P. 1
Nowy Poradnik Majstra ego Cz.1

Nowy Poradnik Majstra ego Cz.1

|Views: 1,107|Likes:
Published by slawek_kedra3218

More info:

Published by: slawek_kedra3218 on Nov 23, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/06/2011

pdf

text

original

Spis rozdzialow

_,'

L ~ola majstra bud()w1anego. ., ',' .

2. OrganizacjarobQtbudo~lanych!: '" . ; .•..... , .

!: ~~~~~~:2~:~~~~:~~~i@ .: :: .. ::.::: ~ .'~':~:::::.'.'.': : . . .. : ::::: .. :

5. Roboty ziemne" ' .

6. Fundamenty .

7. Rusztowani:l"........... . .. . .. . . .

8. 9.

I)rF.\Vnol1.~.~udowie ,i • deskowania .. : .

Zbrojenie ibetol1?",,~i7¥()l1stI1.tlccji' .. ; ....................................•.................

to. Montai konstrukcji prefabrykowanych L ; ..

11. Montaz stalowych konstrukcji budowlanych ..

12. Spoiwa budowlane .

Roboty murowe '" ..

14. Roboty izolacyjne ..

15. Stropy .

16. Dachy ..

17. Sciany dzialowe " .

""".18. Schody " " ..

, 19. Lekkie sciany oslonowe .

20. Roboty dekarskie i blacharskie .

21. Roboty tynkowe i okladzinowe ..

Dob6r i montazokien i drzwi •....•........................................................

Roboty szklarskie .

24. Malowanie i tapetowanie .

25. Konstruowanie i wykonywanie podl6g .

Instalacje sanitarne .

Instalacje elektryczne na pJacu budowy ..

"korowidz ..............•.....•......................... : .

,7
12
41
83
99
124
141
183
226
252
298
328
339
427
472
508
530
578
594
614
657
695
741
768 I
800 i
I
829 r,
!'
899 [.
922 " Ilk

majstra

lanego

Praca zbiorowa

. . . '. "

pod redakcja Janusza Panasa

ARKADY

Spis tresci

1 budowlanego

Kazimierz M. Jaworski

1.1. 1.2. 1.3.

Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Fizjologiczne, psychologiczne i socjologiczne podstawy kierowania robotami budowlanymi . Uwzglednienie specyfiki realizacji proces6w budowlanych . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

7 8 9

1.1. Wprowadzenie

Uprawnienia budowlane do wykonywania pracy na stanowisku majstra budowlanego i kierowania w powierzonym zakresie robotami budowlanymi moga otrzymac osoby majace co najmniej wyksztaloenie zasadnicze i dyplom mistrza w odpowiednim zawodzie budowlanym [I]. Zar6wno z ustawy Prawo budowlane (art. 14, ust. 3, pkt 5), jak i z innych obowiazujacych w Polsce akt6w prawnych dotyczacych samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie wynika, ze uprawnienia budowlane majstra budowlanego obejmuja wylqcznie mozliwosc kierowania robotami budowIanymi w zakresie zgodnym z zawodem budowIanym, okreslonym w dyplornie mistrza. Zakres uprawnieri majstra nie obejmuje wiec ani kierowania caloscia budowy, ani na ogol kierowania caloscia rob6t w ramach danej specjalnosci techniczno-budowlanej uprawnieri bu-

dowlanych. Ponadto zakres uprawnieri majstra budowlanego nie obejmuje rob6t budowlanych przy obiektach zabytkowych [I]. Dyplom rnistrza jest wydawany przez izby rzernieslnicze osobom, kt6re zdaly egzamin przed komisjami egzarninacyjnymi izb rzemieslniczych,

Praca majstra budowlanego wymaga odpowiednich wiadomosci z zakresu zarzadzania, organizacji i technologii proces6w budowlanych [2], [3], [5] oraz znajomosci podstaw fizjologii, psychologii i socjologii pracy, ergonomii, a przede wszystkim wiedzy dotyczacej stosunk6w miedzyludzkich [4].

Roboty budowlane przebiegaja w warunkach znacznie rozniacych sie od tych, w jakich jest prowadzona produkcja fabryczna. Majster budowlany powinien dobrze znac specyfike realizacji rob6t budowlanych, gdyz to warunkuje sprawne i skuteczne jego dzialanie, a true deterrninuje wykonywanie rob6t na odpowiednim poziomie jakosciowym.

8

Rola majstra budowlanego

1.2. Fizjologiczne, psychologiczne

i socjologiczne podstawy kierowania robotami budowlanymi

Fizjologia pracyjest czesciq fizjologii ogolnej, najbardziej interesujaca z punktu widzenia roli majstra budowlanego. Ta dziedzina wiedzy zajmuje sie badaniem i analizowaniem wplywu pracy na stan fizyczny czlowieka oraz poszczegolnych jego narzadow, Celern tych badari i analiz jest dazenie do opracowania zasad racjonalnej organizacji pracy i wlasciwego ksztaltowania warunkow pracy.

Mozna . wyodrebnic fizjologie pracy teoretyczna i praktyczna (stosowanq), Celem kierunku teoretycznego jest dazenie do poznania najwazniejszych fizjologicznych mechanizmow i praw, ktore wplywaja na fizyczna aktywnosc czlowieka w jego codziennych zajeciach wykonywanych w ramach pracy zawodowej. Stosowana fizjologia pracy zajmuje sie dokonywaniem oceny stopnia uciazliwosci roznych rodzajow pracy. Wyniki uzyskiwane z badari teoretycznych i analiz praktycznych moga stanowic podstawe do opracowania norm obciazenia praca w zaleznosci od wieku czlowieka, stanu sprawnosci jego organizmu itp., a takze moga sluzyc do usprawnienia organizacji pracy z uwzglednieniem najlepszych dla organizmu ludzkiego warunkow, Rozwoj technologii produkcji, rowniez i technologii robot budowlanych, powoduje jakosciowe zmiany w procesach pracy i dlatego jest uzasadnione wspoldziatanie przedstawicieli nauk technicznych i fizjologow pracy. Psychologia pracy jest dziedzina psychologii ukierunkowana na rozwiazywanie praktycznych problemow psychologicznych zwiazanych z pracit ludzka, Dotyczy to m.in. badania przydatnosci zawodowej kandydatow, ktorzy maja bye zatrudnieni na szczegolnie odpowiedzialnych lub niebezpiecznych stanowiskach, co ocenia sie na podstawie tzw. analizy pracy, czyli w wyniku postepowania majacego na celu ocene istniejacego stanu warunkow pracy oraz wysilku fizycznegoi psychicznego osob wykonujacych okreslone procesy robocze.

Z analizy pracy zostala wyodrebniona psychologia inzynieryjna. Przedmiotem jej zainteresowania byly poczatkowo psychofizyczne aspekty wspoldzialania czlowieka z maszyna, np. prze-

plyw informacji od maszyny do operatora i sterowanie maszyna. Obecnie ta dziedzina wiedzy obejmuje calosc problematyki zwiazanej z dostosowaniem pracy do czlowieka i czlowieka do pracy, a zwlaszcza maszyn i urzadzeri do jego mozliwosci psychofizycznych. Wymaga to wspoldzialania psychologow z inzynierami, fizjologami i lekarzami. Dziedzina ta jest w Europie zwana ergonomia, a w Stanach Zjednoczonych inzynieria ludzka.

W kregu zainteresowari psychologii pracy pozostaje rowniez motywacja do pracy, ktora odgrywa istotna role w osiaganiu wysokiej wydajnosci pracy. Nalezy jednak wziac pod uwage, ze wynagrodzenie za prace, zwiazane z zaspokajaniem potrzeb materialnych i kulturowych, jest tylko jednym z motywow decydujqcych 0 stopniu zaangazowania w prace. Wazne jest rowniez zadowolenie z wykonywanej pracy i zwiazane z tym uznanie spoleczne. Bardzo czesto ludzie gotowi byliby zrezygnowac z wyzszych zarobkow na rzecz mozliwosci wykonywania tego, co daje im satysfakcje i pozycje uznawana przez otoczenie. Istotna role w tym wzgledzie odgrywaja rowniez warunki pracy.

Odrebnyrn zagadnieniem zwiazanym z psychologia pracy jest doskonalenie osob pelniacych funkcje kierownicze w zakresie umiejetnosci postepowania z ludzrni, czyli tzw. psychodydaktyka kierownictwa. Problernatyka dotyczaca stylow kierowania lezy zarowno w sferze zainteresowan psychologii pracy, jak i socjologii pracy. W tym rozdziale bedzie ona omowiona w ramach socjologii pracy. Wyodrt(bniaj~cll sie z psychologii pracy dziedzina jest tzw. psychologia organizacji.

Socjologia pracy jest dzialem socjologii ukierunkowanym na badania stosunkow spolecznych w zakladach pracy. Socjologow pracy interesuje problematyka adaptacji spoleczno-zawodowej pracownikow, fluktuacja kadr, relacje miedzy pracownikami, rola poszczegolnych grup zawodowych, style kierowania itp. Podstawowa role w dziedzinie stosunkow miedzyludzkich w kazdym zakladzie pracy, rowniez na budowie, odgrywa kierownik. Styl jego pracy moze bye autokratyczny, liberalny lub demokratyczny. Kierownik autokratyczny nie liczy sie ze zdaniem pracownikow i zada bez.warunkowego wykonywania poleceri, zas kierownik liberalny czesto nie egzekwuje wykonania zadari, W pierw-

Uwzglc;dnienie specyfiki realizacji procesow budowlanych

9

szym przypadku pracownicy muszq wykonywac czynnosci, ktorych celowosc nie zawsze w ich przekonaniu jest uzasadniona, w drugim natomiast - przedsiebiorstwo (lub dowolna jego komorka organizacyjna) moze funkcjonowac niesprawnie, poniewaz nie wszystkie polecenia sa w praktyce realizowane. Najlepszym pod wzgledem skutecznosci dzialania jest demokratyczny sposob kierowania zespolern ludzi. Przed wydaniem polecenia przelozony zasit(ga opinii swoich pracownikow i stara sie, aby zadanie bylo zrozumiale dla wiekszosci, a jezeli to nie jest mozliwe, to wyjasnia dlaczego musi podjqc inna decyzje. Wykonanie polecenia jest kontrolowane przez kierownika.

Bardzo istotnym zagadnieniem socjologicznym (z punktu widzenia sprawnego przebiegu realizacji robot budowlanych) jest dobor skladu osobowego zespolow roboczych (brygad). Ludzie mog~ stawac sie czlonkami takich zespolow w sposob formalny lub nieformalny. Dobor formalny odbywa sie na podstawie posiadanych kwalifikacji, z uwzglednieniem kolejnosci, w jakiej pracownicy zglosili sie lub zostali skierowani przez dzial zatrudnienia przedsiebiorstwa. Taki sposob formowania zespolu czesto nie sprzyja tworzeniu poprawnych stosunkow miedzyludzkich, poniewaz miedzy poszczegolnymiosobami, niezaleznie od formalnie spelnionych wyrnagari zawodowych, mog~ wystepowac sprzecznosci w zakresie charakterow, ambicji, sposobu bycia itp, Lepsze rezultaty daje dobor nieformalny, polegajacy na tym, ze ludzie sami l~cz~ sie w grupy. W takich przypadkach mozna nieraz odstapic od scislego przestrzegania wymogow formalnych dotyczacych np. kwalifikacji poszczegolnych pracownikow,

Aspekty socjologiczne odgrywaja bardzo wazna role w przebiegu realizacji kazdej budowy, co wymaga od majstra budowlanego odpowiedniej wiedzy oraz tzw. wyczucia sytuacji.

1.3. Uwzglednienie specyfiki realizacji proces6w budowlanych

Majster bud owl any powinien znac warunki realizacyjne wystepujace na danej budowie, a takze specyfike prowadzenia procesow budowlanych, Warunki realizacyjne maia na ogol charakter lokalny i dlatego nalezy zapoznawac sie

z nimi przed rozpoczeciern robot. Specyfika realizacji procesow budowlanych rna istotne znaczenie dla przebiegu prac, niezaleznie od lokalizacji budowy.

Poszczegolne procesy technologiczne na budowie sq prowadzone w odmiennych (specyficznych) warunkach niz podobne lub analogiczne procesy w innych dziedzinach techniki [2], [3], [5]. W budownictwie maja ponadtomiejsee takie procesy robocze, ktore nie wystepuja w innych branzach, Specyficzne warunki wykonywania procesow budowlanych powoduja, ze realizacja calej budowy odbiega w sposob zasadniczy od przebiegu produkcji 0 charakterze przernyslowym. Specyficzne cechy budownictwa zestawiono nizej.

Indywidualny charakter kazde] budowy. Realizacja nawet dwoch identycznych obiektow, lecz budowanych w innej porze roku lub zlokalizowanych w innych miejscach, np. w terenie gorskim lub nizinnym, w roznych warunkach hydrogeologicznych, rnoze wymagac odmiennych rozwiazari technologicznych i organizacyjnych, a to z kolei rnoze bye przyczyn~ znacznych roznic w dlugosci cyklu realizacyjnego tych obiektow, Z indywidualnym charakterem budow wiaze sit( takze okreslony sposob planowania przebiegu robot. Metody planowania sieciowego stosuje sie do tzw. przedsiewziec jednostkowych, czyli takich, w ktorych mozna wyroznic moment ich rozpoczecia i zakoriczenia, Wlasciwoscia ta odznacza sit( kazde przedsiewziecie budowlane, w odroznieniu od przebiegu produkcji przemystowej, ktora ma charakter ciagty (a nie jednostkowy). Z tego powodu wprowadzenie do organizacji budowy metod potokowych, bedacych nasladownictwem znanej w przernysle produkcji tasmowej, natrafia nieraz na pewne trudnosci, Metoda uprzemyslowienia budownictwa, ktora jest stosowana dose powszechnie, to prefabrykacja, czyli wykonywanie niektorych procesow technologicznych nie na placu budowy, lecz w stalych zakladach prefabrykacji. Produkcja w tych zakladach moze bye organizowana na wzor produkcji przernyslowej. Stosowanie elementow prefabrykowanych w budownictwie moze bye nieraz ograniczone znacznymi kosztami ich transportu, mimo ze obecnie jest w pelni mozliwy przewoz duzych i ciezkich prefabrykatow, Koszt przewozu zalezy przede wszystkim od odleglosci dzie-

10

Rola majstra budowlanego

lacej wytwornie prefabrykat6w od placu budowy. Niekiedy bardziej oplaca sie stosowac przenosne wytw6rnie poligonowe lub przyobiektowe. Tam jednak warunki wytwarzania prefabrykat6w malo odbiegaja od warunk6w, w jakich sa realizowane typowe procesy budowlane. Indywidualny charakter bud6w stanowi rowniez przyczyn~ braku ciaglosci w wykonywaniu identycznych proces6w budowlanych na poszczeg61nych obiektach oraz wplywa na nierownomiernosc zapotrzebowania na srodki produkcji i w zakresie zatrudnienia.

Znaczne rozproszenle w terenie realizowanych budowli. Ta wlasciwosc w spos6b bardzo istotny rozni budownictwo od produkcji w zakladach wytw6rczych innych dzial6w gospodarki, gdzie poszczeg61ne stanowiska robocze sa usytuowane blisko siebie. Rozproszenie obiekt6w w terenie rna wplyw na organizacje rob6t budowlanych oraz zwieksza zakres rob6t transportowych,

Stale potozenie obiekt6w budowlanych. Kazdy obiekt budowlany jest w spos6b mniej lub bardziej trwaly polaczony z podlozem gruntowym, co powoduje, ze nalezy odpowiednio zagospodarowac plac budowy. W czasie reaIizacji robot budowlanych zespoly robocze, materialy budowlane, a takze maszyny Sq przemieszczane wzdluz frontu rob6t, odmiennie niz w zakladzie przemyslowym, gdzie wyrabiany przedmiot jest przenoszony lub przesuwany na kolejne stanowiska robocze. W zwiazku z tym istnieje koniecznosc stalego przemieszczania· zasob6w produkcyjnych z baz przedsiebiorstwa budowlanego na poszczegolne budowy oraz z jednego placu budowy na drugi, co stanowi 0 tymczasowym charakterze zakladow produkcji pomocniczej, gdy sa one elernentami zagospodarowania placu budowy.

Specyfika budownictwa przyczynia sie tez do zwiekszenia zakresu prac transportowych w por6wnaniu z liczba przewoz6w prowadzonych w rarnach produkcji w stalych zakladach wytworczych, Lokalizacje poszczegolnych bud6w maja wplyw na dobor sposob6w organizowania zaopatrzenia w materialy, p6lfabrykaty, prefabrykaty i sprzet oraz na zakres wystepujacych w tym wzgledzie utrudnieri, Ponadto kazdy plac budowy wyposaza sie w celu wykonania okreslonej Iiczby obiekt6w, a po ich ukoriczeniu Iikwiduje sie cale zaplecze techniczne. Lokali-

zacja planowanych do realizacji obiekt6w budowlanych rnoze bye nieraz przyczyna trudnosci w pozyskaniu wykwalifikowanych robotnik6w, potrzebnych do wykonania specjalistycznych rob6t budowlanych. Z tego tez powodu w budownictwie notuje sie mala stabilnosc w zakresie utrzymania odpowiedniej liczby pracownik6w.

Zaleznosc od wplyw6w atmosferycznych. Wiele rob6t budowlanych wykonuje sie na otwartym terenie i dlatego ich przebieg zaleiy od panujacych warunk6w atmosferycznych. Silne mrozy, intensywne opady i silne wiatry sa czynnikarni utrudniajacyrni wykonywanie prac w zaplanowanych terminach. W wyniku stosowania tzw. cieplak6w, czyli prowizorycznych oslon niekt6rych stanowisk roboczych, nakrywania i podgrzewania kruszywa itp., mozna zabezpieczyc przed wplywem okreslonych zjawisk atmosferycznych tylko wybrane procesy technologiczne. Zmniejszenie oddzialywania warunk6w zewnetrznych na przebieg rob6t budowlanych jest na ogol zabiegiem kosztownym i trudnym organizacyjnie. Kompensacja zakloceri reaIizacji proces6w budowlanych spowodowanych czynnikami atmosferycznymi powinna bye rozpatrywana zar6wno na etapie projektowania technologii i organizacji budowy, jak rowniez podczas realizacji rob6t. Wtedy skutecznosc dzialania zalezy przede wszystkim od trafnosci decyzji majstra budowlanego. Wiadomo, ze wiele czynnikow pogodowych w naszym kraju jest zwiazanych z sezonowoscia klimatycznq, Zmniejszenie oddzialywania znacznej czesci takich czynnikow, a nawet ich wyeliminowanie, jest mozliwe m.in. w wyniku zaprojektowania odpowiedniego harmonograrnu realizacji budowy, w kt6rym np. roboty .wrazliwe" na dzialanie mrozu beda zaplanowane do wykonania w okresie innym niz zimowy. P6ine uzyskiwanie efekt6w wynikajqcych z wybudowania obiekt6w. Obiekty budowlane przynosza oczekiwane efekty dopiero po oddaniu ich do uzytku (w przemysle bardzo czesto juz na roznych etapach produkcji istnieje mozIiwosc uzyskiwania gotowych produkt6w, np. sur6wki czy stali w hutnictwie). Z tego powodu w budownictwie szczeg6lnie jest wazne zapewnienie odpowiednich zasob6w finansowych przez inwestora, a takze przez innych uczestnik6w procesu inwestycyjnego.

,

1;

f

1

I

L

Uwzglednienie specyfiki realizacji procesow budowlanych

11

Znaczne wymiary i duza masa obiekt6w budowlanych. Koszt wykonania budowli zwieksza si~ wraz ze wzrostern ich wielkosci, masy i stopnia zlozonosci, Ta naturalna wlasciwosc nie powinna jednak wyzwalac checi poszukiwania najtariszych rozwiazari, W ogolnym bilansie koszt6w powinno brae silt rowniez pod uwage koszt eksploatacji obiektu. Chodzi 0 to, aby suma koszt6w niezbednych do wykonania obiektu oraz koszt6w jego eksploatacji byla minimalna. Najczesciej budowle wzniesione bardzo tanio charakteryzuja sie wysokimi kosztarni eksploatacji, m.in. kosztami ich rernontu,

Dlugi okres eksploatacji obiekt6w budowlanych. Ta cecha jest przyczyna pewnego rodzaju konserwatyzmu technicznego, poniewaz w czasie remontu starych budynk6w zachodzi czesto koniecznosc wdrozenia niestosowanych juz technik wytwarzania material6w i wyrob6w budowlanych oraz realizacji zaniechanych proces6w budowlanych.

Losowy charakter przebiegu proces6w budowlanych. Do czynnik6w losowych, oddzialujacych w spos6b istotny na przebieg robot budowlanych, mozna zaliczyc warunki atmosferyczne, plynnosc kadr, trudnosci (coraz mniejsze) w zaopatrzeniu bud6w w materialy i sprzet, awaryjnosc stosowanych maszyn i urzadzeri technicznych itp. Stopieri oddzialywania na procesy budowlane jest rozny dla kazdego z czyn-

nik6w i jest niejednakowy dla roznych bud6w, poniewaz wazne sa rzeczywiste warunki .realizacyjne. Wplyw czynnik6w losowych powinien bye uwzgledniany juz naetapie projektowania technologii i organizacji budowy. W czasie realizacji rob6t budowlanych wplyw ten maja ograniczac majstrowie budowlani, podejmujac odpowiednie decyzje.

Bibliografia

[I] Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jednoJity - Dz.U. nr 207 z 2003 r., pOZ. 2016 - zgodnie z obwieszczeniem Marszalka Sejmu RP z dnia 21listopada 2003 r.).

[2] Dyiewski A.: Technologia i organizacja budowy. Cz. II: Organizacja i planowanie budowy. Arkady, Warszawa 1971.

[3] Jaworski K M.: Metodo1ogia projektowania realizacji budowy. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999.

[4] Praca zbiorowa pod kier. W. Lenkiewicza: Jak kierowac praca ludzi na budowie. Arkady, Warszawa 1988.

[5] Rowinski L.: Organizacja procesow budowlanych. PWN, Warszawa 1979.

2 Organlzacja

Kazimierz M. Jaworski

Spis trescl

2.1. Planowanie przebiegu robot budowlanych w czasie .

2.1.1. Harmonograrny budowlane ...

2.1.2. Metody planowania sieciowego . . .

2.2. Metody organizacji budowy . . . . .

2.2.1. Podstawowe metody i ich zalozenia .

2.2.2. Podzial obiekt6w budowlanych na dzialki robocze

2.2.3. Mechanizacja kompleksowa rob6t budowlanych .

2.3. Kompensacja zaktocen realizacyjnych proces6w budowlanych ...

2.4. Metodyka realizacji niezbednych element6w zagospodarowania placu budowy .

2.4.1. Kolejnosc realizacji element6w zagospodarowania placu budowy

2.4.2. Zasady doboru urzadzeri produkcyjnych .

2.4.3. Lokalizacja wytw6rni pomocniczych na placu budowy .

2.5. Podstawowe elementy zagospodarowania placu budowy

2.5.1. Ogrodzenia oraz urzadzenia pomocnicze

2.5.2. 2.5.3. 2.5.4. 2.5.5. 2.5.6. 2.6. 2.6.1. 2.6.2. 2.6.3. 2.6.4. 2.7.

Drogi .

Skladowiska i magazyny . . . . . . . Budynki administracyjno-socjalne .. Urzadzenia og61ne na placu budowy Stanowiska i urzadzenia produkcyjne Proces inwestycyjny w budownictwie

Podstawowe pojecia .

Rodzaje inwestycji . . . . . . . . . Uczestnicy procesu inwestycyjnego Zasady organizowania zamowieri .

Systemy zapewnienia jakosci w budownictwie

I
I
I
I
I
I
I
~
~
~
I
i
!
I
~
I
~
.
~
~
13 11
!
13 iii
15 •
,
~
18 I
18 ~
19 ~
20 I
20 ~
21 I
21
22
23
24 I
24 I
25
26 ~
;
28 i
32 f
34
36 I
I
36
36
36
38
39 Planowanie przebiegu rob6t budowlanych w czasie

13

2.1. Planowanie przebiegu robot budowlanych w czasie

2.1.1. Harmonogramy budowlane

Harmonogramy sa sporzadzane podczas planowania roznego rodzaju produkcji, a harmonogramy budowlane - produkcji budowlanej, Przedstawia silt w nich przebieg w czasie poszczegolnych robot oraz podajezapotrzebowanie na pracownikow i na srodki produkcji w kolejnych jednostkach czasu. Rozroznia silt harmonogramy zadari rzeczowych i harmonogramy zapotrzebowania na srodki produkcji (lub pracownikow), ktore S!l potrzebne do realizacji planowanych zadari rzeczowych [6], [7], [8]. W pierwszej grupie harrnonogramow przedstawia - silt kolejnosc wykonania poszczegolnych zadari i robot. W drugiej informuje 0 potrzebach, w funkcji czasu, w zakresie srodkow produkcji (naklady finansowe, sprzet, materialy budowlane itp.) oraz zatrudnienia .

W kaidym harmonogramie budowlanym moina wyroznic trzy czesci (rys. 2.1). Sa to:

Zestawienie analityczne, zawierajace dane liczbowe dotyczace najbardziej istotnych czynnikow organizacyjnych poszczegolnych robot budowlanych (m.in. ilosc robot, przyjeta norrne wydajnosci zmianowej, czas wykonania wyraiony w dniach),

Graficzny obraz przebiegu robot w czasie, w ktorym poszczegolne roboty sa przedstawiane w postaci odcinkow linii prostych narysowanych w odpowiednio dobranej skali czasu, Skale te przyjmuje silt w zaleznosci od stopnia szczegolowosci harmonogramu. Moie ona bye kwartalna, miesieczna, tygodniowa, dzienna, a nawet godzinowa. Skala czasu odnosi silt najczesciej do kolejnych dni kalendarzowych, ale gdy np. termin rozpoczecia robot nie jest jeszcze jednoznacznie ustalony, to moina stosowac skale kolejnych dni roboczych (tzw. daty numeryczne). Stosujqc skale dni kalendarzowych, naleiy pomijac soboty, niedziele i dni swiateczne, w celu unikniecia przerywania linii wyrazajacych przebieg robot.

Wykresy sprawdzajace, do ktorych zalicza silt najczesciej harrnonogramy zatrudnienia glow-

= RobOty ziemne i stan surowy _ Rcboly stanu surowego

-- Roboly wykor\czeniowe

® Przekazanie oaektu do uZytku

= Roboly niekubaturowe

Rys. 2.1. Przyklad harmonograrnu budowlanego [6]

14

Organizacja rob6t budowlanych

nych specjalnosci oraz harmonogramy pracy gl6wnych maszyn budowlanych. Harmonogramy te powinny miec ksztalt r6wnomierny. Jezeli ksztalt jest nier6wnomierny, to - z punktu widzenia organizacji rob6t budowlanych - mamy do czynienia ze zjawiskiem niekorzystnym (rys. 2.2). W celu wyr6wnania wykresu

dllllllllllllllllllllllllllw"""""",

~11111l111I11111

Rys. 2.2. Harmonogram zatrudnienia [6]: a) poprawny, b) niewlasciwy

sprawdzajacego nalezy odpowiednio przemiescie w czasie wybrane roboty budowlane, w ramach przydzielonego tym robotorn zapasu czasu (jest to mozliwe wylacznie w przypadku harmonogram6w uzyskanych jako wynik analizy sieci zaleznosci - patrz p. 2.1.2). Harmonogramy dostaw, zuzycia i zapasu materlalow budowlanych, w skr6cie nazywane harmonogramami materialowymi, powinno sie ustalac przede wszystkim dla takich materialow, na kt6re jest duze zapotrzebowanie na danej budowie, tzn. ich zuzycie rna charakter masowy. Harmonogramy materialowe dajq kierownictwu budowy bardzo wazne informacje dotyczace m.in.: ilosci materialu dostarczanego w kolejnych dniach pracy, niezbednej liczby srodkow transportowych w funkcji czasu,wielkosci zapas6w. Ta ostatnia informacja ma istotne znaczenie przy wyznaczaniu wielkosci plac6w skladowych.

Harmonogramy dostaw, zuzycia i zapasu material6w budowlanych rnozna wykonac metodami graficzna lub analityczno-graficzna, Metoda graficzna pozwala na bardziej r6wnomierne ksztaltowanie wielkosci zapasu materialu i dlatego jest bardziej uniwersalna niz metoda analityczno-graficzna. Przyklad harmonogramu materialowego dostawy kruszywa, wykonanego metoda graficzna, przedstawiono na rys. 2.3. Przy opracowaniu takiego harmonogramu sporzadza sie kolejno:

Wykres dziennego zuiycia (zapotrzebowania) materiafu, kt6rego rzedne sa r6wne ilorazowi ilosci materialu potrzebnego do okreslonego procesu budowlanego i czasu trwania tego procesu. Jezeli w pewnych okresach rna bye realizowanych jednoczesnie kilka proces6w budowlanych, do kt6rych wykonania jest potrzebny ten material, to nalezy w tych okresach brae sume wspomnianych iloraz6w.

Wykres sumowanego zuiycia materiafu. Tu rzedne linii lamanej oznaczaja laczna ilosc materialu zuzytego od pierwszego dnia zapotrzebowania na dany material. Wielkosc rzednych uzyskuje sie, mnozac planowane zuzycie materialu przez liczbe dni okreslonego zapotrzebowania na ten material. Rzedne dochodzace do punkt6w zalamania krzywej powinny miec podane wartosci liczbowe. Ze wzgledow praktycznych skale wykresu sumowanego zuzycia nalezy przyjmowac ok. 20-;-.100 razy wieksza od skali wykresu zuzycia dziennego. Katy nachylenia odcink6w krzywej lamanej sumowanego zuzycia rnaterialu zaleza od wielkosci dziennego jego zuzycia, Katy te zwiekszajq sie ze wzrostem dziennego zuzycia i maleja przy jego mniejszych wartosciach.

Okreslenie wyprzedzenia dostawy (zapasu wyrazonego w dniach). Wielkosc wyprzedzenia dostawy okresla sie jako sume trzech wielkosci: czasu potrzebnego na dokonanie zam6wienia (z uwzglednieniem czasu, jaki uplynie do momentu rozpoczecia wysylki materialu), czasu transportu materialu i czasu wyladowania, zmagazynowania i ewentualnego przygotowania materialu (np. plukanie zwiru itp.).

Wykres pomocniczy, kt6rego odcieta stanowi wielkosc wyprzedzenia dostawy, natomiast rzedne okreslaja ilosc materialu dostarczonego przez I, 2, 3 lub wiecej przyjetych srodkow transportowych w czasie odpowiadajacym przyjetemu wyprzedzeniu dostawy. Przez polaczenie tych rzednych z punktem zaznaczonym wczesniej na osi odcietych uzyskuje sie pek promieni, kt6ry jest wlasnie wykresem pomocniczym do wykresu sumowanej dostawy.

Wykres sumowanej dostawy, kt6ry kresli sie w taki spos6b, aby kazdy jego odcinek byl r6wnolegly do odpowiednich promieni wykresu pomocniczego oraz aby byl mozliwie r6wnolegly do wykresu sumowanego zuzycia materialu, Rysowanie wykresu rozpoczyna sie od punktu

Planowanie przebiegu rob6t budowlanych w czasie

15

Ol ME
'13
>.M ai Dni robocze
'~jE '13
Nm .Ki- '" '" io io io '" '" io '" '"
Ol ;;: '" '" "'/
c ro ::::J "<I" io '" ,.._ co Ol 00 0 ::~~ 0'" 0"<1" LO a so 0
N 0 0 0
ro_ Ol 0 0 0 o~ ~ "'~ "<t~ co .,..... to""'" ,....
;;: en '" '" ,.._ co Ol ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~
00 c
E~ c
Q)
::::J 'N
en Cl
9 10

2500
2000 ~ -, ~
30,0 ><'V /'1867',2 :2054,4
1500 30 1/ 30,0
V V
1000 20 V V
-, 1/ V V 840,0 1027,2
500 10 /'
-; V V / r- ~.2 r-l \r- -7-';2 -
/ /'
t Tm=5 Tm=5 \ 1 .u
- R~s, 2.3. Harmonogram dostawy, zuzycia i zapasu rnaterialu wykonany metoda graficzna [3]: I - wykres dziennego .zuzyCIa materialu, 2 - wykres sumowanego zuzycia materialu, 3 - wykres pornocniczy, 4 - wykres sumowanej dostawy

o odcietej r6wnej wielkosci wyprzedzenia dostawy.

2.1.2. Metody planowania sieciowego

Metody planowania sieciowego (zwane w skr6- cie metodami sieciowymi) sa stosowane w budownictwie do planowania oraz kontroli realizacji duzych przedsiewziec budowlanych, gdzie istnieje koniecznosc precyzyjnej koordynacji dzialari, Metody te umozliwiaja wykorzystanie

komputera do wykonania harmonogramu realizacyjnego przebiegu rob6t, a takze okresowa aktualizacje tego harmonogramu. W spolna cecha wszystkich metod sieciowych jest konstrukcja szczeg61nego rodzaju grafu sieciowego, zwanego sieciq zaleznosci (lub modelem sieciowym), kt6ry jest podstawa obliczeri niezbed-

LOYCh do uzyskania harmonogramu realizacji bu-

dowy. Najczesciej elementami sieci zaleznosci sa czynnosci, kt6re oznaczaja poszczeg6lne roboty budowlane (ewentualnie powiazania czasowe lub organizacyjne), oraz zdarzenia, ktore oznaczaja moment rozpoczecia lub zakoriczenia poszczeg6lnychrob6t (proces6w) budowlanych. Elementy sieci zaleznosci sq polaczone ze soba w taki spos6b, aby model sieciowy odpowiadal technologii i organizacji zaprojektowanej dla danego przedsiewziecia.

Obliczenia przeprowadzane przy uzyciu sieci zaleznosci sa nazywane analiza, Analiza czasu oznacza obliczenia wykonane w funkcji czasu, tzn. z uwzglednieniem tylko czasu trwania poszczegolnych czynnosci.

Analiza srodkow nazywa sie obliczenia z uwzglednieniem czasu trwania czynnosci oraz dostepnosci srodkow produkcji.

16

Organizacja robot budowlanych

Metoda CPM (Critical Path Method), zwana metoda drogi krytycznej, byla pierwsza metodq planowania sieciowego i do dzisiaj jest nadal jedna z najbardziej popularnych. Powstala w latach 195671957 w Stanach Zjednoczonych. Jej zakres analizy jest ograniczony tylko do obliczeri w funkcji czasu. Metoda CPM bazuje na tzw. dwupunktowych modelach sieciowych. Kazda czynnosc jest przedstawiona w postaci dwoch zdarzeri (poczatek i koniec) polaczonych linia ze strzalka obrazujaca wykonywanie czynnosci, Zdarzenia sa przedstawione graficznie w postaci kolek, Zwroty strzalek wskazuja kierunek przebiegu czynnosci w czasie. Mozna wyroznic czynnosci rzeczywiste, majace czas trwania wiekszy od zera i okreslajace czesci skladowe przedsiewziecia, ktore pochlaniaja pewne srodki na ich realizacje, oraz czynnosci pozorne okreslajace tyIko zaleznosci wystepujace miedzy zdarzeniami i czynnosciami, Czas trwania tych ostatnich moze bye rowny zeru (tzw. czynnosci zerowe) lub wiekszy od zera. Czynnosci rzeczywiste oznacza sie najczesciej linia ciagla, a czynnosci pozorne - linia przerywana, Dlugosci linii okreslajace poszczegolne czynnosci sieci zaleznosci Sq dowolne, poniewaz graficzne przedstawienie czynnosci nie jest zwiazane ze skala czasu.

Zdarzenie nie moze bye uwazane za dokonane, dopoki wszystkie czynnosci dochodzace do tego zdarzenia nie zostaly zakoriczone, Poszczegolne zdarzenia rnusza nastepowac po sobie w porzadku okreslonym wzgledami technologicznymi i organizacyjnymi. Czynnosci identyfikuje sie, biorac pod uwage zdarzenia: poczatkowe (poprzedzajace) i koricowe (nastepujqce). Zdarzenia mozna jednoznacznie okreslic za pomoca dowolnych liczb, liter lub kombinacji liczb i liter. Najczesciej stosuje silt w praktyce liczby, przy czym kolejnosc numer6w przypisywanych poszczegolnym zdarzeniom nie musi odpowiadac kolejnosci zdarzeri,

Jezeli dana czynnosc moze zaczac silt po pewnym czasie realizacji innej czynnosci, ale przed jej ukoriczeniem, to w modelu sieciowym rnozna to przedstawic dwoma rownoznacznymi rozwiazaniami powiazari czynnosci, jak na rys. 2.4 (przyjeto, ze t12. t13. 132 oznaczaja odpowiednio czasy trwania czynnosci). Czesto rowniez zdarza sie, ze dwie lub wiecejczynnosci moze rozpoczac siy jednoczesnie, a niektore dopie-

b)

4

Rys. 2.4. Powiazanie dwoch czynnosci rozpoczynajqcych silt w roznyrn czasie i biegnqcych rownolegle [3]: a) za pomoca czynnosci pozomej 1-3, b) przez podzielenie czynnosci 1-2 na dwie czynnosci: 1-3 i 3-2

ro po ich zakoriczeniu. Mozna to przedstawic za pomocq jednego z trzech powiazari przedstawionych na rys. 2.5. Pokazano tam czynnosci rownolegte 0 tych samych zdarzeniach poczatkowych i koricowych. Czynnosci musza otrzymae dodatkowe identyfikatory (A i B), za pomocq kt6rych mozna je odroznic. Odpowiednikiem czynnosci 1-2B jest na rys. 2.5b czynnosc 1-3, a na rys. 2.5c - czynnosc 3-2.

Na rysunku 2.6 przedstawiono siec zaleznosci, w ktorej strzalki 1-2, 1-3, 2-4 i 3-4 oznaczajq czynnosci rzeczywiste. Liczby wpisane pod tymi czynnosciami okreslajq czasy ich trwania. Czynnosc 2-3 jest czynnoscia pozornq, tzw, zerowa, Omawiana siec zaleznosci przedstawia nastepujqce zwiqzki rniedzy poszczegolnymi czynnosciarni: czynnosci 1-2 i 1-3 mogq rozpoczac sie w jednym terminie; czynnosc 2-4 mozna realizowac po zakoriczeniu czynnosci 1-2; czynnosc 3-4 mozna realizowac dopiero po zakoriczeniu czynnosci 1-2 i 1-3.

W kazdym modelu sieciowym mozna wyroznie zdarzenie poczatkowe oraz koricowe, Zdarzeniem poczatkowym sieci zaleznosci nazywa silt takie, w kt6rym nie koriczy sift zadna czynnose. a zdarzeniem koricowym takie, w ktorym zadna czynnosc sie nie rozpoczyna. Na rysunku 2.6 poczatkowe jest zdarzenie 1, a koricowe - zdarzenie 4.

Planowanie przebiegu robot budowlanych w czasie

17

3

3

Rys. 2.5. Powiqzanie w sieci zaleznosci czynnosci rozpoczynajacych silt jednoczesnie [3]: a) bez wprowadzenia czynnosci pozornej, b), c) za pornoca czynnosci pozornych

2

c:

Rys. 2.6. Przyktadowa siec zaleznosci 0 czterech czynnosciach rzeczywistych i jednej pozornej [3]

Nieraz w modelu sieciowym moze wystapic tzw. cykl, czyli blad logiczny sieci, ktory uniemozliwia wykonanie jakiejkolwiek jej analizy (przeliczenia). W sieci zaleznosci przedstawionej na rys. 2.7 wystepuja dwa cykle. Pierwszy przechodzi przez czynnosci: 2-4, 4-3 i 3-2. drugi przez czynnosci: 3~5. 5-4 i 4-3. Cykle tworza zamkniety ciag czynnosci, bez poczatku

i korica. .

Przed przystapieniern do projektowania sieci zaleznosci nalezy okreslic czas trwania wszystkich czynnosci rzeczywistych, Czas ten moze miec wplyw na powiazania wystepujace miedzy poszczegolnymi czynnosciami. Przyklad fragmentu prawidlowo narysowanej oraz opisanej sieci zaleznosci pokazano na rys. 2.8. Licz-

Rys. 2.7. Siec zaleznosci zawierajaca dwa cykle [3]

by wystepujace w polowie czynnosci oznaczaja czasy ich trwania, a liczby z prawej strony - naklady finansowe niezbedne do ich wykonania, wyrazone w odpowiednich jednostkach pienieznych. Z lewej strony czynnosci podany zostal symbol wykonawcy. Identyfikator literowy dla czynnosci rownoleglych 1-2A i 1-2B znajduje silt z Iewej strony, nad czynnosciami,

Jako wynik analizy czasu sieci zaleznosci uzyskuje silt dla kazdej czynnosci dwa terminy jej rozpoczecia i zakoriczenia oraz cztery rodzaje zapasu czasu, tzn.: najwczesniejszy termin rozpoczecia (NWTR), najwczesniejszy termin zakoriczenia (NWTZ), najpozniejszy termin rozpoczecia (NPTR), najpozniejszy termin zakoriczenia (NPTZ) oraz calkowity zapas czasu (Zc), swobodny zapas czasu (Zs), warunkowy zapas czasu (Zw), niezalezny zapas czasu (Zn). Wyrnienione wyzej terminy w sposob jednoznaczny okreslaja dwa harmonogramy przebiegu robot budowlanych: harmonogram wedlug najwczesniejszych terrninow NWT (w ktoryrn wystepuja terminy: NWTR i NWTZ) i harmonogram wedlug najpozniejszych terminow NPT (w ktorym wystepuja terminy: NPTR i NPTZ). W harmonogramach wykonanych wedlug NPT czynnosci Sq pozbawione zapasu czasu, tzn. wszystkie rodzaje zapasu czasu sa r6wne zeru. Czynnosciom w harmonogramach wykonanych wedlug NWT odpowiada calkowity i swobodny zapas czasu. Zapas calkowity (Zc) sluzy do wyznaczenia tzw. czynnosci krytycznych. Zapas swobodny (Z,) informuje natorniast 0 rzeczywistych rezerwach czasu, kt6re Sq zawarte w czynnosciach zaplanowanych wedlug najwczesniejszych termin6w. Warunkowy zapas (Zw) oraz zapas niezalezny (Zn) nie sa w praktyce wyko-

rzystywane. .

Czynnosciami krytycznymi Sq nazywane czynnosci, kt6re maja calkowity zapas czasu r6w-

18

Organizacja robot budowlanych

Dostawa cementu

Zam6wienie cementu

PBM 15 25

Zagospodarowanie placu budowy

PBM 20 60

Zam6wienie ce

PBM 22

3 I--::-P"-BM---=5:---:-1-=5"'

5

Wykopy pod fundamenty

PBM 6 40

Dostawa cegly

PBM 8 20

Rys. 2.8. Przyklad fragmentu sieci zaleznosci wybranego przedsiewziecia budowlanego [3]

ny zeru. Wszystkie czynnosci krytyczne w sieci zaleznosci tworza tzw. droge krytyczna, czyli zbior czynnosci wyznaczajacy termin zakoriczenia przedsiewziecia budowlanego. Droga krytyczna determinuje czas trwania calego przedsiewziecia, poniewaz jest ciagiem czynnosci o najdluzszym czasie trwania. Wynika z tego, co nastepuje:

- kazde przedluzenie czasu trwania lub opoznienie terminu rozpoczecia czynnosci krytycznej powoduje opoznienie terminu zakoriczenia przedsiewziecia,

- skrocenie czasu trwania czynnosci krytycznej moze powodowac wczesniejsze ukoriczenie przedsiewziecia,

2.2. Metody organizacji budowy

2.2.1. Podstawowe metody i ich zalozenia Przedsiewziecia budowlane zlozone z wielu obiektow (lub takie, w ktorych mozna wyodrebnic okreslonq liczbe tzw. dzialek roboczych) moga bye realizowane wedlug jednej z nastepujqcych metod organizacji: rownolegtego wykonania, kolejnego wykonania lub pracy rownomiernej. Syntetyczny schemat graficzny kazdej z wymienionych metod przedstawiono na rysunku 2.9.

