiatore

gola

gloria

guerra

grande

guida

grotta

gusto

gruppo

gelo

ginocchio

gesso

giro

Genova

regina

geografia

valigia

legge

pioggia

gh w połączeniach ghef ghi wymawia się jak g:

Gherardo

ghiaccio

ghetto

ghianda

gi przed i wymawia się jak lj:

 

Eccezioni

(Wyjątki)

 

coniglio

anglicano

negligente

famiglia

glicerina

glicine

figlio

geroglifico

luglio

gn

wymawia się jak ń:

 

bagno

lavagna

Eccezione

sogno

montagna

gnomo

spugna

signore

h

nie wymawia się, służy tylko jako znak ortograficzny. Zob. ch, gh.

qu

(po q następuje zawsze u) wymawia się jak ku:

quaderno

quando

qui

quadro

quanto

quota

quercia

aquila

quale

s wymawia się jak

studente

scala

sabato

studio

vasca

sale

*

Wymowa

dźwięczna

lub

bezdźwięczna

głoski

s

zależy

od

d z ie ln ic y

i zwyczaju. Dobre i dokładne słowniki włoskie zaznaczają tę różnicę w w y­

mowie przez zastosowanie odmiennej czcionki.

Między dwiema samogłoskami s wymawia się zazwyczaj jak z:

casa

mese

valoroso

cosa

rosa

vaso

se przed e, i wymawia się jak sz:

scena

sciabola

scemo

scimmia

scettro

uscio

przed a, o, u wymawia się jak sk:

scudo

scala

scopo

sch

przed e, i wymawia się jak sk:

scheggia

schiavo

schermo

Brunelleschi

ss wymawia się jak ss:

classe

grosso

massa

sasso

sb

wymawia się jak zb

 

sbaglio

sd

a

a

ii

2CZ

sdegno

sg

>.

zg

sgabello

sl

a

a

a

zl

slitta

sm

a

a

a

zm

smorfia

sn

a

a

a

zn

snello

sv

a

a

a

zzo

sviluppo

z

wymawia się

jak c lub

dz *:

z — c

z

=

dz

calza

zaino

lezione

zanzara

ozio

zeffiro

zio

zero

 

zucchero

zeta

* Wymowa

dźwięczna

lub

bezdźwięczna

leży od dzielnicy i zwyczaju.

głoski

z,

podobnie

jak

s,

za­

zz

=

cc

zz

=

dzdz

bellezza

azzurro

dolcezza

mezzo

 

palazzo

organizzare

pezzo

 

azzardo

piazza

orizzonte

Często

2.

CONSONANTI

występujące

w

DOPPIE

języku

(Spółgłoski

podwójne)

włoskim

spółgłoski

podwójne

wymawia się jako dwa oddzielne dźwięki:

bb babbo

gabbia

cc bocca

caccia

occhio

zucchero

dd

freddo

soddisfatto

ff

difficile

soffitto

99

coraggio

raggio

aggressione

agguato

11

bello

cavallo

fratello

mm

mamma

fiamma

gomma

nn

anno

donna

penna

pp

appetito

appuntamento

 

rappresentante

99

(zastępowane

w

piśmie

przez

cq;

wyjątek

stano­

wi

wyraz

soqquadro)

acqua

acquedotto

 

acquafòrte

acquisto

rr

carro

corridoio

 

terra

ss

classe

rosso

sasso

tt

dottore

lettura

tetto

vv

avventura

 

avvenire

evviva

=

fortezza

zz

cc

grandezza

ragazzo

zz

mezzadro

gazza

mezzaluna

=

dzdz

Podwojenie spółgłoski zmienia znaczenie wyrazu:

camino — komin

caro

sono

pena

— drogi

— jestem

— kara

3.

cammino — droga

carro

sonno

penna

— wóz

— sen

— pióro

VOCALI

(Samogłoski)

Samogłoski: e, o mogą być otwarte (jak w języku polskim) lub zamknięte. Często od wymowy samogłoski zależy znaczenie da­ nego wyrazu. Niektóre, dobre i dokładne, słowniki zaznaczają specjalnym akcentem właściwą wymowę, umieszczając accento acuto (') dla oznaczenia głoski zamkniętej: é, ó accento grave (v) dla oznaczenia głoski otwartej: è, ò

