Sei sulla pagina 1di 6

ORGAN

Cay an cua Phung Vu T hanh

ORGAN - ai phong cam - t lau a c coi la nhac cu thanh trong am nhac phung vu cua Giao hoi ong giao! "o la loai nhac #h$ ma "am thanh cua no co the tang them ve huy hoang ky dieu cho le nghi cua Hoi Thanh va co sc manh liet nang cac tam ho n len cung Thien !hua" %&ua'n th( "Ve am nhac trong Phung u thanh" ") *o' +,-! ./ muc 01 cua &ua'n th( na2 con co * phan loai v34 5hanh nhac nh *au6 5hanh nhac go4m cac loai *au a26 ,7! a i3u Gr3gorian#! 87! ac h9nh thc #hac nhau cua 5hanh ca a am %pol2phon2- :a va na2! ;7! 5hanh nhac <anh cho an ai phong ca4m %organ- va cac nhac #h$ #hac c cong nhan! 07! 5hanh ca 19nh <an) phung vu va ton giao! ach a2 hn 8=== na>m) thuat ng o$gan c <ung 3? goi t3n loai nhac cu van hanh <o #hong #h$ c 3p vao trong mot thung cha 1a@ng goA! Bh$ n3n na2 *3 thoat ra #hi nhac cong nha'n cac ph$m an! "an organ) nh chung ta hi3?u nga2 na2) co nguo4n go'c t n34n va>n hoa &3ll3n %! o mot i34u $t ai 1i3't 3'n o la) luc 1an a4u organ #hong phai la mot nhac cu c van hanh chC 1i #hong #h$ n3n %phong ca4m- ma con co th3m * tr lc cua nc! D9 th3' an organ ngu23n thu2 c goi la hyd$aulis ha2 hyd$aulis o$ganis! Dao 5#! EEE trc ong

Ngu23n) t3*i1iu*) mot #2 * ngi Al3:an<ria a phat minh ra h3 tho'ng 1m thu2 lc 3? a #h$ n3n vao thung cha trong an! OFng <ung nc 3? gi cho #h$ ap c 34u! Ghai t cuo'i thi #2 5rung o? tr i) an organ mi co h9nh <ang nh nga2 na2! Dao 5#! EE) trong 3' Huo'c Ia-ma a :ua't hi3n loai an organ co o'ng tho?i 3? a #hong #h$ vao tha2 v9 <ung pi*ton %Hua n3nvi 1m thu2 lc! "an organ Ia-ma c <ung trong nha hat) cac tran a'u th3? thao) tai cac 1a ti3c ln! No la loai nhac cu aJt ti34n v9 oi hoi ca'u tao that ch$nh :ac! Iuc na2) loai an organ vi nhng o'ng tho?i noi tr3n cha c <ung trong cac l3A nghi Bito giao! 5rong #hi o) an organ &ungar2 co ni3n hi3u vao na>m 88K la loai ai phong ca4m ga4n nh hoan chCnh vi 0 hang) moAi hang co ,; o'ng o4ng ln Organ c a t "3' ch3' ph$a "ong 3'n 5a2 AFu trong #hoang 5#! EL va L! Iuc o) trong giao hoi h$nh tho'ng %Ortho<o:phng "ong) an organ cha c * <ung) ma phai 3'n th3' #2 LDE va LDEE mi co mot *o' nha th h$nh tho'ng <ung 3'n! ./ phng "ong luc na2) organ vaAn chC c <ung trong am nhac th3' tuc va trong cac chng tr9nh thi a'u th3? thaoM "an organ c a vao cac nha th ong giao vao #hoang na>m N== 1a@ng cach naoO "o la mot 1$ a?n con cha c lam ro! "c Giao &oang Gioan DEEE %KP8-KK8- a giao cho Giam muc Anno vung Qr3i*ing %"c- nhi3m vu t9m cho Ngai mot an organ vi ngi <a2 nhac co th3?! 5u2 va2) Giao hoi * #hai con gi thai o <3 <aRt vi an organ! D9 phung vu co nguo4n go'c t trong cac nghi thc ton giao cac &oi ng So-thai) o #hong * <ung nhac cu nao ca) n3n Giao hoi #i3n Hu23't cho'ng lai loai nhac cu nao mang t$nh th3' tuc! "an organ c a vao cac nha th <o cac tu *T <ong Ui3?n "c0) v9 ho la nhng ngi aRc 1i3t 23u th$ch va thong hi3?u vi3c phat tri3?n nhac a am va #2 am phap! 5rc ong o4ng 5r3ntV cha co va>n 1an chinh thc nao cua Giao hoi ha2 cua Giao hoang cong nhan ha2 cho ph3p coi organ la nhac cu cua nha th! 5h3o ong o4ng na2) am nhac nha th co th3? c hat ha2 <i3An ta'u tr3n an organ! W cong nhan ch$nh thc
2