Metoda rownoleglego wykonania polega na rownoczesnym rozpoczynaniu robot na wszystkich obiektach. Wad,! tej metody jest brak ciagtosci pracy poszczegolnych brygad roboczych, poniewaz kazda z nich po jednorazowym wykonaniu robot swej specjalnosci na jednym obiekcie musi przechodzic na inne place budowy. Metoda rownoleglego wykonania charakteryzuje sie takze nierownomiernoscia dziennej pro-

dukcji budowlanej, pracy maszyn, zuzycia materiakiw budowlanych itp. Zaleta tej metody jest odpowiadajacy jej najkrotszy cykl realizacji budowy Ts - w porownaniu z cyklem odpowiadajacym innym metodom organizacji budowy. Najkrotszernu cyklowi odpowiada najwieksze zapotrzebowanie w zakresie zatrudnienia i srodkow produkcji w czasie trwania budowy. Cykl realizacji budowy, jak wynika to z rys. 2.9, jest determinowany czasem wznoszenia tego obiektu, ktorego czas wykonania tt jest najdluzszy,

Metoda kolejnego wykonania polega na budowaniu obiektow po kolei. Istotna wada tej metody jest brak ciqglosci pracy brygad roboczych wykonujacych poszczegolne rodzaje robot oraz brak ciaglosci pracy maszyn i urzadzeri budowlanych, a takze nierownomierne zuzycie materialow budowlanych. Odpowiadajqcy metodzie kolejnego wykonania cykl realizacji budowy Ts rna wartosc najwieksza - w porownaniu z cyklem odpowiadajacym innym metodom organizacji budowy. Najdluzszemu cyklowi odpowiada najrnniejsze zapotrzebowanie w zakresie zatrudnienia i srodkow produkcji w czasie trwania budowy. Cykl realizacji budowy, jak wynika to z rys. 2.9, jest rowny sumie czasow ti wykonania poszczegolnych obiektow,

Metoda pracy rownomlernej, ktorej okreslone wersje nazywa sie coraz czesciej potokowymi metodami organizacji pracy, powstala w wyniku adaptacji przemyslowej metody produkcji tasmowej do potrzeb budownictwa. Polega ona na podziale obiektow na pewna liczbe czesci 0 jednakowych ilosciach robot (lub 0 ilosciach zblizonych), zwanych dzialkami roboczymi, powierzanych do wykonania stalym brygadom, ktore - przechodzac z jednej dzialki roboczej na nastepna - wykonuja stale t(( sama prace, Jezeli

Metody organizacji budowy

19

::J Metoda
s:: Metoda pracy
CD r6wnoleg/ego Metoda kolejnego wykonania
:0 r6wnomiernej
0 wykonania
ci. dni robocze
..J
1 r-- I'-- t----,j<
2 --- ~
3 I---:-
r--- ti~ ---t::.l=f
~
n r, r, - Ts ............... Rys. 2.9. Interpretacja graficzna przebiegu realizacji budowy przy zastosowaniu roznych rnetod organizacji [3]

planowane do realizaeji obiekty budowlane nie S,! duze, to mega bye uwazane bezposrednio za dzialki robocze, bez koniecznosci wydzielania z nich mniejszych czesci, Podzial na odcinki prostej oznaczajacy realizacje poszczegolnych dzialek roboczych lub obiektow (rys. 2:9) obrazuje kolejne procesy budowlane, ktore maja bye wykonane.

Na rysunku przyjeto podzial na trzy procesy, ktorych lqczny czas oznaczono symbolem t. Metoda pracy rownomiernej charakteryzuje sie, w porownaniu z ornowionymi wczesniej me todarni organizacji budowy, szczegclnie korzystnymi wlasciwosciami, Zapewnia najlepsze warunki w zakresie ciaglosci i rownorniernosci zatrudnienia brygad roboczych i pracy maszyn, rownomiernosci produkcji budowlanej oraz zuzycia materialow,

Najwieksza zaleta wynikaiaca ze stosowania metody pracy rownomiernej jest mozliwosc znacznego podniesienia wydajnosci zatrudnionych brygad roboczych na skutek wielokrotnej powtarzalnosci ich zadari i specjalizacji w wykonywaniu tych samych czynnosci,

Dlugosc cyklu realizacji budowy Ts, zaplanowanej wedlug metody pracy rownomiernej, rna wartosc posrednia miedzy wartosciami cykli, Jakie mozna uzyskac przy zastosowaniu metod rownoleglego oraz kolejnego wykonania. Jak wynika z rys. 2.9, na wartosc liczbowa cyklu majq wplyw: laczny czas realizacji robot na pojedynczej dzialce roboczej (r), liczba dzialek roboczych (n) oraz rytm pracy rownorniernej (r), czyli czas, jaki uplywa od rozpoczecia robot na okreslonej dzialce roboczej przez jedna brygade do rozpoczecia robot na tej samej dzialce przez brygade nastepna (moze on bye rowny czasowi pracy brygady na dzialce roboczej).

I

I

2.2.2. Podzial oblektow budowlanych na dzialki robocze

Podzial obiektow budowlanych na dzialki robocze wprowadza sie w celu umozliwienia stosowania do realizacji budowy metody pracy rownomiernej. Dzialki powinny obejmowac jednakowe ilosci robot budowlanych, a ewentualne roznice nie powinny przekraczac 10+ 15% [2J. Rozbieznosci w zakresie ilosci robot moga wynikac przede wszystkim z faktu, ze granice podzialu obiektow na dzialki robocze, ze wzgledow konstrukcyjnych i technologicznych, rnog'! wystepowac tylko w okreslonych miejscach budowli. Poniewaz podzial obiektow na dzialki robocze zalezy w znacznym stopniu od zalozen architektonicznych, konstrukcji i technologii wykonania budowli, powinien bye poprzedzony gruntowna analiza rysunkow przedstawiajacych rzuty i przekroje obiektow,

Ustalajqc wielkosc dzialki roboczej, nalezy brae pod uwage, ze stanowi ona czetse obiektu, na ktorej brygada robocza w pewnym przedziale czasu wykonuje okreslone prace. Podzial obiektu lub zespolu obiektow na wydzielone czesci powinien bye prowadzony w taki sposob, aby brygady pracujqce rownoczesnie na odrebnych dzialkach roboczych wzajernnie sobie nie przeszkadzaly oraz aby prace zaplanowane do wykonania na tych dzialkach stanowily, pod wzgledem technologicznym, zamkniete calosci, Podstawowyrn warunkiem efektywnego stosowania metody pracy rownomiernej jest mozliwosc podzielenia obiektu lub zespolu obiektow na odpowiednio duza liczbe dzialek roboczych. Nalezy jednoczesnie pamietac, ze podzial powinien bye przeprowadzony tak, aby liczba dzialek roboczych byla jednakowa dla wszystkich

20

Organizacja robot budowlanych

procesow, To zalecenie wynika z przejrzystosci organizacyjnej takiego rozwiazania, ale w uzasadnionych przypadkach rnozna przyjqc rozna liczbe dzialek dla niektorych procesow,

2.2.3. Mechanizacja kompleksowa robot budowlanych

Mechanizacja procesow budowlanych daje mozliwosc skrocenia cyklu realizacji obiektow budowlanych (w zwiazku ze zwiekszeniern wydajnosci pracy), polepszenia jakosci robot, obnizenia kosztow wykonania oraz zastapienia ciezkiej pracy fizycznej czlowieka praca maszyn. Wielkosc tych efektow zalezy w znacznej mierze nie tylko od stopnia zmechanizowania procesu, lecz rowniez od przyjetej formy mechanizacji.

Na niektorych budowach tylko czesc operacji roboczych wykonuje sie przy zastosowaniu maszyn, a inne - nadal recznie, Taka mechanizacjt( nazywa sie mechanlzacja cz~sciowlt. Jezeli w zlozonym procesie technologicznym mozna wszystkie operacje wykonywac za pomoq rnaszyn, to mamy do czynienia z mechanlzacjq pelna (cajkowita).

Moina jednak zrnechanizowac calkowicie procesy budowlane przy zastosowaniu przypadkowo dobranych maszyn. Wtedy te maszyny nie beda wykorzystane w sposob racjonalny, poniewaz wydajnosc takiego zestawu odpowiada wydajnosci najmniej wydajnej maszyny, a awaryjnose zestawu odpowiada awaryjnosci maszyny charakteryzujqcej silt najmniejsza niezawodnoscia, Jezeli mechanizacja pelna jest zorganizowana w taki sposob, ze praca poszczegolnych maszyn i urzadzeri, nalezacych do tego samego zestawu, jest zharmonizowana w zakresie wydajnosci, niezawodnosci, czasu i miejsca, to taka mechanizacje nazywa sie mechanlzaeja kompleksowa, Ta forma organizacyjna mechanizacji procesow budowlanych jest najbardziej zalecana do stosowania w praktyce.

Kolejnym etapem rozwoju mechanizacji w budownictwie jest automatyzacja czesciowa, Polega ona na prowadzeniu zlozonych procesow technologicznych za posrednictwem maszyn-automatow wykonujacych wybrane, najczesciej najbardziej pracochlonne, operacje robocze (przez maszyny-automaty rozumie sie urzadzenia sterowane automatycznie z pulpitu ste-

rowniczego). Pozostale prace moga bye wykonywane maszynami sterowanyrni przez czlowieka lub recznie, Ten rodzaj automatyzacji procesow budowlanych spotyka sie czesto na placach budowy.

Automatyzacje kompleksowa zlozonych procesow produkcyjnych mozna osiagnqc przez wprowadzenie maszyn-automatow i zharmonizowanie ich pracy co do wydajnosci, niezawodnosci, miejsca i czasu. Tak sa zautomatyzowane wytwornie pomocnicze w budownictwie, np. wytwornie prefabrykatow betonowych, scentralizowane wytwornie mieszanki betonowej itp. Automatyzacji kompleksowej nie wdraza sie dotychczas bezposrednio na placach budow,

2.3. Kompensacja zakhiceri realizacyjnych procesow budowlanych

Jedna z najbardziej istotnych cech realizacji obiektow budowlanych jest losowy charakter czasu wykonania procesow budowlanych. Do czynnikow losowych oddzialujacych na czas trwania robot naleza: warunki atmosferyczne, znaczna fiuktuacja kadr, roznego rodzaju trudnosci (coraz mniejsze) w zaopatrywaniu budow w sprzet, prefabrykaty, polfabrykaty i materialy budowlane, awaryjnosc stosowanych maszyn i urzadzeri technicznych itp, Kazdy z wymienionych czynnikow oddzialuje w rozny sposob i z niejednakowa intensywnoscia, poniewaz zalezy to od rzeczywistych warunkow realizacyjnych wlasciwych dla danej budowy. W zaleznosci od wielkosci oddzialywania czynnikow 10- sowych nalezy stosowac rozne metody ich kompensacji.

W praktyce robot budowlanych nie realizuje sie w warunkach 0 charakterze zdeterminowanym. Moze to tylko zdarzyc sie bardzo sporadycznie w odniesieniu do wybranych robot (np. niektorych prac wykoriczeniowych), Z pewnym przyblizeniem mozna przyjl!e, ze warunki sa zdeterminowane, gdy wplyw oddzialywafi losowych jest niewielki, Taki niewielki wplyw rnoze bye zrnniejszony lub nawet calkowicie wyeliminowany dzieki odpowiednim decyzjom podejmowanym przez majstra budowy. Postepowanie kompensujqce zaklocenia w wykonywaniu ro-

I

Metodyka realizacji niezbednych elementow zagospodarowania placu budowy

21

bot budowlanych jest jednak trudne, a nawet bardzo czesto niemozliwe, gdy wplyw czynnikow 0 charakterze losowyrn przekracza pewnq, na ogol trudno mierzalna wartosc, Moina stwierdzie, ze procesy budowlane najczesciej przebiegaia w warunkach losowych.

Warunki atmosferyczne maja nadal w budownictwie duzy wplyw na realizacje obiektow, Znaczne utrudnienia z tego powodu wystepuja najczesciej w zimie, ale moga takze sie zdarzac w pozostalych porach roku, co zwiazane jest np. z wystapieniem silnych wiatrow i dlugotrwalych opadow, Czynnik ten - w zaleznosci od przyjetej technologii wykonawstwa - moze miec wiekszy lub mniejszy wplyw na przebieg robot. Oddzialywanie warunkow atmosferycznych rnozna ograniczac, podejmujac odpowiednie decyzje, np. 0 unikaniu wykonywania robot betonowych i spawalniczych w okresie zimowym, prowadzeniu robot tynkarskich i rnalarskich w okresie niezimowym lub zimowym, ale po wykonaniu stanu surowego zarnknietego oraz uruchomieniu instalacji centralnego ogrzewania itp.

Dober pracownikow budowy rna bardzo istotny wplyw na przebieg procesow budowlanych, gdyz oddzialuje bezposrednio (ale nie wytacznie) na: jakosc wykonywanych elernentow budowli, terminowosc robot, a takze sprawnose sterowania realizacja budowy. Dwa pierwsze czynniki dotycza zarowno personelu inzynieryjno-technicznego, jak i robotnikow zatrudnionych na budowie. Na czynnik ostatni rna oczywiscie glowny wplyw kierownictwo, a w szczegolnosci majster budowlany. Oddzialywanie .czynnika ludzkiego" na przebieg robot budowlanych rna charakter wyrainie niezdeterminowany. Istotne wydaje sie tu rozpoznanie glownych problernow socjologicznych oraz ustalenie ich zakresu i natezenia, miedzy innymi w zakresie adaptacji pracownikow w srodowisku pracy, motywacji do pracy, stosunk6w miedzyludzkich w aspekcie przelozony-podwladny itp.

Awaryjnosc maszyn i urzadzeri budowlanych rna istotny wplyw na przebieg prac na budowie. Problem jest bardzo wazny z uwagi na powszechna mechanizacje robot budowlanych. W odroznieniu od poprzednio om6wionych warunkow wplyw awaryjnosci maszyn i urzadzeri budowlanych na realizacje robot mozna znacz-

nie zmniejszyc, np. podnoszac poziom obslugi codziennej, organizujac zapasy czesci i zespolow wymiennych itp. W uzasadnionych przypadkach mozna uzywac rezerwowych maszyn budowlanych, w ramach rezerwy obciqzonej (gorqcej) lub nieobciazonej (zimnej). Podejmujac decyzje dotyczacq wyboru rodzaju rezerwy, nalezy uwzgledniac fakt, ze rezerwa nieobciaion a zapewnia dluzszy przecietny czas bezawaryjnej pracy zestawu maszyn, a rezerwa obciazona zwieksza wydajnosc wykonywanych robot zmechanizowanych [3].

Nieterrninowosc dostaw moze stanowic jeden z podstawowych powod6w op6iniania realizacji robot budowlanych. Niekorzystnym zjawiskiem Sit jednak nie tylko opoznienia, lecz rowniez zbyt wczesne dostawy niektorych material6w, konstrukcji, maszyn i urzadzeri, Tego rodzaju problemy sit coraz rzadziej spotykane w naszym budownictwie, ale zdarzaja sie jeszcze pewne uchybienia organizacyjne zwiazane z zamawianiem, kompletowaniem oraz dostawami maszyn, urzqdzeri i materiatow na plac budowy. Skutki nieterminowosci dostaw mozna zrnniejszyc lub prawie zupelnie wyeliminowac, stosujqc odpowiednie metody wyznaczania niezbednych zapas6w [3].

2.4. Metodyka realizacji niezbednych elementow zagospodarowania placu budowy

2.4.1. Kolejnosc realizacji elementow zagospodarowania placu budowy

Zagospodarowanie placu budowy powinno umozliwic prawidlowe wykonanie wszystkich robot budowlanych. Do projektowania zagospodarowania mozna przystapic dopiero po ustaleniu: technologii realizacji poszczegolnych proces6w budowlanych, harmonogramow przebiegu prac, harmonogramow materialowych, zatrudnienia i pracy maszyn. Technologia wykonania poszczeg61nych rob6t budowlanych rna wplyw nie tylko na ustalenie listy niezbednych urzadzeri produkcyjnych, ale i na dobor rodzaju obiektow administracyjno-socjalnych. Od przy" jetej technologii zalezy bowiem stopieri mechanizacji proces6w budowlanych, a od tego z kolei wielkosc zatrudnienia, a wiec i powierzch-

T}

22

Organizacja robot budowlanych

nia obiektow administracyjno-socjalnych. Harmonogramy przebiegu prac okreslajq kolejnosc i czas realizacji poszczegolnych procesow budowlanych oraz wielkosc produkcji dziennej. Informacje zawarte w tych harmonogramach sluiq do ustalenia: terrninow przygotowania wybranych elernentow zagospodarowania placu budowy, zapotrzebowania na energie elektryczna, pare, sprezone powietrze i wode (co jest podstawa projektowania tymczasowych instalacji budowy) oraz wielkosci wytworni pomocniczych budowy. Harmonogramy materialowe sluiq natomiast do ustalenia niezbednej powierzchni skladowisk i rnagazynow,

W pierwszej kolejnosci, sposrod zbioru wszystkich elementow zagospodarowania placu budowy, powinno sitt przygotowywac pomieszczenia dla kierownictwa oraz tymczasowe magazyny. Rownoczesnie z tymi obiektarni nalezy rozpoczynac wznoszenie zaplecza socjalno-bytowego dla pracownikow zatrudnionych na budowie.

Budowe tras komunikacyjnych nalezy rozpoczynac od drogi dojazdowej Iaczace] plac budowy ze stalyrni drogami uzytecznosci publicznej. Droga dojazdowa powinna bye budowana w sposob przewidziany do stalego uzytkowania. Zaplecze produkcyjno-uslugowe (np. wytwornie mieszanki betonowej i zapraw, zbrojarnie, ciesielnie, stanowisko do wytwarzania prefabrykatow betonowych i zelbetowych, bazy materialowe itp.) powinno bye zorganizowane przed rozpoczeciern okreslonych robot budowlanych.

Rownoczesnie z budowq zaplecza socjalno-bytowego i produkcyjno-uslugowego nalezy doprowadzicwode, energie elektryczna itp, Nieraz jest mozliwe wykorzystanie przy zagospodarowywaniu placu budowy niektorych obiektow stalych;· ich realizacje nalezy rozpoczynac w pierwszej kolejnosci,

2.4.2. Zasady doboru urzadzeri prodrikcyjnych

Jezeli mozna dokonac wyboru sposrod dwoch lub wiekszej liczby wariantow urzadzeri produkcyjnych, to jako kryterium wyboru nalezy brae pod uwage oplacalnosc ich zastosowania. Granice stosowalnosci poszczegolnych wariantow mozna okreslic w zaleznosci od wielkosci

planowanej produkcji, czasu jej trwania i innych czynnikow,

Obiektywnyrn miernikiem oplacalnosci stosowania urzadzeri na placu budowy rnoze bye jednostkowy koszt produkcji wynikajacy z pracy danego urzadzenia; np. koszt wytworzenia I m3 mieszanki betonowej w wytworni rnieszanki betonowej, betoniarce itp. Koszty jednostkowe produkcji moga bye rozne dla poszczegolnych urzadzeri, ale takze zaleza od wielkosci prod ukcji realizowanej przy zastosowaniu odpowiednich rodzajow urzadzeri,

Geornetryczna interpretacje kosztu jednostkowego produkcji (Y), jako wielkosci zaleznej od wielkosci produkcji (x), przedstawiono na rys. 2.10, gdzie krzywa I dotyczy urzqdzenia pierwszego, a krzywa II drugiego. Z rysunku

a) y

b) y

~II

I

o

o

x

Rys. 2.10. Geometryczna interpretacja zaleznosci kosztu jednostkowego produkcji od wielkosci produkcji .[3] (opis w tekscie)

wynika, ze przy wyborze wariantow produkcyjnych moze wystapic jeden z dwoch przypadkow (rys. 2.IOa i 2. lOb). I tak rys. 2. lOa dotyczy sytuacji, gdy obie krzywe przecinaja sie w punkcie G, w ktoryrn jednostkowe koszty produkcji dla obu urzqdzeri sq sobie rowne. Punkt G okresla zatem granice oplacalnosci stosowania poszczegolnych urzadzeri, Wspolrzedne tego punktu mozna wyznaczyc, traktujac rownania krzywych I i II jako uklad rownari [3], [4]. Z rysunku wynika, ze uzycie urzadzenia I bedzie bardziej oplacalne, gdy produkcja bedzie wieksza od wartosci odcietej punktu G, a urzadzenia II, gdy produkcja bedzie mniejsza od wartosci odcietej tego punktu. Oplacalne warianty zaznaczono na rysunku grubsza linia, Przypadek przedstawiony na rys. 2. lOb dotyczy sytuacji, gdy sposrod dwoch wariantow tylko jeden jest bardziej oplacalny w calym obszarze stosowalnosci obu urzadzeri, a drugi wykazu-

x

Metodyka realizacji niezbednych element6w zagospodarowania placu budowy

23

je wyisze koszty jednostkowe produkcji. Wtedy powinien bye zastosowany wylacznie wariant pierwszy.

2.4.3. Lokalizacja wytw6rni pomocniczych na placu budowy

Materialy budowlane, polfabrykaty, prefabrykaty itp. sll transportowane do miejsc ich wbudowania na placu budowy ze skladowisk oraz wytworni pomocniczych produkujacych np. mieszanke betonowa, zbrojenie, deskowania itp. Na terenie nowoczesnych budow projektuje sie najczesciej wytwornie pomocnicze przede wszystkim jako scentralizowane, rzadziej - jako przyobiektowe.

Centralizacja daje istotne efekty, zwlaszcza w zakresie zwiekszenia wydajnosci i jakosci produkowanych polfabrykatow, prefabrykatow itp. elementow,

Z planowaniem zaplecza produkcyjnego budowy willie sie zagadnienie wyboru lokalizacji, gdyz nalezy rniec na uwadze rninimalizacje wydatkow ponoszonych na transport produktow wytworzonych w wytworniach scentralizowanych.

Przy rozpatrywaniu roznych wariantow rozrnieszczenia zaplecza produkcyjnego budowy za najlepszy mozna uznac ten, w ktoryrn udzial transportu materialow, elementow, polfabrykatow i prefabrykatow bedzie najmniejszy. Przy wyznaczaniu lokalizacji nalezy ponadto kierowac sitt nastepujacymi zasadami:

- obiekty i urzadzenia zaplecza produkcyjnego powinny bye rozrnieszczone w taki sposob, aby nie przeszadzaly w pozniejszym wznoszeniu budowli zarowno naziemnych, jak i podziemnych;

- powinien bye zapewniony wygodny dojazd do zaplecza produkcyjnego i materialowego, zarowno w celu dowozenia surowcow, jak i odwozenia gotowych efektow produkcji; dlatego polozenie . wymienionych elernentow zagospodarowania placu budowy powinno bye wyznaczone przed zaprojektowaniem tras komunikacyjnych transportu wewnetrznego, co umozliwi przyjecie sieci drog uwzgledniajacych lokalizacje nie tylko realizowanych obiektow stalych, lecz takze uzytkowanie skladowisk materialow budowlanych oraz urzadzeri zaplecza prod ukcyjnego;

- przy rozmieszczaniu urzadzeri zaplecza produkcyjnego nalezy dqzyc, aby w celu unikniecia kolizji drogi dowozu surowcow i wywozu gotowych produktow nie przecinaly sie,

Istnieje wiele metod umozliwiajacych wyznaczenie optymalnej lokalizacji wytworni pomocniczych na placu budowy. Najprostsza z nich, ktora moze bye zastosowana do rozwiazania tego zagadnienia, jest wykreslna metoda wieloboku sznurowego.

Opis tej rnetody mozna znalezc m.in. w praeach [3], [4], [6].

Wspomniana metoda graficzna, jak i inne sposoby wyznaczania lokalizacji sa szczegolnie przydatne podczas projektowania zagospodarowania placu budowy. W wielu jednak przypadkach usytuowanie wytworni pomocniczych rnozna, z wystarczajaca dokladnoscia, wyznaczyc w inny, nieskomplikowany sposob, I tak: - jezeli wystepuja dwa punkty 0 zroznicowanym zapotrzebowaniu na produkty danej bazy, to nalezy lokalizowac te baze w poblizu punktu, ktory charakteryzuje sie wiekszym zapotrzebowaniem;

- jezeli wystepuja dwa punkty 0 jednakowym zapotrzebowaniu na produkty danej bazy, to baze te rnozna lokalizowac przy jednym z tych dwoch punktow lub w dowolnym miejscu na odcinku laczacyrn je;

- jezeli wszystkie punkty sa usytuowane wzdluz okreslonej trasy transportowej (np. wzdluz linii prostej), to przy ustalaniu 10- kalizacji bazy okresla sie w pierwszej kolejnosci wielkosc rowna polowie sumarycznego zapotrzebowania na produkcje tej bazy oraz sumuje sie sukcesywnie zapotrzebowanie kolejnych punktow poboru produkcji; baze produkcyjna nalezy lokalizowac w poblizu tego punktu poboru, dla ktorego - jako pierwszego - wspomniana sumajest w przyblizeniu r6wna polowie Iacznego zapotrzebowania na produkcje bazy; - jezeli zapotrzebowanie jednego z punktow poboru jest wieksze od sumarycznego zapotrzebowania wszystkich pozostalych punkt6w, to baZtt produkcyjna nalezy lokalizowac w poblizu tego punktu.

Wszystkie ustalenia wynikajace z zastosowania odpowiednich metod wyznaczania lokalizacji wytw6rni pomocniczych mogq wyrnagac niezbednych korekt, co zalezy od warunk6w 10- kalnych, przebiegu tras transportowych itp.

24

Organizacja robot budowlanych

2.5. Podstawowe elementy zagospodarowania placu budowy

2.5.1. Ogrodzenia oraz urzadzenla pomocnicze

Plac budowy ogradza silt w celu ochrony zgromadzonych tam material6w i sprzetu oraz aby ograniczyc wstep osobom nieupowaznionym, Ogrodzenia nie sa na og61 urzadzeniami stalymi i dlatego ich konstrukcja powinna umozliwiac wielokrotne uzycie, latwe ustawienie i rozbiorke oraz dogodny transport. Ze wzgledu na lokalizacje budowy ogrodzenia mogq bye wykonane z przeswitami jako pelne i uliczne.

Na budowach zlokalizowanych z dala od glownych dr6g oraz tam, gdzie ruch pieszy jest niewielki, mozna wykonac ogrodzenie 0 konstrukcji azurowej, Ogrodzenia tego rodzaju stosuje silt takze tam, gdzie jest konieczne zachowanie widocznosci na skrzyzowaniach i zakretach dr6g lub ulic.

W miastach 0 duzym nasileniu ruchu pieszego stosuje silt pelne ogrodzenia plaeu budowy, co rna na celu ograniczenie do minimum mozliwosci przedostawania silt na teren budowy os6b postronnych.

Gdy przestrzeri miedzy wznoszonym obiektem a ulicq jest niewielka, zachodzi nieraz koniecznose wykonania ogrodzenia ulicznego, czyli ogrodzenia usytuowanego na chodniku lub nawet na jezdni. Takie przedsiewziecie wyrnaga zezwolenia niezbednych wladz oraz wprowadzenia odpowiednich zabezpieczeri i oznakowari zgodnyeh z kodeksem drogowym. Ruch pieszy w przypadku waskich ulic nalezy skierowac na druga strone pasa jezdni, ustawiajac odpowiednie tablice informaeyjne. Jezeli ulica jest dose szeroka, ruch pieszy moze bye prowadzony na jezdni obok ogrodzenia budowy. Pas przeznaczony dla przechodniow powinien bye tak zabezpieczony, abypojazdy nie zagrazaly ludziom. Wykonuje silt w .tym celu na jezdni pomosty z kant6wkek lub podwyzszony chodnik z bali drewnianych. Poszczegolne elementy takiego chodnika powinny bye dokladnie dopasowane i przymocowane do 1egar6w. Przejscie dla pieszych szerokosci do 1,20 m nalezy zabezpieczyc porecza od strony jezdni.

Bramy i furtki w ogrodzeniu plaeu budowy powinny otwierac silt do wewnatrz, aby nie prze-

szkadzaly w ruchu ulicznym. Nalezy umieszczac je zgodnie z projektem zagospodarowania placu budowy. Bramy powinny miec szerokosc umozliwiajaca swobodny przejazd pojazd6w, czyli co najmniej 300 em. Zaleca silt, aby w ogrodzeniu byly co najmniej dwie bramy. Przy jednej z nich wykonuje sie furtke szerokosci 80+100 em, przeznaczona dla pracownik6w. Wysokosc ogrodzenia powinna wynosic 150+200 em.

Jezeli teren budowy znajduje silt miedzy dwierna ulicami lub drogarni, kt6re zbiegajq silt lub krzyzuja pod katem mniejszym niz 600, to naroznik ogrodzenia nalezy skrocic tak, aby sciecie mialo bok nie mniejszy niz 3,00 m, w celu poprawienia widocznosci na skrzyzowaniu (rys. 2.11).

Rys. 2.11. Przyklad sciecia naroznika ogrodzenia o kacie ostrym [4]

Ogrodzenie placu budowy mozna wykonywac z roznych materialow [4]. Do dose czesto stosowanych mozna zaliczyc ogrodzenia drewniane z gotowych plyt azurowych, gotowych tarcz pelnych lub ryglowe (do rygli przymocowanych do slupk6w przybija silt deski szczelnie lub z pozostawieniem przeswitow),

Do najczesciej stosowanych ogrodzeri nalezq ogrodzenia metalowe. Ich trwalosc zalezy od stopnia zabezpieczenia materialu przed korozja, Dose popularne s~ ogrodzenia z blachy faldowej (rys. 2.12). Nadal bardzo czesto stosuje silt ogrodzenia z siatki metalowej mocowanej bezposrednio do slupkow, ramy z katownika lub do innych ksztaltownik6w stalowych. Ogrodzenie z siatki odwijanej ze zwoj6w jest jednym z najlatwiejszych do wykonania. Moze ono bye latwo zdemontowane i przeniesione na teren innej budowy bez duzych strat materialowych.

podstawowe elementy zagospodarowania placu budowy

25

Rys. 2.12. Ogrodzenie z blachy faldowej [4]

Jezeli istnieje zagrozenie dla przechodzacych ulica ludzi, ze wzgledu na mozliwosc spadania narzedzi, material6w budowlanych itp. ze wznoszonych obiekt6w lub rusztowari roboczych, to powinno silt stosowac daszki ochronne. Daszki takie wykonuje silt z desek polaczonych na wpust lub szczelnie przybitych w powiazaniu z ogrodzeniem budowy (rys. 2.13).

Do przechowywania na budowie sprzetu przeciwpozarowego sluzy zadaszenie przeciwpozarowe, Wykonuje silt je z drewna i ustawia na fundamencie betonowym. Przyklad takiego zadaszenia przedstawiono na rys. 2.14.

Rys. 2.13. Ogrodzenie budowlane z chodnikie'!l z bali i daszkiem ochronnym [4]: 1 - rusztowanie drabinowe, 2 - deskowunie, 3 - jarzmo, 4 - slupek, 5 - porecz ostrugana, 6 - bale grub?sci 30 x.50 mm, 7 - kraweznik, 8 - legary 0 wynuarach rmn, 80 x

120 rnm .

2.5.2. Drogi .

Intensywnosc transportu budowlanego jest na og6l dose znaczna. Dlatego drogi przeznaczone

,

~ 1

, , , , ,

J30~

o

Deski

grubosci 25 mm

o II) co

~

o o II)

Rys. 2.14. Zadaszenie przeciwpozarowe [4]

26

Organizacja rob6t budowlanych

do tego rodzaju transportu powinny. miec dobrze dobrany uklad oraz dostatecznie wytrzymala nawierzchnie, Podstawe sieci drog na placu budowy moga stanowic trasy drog stalych, zaprojektowane w planie generalnym terenu. Drogi tymczasowe powinny w takim pr~ypadku stanowic tylko ich uzupelnienie. Drogi stale, ktore maja bye wykorzystywane do transportu budowlanego, nalezy wykonywac bez warstwy nawierzchniowej. Dopiero bezposrednio przed ukoriczeniern budowy naprawia sie podbudowe i uklada na niej nawierzchnie drogi. Koszty remontu podbudowy drog moga bye dose znaczne. 0 tym, czy na danym placu budowy warto wykorzystac drogi stale, czy zastosowac wylacznie drogi tymczasowe, mozna decydowac po przeanalizowaniu kosztow zwiazanych z realizacja poszczegolnych wariantow projektowych. W niniejszym rozdziale ornowiono tylko zasady wykonywania drog tymczasowych. Drogi tymczasowe na placu budowy .projektuje sie jako jedno- lub dwukierunkowe. Szerokosc drog jednokierunkowych powinna wynosic 3,0-;.-4,0 m, a dwukierunkowych6,O-;.-8,O m. W przypadku drog 0 dobrych nawierzchniach szerokosci te moga bye zmniejszone. Przy placach wyladunkowych nawierzchnie powinny bye poszerzone co najrnniej 0 2,5 m. Spadek podluzny drogi nie powinien przekraczac 6%. W celu odwodnienia nawierzchni nalezy zachowac spadki podluzne 0,2-;.-1,0% oraz poprzeczne najczesciej 3-;.-4%; spadki pobocza 5%. Zaleca sie, aby promieri luku, jezeli jest to mozliwe, nie byl rnniejszy niz 20,0 m. Na lukach nalezy poszerzac nawierzchnie drogi po stronie wewnetrznej (rys. 2.15).

i

i i i

'-'-j-'-'-'--

i i

-c Q)

. ~

0..

Rys. 2.15. Poszerzenie drogi na luku [4] (wyrniary w m)

Przy projektowaniu usytuowania drog tymczasowych nalezy pamietac, aby:

- srodki transportowe mogly dojechac blisko do wszystkich miejsc przeznaczenia,

- drogi znajdowaly -sie w zasiegu urzqdzeri podnosnyeh (jezeli takie urzadzenia Sq stosowane na danej budowie),

- w przypadku drogi przebiegajacej wzdluz budowanego obiektu pozostawal rniedzy droga a obiektem wolny teren do skladowania materialow i wyrobow budowlanych oraz do wykonywania robot pomocniczych,

- byla zachowana bezpieczna odleglosc drogi od zlokalizowanych na terenie budowy maszyn, rusztowari, budynkow pomocniczych i wykopow.

Drozi prowizoryczne (tymczasowe) wykonuje

'" ..

sie jako gruntowe, gruntowe ulepszone, zwiro-

we alba ukladane z plyt prefabrykowanych betonowych lub zelbetowych. Najprostszymi drogami prowizorycznymi Sq drogi gruntowe. Aby pojazdy nie jeidzily tymi samymi sladami, szerokosc jezdni tych drog powinna bye wieksza od znormalizowanej, tj. wieksza -niz 3 m przy ruchujednokierunkowym lub niz 6 m przy dwukierunkowym. Ulepszone nawierzchnie gruntowe lub ulepszone podbudowy gruntowe (pod nawierzchnie innego rodzaju) wykonuje sie, stabilizujac grunty przez dodanie materialow wiazacych (np. cementu, smoly, asfaltu lub wapna) alba stosujac mechanicznq stabilizacje gruntow, wzglednie mechaniczna stabilizacje gruntow z jednoczesnym dodawaniem materialow wiazacych,

Drogi z prefabrykatow betonowych i zelbetowych sa obecnie najczesciej wykonywane. Szczegolnie uzasadnione jest ich stosowanie, gdy w czasie realizacji budowy trasa dojazdow musi bye wielokrotnie zmieniana. Do budowy drog tymczasowych mozna stosowac rozne rodzaje elementow prefabrykowanych, z ktorych najpopulamiejsze Sq plyty prostokatne pelne typu MON (rys. 2.16). Drogi ulozone z jednego rzedu takich plyt daja jezdnie szerokosci 3,0 m. Plyty MON uklada sie dzwigiem samochodowym, na podsypce piaskowej.

2.5.3. Skladowiska i magazyny

Poszczegolne materialy i wyroby budowlane Sq magazynowane w rozny sposob. Wiekszosc

podstawowe elementy zagospodarowania placu budowy

B-B

IB

El El
..8.
a
a
a
~

El El
3000 IB I I

I

i

I

I i

,

I I I

I

i

I

;

I i I ~

I

i

It I LY-xI I I I I I I IYZl I JI!

301l205 I 230 l 230 ~ 230.l 23O.l 230 l 230 l 230.l 230.l 230 ,I 230 l 230 ( 205 ((30

Rys. 2.16. Prefabrykowana plyta typu MON 0 masie 1,5 t [4]

z nich skladuje sie na otwartej przestrzeni, na tzw.placach skladowych, Teren w rejonie skladowania nalezy wyrownac i odwodnic rowami otwartymi, a gdy istnieje kanalizacja - przez wpusty uliczne.

Nawierzchnie placow skladowych mozna wykonywac z tych samych rnaterialow i prefabrykatow co nawierzchnie drog tymczasowych. Materialy wrazliwe na oddzialywanie opadow atmosferycznych przechowuje sie pod zadaszeniem (w wiatach). W magazynach zamknietych skladuje sie materialy budowlane nieodporne na dzialanie czynnikow atmosferycznych oraz narzedzia, czesci maszyn, artykuly elektrotechniczne i inne.

Materialy powinny bye skladowane zgodnie z wymaganiarni technicznymi majacymi na celu utrzymanie podstawowych wlasciwosci tych materialow i zapobiezenie ich niszczeniu oraz zapewnienie bezpiecznych warunkow pracy robotnikom zatrudnionym w magazynie. W ceIu wlasciwego skladowania materialow obiekty magazynowe powinny bye wyposazone w odpowiednie przegrody, stojaki, polki, lekkie wozki reczne i drabinki.

Przed zmagazynowaniem poszczegolnych rodzajow materialow budowlanych nalezy zapoznac sie ze szczegolowyrni warunkami ich skladowania [3], [4], [6].

Skladowiska materialow masowych i ciezkich nalezy sytuowac wzdluz drog i jak najblizej

27

- 2

I I

3

Rys. 2.17. Usytuowanie skladowisk w stosunku do dr6g transportowych [2]: 1 -' skladowiska, 2 - droga, 3 - obiekt realizowany

wznoszonych budowli (rys. 2.17), a materialow sluzacych do produkcji prefabrykatow, jak np. kruszywo, cement, stal zbrojeniowa, drewno do wyrobow ciesielskich, umieszczac w poblizu miejsc wytwarzania mieszanki betonowej, zapraw, zbrojenia, deskowari, Wiaty i magazyny zamkniete dobrze jest lokalizowac w poblizu siedziby kierownictwa budowy. Drogi przy rnagazynach powinny bye poszerzone w celu wyeliminowania utrudnieri transportowych. Skladowiska elementow prefabrykowanych lokalizuje sie bezposrednio w zasiegu maszyn montazowych .

Tymczasowe konstrukcje magazynowe mUSZq charakteryzowac sie latwoscia montazu, demontazu i transportu. Moga to bye rowniez obiekty typu przewoznego, jak np. woz magazynowy przedstawiony na rys. 2.18. Zaleca sie stosowanie typowych budynkow magazynowych, lecz w uzasadnionych przypadkach moga to bye rowniez konstrukcje zaprojektowane in-

dywidualnie. -

28
9000
7100 1900
3
2
I I 3
:1 2000 i 3000 i
9000 Organizaeja robot budowlanyeh

Rys. 2.18. Woz magazynowy przeznaczony do przechowywania drobnego sprzetu, narzedzi itp, [8]: 1 - wydzielone pomieszezenie magazyniera, 2 - pomieszezenie magazynowe, 3 - regaly stalowe

Ze wzgledu na zagrozenie pozarowe tymczasowe obiekty magazynowe i place skladowe powinny bye odpowiednio usytuowane. Za bezpieczna odleglosc miedzy poszczegolnymi obiektami przeznaczonymi do skladowania materialow budowlanych przyjmuje sie co najmniej 12 m, zas miedzy magazynami a budynkami stalymi - co najrnniej od 16 do 20 m. Jednoczesnie powinien bye mozliwy dojazd wozow strazy pozarnej do kazdego obiektu magazynowego. Wbudynkach magazynowych i w poblizu nich nalezy umieszczac Iatwe w uzyciu srodki ochrony przeciwpozarowej oraz hydranty. Okreslajac wielkosc skladowisk materialow budowlanych, nalezy wyznaczyc niezbedna wielkosc pola powierzchni skladowiska oraz dlugosc tzw. frontu zaladunkowo-wyladunkowego, Wielkosc pola powierzchni skladowiska zalezy od:

- zapasu materialu, ktory rna bye przechowywany na danym skladowisku (jest to wielkosc zmienna w czasie, ktora mozna przyjmowac na podstawie harmonogramow materialowych opisanych w p. 2.1.1),

- wskaznika skladowania, okreslajacego ilosd . materialu, ktora rnoze bye przechowywana na 1 m2 powierzchni skladu (wartosci liczbowe tego wskaznika sa stabelaryzowane i zaleza od rodzaju materialu),

-. wspolczynnika wykorzystania powierzchni skladowiska, ktorego wartosci liczbowe sa rowniez zalezne od rodzaju materialu. Zapewnienie sprawnego rozladunku lub zaladunku srodkow transportowych dowozacych do .placu skladowego materialy lub pobierajacych je stamtad zalezy od prawidlowego wyznaczenia dlugosci placow skladowych. W tym celu

oblicza sie dlugosc tzw. frontu zaladunkowo-wyladunkowego, przez co nalezy rozurniec dlugosc skladowiska niezbednq do rozladowania lub zaladowania jednoczesnie przybywajacych pojazdow, Na placach budowy chodzi najczesciej 0 wyznaczenie tzw. frontu wyladunkowego, czyli 0 zapewnienie sprawnego odbioru dostaw materialowbudowlanych, Dtugosc frontu zaladunkowo-wyladunkowego (lub wyladunkowego) zalezy m.in. odilosci materialu dostarczanego na budowe w ciagu doby, ladownosci jednostek transportowych oraz ich dlugosci (lub szerokosci, gdy Sq to srodki transportowe 0 tylnym wyladunku),

2.5.4. Budynki administracyjno-socjalne Budynki administracyjne wznosi sie zazwyczaj w poblizu glownego wjazdu na budowe, Pomieszczenia socjalne na niewielkich budowach moga bye zlokalizowane w tych samych obiektach, w ktorych urzeduje administracja budowy. Ze wzgledow organizacyjnych i ekonomicznych korzystna jest koncentracja tego rodzaju obiektow w wieksze zespoly, z latwym dostepern dla obslugi i zaopatrzenia spoza terenu budowy.

W budynkach administracyjnych znajduja sie pomieszczenia biurowe kierownictwa budowy (i robot) oraz ewentualnie pracownikow administracyjnych budowy. W budynkach socjalnych mieszcza sie szatnie, umywalnie, jadalnie, swietlice, punkty opatrunkowe, kuchnie, a nawet hotele robotnicze. Zakres funkcji takich obiektow zalezy od wielkosci budowy, a nawet jej lokalizacji. Powierzchnia obiektow administracyjno-socjalnych, wyrazona w rrr', zalezy od liczby osob zatrudnionych na budowie. Niezbedne pole powierzchni poszczegolnych rodzajow pomieszczeri oblicza sicr na podstawie opracowanych w tym celu wskaznikow, ktore zestawiono w tablicach 2.1+2.5. Ogolnie mozna stwierdzic, ze wzrost liczby zatrudnionych wplywa na zrnniejszenie wartosci liczbowej wskaznikow dotyczacych pola powierzchni przypadajacej na jednego pracownika fizycznego lub umyslowego. Dane dotyczace przewidywanej wielkosci zatrudnienia otrzymuje sie z harmonogramu zatrudnienia.