é (zamknięte)

è

(otwarte)

monéta

èrba

vérde

piede

pésce

cièlo

mèla

bèllo

séra

problèma

ó (zamknięte)

ò (otwarte)

Róma

còrpo

dóno

pòco

mósca

dònna

amóre

òcchio

giovane

nòve

W języku włoskim spotyka się również homonimy, to jest słowa, które różnią się wyłącznie wymową e lub o (e zamknięte lub otwarte, o zamknięte lub otwarte) i zależnie od tego zmieniają zna­ czenie:

pésca — rybołówstwo

pèsca

brzoskwinia

téma

— lęk, obawa

tèma

temat

vénti — 20

 

vènti

— wiatry

fóro

— otwór

fòro

— rynek, forum

vóto

— ślub, obietnica

vóto =

vuoto — pusty

córso — ulica

 

còrso

korsykański, Korsykanin

4.

DITTONGO, TRITTONGO, IATO

(Dwugłoska,

trójgłoska,

rozziew)

W języku

włoskim

często

spotyka

się dwugłoski i trójgłoski.

a. i, u połączone z inną samogłoską

(a, e, o) lub połączone

ze

sobą wymawia się jako jedną sylabę; tworzą one tzw. dwugłoskę, dyftong (dittongo):

fiamma

Europa

pioggia

buono

fiore

fiume

guerra

scuola

piano

uomo

piuma

uovo

Oriente

nuovo

guida

fuoco

cielo

Augusto

squadra

cuore

b. Trzy samogłoski stanowiące jedną sylabę tworzą tzw. trój- głoskę, tryftong (trittongo):

mię i

suoi

tuoi

buoi

Tryftong

iuo, z powodu

trudności w

wymowie,

często

prze­

kształca się w dyftong io:

figliuolo

figliolo

fagiuolo

fagiolo

giuoco

gioco

c. Dwie samogłoski stanowiące każda oddzielną sylabę tworzą tzw. rozziew, hiatus (iato):

paura

teatro

oceano

Aosta

poeta

via

aereo

due

spia

eroe

aorta

mio, tuo

ACCENTO

Akcent

w

języku

włoskim

może

padać:

na

ostatnią

sylabę

wyrazu, na przedostatnią, na trzecią od końca lub na czwartą od

końca. W związku z tym

wyodrębniamy następujące grupy:

1. Parole

tronche

— wyrazy, w których akcent (zazna­

czany w piśmie) pada na ostatnią sylabę:

perchè

città

bontà

virtù

carità

caffè

— w języku polskim, na przedostatniej sylabie:

2.

Parole

piane

wyrazy

akcentowane,

podobnie

jak

 

libro

matita

pavimento

finestra

quaderno

porta

3.

Parole

sdrucciole

— wyrazy akcentowane na trze­

ciej sylabie od końca:

 

tavola

lampada

compito

piacevole

4.

Parole

bisdrucciole

wyrazy

akcentowane

na

czwartej

liczby mnogiej czasowników I koniugacji, których bezokolicznik

osobie

sylabie

od

końca.

Zjawisko

to

występuje

w

3

jest cztero- lub więcej sylabowy:

fabbricano

(fabbricare)

partecipano

(partecipare)

recitano (recitare)

obbligano

(obbligare)

Najczęściej w języku włoskim występują „parole piane”, tzn. wyrazy z akcentem na przedostatniej sylabie.

ESERCIZIO (Ćwiczenie)

Leggere (przeczytać):

Ginevra

calzolaio

bizzarro

goccia

schiuma

ignorante

usignolo

moglie

cinquecento

accesso

giudizio

idealizzare

ghiaccio

cigno

insegnante

cogliere

ago

asino

invocazione

romanzo

fanciullo

sciagura

cicogna

agnello

quotidiano

cassa

grazie

cuoco

giuramento

schiera

ragno

medaglia

uccello

squadra

grasso

gennaio

scintillare

signorina

orgoglio

orecchio

maschile

sabbia

generale