a4u ti3n v34 vi3c <ung an organ c ghi nhan trong cac va>n #i3n cua ong o4ng Datican EE! a2 an organ c tai li3u ghi lai ro rang nha't trong giai oan na2 la ca2 an cua tu vi3n <ong Ui3?n "c tai Xinch3*t3r) c ch3' tao vao #hoang na>m NN=! 5hat #ho ma tin #hi 1i3't ra@ng no co ti 0== o'ng va <o P= ngi 1m hi vao 8+ 1o o'ng tho?iM o ta't ca 0= no't nhac c phan tr3n 8 <a2) moAi <a2 8= ph$m va phai ca4n 3'n 8 ngi chi an! 5 5B! LE tr i) an organ nha th nga2 cang tr n3n Hu3n thuoc hn! Dao 5B! LEEE) co nhi34u ni phan ng cho'ng lai vi3c * <ung organ trong nha th! ./ nhi34u ni #hac) an thng c aRt gac an %Ytr3oY ph$a 13n choA ca oan ng- o'i <i3n vi cung thanh! 5h3o tru234n tho'ng t 5#! LDEE Ghap) organ #hong c <ung 3? 3m cho giong hat ma la <i3An ta'u nhng pha4n ri3ng cua m9nh! on mot thoi Hu3n #hac) o la an organ chC c * <ung trong cac <(p l3A ln va #hong c chi trong mua Dong) mua ha2! Nhng nguo4n go'c cua an organ hi3n ai co th3? c t9m tha'2 a4u 5B! ,V! Bhi o) ngi ta 1aJt a4u aRt nhng ph$m no't tha>ng cao hn nhng ph$m no't t nhi3n vao th3o tng nhom 8 va ; ph$m cao nh va2! 5$nh cho 3'n na2) ca2 organ co? :a nha't con * <ung c la an cua Dal3r3) 5hu2 WT! Ni3n ai cua no c ghi vao 8 na>m #hac nhau6 ,;K= va ,0;V! "aRc t$nh cua an gio'ng cac loai organ cua Anh va : Qlan<3r* nhng th3' #2 *au na2! "an ai phong ca4m no?i ti3'ng nha't 5#! LED la ca2 organ Nha th hanh toa &al13r*ta<t) c ch3' tao vao #hoang na>m ,;+,) *au o c trung tu vao na>m ,0NV! No co 3'n ,!,N8 o'ng va <o hai ngi 1m hi tho?i vao! Dao cuo'i 5#! LD) ngi ta phan 1i3t loai organ portative %<i ong- va organ positive %co' inh-! Ioai organ portativ3 co th3? <i chu23?n c t ni na2 3'n ni #hac va 1m hi tho?i 1a@ng ta2 trai cua ngi chi an) nh va2) ngh3 *T chC an 1a@ng ta2 phai! "an po*itiv3 c co' (nh tai mot) muo'n <i chu23?n phai thao g chi ti3't! ac o'ng tho?i c van hanh 1i mot ngi th hai) va nhac cong co th3? chi an ca hai ta2! Bhoang na>m ,V==) ha4u h3't cac organ chau AFu 34u co nhi34u sto&s' va thng co nhi34u 1an ph$m! 5 a4u 5#! LDE) "c la Huo'c gia i a4u trong vi3c ch3' tao an organ avant-garde7 vi aRc i3?m co 1an ph$m chan
3