Przyjmuje sie najczesciej, ze w obiektach administracyjno-socj alnych powierzchnia przeznaczona na komunikacje wewnetrzna stanowi

podstawowe elementy zagospodarowania plaeu budowy

29

Tablica 2.1. Wskainiki powierzehni netto szatni robotniezych [4]

Szatnie meskie Szatnie kobieee Ogolna
liezba powierz- wskainik powierz- powierzehnia
Wskainik ehnia powierz- liezba ehnia netto
powierzchni robot-
netto ehni robotnie netto szatni
m211 prac. nikow m2 m211 prae. ? m2
m-
1,00 10 10,0 - - - 10,0
0,80 20 16,0 2,00 3 6,0 22,0
0,70 25 17,5 1,20 5 6,0 23,5
0,60 35 21,0 1,50 6 9,4 30,4
0,50 50 25,0 1,00 9 9,4 34,4
0,50 100 50,0 0,80 16 24,0 54,0
0,50 150 75,0 0,70 25 19,0 94,0
0,50 200 100,0 0,60 35 21,0 121,0
0,45 250 112,5 0,50 45 22,0 134,0 i

I

Tab1ica 2.2. Wskainiki powierzehni netto umywalni robotniczyeh [4]

Umywalnie meskie Umywalnie kobiece I Ogolna
I
I
Wskainik liezba powierz- wskainik powierz- powierz-
liezba chnia powierz- liczba Iiczba chnia ehnia
powierzchni robot- natryskow netto chni robotnie natryskow netto umywalni
m2/1 prac. nikow ? m211 prac. m2 m2
m-
1,00 10 - 10,00 - - - ~ 10,0
0,80 20 1 17,00 2,00 3 - 6,0 23,0
0,70 25 1 19,00 1,20 5 - 6,0 25,0
0,60 35 1 21,50 1,50 6 ~ 9,4 31,0
0,50 50 2 25,00 1,00 9 - 9,4 34,4
0,40 100 4 40,00 0,80 16 1 13,0 53,0
0,35 150 6 52,50 0,70 25 1 17,5 70,0
0,30 200 8 60,00 0,60 35 1 21,0 81,0
0,30 250 9 75,00 0,50 45 2 22,5 97,5 Tablica 2.3. Wskainiki powierzchni netto pornieszczeri jadalni-swietlicy oraz kuchni [4]

Ogolna Jadalnia-swietlica Kuehenka Laczna
liezba wskainik powierzchnia wskainik powierzchnia powierzchnia
pracownikow powierzchni netto powierzchni netto netto
m21I prac. m2 m211 prac. m2 m2
10 2,40 24,0 1,20 12,0 36,0
23 1,00 24,0 0,52 12,0 36,0
30 1,00 30,0 0,40 12,0 42,0
41 0,85 35,0 0,29 12,0 47,0
59 0,70 42,0 0,25 15,0 57,0
116 0,55 64,0 0,20 24,0 88,0
175 0,55 95,0 0,17 30,0 125,0
235 0,51 120,0 0,13 30,0 140,0
295 0,50 150,0 0,10 30,0 180,0 I

30

Organizacja rob6t budowlanych

Tablica 2.4. Wskazniki powierzchni netto pomieszczeri punktu opatrunkowego [4]

Og61na liczba pracownik6w Wskaznik powierzchni, m2/1 prac. Powierzchnia netto, m2 Liczba
pornieszczeri
12 0,830 10,0 I
25 0,400 10,0 I
33 0,300 10,0 I
45 0,220 10,0 I
65 0,155 10,0 I
125 0,125 15,0 I
190 0,120 24,0 2
250 0,095 24,0 2
310 0,Q78 24,0 2 Tablica 2.5. Powierzchnia tymczasowych pornieszczeri administracyjnych [4]

Klasa Liczba zatrudnionych Powierzchnia, m2
budowy pracownik6w
ogolem og61na og61na budynku na I pracownika
umyslowych biurowego
I 350 45 235 5,2
II 230..;.-350 35 180 5,2
III 150..;.-230 23 120 5,2
IV 90..;.-150 13 70 5,3
V 40..;.-90 10 55 5,5
VI 40 6 36 6,0 13% powierzchni ogolnej, a powierzchnia zajeta przez konstrukcje budynku 7%. Budynki administracyjno-socjalne powinny bye z reguly powtarzalne (od tej zasady mozna odejsc tylko w uzasadnionych przypadkach), rozbieralno-przenosne lub przewozne, Pod wzgledem konstrukcyjnym budynki te moga bye:

- rozbieralne, skladane z inwentaryzowanych elernentow plaskich,

- przewozne w calosci na wlasnym podwoziu (tzw. barakowozy) oraz transportowane na odpowiednich zestawach jezdnych,

- typu kontenerowego, skladane z elernentow przestrzennych, przewozonych na specjalnych

podwoziach, .

- 0 charakterze polstalym (zaprojektowane indywidualnie) - ktore ze wzgledow ekonornicznych powinny bye stosowane niezbyt czesto, przewaznie na budowach, ktorych czas realizacji jest dlugi.

Konstrukcja budynkow rozbieralnych i przewoznych jest drewniana, stalowa lub z tworzyw sztucznych. Powinna ona bye lekka, latwa do

rnontazu i wygodna do transportu. Te warunki spelniajq m.in. budynki z inwentaryzowanych elementow plaskich, z ktorych mozna wznosic obiekty wielofunkcyjne w stosunkowo krotkim czasie i rnniejszym nakladem pracy niz w przypadku tradycyjnych obiektow tymczasowych.

Dodatkowa zaleta tego rodzaju obiektow jest mozliwosc odzyskania przy ich rozbieraniu materialow (elementow), ktore moga bye uzyte ponownie na innym placu budowy.

W ostatnich latach bardzo popularne sl1 budynki kontenerowe ze szkieletern wykonanym z ksztaltownikow stalowych obudowanym elementarni plytowyrni tworzacymi podloge, stropodach i trzy (dla segmentu skrajnego) lub dwie (dla segmentu srodkowego) sciany zewnetrzne. Jako obudowe szkieletu stosuje sie plyty drewnopochodne; te przeznaczone na sciany zewnetrzne maja okladzine z blachy alurniniowej, a na stropodach - pokrycie z papy na lepiku. Opracowano osiem typow kontenerow:

A - biurowy skrajny, B - wejsciowy (z WC), C - biurowy lub wyposazony jako jadalnia,

podstawowe elementy zagospodarowania placu budowy

31

00

Rys, 2.19. Budynek tymczasowy zestawiany z kontener6w [4]

C1 - szatniowy, D - sanitarny (WC, natryski, umywalnie), E - wejsciowy (z WC i aneksem kuchennym), F - szatniowy (z suszarnia), G - biurowy lub wyposazony jako jadalnia. Odpowiednie zestawienie tych segmentow umozliwia budowanie obiektow jedno- lub wielofunkcyjnych, np. administracyjnych, adrninistracyjno-socjalnych itp. Sposob zestawienia tymczasowego budynku z kontenerow przedstawiono na rys. 2.19.

Gabaryty pojedynczych kontenerow mieszcza sie w wyrniarach skrajni okreslonych przepisarni ruchu drogowego. Ze wzgledu na niewielka mase do ich przewozu nie sa potrzebnespecjalne srodki transportowe. Prace zwiazane ze wznoszeniem obiektow kontenerowych powinny bye poprzedzone przygotowaniem przylaczy do sieci kanalizacyjnej, wodnej i elektrycznej. W nastepnej kolejnosci montuje sie prefabrykowane betonowe stopy fundamentowe. Ustawia sie je na gruncie, z ktorego zdjeto wierzchnia warstwe. Stopy fundamentowe stanowia oparcie dla dolnych rygli ram tworzaeych szkielet kontenera.

Kontenery mozna ustawiac na fundamencie za pomoca zurawi montazowych 0 rninimalnym wysiegu 5 m i rninimalnym udzwigu 3,5 t. Zestawienie kontenerow w obiekty pietrowe nie powoduje trudnosci technicznych i nie wymaga innego sprzetu montazowego niz powszechnie dostepny w naszym kraju. Niezbedna jest tylko znaczna dokladnosc wykonania kontene-

I

row. Montaz poszczegolnych segmentow mozna prowadzic "i placu skladowego" usytuowanego obok wznoszonego obiektu lub bezposrednio "z kol". W tym drugim przypadku nalezy zorganizowac transport kontenerow w takiej kolejnosci, w jakiej maja bye one montowane. Przy zestawianiu obiektowkolejnosc poszczegolnych czynnosci montazowych powinna bye nastepujqca [10]:

- ustawienie kontenerow na stopach fundamentowych lub na kontenerach usytowanych w poziornie pierwszej kondygnacji,

- wprowadzenie uszczelek w miejsca styku poszczegolnych kontenerow,

- polaczenie kolejnych kontenerow zlaczami,

- montaz schodkow wejsciowych i daszku nad

wejsciem,

- polaczenie instalacji poszczegolnych kontenerow,

- montaz listew maskujacych styki wewnatrz wznoszonego obiektu kontenerowego,

- sprawdzenie polaczen instalacyjnych,

- podlaczenie obiektu do sieci instalacji ze-

wnetrznych.

Czas zestawienia przez 8-osobowq brygade montazowa obiektu zlozonego z 10 kontenerow wynosi ok. 8 godzin. Demontaz obiektu prowadzi sie w odwrotnej kolejnosci niz rnontaz. W przypadku budynku takiej samej wielkosci i przy identycznym skladzie brygady montazowej trwa to ok. 6 godzin.

32

Organizacja robot budowlanych

2.5.5. Urzadzenla ogolne na placu budowy Urzadzenia og61ne sa zwiqzane z zaopatrzeniern budowy w wode, energie elektryczna, energie cieplna oraz sprezone powietrze. Tymczasowe instalacje wodociagowe, elektryczne, sprezonego powietrza i ciepla powinny bye zaopatrywane w zasadzie ze zrodel 0 charakterze stalyrn, Z tego powodu podczas tzw. uzbrajania placu budowy doprowadza sie wode i energie elektryczna, wykonuje sie na poczatku budowy stacjt:; transformatorowa, kotlownie itp., jezeli beda te nrzadzenia potrzebne przy eksploatacji budowanej inwestycji.

Zaopatrzenie budowy w wode jest zwiazane najczesciej z wykonaniem tymczasowej sieci wodociagowej, kt6ra moze bye jednokierunkowa, obiegowa lub mieszana. Sieci jednokierunkowe (rys. 2.20a) stosuje sie najczesciej na bu-

a)

b)

o Wodomierz t:ICl Zasuwa

~ Zaw6r zwrotny

(, Zaw6r czerpalny

Rys. 2.20. Sieci wodociagowe [2]: a) jednokierunkowa, b) obiegowa (zasilana dwustronnie)

dowach malych lub gdy plac budowy rna bardzo wydluzony ksztalt. Wada takiego rozwiazania jest przerwanie doplywu wody do punkt6w poboru potozonych poza rniejscem ewentualnego uszkodzenia sieci. Sieci obiegowe (rys. 2.20b) stosuje sie na wiekszych budowach. Zaleta takich rozwiazari jest duza niezawodnosc dzialania, poniewaz wprzypadku uszkodzenia sieci istnieje mozliwosc doplywu wody z drugiej strony. Sieci obiegowe rnoga bye zasilane jedno- lub dwustronnie. Znacznie korzystniejszy jest system zasilania dwustronny; najefektywniej mozna go zastosowac wtedy, gdy plac budowy jest zlokalizowany miedzy dwiema ulicami, wzdluz ktorych przebiegaja przewody

wodociqgowe, Sieci mieszane stanowia polaczenie obu wymienionych schemat6w. W przypadku takiego rozwiazania sieci obiegowe moga dostarczac wode do gl6wnych uzytkownikow, a elementy sieci jednokierunkowej - do pozostalych uzytkownikow, Przy wyborze schematu sieci tymczasowych instalacji wodociagowych naplacach budowy nalezy miedzy innymi brae pod uwage koszty zwiazane z wykonaniem tych instalacji. Sieci jednokierunkowe sa oczywiscie tarisze od pozostalych rodzajow sieci. Przewody wodociagowe uklada sie najczesciej wzdluz drog zlokalizowanych na placu budowy, w odleglosci ok. 1,00 m od ich krawedzi. Zaleca sie ukladac przewody w zierni na glebokosci 1,00-.;-1,40 m. Glt:;bokose te mozna zmniejszyc do 0,40-.;-0,50 m, gdy wprowadzona zostanie izolacja terrniczna.

W celu zabezpieczenia przectwpozarowego terenu budowy siec wodociagowa powinna bye zaopatrzona w hydranty. Odleglosc miedzy hydrantami nie powinna przekraczac 80 m, a odleglosc hydrantow od wznoszonego obiektu lub budynkow tymczasowych nie powinna bye mniejsza niz 10 m i wieksza niz 25 m. Zaopatrzenie budowy w energie elektryczna, Energia ta jest niezbedna do napedu silnikow elektrycznych maszyn i urzadzeri budowlanych, do oswietlania: stanowisk roboczych podczas pracy w nocy, zewnetrznego terenu budowy, budynkow tymczasowych oraz do niekt6rych czynnosci technologicznych, jak np. przyspieszanie dojrzewania betonu, spawanie konstrukcji stalowych itp, Zrodlem energii elektrycznej na budowie moze bye:

- siec rniejska, z ktorej czerpie sit:; prad 0 napieciu uzytkowym i mocy do kilkudziesieciu kilowatow; pobor jest uzalezniony od zapotrzebowania oraz wolnej mocy stacji transformatorowej zlokalizowanej najblizej budowy;

- siec energetyczna wysokiego napiecia; pobierana z niej energia jest przetwarzana w zainstalowanym na budowie transformatorze;

- wlasny zespol pradotworczy 0 mocy np. od 50 do 100 kW, gdy budowa jest tak znacznie oddalona od sieci energetycznej, ze doprowadzenie linii energetycznej jest nieoplacalne. Transformator nalezy lokalizowac mozliwie centralnie wobec punktow zapotrzebowania na energie elektryczna. Najkorzystniej w promie-

podstawowe elementy zagospodarowania placu budowy

33

niu 300-.;-400 m od tych punkt6w; maksymalny dopuszczalny prornieri to 700 m. Na duzych budowach wykonuje sie oddzielne obwody dla tzw. sily i oddzielne dla cel6w oswietleniowych - przewody powinny bye zawieszone na wspolnych podporach, a kable ukladane we wspolnych wykopach.

Linie napowietrzne na placu budowy mozna stosowac tylko tam, gdzie nie jest przewidziana praca maszyn z wysiegnikami. W pozostalych czesciach placu budowy nalezy ukladac wylacznie kable podziemne. Trasy przebiegu kabli powinny bye zaznaczone w terenie w spos6b widoczny, np. czerwonyrni choragiewkarni, Jest to konieczne, aby nie uszkodzic kabli przy wykonywaniu wielu prac budowlanych, np. wbijaniu pali lub scianek szczelnych, przeciskaniu rur itp. Nieizolowane przewody napowietrzne powinny bye prowadzone na wysokosci wiekszej niz 5 m nad poziomem terenu i co najmniej 3 m nad pomostami rusztowari lub innymi stanowiskami pracy robotnik6w.

Tymczasowe sieci elektryczne nalezy projektowac i wykonywac pod nadzorem inzynierow elektryk6w (por. rozdz. 27. Poradnika). Zaopatrzenie budowy w energle cieplnq, Energia ta jest wykorzystywana do ogrzewania pomieszczeri produkcyjnych, biurowych i cieplak6w, a takze przy pewnych procesach budowlanych w okresie zimowym (podgrzewanie skladnik6w mieszanki betonowej oraz innych p6lfabrykat6w i materia16w budowlanych, rozmrazanie grunt6w itp.).

Energia cieplna jest wytwarzana gl6wnie w wyniku spalania wegla, koksu lub odpad6w drewna w kotlowniach lub urzadzeniach prowizorycznych. Medium grzewczym jest najczesciej para wodna. Zapotrzebowanie budowy na part:; jest zrnienne w czasie. Wielkosc tego zapotrzebowania rna decydujace znaczenie przy wyborze rodzaju urzadzeri wytwarzajacych pare, Wplywa takze na uklad i spos6b budowy sieci zasilajqcej poszczeg6lne punkty na placu budowy. Wyniki obliczezi dotyczacych zaopatrzenia budowy w cieplo przedstawia sie w postaci harmonogramu. Na jego podstawie dokonuje sie wyboru urzadzeri wytwarzajacych part:; wodna i projektuje siec rozprowadzajaca,

Instalacje grzewcza wykonuje sie z rur stalowych, Przewody tymczasowe uklada sie w wykopach, co najrnniej 0,5 m powyzej rzednej naj-

wyzszego poziomu w6d gruntowych. Rury powinny bye owiniete izolacja cieplna lub zasypane materialem termoizolacyjnym. Jezeli poziom w6d gruntowych jest wysoki, nalezy ukladac przewody w specjalnie do tego celu budowanych kanalach lub prowadzic je ponad terenem na podporach, dobrze izolujqc terrnicznie. Instalacje sprezonego powietrza sa czesto potrzebne na placu budowy, Sprezone powietrze jest wykorzystywane np. przy nitowaniu element6w stalowych, rozbijaniu masyw6w betonowych i odspajaniu grunt6w mlotkarni udarowyrni, a takze przy tynkowaniu (tynkownicami), natryskiwaniu powlok malarskich itp. Do wytwarzania sprezonego powietrza na placach budowy stosuje sie najczesciej sprezarki przewozne na ·podwoziach z kolami pneumatycznyrni "tub stalowyrni 0 napedzie elektrycznym lub spalinowym.

Budowa moze bye zaopatrywana w sprezone powietrze w spos6b scentralizowany - przy wykorzystaniu stacji sprezarek - lub mozna do tego celu uzyc pojedynczych przenosnych zespo- 16w sprezarkowych. Przewody rozprowadzajace sa w postaci rur stalowych, a przewody podiaczeniowe do odbiornik6w - wezy gietkich (gumowych). Dlugosc przewod6w doprowadzajqcych sprezone powietrze nie powinna, ze wzgled6w ekonornicznych i eksploatacyjnych, przekraczac 500 m, a w wyjatkowych przypadkach 1500 m. Instalowanie dlugich rurociagow jest niewskazane ze wzgledu na straty cisnienia. Zapotrzebowanie na sprezone powietrze przy pracy w warunkach zimowych, ze wzgledu na straty cisnienia wskutek ochladzania przewod6w, zwieksza sie 0 20-.;-25%.

Przewody sprezonego powietrza nalezy prowadzic od sprezarek promieniscie, Aby zapewnic odplyw kondensatu z rur, trzeba je ukladac ze spadkiem 0,5-.;-1,0% w kierunku przeplywu powietrza. W celu umozliwienia usuwania kondensatu (wody) powinno sit; w najnizszych punktach przewodu prostego (co 200-.;-300 m) oraz bezposrednio przed maszyna lub narzedziem pneumatycznym umieszczac zawory spustowe. W okresie zimowyrn przewody nalezy ocieplac. Przewody metal owe sieci sprezonego powietrza nalezy doprowadzac jak najblizej do samych odbiornikow, Do odbiornikow polozonych wysoko sprezone powietrze powinno sit; dostarczac przewodarni gietkimi.

34

Organizacja robot budowlanych

Stale stanowisko wytwarzania sprezonego powietrza powinno skladac silt z dw6ch lub trzech sprezarek.

Nie nalezy ustawiac wiekszej liczby sprezarek o mniejszej wydajnosci, poniewaz jest to rozwiazanie nieekonomiczne. Nie powinno silt tez stosowac jednej sprezarki jako stalego ir6dla wytwarzania sprezonego powietrza, poniewaz w przypadku awarii urzadzenia budowa bylaby calkowicie pozbawiona tego medium. Jednej sprezarki mozna uzywac tylko w tymczasowym (przewoznym) stanowisku. Przy kazdej sprezarce powinien bye zainstalowany zbiornik powietrza przeznaczony do wyr6wnywania cisnienia w sieci oraz oczyszczania powietrza z pary wodnej i olejow,

Dluzsze sieci wymagaja ponadto instalowania posrednich zbiornikow powietrza regulujacych cisnienie.

2.5.6. Stanowiska i urzadzenla produkcyjne Ciesielnie. Charakter robot ciesielskich wykonywanych na placu budowy oraz ich zakres zalezy od rodzaju i przeznaczenia wznoszonych obiekt6w, a takze od przyjetej technologii wykonania betonowych robot monolitycznych. Wielkosc warsztatu ciesielskiego jest uzalezniona od zakresu planowanej tam produkcji.

Przed rozpoczeciem budowy nalezy opracowac projekt zawierajacy m.in, schemat technologiczny ciesielni, a takze ustalenia dotyczace rodzaju i liczby maszyn oraz liczby stanowisk pracy.

Warsztaty zbrojarskie. Przy malych ilosciach zbrojenia przygotowywanego recznie stanowisko robocze moze bye zorganizowane bezposrednic na placu budowy (nawet bez zadaszenia). Wieksze ilosci zbrojenia przygotowuje silt w warsztatach zbrojarskich, nazywanych zbrojarniarni.

Wedlug harmonogramu realizacji rob6t zelbetowych ustala silt wielkosc dziennej produkcji zbrojarni, co stanowi podstawe do wyznaczenia niezbednej liczby maszyn i stanu zatrudnienia. Przy ustalaniu wielkosci dziennej produkcji nalezy miec na uwadze zapewnienie jak najbardziej rytmicznej pracy zbrojarni.

W tyro celu mozna przyjac, ze w dniach najwiekszego zapotrzebowania na produkcje beda czesciowo uruchamiane zapasy przechowywane

na skladzie, kt6re uzupelnia sie w okresach, kiedy wielkosc produkcji przekracza zapotrzebowanie.

Podstawowymi warunkarni determinujacyrni prawidlowa organizacje pracy zbrojarni, opr6cz rytmicznosci produkcji, sq takze: odpowiednia mechanizacja obr6bki stali zbrojeniowej i jej transportu, wlasciwa organizacja stanowisk pracy oraz optymalne wykorzystanie narzedzi. Przy drodze, ktora staljest dowozona, nalezy 10- kalizowac plac umozliwiajacy jej rozladowanie, sortowanie i magazynowanie. Na placu powinna bye wybudowana wiata, przeznaczona do skladowania pretow 0 malych srednicach lub asortyment6w stali, kt6re majq bye przechowywane dluzej niz cztery miesiace. Przy projektowaniu warsztat6w zbrojarskich oddiielnym zagadnieniem jest przyjecie wlasciwego schematu technologicznego przygotowania zbrojenia oraz wyznaczenie odpowiedniej liczby i rodzaj6w urzadzeri.

Urzadzenla do gas zenia wapna. Wapno do ce- 16w budowlanych uzyskuje sie w wyniku gaszenia wapna na sucho lub gaszenia wapna palonego.

Gaszenie wapna na sucho rna miejsce w zakladach 0 charakterze przemyslowym. Bezposrednio na budowie gasi silt wapno palone. Proces ten przebiega zwykle w szczelnej skrzyni z desek lub blachy, a' zgaszone juz wapno spuszcza sie do specjalnych dolow (rys. 2.21).

Rys. 2.21. Skrzynia do gaszenia wapna [4] (wyrniary w m)

Skrzynia 0 ksztalcie prostokatnym rna dtugosc 2,5+3,0 m, szerokosc 1,5+2,5 m, gl~bokose co najrnniej 40 em. W scianie czolowej skrzyni urnieszca silt wylot zaopatrzony w zasuwe, sito oraz korytko spustowe lub rynienke. Dno dolu, gtebokosci do 2,0 m, powinno znaj?owae silt powyzej poziomu wody gruntowej. Sciany do-

podstawowe elementy zagospodarowania placu budowy

35

lu wyklada silt najczesciej deskami. Jezeli dol rna bye wykorzystywany przez dluzszy czas, to jest wskazane wymurowanie scian i dna cegta, aby zapobiec zbyt szybkiemu odsaczaniu wody, co rnoze wplywac niekorzystnie na jakosc wapna. D61 wapienny nalezy zabezpieczyc porecza wysokosci ok. 1,2 m. Do recznego mieszania wapna sluzy tzw. graca. Po napelnieniu wapnern d61 zasypuje silt warstwa piasku grubosci ok. 25+30 em, a nieraz przykrywa silt jeszcze deskami. W zimie d61 wapienny nalezy dodatkowo ocieplic, aby zapobiec pogorszeniu jakosci wapna. Na duzych budowach jest wskazane rnechanizowanie procesu gaszenia wapna (por. tez rozdz. 12. Poradnika).

Urzadzenia do przygotowania zapraw. Do przygotowania zapraw stosuje sie rozne rodzaje mieszarek (kielichowe, korytowe, miskowe, cylindryczne). Zaprawy rnoga bye takze wytwarzane w betoniarkach (najczesciej 0 mieszaniu przymusowym). Maszyny te Sq podstawowymi urzadzeniami w tzw. punktach produkcji zapraw, kt6re sq zlokalizowane na placu budowy i rnajq najczesciej charakter sezonowy. Gdy jest przewidywana produkcja zapraw w zimie, nalezy punkt produkcji zapraw zaopatrzyc w specjalny cieplak, najczesciej 0 konstrukcji z drewna, kt6ry moze bye eksploatowany przez caly rok. Miesci on silos na cement, betoniarke lub mieszarke, kociol do wytwarzania pary, zbiornik na wode oraz podreczny sklad niezbednych

materialow, .

Urzadzenla do' wytwarzania mieszanki betonowej. Mozna wsrod nich wyroznic:

- punkty wytwarzania (rnieszania) mieszanki betonowej,

- punkty produkcji mieszanki betonowej (wezly betoniarskie),

- wytw6rnie mieszanki betonowej (betonownie).

Punkt mieszania to stanowisko do wytwarzania rnieszanki betonowej. Zmechanizowany jest tu tylko proces rnieszariia, a dozowanie skladnik6w jest objetosciowe i odbywa sie najczesciej recznie, Kruszywo moze bye skladowane w zasiekacho ukladzie radialnym (promienistym) lub r6wnoleglym alba w stosach plaskich. Punkty mieszania sq usytuowane przy wznoszonych obiektach na placu budowy. Biorac pod uwage sposob przernieszczania, mozna wyroznic punkty przenosne, przewoine i przejezdne.

W punktach produkcji mieszanki betonowej poza betoniarkami stosuje silt zmechanizowane urzadzenia do podawania kruszywa i cementu, dozowania wagowego z p6lautomatycznym lub automatycznyrn sterowaniem, podawania odmierzonych skladnikow rnieszanki itp.

Punkty produkcji rnoga bye usytuowane rowniez przyobiektowo, ale czesciej sa lokalizowane centralnie na placu budowy.

Kruszywo moze bye skladowane zasobnikowo lub bezzasobnikowo, z zastosowaniem stos6w plaskich, zasiek6w radialnych lub rownoleglych,

Punkty produkcji rnieszanki betonowej moga bye przenosne, przewoine lub przejezdne. Przenosne punkty Sq urzadzeniami z zestawem maszyn, kt6ry mozna latwo dernontowac na czesci dogodne do transportu. Przewozne punkty produkcji Sq przemieszczane na podwoziach kolowych (stalych lub odejmowanych). Przejezdne punkty produkcji mieszanki betonowej Sq natomiast przystosowane do transportu na wieksze odleglosci. W takim przypadku caly zestaw urzadzeri jest zmontowany na podwoziu kolowyrn ogumionym i jest w malym stopniu rozbieralny. Transport takiego punktu produkcji rnieszanki betonowej odbywa silt najczesciej przy wykorzystaniu ciagnika,

Mieszanka betonowa wytwarzana w punktach produkcji rna lepsze wlasciwosci technologiczne w por6wnaniu z mieszanka wyprodukowana w punktach mieszania. Istotne znaczenie rna tu zastosowanie wagowego dozowania skladnikow mieszanki betonowej.

W wytw6rniach rnieszanki betonowej poszczeg6lne procesy robocze sa w bardzo duzym stopniu zmechanizowane lub zautomatyzowane, a same wytw6mie odznaczaja silt znaczna wydajnoscia.

Moga bye wytw6rnie stale lub przenosne (rozbieralne). Jakosc mieszanki betonowej w nich wyprodukowanej jest zawsze lepsza niz jakosc rnieszanki pochodzacej z punktow produkcji, a tym bardziej z punkt6w mieszania, ze wzgledu na korzystniejsze warunki technologiczne.

Wytw6rnie rnieszanki betonowej Sq usytuowane zawsze centralnie i moga zaspokajac potrzeby duzego placu lub wielu plac6w budowy, a takze linii produkcyjnych i stanowisk zakladu prefabrykacji.

36

Organizacja robot budowlanych

2.6. Proces inwestycyjny w budownictwie

2.6.1. Podstawowe poj~cia

Inwestycje Sq to naklady, ktorych celemjest wytworzenie nowych bqdz powiekszenie lub modernizacja istniejacych zasobow trwalych, Mozna wyroznic tzw. inwestycje budowlane, ktore dotycza budowy, rozbudowy lub przebudowy obiektow budowlanych. Do inwestycji mozna rowniez zaliczyc zakup maszyn i urzadzeri, narzedzi i przyrzadow 0 co najmniej rocznym okresie uzytkowania i cenie jednostkowej wiekszej od wartosci ustalonej w danym okresie. Pojeciarni okreslajacymi zakres rzeczowy inwestycji sa: przedsiewziecie inwestycyjne i zadanie inwestycyjne. Przedsiewziecie inwestycyjne jest pojeciem najszerszym z tego punktu widzenia. Na zakres rzeczowy przedsiewziecia inwestycyjnego, w zaleznosci od jego charakteru i rozrniarow, moze skladac siy jedno lub wiecej zadari inwestycyjnych (przedsiewziecia inwestycyjne jedno- lub wielozadaniowe). Podzial na zadania stosuje sie przede wszystkim w odniesieniu do przedsiewziec 0 dlugim cyklu realizacji, jesli w toku wykonywania calego przedsiewziecia wyodrebnione jego czesci (zadania) moga bye sukcesywnie oddawane do eksploatacji. Przez zadanie inwestycyjne rozumie siy wiec wyodrebniona CZySe zakresu rzeczowego przedsiewziecia inwestycyjnego, ktora po zrealizowaniu i oddaniu do uzytku w terminie wczesniejszym niz cale przedsiewziecie umozliwia podjecie prawidlowej eksploatacji obiektu i urzadzeri oraz uzyskanie okreslonego efektu gospodarczego.

2.6.2. Rodzaje inwestycji

Inwestycje mozna roznie dzielic i.klasyfikowac. W aspekcie przeznaczenia i uzyskiwanych efektow ekonomicznych inwestycje dzieli sie na produkcyjne (np. roznego rodzaje zaklady przemystowe) i nieprodukcyjne (np. szkoly, szpitale, budynki mieszkalne). Interesujacy jest rowniez podzial inwestycji z punktu widzenia wzajemnych zwiazkow wystepujacych miedzy inwestycjami. Wedlug tego kryterium wyroznia sie:

Inwestycje podstawowe.· ktore sa zwiazane bezposrednio z realizacja celu wiodacego,

a .wiec np. budowa nowego, rozbudowa istniejacego zakladu przemyslowego itp.

Inwestycje towarzyszace, ktore maja zwiazek przede wszystkim z lokalizacja, np. budowanego zakladu przemyslowego, Sa to wiec inwestycje zwiazane z zaopatrzeniem tego zakladu w energie elektryczna, gaz itp., a takze dotyczace ukladu komunikacyjnego (drogi, bocznice kolejowe itp.), Niekiedy inwestycje towarzyszace moga dotyczyc budowy mieszkari i obiektow socjalno-bytowych dla przyszlych pracownikow realizowanego np. zakladu przemyslowego. Inwestycje zastepcze, do ktorych zalicza sie przede wszystkim wznoszenie mieszkari zastepczych dla ludnosci przenoszonej z terenu zajmowanego pod budowe,

Inwestycje wspolne, ktore sq realizowane przez kilku inwestorow, jako jeden wspolny obiekt lub urzqdzenie zastepujace szereg indywidualnych inwestycji. Moze to bye np. budowa wspolnego ujecia wody, oczyszczalni sciekow, kotlowni itp. Inwestycje wspolzalezne, ktore Sq realizowane u kooperantow lub odbiorcow danej produkcji. Przy rozbudowie fabryki samochodow moze np. zachodzic potrzeba podjecia inwestycji w zakladzie, gdzie wyrabia sie okreslone czesci lub podzespoly niezbedne do produkcji samochodow.

2.6.3. Uczestnicy procesu inwestycyjnego Wyroznia sie cztery grupy uczestnikow procesu inwestycyjnego: inwestor, jednostki projektowe, jednostki wykonawcze (wykonawcy) i jednostki dostawcze (dostawcy). W kazdej z wymienionych grup mozna wprowadzic rozne formy organizacyjne ich dzialalnosci i funkcjonowania, co zalezy od wielkosci i stopnia zlozonosci inwestycji, a takze od realnych mozliwosci poszczegolnych uczestnikow procesu inwestycyjnego.

Terminem inwestor okresla sie jednostke organizacyjna dysponujqca srodkami finansowymi na realizacje inwestycji i czesto bezposrednio zainteresowanajej realizacjq, Jednostka prowadzaca bezposrednio dzialalnosc inwestycyjna jest inwestor bezposrednl .. Wprzypadku rozbudowy lub modernizacji istniejacego juz np. zakladu przemyslowego funkcje inwestora bezposredniego pelnia najczesciej dzialy inwestycji danego przedsiebiorstwa, Instytucja lub or-

Proces inwestycyjny w budownictwie

37

ganizacja, niemogaca z roznych wzgledow prowadzic bezposredniej dzialalnosci inwestycyjnej, powierza pelnienie obowiazkow inwestorowi zastepczemu, Istnieje rowniez instytucja inwestora naczelnego oraz inwestora centralnego. Inwestorem naczelnym moze bye jednostka nadzorujaca dzialalnosc bezposrednich jednostek inwestycyjnych (np. urzedy wojewodzkie itp.). Funkcje inwestora centralnego moga pelnic roznego rodzaju urzedy centralne (np. ministerstwa).

Inwestor realizuje najczesciej swojq inwestycje, zlecajac prace 0 okreslonyrn zakresie i zawierajac odpowiednie umowy z pozostalymi uczestnikami procesu inwestycyjnego. Nadzor finansowy i techniczny.nad wykonywaniem okreslonego przedsiewziecia prowadzi za posrednictwern inspektorow nadzoru. W uzasadnionych przypadkach inwestor rnoze realizowac inwestycjy silami wlasnymi.

Jednostki projektowe mega wystepowac w roznych formach organizacyjnych, np. jako biura projektow lub samodzielne pracownie projektowe. Te ostatnie dzialajq najczesciej w ramach przedsiebiorstw wykonawczych lub sluzb inwestycyjnych (ale nie zawsze). Biura projektow sqnajczysciej wyspecjalizowane w projektowaniu okreslonych typow obiektow, np. budownictwa ogolnego, sluzby zdrowia, przemyslowego (energetyka, motoryzacja itp.). Taka specjalizacja ulatwia projektantom prace, poniewaz moga dobrze poznac specyfike obiektow danego rodzaju.

Podstawowymi komorkami organizacyjnymi biur projektow sa pracownie projektowe. Mogq bye specjalistyczne (architektoniczne, konstrukcyjne, instalacyjne) lub wielobranzowe (zespoly projektowe z zakresu roznych dziedzin), W pracowniach wielobranzowych jest latwiej koordynowac prace, co jest niezbedne przy wykonywaniu kazdej dokumentacji projektowej.

W czasie realizacji inwestycji projektanci pelnia bezposrednio na budowie tzw. nadzor autorski, . ktory najogolniej biorac polega na sprawdzaniu zgodnosci realizacji z dokumentacja projektowq. Gdy dokumentacja ta jest znacznie zroznicowana i nie moze bye wykonana tylko w jednym biurze projektow, uzasadnione moze bye powolanie kierujacej jednostki projektowej, ktora organizuje i koordynuje proces tworzenia calej dokumentacji projektowej inwestycji. Nie-

kiedy biura projektow mogq rowniez koordynowac dostawy dIa inwestycji, rozruch maszyn i urzqdzeri technoIogicznych itp.

Jednostki wykonawcze to przedsiebiorstwa budowlano-moruazowe, instalacyjne, specjalistyczne (np. w zakresie budowy korninow przemyslowych), ktore na podstawie opracowanej przez biura projektow (lub samodzielne pracownie) dokumentacji wykonuja prace zgodne ze swojq specjalizacja,

Najczesciej w procesie realizacji inwestycji bierze udzial kilka lub kilkanascie przedsiebiorstw, Konieczna jest wiec sprawna koordynacja ich dzialalnosci na pIacu budowy. Funkcje ty spelnia generalny wykonawca (GW), ktoryrn jest przedsiebiorstwo prowadzace zazwyczaj najwieksza czyse robot. Inwestor zawiera z GW umowe na wykonanie wszystkich robot, na podstawie ktorej GW staje sie odpowiedzialny za calosc prac, takze wykonywanych przez pozostale przedsiebiorstwa wspolpracujace na placu budowy, czyli podwykonawcow.

Generalny wykonawca zawiera umowy z przedsiebiorstwami podwykonawczymi na wykonanie robot zgodnych z ich specjalizaeja i pelni funkcje gospodarza na placu budowy, Inna forma organizacyjna w zakresie koordynacji robot jest generalny realizator inwestycji (GRI). Kompetencje GRI Sq znacznie wieksze niz kompetencje GW, ze wzgledu na przejecie przez GRI czesci obowiazkow inwestora, co m.in. dotyczy uzyskania pozwolenia na budowe, dostarczenia na budowe wyposazenia technologicznego inwestycji, uzyskania pozwolenia na uzytkowanie inwestycji. Funkcje GRI moze pelnic przedsiebiorstwo budowlane, dostawca rnaszyn i urzadzeri, biuro projektow lub, w przypadku bardzo duzych inwestyeji, specjalnie powolana dyrekcja budowy.

Jeszcze inna forma koordynacji robot wykonywanych w ramach realizacji inwestycji moze bye wykonawstwo czesciowe, Zamawiajacego (tzn. inwestora) wiqzq tu stosunki umowne ze wszystkimi wykonawcami robot. Zaden z nich nie odpowiada za rezultat koricowy, natomiast organizacja i koordynacja nalezy do zamawiajacego, Wykonawstwoczesciowe jest stosowane glownie w przypadku remontu lub modernizacji czynnego zakladu produkcyjnego. Wtedy powierzenie prac wlasnej kadrze jest bardziej od-

38

Organizacja rob6t budowlanych

powiednie, gdyz moze przyczynic sie do wyeliminowania lub ograniczenia zakloceri w prowadzonej produkcji przernyslowej.

Dostawcy pelnia waznq funkcje, szczegolnie w procesie realizacji inwestycji przernyslowych. Nalezy zaznaczyc, ze przedsiebiorstwa budowlane we wlasnym zakresie zaopatruja sie w maszyny, sprzet, materialy, elementy i wyroby budowlane. Maszyny i urzadzenia technologiczne stanowiace wyposazenie wznoszonego zakladu przemyslowego jest zobowiazany dostarczyc inwestor. Zadanie to najczesciej powierza on dostawcy; niekiedy przy znacznym zroznicowaniu wyposazenia powoluje generalnego dostawce, ktory organizuje calosc dostaw.

Znajomosc zakresu kompetencji i obowiazkow poszczegolnych uczestnikow procesu inwestycyjnego oraz wzajernnych relacji wystepujacych miedzy nimi ulatwia zarzadzanie calym procesem inwestycyjno-budowlanym. W ustawie Prawo budowlane [1] wyroznia si€( uczestnikow procesu budowlanego, Sa to: inwestor, inspektor nadzoru inwestorskiego, projektant, kierownik budowy lub kierownik robot.

Inspektora nadzoru inwestorskiego na budowie moze powolad inwestor. Takze inwestor moze zobowiazac projektanta do sprawowania nadzoru autorskiego.

Powolywanie inspektora nadzoru inwestorskiego na budowie jest prawem, a nie obowiazkiem inwestora. Jedynie w niektorych przypadkach istnieje taki obowiqzek, ktory uregulowany jest rozporzadzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 19 listopada 2001 r. (Dz.U. nr 138, poz. 1554) w sprawie rodzajow obiektow budowlanych, przy ktorych realizacji jest wymagane ustanowienie inspektora nadzoru inwestorskiego. Inspektor nadzoru inwestorskiego rna zapewnic, w imieniu i na rzecz inwestora, prawidlowy przebieg budowy.

Inspektor nadzoru inwestorskiego oraz kierownik budowy lub robot powinni miec odpowiednie uprawnienia budowlane do kierowania robotami. Projektant powinien miec odpowiednie uprawnienia budowlane do projektowania.

2.6.4. Zasady organizowania zamdwieri Zasady te dotycza rowniez zamowieri na roboty budowlane. Gdy roboty te maja bye oplacane w calosci lub w czesci ze srodkow publicznych

(tzn. z budzetu paristwa lub budzetow jednostek samorzadu terytorialnego), sposob zamawiania powinien bye zgodny z obowiazujacymi przepisami. Zarnowienia publiczne mozna prowadzic w trybie: przetargu nieograniczonego, ograniczonego lub dwustopniowego, negocjacji z zachowaniem zasad konkurencji, zapytania 0 cene, zamowienia z wolnej reki.

Przetarg nieograniczony to podstawowy sposob realizowania zamowienia publicznego. Jest on, podobnie jak i inne formy przetargow, organizowany przez zamawiajacego w celu wyboru najkorzystniejszej oferty. W przetargu nieograniczonym oferty mega zlozyc w zasadzie wszyscy zainteresowani dostawcy lub wykonawcy. Taki tryb jest wymagany, gdy wartosc zamowienia przekracza sume okreslona aktualnie obowiazujacyrni przepisami (obecnie jest to kwota wynoszaca 20 tys. euro).

Przetarg ograniczony polega na tyrn, ze moga w nim wziqc udzial jedynie podmioty zaproszone przez zamawiajacego do skladania ofert. Ta forma przetargu rnoze bye przyjeta, gdy ze wzgledu na specjalistyczny charakterzamowienia istnieje ograniczona liczba dostawcow lub wykonawcow alba gdy koszty przeprowadzenia przetargu nieograniczonego bylyby niewspolmiernie wysokie w stosunku do wartosci zamowienia.

Przetarg dwustopniowy polega na tym, ze w pierwszym etapie dostawcy i wykonawcy skladaja oferty wstepne bez podawania ceny, a zamawiajacy rnoze zijdae od nich okreslenia parametrow przedmiotu zamowienia, Drugi etap jest przetargiem, ktorego zasieg jest ograniczony do wybranych oferentow i moze bye poprzedzony negocjacjami zamawiajacego z oferentami. Przetarg dwustopniowy wdraza sie, gdy:

- nie mozna z gory okreslic szczegolowych cech technicznych przedmiotu dostaw lub robot budowlanych,

- z powodu specjalistycznego charakteru zamowienia sa konieczne negocjacje z dostawcami lub wykonawcami,

- przedmiotem zamowienia jest przeprowadzenie badari, eksperymentu, sporzadzenie opinii naukowej itp.

Negocjacje z zachowaniem zasad konkurencji to forma realizacji zamowienia publicznego, w ktore] zamawiajacy iIegocjuje warunki

Systemy zapewnienia jakosci w budownictwie

39

umowy z co najmniej trzema dostawcami lub wykonawcami (chodzi 0 zapewnienie konkurencji). Ta forma realizacji zamowienia publicznego rnoze bye stosowana, gdy:

- zachodzq warunki do przeprowadzenia przetargu dwustopniowego,

- zachodzi pilna potrzeba dokonania zamowienia w sytuacji, ktorej wczesniej nie mozna bylo przewidziec (i nie wynika to z winy zamawiajacego),

- WSZCZttto postepowanie przetargowe, lecz nie wplynela wymagana liczba waznych ofert lub wszystkie oferty odrzucono.

Zapytanie 0 cent; jest forma realizacji zarnowienia publicznego, kiedy to zamawiajacy kieruje pytanie 0 cen€( dostaw rzeczy lub uslug do takiej liczby dostawcow lub wykonawcow, ktora zapewnia wybor najkorzystniejszej oferty, konkurencj€( (co najmniej czterech dostawcow lub wykonawcow) oraz sprawny przebieg postepowania. Zapytanie 0 cene moze bye stosowane, gdy przedrniotem zamowienia sq dostawy rzeczy lub uslug powszechnie dostepnych w ustalonych standardach jakosciowych,

Zamowienla z wolnej rt;ki maja rniejsce, gdy zamawiajacy sklada zamowienie po rokowaniach przeprowadzonych tylko z jednym dostawca lub wykonawcq, W taki sposob zamowienia publiczne mozna realizowac tylko w wyjatkowych przypadkach, m.in. gdy dokonuje si€( zamowieri dodatkowych, nieprzekraczajqcych 15% wartosci wczesniejszego zamowienia, i zachodzi koniecznosc zachowania tych samych parametrow i standardow,

2.7. Systemy zapewnienia jakoscl

w budownictwie .

Systemy zapewnienia jakosci w budownictwie dotycza nastepujacych jednostek organizacyjnych:

- biur projektow,

- producentoe, dystrybutorow i irnporterow

materialow i wyrobow budowlanych,

- dostawcow maszyn i urzadzeri budowlanych, ~ w~konawcow konstrukcji, calych obiektow I robot budowlanych, elernentow wykoriczeniowych, wyposazenia obiektow i instalacji. Ce.rtyfikacja systernow jakosci rna na celu potWlerdzenie przez upowazniona jednostke, ze

okreslone przedsi€(biorstwo (lub jego czesc) spelnia warunki niezbedne do prowadzenia swojej dzialalnosci na odpowiednim poziornie [5], [9]. Certyfikacje nowoczesnych systemow zarzadzania jakosciq nalezy przeprowadzac zgodnie z normami serii PN-ISO 9001 "Systemy jakosci. Model zapewnienia jakosci w projektowaniu, pracach rozwojowych, produkcji, instalowaniu i serwisie" lub w ograniczonym zakresie zgodnie z PN-ISO 9002 "Produkcja, montaz i serwis" oraz PN-ISO 9003 .Kontrola i badania koricowe", Normy te podajij rodzaje elementow systemu jakosci, a w celu spelnienia wyrnagari zawartych w tych elementach dostawca (przedsiebiorca) powinien je okreslic, wprowadzic, udokumentowac, wdroiye i utrzymywae. Wszystkie elementy Sq okreslane w tzw. ksiedze jakoscl oraz w procedurach realizacyjnych wytworcy wyrobow lub przedsiebiorstwa budowlanego.

Dokumentem potwierdzajqcym dostosowanie sie przedsiebiorstwa do uwarunkowari i wymogow rynku budowlanego zarowno krajowego, jak i rniedzynarodowego jest certyfikat. Certyfikacji podlegajq udokumentowane systemy jakosci przedsiebiorstw (dostawcow), ktore mogij zagwarantowac jakosc wyrobow, procesow lub uslug, w odniesieniu do wymagari PN-ISO 9001, PN-ISO 9002, PN-ISO 9003 oraz innych uzupelniajqcych dokurnentow normalizacyjnych, prawnych i umownych, uzgodnionych z zainteresowanymi stronami (odbiorcami) [9]. Producenci wyrobow budowlanych i przedsiebiorstwa budowlane mogq uzyskiwac certvfikaty 0 zgodnosci swoich systernow jakosci po zadeklarowaniu ich zgodnosci z odpowiednia z wymienionych wyzej norm oraz po przeprowadzonym procesie certyfikacji, w ktorym jedn?stka certyfikujaca stwierdzi zgodnosc zapisow zawartych w ksiedze jakosci z wymaganiarni danej normy oraz zgodnosc dzialalno~ci firmy z zapisami podanyrni w ksiedze jakosci

i procedurach realizacyjnych.

Z uwagi na specyfike realizacji procesow budowlanych, co przedstawiono w rozdz. 1., spelnienie przez przedsiybiorstwa budowlane wyrnagari zawartych w normach serii PN-ISO 9000 jest znacznie trudniejsze niz w przypadku producentow wyrobow budowlanych. DIatego przedsiebiorstwa budowlane, ktore posiadajij certyfikat na swoj system jakosci zgod-

40

Organizacja robot budowlanych

ny z PN-ISO 9001, PN-ISO 9002 lub PN-ISO 9003, powinny opracowywac kazdorazowo tzw. plan jakosci (plan zapewnienia jakosci inwestycji). Plan ten jest w rzeczywistosci systemem jakosci danego przedsiewziecia (lub obiektu), poniewaz opisuje wykonanie projektu (obiektu) z uwzglednieniem kontroli, co umozliwia sprawna realizacje i przekonanie inwestora, ze jego wymagania zostaly wlasciwie zrozumiane i beda spelnione.

Plan jakosci moze dotyczyc zagadnieri prawnych i organizacyjnych oraz spraw technicznych. W pierwszym przypadku rna on charakter og6lny i obejmuje cale przedsiewziecie, W drugim (tzn. w zakresie spraw technicznych) zawiera szczegolowe plany dotyczace poszczegolnych proces6w realizacji obiektu budowlanego (np. procedury, instrukcje, listy pytari kontrolnych itp.).

Z uwagi na zapewnienie skutecznosci funkcjonowania systemu jakosci nalezy dqzye do tego, aby przedsiebiorstwa budowlane mialy opracowane zbiory standardowych procedur, kt6re umozliwia szybkie dostosowanie sie do wymagari w zakresie jakosci sprecyzowanych w okreslonej dokumentacji projektowej i warunkach kontraktu.

Istnienie w przedsiebiorstwie budowlanym systemu zapewnienia jakosci podnosi wiarygodnose firmy na rynku budowlano-inwestycyjnym. Jest to wiec dose istotny czynnik umozliwiajqcy wygrywanie przetarg6w na roboty budowlane. Coraz czesciej jednym z warunk6w, kt6rego spelnieniainwestorzy wymagaja od uczest-

nik6w przetarg6w, jest wdrozony system zapewnienia jakosci zgodnie z PN-ISO serii 9000.

Bibliografia

[1] .Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jednolity Dz.U. or 207 z 2003 r., poz. 2016 - zgodnie z obwieszczeniern Marszalka Sejmu RP z dnia 21 listopada 2003 r.).

[2] Dyiewski A.: Technologia i organizacja budowy. Cz. II: Organizacja i planowanie budowy. Arkady, Warszawa 1971.

[3] Jaworski K. M.: Metodologia projektowania realizacji budowy. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999.

[4] Jaworski K. M.: Zagospodarowanie placu budowy domu jednorodzinnego i malego osiedla. Arkady, Warszawa 1989.

[S] Pawlikowski J.: Systemy zapewnienia jakosci w budownictwie. Wydawnictwa Instytutu Techniki Budowlanej, Warszawa 1998.

[6] Praca zbiorowa pod red. W. Lenkiewicza: Organizacja i planowanie budowy. PWN, Warszawa 1985.

[7] Rowinski L.: Organizacja procesow budowlanych. PWN, Warszawa 1979.

[8] Rowinski L.: Organizacja produkcji budowlanej.

Arkady, Warszawa 1982.

[9] Runkiewic; L.: Nowoczesne zarzadzanie jakoscia w budownictwie. "Forum Budowlane", 12/2000.

[10] Strycharczyk T., Korfman L., Weppo R.: Obiekty zagospodarowania placu budowy montowane z segmentow, .Przeglad Budowlany", 2/1977.

31 Dokumentacja budowy

Jozef Pekala

Spis trescl 3.1. 3.2. 3.2.1. 3.2.2. 3.2.3. 3.2.4. 3.2.S. 3.2.6. 3.2.7. 3.2.8. 3.2.9. 3.3. 3.4. 3.5. 3.5.1. 3.5.2. 3.6. 3.6.1. 3.6.2. 3.6.3. 3.7. 3.8. 3.9.

3.10. 3.10.1. 3.10.2. 3.10.3. 3.10.4. 3.10.S.

Podstawy prawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Warunki techniczne, jakim powinny odpowiadac bUd;nki' i'i~h' u~;t~o~:m'ie' .

Uwagi ogolne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zabudowa i zagospodarowanie dzialki budowlanej

Budynki i pomieszczenia .

Wyposazenie techniczne budynkow Bezpieczeristwo konstrukcji ...

Bezpieczeristwo pozarowe . . . . .

Bezpieczeristwo uzytkowania ... . . . .

Ochrona przed zawilgoceniem i korozja biologiczna . . . ". . . . . Oszczednosc energii i izolacyjnosc cieplna . . . . . . . . . . . . . . Zakres i forma projektu budowlanego . . . . . . . . . . . . . . . . . Katalog Budownictwa. Firmowe: katalogi, albumy i gotowe projekty

Normy techniczne .

Polskie Normy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Normatywy Techniczne Projektowania (NTP). Wytyczne Techniczne Projektowania (WTP) . Obliczanie wskaznikow powierzchniowych i kubaturowych . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zasady obliczeri .

Powierzchnia zabudowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Kubatura .

Warunki techniczne wykonania i odbioru robot budowlano-montaiowych . Aprobaty i certyfikaty techniczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Warunki i tryb postepowania przy rozbiorkach i zmianach sposobu uzytkowania ~bi~k~6w' budowlanych lub ich czesci ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rysunek techniczny budowlany . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Wiadomosci ogolne .

Zasady wykonywania rysunkow technicznych . .. .

Podzialki rysunkow budowlanych . . . . . . . . . . . . . . . Wymiarowanie rysunkow budowlanych . . . . . . . . . . . . Wazniejsze oznaczenia graficzne na rysunkach budowlanych

42 42 42 43 48 55 60 61 62 63 64 64 65 66 66 66 66 66 66 68 69 69

70 71 71 71 72 72 73

42

Dokumentacja budowy

3.1. Podstawy prawne

Ustawa z dnia 7 Iipea 1994 r. Prawo bud owlane (tekst jednolity Dz.U. nr 207 z 2003 r., poz. 2016 - zgodnie z obwieszczeniem Marszalka Sejmu RzeczypospoJitej Polskiej z dnia 21 listopada 2003 r.) stanowi podstawowy akt prawny. Normalizuje dzialalnosc obejmujaca sprawy projektowania, budowy, utrzymania i rozbiorki obiektow budowlanych oraz okresla zasady dzialania organow administracji panstwowej w tych dziedzinach.

Ustawa z dnia 27 marea 2003 r. 0 planowanlu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. nr 80, poz. 717) okresla zakres oraz sposoby postepowania w sprawach przeznaczenia terenow na okreslone cele i ustalania zasad ich zagospodarowania (przyjmujac zrownowazony rozwoj jako podstawe tych dzialari), a takze okresla zasady i tryb rozwiazywania ewentualnych konfliktow interesow obywateli, wspolnot samorzadowych i paristwa w tych sprawach.

Rozporzadzenle Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r, w sprawie warunk6w teehnieznych, jakim powinny odpowiadac budynki i ieh usytuowanie (Dz.U. nr 75 z dnia 15 czerwca 2002 r., poz. 690). Rozporzadzenie okresla warunki, ktore przy zachowaniu przepisow Prawa budowlanego oraz odrebnych ustaw i przepisow szczegolnych, a takze ustaleri Polskich Norm zapewniaja:

- bezpieczeristwo konstrukcji,

- bezpieczeristwo pozarowe,

- bezpieczeristwo uzytkowania,

- odpowiednie warunki higieniczne i zdrowot-

ne oraz ochrone srcdowiska,

- ochrone przed halasem i drganiami,

- oszczednosc energii i odpowiednia izolacyj-

nose cieplnq przegrod,

- odpowiednie warunki uzytkowe z uwzglednieniem potrzeb osob niepelnosprawnych,

- ochrone uzasadnionych interesow osob trzecich,

- ochrone dobr kultury.

Rozporzadzenie Ministra Infrastruktury z dnia 3 Jipca 2003 r. w sprawie szczegoto-

wego zakresu i Cormy projektu budowlanego (Dz.U. nr 120, poz. 1133). Przepisy rozporzadzenia uszczegolowiaja postanowienie art. 34 ustawy Prawo budowlane i okreslaja forme oraz tresc opisowa i rysunkowa projektu budowlanego, skladajqcego sie z projektu zagospodarowania dzialki lub terenu i projektu architektoniczno-budowlanego obiektu lub obiekt6w budowlanych. Projekt budowlany wykonany zgodnie z ustaleniami powyzszego rozporzadzenia stanowi podstawe do uzyskania pozwolenia na budowe,

Rozporzadzenle Ministra Spraw Wewn~trznyeh i Administracji z dnia 24 wrzesnia 1998 r. w sprawie ustalenia geoteehnicznych warunkow posadowienia obiektow budowIanych (Dz.U. nr 126, poz. 838). Rozporzadzenie zawiera szczegolowe zasady okreslania geotechnicznych warunkow posadowienia obiekt6w budowlanych i zakres tych ustaleri, przedstawianych w formie ekspertyzy lub dokumentacji geotechnicznej.

3.2. Warnnki techniczne, jakim powinny odpowiadac budynki i ich usytuowanie

3.2.1. Uwagi ogolne

W rozdziale tym podano wyb6r warunk6w, jakim powinny odpowiadac najprostsze budynki, ktore bywaja czesto realizowane pod nadzorem majstra budowlanego, bez udzialu inzyniera. Dotyczy to najczesciej malych budynk6w i urzadzeri im towarzyszacych w malych miastach, osiedlach lub na wsi.

Z powyzszych wzgledow w rozdziale tym pominieto bardzo zlozone przepisy w zakresie bezpieczeristwa pozarowego, kt6re dotycza w szczegolnosci duzych obiekt6w budownictwa mieszkaniowego, uzytecznosci publicznej i przemyslowego, projektowanych przez wyspecjalizowane zespoly inzynierskie, Ograniczono sie jedynie do wymagari w zakresie malych obiekt6w budowlanych.

Warunki techniczne, jakim powinny odpowiadac budynki i ich usytuowanie

43

Zestaw wszystkich wymagati dotyczacych budynkow jest zawarty w rozporzadzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunkow technicznych, Jakim powinny odpowiadac budynki i ich usytuowanie (Dz.U. nr 75 z dnia 15 czerwca 2002 r.). W celu zachowania spojnosc! tekstu niniejszego rozdziahr z tym rozporzadzenlem poszczegolne, wyseIekejonowane przepisy sq oznaczone symbolem (§) i numerem identycznie jak w rozporzadzenlu, Moze to bye ularwieniern dla osob chcqcych rozszerzyc swojq wiedze i sil(gnqe do pelnych ustaleti zawartych w wyzej wyrnienionym rozporzadzeniu.

3.2.2. Zabudowa i zagospodarowanie dzialki budowlanej

3.2.2.1. Usytuowanie budynku

§1O. Przeznaczenie budynku oraz spos6b zabudowy i zagospodarowania dzialki budowlanej powinny bye zgodne z ustaleniarni miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, z decyzja 0 warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu oraz warunkami obrony cywilnej.

§ll. Budynek z pomieszczeniarni przeznaczonymi na pobyt ludzi powinien bye wznoszony poza zasiegiern zagrozeri i uciazliwosci okreslonych w przepisach odrebnych, przy czym dopuszcza sil( wznoszenie budynkow w tym zasiegu pod warunkiem zastosowania srodkow technicznych zrnniejszajqcych uciazliwosci ponizej poziomu ustalonego w tych przepisach bqdz zwiekszajacych odpornosc budynku na te zagrozenia i uciazli wosci, jezeli nie jest to sprzeczne z warunkami ustalonymi dla obszarow ograniczonego uzytkowania, okreslonych w przepisach odrebnych, Do uciazliwosci wyzej wymienionych zalicza sie w szczegolnosci:

1) szkodliwe promieniowanie i oddzialywanie pol elektromagnetycznych,

2) halas i drgania (wibracje),

3) zanieczyszczenie powietrza,

4) zanieczyszczenie gruntu iw6d,

5) powodzie i zalewanie wodarni opadowyrni,

6) osuwiska gruntu, lawiny skalne i sniezne,

7) szkody spowodowane dzialalnosciq gornicza. §12. Przy usytuowaniu budynku na dzialce budowlanej powinny bye zachowane odleglosci

miedzy budynkami i urzadzeniami terenowymi oraz odleglosci budynku i urzadzeri terenowych od granic dzialki i od zabudowy na sasiednich dzialkach budowlanych, okreslone w rozporzadzeniu, a takze w przepisach odrebnych, w tym higieniczno-sanitarnych, 0 bezpieczeristwie i higienie pracy, 0 ochronie przeciwpozarowej oraz o drogach publicznych.

W zabudowie jednorodzinnej i zagrodowej nie ustala sie wymagan w zakresie zachowania odIeglosci miedzy budynkami w granicachjednej dzialki budowlanej, z zastrzezeniernprzepisow powyzej oraz §23 i 60 (p. 3.2.6.2)

Jezeli z warunkow, 0 ktorych mowa powyzej oraz w § 13, §60, §27l (p. 3.2.6.2), nie wynikaja inne wymagania, odleglosci zabudowy od granicy dzialki bodowlanej powinny wynosic co

najmniej: .

1) przy rownoleglym do granicy sytuowaniu sciany budynku:

a) z otworami okiennymi lub drzwiowymi - 4m,

b) bez otwor6w okiennych lub drzwiowych - 3 m,

2) przy nierownoleglym do granicy sytuowaniu sciany budynku - 4 m do najbliiszej krawedzi zewnetrznej otworu drzwiowego lub okiennego w scianach zwroconych w strone .tej granicy oraz 3 m do najblizszego naroznika, ryzalitu lub wykuszu budynku.

4. Odleglosc, mierzona w poziornie, od najblizszej krawedzi otworu okiennego umieszczonego na dachu lub w polaci dachowej do granicy dzialki budowlanej nie moze bye mniejsza niz 4m.

5. Okapy i gzymsy nie moga pomniejszac wymaganych w ust. 3, 6 i 7 odlegtosci od granicy dzialki budowlanej 0 wiecej niz 0,5 m, natomiast takie elementy jak balkony, galerie, werandy, tarasy lub schody zewnetrzne - 0 wiecej niz 1 m.

6. Budynek moze bye usytuowany sciana zewnetrzna bez otworow bezposrednio przy granicy dzialki budowlanej, z zastrzezeniern ust. 10, jezeli:

1) wynika to z ustaleri decyzji 0 warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu bqdi

2) na sasiedniej dzialce istnieje juz budynek ze sciana usytuowana bezposrednio przy tej granicy, a wznoszony budynek bedzie:

44

Dokumentacja budowy

a) przylegal do istniejacego cala dlugosciq swojej sci any,

b) mial w pasie 0 szerokosci 3 m, przyleglym do granicy dzialki, wysokosc i wymiar rownolegly do tej granicy, nie wieksze niz w budynku istniejacyrn na sasiedniej dzialce.

7. Dopuszcza sie sytuowanie budynku w odleglosci mniejszej niz 3 m od granicy dzialki budowlanej, lecz nie mniejszej niz'1,5 m, jezeli:

1) wynika to z ustaleri decyzji 0 warunkach zabudowy i zagospodarowaniu terenu badz

2) sci ana zewnetrzna bez. otworow budynku wznoszonego bedzie usytuowana w odleglosci nie mniejszej od granicy z sqsiednia dzialka niz najbardziej do granicy zblizony punkt sci any zewnetrznej budynku istniejqcego, znajdujacej sie w odleglosci mniejszej niz 3 m, a wznoszony budynek bedzie:

a) usytuowany w prostopadlym do granicy pasie terenu, 0 szerokosci wyznaczonej przez cZt(se budynku istniejacego, polozona w odleglosci do 3 m od granicy,

b) mial wysokosc nie wieksza niz ma budynek istniejacy w odleglosci do 3 m od granicy.

8. Odleglosci okreslone w ust. 3-.;-7 nie odnoSZq sie do znajdujacych sie calkowicie ponizej poziomu terenu podziemnych czesci budynkow lub innych budowli podziernnych spelniajacych funkcje budynkow,

9. Odleglosci, 0 ktorych mowa w ust. 3, 6 i 7, odnosza sie rowniez do ryzalit6w i wykuszy w scianach zwr6conych w strone granicy z Sqsiednia dzialka budowlana, a takze do najblizszego naroznika okna dachowego.

10. Budynek inwentarski, a takze budynek gospodarczy do przechowywania plodow rolnych, w tym stodola, nie moga bye usytuowane bezposrednio przy granicy dzialki budowlanej jako sasiadujace z budynkiem mieszkalnym, zamieszkania zbiorowego oraz uzytecznosci publicznej.

§13.1. Odleglosc budynku majacego pomieszczenia przeznaczone na pobyt ludzi od innych obiektow powinna umozliwiac naturalne oswietlenie tych pornieszczeri, z zastrzezeniern przepisow §12, -57 i 60.

2. Warunek okreslony w ust. I uznaje sie za spelniony, jezeli miedzy ramionami kata 60°, wyznaczonego w plaszczyinie poziomej,

z wierzcholkiem usytuowanym w wewnetrznyrn lieu sciany na osi okna pomieszczenia przeslanianego, nie znajduje sie przeslaniajaca czt(se tego samego budynku lub inny obiekt przeslaniajacy, w odleglosci mniejszej niz:

1) wysokosc przeslaniania - dla obiektow przeslaniajacych 0 wysokosci do 35 m,

2) 35 m - dla obiekt6w przeslaniajacych 0 wysokosci ponad 35 m.

3. Odleglosc, 0 ktorej mowa w ust. 2 pkt I, mierzona od przeslanianych okien pomieszczeri mieszkalnych w budynkach wielorodzinnych i pornieszczeri przeznaczonych do zbiorowego pobytu dzieci, nie moze bye mniejsza niz 20 m.

4. Wysokosc przeslaniania, 0 ktorej mowa w ust. 2, Iiczy sie od poziomu dolnej krawedzi najnizej polozonych okien budynku przeslanianego do poziomu najwyzej zacieniajacej krawedzi obiektu Iub jego przeslaniajqcej czesci.

5. Dopuszcza sie usytuowanie w odleglosci nie mniejszej niz 10 m od okna przeslanianego takiego obiektu przeslaniajqcego,jak maszt, komin lub inny obiekt budowlany; bez ograniczenia jego wysokosci, Iecz 0 szerokosci przeslaniajqcej nie wiekszej niz 3 m, mierzac rownoleg Ie do plaszczyzny okna.

6. Odleglosci, 0 kt6rych mowa w ust. 2, moga bye zmniejszone nie wiecej niz 0 polowe w zabudowie srodmiejskiej uzupelniajacej wzdluz ulic i placow,

3.2.2.2. Dojscia i dojazdy

§I4. Do dzialek budowlanych oraz do budynkow i urzadzeri z nimi zwiazanych nalezy zapewnic dojscie i dojazd umozliwiajacy dostep do drogi publicznej, odpowiednie do przeznaczenia i sposobu ich uzytkowania oraz wymagari dotyczacych ochrony przeciwpozarowej, okreslonych w przepisach odrebnych, Szerokosc jezdni nie moze bye rnniejsza niz 3 rn. Dopuszcza sie zastosowanie dojscia i dojazdu do dzialek budowlanych w postaci ciagu pieszo-jezdnego, pod warunkiem, ze ma on szerokosc nie rnniejsza niz 5 m, umozliwiajaca ruch pieszy oraz ruch i postoj pojazdow,

Do budynku i urzadzeri z nim zwiqzanych, wymagajacych dojazdow, funkcje It( mega spelniac dojscia, pod warunkiem, ze ich szerokosc nie bedzie rnniejsza niz 4,5 m.

Warunki techniczne, jakim powinny odpowiadac budynki i ich usytuowanie

45

Dojscia i dojazdy do budynkow, z wyjatkiern jednorodzinnych, zagrodowych i rekreacji indywidualnej, powinny miec zainstalowane oswietlenie elektryczne, zapewniajace bezpieczne ich uzytkowanie po zapadnieciu zmroku.

3.2.2.3. Miejsca postojowe dla samochodow §lS: Zagospodarowujqc dzialke budowlana, nalezy urzadzic, stosownie do jej przeznaczenia i sposobu zabudowy, odpowiednia Iiczbe miejsc postojowych dla sarnochodow uzytkownikow stalych i przebywajqcych okresowo, w tym rowniez miejsc postojowych dla samochodow, z ktorych korzystaja osoby niepelnosprawne.

Liczbe i spos6b urzadzenia miejsc postojowych lub budowy garazy nalezy dostosowac do wymagari ustalonych przez wlasciwy organ w decyzji 0 warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, z uwzglednieniem potrzebnej liczby miejsc, z ktorych korzystaja osoby niepelnosprawne, przy zachowaniu warunkow technicznych okreslonych w rozporzadzeniu,

§19. Najblizsza odleglosc rzeczywista wydzielonego, niezadaszonego zgrupowania miejsc postojowych Iub otwartego garazu wielopoziomowego dla samochodow osobowych od okien pomieszczeri przeznaczonych na staly pobyt Iudzi w budynku mieszkalnym, zamieszkania zbiorowego (z wyjatkiern hoteli), opieki zdrowotnej, oswiaty i wychowania, a takze od placu zabaw dzieciecych i boisk dla dzieci i mlodziezy nie moze bye rnniejsza niz:

1) dla zgrupowania do 4 stanowisk - 7 m,

2) dla zgrupowania od 5 do 60 stanowisk wlacznie - 10 m,

3) dla wiekszych zgrupowari - 20 m, z zachowaniem warunkow okreslonych w §276 ust. 1. Powyzsze ustalenia dotyczq rowniez sytuowania wjazdow do zamknietego garazu w stosunku do okien budynku opieki zdrowotnej.: oswiaty i wychowania, a takze placu zabaw dzieciecych i boisk dla dzieci i rnlodziezy,

§20. Miejsca postojowe dla samochodow, z ktorych korzystaja osoby niepelnosprawne, mega bye usytuowane w odleglosci 5 m od okien budynku mieszkalnego wielorodzinnego i zatnieszkania zbiorowego oraz zblizone bez zadnych ograniczeri do innych budynkow, Miejsca te wymagaja odpowiedniego oznakowania.

§21. Stanowiska postojowe dla samochodow osobowych powinny miec co najmniej szerokose 2,3 m i dlugosc 5 m, przyczym dla samochodow uzytkowanych przez osoby niepelnosprawne szerokosc stanowiska powinna wynosic co najmniej 3,6 m i dlugosc 5 m, a w przypadku usytuowania wzdluz jezdni - dlugosc co najmniej . 6 m i szerokosc co najmniej 3,6 m, z mozliwoscia jej ograniczenia do 2,3 m w przypadku zapewnienia mozliwosci korzystania z przylegajqcego dojscia lub ciagu pieszo-jezdnego.

3.2.2.4. Miejsca gromadzenia odpadkow stalych

§22. Na dzialkach budowlanych nalezy przewidziec miejsca na pojemniki sluzace do czasowego' gromadzenia odpadkow stalych, z uwzglednieniem mozliwosci ich segregacji.

Miejscarni tymi mogq bye:

1) zadaszone oslony Iub pomieszczenia ze scianami pelnymi bqdi azurowymi,

2) wyodrebnione pomieszczenia w budynku, majqce posadzke powyzej poziomu nawierzchni dojazdu srodka transportowego odbierajacego odpady, lecz nie wyzej niz 0,15 m, w tym takze dolne komory zsypu z bezposrednim wyjsciern na zewnatrz, zaopatrzonym w daszek 0 wysiegu co najrnniej 1 m i przedluzony na boki po co najmniej O,S m, majace sciany i podlogi zmywalne, punkt czerpalny wody, kratke sciekowa, wentylacje grawitacyjna oraz sztuczne oswietlenie,

3) utwardzone place do ustawiania kontenerow z zamykanytni otworami wrzutowymi.

§23 .: Odleglosc miejsc na pojemniki i kontenery na odpady stale, 0 ktorych mowa w §22, powinna wynosic co najrnniej 10 m od okien i drzwi do budynkow z pomieszczeniarni przeznaczonymi na pobyt ludzi oraz co najmniej 3 m od granicy z sasiednia dzialka, Zachowanie odleglosci odgranicy dzialki nie jest wymagane, jezeli oslony Iub pomieszczenia stykaja sie z podobnymi urzqdzeniami na dzialce sqsiedniej, W przypadku przebudowy lub modemizacji istniejqcej zabudowy odleglosci, 0 ktorych mowa powyzej, moga bye pornniejszone, jednak nie wiecej niz 0 polowe, po uzyskaniu opinii wlasciwego'terenowo paristwowego wojewodzkiego inspektora sanitarnego.

46

Dokumentacja budowy

W zabudowie jednorodzinnej, zagrodowej i rekreacji indywidualnej dopuszcza sie zmniejszenie odleglosci okreslonych powyzej od okien i drzwi do 3 m, od granicy dzialki do 2 rn, a takze sytuowanie zadaszonych oslon lub pomieszczeri na granicy dzialek, jezeli stykaja sie one z podobnymi urzadzeniami na dzialce sqsiedniej lub przy linii rozgraniczajacej od strony ulicy.

§24. Na terenach niezurbanizowanych oraz w jednostkach osadniczych, w ktorych nie dzialaja przedsiebiorstwa oczyszczania, dopuszca sie stosowanie zbiornikow na odpady stale (smietniki), przystosowanych do okresowego oprozniania, pod warunkiem usytuowania ich w odleglosciach okreslonych w §23,

Powyzsze zbiorniki powinny miec nieprzepuszczalne sciany i dno, szczelne przekrycie z zamykanym otworem wsypowym oraz zamykanyrn otworem bocznym do usuwania odpadkow, Do zbiornikow tych nalezy doprowadzic utwardzony dojazd.

3.2.2.5. Uzbrojenie techniczne dzialki

i odprowadzenie wod powierzchniowych

§26. Dzialka budowlana, przewidziana pod zabudowe budynkami przeznaczonymi na pobyt ludzi, powinna miec zapewniona mozliwosc przylaczenia uzbrojenia dzialki lub bezposrednio budynku do zewnetrznej sieci wodociagowej, kanalizacyjnej, elektroenergetycznej i cieplowniczej oraz scentralizowanego zaopatrzenia w cieplo badz korzystania z indywidualnych ir6del ciepla,

Za rownorzede z przylaczeniem do sieci elektroenergetycznej i cieplowniczej uznaje sie zapewnienie mozliwosci korzystania z indywidualnych zrode! energii elektrycznej i ciepla, odpowiadajacych przepisom.

W razie braku warunkow przylaczenia do zewnetrznej sieci wodociagowej i kanalizacyjnej dzialka ta moze bye wykorzystana pod zabudowe budynkami przeznaczonymi na pobyt ludzi, pod warunkiem zapewnienia mozliwosci korzystania z indywidualnego ujecia wody, a takze zastosowania zbiornika bezodplywowego lub przydomowej oczyszczalni sciekow, jezeli ich ilosc nie przekracza 5 m3 na dobe, Jezeli ilosc sciekow jest wieksza niz 5 m3, to ich gromadzenie lub oczyszczanie wymaga pozytywnej

opinii wlasciwego terenowo inspektora ochrony srodowiska.

Spelnienie powyzszych warunk6w nie jest wymagane w przypadku dzialek przeznaczonych pod budowe budynkow rekreacyji indywidualnej oraz budynkow inwentarskich i gospodarczych na wsi, jezeli wlasciwy organ w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu nie okreslil takich wymagari,

3.2.2.6. Studnie

§31. Odleglosc studni dostarczajacej wode przeznaczona do spozycia przez ludzi, niewymagajacej, zgodnie z przepisami dotyczacymi ochrony uj,<e i zrodel wodnych ustanowienia wiekszej strefy ochronnej, powinna wynosic ~ liczac od osi studni - co najmniej:

1) do granicy dzialki - 5 m,

2) do osi rowu przydroznego - 7,5 m,

3) do budynkow inwentarskich i zwiazanych z nimi szczelnych silosow, zbiornikow do gromadzenia nieczystosci, kompostu oraz podobnych szczelnych urzadzeri - 15 m, -

4) do najblizszego przewodu rozsaczajqcego kanalizacji indywidualnej, jezeli odprowadzane sa do niej scieki oczyszczone biologicznie w stopniu okreslonyrn w przepisach dotyczacych ochrony wod - 30 m,

5) do nieutwardzonych wybiegow dla zwierzqt hodowlanych, najblizszego przewodu rozsaczajacego kanalizacji lokalnej bez urzadzeri biologicznego oczyszczania sciekow oraz do granicy pola filtracyjnego ~ 70 m.

Dopuszcza sie sytuowanie studni w odleglosci mniejszej niz 5 m od granicy dzialki, a takze studni wspolnej na granicy dwoch dzialek pod warunkiem zachowania na obydwu dzialkach odleglosci, 0 ktorych mowa powyzej w p. 2)-;-5).

§32. Obudowa studni kopanej dostarczajacej wode przeznaczona do spozycia przez ludzi, powinna bye wykonana z materialow nieprzepuszczalnych i niewplywajacych ujernnie na jakosc wody, a zlacza elementow obudowy powinny bye nalezycie uszczelnione. Przy zastosowaniu kregow betonowych warunek szczelnosci uznaje sie za spelniony, jezeli wykonane zostanie ich spoinowanie od wewnqtrz na calej wysokosci studni, a ponadto od zewnatrz do glebokosci co najrnniej 1,5 m od poziomu terenu.

Warunki techniczne, jakim powinny odpowiadac budynki i ich usytuowanie

47

Cz,<se nadziemna studni kopanej, niewyposazonej w urzadzenie pompowe, powinria miec wysokose co najmniej 0,9 m od poziomu terenu oraz bye zabezpieczona trwalym i nieprzepuszczalnym przykryciem ochraniajacyrn wnetrze studni i urzadzenia do czerpania wody. Cz,<se nadziernna studni kopanej, wyposazonej w urzadzenie pompowe, powinna miec wysokosc co najrnniej 0,2 m od poziomu terenu. Przykrycie jej powinno bye szczelnie dopasowane do obudowy i wykonane z materialu nieprzepuszczalnego oraz miec nosnosc odpowiedniq do przewidywanego obciazenia,

Teren otaczajqcy studnie kopana, w pasieo szerokosci co najmniej 1 m, liczac od zewnetrznej obudowy studni, powinien bye pokryty nawierzchnia utwardzona, ze spadkiem 2% w kierunku zewnetrznym,

§33. Przy ujeciu wod podziemnych za pornoq studni wierconej teren w promieniu co najrnniej 1 m od wprowadzonej w grunt rury nalezy zabezpieczyc w spos6b okreslony powyzej, a przejscie rury studziennej przez nawierzchnie ochronnq nalezy uszczelnic,

3.2.2.7. Zbiorniki bezodplywowe na nieczystoscl ciekle

§34. Zbiorniki na nieczystosci ciekle, doly gnilne i osadniki sciekow rnoga bye stosowane tylko na dzialkach budowlanych niemajacych mozliwosci przylaczenia do sieci kanalizacyjnej, przy czym nie dopuszcza sie ich stosowania na obszarach podlegajacych szczegolnej ochronie srodowiska i narazonych na powodzie oraz zalewanie wodami opadowymi.

§35. Zbiorniki bezodplywowe na nieczystosci ciekle, doly ustepow nieskanalizowanych oraz urzadzenia kanalizacyjne i zbiorniki do usuwania i gromadzenia wydalin pochodzenia zwierzecego .powinny miec dno i sciany nieprzepuszczalne, szczelne przekrycie z zamykanym otworem do usuwania. nieczystosci i odpowietrzenie wyprowadzone co najmniej 0,5 m ponad poziom terenu.

§36.1. Odleglosc pokryw i wylotow wentylacji ze zbiornikow nanieczystosci ciekle, dolow ust,<pow nieskanalizowanych 0 liczbie miejsc nie wiekszej niz 4 i podobnych urzadzeri sanitarno-gospodarczych 0 pojernnosci do 10 m3 powinna wynosic co najrnniej:

I) od okien i drzwi zewnetrznych do pomieszczeri przeznaczonych na pobyt ludzi oraz do magazynow produktow spozywczych -

IS m, '

2) od granicy dzialki sasiedniej, drogi (ulicy) lub ciagu pieszego - 7,5 m.

2. W zabudowie jednoradzinnej, zagrodowej i rekreacji indywidualnej odleglosci urzadzeri sanitarno-gospodarczych, 0 ktorych mowa w ust. 1, powinny wynosic co najmniej:

I) od okien i drzwizewnetrznych do pomieszczeri przeznaczonych na pobyt ludzi - 5 m, przy czym nie dotyczy to dolow ustepowych w zabudowie jednorodzinnej,

2) od granicy dzialki sasiedniej, drogi (ulicy) lub ciagu pieszego - 2 m.

3. Odleglosci pokryw i wylotow wentylacji z dolow ustepow nieskanalizowanych 0 liczbie miejsc wiekszej niz 4 oraz zbiornikow bezodplywowych na nieczystosci ciekle i kompostownikow 0 pojemnosci powyzej 10 m3 do 50 m3 powinny wynosic co najrnniej:

1) od okien i drzwi zewnetrznych do pomieszczeri wymienionych w ust. 1 pkt 1 ~ 30 m,

2) od granicy dzialki sasiedniej - 7,5 m,

3) od linii rozgraniczajacej drogi (ulicy) lub ciagu pieszego - 10 m.

4. Wlasciwy organ w decyzji 0 warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, W porozumieniu z paristwowym wojewodzkirn inspektorem sanitarnym, moze ustalic dla dzialek budowlanych polozonych przy zabudowanych dzialkach sasiednich odleglosci rnniejsze niz okreslone w ust. 1 i 2.

5. Kryte zbiorniki bezodplywowe na nieczystosci ciekle oraz doly ustepowe mega bye sytuowane w odleglosci mniejszej niz 2 m od granicy; w tym takze przy granicy dzialek, jezeli sasiaduja z podobnymi urzadzeniarni na dzialce sasiedniej, pod warunkiem zachowania odleglosci okreslonyeh w §31 i §36.

6. Odlegtosci zbiornikow bezodplywowych na nieczystosci ciekle i kompostownikow 0 pojemnosci powyzej 50 m3 od budynkow przeznaczonych na pobyt Iudzi nalezy przyjmowac zgodnie ze wskazaniem ekspertyzy technicznej, przyjetej przez paristwowego wojewodzkiego inspektora sanitarnego.

§37. Przeplywowe, szczelne osadniki podziemne, stanowiace czerse przydomowej oczyszczal-

48

Dokumentacja budowy

ni sciekow gospodarczo-bytowych, sluzace do wstepnego ich oczyszczania, moga bye sytuowane w bezposrednirn sqsiedztwie budynk6w jednorodzinnych, pod warunkiem wyprowadzenia ich odpowietrzenia przez instalacje kanalizacyjna co najmniej 0,6 m powyzej g6mej krawedzi okien i drzwi zewnetrznych w tych budynkach.

§38. Odleglosc osadnik6w biota, lapaczy olejow mineralnych i tluszczu, neutralizator6w sciekow i innych podobnych zbiomik6w od okien otwieranych i drzwi zewnetrznych do pomieszczeri przeznaczonych na pobyt ludzi powinna wynosic co najmniej 5 m, jezeli przepisy odrebne nie stanowia inaczej.

3.2.2.8. Ogrodzenia

§41. Ogrodzenie nie moze stanowic zagrozenia dla bezpieczeristwa ludzi i zwierzat, Umieszczanie na ogrodzeniach, na wysokosci mniejszej niz 1,8 m, ostro zakoriczonych element6w, drutu kolczastego, tluczonego szkla oraz innych podobnych wyrob6w i material6w jest zabronione.

§42. Bramy i furtki w ogrodzeniu nie mogq otwierac sie na zewnatrz dzialki i miec prog6w utrudniajacych wjazd os6b niepelnosprawnych na w6zkach inwalidzkich.

Zapory ruchome na przejsciach i dojazdach powinny miec oznakowanie widoczne w ciagu calej doby oraz sygnalizacje swietlna lub dzwiekowa zmiany polozenia ich ramion.

§43. Szerokosc bramy powinna wynosic w swietle co najmniej 2,4 m, a w przypadku zastosowania furtki jej szerokosc powinna bye nie mniejsza niz 0,9 m, przy czym na drodze pozarowej szerokosci te reguluja przepisy odrebne dotyczace ochrony przeciwpozarowej,

3.2.3. Budynki i pomieszczenia 3.2.3.1. Wymagania ogolne

§44. Budynek, jego uklad funkcjonalny i przestrzenny, ustr6j konstrukcyjny oraz rozwiqzania techniczne i materialowe elementow budowlanych powinny bye zaprojektowane i wykonane w spos6b odpowiadajacy wymaganiom wynikajacym z jego usytuowania i' przeznaczenia oraz z odnoszacych sie do niego przepis6w rozporzadzenia i przepis6w odrebnych,

§45. Budynek z pomieszczeniami przeznaczonymi na pobyt ludzi powinien bye zaopatrzony co najrnniej w wode do spozywania przez ludzi oraz do ce16w przeciwpozarowych, jezeli wymagaja tego przepisy szczeg61ne, a odpowiednio do ich przeznaczenia - takze na inne cele. W innych budynkach zaopatrzenie w wode powinno wynikac z ich przeznaczenia i potrzeb ochrony przeciwpozarowej,

§47. Budynek wyposazony w instalacje wodociagowa powinien miec zapewnione odprowadzenie sciekow bytowo-gospodarczych oraz technologicznych, jezeli one wystepuja,

§48. Kazdy budynek przeznaczony na pobyt ludzi oraz inne budynki, w ktorych w trakcie uzytkowania powstaja odpady i nieczystosci stale, powinny miec miejsca przystosowane do ich czasowego gromadzenia, usytuowane w samym budynku lub w jego otoczeniu. Powyzsze budynki moga bye wyposazone w wewnetrzne urzadzenia (zsypy) do usuwania odpadk6w i nieczystosci stalych.

§49. Budynek i pomieszczenia przeznaczone na pobyt ludzi oraz inne budynki, jezeli wynika to z ich przeznaczenia, powinny bye wyposazone w instalacje (urzadzenia) do ogrzewania pornieszczeri w okresie obnizonych temperatur, umozliwiajqce utrzymanie temperatury pow ietrza wewnetrznego odpowiedniej do ieh przeznaczenia.

Wymaganie to nie dotyczy budynk6w rekreacyjnych, uzytkowanych wylacznie w sezonie letnim.

§50. Budynek i pomieszczenia, w kt6rych sa zainstalowane paleniska na paliwo stale lub komory spalania z palnikami na paliwo plynne lub gazowe, powinny miec przewody kominowe do odprowadzania dymu i spalin.

§51. Budynek i' pomieszczenia powinny miec zapewniona wentylacje lub klimatyzacje, stosownie do ich przeznaczenia.

3.2.3.2. Oswtetlenle i nasfonecznienie

§57. Pomieszczenie przeznaczone na pobyt ludzi powinno miec zapewnione oswietlenie naturalne, dostosowane do przeznaczenia, ksztaltu i wielkosci, z uwzglednieniem warunk6w okreslonych w §13 (p. 3.2.2.1) oraz w ogolnych przepisach dotyezacych bezpieczeristwa i higieny pracy.

--

Warunki techniczne, jakim powinny odpowiadac budynki i ich usytuowanie

49

W pomieszczeniu przeznaczonym na pobyt ludzi stosunek powierzchni okien, liczonej w swietle oscieznic, do powierzchni podlogi powinien wynosic co najmniej 1 :8, natomiast w innym pomieszczeniu, w kt6rym oswietlenie naturalne jest wymagane ze wzgledow na przeznaczenie - co najmniej 1:12.

§58.1. Dopuszcza siy oswietlenie pomieszczenia przeznaczonego na pobyt ludzi wylqcznie swiatlem sztucznym, jezeli:

I) oswietlenie dzienne nie jest konieczne lub nie jest wskazane ze wzgledow technologieznych, 2) jest uzasadnione celowoscia funkcjonalnq zlokalizowania tego pomieszczenia w obiekcie podziemnym lub w czesci budynku pozbawionej oswietlenia dziennego.

2. W przypadku gdy pomieszczenie, 0 kt6rym mowa w ust. 1, jest pomieszczeniem stalej pracy w rozumieniu og61nych przepis6w bezpieczeristwa i higieny pracy, dla zastosowania wylqcznie oswietlenia swiatlem sztucznym, w tym elektrycznym, jest wymagane uzyskanie zgody wlasciwego paristwowego wojew6dzkiego inspektora sanitarnego, wydanej w porozumieniu z wlasciwym okregowym inspektorem pracy.

§59. Oswietlenie swiatlem sztucznym pomieszczenia przeznaczonego na pobyt ludzi powinno odpowiadac potrzebom uzytkowym i spelniac wymagania Polskiej Normy dotyczacej oswietlenia wnetrz swiatlern elektrycznym. Oswietlenie swiatlem sztucznym polaczonych ze soba pomieszczeri przeznaczonyeh na staly pobyt ludzi oraz do ruchu og61nego (komunikacji) nie powinno wykazywac roznic natezenia, wywolujqcych olsnienie przy przejsciu miedzy tymi pomieszczeniami.

§60. Pomieszczenia przeznaczone do zbiorowego przebywania dzieci w zlobku, przedszkolu i szkole, z wyjatkiem pracowni chemicznej, fizycznej i plastycznej, powinny miec zapewniony czas naslonecznienia co najrnniej 3 godziny w dniach r6wnonocy (21 marca i 21 wrzesnia) w godzinach 700 -;-,1700•

W mieszkaniu wielopokojowym dopuszcza siy ograniczenie powyzszego wymagania co najmnie] do jednego pokoju, przy czym w zabudowie uzupelniajqcej (plombowej) dopuszcza sie ograniczenie wymaganego czasu naslonecznienia do 1,5 godziny, a w odniesieniu do mieszkania jednopokojowego w takiej zabudowie

nie okresla sie wymaganego czasu naslonecznienia.

3.2.3.3. Wejscia do budynkow i mieszkari §62. Drzwi wejsciowe do budynku i ogolnodostepnych pornieszczeri uzytkowych oraz do mieszkari powinny miec w swietle oscieznicy co najmniej szerokosc 0,9 m i wysokosc 2 m. W przypadku zastosowania drzwi zewnetrznych dwuskrzydlowych szerokosc skrzydla nie moze bye miejsza niz 0,9 m.

W wejsciach do budynku i ogolnodostepnych pomieszczeri uzytkowych mega bye zastosowane drzwi obrotowe lub wahadlowe, pod warunkiem usytuowania przy nich drzwi rozwieranych lub rozsuwanych, przystosowanych do ruchu. os6b niepelnosprawnych.

W drzwiach wejsciowych do budynku oraz w drzwiach do mieszkari i pornieszczeri mieszkalnych w budynku zamieszkania zbiorowego wysokosc prog6w nie rnoze przekraczac 20mm.

§63. Wejscia z zewnatrz do budynku i pornieszczeri przeznaczonych na pobyt ludzi nalezy chronic przed nadmiemym doplywem chlodnego powietrza przez zastosowanie przedsionka, kurtyny powietrznej lub innych rozwiazari nieutrudniajacych ruchu. Wymagania te nie dotycza dodatkowych wejsc nieprzewidzianych do stalego uzytkowania,

3.2.3.4. Schody i pochylnie

§66. W celu zapewnienia dostepu do pornieszczeri polozonych na roznych poziomach nalezy stosowac schody stale, a w zaleznosci od przeznaczenia budynku - rowniez pochylnie odpowiadajqce warunkom okreslonyrn w rozporzadzeniu.