%p3<al1oar<-! Zai 3'n 5B! LDEEE cac an ai phong ca4m cua Ghap) [\ mi co ph$m chan) va Anh th9 phai 3'n 5#! LEL mi co loai an na2! ao i3?m cua vi3c ch3' tao ai phong ca4m la vao #hoang 5#! LDEE 3'n 5#! LDEEE) thi #2 hoang #im cua am nhac 1aroHu3K! Iuc na2 #2 thuat a phat tri3?n u 3? ch3' tao cac c phan ch$nh :ac hn! Wau o) an organ thi #2 o? i3?n "c va Ghap ra i) thng co #$ch thc o4 *o) va #hong chC phuc vu ngh3 thuat am nhac ma con c <ung nh mot 23'u to' #i3'n truc) trang tr$ cho cac nha th! D9 va2) cac o'ng hi cung nh nhng 1o phan #hac c a ra ph$a trc) na@m hai 13n an! 5rong #hi o) an organ [\ va Anh vaAn <u2 tr9 #$ch thc nho) ti3'ng ra't trong mang v3 *aJc 1ac va #hong co 1an ph$m chan! 5rong #hi organ [\ $t #hi nao co hn mot 1an ph$m) th9 an organ Anh 5#! LDEEE co 8) tham ch$ ; 1an ph$m! B3? t 5#! LEL) #hi 1aJt a4u 1c *ang thi #2 am nhac Iang man) an organ nga2 cang ln hn va co ca'u truc phc tap hn! "an ai phong ca4m <a4n <a4n tr thanh mot #i3?u Y<an nhac mot ngiY! L3t v34 hi3u Hua cng o) no u *c <i3An at nh mot <an nhac giao hng tr3n K= nhac cuM ./ 5#! LDEEE o'ng gio a uc <ung 3'n) nhng phai 3'n 5#! LEL mi pho? 1i3'n! No cho ph3p ngi ngh3 *T <i3An ta'u ln hn ha2 nho hn tr3n cung nhng sto&s! uo'i 5#! LEL) vi * phat minh ra i3n t) ngi ta a <ung i3n cho cac thi3't 1( hi cua an nga2 cang nhi34u hn! 5h3' nhng) #hoa hoc #2 thuat phat tri3?n tu2 co lam hi3n ai hoa i *o'ng) ngh3 thuat nhng :3t v34 mot maRt nao o) no lai gop pha4n lam *u2 thoai nhng tinh hoa ngu23n thu2 cua ngh3 thuat! Bhoang thi gian t ,KN= 3'n ,N;= la thi #2 #hung hoang) :uo'ng <o'c tra4m trong cua vi3c ch3' tao ai phong ca4m! Ro13rt &op3-]on3*) mot #2 * ngi Z2) c coi la ngi ch3' tao ra nhng organ to4i t3 nha't) tu2 co ap <ung nhi34u ti3'n 1o #2 thuat nha't! &op3-]on3* gop pha4n phat tri3?n loai organ i3n anh %cin3ma organ-) Ynho4i nh3tY to'i a *o' lng cac *top* vao trong mot #hoang #hong gian nho nha't 3? ti3't #i3m choA) tham ch$ a mot *o' *top* ra ph$a *au an! Organ vi thi3't #3' to't th9 lai ra't to'n #3m ca cho ca nhan cac nhac *T laAn o'i vi nha th) phong hoa nhac! D9 th3' nga2 na2 ngi ta co #hu2nh hng ch3' tao cac ai phong ca4m nho hn) vi thi3't #3' n gian hn nhng mang nhi34u t$nh na>ng! 5u2 va2 cung co #hu2nh hng muo'n phuc ho4i lai nhng ai phong ca4m ch$nh tho'ng! Dao nga2 ,K7+ *aJp ti a2) nhan <(p Na>m 5hanh #2 ni3m ,8V na>m Nha 5h h$nh 5oa "c Ua Waigon) o4ng thi cung nhan <(p mng 0= na>m linh muc cua "c &o4ng [ Gioan Uaoti:ita Gham Zinh ZaAn - 5o?ng Giam Zuc Giao phan 5p! &o4 h$ Zinh) mot *o' an nhan a co nha 2 taRng "c &o4ng [ va Nha 5h h$nh
4

5oa ca2 an ai phong ca4m hi3u Ro<g3r* 5rillium N+P! "a2 la ca2 an organ th3' mi vi v3 ti3'ng hu2 hoang) long laA2! No c ch3' tao th3o ti3u chua?n Sim3n*ion Woun< Zo<3ling N cua 5#! LLE v34 cong ngh3 ch3' tao an th3o #2 thuat *o'! Di cong ngh3 na2) chung ta co c am thanh cua an ra't gio'ng organ o'ng %pip3 organ- ch$nh tho'ng va o4ng thi cung co th3? tao c nhng o am vang %acou*tic*- th3o nhu ca4u ma trc na2 cha loai an nao co c! Di mot 1ang am thanh %voic3 pal3tt3- i #3m) ngh3 *T organ co th3? tao c ra't nhi34u am thanh 1o? *ung! U3n canh o) an organ na2 con co lam vi3c vi ca ngon ng ZESE,= nh trong cac an #321oar< i3n t hi3n ai!

(guyen )ach
%Nhac trng) Giang vi3n Nhac vi3n 5p! & Z &oi vi3n &oi Nhac WT Di3t Nam-

1 2

"*e +usica in sac$a litu$gia" <o 5hanh Uo Ghng t 1an hanh nga2 =V!=;!,N+P "Gregorian chant", on c goi la ),nh ca %plain chant-! "c Giao &oang Gr3gorio E) *inh

#hoang na>m V0=) Hua i na>m +=0) a co cong *u ta4m va cai 1i3'n cac ca #huc U9nh ca cua thi #2 n am %monophon2- thanh nhng 1ai thanh ca cho Giao hoi! D9 va2) chung con c goi la "ca khuc -$ego$ian"!
3 4 5 6

5#! DEEE trc U3n3<ictin3*

ong ngu23n) tai &2 Iap!

%,V0V-,V+;-! So "c Ghaolo EEE tri3u tap tai thanh pho' 5r3nto %UaJc [\<a2 o'ng trong an organ) tao ra nhng am thanh cung mau *aJc^ nut ha2 ca4n gat i34u #hi3?n cac o'ng o! 7 5rng phai "tie n &hong" trong am nhac th3' gii! 8 con c goi la thi #2 am nhac ti34n co? i3?n %,+== - ,PV=9 tam <(ch6 Y5ao #i3Au maAu am thanh co chi34u #$chY 10 ZESE _ Zu*ical En*trum3nt Sigital Ent3r`ac3 %giao <i3n nhac cu #2 thuat *oM-