§67. Zainstalowanie wbudynku schod6w lub pochylni ruchomych nie zwalnia z obowiazku zastosowania schod6w lub pochylni stalych.

§68. Graniczne wymiary schod6w stalych w budynkach 0 roznym przeznaczeniu okresla tablica 3.1.

Szerokosc uzytkowa schod6w zewnetrznych do budynku powinna wynosic co najrnniej 1,2 m, przy czym nie rnoze bye rnniejsza niz szerokose uzytkowa biegu schodowego w budynku, przyjeta zgodnie z wymaganiami okreslonymi w tablicy 3.1.

50

Dokumentacja budowy

Tablica 3.1. Graniczne wymiary schod6w stalych w budynkach

Minimalna szero- Maksymalna
Przeznaczenie budynk6w kosc uzytkowa, m wysokosc
biegu spocznika stopni, m
Budynki jednorodzinne i zagrodowe oraz mieszkania dwupoziomowe 0,8 0,8 0,19
Budynki mieszkalne wielorodzinne, budynki zamieszkania zbiorowego 1,2 1,5 0,175
oraz uzytecznosci publicznej*, z wylaczeniem budynk6w zakladow opie-
ki zdrowotnej, a takze budynki produkcyjne*, rnagazynowo-skladowe oraz
uslugowe, w kt6rych zatrudnia sie ponad 10 os6b
Przedszkola i zlobki 1,2 1,3 0,15
Budynki zakladow opieki zdrowotnej* 1,4 1,5 0,15
Garaze wbudowane i wolno stojace (wielostanowiskowe) 0,9 0,9 0,19
We wszelkich budynkach - schody do piwnic, pomieszczeri technicznych 0,8 0,8 0,2
i poddaszy nieuzytkowych oraz sluzacych do przechowywania pasz slo-
miastych w budynkach inwentarskich
. . . , Szerokosc uzytkowa biegow 1 spoczmkow klatek schodowych, stanowiacych droge ewakuacyjnq, okreslona w tablicy, Ole rnoze bye mniejsza, niz wynika to ze wskaznika 0,6 rn na 100 osob na kondygnacji 0 najwiekszej Iiczbie przewidywanych uzytkownikow znajdujacych sie tam jednoczesnie,

Szerokosc uzytkowa schod6w stalych mierzy sie miedzy wewnetrznyrni krawedziami poreczy, a w przypadku balustrady jednostronnej - miedzy wykoriczona powierzchnia sciany a wewnetrzna krawedzia por«czy tej balustrady, Szerokosci te nie moga bye ograniczane przez zainstalowane urzadzenia oraz elementy budynku.

§69. Liczba stopni w jednym biegu schod6w stalych, Iaczacych kondygnacje nadziernne, powinna wynosic nie rnniej niz 3 i nie wiecej niz: 1) w budynku zakladu opieki zdrowotnej - 14 stopni,

2) w innych budynkach - 17 stopni. Wymaganie, 0 kt6rym mowa w p. 2), nie dotyczy budynkow jednorodzinnych, zagrodowych oraz mieszkari dwupoziomowych.

Liczba stopni w jednym biegu schod6w zewnetrznych nie powinna wynosic wiecej niz 10. Szerokosc stopni stalych schodow wewn«trz-. nych powinna wynikac z warunku okreslonego wzorem: 2h + s = 0,6 do 0,65 m, gdzie h oznacza wysokosc stopnia, s - jego szerokosc. Szerokosc stopni schod6w zewnetrznych przy glownych wejsciach do budynku powinna wynosic w budynkach uzytecznosci publicznej co najrnniej 0,35 m, w innych budynkach - co najrnniej 0,3 m.

Szerokosc stopni schodow wachlarzowych powinna wynosic co najrnniej 0;25 m, natomiast

w schodach zabiegowych i kreconych szerokosc taka nalezy zapewnic w odleglosci nie wiekszej niz 0,4 m od por«czy balustrady wewnetrznej lub slupa stanowiqcego koncentryczna konstrukcj« schodow,

§70. Maksymalne nachylenie pochylni zwiazanych z budynkiem nie moze przekraczac wielkosci okreslonych w tablicy 3.2.

§71. Pochylnie przeznaczone dla osob niepelnosprawnych powinny miec szerokosc plaszczyzny ruchu co najmniej 1,2 m, krawezniki o wysokosci co najrnniej 0,07 m i obustronne porecze odpowiadajace warunkom okreslonyrn w §298 (p. 3.2.7), przy czym odstep miedzy nimi powinien miescic sie w granicach od 1 m do 1,1 m.

Dlugosc poziomej plaszczyzny ruchu na poczqtku i na koricu pochylni powinna wynosic co najmniej 1,5 m.

Przestrzeri manewrowa na spoczniku zwiazanym z pochylnia przed wejsciem do budynku powinna umozliwiac manewrowanie wozkiem inwalidzkim i otwieranie drzwi oraz miec wy_ miary co najrnniej 1,5 x 1,5 m.

3.2.3.5. Pomieszczenia przeznaczone

na pobyt Iudzi

§72. Wysokosc pomieszczeri przeznaczonych na pobyt ludzi powinna odpowiadac wymaganiom

. okreslonym w tablicy 3.3, jezeli przepisy odreb-

_._-"_._.' ..... --~

Warunki techniczne, jakim powinny odpowiadac budynki i ich usytuowanie

51

Tablica 3.2. Maksymalne nachylenie pochylni zwiazanych z budynkiern

Usytuowanie pochylni
Przeznaczenie pochylni na zewnatrz, wewnqtrz budynku
bez przekrycia lub pod dachem
% nachylenia % nachylenia
Do ruchu pieszego i dla osob niepetnosprawnych poruszajacych sie
przy uzyciu wozka inwalidzkiego, przy wysokosci pochylni:
a) do 0,15 rn 15 15
b) do 0,5 m 8 10
c) ponad 0,5 m" 6 8
Dla samochodow w garazach wielostanowiskowych I
a) jedno- i dwupoziornowych 15 25
b) wielopoziomowych 15 15
Dla samochod6w w garazach indywidualnych 25 25 • Pochylme dla ruchu pieszego 1 dla osob mepelnosprawnych 0 dlugosci ponad 9 rn powinny bye podzielone na krotsze odcinki, przy zastosowaniu spocznikow poziomych 0 dlugosci co najrnniej 1,4 rn.

Tablica 3.3. Minimalne wysokosci pornieszczeri przeznaczonych na pobyt ludzi (wybor)

Minimalna wysokosc w swietle, m

Rodzaj pomieszczenia (sposob uzytkowania)

Pokoje w budynkach mieszkalnych oraz sypialnie I-T4-osobowe w budynkach zarnieszkania zbiorowego

Pokoje na poddaszu w budynkach jednorodzinnych i mieszkalnych zagrodowych oraz pomieszczenia w budynkacj rekreacji indywidualnej

2,2><

Pornieszczenia przeznaczone na staly pobyt ludzi, jak dyzurki, portiernie, kantory, kioski, w tym kioski usytuowane w halach dworcowych, wystawowych, handlowych, sportowych, jezeli nie wystepuja czynniki szkodliwe dla zdrowia

2,2'

Pomieszczenia przeznaczone na czasowy pobyt ludzi

a) jezeli nie wystepuja czynniki szkodliwe dla zdrowia

b) jezeli wystepuja czynniki szkodli we dla zdrowia

2,2' 2,5

• Przy stropach pochylych jest to wysokosc srednia liczona rniedzy najwiekszq a najmniejsza wysokoscia pornieszczenia, lecz .nie rnniejszq niz 1,9 m. Przestrzeri 0 wysokosci ponizej 1,9 m nie zalicza si, do odpowiadajqcej przeznaczeniu danego pomieszczenia.

ne, w tym dotyczace pomieszczeri pracy i pomieszczeri sluzby zdrowia, nie okreslajq innych wymagari,

2. Pomieszczenia, ktorych wysokosc powinna, zgodnie z ust. I, wynosic co najmniej 3 m i 3,3 m, moga bye obnizone do wysokosci nie mniejszej niz 2,5 m w przypadku zastosowania wentylacji mechanicznej nawiewno-wywiewnej lub klimatyzacji, pod warunkiern uzyskania zgody paristwowego wojewcdzkiego inspektora sanitarnego.

§73. W pomieszczeniu mieszkalnym poziom podlogi od strony sciany z otworami okniennyrni i drzwiowymi nie powinien znajdowac sie ponizej poziomu terenu przy budynku.

§75. Drzwi do pomieszczenia przeznaczonego na staly pobyt ludzi oraz do pomieszczenia kuchennego powinny miec co najrnniej szerokosc 0,8 m i wysokosc 2 m w swietle oscieznicy i nie moga miec progow,

3.2.3.6. Pomieszczenia higieniczno-sanitarne

§77. Pomieszczenie higieniczno-sanitarne powinno . miec wentylacje spelniajaca wymagania przepisow rozporzadzenia oraz przepisow odrebnych,

Pomieszczenie higieniczno-sanitame powinno miec wysokosc w swietle co najmniej 2,5 m, z wyjatkiern lazni ogolnodostepnej, ktorej wysokosc powinna wynosic co najmniej 3 m .

52

Dokurnentacja budowy

Dopuszcza silt zrnniejszenie wysokosci pomieszczenia higieniczno-sanitamego w budynku mieszkalnym oraz w hotelu, rnotelu i pensjonacie do 2,2 m w swietle, w przypadku gdy jest ono wyposazone w wentylacje mechaniczna wywiewna lub nawiewno-wywiewna,

§78. Sci any pomieszczenia higieniczno-sanitarnego powinny miec do wysokosci co najmniej 2 m powierzchnie zmywalne i odporne na dziaIanie wilgoci.

Posadzka pralni, lazienki, umywalni, kabiny natryskowej i ustepu powinna bye zmywalna, nienasiakliwa i niesliska,

§79. Drzwi do lazienki, umywalni i wydzielonego ustepu powinny otwierac sie na zewnatrz pomieszczenia, miec szerokosc co najmniej 0,8 rn i wynosi 2 m w· swietle oscieznicy, a w dolnej czesci otwory 0 sumarycznym przekroju nie rnniejszym niz 0,022 m2 dla doplywu powietrza. W lazience i umywalni, z wyjqtkiem ogolnodostepnych, dopuszcza silt stosowanie drzwi przesuwnych lub skladanych.

§80.1. Kubatura pomieszczenia lazienki majacej wentylacje grawitacyjna powinna wynosic co najmniej:

I) 8 m3 - przy. zastosowaniu urzqdzenia gazowego do ogrzewania wody, instalowanego w tym pomieszczeniu,

2) 6,5 m3 - przy doprowadzeniu centralnej cieplej wody lub zastosowaniu elektrycznego urzadzenia do ogrzewania wody, a takze gdy gazowe urzadzenie do ogrzewania wody znajduje silt poza tym pomieszczeniem.

2. Dopuszcza silt zrnniejszenie kubatury, 0 ktorej mowa w ust. 1 pkt 2, jednakze nie ponizej 5,5 m3, jezeli pomieszczenie lazienki jest wyposazone w wentylacje mechaniczna wywiewna. §81. Kabina natryskowa niezamknieta, stanowiqca wydzielona cZl(se pomieszczeri natryskow i umywalni zbiorowych, powinna miec powierzchnie nie mniejsza niz 0,9 m2 i szerokosc co najmniej 0,9 m.

Kabina natryskowa zamknieta, wydzielona sciankami na cala wysokosc pomieszczenia, powinna miec powierzchnie nie mniejsza niz 1,5 m2 i szerokosc co najmniej 0,9 m oraz bye wyposazona w wentylacje mechaniczna wywiewna,

Kabina natryskowa zamknieta, przystosowana do potrzeb osob niepelnosprawnych, ktore mu-

sza korzystac z wozkow inwalidzkich w trakcie kqpieli, powinna miec powierzchnie nie rnniejsza niz 2,5 m2 i szerokosc co najmniej 1,5 m oraz bye wyposazona w wentylacje mechaniczna wywiewna,

§83. Kabina ustepowa (ustep wydzielony) nieprzeznaczona dla osob niepelnosprawnych, wyposazona w umywalke, powinna rniec najrnniejszy wymiar poziomy (szerokosc) w swietle co najmniej 0,9 m i powierzchnieprzed miska ustepowa co najmniej 0,6 x 0,9 m w rzucie poziomym, spelniajaca rowniez funkcje powierzchni przed umywalka - w przypadku jej zainstalowania w kabinie ustepowej,

§263. W lazienkach i saunach z piecykami gazowymi oraz termami gazowymi i elektrycznymi dopuszcza silt stosowanie okladzin sciennych z materialow palnych, z tym ze odleglosc urzadzeri od wykladziny powinna wynosic co najmniej 0,3 rn.

Stosowanie okladzin sciennych z materialow latwo zapalnych w lazienkach i saunach z piecem kapielowym na paliwo stale jest zabronione.

3.2.3.7. Szczeg61ne wymagania dotyczqce mieszkari w budynkach wielorodzinnych

§91. Mieszkanie, z wyjatkiern jedno- i dwupokojowego, powinno bye przewietrzane na przestrzal lub naroznikowo, Nie dotyczy to mieszkania w budynku podlegajacym przebudowie lub modernizacji, a takze mieszkania wyposazonego w wentylacje mechaniczna 0 dzialaniu ciqglym wywiewna lub nawiewno-wywiewna,

§92. Mieszkanie, oprocz pornieszczeri mieszkalnych, powinno miec kuchnie lub wneke kuchenna, lazienke, ustep wydzielony lub miske ustepowa w Iazience, przestrzeri skladowania oraz przestrzeri komunikacji wewnetrznej, Kuchnia i wneka kuchenna powinny bye wyposazone w trzon kuchenny, zlewozrnywak lub zlew oraz rniec uklad przestrzenny umozliwiajacy zainstalowanie chlodziarki i urzadzenie miejsea pracy.

W budynku mieszkalnym wielorodzinnym w lazienkach powinno bye mozliwe zainstalowanie wanny lub kabiny natryskowej, umywalki, miski ustepowej (jezeli nie rna ustepu wydzielonego), autornatycznej pralki dornowej, a takze usytuowanie pojemnika na brudna bielizne. Sposob zagospodarowania i rozmieszczenia urza-

Warunki techniczne, jakim powinny odpowiadac budynki i ich usytuowanie

53

dzeri sanitarnych powinien zapewniac do nich dogodny dostep. Ustep wydzielony nalezy wyposazyc w umywalke,

§93. Pomieszczenie mieszkalne i kuchenne powinno miec bezposrednie oswietlenie swiatlem dziennym.

W mieszkaniu jednopokojowym dopuszcza silt pornieszczenie kuchenne bez okien lub wneke kuchenn,! polaczona z przedpokojem, pod warunkiem zastosowania co najmniej wentylacji:

I) grawitacyjnej - w przypadku kuchni elek-

rrycznej, .

2) mechanicznej wywiewnej - w przypadku kuchni gazowej.

W mieszkaniu wielopokojowym kuchnia moze stanowic cZl(se pokoju przeznaczonego na pobyt dzienny, pod warunkiem zastosowania w tym pomieszczeniu wentylacji grawitacyjnej lub mechanicznej z podlaczeniem do niej okapu wywiewnego nad trzonem kuchennym, a takze z zapewnieniem ·odprowadzenia powietrza z pomieszczenia dodatkowym otworem wywiewnym, usytuowanyrn nie wiecej niz 0,15 m ponii.ej plaszczyzny sufitu.

§94. W budynku wielorodzinnym szerokosc w swietle scian pomieszczeri powinna wynosic co najrnniej:

1) pokoju sypialnego przewidzianego dla jednej osoby - 2,2 m,

2) pokoju sypialnego przewidzianego dla dwoch osob - 2,7 m,

3) kuchni w mieszkaniu jednopokojowym 1,8 rn,

4) kuchni .w mieszkaniu wielopokojowym - 2,4 m.

W mieszkaniu co najmniej jeden pokoj powinien miec powierzchnie nie mniejszq niz 16 m2• §95. Ksztalt i wymiary przedpokoju powinny umozliwiac przeniesienie chorego na noszach oraz wykonanie manewru wozkiem inwalidzkim w miejscach zmiany kierunku ruchu. Korytarze stanowiqce komunikacje wewnetrzna w mieszkaniu powinny miec szerokosc w swietie co najmniej 1,2 m, z dopuszczeniem miejscowego zwezenia do 0,9.m na dlugosci korytarza nie wiekszej niz 1,5 m.

3.2.3.8. Garaze dla samochod6w osobowych §102. Garaz do przechowywania i biezqcej, niezawodowej obslugi samochodow osobowych,

stanowiacy samodzielny obiekt budowlany lub cZl(SC innego obiektu, bedacy garazern zamknietym - z pelna obudowa zewnetrzna i zamykanymi otworami, b,!dz garai.em otwartyrn - bez scian zewnetrznych albo ze scianami niepelnymi lub azurowymi, powinien miec:

1) wysokosc w swietle konstrukcji co najmniej 2,2 m i do spodu przewodow i urzadzeri instalacyjnych 2 m,

2) wjazdy lub wrota garazowe co najmniej szerokosci 2,3 m i wysokosci 2 m w swietle,

3) elektryczna instalacje oswietleniowa,

4) zapewniona wymiane powietrza, zgodnie z §108,

5) wpusty podlogowe z syfonem i osadnikami vc garazu z instalacja wodociagowa lub przeciwpozarowq tryskaczowa, w garazu podziernnym przed wjazdem do niego oraz w garazu nadziemnym 0 pojemnosci powyzej 25 sarnochodow,

6) instalacje przeciwpozarowa, wymagana przepis ami ochrony przeciwpozarowej, zabezpieczona przed zamarzaniem.

§103. Do garazu polozonego ponizej lub powyze] terenu nalezy zapewnic dojazd dla samochodow za pomoca pochylni 0 maksymalnym nachyleniu nie wiekszyrn niz okreslone w §70 lub zastosowac odpowiednie urzadzenia do transportu pionowego.

§104.1. Dojazd (droga manewrowa) do stanowisk postojowych w garazu jednoprzestrzennym (bez scian wewnetrznych) powinien miec szerokosc dostosowana do warunkow ruchu takich samochodow, Jakie maja bye przechowywane, oraz do sposobu ich usytuowania w stosunku do osi drogi, ale co najmniej:

1) przy usytuowaniu prostopadlym - 5,7 m,

2) przy usytuowaniu pod katem 60°_ 4 m,

3) przy usytuowaniu pod katern 45°- 3,5 m,

4) przy usytuowaniu rownoleglym - 3m. Dopuszcza silt zmniejszenie wymiaru, 0 ktorym mowa w ust. 1 pkt 1, do 5,0 m, jezeli stanowiska postojowe maja szerokosc co najmniej 2,5 m. Stanowiska postojowe w garazu powinny miec co najrnniej szerokosc 2,3 m i dlugosd 5,0 m, z zachowaniem odleglosci miedzy bokiern samochodu a sci ana lub slupern - co najrnniej 0,5 rn.

Stanowiska postojowe w garazu, przeznaczone dla samochodow, z ktorych korzystaja oso-

54

Dokumentacja budowy

by niepelnosprawne, powinny miec zapewniony dojazd na wozku inwalidzkirn z drogi rnanewrowej do drzwi samochodu co najmniej z jednej strony, 0 szerokosci nie mniejszej niz 1,2 rn.

§ 106. Garaz znajdujacy sie w budynku 0 innyrn przeznaczeniu powinien miec sciany i stropy zapewniajace wymagana izolacje akustyczna oraz szczelnosc uniernozliwiajqca przenikanie spalin lub oparow paliwa do sasiednich pornieszczeri przeznaczonych na pobyt Iudzi, usytuowanych obok Iub nad garazern,

§ 1 07 .1. Posadzka w garazu nie powinna bye 51 iska i powinna rniec spadki do wewnetrznego Iub zewnetrznego wpustu kanalizacyjnego. W zabudowie jednorodzinnej, zagrodowej i rekreacji indywidualnej dopuszcza sie wykonywanie spadku posadzki skierowanego bezposrednio na nieutwardzony teren dzialki,

2. W garazu krawedzie plaszczyzny posadzki, a takze znajdujacych sie w niej otworow, nalezy, z uwzglednieniem ust. 1, ograniczyc progiem

. (obrzezem) 0 wysokosci 30 mm, uniernozliwiajacym splyw wody Iub innej cieczy na zewnatrz i na nizszy poziom garazowania. Na drodze ruchu pieszego prog ten powinien bye wyprofiIowany w sposob umozliwiajacy przejazd wozkiern inwalidzkim.

§ 108.1. W garazu zamknietym nalezy stosowac wentylacje:

1) co najrnniej naturalna, przez przewietrzanie otworami wentylacyjnymi umieszczonymi w scianach przeciwleglych lub bocznych, bqdi we wrotach garazowych, 0 lacznej powierzchni otwor6w netto nie rnniejszej niz 0,04 m2 na kazde, wydzielone przegrodami budowlanymi, stanowisko postojowe - w nieogrzewanych garazach nadziernnych wolno stojqcych, przybudowanych lub wbudowanych winne budynki,

2) co 'najmniej grawitacyjna, zapewniajaca 1,5- -krotnq wyrniane powietrza na godzine - w garazach nadziemnych lub czesciowo zaglebio- ' nych, majacych nie wiecej niz 10 stanowisk postojowych,

3) mechanicznq, sterowana czujnikami niedopuszczalnego poziomu stezenia tlenku wegla. §274. Jednokondygnacyjny, naziemny vgaraz otwarty, majacy forme zadaszenia miejsc postojowych z odkrytymi drogami manewrowymi, powinien miec elementy konstrukcji i przekrycia co najmniej slabo rozprzestrzeniajqce

ognieri i niekapiace pod wplywern wysokiej temperatury.

§281. Instalowanie w garazu studzienek rewizyjnych urzadzeri i przewodow gazowych oraz umieszczanie otworow od palenisk Iub otwor6w rewizyjnych przeznaczonych do czyszczenia kanalow dymowych, spalinowych i wentylacyjnych jest zabronione.

3.2.3.9. Szczegolne wymagania dotyezace pomieszczeri inwentarskich

§109. Pomieszczenie przeznaczone dla inwentarza zywego powinno odpowiadac potrzebom wynikajqcym z zasad racjonalnego utrzymywania zwierzat oraz odpowiednich warunk6w pracy obslugi, a takze powinno spelniac wymagania dotyczace bezpieczeristwa pozarowego budynk6w inwentarskich i ewakuacji zwierzat.

§1l0. W pomieszczeniu przeznaczonym dla inwentarza zywego nalezy zapewnic:

1) oswietlenie swiatlem dziennym lub sztucznym, przystosowane do gatunku i grupy zwierzat,

2) wymiane powietrza, wymagana dla okreslonego gatunku i grupy zwierzat,

3) utrzymanie wlasciwej temperatury,

4) zabezpieczenie przed wplywami atmosferycznymi oraz wilgocia z podloza i zalegajqcych odchodow zwierzecych,

5) odprowadzenie sciekow ze stanowisk dla zwierzat do zewnetrznych Iub wewnetrznych zbiornik6w szczelnych,

6) wyposazenie w instalacje i urzadzenia elektryczne, dostosowane do przeznaczenia pomieszczeri, oraz odpowiednie warunki do pracy obslugi.

§ 111. W razie zastosowania w budynku instalacji wodociagowej powinna bye ona doprowadzona do miejsc wynikajacych z technologii chowu.

§112. Dopuszcza sie niewyposaienie pomieszczenia przeznaczonego dla inwentarza zywego, uzytkowanego okresowo, w instalacje i urzadze-

nia elektryczne. '

§282~ Od wymagari dotyczacych klasy odpornosci 'pozarowej budynk6w zwalnia sie stodoly, jednokondygnacyjne budynki inwentarskie i gospodarcze oraz budynki do przechowywania plod6w rolnych i lesnych 0 kubaturze lacz-

. nie z poddaszem uiytkowym do 1500 m3.

Warunki techniczne, jakim powinny odpowiadac budynki i ich usytuowanie

55

§283. Paszarnie, kotlownie i inne pomieszczenia wyposazone w paleniska lub trzony kuchenne, znajdujace sie w budynkach inwentarskich, powinnymiee podlogi, sciany i stropy wykonane z materialow niepalnych.

§284. Budynek inwentarski powinien spelniac nastypujqce wymagania ewakuacyjne:

I) odlegtosc od najdalszego stanowiska dla zwierzat do wyjscia ewakuaeyjnego nie powinna przekraczac przy sciolkowym utrzymaniu zwierzat - 50 m, a przy bezsciolkowyrn - 75 m, 2) w bezsciolkowym chowie bydla, trzody chiewnej i owiec, jezeli Iiczba bydla i trzody chlewnej nie przekracza 15 sztuk, a owiee - 200 sztuk, nalezy stosowac co najmniej jedno wyjscie ewakuacyjne,

3) w budynku przeznaczonym dla wiekszej liezby zwierzat anizeli wymieniona w p. 2, nalezy stosowac co najmniej dwa wyjscia, a z pomieszczeri podzielonych na sekcje - co najmniej jedno wyjscie ewakuacyjne z kazdej sekcji,

4) wrota i drzwi w budynku inwentarskim powinny otwierac sie na zewnatrz pomieszczenia.

§285. Dopuszcza sie umieszezenie w jednym budynku czesci mieszkalnej i gospodarczej pod

nastepujacyrni warunkami: '

1) cZt(se mieszkalna oraz ezyse gospodareza maja odrebne wejscia,

2) rniedzy czescia mieszkalna a gospodarcza zostanie wykonana sciana 0 odpornosci ogniowej co najmniej 60 min.

3.2.4. Wyposazenie techniczne budynkow 3.2.4.1. Instalacje wodoclagowe zimnej

i ciepJej wody

§ 113. Instalacj a wodociagowa powinna bye zaprojektowana i wykonana w spos6b zapewniajacy zaopatrzenie w wode budynkuzgodnie z jego przeznaczeniem oraz spelniac wymagania okreslone w Polskiej Normie, dotyczacej projektowania instalacji wodociagowych.

§1l4. Cisnienie wody w instalacji wodociagowej w budynku, poza hydrantami przeciwpozarowymi, "powinno wynosic przed kazdyrn punk- , tern czerpalnym nie rnniej niz 0,05 MPa (0,5 bara) i nie wiecej niz 0,6 MPa (6 bar6w).

Jezeli minimalne cisnienie, okreslone powyzej, nie moze bye uzyskane ze wzgledu na wystepujace stale Iub okresowo niedostateczne cisnienie

wody w zewnetrznej sieci wodociagowej, nalezy zastosowac odpowiednie urzadzenia techniczne, zapewniajace wymagana jego wielkosc w instalacji wodociagowej w budynku.

§1l5.1. Na polaczeniu wewnetrznej instalacji wodociagowej zimnej wody w budynku lub zewnetrznej na terenie dzialki budowlanej z siecia wodociagowa powinien bye zainstalowany zestaw wodomierza gl6wnego, zgodnie z wymaganiami Polskich Norm dotyczacych zabudowy zestawow wodomierzowych w instalacjach wodociagowych oraz wymagari instalacyjnych dla wodornierzy,

2. Za kazdym zestawem wodomierza glownego od strony instalacji nalezy zainstalowac zabezpieczenie, 0 kt6rym mowa w § 113.

3. W przypadku polaczenia wewnetrznej instalacji wodociagowej zimnej wody w budynku lub zewnetrznej na terenie dzialki budowlanej z siecia wodociqgowa w wiecej niz jednym miejscu nalezy na kazdym z tych polaczeri za-

, instalowac zestaw wodomierza glownego i zabezpieczenie, 0 kt6rych mowa w ust. 1. i 2.

§ 116. Zestaw wodomierzagl6wnego, na polijczeniu z siecia wodociqgowa, powinien bye umieszczony w piwnicy budynku Iub na parterze, w wydzielonym, latwo dostepnym miejscu, zabezpieczonym przed zalaniem woda Iub zamarzaniern oraz dostepem os6b niepowolanych. Dopuszcza sie umieszczenie zestawu wodomierza glownego w studzience poza budynkiem, jezeli jest on niepodpiwniczony i nie rna mozliwosci wydzielenia na parterze budynku miejsea, 0 kt6rym mowa powyzej.

Instalacje wodociagowa, wykonana z materia- 16w przewodzacych prad elektryczny, nalezy przed i za wodomierzem polaczyc przewodem metalowym, zgodnie z Polska Norma dotyczaca uziemieri i przewod6w ochronnych.

§ 11 7. Pomieszczenie Iub studzienka, w kt6rej jest zainstalowany zestaw wodomierza glownego, powinny miec:

1) w przypadku umieszczenia wodomierza w piwnicy budynku - wpust do kanalizacji, zabezpieczony zarnknieciem przeciwzalewowym, jezeli warunki Iokalne tego wymagaja, .a takze

wentylacje, .

2) w przypadku umieszczenia wodomierza w studzience wodomierzowej poza budynkiem - zabezpieczenie przed naplywem w6d grunto-

56

Dokumentacja budowy

wych i opadowych, zagl~bienie do wyczerpywania wody oraz wentylacje,

Studzienka wodomierzowa powinna bye wykonana z rnaterialu trwalego.vmiec stopnie lub klamry do schodzenia oraz otwor wlazowy o srednicy co najmniej 0,6 m w swietle, zaopatrzony w dwie pokrywy, z ktorych wierzchnia powinna bye dostosowana do przewidywanego obciazenia ruchem pieszym lub kolowym,

3.2.4.2. KanaIizacja sciekowa i deszczowa §122, Instalacja kanalizacyjna budynku powinna umozliwiac odprowadzanie sciekow, a takze wod opadowych z tego budynku, jezeli nie sa one odprowadzane na teren dzialki, oraz spelniac wymagania okreslone w Polskich Normach dotyczacych instalacji,

§123, Instalacja kanalizacyjna budynku, do ktorej sa wprowadzane scieki nieodpowiadajace warunkom dotyczacyrn ochrony ziemi i wod oraz odprowadzania sciekow do sieci kanalizacyjnej, okreslonym w przepisach odrebnych, powinna bye wyposazona w urzadzenia sluzace do ich oczyszczania do stanu zgodnego z tyrni przepisami,

§125, Przewody spustowe (piony) instalacji kanalizacyjnej powinny bye wyprowadzone jako przewody wentylacyjne ponad dach, a takze powyzej gornej krawedzi okien i drzwi znajdujacych sie w odleglosci poziomej mniejszej niz 4 m od wylotow rur,

Nie jest wymagane wyprowadzanie ponad dach wszystkich przewodow wentylujacych piony kanalizacyjne, pod nastepujacyrni warunkarni:

1) zastosowania na pionach kanalizacyjnych niewyprowadzonych ponad dach urzadzeri napowietrzajacych te piony i przeciwdzialajacych przenikaniu wyziewow z kanalizacji do pomieszczeti, .

2) wyprowadzenia ponad dach przewodow wentylujacych:

a) ostatni pion, liczac od podlaczenia kanalizacyjnego na kazdym przewodzie odplywowym, b) co najmniej co piaty z pozostalych pion6w kanalizacyjnych w budynku.

Wprowadzanie przewodow wentylujacych piony kanalizacyjne do przewod6w dymowych i spalinowych oraz do przewod6w wentylacyjnych pomieszczeri przeznaczonych na pobyt ludzi jest

zabronione. .

§126: Dachy i tarasy, a takze zaglebienia wykonane przy scianach zewnetrznych budynku (zejsci a, zjazdy, fosy) powinny rniec odprowadzenie wody opadowej do sieci kanalizacji og6lnosplawnej, wyodrebnionej kanalizacji deszczowej lub kanalizacji og6lnosplawnej.

W przypadku wykorzystywania wod opadowych gromadzonych w zbiomikach retencyjnych do splukiwania toalet, podlewania ziemi, mycia drog i chodnikow oraz innych potrzeb gospodarczych nalezy do tego celu wykonac odrebna instalacje, niepolaczona z instalacjq wodociagowa,

§127. Przylaczenie drenazu terenu przy budynku do przewod6w odprowadzajacych scieki do kanalizacji ogolnosplawnej lub deszczowej wymaga zastosowania urzadzeri zapobiegajacych zamulaniu tych przewodow oraz przedostawaniu sie sciekow i gaz6w z sieci kanalizacyjnej do zierni.

3.2.4.3. Przewody kominowe

§140. Przewody (kanaly) kominowe w budynku: wentylacyjne, spalinowe i dymowe, prowadzone w scianach budynku, w obudowach trwale polaczonych z konstrukcja lub stanowiqce konstrukcje samodzielne, powinny miec wymiary przekroju, sposob prowadzenia i wysokosc stwarzajace potrzebny ciag zapewniajqcy wymagan~ przepustowosc oraz spelniajace wymagania okreslone w Pol skich Normach dotyczacych wymagati technicznych dla przewodow korninowych oraz projektowania komin6w. Przewody kominowe powinny bye szczelne i spelniac warunki okreslone w §267 (p. 3.2.6.1).

Najmniejszy wyrniar przekroju lub srednica murowanych przewod6w kominowych spalinowych 0 ciagu naturalnym i przewod6w dymowych powinna wynosic co najrnniej 0,14 m, a przy zastosowaniu stalowych wklad6w kominowych ich najmniejszy wymiar lub srednica - co najmniej 0,12 m.

Wewnetrzna powierzchnia przewodow odprowadzajacych spaliny mokre powinna bye odporna na ich destrukcyjne oddzialywanie. Przewody kominowe do wentylacji grawitacyjnej powinny miec powierzchnie przekroju co najmniej 0,016 m2 oraz najmniejszy wymiar przekroju co najrnniej 0,1 m, a do wentylacji

Warunki techniczne, jakim powinny odpowiadac budynki i ich usytuowanie

57

mechanicznej - wymiary przekroju wynikajace z obliczeti przeplyw6w powietrza.

§141. Zabrania sie stosowania:

1) grawitacyjnych zbiorczych przewod6w spalinowych i dymowych,

2) zbiorczych przewodow wentylacji grawita-

cyjnej, ..

3) indywidualnych wentylator6w wyciagowych w pomieszczeniach, w kt6rych znajduja sie wloty do przewod6w spalinowych.

§142. Przewody kominowe powinny bye wyprowadzone ponad dach na wysokosc zabezpieczajaca przed niedopuszczalnym zakloceniern ciagu,

Wymagania powyzsze uznaje sie za spelnione, jezeli wyloty przewodow kominowych zostana wyprowadzone ponad dach w spos6b okreslony Polska Norma dla kominow murowanych.

§144. Sciany, w kt6rych znajduja sie przewody kominowe, moga bye obciazone stropami, pod warunkiem spelnienia wymagati dotyczacych bezpieczetistwa konstrukcji, a takze jezeli nie spowoduje to nieszczelnosci lub ograniczenia swiatla przewod6w.

Trzon6w kominowych wydzielonych lub oddylatowanych od konstrukcji budynku nie mozna obciazac stropami ani tez uwzgledniac ich w obliczeniach jako czesci tej konstrukcji. §145.1. Trzony kuchenne i kotly grzewcze na paliwo stale oraz kominki z otwartymi paleniskami lub zamknietyrn wkladem kominkowym 0 wielkosci otworu paleniskowego korninka do 0,25 m2 rnoga bye przylaczone wyIqcznie do wlasnego, samodzielnego przewodu kominowego dymowego, posiadajacego co najmniej wymiary 0,14 x 0,14 m lub srednicl( 0,15 m, a w przypadku trzon6w kuchennych typu restauracyjnego oraz kornink6w 0 wiekszym otworze paleniskowym - co najrnniej 0,14 x 0,27 m lub srednice 0,18 m, przy czym dla wiekszych przewod6w 0 przekroju pros tokatnym nalezy zachowac stosunek wymiar6w bok6w 3:2.

2. Piece na paliwo stale, posiadajace szczelne zamkniecie, moga byc przylaczone do jednego przewodu kominowego dymowego 0 przekroju co najrnniej 0,14 x 0, 14 m lub srednicy 0,15 m, pod warunkiem zachowania roznicy poziomu wlaczenia co najmniej 1,5 m oraz nieprzylacza-' nia wiecej niz 3 piecow do tego przewodu.

3. Piece, 0 kt6rych mowa w ust. 2, usytuowane na najwyzszej kondygnacji powinny bye przylaczone do odrebnego przewodu dymowego.

§146.1. Wyloty przewod6w kominowych powinny bye dostepne do czyszczenia i okresowej kontroli.

2. Przewody spalinowe i dymowe powinny bye wyposazone, odpowiednio, w otwory wycierowe lub rewizyjne, zamykane szczelnyrni drzwiczkami, a w przypadku wystepowania spalin mokrych - takze w uklad odprowadzania skroplin.

3.2.4.4. Wentylacja i klimatyzacja

§147.1. Wentylacja i klimatyzaeja powinny zapewniac odpowiednia jakosc srodowiska wewnetrznego, w tym wielkosc wymiany powietrza, jego czystosc, temperature, wilgotnosc wzgledna, predkosc ruchu w pomieszczeniu, przy zachowaniu przepis6w odrebnych i wymagari Polskich Norm dotyczacych wentylacji, a takze warunk6w bezpieczeristwa pozarowego i wyrnagari akustycznych, okreslonych w rozporzadzeniu,

3.2.4.5. Instalacja gazowa na paliwa gazowe §156. Zaopatrzenie budynk6w w gaz oraz instalacje gazowe powinny odpowiadac potrzebom uzytkowyrn i warunkom wynikajacyrn z wlasnosci fizykochernicznych gazu oraz warunkom technicznym przylaczenia do sieci gazowej, okreslonym przez dostawce gazu.

§157. Instalacje gazowe zasilane gazem plynnym moga bye wykonywane tylko w budynkach niskich.

Zabrania sie stosowania w jednym budynku gazu plynnego i gazu z sieci gazowej.

W budynku niskim, majqcyrn w mieszkaniach instalacje zasilana gazem plynnym, dopuszcza sie usytuowanie kotlowni gazowej zasilanej z sieci gazowej.

§159. Instalacja gazowa budynku zasilanego z sieci gazowej, z sieci lokalnej gaz6w plynnych lub innych zewnetrznych zrode! zasilania powinna miec zainstalowany na przylqczu kurek glowny, umozliwiajacy odciecie doplywu gazu

do instalacji gazowej. .

W zabudowie jednorodzinnej, zagrodowej i rekreacji indywidualnej dopuszcza sie instalowanie kurka glownego w odleglosci wiekszej niz

58

Dokumentacja budowy

10 m od zasilanego budynku, w wentylowanej szafce, usytuowanej w linii ogrodzenia od ulicy lub ogolnego ciagu pieszego z dostepem do niej od strony zewnetrznej dzialki budowlanej. Kurek glowny powinien bye zainstalowany na zewnatrz budynku w wentylowanej szafce przy scianie, we wnece sciennej lub w odleglosci nieprzekraczajacej 5 m od zasilanego budynku, w miejscu latwo dostepnym i zabezpieczonym przed wplywarni atmosferycznyrni, uszkodzeniami mechanicznyrni i dostepern osob niepowolanych. Odleglosc ta w zabudowie jednorodzinnej i zagrodowej moze bye zwiekszona do 10 m.

Odleglosc kurka glownego, montowanego przy scianie lub we wnece sciany budynku, od poziomu terenu oraz najblizszej krawedzi okna, drzwi lub innego otworu w budynku powinna wynosic co najmniej 0,5 m.

§160. W przypadku gdy z jednego przylacza jest zasilany wiecej niz jeden budynek, oprocz kurka glownego, nalezy zastosowac odrebne zawory 'niebedace kurkarni glownyrni, odcinajace doplyw gazu do kazdego z tych budynkow,

W zabudowie jednorodzinnej, zagrodowej i rekreacji indywidualnej, gdy kurek glowny jest zainstalowany w linii ogrodzenia w odleglosci wiekszej niz 10 m, nalezy na scianie budynku dodatkowo zainstalowac zawor odcinajacy,

§161. W przypadku instalacji gazowej, zasilanej z sieci gazowej 0 cisnieniu do 500 kPa, z ktorej korzysta wiecej niz jeden odbiorca lub w ktorej norninalne zuzycie gazu jest wieksze niz 10 m3/h, w przeliczeniu na gaz ziemny wysokooktanowy, przed urzadzeniem redukcyjnym nalezy zainstalowac zawor odcinajacy, a za tym urzadzeniem - zawor odcinajacy bedacy kurkiem gtownym.

W przypadku instalacji gazowej, zasilanej ze wspolnej sieci 0 cisnieniu do 500 kPa, z ktorej korzysta jeden odbiorca, a nominalne zuzycie gazu jest mniejsze niz 10 m3/h, dopuszcza sie, aby zawor odcinajacy zainstalowany przed urzadzeniemredukcyjnym byl traktowany jako kurek glowny, Przepis ten stosuje sie takze, jezeli urzadzenie redukcyjne jest polaczone w jeden zespol z gazornierzem,

§162. Urzadzenia redukcyjne moga bye instalowane wylqcznie na zewnatrz budynku i powinny bye zabezpieczone przed dostepem

osob niepowolanych i uszkodzeniami mechanicznymi.

§163.1. Przewody instalacji gazowej, prowadzone ponizej poziomu terenu, poza budynkiem w odleglosci wiekszej niz 0,5 m od jego sciany zewnetrznej, powinny spelniac wymagania okreslone w przepisach odrebnych dotyczacych sieci gazowych.

.2. Przewody instalacji gazowej, poczawszy od 0,5 m przed zewnetrzna sciana budynku do kurkow odcinajacych przed gazornierzami w budynkach mieszkalnych wielorodzinnych lub odgalezieri lokali uzytkowych w budynkach uzytecznosci publicznej, powinny bye wykonane z rur stalowych bez szwu blldi z rur stalowych ze szwem przewodowych, zgodnych z wymaganiami przedmiotowych Polskich Norm, IllCZOnych przez spawanie,

3. Przewody instalacji gazowej w budynkach mieszkalnych jednorodzinnych, zagrodowych i rekreacji indywidualnej, poczawszy od 0,5 m przed zewnetrzna sciana budynku do wyprowadzenia poza lico wewnetrzne tej sciany, powinny bye wykonane z rur, 0 ktorych mowa w ust. 2. 4. Przewody instalacji gazowej w budynkach mieszkalnych jednorodzinnych, zagrodowych i rekreacji indywidualnej, a takze w pozostalych budynkach za gazomierzami lub odgalezieniami prowadzacymi do odrebnych mieszkari lub 10- kali uzytkowych powinny bye wykonane z rur, o ktorych mowa w ust. 2, laczonych rowniez z zastosowaniem polaczeri gwintowanych bqdi tez z rur miedzianych Iaczonych przez lutowanie lutem twardym.

5. Po zewnetrznej stronie scian budynku nie moga bye prowadzone przewody gazowe wykonane:

I) z rur stalowych, jezeli sluZll do rozprowadzania paliw gazowych zawierajacych par~ wodna lub inne skladniki ulegajace kondensacji w warunkach eksploatacyjnych,

2) z rur miedzianych.

6. Przewody instalacji gazowej dla gazu plynnego moga bye prowadzone powyzej poziomu terenu miedzy zbiornikiem, butla lub bateria butli a budynkiem, a takze po zewnetrznej scianie budynku, jezeli dlugosc tego przewodu nie jest wieksza niz 10m, a skladniki gazu nie podlegaja kondensacji w warunkach eksploatacyjnych.

Warunki techniczne, jakim powinny odpowiadac budynki i ich usytuowanie

59

§ 164. Przewodow instalacji gazowej nie nalezy prowadzic przez pomieszczenia mieszkalne oraz pomieszczenia, ktorych sposob uzytkowania moze spowodowac naruszenie stanu technicznego instalacji lub wplywac na parametry eksploatacyjne gazu.

Dopuszcza sie prowadzenie przewodow instal acji gazowych przez pomieszczenia mieszkalne, pod warunkiem zastosowania rur miedzianych, zgodnych z Polska Norma dotyczaca rur miedzianych do gazu, Iaczonych przez lutowanie lutern twardym, lub rur stalowych bez szwu i rur stalowych ze szwem przewodowych, zgodnych z Polska Norma dotyczqcq rur przewodowych, Iqczonych przez spawanie.

Przewody instalacji gazowej, w stosunku do przewodow innych instalacji stanowiqcych wyposazenie budynku (ogrzewczej, wodociagowej, kanalizacyjnej, elektrycznej, piorunochronnej itp.), nalezy lokalizowac w sposob zapewniajacy bezpieczeristwo ich uzytkowania, Odleglose rniedzy przewodami instalacji gazowej a innymi przewodami powinna umozliwiac wykonywanie prac konserwacyjnych.

Poziome odcinki instalacji gazowych powinny bye usytuowane w odleglosci co najmniej 0,1 m powyzej innych przewodow instalacyjnych, natomiast jezeli g~stose gazu jest wieksza od gestosci powietrza - ponizej przewodow elektrycznych i urzadzeri iskrzqcych, Przewody instalacji gazowej krzyzujace sie z innyrni przewodami instalacyjnymi powinny bye od nich oddalone co najrnniej 0 0,02 m.

Dopuszcza sie prowadzenie przewodow gazowych z rur stalowych bez szwu i rur stalowych ze szwem przewodowych, laczonych za pomoca spawania, przez jednq kondygnacje garazu, znajdujqca sie bezposrednio pod kondygnacja nadziemna budynku, pod warunkiem zabezpieczenia tych przewodow przed uszkodzeniem mechanicznym.

§165. Przewody instalacji gazowych w piwnieach i suterenach nalezy prowadzic na powierzchni scian lub pod stropem, natomiast na pozostalych kondygnacjach nadziemnych dopuszcza si~ prowadzenie ich takze w bruzdach oslonietych nieuszczelnionymi ekranarni lub wypelnionych - po uprzednim wykonaniu proby szczelnosci instalacji - latwo usuwalna masa tynkarska, niepowodujaca korozji przewodow, Wypel-

nianie bruzd, w ktorych Sll prowadzone przewody z rur miedzianych, jest zabronione.

§167. Gazomierzy nie mozna instalowac:

I) w pomieszczeniach mieszkalnych, lazienkach lub innych, w ktorych wystepuje zagrozenie korozyjne (wilgoc, opary zwiazkow chernicznych itp.),

2) we wspolnych wnekach z licznikami elektrycznymi,

3) w odleglosci mniejszej w rzucie poziomym niz 1 m od palnika gazowego lub innego paleniska,

4) w odleglosci mniejszej niz 3 m od urzadzenia gazowego, mierzac w rozwinieciu dlugosci przewodu.

§168.1. Gazomierze nalezy instalowac w przedzia1e wysokosci od 0,3 m do 1,8 mod poziomu podlogi do spodu gazomierza lub co najmniej 0,5 m od poziomu terenu.

2. Gazomierze do pomiaru przeplywu gazu o gestosci mniejszej od gestosci powietrza powinny bye umieszczone powyzej licznika elektrycznego i innych urzadzeri mogacych iskrzyc, a do gazu 0 gestosci wiekszej od gestosci powietrza - 0 co najmniej 0,3 m ponizej licznika i takich urzadzeri,

3. Gazomierze instalowane bez szafek, na tym samym poziomie co liczniki elektryczne lub inne mogace iskrzyc urzadzenia, powinny bye oddalone od nich co najmniej I m.

4. Dopuszcza sie zmniejszenie odleglosci, o ktorej jest mowa w ust. 3, jezeli miedzy tyrni urzadzeniami zostanie wykonana przegroda z materialu niepalnego 0 wysokosci co najmniej 0,5 m powyzej i ponizej gazomierza oraz wysiegu wiekszym 0 co najmniej 0,1 mod odleglosci lica gazornierza od sciany, na ktorej jest zainstalowany.

§ 169. Rozwiqzanie techniczne polaczeri gazomierzy i urzadzeri gazowych z instalacja powinny umozliwiac ich odlaczenie bez koniecznosci demontazu czesci instalacji.

§ 170. Urzadzenia gazowe mega bye instalowane wylacznie w pomieszczeniach spelniajacych warunki dotyczace ich wysokosci, kubatury, wentylacji i odprowadzenia spalin, a takze doplywu powietrza do spalania okreslone w rozporzadzeniu, w Polskich Norrnach i przepisach odrebnych.

60

Dokumentacja budowy

Kubatura pornieszczeri, w kt6ryeh instaluje sie urzadzenia gazowe, nie powinna bye mniejsza niz:

1) 8 m2 - w przypadku urzadzeri pobierajacych powietrze do spalania z tyeh pomieszczeri,

2) 6,5 m2 - w przypadku urzadzeri z zamknieta komora spalania.

4. Pomieszezenia, w kt6ryeh instaluje sie urzadzenia gazowe, powinny miec wysokosc co najrnniej 2,2 m.

§ 173. Przy instalowaniu urzadzeri gazowyeh nalezy spelnic nastepujace warunki:

1) urzqdzenia gazowe nalezy polaczyc na stale ze stalowymi lub miedzianymi przewodami instalaeji gazowej, na stale lub z zastosowaniem elastyeznyeh przewod6w metalowyeh,

2) zaw6r odcinajacy doplyw gazu do urzadzenia nalezy umiescic w pomieszezeniu, w kt6rym jest zainstalowane urzadzenie gazowe, w rniejseu latwo dostepnym, w odleglosci nie wiekszej niz 1 m od krocca przytqczeniowego,

3) kuehnie i kuehenki gazowe uzytku domowego nalezy instalowac w odleglosci co najrnniej 0,5 m od okien do boku urzadzenia, liczac w rzueie poziomym,

4) ogrzewaeze pomieszczeri, kt6ryeh temperatura oslon moze przekroczyc 60°C, nalezy instalowac w odleglosci co najmniej 0,3 m od scian z material6w latwo zapalnyeh, otynkowanyeh oraz w odleglosci 0,6 m od element6w scian z material6w latwo zapalnyeh, nieoslonietyeh tynkiem,

5) grzejniki gazowe wody przeplywowej nalezy instalowac na scianach z material6w niepalnyeh bqdz odizolowac je od sciany z material6w palnyeh plyta z rnaterialu niepalnego.

3.2.4.6. Instalacja elektryczna

§ 185. W budynku wielorodzinnym liezniki pomiaru zuzycia energii elektryeznej nalezy umieszczac poza lokalami mieszkalnymi, w zamykanyeh szafkaeh.

§186. Prowadzenie instalaeji i rozmieszezenie urzadzeri elektrycznyeh w budynku powinno zapewniac bezkolizyjnosc z innymi instalaejarni w zakresie odleglosci i ieh wzajernnego usytuowania oraz uwzgledniac warunki okreslone

w §164 (p. 3.2.4.5). .

§187. Przewody i kable elektrycznenalezy prowadzic w spos6b umozliwiajacy ieh wymiane

bez potrzeby naruszania konstrukeji budynku. Dopuszeza sie prowadzenie przewod6w elektrycznych wtynkowych, pod warunkiem pokrycia ieh warstwa tynku grubosci co najmniej 5 mm.

§ 188. Obwody odbioreze instalaeji elektryeznej w budynku wielorodzinnym nalezy prowadzic w obrebie kazdego mieszkania lub lokalu uzytkowego.

W instalaeji elektrycznej w mieszkaniu nalezy stosowac wyodrebnione obwody: oswietlenia g6mego (sufitowego), gniazd wtyezkowyeh og61nego przeznaezenia, gniazd wtyezkowyeh w lazience, gniazd wtyezkowyeh do urzadzeri odbiorezyeh w kuehni oraz obwody do odbiornik6w wyrnagajqcych indywidualnego zabezpieezenia.

§ 189. Pomieszezenia w mieszkaniu nalezy wyposazac w wypusty oswietleniowe gorne (sufitowe) oraz w niezbedna liczbe odpowiednio rozrnieszczonych gniazd wtyezkowyeh. Instalaeja oswietleniowa w pokojaeh powinna umozliwiac zalaczanie zrode] swiatla za pomoca wylqcznikow wieloobwodowyeh.

3.2.5. Bezpieczeiistwo konstrukcji

§203: Budynki i urzadzenia z nimi zwiazane powinny bye projektowane i wykonywane w taki spos6b, aby obciazenia rnogace na nie dzialac w trakeie budowy i uzytkowania nie prowadzily do:

1) zniszezenia calosci lub czesci obiektu,

2) przemieszczeri i odksztalceri 0 niedopuszczalnej wielkosci,

3) uszkodzenia czesci obiekt6w, polaczeri lub zainstalowanego wyposazenia w wyniku znacznych przemieszczeri element6w konstrukcji,

4) zniszczenia na skutek wypadku, w stopniu nieproporcjonalnym do jego przyczyny.

§204. Konstrukcja budynku powinna spelniac warunki zapewniajace nieprzekroczenie stan6w granicznych nosnosci oraz stan6w granicznych przydatnosci do uzytkowania w zadnym z jego element6w i w calej konstrukcji.

Stany graniczne nosnosci uwaza sie za przekroezone, jezeli konstrukeja powoduje zagrozenie bezpieczeristwa ludzi znajdujacych siy w budynku oraz w jego poblizu, a takze zniszczenia wyposazenia lub przechowywanego mienia.

Warunki techniczne, jakim powinny odpowiadac budynki i ich usytuowanie

61

Stany graniezne przydatnosci do uzytkowania uwaza sie za przekroezone, jezeli wymagania uzytkowe dotyczqce konstrukeji nie sa dotrzymy wane. Oznaeza to, ze w konstrukeji budynku nie moga wystapic:

1) lokalne uszkodzenia, w tym rowniez rysy, ktore moga ujemnie wplywac na przydatnosc uzytkowa, trwalosc i wyglad konstrukcji, jej czesci, a takze przyleglych do niej niekonstrukcyjnych czesci budynku,

2) odksztalcenia lub przemieszczenia ujemnie wplywajace na wyglad konstrukcji i jej przydatnose uzytkowa (wlqczajqe w to rowniez funkcjonowanie maszyn i urzadzeri) oraz uszkodzenia czesci niekonstrukcyjnych budynku i element6w wykoriczenia,

3) drgania dokuezliwe dla ludzi lub powodujqce uszkodzenia budynku, jego wyposazenia oraz przechowywanyeh przedmiot6w, a takze ograniczajace jego uzytkowanie zgodnie z przeznaczeniem.

3.2.6. Bezpieczeiistwo poiarowe 3.2.6.1. Wymagania przeciwpoiarowe dla palenisk iinstalacji

§265. Palenisko powinno bye umieszczone na podlozu niepalnym grubosci co najrnniej 0,15 m, a przy piecach metalowych bez nozek - 0,3 m. Podloga latwo zapalna przed drzwiczkami palenisk powinna bye zabezpieczona pasem materialu niepalnego szerokosci co najmniej 0,3 m, siegajqcym poza krawedzie drzwiczek co najmniej po 0,3 m.

Palenisko otwarte moze bye stosowane tyIko w pomieszczeniu, w kt6rym nie wystepuje zagrozenie wybuchem, w odleglosci co najmniej 0,6 m od latwo zapalnych czesci budynku. W pomieszczeniach ze stropem drewnianym palenisko otwarte powinno miec okap wykonany z material6w niepalnych, wystajacy co najmniej 0,3 m poza krawedz paleniska.

Piec metalowy lub w ramach metalowych, rury przylaczeniowe oraz otwory do czyszczenia powinny bye oddalone od latwo zapalnych, nieostonietych czesci konstrukcyjnych budynku co najrnniej 0,6 m, a od oslonietych okladzina z tynku grubosci 25 mm lub inna rownorzedna okladzina - co najrnniej 0,3 m.

Piee z karnienia, cegly, kafli i podobnych materialow niepalnych oraz przewody spalinowe

i dymowe powinny bye oddalone od latwo zapalnych, nieoslonietych czesci konstrukeyjnyeh budynku co najmniej 0,3 m, a od oslonietych okladzina z tynku grubosci 25 mm na siatce albo rownorzedna okladzina - co najmniej 0,15 m.

§266.1. Przewody spalinowe i dymowe powinny bye wykonane z materialow niepalnych.

2. Przewody lub obudowa przewod6w spalinowych i dyrnowych powinny spelniac wymagania okreslone w Polskiej Normie dotyczacej badati ogniowych malych komin6w.

3. Dopuszcza sie wykonanie obudowy, 0 kt6rej mowa w ust. 2, z cegly pelnej grubosci 12 em, murowanej na zaprawie cementowo-wapiennej, z zewnetrznym tynkiem lub spoinowaniem.

§267 -. Przewody wentylacyjne powinny bye wykonane z materialow niepalnyeh, a paine izolacje cieplne i akustyezne oraz inne paine okladziny przewod6w wentyIacyjnych mega bye stosowane tyIko na zewnetrznej ich powierzchni w spos6b zapewniajqcy nierozprzestrzenianie ognia.

Odleglosc nieizolowanych przewod6w wentylacyjnych od wykladzin i powierzchni paInyeh powinna wynosic co najrnniej 0,5 m.

Drzwiczki rewizyjne stosowane w kanalach i przewodach wentylacyjnyeh powinny bye wykonane z materia16w niepalnych.

W pomieszczeniu kuchennym Iub wnece kuchennej w mieszkaniu dopuszcza sie stosowanie przewod6w wentyIacji wywiewnej z materia16w co najmniej trudno zapalnych.

lzolacje ciepIne i akustyczne zastosowane w instalaejach: wodociqgowej, kanalizacyjnej i ogrzewczej powinny bye wykonane w spos6b zapewniajacy nierozprzestrzenianie ognia. Elastyczne elementy l!lcz!lce wentylatory z przewodami wentylacyjnymi powinny bye wykonane z materiakiw co najmniej trudno zapalnych, przy czym ich dlugosc nie powinna przekraczac 0,25 m.

3.2.6.2. Usytuowanie budynMw z uwagi na bezpleczeiistwo poiarowe

§272.2. Budynki jednorodzinne, rekreacji indywidualnej oraz budynki mieszkalne zagrodowe i gospodarcze ze scianami i dachami nierozprzestrzeniajacymi ognia powinny bye sytuowane w odleglosci nie mniejszej od graniey sasied-

62

Dokumentacja budowy

niej, niezabudowanej dzialki, niz jest to okreslone w §12 (p. 3.2.2.1).

3.2.6.3. Wymagania przeciwpozarowe dla budynkow tymczasowych

§286. Tymczasowy budynek wykonany z materialow palnych lub z palna izolacja nalezy przegradzac w odstepach nieprzekraczajacych 24 m scianarni oddzieleri przeciwpozarowych 0 klasie odpornosci ogniowej co najmniej 60 min; nie dotyczy to budynk6w przeznaczonych na cele widowiskowe lub inne zgromadzenia ludzi oraz pornieszczeri z obudowa pneurnatyczna.

Sciana oddzielenia przeciwpozarowego powinna bye wysunieta co najmniej 0 0,6 m poza lico scian zewnetrznych i ponad paIne pokrycie dachu.

Dostep do poddasza tymczasowego budynku drewnianego powinien bye umozliwiony za pomoca wewnetrznego wylazu z klapa 0 wymiarach co najmniej 0,6 x 0,6 m lub przez drabine i drzwi zewnetrzne 0 wymiarach 0,6 x 1,6 m, umieszczone w szczytowej scianie budynku. Stosowanie instalacji elektrycznych lub gazowych na strychu tymczasowego budynku drewnianego jest zabronione.

§287. Budynektymczasowy moze bye przeznaczony na cele widowiskowe lub inne zgromadzenia ludzi. jezeli:

I) jest jednokondygnacyjny,

2) widownia jest dostepna z poziomu terenu,

3) dach lub stropodach majq pokrycie co najmniej trudno zapalne,

4) rna wyjscia, przejscia i dojscia ewakuacyjne o liczbie i wymiarach okreslonych w przepisach rozporzadzenia, oznakowane - zgodnie z Polskimi Normami - znakami bezpieczeristwa,

5) rna oswietlenie ewakuacyjne i bezpieczeristwa,

6) rna instalacje elektryczna, wykonana zgodnie z Polskimi Normami.

3.2.7. Bezpieczeristwo uzytkowanla

§292.1. Wejscia do budynku 0 wysokosci powyzej dw6ch kondygnacji nadziemnych, majqcego pomieszczenia przeznaczone na pobyt ludzi, nalezy ochraniac daszkiem lub podeieniem ochronnym 0 szerokosci wiekszej co najrnniej o 1 m od szerokosci drzwi oraz 0 wysiegu lub

glebokosci nie mniejszej niz 1 m w budynkach niskich ii,S m w budynkach wyzszych.

2. Daszek, okt6rym mowa w ust. I, powinien miec konstrukcje umozliwiajaca przeniesienie ewentualnych obciazeri, jakie w prawdopodobnym zakresie moze spowodowac upadek okladzin elewacyjnych, skrzydel okiennych lub szyb.

§293. Tablice informacyjne, reklamy i podobne urzadzenia oraz dekoracje powinny bye tak usytuowane, wykonane i zamocowane, aby nie stanowily zagrozenia bezpieczeristwa dla uzytkownik6w budynku i os6b trzeeich.

Daszki, balkony oraz stale i ruchome oslony przeciwsloneczne (markizy) moga bye umieszczane na wysokosci co najmniej 2,4 m nad poziomem chodnika, z pozostawieniem nieoslonietego pasma ruchu od strony jezdni szerokosci co najmniej 1 m.

Wystawy sklepowe i gabloty reklamowe, a takze obudowy urzadzeri technicznych nie moga bye wysuniete poza plaszczyzne sciany zewnetrznej budynku 0 wiecej niz 0,5 m - przy zachowaniu uzytkowej szerokosci chodnika nie mniejszej niz 2 m oraz zapewnienia bezpieczeristwa ruchu dla os6b z dysfunkcja narzadu wzroku.

§296. Schody zewnetrzne i wewnetrzne sluzace do pokonywania wysokosci przekraczajacej 0,5 m powinny bye zaopatrzone w balustrady lub inne zabezpieczenia od strony przestrzeni otwartej.

W budynku rnieszkalnym jednorodzinnym zagrodowym i rekreacji indywidualnej warunek powyzszy uwaza sie za spelniony rowniez w6wczas, gdy schody i pochylnie wysokosci do 1 m, niemajqce balustrad, sq obustronnie szersze w stosunku do drzwi lub innego przejscia, do kt6rego prowadza, co najmniej po 0,5 m. §298. Balustrady przy schodach, pochylniach, portfenetrach, balkonach i loggiach powinny miec konstrukcje przenoszaca sily poziome, okreslone w Polskich Normach, oraz wysokosc i wypelnienie plaszczyzn pionowych zapewniajace skuteczna ochrone przed wypadnieciem os6b.

Wysokosc I. przeswity lub otwory w wypelnieniu balustrad powinny rniec wymiary okreslone w tablicy 3.4.

W budynku, w kt6rym przewiduje si,< zbiorcze przebywanie dzieci bez stalego nadzoru, balustrady powinny miec rozwiazania uniemozli-

Warunki techniczne, Jakim powinny odpowiadac budynki i ich usytuowanie

63

Tablica 3.4. Wysokosc i przeswity lub otwory w wypetnieniu balustrad

Rodzaj budynk6w (przeznaczenie uzytkowe)

Maksymalny przeswit lub wymiar otworu porniedzy elementami wypetnienia balustrady, m

Inne budynki

0,9

0,2

Minimalna wysokosc balustrady, mierzona do wierzchu poreczy, m

Budynkl jednorodzinne i wnetrza mieszkail wielopoziomowych

nie reguluje sie

0,12

Budynki wielorodzinne i zarnieszkania zbiorowego, oswiaty i wychowania oraz zakladow opieki zdrowotnej

1,1

wiajace wspinanie sie na nie oraz zsuwanie sie po poreczy,

Przy balustradach lub scianach przyleglych do pochylni, przeznaczonych do ruchu os6b niepelnosprawnych, nalezy zastosowac obustronne porecze, umieszczone na wysokosci 0,75 i 0,9 m od plaszczyzny ruchu.

Porecze przy schodach zewnetrznych i pochylniach nalezy przedluzyc 00,3 m przed poczatkiem i koricern biegu oraz zakoriczyc w spos6b zapewniajqcy bezpieczne uzytkowanie,

Porecze przy schodach i pochylniach powinny bye oddalone od sci an, do kt6rych sll mocowane, co najrnniej 0,05 m.

§299.1. Okna w budynku powyzej drugiej kondygnacji nadziernnej, a takze okna na nizszych kondygnacjach, wychodzace na chodniki lub inne przejscia dla pieszych, powinny rniec skrzydla otwierane do wewnatrz.

§300. Kraty zewnetrzne, zastosowane w otworach okiennych i balkonowych, powinny bye wykonane w spos6b zapobiegajacy mozliwosci wspinania sie po nich do pornieszczeri polozonych na innych kondygnacjach.

§301. W budynku na kondygnacjach polozonych ponizej 25 m nad terenem odleglosc rniedzy gorna krawedzia wewnetrznego podokiennika a podloga powinna wynosic co najmniej 0,85 m, z wyjatkiern przyziemia, wysokiego parteru oraz scianek podokiennych - w loggii, na tarasie Iub galerii, gdzie nie podlega ona ograniczeniom.

§308.1. W budynkach 0 dw6ch lub wiecej kondygnacjach nadziemnych nalezy zapewnic wyjscie na dach co najmniej z jednej klatki schodowej, umozliwiajqce dostep na dach i do urzadzeri technicznych tam zainstalowanych.

Na dachu 0 spadku ponad 25% oraz na dachu pokrytym materialarni larnliwymi (tlukqcymi)

1,1

nalezy wykonac stale dojscia do komin6w, urzadzeri technicznych oraz anten radiowych i telewizyjnych.

Dojscia, 0 kt6rych mowa powyzej, na odcinkach 0 nachyleniu ponad 25% powinny miec

zabezpieczenia przed poslizgiem, .

Na dachu 0 spadku ponad 100% powinny bye zamocowane stale uchwyty dla lin bezpieczeristwa lub bariery ochronne nad dolna krawedzia dachu.

3.2.8. Ochrona przed zawiIgoceniem i korozja blologlczna

§315. Budynek powinien bye zaprojektowany i wykonany w taki spos6b, aby opady atmosferyczne, woda w gruneie i na jego powierzchni, woda uzytkowana w budynku oraz para wodna w powietrzu w tym budynku nie powodowaly zagrozenia zdrowia i higieny uzytkowania.

§316. Budynek posadowiony na gruncie, na ktorym poziom w6d gruntowych moze powodowac przenikanie wody do pomieszczeri, nalezy zabezpieczyc za pomoca drenazu zewnetrznego lub winny spos6b przed infiltracja wody do wnetrza oraz zawilgoceniem.

Uksztaltowanie terenu wok6l budynku powinno zapewniac swobodny splyw wody opadowej od budynku,

§317. Sciany piwnic budynku oraz stykajace sie z gruntem inne elementy budynku, wykonane z material6w podciagajacych wode kapilarnie, powinny bye zabezpieczone odpowiednia izolacja przeci~wilgoeiowq.

Czesci scian zewnetrznych, bezposrednio nad otaczajacym terenem, tarasami, balkonami i dachami, powinny bye zabezpieczone pried przenikaniem wody opadowej i z topniejacego sniegu.

64

Dokumentacja budowy

§318. Rozwiazania konstrukcyjno-~~terialo.we pionowych przegr6d ze~n~trznyc? (SClan: okie.n i drzwi) i ich uszczelnienie powmny umemozliwiac przenikanie wody opadowej do wnetrza budynk6w.

§319. Dachy i tarasy powinny ~ee sz~z~l~e'pokrycia lub izolacje oraz spadki, umozliwiajace odplyw w6d opadowych i z topniejacego sniegu do rynien i wewnetrznych lub zewnetrznych rur spustowych.

§320. Balkony, loggie i tarasy powinny miec posadzki wykonane z material6w nienasiakliwych, mrozoodpornych i niesliskich,

§322. Rozwiqzania materialowo-konstruk~yj.ne zewnetrznych przegr6d budynku, warunki ereplno-wilgotnosciowe, a takze intensywnosc wymiany powietrza w pomieszczeniach, powinny uniemozliwiac powstanie zagrzybienia.

Do budowy nalezy stosowac materialy, wyroby i elementy budowlane odporne .lub uodpornione na zagrzybienie i inne formy biodegradacji, odpowiednio do stopnia zagrozenia korozja biologiczna.

Przed podjeciem przebudowy, rozbudowy, modernizacji lub zmiany przeznaczenia budynku w przypadku stwierdzenia wystepowania zawilgocenia i oznak korozji biologicznej nalezy wykonac ekspertyze mykologiczna i na podstawie jej wynik6w odpowiednie roboty zabezpieczajace.

3.2.9. Oszczednosc energiii izolacyjnosc cieplna

§328. Budynek i jego instalacje grzewcze, wentylacyjne i klimatyzacyjne powinny bye zaprojektowane i wykonane w taki spos6b, aby. ilosc energii cieplnej, potrzebnej do uzytkowania budynku zgodnie z jego przeznaczeniem, rnozna bylo utrzymac na racjonalnie niskim poziomie. Wartosci obliczeniowe wsp6lczynnika przenikania ciepla okien, swietlikow, wr6t i drzwi, w przypadku gdy znany jest producent (dostawca), przyjmuje sie wg norm lub aprobat technicznych. W przypadku gdy nie mozna okreslic producenta (dostawcy), wartosci obliczeniowe wsp6lczynnika przenikania ciepla U okien i swietlikow, wr6t i drzwi przyjmuje sie wg tablicy 3.51.

1 Tekst tablicy 3.5 przyjeto z PN-EN-ISO 6946:1999.

3.3. Zakres i formaprojektu budowlanego

Zakres i forma projektu budowlanego sa szczeg6lowo okreslone w rozporzadzeniu Minis~a Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie szczeg6lowego zakresu i formy projektu budowlanego (Dz.U. nr 120 z 2003 r., poz. 1133).

Okreslono w nim:

- forme i dane, kt6re powinny bye zamieszczone na stronie tytulowej projektu,

- zakres wymaganych informacji, zawarty~h w metrykach projektu, zamieszczanych na kaz-

dym rysunku, .

- wymagania dotyczace projektu zagospodarowania dzialki z wyszczeg6lnieniem, co powinna zawierac jego czttse opisowa i czttse rysunkowa, - wymagania dotyczace projektu architektoniczno-budowlanego.

Projekt architektoniczno-budowlany powinien zawierac zwiezly opis techniczny i czttse rysunkowa, W opisie nalezy m.in. okreslic:

- przeznaczenie i program uzytkowy obiektu, jego forme architektoniczna i funkcje,

- uklad konstrukcyjny, schematy statyczne, zalozenia przyjete do obliczeri itd.,

- rozwiazania zasadniczych element6w wyposazenia budowlano-instalacyjnego,

- rozwiazania i spos6b funkcjonowania zasadniczych urzqdzeri instalacji technicznych,

- charakterystyke cieplna przegr6d budowlanych.

Czesc rysunkowa powinna zawierac m.in.:

- elewacje w liczbie dostatecznej do wyjasnienia formy architektonicznej obiektu i jego wygladu zewnetrznego ze wszystkich widocznych stron,

- rzuty wszystkich charakterystycznych poziom6w obiektu, w tym widok dachu lub pokrycia i przekroje,

- rozwiazania konstrukcyjno-budowlane obiektu i jego powiazania z podlozem oraz przyleglymi obiektami,

- rozwiazania konstrukcyjno-materialowe przegr6d zewnetrznych wraz z niezbednymi szczeg6larni, majqcymi wplyw na wlasciwosci cieplne i szczelnosc przegr6d (dotyczy budynk6w ogrzewanych).

KataJog Budownictwa. Firmowe: katalogi, albumy i gotowe projekty

65

Tablica 3.5. Wartosci obliczeniowe wsp6lczynnika przenikania ciepla U okien, swietlikow, wr6t drzwi (wg PN-EN-ISO 6946: 1999)

Grubosc
Rodzaj Rodzaj ram i oszklenia warstw U
Lp. komponentu powietrznych W/(m2·K)
mm
1 Okna, drzwi krosnowe oszkIone pojedynczo
balkonowe a) drewniane lub z tworzyw sztucznych 5,1
lub swietliki b) metalowe 5,6
2 jednoramowe drewniane, oszklone szyba zespolona
a) jednokomorowq 16 2,6
b) dwukomorowq min. 2 x 7 2,3
min. 2 x 12 2,0
3 drewniane skrzynkowe lub oscieznicowe
a) oszklone podw6jnie 70-;.-120 2,6
b) oszkIone potr6jnie 60 2,0
4 zespolone drewniane oszklone
a) podwojnie 40-;.-50 2,6
b) potr6jnie (szyba zespolona jednokomorowa i pojedyncza) 12 i 30-;.-50 2,0
5 tr6jkomorowe, jednoramowe z pvc, oszklone szyba zespolona
jednokomorowa 16 2,6
6 Drzwi nieocieplone, oszkIone pojedynczo
a) drewniane Iub z tworzyw sztucznych 5,1
b) metal owe 5,6 Wartosci wsp6tczynnika przenikania ciepla U odnoszq sie do szyb zwyklych (bez specjalnych pawlok niskoemisyjnych i gaz6w wypelniajqcych innych niz pawietrze) oraz do powierzchni obliczonych w wymiarze zewnetrznyrn oscieznic,

Rysunki powinny bye wykonane w skali dostosowanej do specyfiki i charakteru obiektu budowlanego, jednak nie mniejszej niz:

- 1:200 dla obiektow 0 duzych rozmiarach,

- 1:100 dla pozostalych obiekt6w i wydzie-

lonych czesci obiekt6w wymienionych powyzej,

- 1:50 dla wydzielonych czesci obiekt6w budowlanych podlegajacych przebudowie lub rozbudowie oraz czesci i obiekt6w skomplikowanych i 0 malych rozmiarach.

3.4. Katalog Budownictwa. Firmowe: katalogi, albumy i gotowe projekty

Istniejqcy w 'przeszlosci Katalog Budownictwa stracil nioc obowiazujqca i w znacznej czesci jest zdezaktualizowany.

Katalog ten dzielil sie na 4 czesci:

- KBl. Materialy, wyroby i elementy budowlane

- KB2. Maszyny i sprzet budowlany \

- KB3. Dokumentacja projektowa typowych obiekt6w budowlanych, segment6w, sekcji

- KB4. Pomocnicze rnaterialy informacyjne na potrzeby projektowania i wykonawstwa budowlano-montazowego,

Jedynie czttse pierwsza (KBl) jest na biezaco aktualizowana i publikowana przez Centralny Osrodek Informacji Budownictwa (COIB) w postaci tematycznie pogrupowanych .Zestaw6w kart katalogowych" (np. ,,Prefabrykowane betonowe, ceramiczne i wapienno-piaskowe wyroby budowlane" itp.).

Pozostale czesci katalogu Sq w COIB dostepne, ale nie Sq aktualizowane i nalezy je traktowac z duzq ostroznoscia, jako informacje, Materialy informacyjne zgodnie z zasadarni rynkowyrni Sq teraz opracowywane i wydawane przez firmy i stanowia ilustracje ich ofert handlowych.Tstnieja liczne albumy i katalogi firmowe dotyczace material6w i wyrob6w budowlanych, sprzetu budowlano-montazowego, gotowych projekt6w budynk6w rnieszkalnych (w szczegolnosci dom6w jednorodzinnych), obiekt6w budownictwa rolniczego, szk61 itp.

66

Dokumentacja budowy

3.5. Normy techniczne 3.5.1. Polskie Normy!

Podstawe prawna normalizacji projektowania, wykonania, badania i odbioru wyrobow lub rob6t stanowi ustawa z dnia 3 kwietnia 1993 r. o normalizacji (Dz.U. nr 55, poz. 251, zm. 1995 nr 95, poz. 471 i 1997 nr 121, poz. 170). Ustawa ustala cele i zasady prowadzenia dzialalnosci normalizacyjnej. Bazuje ona na podstawowej zasadzie, funkcjonujqcej w krajach nalezacych do UnH Europejskiej, iz stosowanie ustanowionych norm jest dobrowolne, i taka zasadl( przyjmuje jako docelowq, Uwzgledniajqc aktualne potrzebyi stosowana praktyke, ustawa zawiera delegacje upowazniajaca wlasciwych ministrow do ustalania, w drodze rozporzadzenia, wykazow Polskich .Norm, obowiqzujacych w calosci lub w czesci w okreslonej dziedzinie. Ustawa dopuscila mozliwosc wlaczenia do wykazow norm obowiazujacych takze norm branzowych (BN), zobowiazujac jednoczesnie do ich zarniany na Polskie Normy (PN) w terrninie do 31 grudnia 1997.

Wykaz obowiazujacych norm byl zarnieszczony w rozporzadzeniu Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 3 kwietnia 2001 r. (Dz.U. nr 38, poz. 456). To rozporzadzenie zostale uchylone rozporzqdzeniern Ministra Infrastruktury z dnia 12 wrzesnia 2002 r. zmieniajacym rozporzqdzenie w sprawie wprowadzenia obowiazku stosowania niektorych Polskich Norm dla budownictwa (Dz.U. nr 156, poz. 1304).

Obecnie w dziedzinie budownictwa nie rna rowniez obligatoryjnych norm branzowych, Producenci moga nadal wytwarzac wyroby budowlane zgodnie z okreslona norma branzowa do czasu wygasniecia jej waznosci oraz wprowadzac te wyroby do obrotu i stosowania na podstawie dokumentu potwierdzajacego zgodnosc z dana norma BN (certyfikat zgodnosci lub deklaracja zgodnosci), Normy branzowe Sq stopniowo wycofywane.

W ramach przygotowari do' wstapienia Polski do Unii Europejskiej sq prowadzone dzialania zmierzajace do wprowadzenia norm europejskich do Polskich Norm, polegajace na

I Przed zastosowaniem norm nalezy sprawdzic ich aktualnosc,

opracowywaniu i ustanawianiu norm PN-EN. Zestaw wszystkich Polskich Norm publikowany jest w kazdyrn roku w .Katalogu Polskich Norm" i aktualizowany na biezaco w ciagu roku w .Dodatkach do Katalogu Polskich Norm. Aktualizacja". W katalogu tym Sq zamieszczone normy PN, a takze normy zgodne z normarni europejskimi oznaczone symbolarni PN-EN lub z europejskirni i miedzynarodowej organizacji normalizacyjnej ISO, oznaczone symbolami PN-EN-ISO.

3.5.2. Normatywy Techniczne Projektowania (NTP). Wytyczne Techniczne Projektowania (WTP)

Ustawa Prawo budowlane z dnia 7 lipca 1994 r. nie zawiera zadnej delegacji do ustalania przepisow odpowiadajqcych dawnym NTP i WTP. Zawarte jest w nim jedynie stwierdzenie, ze:

"Obiekt budowlany nalezy projektowac, budowac, uzytkowac i utrzymywac zgodnie z przepisami, w tym techniczno-budowlanymi, obowiazujacymi Polskimi Normarni (PN) oraz zasadarni wiedzy technicznej". Istniejace NTP i WTP rnoga bye traktowane jedynie jako pewien zasob wiedzy technicznej, ktory mozna ewentualnie w sposob dobrowolny i krytyczny wykorzystac,

3.6. Obliczanie wskaznikow powierzchniowych i kubaturowych?

3.6.1. Zasady obliczeri

Pola powierzchni poziomych i pionowych oblicza sie zgodnie z rzeczywistyrni wymiarami, a w wypadku pochylonych przyjmuje sie ich rzut pionowy na plaszczyzne pozioma,

Pola te podaje sie w m2 z dokladnoscia do dwoch znakow po przecinku.

3.6.2. Powierzchnia zabudowy

3.6.2.1. Powierzchnia calkowita budynku Powierzchnia zabudowy jest to powierzchnia terenu zajetego przez budynek w stanie wykoriczonym. Do powierzchni tej nie wlicza sie:

2 Zasady obliczeri wskainik6w powierzchniowych i kubaturowych okresla PN-ISO 9836: 1997. W niniejszym rozdziale podano jedynie podstawowe wskainiki stosowane powszechnie w dokumentacji.

Obliczanie wskainik6w powierzchniowych i kubaturowych

67

- powierzchni obiektow budowlanych ani ich czesci niewystajqcych ponad poziom terenu,

- powierzchni elernentow drugorzednych, np. schodow zewnetrznych, ramp, zewnetrznych daszkow, markiz itp.,

- powierzchni zajmowanej przez wydzielone obiekty pomocnicze, np. szklarnie, szopy itp, Powierzchnia calkowita budynku jest suma powierzchni calkowitych wszystkich kondygnacji budynku, czyli znajdujacych sie w calosci lub czesciowo ponizej poziomu terenu oraz powyzej tego poziomu, a takze poddaszy, tarasow, tarasow na dachach, kondygnacji technicznych i kondygnacji magazynowych.

Rozroznia sie powierzchnie kondygnacji:

a) zarnknietych i przekrytych ze wszystkich stron,

b) niezarnknietych ze wszystkich stron do ich pelnej wysokosci i przekrytych, up. loggie,

c) ograniczonych elementami budowlanymi (np. balustradarni, oslonami zabezpieczajacymi, poreczami), lecz nieprzekrytych, np. balkony.

Powierzchnia calkowita kazdej kondygnacji jest mierzona na poziomie posadzki wzdluz obrysu zewnetrznego budynku, z uwzglednieniern tynkow, okladzin i balustrad.

Wneki i wystepy do celow konstrukcyjnych lub estetycznych oraz wyprofilowania nie sq wliczane, jezeli nie zrnieniaja powierzchni netto kondygnacji (patrz p. 3.6.2.3).

Powierzchnia kondygnacji przekrytych, ktore nie Sq zamkniete lub Sq tylko czesciowo zamkniete i nie maja elementow zamykajacych, jest obliczana z obrysu przekrycia na rzucie pionowym.

Powierzchnia kondygnacji netto nie jest okreslona dla:

- pustej przestrzeni rniedzy powierzchnia terenu a dolna czescia budynku (np. kanaly przelazowe),

- przestrzeni wewnetrznej stropodachow wentylowanych,

- poddasza nieuzytkowego, po ktorym nie mozna sie poruszac w pozycji wyprostowanej. Powierzchnia calkowita kondygnacji jest obliczana oddzielnie dla kazdej kondygnacji. Powierzchnie w obrebie kondygnacji 0 zroznicowanej wysokosci (np. duze hole, audytoria) Sq takze obliczane oddzielnie.

J~.zeli powierzchnie poszczegolnych kondygnaCJI beda dodawane do siebie, to rozne rodzaje powierzchni wymienionych wyzej nalezy wyodrebnic w celu przeprowadzenia oceny, porownan i oddzielnego obliczania kubatur. Powierzchnia calkowita kondygnacji sklada sie z powierzchni kondygnacji netto i powierzchni zajetej przez konstrukcje,

3.6.2.2. Powierzchnia wewnetrzna kondygnacji

Powierzchnia wewnetrzna kondygnacji jest powierzchnia calkowita kondygnacji zmniejszonq o powierzchnie zajl(tq przez sciany zewnetrzne, Powierzchnia wewnetrzna kondygnacji jest okreslana oddzielnie dla kazdej kondygnacji. Do obliczenia powierzchni calkowitej kondygnacji i powierzchni zajetych przez sciany zewnetrzne stosuje sie te same zasady. Powierzchnie wewnetrzna kondygnacji otrzymuje sie po odjeciu powierzchni zajetej przez sciany zewnetrzne od calkowitej powierzchni kondygnacji. Powierzchnia wewnetrzna kondygriacji sklada sie z powierzchni netto i powierzchni przegrod wewnetrznych,

3.6.2.3. Powierzchnia kondygnacji ":etto Powierzchnia kondygnacji netto jest okreslana oddzielnie dla kazdej kondygnacji. Jest ona obliczana wedlug wymiarow budynku w stanie wykoriczonyrn na poziomie podlogi; nie liczy sie listew przypodlogowych, progow itp. Przekryte powierzchnie kondygnacji, ktore nie sq zamkniete lub sa zamkniete tylko czesciowo i nie maja elernentow zamykajacych, sa obliczane z rzutu pion owego obrysu przekrycia. Powierzchnie w obrebie kondygnacji 0 zroznicowanej wysokosci (np. .duze hole, audytoria) sq takze obliczane oddzielnie.

Do powierzchni kondygnacji netto sa wliczane takze elementy nadajace sil( do dernontazu, jak: scianki dzialowe, rury, kanaly.

Do powierzchni kondygnacji netto nie sa wliczane powierzchnie otworow na drzwi i okna oraz nisze w elementach zamykajacych.

3.6.2.4. Powierzchnia uzytkowa

Powierzchnia uzytkowa jest to CZI(SC powierzchni kondygnacji netto, ktora odpowiada przeznaczeniu budynku.

68

Dokurnentacja budowy

Powierzchnia uzytkowa jest okreslana oddzielnie dla kazdej kondygnacji.

3.6.3. Kubatura

3.6.3.1. Zasady obllczeri

Kubatura brutto budynku jest obliczana jako objetosc przestrzeni utworzonej przez powierzchnie zewnetrzne element6w ograniczajacych. Rozroznia sie:

a) kubature brutto budynkow lub ich czesci zamknietych i przekrytych ze wszystkich stron, b) kubature brutto tych czesci budynk6w, ktore nie s~ zamkniete do pelnej wysokosci ze wszystkich stron, lecz sa przekryte,

c) kubature brutto budynk6w i tych ich czesci, kt6re s~ ograniczone przez takie elementy jak np. balustrady, deski czolowe okapu, porl(cze, lecz nie s~ przekryte.

Kubatura netto budynku jest obliczana jako objl(tose utworzona przez powierzchnie wewnetrzne element6w ograniczajacych.

Kubature podaje sie w m3, z dokladnoscia do dw6ch rniejsc po przecinku.

Podstawq do obliczania kubatury sa powierzchnie okreslone zgodnie z p. 3.6.2.1 i wysokosci nad tyrni powierzchniami (np. wysokosc budynku, kondygnacji, pornieszczenia, element6w zamykajacych),

Wneki i pilastry wykonane do ce16w konstrukcyjnych lub estetycznych, wyprofilowania i inne drugorzedne elementy (np. schody zewnetrzne, zewnetrzne rampy i pochylnie, zadaszenia, markizy, poziome oslony przeciwsloneczne, wysuniete czesci dachu, kominy dachowe, urzadzenia uliczne) nie s~ uwzgledniane przy obliczaniu kubatury.

3.6.3.2. Kubatura brutto budynkow lub cz~sci budynkow zamknietych i przekrytych ze wszystkich stron

Kubatura brutto budynk6w lub czesci budynk6w zamknietych i przekrytych ze wszystkich stron, jezeli nie jest obliczana zgodnie z p.3.6.3.1., jest iloczynem calkowitej powierzchni kondygnacji budynku i odpowiedniej wysokosci,

Odpowiednie wysokosci to:

a) dla powierzchni kondygnacji znajdujacych sie ponizej poziomu terenu odleglosc miedzy dolna powierzchnia konstrukcji, na kt6rej opiera sie

podloga, a gorna powierzchnia stropu kondygnacji powyzej (uwaga: fundamenty oraz war" stwy podkladowe pod konstrukcja nosna podlogi nie sa wliczane);

b) dla powierzchni kondygnacji powtarzalnych znajdujacych sie powyzej poziomu terenu odleglose rniedzy odpowiadajacymi sobie powierzchniami g6rnego i dolnego stropu;

c) dla powierzchni kondygnacji, kt6rej g6rny strop jest dachem lub tarasem (np. kondygnacja ponizej kondygnacji z otwartqprzestrzenia, poddasze), odleglosc miedzy powierzchnia podlogi a powierzchnia dachu lub tarasu;

d) dla powierzchni kondygnacji, kt6rej dolny strop jest obudowa budynku (np. kondygnacja powyzej kondygnacji z otwarta przestrzeniq), odleglosc miedzy zewnetrznq plaszczyzna stropu dolnego a powierzchnia podlogi kondygnacji powyzej,

3.6.3.3. Kubatura brutto budynkow lub czescl budynkow, ktore nie s~ zamkniete

ze wszystkich stron na cale] wysokosel, Iecz sq przekryte

Kubatura brutto budynk6w lub czesci budynk6w, kt6re nie s~ zarnkniete ze wszystkich stron na calej wysokosci, lecz s~ przekryte, jest iloczynem calkowitej powierzchni kondygnacji (zgodnie z p. 3.6.2.1) i odpowiedniej wysokosci,

Odpowiednie wysokosci to:

a) dla powierzchni kondygnacji ponizej poziomu terenu, kt6re s~ przekryte przez kondygnacje zamkniete ze wszystkich stron (np. otwarty hall wejsciowy do niepodpiwniczonego budynku), odleglosc miedzy dolnq powierzchnia konstrukcji, na kt6rej opiera sie podloga, a doln~ powierzchnia stropu kondygnacji powyzej (uwaga: fundamenty oraz warstwy podkladowe pod konstrukcja nosna podlogi nie s~ wliczane); b) dla powierzchni kondygnacji znajdujacej sie rniedzy kondygnacjarni zamknietyrni i przekrytymi ze wszystkich stron (np. otwarty hall wejsciowy w budynku podpiwniczonym, kondygnacja z otwarta przestrzenia) odleglosc miedzy powierzchnia podlogi a dolna powierzchnia stropu kondygnacji powyzej:

c) dla powierzchni pod kondygnacja, kt6ra takze nie jest zarnknieta ze wszystkich stron, lub dla powierzchni kondygnacji, kt6rych przekrycie jest rowniez obudowa budynku (np. loggia,

Aprobaty i certyfikaty techniczne

69

zaleria. otwarta kondygnacja w wielopietrowyrn ;arazu samochodowym, przekryty taras na da~hu), odleglosc miedzy powierzchnia podlogi a g:6rn~ powierzchnia dachu lub stropu stanowiqcego obudowe budynku;

d) dla powierzchni kondygnacji znajdujqcej sie pod kondygnacja, kt6ra nie jest zamknieta ze wszystkich stron i kt6rej strop dolny jest takze obudow~ budynku (np. najnizszy korytarz zewn~trzny), odleglosc rniedzy gorna powierzchnia obudowy dolnej a gorna powierzchnia elementu przekrywajacego;

e) dla jednokondygnacyjnych budynk6w lub czesci budynk6w (np. stacje benzynowe, przekryte Iaczniki, otwarte halle wypoczynkowe) ndleglosc miedzy dolna powierzchnia konstrukcji, na kt6rej opiera sie podloga. a powierzchnia dachu (uwaga: fundamenty oraz warstwy podkladowe pod konstrukcja nosna podlogi nie sa wliczane).

3.6.3.4. Kubatura brutto budynkow lub cz~sci budynkow, ktore sq ograniczone elementami budowIi, lecz ktore nie s~ przekryte

Kubatura brutto budynk6w lub czesci budynk6w, kt6re sa ograniczone elementami budowIi (np. balustradami, deskami czolowymi okapu, poreczami), lecz kt6re nic sq przekryte, jest iloczynem calkowitej powierzchni kondygnacji i odpowiedniej wysokosci.

Odpowiednia wysokosc to:

a) dla powierzchni powyzej kondygnacji (np. taras na dachu) odleglosc miedzy gorna powierzchnia tej kondygnacji a gorna krawedziq elernentow zamykajacych:

b) dla powierzchni element6w wystajacych odleglosc miedzy dolna powierzchnia elementu wystajacego a gorna krawedzia element6w zamykaj~cych.

3.6.3.5. Kubatura netto

Kubatura netto jest iloczynem powierzchni kondygnacji netto i odleglosci miedzy powierzchniq posadzki a dolna powierzchniq stropu g6rnego. Rozroznia sie kubature netto:

a) kondygnacji pelnych powyzej poziomu terenu,

b) pelnych kondygnacji ponizej poziomu terenu,

c) kondygnacji niepelnych.

3.7. Warunki techniczne wykonania i odbioru robot budowlano-montazowych

W latach 1988-;-1990 w Wydawnictwie Arkady zostaly opracowane i wydane .Warunki techniczne wykonania i odbioru robot budowlano-montazowych":

Publikacja sklada sie z 5 oddzielnych tom6w dotyczqcych budownictwa og6lnego, instalacji sanitarnych i przemyslowych, konstrukcji stalowych, obmurza piec6w przernyslowych i kotlow, kornin6w i chlodni energetycznych oraz instal acji elektrycznych.

.Warunki" te stanowily zbi6r zaleceri opartych na obowiazujacych zasadach, przepisach prawnych lub praktycznych doswiadczeniach,

Ze wzgledu na daleko idace zrniany w normach (przy braku klauzuli obowiazku ich stosowania), a takze w przepisach prawnych, "Warunki" moga bye traktowane jedynie jako informacja do ewentualnego, w spos6b krytyczny, wykorzystania.

3.8. Aprobaty i certyfikaty techniczne

Wyroby innowacyjne wprowadzane do praktyki musza uzyskac aprobate techniczna, Dotyczy to takze wyrobow,' kt6re stanowia powstajace na budowie czesci obiektow, bedqce powtarzalnym, ale nieznormalizowanyrn rozwiazaniem technicznym. Jest to szczegolnie istotne, gdy nie byly one sprawdzone w krajowej praktyce budowlanej.

Aprobata techniczna jest - zgodnie z prawem budowlanym - pozytywna ocena techniczna wyrobu, stwierdzajaca jego przydatnosc w budownictwie. Jest wiec ona uzupelnieniem istniejacych norm, ustanawianych dla znanych i sprawdzonych w praktyce wyrobow budowlanych.

Aprobate wydaje sie na 5 lat. Jej waznosc moze bye przedluzana na kolejne okresy.

Wykaz jednostek organizacyjnych upowaznionych do wydawania aprobat technicznych zawiera rozporzadzenie Ministra Spraw Wewnetrznych i Administracji z dnia 5 sierpnia 1998 r. w sprawie aprobat i kryteri6w technicz-

70

Dokumentacja budowy

nych oraz jednostkowego stosowania wyrob6w budowlanych (Dz.U. nr 107 z dnia 20 sierpnia 1998 r.).

Istnieja cztery mozliwosci dopuszczenia wyrobu do obrotu i powszechnego stosowania w budownictwie. Jest to realizowane w wyniku:

1) wydania certyfikatu na znak bezpieczeristwa (rys. 3.1); dotyczy to wyrobow ujetych w rozporzadzeniu Rady Ministrow z dnia 9 listopada 1999 r. (Dz.U. nr 5 z 2000 r.); podstawa certyfikacji sq kryteria techniczne okreslone jednoznacznie w tresci aprobaty;

Rys. 3.1. Znak bezpieczeristwa wyrobu

2) wydania certyfikatu zgodnosci z krajowq norrna lub aprobata techniczna (wydanego przez niezaleznq jednostke akredytowana przez Polskie Centrum Badari i Certyfikacji) wystawianego na okres 3 lat z rnozliwoscia przedluzenia do lat 5;

3) wydania deklaracji zgodnosci z krajowa norrna lub aprobata techniczna wydana przez dostawce wyrobu;

4) wydania zamieszczenia w wykazie wyrob6w o drugorzednym znaczeniu lub uznanych za wyroby wytwarzane i stosowane wg tradycyjnych zasad sztuki budowlanej.

Wszystkie wyroby, kt6re sa legalnie dopuszczone do stosowania, czyli spelniaja wymagania odnosnych przepis6w, powinny miec znak "B" (rys. 3.2). Znak ten moze bye umieszczony na wyrobie, opakowaniu lub w dokumentach zalaczonych do wyrob6w.

Ustawa Prawo budowlane przewiduje mozliwosc dopuszczania scisle okreslonych wyrob6w do jednostkowego zastosowania w konkretnym obiekcie budowlanym z pominieciem procedur aprobacyjnych i certyfikacyjnych. W tym przypadku w projekcie musza bye scisle okreslone parametry i wymagania techniczne, a producent (wykonawca) musi wydac oswiadczenie, ze wy-

Rys. 3.2. Oznakowanie wyrobu budowlanego spelniajqcego wymagania przepis6w budowlanych

konal je zgodnie z dokumentacja wyrobu (konstrukcji),

Na wyroby importowane prawie zawsze jest wymagana aprobata techniczna, gdyz dla nich w zasadzie nie rna odpowiednich norm PN.

3.9. Warunki i tryb postepowania przy rozbidrkach i zmianach sposobu uzytkowania obiektow budowlanych lub ich czesci'

Przed wydaniem decyzji 0 rozbi6rce wlasciwy organ dokonuje ogledzin, obejmujqcych m.in. ocene obiektu dotyczqca jego stanu technicznego wzglednie zagrozeri bezpieczeristwa ludzi lub mienia (w razie potrzeby poparta ekspertyza).

W wypadku obiekt6w nieukoriczonych okresla stan zaawansowania rob6t budowlano-montazowych,

Na podstawie powyzszych danych dorecza wlascicielowi lub zarzadcy protokol ogledzin i wyznacza terrnin rozprawy, w wyniku ktorej wydaje decyzje 0 rozbiorce, jesli stwierdzono, ze obiekt budowlany lub jego CZl(se nie nadaje sie do remontu lub odbudowy,

W decyzji wladz jest ustalony termin ukoriczenia rozbiorki i uporzadkowania terenu.

I Podane tutaj ustalenia wynikajq z rozporzqdzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 15 grudnia 1994 r. w sprawie warunkow i trybu postepowania przy rozbiorkach nieuzytkowanych, zniszczonych lub niewykoriczonych obiektow budowlanych oraz udzielania pozwoleri na zmiane sposobu uzytkowania obiektow budowlanych lub ich czesci (Dz.U, nr 10 z dnia 8.02.1995 r.).

Rysunek techniczny budowlany

71

3.10. Rysunek techniczny budowlany

3.10.1. Wiadomosci og61ne

Rysunek techniczny jest stosowany w projekcie budowlanym stanowiacym podstawe realizacji zamierzenia inwestycyjnego. W zaleznosci od przeznaczenia rozroznia sie nastepujace rodzaje rysunkow: schematyczne, zestawieniowe, monrazowe i robocze.

Rysunki schematyczne przedstawiajq w sposdb przejrzysty koncepcje rozwiazania obiektu, jego czesci lub elementu. Powinny one zawierac rzuty i przekroje w liczbie niezbednej do jednoznacznego przedstawienia koncepcji rozwiazania technicznego i jego elernentow, Rysunek ten powinien bye zaopatrzony w zasadnicze wymiary osiowe i gabarytowe oraz poziomy. Rysunki zestawieniowe i montazowe obrazuja wzajemne usytuowanie poszczegolnych element6w i zespolow konstrukcyjnych, ktore powinny bye opatrzone numerem odpowiadajacego mu rysunku roboczego,

W przypadku konstrukcji prostych mozna nie wykonywac rysunkow zestawieniowych konstrukcyjnych, wykorzystujqc odpowiednie rzuty i przekroje z projektu architektonicznego. Rysunki robocze zawieraja niezbedne i jednoznaczne dane do realizacji obiektu (konstrukcji) i wykonania kosztorysu.

Rysunki mega dotyczyc roznych branz, I tak: - urbanistyczne dotycza zagospodarowania terenu, ukladu i rozmieszczenia budynkow, sieci komunikacyjnej, zieleni itp.,

- architektoniczno-budowlane zawieraja rzuty, przekroje, elewacje budowli, detale oraz szczeg61y wykoriczenia i wyposazenia,

- konstrukcyjne przedstawiaja uklad konstrukcyjny budowli, szczegolowe rozwiqzaniajej elementow, wzajemne ich polozenie i powiazania, - instalacyjne podaja sposob rozwiazania poszczegolnych instalacji, ich rozmieszczenia, szczegoly wykonania i wzajemnych niezbednych polaczeri.

Szczegolowy zakres i forme projektu budowlanego podano w rozporzadzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. (Dz.U. nr 120 z 2003 r., poz. 1133).

W przypadkach rekonstrukcji, remontow, przebudowy, zmiany sposobu uzytkowania obiektu istnieje potrzeba wykonania rysunkow inwen-

taryzacyjnych, ilustrujqcych aktualny jego stan techniczny. Rysunki powyzsze dotycza wszystkich branz,

W budownictwie istnieje niekiedy koniecznosc wykonywania rysunku technicznego maszynowego. Dotyczy to np. szczegolu polaczenia skomplikowanych elementow, zamocowari, budowy maszyn itp,

3.10.2. Zasady wykonywania rysunk6w technicznych

W rysunkach technicznych budowlanych stosuje sie powszechnie rzutowanie prostokatne, Dotyczy to:

- poszczegolnych konstrukcji, gdzie Sq niezbedne rzuty poziome, bedace poziomym przekrojem budynku, dokonanym powyzej parapetu okna danej konstrukcji,

- przekrojow poprzecznych powstalych z przeciecia bryly budynku plaszczyzna prostopadla do jego osi podhiznej (miejsca przekroju powinny bye zaznaczone na rzucie poziomym (rys. 3.3)),

Rys. 3.3. Spos6b oznaczania przekroj6w: a) przekroje proste - poprzeczny (1-1), podluiny (2-2), b) przekr6j lamany poprzeczny; strzalki wskazuja kierunek patrzenia

- przekrojow podluznych powstalych przez przeciecie budynku plaszczyzna rownolegla do dluzszego boku bryly budynku (rys. 3.3),

- elewacji, bedacych rzutami prostopadlymi scian budynku na plaszczyzne prostopadla do kierunku obserwacji,

- planow orientacyjnych, okreslajacych polozenie dzialki budowlanej w terenie,

- planow sytuacyjnych, okreslajacych polozenie obiektu budowlanego na dzialce,

- szczegolow rozwiazari elementow budynku. W skomplikowanych konstrukcjach w celu wiekszej przejrzystosci i czytelnosci rysunku

72

Dokumentacja budowy

11200

stosuje Silt niekiedy odwzorowanie w aksonometrii.

Podobnie w dokumentacji architektonicznej w celu lepszego zobrazowania rozwiazania stosuje silt rysunki w rzutach perspektywicznych.

3.10.3. Podzialki rysunk6w budowlanych Nazwy rysunk6w budowlanych i stosowane w nich podzialki przedstawia tabl. 3.6.

3.10.4. Wymiarowanie rysunkow budowlanych

Na rysunkach nalezy podawac tylko te wymiary, kt6re sa niezbedne do jednoznacznego i dokladnego odwzorowania danego elementu. Liczba wymiarow zalezy od rodzaju rysunku: na rysunkach schematycznych i zestawieniowych nalezy ograniczyc silt do podania wymiarow podstawowych (wyrniary osiowe, siatki slupow, zasadnicze poziomy itd.), na rysunkach roboczych nalezy podac te wymiary, ktore sa niezbedne do jednoznacznego i dokladnego odwzorowania elementu.

Wysokosc polozenia elementu oznacza silt przez podanie rzednej jego dolnej powierzchni. Rzedna ta powinna bye odniesiona do poziomu zerowego obiektu, ktory z kolei na rysunku zestawieniowym nalezy powiazac z rzedna bezwzgledna, Liczby wyrniarowe nieodpowiadajace wymiarorn rzeczywistym nalezy podkreslic. Sposob wyrniarowania fragrnentu sci any przedstawiono na rys. 3.4.

,t

250

250

Rys. 3.4. Skladniki wymiaru na rysunkach (warianty)

Przyklad wyrniarowania sciany budynku wg PN-B-01029:2000 .Rysunek budowlany. Zasa-

a)

10650
1 Q 2 1
i, 4400 i
c
1 2dOO 'I
i2400 I, 2400 2400i
1 i
i I ~
: 1550
QJ b)~

d

,.900 950 e

Rys. 3.5. Przyklad wymiarowania scian: a) zewnetrznych z oknami, b) wewnetrznych z drzwiami

dy wymiarowania na rysunkach architektoniczno-budowlanych" przedstawiono na rys. 3.5. W przypadku stosowania okien katalogowych na osi podaje silt ich numer

Na rysunkach nalezy stosowac wymiary wyrazone w mm', Uzywanie innych jednostek, np. em, m, wymaga wyrainego i jednoznacznego zaznaczenia.

Wymiary katowe nalezy podawac w stopniach, minutach i sekundach. np. 20°20'30".

Zasady wymiarowania podano w PN-B-01029:2000 .Rysunek budowlany. Zasady wyrniarowania na rysunkach architektoniczno-budowlanych". Wymiary otworow (okien, drzwi, wrot) podaje silt w swietle oscieznicy lub oscieza, jesli oscieznica rue wystepuje.

Przyklad wyrniarowania otworu okiennego podana na rys. 3.6. Na rzucie poziomym powyzej osi otworu okiennego podano szerokosc okna, ponizej w nawiasie wysokosc parapetu, a nastepnie wysokosc okna. W przypadkach stosowania okien lub drzwi wystepujqcych w katalogach firm zamiast ich wymiarow nalezy podac odpowiedni symbol katalogowy.

I W Polskim Komitecie Normalizacji sa prowadzone od lat prace dotyczqce nowych norm i normalizacji, majqce na celu ich dostosowanie do Ismiejacych w Unii Europejskiej. W zestawie publikowanym przez PKN istnieja PN opracowywane przed laty, w ktorych wymiary podawane byIy w ern. Dotyczy to kilku tablic bazujacych na PN-701B-0 I 025, zamieszczonych w niniejszym opracowaniu.

Rysunek techniczny budowlany

73

Tablica 3.6. Rodzaje i podzialki rysunkow budowlanych

Opracowanie Rodzaj rysunkow Podzialka"
Plany zag os- plany urbanistyczne miejscowe 1:25000
podarowania 1:10000
przestrzennego 1:5000
plany urbanistyczne realizacyjne ogolne 1:1000
pI any urbanistyczne realizacyjne szczegolowe 1:500
plany urbanistyczne porealizacyjne 1:250
Zaloienia tech- ogolny plan zagospodarowania terenu inwestycji 1:1000
niczno-ekono- rysunki schematyczne rozwiazari inwestycji 1:200
miczne inwestycji 1:400**
Projekt techniczny szczegotowy plan zagospodarowania terenu inwestycji 1:500
inwestycji podstawowe rysunki rozwiqzari projektu technicznego inwestycji (rzuty, 1:100
przekroje poziome i pionowe, elewacje, rozwiazania instalacji itp.)
rysunki robocze prostych konstrukcji, rysunki rnontazowe 1:50
rysunki robocze konstrukcji skornplikowanych, szczegoly i detale architek-
toniczne, konstrukcyjne, instalacyjne itp.
Plan zagospoda- generalny plan zagospodarowania placu budowy 1:2000
rowania pJacu 1:1000
budowy szczegolowy plan zagospodarowania placu budowy 1:1000
1:500
1:200
1:100 * Podzialki podano wg PN-701B-OI025. .. Podzialka nie zalecana.

I Przekroj pionowy I-I

Przekro] poziomy II-II

Rys, 3.6. Przyklad wymiarowania otworu okiennego

3.10.5. Wainiejsze oznaczenia graficzne na rysunkach budowlanych

Na rysunkach architektoniczno-budowlanych sll stosowane oznaczenia graficzne podane w normach: PN·82IN-01616 .Rysunek techniczny. Linie rysunkowe", PN-70/B-01025 .Projekty budowlane. Oznaczenia graficzne na rysunkach architektoniczno-budowlanych" oraz w PN-B· -01030:2000 .Rysunek budowlany. Oznaczenia graficzne materialow",

W tablicy 3.7 podano rodzaje i podstawowe przeznaczenie linii (wgPN-82IN-01616). Grubosc 1inii nalezy wybierac w zaleznosci od wielkosci i zlozonosci przedrniotu przedstawionego na rysunku oraz zageszczenia Iinii z uwzglednieniern przeznaczenia i tresci rysunku.

Na rysunkach technicznych nalezy stosowac grubosci linii, przyjmujac za podstawe zestaw wg wybranej grupy.

W tablicy 3.8 podano za PN-82IN-01616 zestawy grubosci linii stosowane w rysunkach budowlanych.

Otwory w stropach (zakryte i odkryte) znajdujace silt bezposrednio ponizej plaszczyzny przekroju poziornego oznacza silt jak na rys. 3.7.

Rys. 3.7. Otwor w stropie: a) zakryty, b) odkryty

74

Dokumentacja budowy

Tablica 3.7. Rodzaje i podstawowe przeznaczenie linii (wg PN-821N-01616)

Lp. Rodzaj linii Linia Podstawowe przeznaczenie
I Ciqgla _- - widoczne wyrazne zarysy i krawedzie na widokach i przekrojach
- linie przyjete do wyrazania podstawowych danych (np. na rys. technicz-
nych, wykresach, mapach)
.. - linie wymiarowe, linie odniesienia, linie wynoszace
2 Ciagla zygzakowa .../'--V'- - urwanie przedmiotu
lub falista ""'-'" - oddzielenie widoku od przekroju
3 Kreskowana ---...--- - niewidoczne zarysy i krawedzie podstawowych przedrniotow, zakryte in-
nym przedmiotem lub jego czescia
- linie przyjete do wyrazania drugorzednych danych
.4 Punktowa --_._.- - linie wyobrazalne, np. osie symetrii
-linie rozdzielajqce (w przypadku obiektow budowlanych)
- plaszczyzny przekroju (w przypadkach obiekt6w budowlanych)
5 Dwupunktowa _-._- - skrajne polozenie czesci ruchomych
- zarysy czesci przyleglych
- ograniczenie powierzchni niezbednych do obslugi urzadzenia
6 Wielopunktowa ...... - zarysy i krawedzie drugorzedne na rysunkach budowlanych
- zarysy przyblizone, np. na mapach Tablica 3.8. Grupy linii stosowane w rysunkach budowlanych (wg PN-821N-0l616)

Odmiana linii Grupy linii
2 3 "4
Cienka 0,18 0,25 0,35
Gruba 0,50 0,70 1,00
Bardzo gruba 1,00 1,40 2,00 Uwaga: w PN-821N-OI616 podano 5 grup linii, z ktorych cz~sc dotyczy rysunk6w maszynowych oraz grubosci dopuszczalnych, ale niezalecanych do stosowania (grubosc liniiwmm).

Przebicia (w scianach i stropach) w plaszczyznie przekroju poziomego lub pionowego nalezy oznaczac jak na rys. 3.8.

a)

b)

c)

Rys. 3.8. Przebicia w: a) plaszczyznie przekroju poziomego lub pionowego, b) ponizej plaszczyzny tego przekroju, c) powyzej p!aszczyzny powyzszego przekroju

Spos6b oznaczania kanalow dymowych, spalinowo-gazowych oraz wentyIacyjnych przedstawiono na rys, 3.9. Podana przy kanale liczba okresla kondygnacje, dia kt6rej jest on przezna-

czony, a przedstawiony na osi ulamek oznacza jego wymiary. W licznku podaje silt wymiar prostopadly do linii sciany, w mianowniku rownolegly,

a) b)

f ~ III II III ). ...-----, I 920 J

Rys. 3.9. Kanaly w scianie: a) dymowe, b) gazowo-spalinowe, c) wentylacyjne; liczby oznaczaja kondygnacje, dla kt6rej kanal jest przeznaczony, a liczby w ulamku na osi kanalu jego wymiary

Rys. 3.10. Kominy centralnego ogrzewania

Kominy centrainego ogrzewania przedstawiono na rys. 3.10, a czopuchy na rys. 3.11.

Bruzdy i wneki oznacza silt jak na rys. 3.12, a pochylnie i zeslizgi jak na rys. 3.13.

W tablicach od 3.9 do 3.20 podano stosowane w projektach technicznych i na rysunkach roboczych oznaczenia materialow budowlanych, element6w,ustroj6w oraz wazniejszych element6w i urzadzeri instalacyjnych.

Rysunek techniczny budowlany

75

Tablica 3.9. Oznaczenia elernentow rysunk6w budowlanych (wg PN-70/B-01025)

Przedmiot oznaczenia

Oznaczenie

Numeracja kondygnacji: nadziernna trzecia (II pietro) nadziemna druga (I pietro) antresola nad parterem nadziernna pierwsza (parter) przyziernna

podziemna pierwsza

3 2 IA I

01 02

Numeracja pornieszczeri (np. kondygnacja przyziemna, pomieszczenie drugie)

01/2

Symbole klatek schodowych

KI, K2. K3 itd.

Wejscie do budynk6w:

a) na poziomie zerowym

b) ponizej poziomu zerowego

a) b)

.. albo A '1} albo.6

Kierunki stron swiata (strzalka wskazuje p61noc)

?:ie~tacja budynk6w ~e wzgledu na naslonecznienie (zaciemniona CZotSC pierscierua wyznacza wycinek horyzontu, w kt6rego granicach rnozna sytuowac budynek.

eA

a

.

.

Oznaczenia poziom6w na przekrojach pionowych i poziomych

a) stanu surowego

b) stanu wykonczeniowego

a)

J+315

b)

~

Oznaczenia rzednych zwierciadla wody:

a) otwartej

b) gruntowej

a) ZWOJ-170

b) ZWGJ-240

Tablica 3.10. Oznaczenia graficzne material6w stosowanych na rysunkach budowlanych (wg PN B 010302000)

- - :
Lp. Nazwa materialu Oznaczenie Lp. Nazwa materialu Oznaczenie
I Powierzchnia gruntu (w przekroju) 9 Sklejka
~
2 Podsypka, tynki, zaprawy [SJ 10 Plyty drewnopochodne : IIII ! :
.
3 Beton niezbrojony albo karnieri ~ 11 Metale ..... .J
,
4 Beton zbrojony (zelbet) ~ 12 Izolacja termiczna i akustyczna 1IIIIIIIIIIiil
, ZSZ\MZ\'~
5 Beton lekki Eill 13 Izolacja wodochronna i -:

,
6 Beton lekki zbrojony ~ 14 Szklo i inne materialy przezroczyste
, , w stanie stalym
7 Cegta, pustaki lub ksztaltki ~ 15 Tworzywa sztuczne -
Drewno
8 - przekr6j prostopadly do wl6kien ~ ~
- przekr6j wzdluz wl6kien ~ 76

Dokumentacja budowy

Tablica 3.11. Oznaczenia otwor6w w scianach (wg PN-70/B-OI025)

Oznaczenia przekroju
Rodzaj otwor6w poziomego I pionowego poziomego I pionowego
otwory siegajace podlogi otwory niesiegajace podlogi
Niezabudowane l_ ~
(bez stolarki) I I
:::::::J c:
I
Zabudowane" ~ 1 ~
(ze SIO larkq) ~
bez wegarka
Zabudowane 4 1 l
(ze stolarkq) ~
z wegarkiern • Na osi wpisuje sie symbol lub oznaczeme stolarki,

Tablica 3.12. Oznaczenia okien (wg PN-70/B"01025)

Rodzaj okna

Okno jednoskrzydlowe podw6jne rozwierane

Oznaczenie

Rodzaj okna

Okno jednoskrzydlowe pojedyncze rozwierane

Okno jednoskrzydlowe pojedyncze uchylne

Okno jednoskrzydlowe przesuwne

Okno dwuskrzydlowe pojedyncze rozwierane

Okno jednoskrzydlowe pojedyncze obracane

Rysunek techniczny budowlany

77

Tablica 3.13. Oznaczenia drzwi (wg PN-70/B-OI025)

Jednoskrzydlowe

Dwuskrzydtowe

Wieloskrzydlowe

drzwi rozwierane

drzwi skladane

drzwi rozwierane balkonowe*

drzwi harmonijkowe

drzwi wahadlowe

::JOOO1 c:

drzwi faldowe

. drzwi przesuwne

• Na osi wpisuje si~ symbol lub oznaczenia stolarki,

drzwi obrotowe

Tablica 3.14. Oznaczenia sufitu podwieszonego (wg PN-EN-ISO 7519:1999)

b)

a)

Sufit podwieszony dotykajqcy scian

Sufit podwieszony niedotykajqcy scian

Tablica 3.15. Oznaczenia stosowane na rysunkach budowlanych do remontu, rozbudowy, przebudowy (wg PN-ISO 7518:1998)

Lp. Opis Oznaczema na rysunku
rstniejacym nowym
1 Czesc istniejaca przewidziana bez zmian ." -,
do zachowania
·Hi<illlml~ {X >( ":>
2 Czesc istniejaca przewidziana 0 0
do usuniecia
,
f?'//#~ 1w.MW//;,.

3 Cz~sc nowa kreskowanie lub cieniowanie kreskowanie lub cieniowanie
wyrainie odrozniajace sie zgodne z ISO 4069
od kreskowania istniejacego 78

Dokumentacja budowy

Tablica 3 15 cd

Lp. Opis Oznaczenia na rysunku
rstruejacym nowym
% m ~ ~
[0"~
4 Wypelnienie istniejacego kreskowanie lub cieniowanie kreskowanie lub cieniowanie
otworu wyrainie odrozniajace sie zgodne z ISO 4069
od kreskowania istniejacego
Projektowany otw6r oiwor fI'~
5 projektowany nJ
w istniejqcej konstrukcji illlill-Ill-iln~
U zupelnienie czesci istniejacej T 9F
6 po usunieciu czesci uprzednio
z niq polaczonej
Prace wyrnagajace modyfikacji ~~ {m __ +
7
warstwy powierzchniowej TabJica 3.16. Oznaczenia klatek schodowych (wg PN-70/B-OI025)

Przekroj poziomy piwnic

I
x ~ib
p- ~ 11
x 5~b t
II
I j

Przekroj poziomy kondygnacji najwyzszej

Przekroj poziomy parteru

I

LJx 5

I

Przekroj poziomy kondygnacji powtarzalnej

Przekr6j pionowy

Rysunek techniczny budowlany

79

Nazwa urzadzenia

Tablica 3.17. Oznaczenia urzadzeri grzewczych (wg PN-70IB-OI025)

Oznaczenie

Piec ogrzewczy staly

Piec ogrzewczy przenosny

Kominek ogrzewczy

Trzon kuchenny staly

z wbudowana wezownicq

Trzon kuchenny weglowy staly

Trzon kuchenny weglowy przenosny

Trzon kuchenny przenosny weglowo-gazowy

znaczerne

~ ~

Trzon kuchenny elektryczny przenosny

Grzejnik centralnego ogrzewania

1814

EI)

Podgrzewacz cieplej wody a) na pali wo stale

b)

b) na paliwo gazowe

c) elektryczny

c)

e-

Kociol centralnego ogrzewania

Trzon kuchenny przenosny na gaz lub pali wo plynne

Suszarnie kulisowe

Tablica 3.18. Oznaczenia urzadzeri wodociagowych (wg PN-70IB-01025)

Nazwa urzadzenia I Oznaczenie Nazwa urzadzenia I Oznaczenie
Hydrofor 0 Umywalka prostokama "Ll
z jednym punktem czerpalnym
Pompa reczna __c:::S_ Umywalka prostokatna """"EJ
z dwoma punktami czerpalnymi
Miska ustepowa o-. Umywalka zbiorowa I ~ -l- "I
szeregowa przyscienna 80

Dokumentaeja budowy

Tablica 3.18 cd.

Nazwa urzqdzenia I Oznaczenie Nazwa urzadzenia I Oznaczenie
Miska ustepowa §J Umywalka zbiorowa @
stopowa (turecka) ~ okragla
x
Bidet o-r Wanna wolno stojaca 0
Wpust podtogowy ~ Wanna obmurowana D
Pisuar muszlowy scienny V Brodzik natryskowy D
Pisuar grupowy scienny 11""'- Ii Kadz namokowa D

Pisuar stojacy ~ Zawor wodociagowy ~
czerpalny
Ziew owalny ---r:::::T Zawor wodociagowy czerpalny ~
z koricowka do weza
Ziew prostokatny LT Hydrant przeciwpozarowy ~
w szafce nasciennej
Zlewozmywak kuchenny CII Hydrant przeciwpozarowy ~
(dwukomorowy) we wnece sciennej Tablica 3.19. Oznaczenia urzadzeri instalacji elektrycznych (wg PN-701B-01025)

Nazwa urzadzenia I Oznaczenie Nazwa urzadzenia I Oznaczenie
Wytacznik instalacyjny U Zegar elektryczny €)
jednobiegunowy
Wylacznik instalacyjny ©' Zespot przyciskow 10001
jednobiegunowy wodoszczelny sygnalizacyjnych
Przelacznik instalacyjny U Przycisk pozarowy .®
dwugrupowy
Gniazdo wtyczkowe 0 Aparat telefoniczny "0
dwubiegunowe
Gniazdo wtyczkowe 0 Dzwonek przyzywowy Q
dwubiegunowe wodoszczelne
Gniazdo wtyczkowe 0 Pralka elektryczna OD
trojbiegunowe
'-----r--'---'
Punkt swietlny sufitowy x- Licznik elektryczny S'
Punkt swietlny sufitowy -0 Telewizor D
z oprawa
Punkt swietlny scienny f-0< Lodowka []
Swietlowka ze stabilizatorem c=:::a::::::J Rysunek techniczny budowlany

81

Tablica 3.20. Oznaczenia mebli wbudowanych

ill CD

Szafa wbudowana jedno- i dwudrzwiowa

= Szafka podokienna

Pawlacz zamykany

SLR} lIP3lIP3 f rio: + [5]
E K I
Rys. 3.12. Bruzdy i wneki
[6]
a) b)
[7]
~I I~ ..b 5% +--
5%

Rys. 3.13. Pochylnie: a) rzut poziomy, b) rzut pio-
nowy [8] _ 270

~

Rys. 3.11. Czopuchy

Wykaz aktow prawnych i norm

[1] Ustawa z dnia 71ipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jednolity Oz.U. nr 207 z 2003 r., poz. 2016 - zgodnie z obwieszczeniern Marszatka Sejrnu RP z dnia 21 listopada 2003 r.).

[2] Ustawa z dnia 27 rnarca 2003 r. 0 planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. nr 80, poz. 717).

[3] Rozporzadzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunkow technicznych, jakim powinny odpowiadac budynki i ich usytuowanie (Oz.U. nr 75 z 15 czerwca 2002 r., poz. 690).

[4] Rozporzadzenie Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie szczegolowego zakresu i formy projektu budowlanego COz.U. nr 120 z 2003 r., poz. 1133).

Rozporzqdzenie Ministra Spraw Wewnetrznych i Administracji z dnia 24 wrzesnia 1998 r. w sprawie ustalenia geotechnicznych warunkow posadowienia obiektow budowlanych (Dz.U, nr 126 z dnia 8 paidziernika 1999 r., poz. 839). Ustawa z dnia 3 kwietnia 1993 r. 0 normalizacji (Oz.U. nr 55, poz. 251 z 1995 r., nr 95 poz. 471 i z 1997 r. nr 121, poz. 770).

Rozporzadzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 wrzesnia 2002 r. zrnieniajqce rozporzadzenie w sprawie wprowadzenia obowiazku stosowania niektorych Polskich Norm dla budownictwa (Dz.U. nr 156, poz. l304).

Rozporzadzenie Ministra Spraw Wewnetrznych i Administracji z dnia 5 sierpnia 1998 r. w spra-

wie aprobat i kryteriow technicznych oraz jednostkowego stosowania wyrobow budowlanych (Oz.U. nr 107, poz. 679 z 1998 r. oraz nr 8, poz. 71 z 2002 r.).

[9] Rozporzadzenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 15 grudnia 1994 r. w sprawie warunkow i trybu postepowania przy rozbiorkach nieuzytkowanych, zniszczonych lub niewykoiiczonych obiektow budowlanych oraz udzielania pozwoleri na zmiane sposobu uzytkowania obiektow budowlanych lub ich czesci (Oz.U. nr 102 z dnia 8 lutego 1995 r., poz. 47).

82

Dokumentacja budowy

[10] PN-EN-ISO 6946: 1998 .Komponenty budowlane i elernenty budynku. Opor cieplny i wspolczynnik przenikania ciepla, Metoda obJiczania",

[II] PN-ISO 9836:1997 .Wlasciwosci uzytkowe w budownictwie. Okreslenie i obliczanie wskaznikow powierzchniowych i kubaturowych".

[12] PN-B-OI029:2000 .Rysunek budowlany. Zasady wymiarowania na rysunkach architektoniczno-budowlanych".

[13] PN-82/N-OI616 .Rysunek techniczny, Linie rysunkowe".

[1-1-] PN-70/B-OI025 .Projekty budowlane. Oznaczenia graficzne na rysunkach architektoniczno-budow lanych".

[15] PN-B-OI030:2000 .Rysunek budowlany. Oznaczenia graficzne material6w budowlanych". [16] PN-ISO 2594:1998 .Rysunek budowlany. Metody rzutowania".

[17] PN-EN-ISO 7519:1999 .. Rysunek techniczny.

Rysunki budowlane. Og61ne zasady przedstawiania na rysunkach zestawieniowych".

[18] PN-ISO 7518:1998. .Rysunek techniczny. Rysunki budowlane. Uproszczone przedstawienie rozbi6rki i przebudowy",

Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Prace pomiarowe . . . . . . . .

Pomiary liniowe bezposrednie .

Pomiary katowe .....

Pionowanie . . . . . . . . . . .

Pomiary wysokosciowe , . . . .

Techniki tyczenia poziomego polozenia punktu, kierunku pionu oraz kierunku dowolnych plaszczyzn ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Pomiary inwentaryzacyjne (wykrywacze urzadzeri podziemnych)

Monitorowanie przemieszczeri . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Prate

Spis trescl 4.1. 4.2. 4.3. 4.4. 4.5. 4.6. 4.7.

4.8. 4.9.

4 budownictwie

Marek Wozniak

83 85 85 89 91 92

96 97 98

4.1. Wprowadzenie

Realizacja kazdego obiektu budowlanego wymaga podjecia dzialari z obszaru geodezji i miernictwa. Dotyczy to zar6wno fazy przygotowania inwestycji, fazy wznoszenia, jak i eksploatacji obiektu. Od os6b realizujqcych proces inwestycyjny, szczeg61nie od kierownictwa budowy i majstrow dla poszczeg61nych zadari budowlanych, jest wymagana znajomosc realizacji prac pomiarowych i stosowanych w nich technik. Strone techniczno-formalna prowadzenia czynnosci pomiarowych reguluja normy prawne:

Prawo budowlane, Prawo geodezyjne i kartogra-

ficzne wraz ze standardami technicznymi wykonywania prac geodezyjnych oraz przepisy wykonawcze im towarzyszace, Sa-to elementy wazne do prawidlowego prowadzenia prac zwiazanych z realizacja budowy.

Zasadniczo prace pomiarowe mUSZq bye wykonywane przez kwalifikowany persone1 geodezyjny i tylko w zakresie prostych prac mierniczych mozna posilkowac sie personelem budowlanym. Istotne jest, aby osoby z kierownictwa budowy znaly metody i techniki pomiarowe mozliwe do zastosowania przy geodezyjnej obsludze budowy oraz potrafily wykonac podstawowe pomiary szczegolowe do zageszczania

84

Prace pomiarowe w budownictwie

Rys. 4.1. Mapy: a) przyklad fragmentu mapy zasadniczej wg nominalnej skali redakcyjnej 1:500, b) edycja fragmentu mapy zasadniczej w systemie numerycznym, c) stanowisko edycji mapy numerycznej

punktami posrednimi tyczonych elernentow czy tez pobiezna kontrole lokalizacji punktow, Kazda inwestycja wymaga przygotowania w postaci wstepnego rozpoznania w terenie oraz opracowania projektu. Do tego celu jest wymagany tzw. podklad geodezyjny w postaci mapy zasadniczej lub jej odmiany, tj. mapy do celow projektowych.

Mapa zasadnicza zawiera informacje 0 przestrzennym rozmieszczeniu obiektow ogolnogeograficznych oraz elementow ewidencji grun-

. tow i uzbrojenia terenu: nadziemnych, naziemnych i podziemnych. Jest ona podstawowym rnaterialern kartograficznym wykorzystywanym do zaspokajania roznorodnych potrzeb gospodarki narodowej, co w szczegolnosci dotyczy gospodarki gruntami, planowania przestrzennego, projektowania lokalizacji inwestycji itp. oraz stanowi zrodlowe opracowanie do sporzadzania wszelkich dalszych opracowari szczegolowych (map pochodnych). Mapa zasadnicza

jest wykonywana w skalach od I :250 do 1 :5000. Poslugiwanie sie informacja zawarta na mapie i jej prawidlowa interpretacja jest waznym elementem pracy projektantow, Material graficzny przygotowuje geodeta. wg zaleceri i potrzeb zgloszonych przez autora projektu.

Mozna wyroznic dwie formy mapy zasadniczej: - mape tradyeyjna --, czyli graficznq na folii lub planszy aluminiowej (rys. 4.la),

- map~ numerycznl! - gdzie tresc mapy jest przedstawiona w postaci informacji zgrornadzonej w komputerze z odpowiednia wizualizacja i edycja ekranowa (rys. 4.lb); system mapy numerycznej pozwala na tworzenie odpowiednich wydrukow graficznych zadanych fragmentow mapy.

Mapa numeryczna jest nie tylko nowoczesna forma realizacji Systemu Informacji Terenowej, ale rowniez znacznie ulatwia i usprawnia system kontroli rozmieszczenia obiektow w przestrzeni. Trescia mapy zasadniczej moga bye za-

Pomiary liniowe bezposrednie

85

rowno dane 0 usytuowaniu obiektow terenowych: dornow, slupow, granic i uzytkow, dane o pionowym uksztaltowaniu terenu czy 0 Iokalizacji urzadzeri technicznego uzbrojenia terenu, jak i szczegolowe informacje opisowe 0 tych obiektach zawarte w odpowiednich polach bazy danych,

Dla biezacych potrzeb jest mozliwe wykonywanie porniarow na mapach. Ograniczaja sie one do ustalania dlugosci badanych odcinkow badz pomiaru wartosci wspolrzednych X, Y wybranych punktow, Na mapach tradycyjnych wykonuje sie odpowiednie pomiary odcinkow metodami graficznymi z uwzglednieniern wartosci mianownika skali mapy. W bardziej zlozonych przypadkach mozna sie posilkowac procesem digitalizacji (pozyskiwania danych cyfrowych z materialow graficznych).

Znacznie latwiejsze i dokladniejsze jest wykonywanie tych czynnosci w trybie edycji mapy numerycznej, gdyz wtedy jest mozliwe uzyskiwanie zqdanych wymiarow czy pozycji bezposrednio podczas edycji na ekranie (rys. 4.1 c) przy wykorzystaniu danych numerycznych. Jest rowniez mozliwe dokonywanie dowolnych powiekszeri interesujacych nas fragmentow mapy. Wszelkich prac na mapie zasadniczej dotyczacych nanoszenia lub usuwania elementow tresci mapy moga dokonywac, zgodnie z Prawem geodezyjnym i kartograficznym, tylko i wylacznie geodeci z uprawnieniami zawodowymi. Sporzadzony projekt architektoniczny obiektu nanosi sie na mape zasadnicza i dokonuje tzw. geodezyjnego opracowania projektu polegajacego na ustaleniu wspolrzednych wszystkich punkt6w charakterystycznych obiektu w Pans twowym Ukladzie Wspolrzednych (obowiazujacyrn na danym obszarze). Na podstawie tego opracowania sporzadza sie dokumenty do tzw. wyniesienia projektowanego obiektu w teren, tj. szkice dokumentacyjne, szkice tyczenia lokalizacyjnego. Elementy te opracowuje geodeta na podstawie danych zawartych w projekcie. Przyklady typowych opracowari dokumentow realizacyjnych przedstawiono na rys. 4.2.

W dalszym etapie prac geodezyjna obsluga inwestycji polega na: zalozeniu osnowy realizacyjnej (osnowy budowlano-montazowej), tyczeniu szczegolowyrn osi budowli, tyczeniu punkt6w szczegolowych i kontrolowaniu realizacji wybranych elementow konstrukcji nosnej bu-

dowli. W zaleznosci od typu obiektu wystepuja roznego rodzaju zadania szczegolowe: inne dla dreg, budynkow, hal czy mostow,

Poszczegolne obiekty wyrnagaja roznych rozwiazari osnowy realizacyjnej zarowno poziomej (X, Y), jak i wysokosciowej (H).

Osnowa budowlano-montazowa (pozioma) to osnowa geodezyjna pozwalajaca na bezposrednie tyczenie punktow glownych i szczegolowych obiektu przez caly okres trwania budowy oraz na wykonywanie pomiarow kontrolnych. Dzieki temu lokalizuje sie budowle sytuacyjnie. Wysokosciowo nawiazuje sie do punktow paristwowej sieci wysokosciowej (sieci reperow), wyrazonych w obowiazujacym systemie wysokosci, Glownyrn celem osnowy jest zapewnienie odpowiednio dokladnej lokalizacji poszczegolnych elementow tyczonych obiektow,

4.2. Prace pomiarowe

W mysl obowiazujacego prawa geodeta jest zobowiazany do wykonywania prac pomiarowych w sposob odpowiedzialny pod wzgledem prawnym i technicznym. Majster budowlany jest uzytkownikiern wyznaczonych punktow gkiwnych wybranych fragmentow budowli oraz punktow szczegolowych przekazanych mu przez geodete obslugujacego budowe, W oparciu 0 te punkty i kierunki wytyczone na obiekcie rnoze on zageszczac teren budowy dodatkowymi punktarni posrednimi w celu latwiejszego realizowania konkretnych zadari budowlanych. Wykorzystuje sie do tego techniki bezposrednich porniarow szczegolowych, wsrod ktorych Sll zarowno techniki proste, bazujace na elernentarnych konstrukcjach geometrycznych i podstawowych instrumentach pomiarowych, jak i zaawansowane, z wykorzystaniem urzadzeri elektronicznych i laserowych w pelni zautornatyzowanych.

4.3. Pomiary Iiniowe bezposrednie

Pod tym haslem rozumie sie wszelkie pomiary odleglosci rniedzy okreslonyrni punktami realizowane bezposrednio na danym odcinku przy wzajemnej widocznosci punktow koricowych.

86

Prace pomiarowe w budownictwie

a)

o 113114 115 116

, ~12o~----'~-----1------16~------f-6oo--'~~0 E

, 1 I' I' 1'1

: 1 1 1 1 1

, ~, /s &) &1 I g\

. ~I I~ ~, ~, ,I ~-,

1 1 1 1 MI 1

c __ ~~'!__1..9~: _L .!Q_'!l_______ 106: 1:08/ 26,00

! 2BOOr 1 8. --------,------I-,-------l'F

112,----~--_, 1 1 1 1

I I 5,10 2.70 5.70 all I I gl

I J ~ ~ ~ ~ ~I I I 11)"1

: : ~ ~ ~ 5,70 6,O<r +-!B~'!----i117

I I 0 :=a 0 g r I

I I ~ ~ ~ ~ I I

1::2. I... ~- .. " .. ~ I I

lr: I 5,10 2,70 5.70 6,00 I I

,.... I 4,80 5,70 ~ 5,70 I 0 I

I IS: s g_ ~ ~:q 9!g ~ ~ 5 I ri,

I I 510 0 5,70 -e ~ .... :-~ ri 5.70 6,00 I .... 1

1 I~;} ~ 5,70 1 1

I I 0 0 ~ 0 :0 00 0 J I

J I C\l ~ ~ N· -; ~ ~I -; -; IX!. cg r 1

I I -e- ..,. ..,. ~ It) It) ..,.- .l~ It) It) ..,. ..,. I

111 L ~,~- _ _j 5,10 2,70 5,70 4,ao 5,70 i 5,70 6,00 _j 2B,OO J

1Et 2600 I I 1& gJ J I--------g, 118

B~---~-101r-:----------10~~-------------~105--i-i107~~---N~G

1 1 1 1 1 1

gl gl 01 0 I I OJ

rD"1 =9 ~I C!.r I ~I

"'I C\l1 (',q ~l I 1:'011

1 1 1 1 1 1

A ~,~{_- ~~o J 2!'~'!_ J_~~ __ J~o.%

110 121 120 119 H

pomiary liniowe bezposrednie

87

Przymiary mechaniczne. Elementamym instrumentem jest tu przyrniar wstegowy (tasma miernicza lub tzw, ruletka - rys, 4,3). Przymiar wstegowy jest wykonany z materialu

Rys. 4.3. Tasmy miernicze

o duzej odpornosci mechanicznej na rozciaganie i 0 malej wrazliwosci na zmiane temperatury, Aby sprzet ten mogl bye wykorzystywany do pomiarow geodezyjnych, musi miec certyfikat jakosci oraz swiadectwo komparacji. Przy precyzyjnych porniarachtasma jest wymagane uwzglednianie odpowiedniej poprawki komparacyjnej i terrnicznej.

W pracach budowlanych do rozrnierzania kr6tkich odcink6w musi bye wykorzystywana tasma stalowa z podzialern milimetrowym, Komparacja jest to proces porownania przyrniaru badanego ze wzorcem dlugosci. W wyniku takiego badania otrzyrnuje sie poprawke komparacyjna do wskazari konkretnej tasmy, ktora nalezy uwzgledniac w porniarach wykonanych tym narzedziern, Poprawka ta jest wyznaczona dla okreslonych warunk6w pomiaru, tj, temperatury oraz uzytej sily naciqgu, kontrolowanej specjalnym dynarnornetrem. Pomiar tasma miernicza rnoze pozwalac na uzyskiwanie dokladnosci wzglednych pomiaru od 1:1500 do 1:10000, w zaleznosci od jakosci tasmy mierniczej i przyjetej technologii pomiaru.

Wz6r na dlugosc skorygowana (poprawiona) rna postac

Dpopr = Dponi+co+Dpom(t-to)a gdzie: Dpom - dlugose pomierzona,

Co - poprawka dodawania (z procesu komparacji),

to - temperatura komparacji, t - temperatura pomiaru,

a - wsp6!czynnik rozszerzalnosci termicznej materialu.

Do wykonywania precyzyjnych pomiarow wykorzystuje sie tasmy i druty inwarowe zaopatrzone w elementy ustalajace sil~ naciagu oraz systemy odczytowe pozwalajace mierzyc standardowe odcinki dlugosci z dokladnoscia nawet do setnych czesci miIimetra (rys. 4.4).

Rys. 4.4. Instrument do precyzyjnych pomiarow dlugosci

Instrumenty te stosuje sie w precyzyjnych pomiarach odcink6w bazowych oraz przy badaniu przemieszczeri, Do pomiar6w bardzo kr6tkich odleglosci, np, szerokosci szczelin dylatacyjnych lub zmian wielkosci szczelin i spekari, stosuje sie urzadzeriia zwane szczelinornierzami lub sensory mechaniczne.

Techniki pomiaru dlugosei pochylych, Ze wzgledu na to" ze pomiary odnosi sie do plaszczyzny poziomej, jest konieczne zwracanie uwagi na ulozenie przyrniaru wzgledern tzw, poziomu, Wykonywanie pomiarow tasma na poziomych powierzchniach obiektu jest proste, trudniej jest w terenie pochylym. Nalezy tu wykorzystac naturalne lokalne elementy orientacyjne, jakimi s,,! kierunki poziomy czy pionowy.

Aby prawidlowo zredukowac pomierzona odleglosc skosna D,jest konieczna znajomosc miary badz kata pochylenia terenu a lub roznicy

88

Prace pomiarowe w budownictwie

Rys. 4.5. Pomiar odcinka jednostajnie pochylego

wysokosci miedzy koricami odcinka !J.h (patrz rys.4.5).

Odlegtosc poziorna oblicza sie ze wzorow:

Do=Dcosa lub

Do == V (D2 - !J.h2)

Inny sposob pomiaru dlugosci poziomej polega na bezposrednim pomiarze odleglosci tzw. metod'! schodkowa, W tej metodzie mierzy sie krotkie odcinki poziomo ulozona tasma i odrzutowywuje jej korice na teren przy uzyciu pionu mechanicznego (rys. 4.6). Suma poszczegolnych odcinkow poziomych stanowi dlugosc calego odcinka.

Dalmierze elektrooptyczne. Wykorzystujac fa~ Ie elektromagnetyczne, mozna pornierzyc odleglosci miedzy nadajnikiem a tzw. reflektorem zwrotnym. Instrumenty, ktorymi dokonuje sie takich porniarow, nazywaja sie dalmierzami. Pozwalajq one okreslic dfugosc drogi, jaka przebywa fala pomiarowa, przez pomiar czasu jej wedrowki z nadajnika do reflektora i z powrotern oraz znajomosc predkosci rozchodzenia sie tej fali.

Rozwiqzania konstrukcyjne dotyczace mocowania tych instrumentow na statywie (dalmierz nasadkowy - rys. 4.7) umozliwiaja uzyskanie wynikow pomiarow z dokladnoscia do kilku milimetrow, Aby uzyskac takie wyniki, jest konieczne wprowadzenie tzw. redukcji atmosferycznej uwzgledniajqcej wplyw temperatury i cisnienia powietrza oraz sprowadzenie jej do ustalonego poziomu odniesienia w drodze odpowiedniej redukcji geometrycznej.

a)

b)

Rys. 4.6. Pomiar odcinka metoda schodkowa: a) schemat, b) zespol geodetow przy pracy

Rys. 4.7. Dalmierz elektrooptyczny nasadkowy

pomiary kqtowe

89

4.4. Pomiary katowe

Dalmierze impulsowe (laserowe). Proces pomiarowy w dalmierzach elektrooptycznych polega na calkowitej jego automatyzacji wraz z zapewnieniem mozliwosci przetwarzania rezultatow pomiarow, Nowe dalmierze laserowe pozwalaj,! mierzyc nie tylko do reflektorow, ale r6wniez do dowolnego elementu powierzchni obiektu. W ten sposob jest mozliwy pomiar do fizycznej powierzchni obiektu bez potrzeby bezposredniego dostepu, Zakres i dokladnosc takiego pomiaru zalezy zarowno od samego dalrnierza, jak i od zdolnosci danej powierzchni do odbijania promieni. Blqd sredni pomiaru jest na poziomie kilku rnilimetrow,

Oprocz pomiaru odleglosci dalmierz laserowy rna tez mozliwosc zapamietywania wynikow, obliczania pol a powierzchni oraz wykonywania szeregu innych funkcji obliczeniowych. Nadaje sie doskonale do inwentaryzacji oraz porniarow kontrolnych (rys. 4.8). Podobnie jak przy po-

Rys. 4.8. Pomiary z wykorzystaniem dalmierzy laserowych

miarach odcinkow skosnych do rezultatow pomiaru nalezy wprowadzac odpowiednie red ukcje geometryczne.

W konstrukcjach geometrycznych oprocz dlugosci waznym elementem jest kqt jako miara rozchylenia dwoch plaszczyzn. Do pomiaru wartosci kata uzywa sie urzadzeri katomierczych zwanych teodolitami (rys. 4.9). S,! to

Rys, 4.9. Teodolit - instrument katomierczy (tradycyjny) wraz z widokiem systemu odczytowego (opis w tekscie)

dose skomplikowane instrumenty skladajace sie ze spodarki (4). stanowiacej wymienna podstawe instrumentu, limbus a (3) z poziomym kotern pomiarowyrn, alidady (2) tworzacej korpus instrumentu oraz Junety (1). W korpusie instrumentu jest umieszczone kolo pionowe oraz urzadzenia odczytowe pozwalajace na okreslenie wartosci kierunkow poziomego i pionowego.

Dzieki zastosowanym ukladom osiowym instrumentu oraz urzadzeniom pomocniczym jak libele, jest mozliwe ustalanie miar odpowiednich katow kierunkowych okreslajacych przestrzenne skierowanie osi lunety w lokalnym uktadzie na stanowisku pomiarowym. Warunkiem podstawowym pracy teodolitu jest jego spoziomowanie oraz ustawienie nad stanowiskiem (scentrowanie instrumentu). Poziomowanie odbywa sie przy uzyciu libel instrumentu, natomiast scentrowanie przy wykorzystaniu pionow mechanicznych, optycznych lub laserowych. Aby pomierzyc wartosc kata miedzy dwoma kierunkami, a wlasciwie plaszczyznami pionowymi przechodzacyrni przez te kierunki, nalezy wycelowac na pierwszy z nich i odczytac war-

90

Prace pomiarowe w budownictwie

tosc kierunku Hz l, a nastepnie na drugi i odczytac Hz2. R6:i:nica wartosci kierunkow poziomych (Hz2 - Hzl) stanowi miare kqta skierowanego zgodnie z kolejnoscia celowania i kierunkiem opisu kola poziomego instrumentu. Powszechnie stosuje sie kierunek zgodny z ruchern wskaz6wek zegara (katy lewe), a za jednostki przyjmuje sie grady. W systemie tym kat pelny jest podzielony na 400g, ka:i:dy grad na looe (centigradow), a te z kolei dziela sie na 100ee (centicentigradow), W starszych instrumentach stosowano uklad szescdziesiatkowy stopniowy 3600 i dalej 60' i 60". Instrumenty mechaniczno-optyczne Sll wyposazone w systemy odczytowe pozwalajqce obserwowac kregi (poziomy i pionowy) i dokonywac na nich odczytu pozycji indeksu-tsystem indeksowy - por. rys. 4.9). Istnieja bardziej dokladne systemy odczytowe, np. koincydencyjne stosowane w instrumentach precyzyjnych. Wspolczesne instrumenty sa wyposazone w automatyczny system kompensator6w oraz cyfrowy system odczytowy. Dzieki kompensatorom nastepuje wystarczajace zgrubne poziomowanie instrumentu. Kompensatory okreslaja szczatkowe wartosci nachyleri we wzajernnie prostopadlych kierunkach i wprowadzaja korekte rezultat6w pomiaru.

Mozliwa jest takze rejestracja wynik6w na nosnikach zapisu magnetycznego (REC-moduly, karty PCMCIA itp.). Cyfrowy system odczytowy pozwala na stosowanie dowolnie wybranych jednostek kata oraz definiowanie kierunku podzialu kola. Wspolczesne instrumenty sa bardzo zaawansowane technologicznie, a ich obsluga wymaga dobrego przygotowania. Pozwalaja jednak uzyskiwac wyniki 0 bardzo wysokiej dokladnosci oraz duzej niezawodnosci,

W wyniku polaczenia urzadzenia katomierczego z dalmierzem elektronicznym powstal instrument zwany tachimetrem elektronicznym (rys. 4.10), powszechnie uzywany w pracach geodezyjnych. Zintegrowana budowa instrumentu oraz bogate oprogramowanie w zakresie przetwarzania danych pomiarowych bezposrednio w terenie czyni z tego urzadzenia uniwersaine narzedzie pomiarowe.

W szczeg61nych przypadkach mamy do czynienia z prostymi elementami pomiarowymi ograniczajacymi sie do warunk6w rownoleglosci czy prostopadlosci (badanie przekatnych w prosto-

Rys. 4.10. Teodolit elektroniczny zintegrowany z dalmierzem - tachimetr elektroniczny

katach czy tez wytyczanie kierunku prostopadiego do kierunku istniejacego). Odkladanie kata prostego w przypadkach niewymagajacych wysokiej dokladnosci moze bye realizowane metodami tradycyjnymi, np. przy uzyciu wegielnicy blldi tez w oparciu 0 proste konstrukcje geometryczne. Typowa wegielnica jest urzadzeniem mechaniczno-optycznym (rys. 4.11) skladajacym sie z dw6ch pryzmat6w oraz okna

Rys. 4.11. Wegielnice pryzrnatyczne.

przeziernika umozliwiajacego jednoczesna obserwacje trzech kierunk6w wzajemnie prostopadlych (kierunku w lewo i prawo oraz na wprost).

pionowanie

91

Praca z wykorzystaniem tego urzadzenia pol ega na takim korygowaniu polo:i:enia punktu obserwacji, aby uzyskac koincydencje (zgranie w jednej linii pionowej) obrazow tyczek, kt6re maj[j spelnic warunek odpowiedniej prostopadlosci kierunk6w na stanowisku obserwacji. Dokladnose tych prac jest w zakresie 3-;-4 minut k[jtowych, czyli jest dostosowana do dokladnosci wymaganej przy robotach ziemnych.

Innym przykladern prostej konstrukcji kontrolno-pomiarowej stosowanej do tyczenia kata prostego jest tzw. trojkat egipski (0 stosunku bokow 3:4:5). Sa tez wykorzystywane cechy wysokosci trojkata r6wnoramiennego (rys. 4.12). W obu przypadkach do pomiarow uzywa sie tasmy mierniczej.

3

4

Rys. 4.12. Wykorzystanie cech prostych konstrukcji geometrycznych

4.5. Pionowanie

Lokalna linia pionu stanowi wazny element orientacji budowli w przestrzeni, zatem wspornaganie sie tym elementern rna istotne znaczenie podczas realizacji budowy (rys. 4.l3). Ka:i:dy instrument porniarowy stawiany nad punktem wymaga stosowania odpowiedniego urzadzenia do pionowania, zwanego pionern. Powszechnie stosuje sie: piony mechaniczne (sznurkowe, drazkowe), optyczne i laserowe, Pierwsze z nich sa .materializacja" odcinka linii pionu, a pionowanie polega na przesuwaniu instrurnentu z jednoczesnyrn sledzeniem pozycji pionu wzgledem punktu wlasciwego,

W przypadku pionu optycznego lub laserowego postepuje sie wg procedury centrowania z uzyciem srub nastawczych spodarki i poziomowania z wykorzystaniem n6g statywu. Podczas prowadzenia prac wymagajacych bardzo duzej dokladnosc stosuje sie instrurnenty zwane pionownikami, kt6re sluza do precyzyjnego prze-

Rys. 4.13. Pionowanie przy wznoszeniu budynku:

J - pionownik zenitalny, 2 - pionownik nadirowy

noszenia kierunku pionu na znaczne wysokosci w g6rt( (pionowniki zenitalne) lub w d6! (pionowniki nadirowe) (patrz rys. 4.14 i 4.15). Mo-

b)

Rys. 4.14. Pionowniki optyczne (schematyr6:i:nych rozwiazari konstrukcyjnych): a) pionownik zenitalny, b) pionownik nadirowy, c) nasadka pentagonalna do pionowania

92

Prace pomiarowe \V budownictwie

Rys. 4.15. Precyzyjny, calkowicie zautomatyzowany zeniialny pionownik laserowy

gil one funkcjonowac jako urzadzenia samodzielne lub nasadkowe wspolpracujqce z teodolitami.

Nowa grupa instrumentow powszechnie stosowanych w budownictwie Sq projektory plaszczyzn pozwalajace generowac m.in. pionowa wiazke laserowa, ktora moze stanowic element tyczenia. Instrumenty te Sq calkowicie zautomatyzowane, dzieki czemu moga z nich korzystac wszyscy pracownicy budow (rys. 4.16). Istotnym elementem jest dbalosc 0 sprzet i kontrola poprawnosci. jego dzialania realizowana okresowo przez osobe przeszkolona w tym zakresie (najlepiej geodete). Ustawiony i uruchomiony na stanowisku instrument samoczynnie dokona spoziomowania i moze bye zdalnie sterowany za pomoca pilota. Plaszczyzne laserowa zakreslana przez obracajaca sie glowice instrumentu mozna obserwowac bezposrednio lub wspomagac sie wskazaniami dodatkowego detektora swiatla laserowego w sytuacjach, gdy nie jest widoczna wiazka swiatla laserowego.

4.6. Pomiary wysokosciowe

Podczas wznoszenia budowli bardzo istotne jest zachowanie odpowiedniego polozenia wysokosciowego poszczegolnych elementow konstrukcji. Ustalanie roznlc wysokosci rniedzy punktami nazywa sil( niwelacja. Sposrod znanych metod niwelacji w pracach budowlanych wy-

Rys. 4.16. Projektory plaszczyzn przy pionowaniu

korzystuje sie niwelacje: geometryczna, trygonometryczna i hydrostatyczna. Podstawa niwelacji jest tzw. poziom, czyli powierzchnia jednakowego potencjalu ziemskiego, ktora mozna porownac do powierzchni cieczy bedacej w stanie spoczynku. Tak rozumiany "poziom" jest realizowany bezposrednio, gdy do niwelacji wykorzystuje sie metode hydrostatyczna, W praktyce mamy tu do czynienia z zasada dzialania naczyri polaczonych, w ktorych poziom cieczy (np. wody) wskazuje identyczna wysokosc (rys. 4.17). Jest to metoda stosowana od wiekow przy roznych pracach budowlanych.

Poziom

przew6d

Rys. 4.17. Schemat niwelacji hydrostatycznej

Pomiary wysokosciowe

93

Rys. 4.18. Przekr6j konstrukcji niwelatora tradycyjnego (libelowego)

Profesjonalne urzadzenia do niwelacji metoda hydrostatyczna skladaja sie nie tylko z wyskalowanych rurek (koricowek) 'lub elektronicznych systernow odczytowych polaczonych przewodem elastycznym, ale wymagaja tez zastosowania odpowiedniej cieczy.

Do niwelacji geometrycznej wykorzystuje sie instrumenty zwane niwelatorami, skladajqce sie z systemu celowniczego (lunety) oraz elementu poziomowania (libeli) funkcjonujacych w odpowiednim ukladzie mechanicznym (rys. 4.18).

Do okreslania plaszczyzny poziomej wykorzystuje sie libele badz tez wahadlo fizyczne ja-

a)

b)

-

1_

~

-

Rys. 4.20. Wspolczesny niwelator automatyczny oraz lata kodowa (1)

ko wskaznik lokalnej linii pionu. Powszechnie uzywane niwelatory (rys. 4.19) Sq instrumentami samopoziomujacyrni z ukladami optycznymi obserwacji (lunetami) bqdz-z.projekcja laserowa (niwelatory laserowe). W celu zwiekszenia dokladnosci oraz umozliwienia obserwacji plaszczyzny laserowej w warunkach swiatla dziennego Sq stosowane dodatkowe urzadzenia pomocnicze lokalizacji wiazki (detektory laserowe). Aby wyeliminowac bledy obserwatora, zbudowano niwelatory calkowicie automatycznie dokonujqce odczytu ze specjalnie skonstruowanych lat kodowych oraz rejestrujace wyniki tych obserwacji na specjalnych nosnikach magnetycznych (rys. 4.20). Sq stosowane zarowno ni-

Rys, 4.19. Niwelatory budowlane: a) libelowy, b) samopoziomujacy, c) laserowy

94

Prace pomiarowe w budownictwie

pomiary wysokosciowe

95

Celowa nachylona 1 : til

Powierzchnia odniesienia

Poziom lokalny

·M KrzyWa refrakcyjna 1

j b

Rys. 4.21. Schemat niwelacji .ze srodka" wg zapisu HB = HA + a - b

Poziom lokalny

Rys. 4.22 •. Schemat niwelacji .z korica"

welatory klasy technicznej (do celow budowlanych), jak i precyzyjne. Pozwala to uniknqc bledow odczytu i zapisu.

Zainstalowany system pomiarowy kontroluje takze pionowosc ustawienia laty oraz .okresla odleglosc do poszczegolnych lat.

Techniki niwelacji geometrycznej. Pomiar zwiazany z wyznaczaniem roznic wysokosci miedzy kolejnymi punktami stawiania laty niwelacyjnej nazywa sie niwelacja, W wyniku niwelacji jest mozliwe okreslenie wysokosci dowolnej grupy punktow (reperow) w przyjetyrn ukladzie wysokosciowym,

Niwelacja moze przebiegac wg technik .ze srodka" lub "z korica" (rys. 4.21, 4.22). Przy wykonywaniu pomiaru .ze srodka" nie tylko eliminuje sie wplyw bledow wynikajqcych z zakrzywienia Ziemi i refrakcji (oba odczyty (a) i (b) Sq obarczone jednakowym bledem (oM) spowodowanym krzywizna Ziemi i niejednorodnoscia atmosfery jako osrodka), ale rowniez wplyw bledow nierownoleglosci osi libeIi do osi lunety (ill), tj. podstawowego warun-

ku niwelatora. ReaIizacja pomiaru wg procedury .z korica" wynika badz z sytuacji terenowej, bqdz jest elementem procesu rektyfikacji instrumentu. Asymetria elernentow zaklocajacych pomiar na poszczegolnych latach powoduje rozny co do wartosci wplyw bledow zakrzywienia Ziemi i refrakcji (oM) oraz nierownolegtosci celowej do osi libeli (ill) na odczyty na latach oznaczonych (a) i (b).

Proces rektyfikacji niwelatora polega na wyznaczeniu wartosci nierownolegtosci osi lunety w stosunku do osi libeli (lub systemu samopoziomujacego) oraz dokonaniu odpowiednich korekt w instrumencie tak, aby wplyw zmian wywolanych tym elementem na wynik pomiaru byl jak najrnniejszy.

Proste urzadzenia pomiarowo-kontrolne, Do wielu prac montazowych jest wystarczajace uzycie prostych urzqdzeri pomiarowych zapewniajqcych sprawne wykonanie zadania. Do nich zaliczyc mozna poziornnice Iibelowe, hydrostatyczne i laserowe (rys. 4.23), projektory kierunkow, pochylomierze,

Rys. 4.23. Poziomnice: a) Iibelowe, b) hydrostatyczne, c) laserowa

Automatyczne niwelatory laserowe. Do wykonywania prac niwelacyjnych 0 dokladnosciach wymaganych przy robotach budowlanych powszechnie stosuje sitr automatyczne niwelatory laserowe (rys, 4.24). Podstawowe zalety tych instrumentow to:

- automatyczne poziomowanie w zakresie ±100,

- obejmowanie swym zasiegiem calego horyzontu wokol instrumentu,

- rnozliwosc jednoczesnej pracy wielu odbiorcow sygnalu laserowego,

- mozliwosc obserwacji wiazki laserowej w sposob bezposredni oraz z wykorzystaniem specjalnych detektorow uprecyzyjniajqcych 10- kalizacje srodka wiqzki w warunkach zlej widocznosci,

- mozliwoscautornatyczriego sterowania za pomoca wiqzki praca roznych maszyn budowlanych,

Niwelacja trygonometryczna. Przy wyznaczaniu roznicy wysokosci miedzy punktami znacz-

Rys. 4.24. Automatyzacja prac maszyn budowlanych przy uzyciu niwelatora laserowego

nie odleglymi od siebie i przy znacznym przewyzszeniu wystepujacym miedzy punktami stosuje sie metode niweJacji z wykorzystaniem wartosci kata pionowego oraz odleglosci skosnej pomierzonej dalmierzem. W przypadku niewielkiego obszaru budowy (celowe do 100 m) mozna przyjqc pewne uproszczenie, tzn. pominac rzeczywisty ksztalt Ziemi oraz inne znieksztalcenia i zapisac wzor na przewyzszenie zgodnie z oznaczeniami na rysunku 4.25

Rys, 4.25. Schemat niwelacji trygonometrycznej

96

Prace pomiarowe w budownictwie

6.11 = ha-i-Dsuva=hb

Pomiary te wykonuje sie przy uzyciu tachimetru, ktory pozwala na jednoczesny pomiar kata pionowego ex oraz odleglosci skosnej do reflektora pryzmatycznego D.

4.7. Techniki tyczenia poziomego polozenia punktu, kierunku pionu oraz kierunku dowolnych plaszczyzn

Tyczenie lokalizacyjne jest to wskazywanie polozenia tyczonego punktu, kierunku lub plaszczyzny. Podstawa odniesienia przy pracach tyczeniowych jest tzw, baza tyczenia. Moze ja stanowic osnowa lokalna lub odcinek bazowy.

Czestym zadaniem praktycznym jest zageszczanie odcinka punktami posrednimi (interpolacja) lub tez przedluzanie odcinka poza punkty bazowe (ekstrapolacja). Ze wzgledu na bledy tyczenia interpolacja jest dokladniejsza i rnozliwa do realizacji prostymi technikami bezposrednimi (metody obserwacjioptycznej), natomiast przedluzanie odcinka bazowego zwielokrotnia bledy lokalizacyjne punktow bazowych ijest zalecane tylko w obszarze niewielkich zakresow przedluzeri,

Odkladanie kata, tyczenie kierunku. Odkladanie wartosci kata od zadanej bazy tyczenia polega na realizacji zmiany kierunku ukladu celowniczego teodolitu (lunety), zgodnie z kierunkiem ruchu wskazowek zegara w stosunku do kierunku bazy ustalonego jako zero. Aby to zadante zrealizowac, nalezy:

- scentrowac teodolit ustawiony na statywie nad punktern bazowym (stanowiskiem),

- wycelowac na koniec bazy tyczenia i wyzerowac wartosc kierunku poziomego,

- obracac alidade instrumentu do momentu uzyskania pozadanego odczytu kola poziomego, - zaznaczyc kierunek przez stabilizacje punktu pomocniczego na kierunku tyczonym. Odkladanie dlugosci to odkladanie wartosci stanowiacej element tyczenia. W celu realizacji tego zadania nalezy:

- scentrowac tachimetr (dalmierz) ustawiony na statywie nad punktem bazowym (stanowiskiem) ,

- w zadanym kierunku w przyblizonej odleglosci ustawic reflektor pryzmatyczny i wycelowac na niego instrument (dalmierz),

- dokonac pomiaru oraz odpowiednich red ukcji z tym zwiazanych (atmosferycznej i geometrycznej),

- porownac rezultat pomiaru z wartoscia oczekiwana (nominalna wartoscia tyczenia),

- skorygowac polozenie punktu i powtorzyc tyczenie.

'Iyczenie polozenia punktu polega na rownoczesnym odkladaniu odpowiedniej wartosci kata oraz odleglosci wzgledem odcinka bazowego. W najnowszych technologiach pomiarowych stosowanych w geodezji jest mozliwe lokalizowanie punktu 0 okreslonych wspolrzednych takze przy wykorzystaniu Globalnego Systemu Pozycyjnego (GPS) (rys. 4.26). Ogranicze-

Rys. 4.26. Tyczenie punktu technikq: a) tachimetryczna, b) GPS

pomiary inwentaryzacyjne (wykrywacze urzadzeri podziemnych)

97

Rys. 4.27. Wybrane prace realizacyjne z wykorzystaniem projektorow: a) niwelacja, b) pionowanie, c) centrowanie

niem stosowania tego systemu jest koniecznosc zapewnienia widocznosci do grupy satelitow systemu. W pracach na rozleglych obszarach otwartych (np. w budownictwie drogowym) stosowanie tych technik jest bardzo praktyczne, szybkie i wystarczajaco dokladne (ok. 1 ern). Tyczenie pionu jest to wskazywanie spodka rzutu punktu lub jego przeniesienie na wyzszy poziom w stosunku do punktu bedacego punktern odniesienia. Zadanie to moze bye realizowane przy uzyciu teodolitu lub pionownika. Pionowanie przy uzyciu pionownika auto matycznego polega na:

- scentrowaniu pionownika nad punktem bazowym (stanowiskiem),

- wlaczeniu pionownika i odczekaniu na jego ustabilizowanie sie,

- przemieszczaniu sie obserwatora na kolejne kondygnacje i dokonaniu ustalenia polozenia plamki laserowej na plytce ekranu pomiarowego,

- zaznaczeniu polozenia plamki na konstrukcji za pomoca odpowiednich znakow,

Tyczenie plaszczyzny (poziomej, skosnej) polega na takim ustawieniu urzadzenia pomiarowego, aby w oparciu 0 jego wskazania bylo mozliwe latwe tyczenie punktow posrednich danej plaszczyzny. Plaszczyzna ta moze bye pozio-

rna lub odpowiednio nachylona. Do jej tyczenia sluza m.in. niwelatory i teodolity laserowe oraz pochylornierze (rys. 4.27). W celu poziomowania plaszczyzny nalezy:

- ustawic projektor na stanowisku,

- wlqczyc urzadzenie i poczekac na jego usta-

bilizowanie sie,

- nastawic odpowiednie ustawienie plaszczyzny,

- przeprowadzic kontrole projektowanej plaszczyzny na punktach glownych (odniesienia),

- przemieszczac sie w kolejne miejsca, dokonywac ustalenia polozenia plamki laserowej na lacie i przez podnoszenie lub opuszczanie laty ustalac wlasciwe polozenie stopki laty pomiarowej (punktow tyczonej plaszczyny) (rys. 4.27a).

4.8. Pomiary inwentaryzacyjne (wykrywacze urzadzeri podziemnych)

Podczas prowadzenia robot ·ziemnych bardzo wazne jest unikanie kolizji z istniejacyrni urzadzeniami technicznego uzbrojenia terenu. Na mapach Sq naniesione inwentaryzowane wczesniej kable i przewody, jednakze wielokrotnie brakjest pewnosci, czy informacjajest kompletna. Wobec takiej sytuacji jest niekiedy koniecz-

98

Prace pomiarowe w budownictwie

ne sprawdzenie przebiegu danego przewodu lub kontrola wybranego fragmentu terenu. Do tych cel6w wykorzystuje sie tzw. wykrywacze elektroniczne (urzadzenia pozwalajace na wskazywanie kierunku do osi przewodu), umozliwiajace lokalizacje obiektu w plaszczyznie poziomej oraz okreslenie gtebokosci zalegania przewodu (rys. 4.28).

Rys. 4.28. LokaIizowanie urzadzeri podziemnych wykrywaczem elektronicznym

4.9. Monitorowanie przemieszezeri

Dostarczanie biezqcej informacji geometrycznej o obiekeie, na podstawie kt6rej mozna okreslac przemieszczenia bezwzgledne i deformacje zachodzace w bryle budowli, nazywa sie monitoringiem. Nalezy przy tym rozroznic monitoring zaplanowany i rozpoczynany przed przystapieniem do robot budowlanych (monitoring planowy) oraz monitoring prowadzony po zaistnieniu awarii bqdi katastrofy budowlanej (monitoring interwencyjny).

Technologie pomiarowe w monitorowaniu przernieszczeri. Monitoring przernieszczeri moze obejmowac wybrane, pojedyncze punkty

obiektu lub zbiory ciagte punkt6w (np. powierzchnie budowli badz powierzchnie terenu). W zaleznosci od wyzej wymienionych uwarunkowari mozna stosowac rozne metody porniarowe, w tym glownie takie, jak:

- pomiary trygonometryczne (pomiary katowo-liniowe),

- pomiary wzgledne (z zastosowaniem pionownik6w, wahadel, szczelinomierzy, czujnik6w sensorowych, pochylomierzy, inklinometr6w), - niwelacje precyzyjna (z zastosowaniem precyzyjnych niwelator6w i lat oraz przy uwzglednieniu poprawek korygujacych),

- przemyslowe systemy pomiarowe (zdaIne, precyzyjne systemy pomiarowe),

- pomiary fotogrametryczne (zdjecia i ich metryczne wykorzystanie),

- pomiary satelitarne (Globalny System Pozycyjny GPS).

Przy realizacji zadari geodezyjnych sq stosowane systemy zautomatyzowane lub technologie pomiar6w tradycyjnych. Kazda z metod wyrnaga odpowiednich instrument6w pomiarowych i modul6w przetwarzania danych. Monitorowaniem przemieszczeri zajmuja sil( wylacznie geodeei i to specjalizujacy sie w tym zakresie.W pracach tych stosuje sie wyrafinowane technologie pomiarowe celem uzyskania najwyzszych dokladnosci i niezawodnosci wynik6w.

Dzieki scisle] wspolpracy miedzy geodeta a majstrem budowlanym jest mozliwe sprawne prowadzenie budowy, wyzsza jakosc prac montazowych oraz bezpieczeristwo budowli i jej otoczenia. Nowe techniki pomiarowe pozwalajq uproscic proces tyczenia czy inwentaryzacji, wymagaja jednak wiedzy w zakresie obslugi instrument6w oraz automatyzacji procesu przetwarzania danych pomiarowych. Majster budowlany musi miec wiedze ogolna 0 technikach pomiarowych i uslugach oferowanych przez geodet6w. Precyzyjne i wazne ze wzgledow technicznych porniary oraz czynnosci wymagajace zastosowania zaawansowanych technologicznie instrument6w nalezy powierzac specjalistom geodetom.

W opracowaniu wykorzystano: akty prawne, normy, instrukcje oraz kataIogi firm produkujacych instrumenty i urzadzenia geodezyjne: Topcon, Leica, Zeiss, Trimble.

Spis tresci

5.1. 5.2. 5.3. 5.4. 5.5. 5.6. 5.7. 5.8. 5.9. 5.10. 5.11. 5.12. 5.13. 5.14. 5.15. 5.16. 5.17. 5.18. 5.19. 5.20. 5.21.

5

Roboty ziemne

Tadeus: A. Kiihn

Rodzaje budowli ziemnych . . . . . . . . . Charakterystyka gruntow i ich klasyfikacja Okreslenie kategorii gruntu . . . . .

Obliczanie objetosci robot ziemnych

Okreslenie poziomu wod gruntowych

Roboty przygotowawcze . . . . . . . Zabezpieczenie budowy przed wodarni opadowymi Czasowe obnizenie zwierciadla wod gruntowych . . Wytyczanie obiektow budowlanych . . . . . . . . .

Umacnianie skarp wykopow i nasypow stalych i tymczasowych . Ogolne zasady prowadzenia robot ziemnych

Maszyny do robot ziernnych .

Wykonywanie wykopow

Zasypywanie wykopow , . . .

Odklad gruntow .

Dokladnosc wykonania wykopow Wykonywanie nasypow ..... Dokladnosc wykonania nasypow

Prowadzenie robot ziernnych w warunkach zimowych

Koncow~ odbiory robot ziernnych . . . . . . . . . . . Podstawowe zasady bhp przy wykonywaniu robot ziemnych ...

100 100 103 103 105 lOS 105 106 107 109 III 112 112 117 117 118 118 120 121 121 122

100

Roboty ziemne

5.1. Rodzaje budowli ziemnych

Technologia robot ziemnych polega na wykonaniu wykopow i nasypow 0 roznych formach i wymiarach przez odspojenie i wydobycie urobku z wykopu, przemieszczenie go na wskazane miejsce i uformowanie nasypu zgodnego z celem i przeznaczeniem budowli ziemnej.

Budowle ziemne dzieli sie na trzy grupy w zaleznosci od ich przeznaczenia. S,! to:

I) budowle ziemne czasowe ulegajace zasypaniu po zrealizowaniu robot budowlanych lub instalacyjnych, sposrod ktorych nalezy wymienic: - wykopy pod obiekty mieszkalne, przemyslowe, elementy linii komunikacyjnych, np. podpory mostow, przepustow itp.,

- rowy do instalacji elektrycznych, gazowych, wodociagowych, kanalizacyjnych oraz innych urzadzeri podziemnych,

2) budowle ziemne stale, ktoryrn nadaje sie okreslone trwale ksztalty i wymiary; naleza do nich:

- podtorza linii komunikacyjnych,

~ ziemne urzadzenia hydrotechniczne, - elementy makroniwelacyjne,

3) budowle ziemne, a raczej roboty plantacyjne, majace na celu przygotowanie powierzchni terenu dla przyszlych obiektow przez uzyskanie wymaganych poziomow, zebranie warstwy ziemi roslinnej itp.

Wykopy klasyfikuje sie stosownie do ich wy-

miarow jako: '.

- szerokoprzestrzenne, 0 szerokosci dna wiekszej niz 1,5 m i nieograniczonej dlugosci,

- wqskoprzestrzenne, 0 szerokosci dna mniejszej lub r6wnej 1,5 m i nieograniczonej dlugosci,

- jamiste, 0 szerokosci i dlugosci dna lub srednicy mniejszej lub rownej 1,5 m.

Przed rozpoczeciem robot ziemnych trzeba sprawdzic, czy na placu budowy nie znajduja sie pomniki przyrody, ktore podlegaja ochronie i musza pozostac w stanie nienaruszonym. Jezeli tak, nalezy odpowiednio je zabezpieczyc przed uszkodzeniami mechanicznymi oraz przed mozliwoscia uschniecia,

Z czynnosci tych nalezy sporzadzic protokol przy udziale inwestora.

5.2. Charakterystyka gruntow i ich klasyfikacja

Prawidlowosc projektowania i realizacji budowIi ziemnych, niezaleznie od ich rodzaju, wymaga znajornosci podstawowych parametrow gruntow, takich jak struktura, sklad, wlasciwosci fizyczne i chemiczne, wlasciwosci wytrzymalosciowe itp. Klasyfikacja gruntow do celow budowlanych uwzgledniajaca wyzej wymienione cechy fizyczne, wytrzymalosciowe, chemiczne i mechaniczne zajmuje sie norma PN-86/B-02480.

Ze wzgledu na mozliwosci techniczne wykonania robot ziemnych stosuje sie podzial gruntow na kategorie uwzgledniajace stopieri trudno sci odspojenia i wydobycia urobku; podzial ten obrazuje tabl. 5.1, w ktorej omowiono grunty w stanie naturalnego zawilgocenia.

Nalezy zwrocic szczegolna uwage na grunty kategorii 1-;- V, gdyz one glownie stanowia material do wykonywania budowli ziemnych; wlasciwosci techniczne tych gruntow zrnieniajq sie znacznie w zaleznosci od stopnia ich wilgotnosci.

Powoduje to z kolei zmniejszenie wydajnosci maszyn i sprzetu ze wzgledu na oblepianie, zmniejszanie stopnia napelnienia itp.

Do kosztorysow oraz do obliczeri kart pracy przyjeto podzial gruntow na cztery zasadnicze kategorie. Sa to:

Kategorie 1-;.-11, do ktorych zalicza sie: gleby uprawne z darniq lub korzeniami grubosci do 30 mm, less wilgotny, nasyp z piasku oraz piasku malo gliniastego z odpadami drewna, piasek gliniasty, piasek wilgotny, torf z korzeniami grubosci do 30 mm.

Kategoria III, do ktorej zalicza sie: glebe uprawna z korzeniami grubosci ponad 30 mm, gline wilgotna - twardoplastyczna i plastyczna, il wilgotny twardoplastyczny, less polzwarty, madre gliniasta, namuly rzeczne gliniaste, nasyp zlezaly z piasku gliniastego, pylu lub lessu z gruzem lub z odpadami drewna, pospolki, piasek gliniasty polzwarty, torf z korzeniami grubosci ponad 30 mm, zwir,

Kategoria IV obejmujaca gline wilgotna polzwarta i zwarta oraz zwalowa z glazarni do 10% objetosci, il malo wilgotny polzwarty i zwarty, less suchy, nasyp zlezaly z gliny, il z gruzem lub odpadami drewna, otoczaki 0 srednicy do

Charakterystyka gruntow i ich klasyfikacja

101

Tablica S.l. Podzial gruntow na kategorie wg warunkow odspajania i ladowania

Kategoria gruntu

Rodzaj i nazwa gruntu

1,7 1,3 1,1

Sposoby odspajania, rozdrabniania, spulchniania

i splawiania gruntu - stosowane maszyny i narzedzia

Wspolczynnik Wspolczynnik spulchniania spulchniania po .zag\!szcze-

zruntu ruu lub po

w c~asie jego dlug?trw~lym

urabiania osiadaniu

i transportu gruntu

uprzednio

spulchnionego

Gestosc objetosciowa gruntu kg/rn '

Piasek malo wilgotny Gleba uprawna

Torf bez korzeni

1,01-;.-1,025 1,02-;.-1,03 1,03+1,04

II

Piasek wilgotny

Piasek gliniasty, pyl piaszczysty i less wilgotny (plastyczne i twardoplastycz-

ne) .

Zwiry 0 ziarnach do 25 mm malo spoiste

Gleba uprawna zadarniona lub z korzeniami grubosci do 30 mm

Torf z korzeniami grubosci do 30 mm Nasyp niekontrolowany z piasku i piasku gliniastego z zanieczyszczeniami w postaci gruzu i odpadow drewnianych

1,6 mechaniczne: za pomo-

1,2 C<! wszelkiego rodzaju

0,8+1,0 maszyn do robot ziemnych, hydromonitorow, pomp; reczne: za pornoca szufli i lopat sztychowych

1,7 jw. dla kat. I przy robotach recznych, niekiedy konieczne motyki lub

1,8 oskardy

1,8

1,08: 1,17 1,15+1,25 1,2-;.-1,3

1,10+1,20

1,12+1,20 1,08-;.-1,15 1,15+1,25 1,20+1,30

1,12+1,20

1,01+1,025

1,01+1,025 1,01+1,025 1,02+1,03 1,03+1,04

III

1,01-;.-1,025

Piasek gliniasty, pyly i lessy malo wilgotne, polzwarte

Zwir malo spoisty, rumosz i otoczaki o wymiarach do 40 mm

Rzeczne mady i namuly gliniaste

IIy, gliny wilgotne, gliny twardoplastyczne i plastyczne, niekamieniste Gleba uprawna zadamiona, z korzeniami grubosci ponad 30 mm

Torf z korzeniami grubosci ponad 30 mm

Nasyp niekontrolowany zlezaly, z piasku gliniastego, z lessu lub z gliny, ilu - z gruzem, tluczniem, odpadami drewna

mechaniczne: jw. dla

1,9 kat. I i II oprocz lopat mechanicznych;

1,8 reczne: przy uzyciu

1,8+2,0 oskardow, czesciowo

takze lomow stalowych

2,0 1,4 1,3

1,9

1,10+1,20 1,25+1,35 1,20+1,25

1,20+1,30 1,20+1,30 1,20+1,30

1,15+1,25

1,02-;.-1,03 1,04+1,06 1,03+1,04

1,03+1,05 1,02+1,03 1,03+1,04

IV

1,02+1,03

Otoczaki 0 wymiarach do 90 mm Rumosz wietrzelinowyo wymiarach do 90mm

Andezyt lub rogowiec w lawkach

By, gliny malo wilgotne polzwarte i zwarte, less suchy

Glina zwalowa z glazami do 50 kg stanowiacymi do 10% objetosci gruntu Ilohipek miekki

Nasyp niekontrolowany, zlezaly, z gliny lub ilu, z gruzem, tluczniem i odpadkami drewna lub z glazami 0 masie do 25 kg stanowiacyrni do 10% objetosci nasypu

Rumowisko budowlane i gruz - z blokami do 50 kg

1,9 mechaniczne: wszelkiego rodzaju koparki,

2,0 spycharki 0 mocy sil-

3,0 nika 37 kW, ladowarki, zgamiarki 0 mocy

2,0 silnika 74 kW z nozami zebatyrni; reczne:

2,1 przy stalym uzywaniu

2,0 oskardow i lomow stalowych, czesciowo klinow i mlotow

1,95 1,75

1,25: 1,35 1,25+1,35 1,28+1,33

1,28+1,33 1,28+1,33 1,30+1,35

1,20+1,30 1,03+1,35

1,04+1,06 1,04+1,06 1,08+1,12

1,09+1,12 1,08+1,12 1,10+1,15

1,05+1,10 1,10+1,15

102

Roboty ziemne

Tablica 51 cd

Sposoby odspajania, rozdrabniania, spulchniania

i splawiania gruntu - stosowane maszyny i narzedzia

Kategorin gruntu

Rodzaj i nazwa gruntu

Gestosc objetosciowa gruntu kg/m3

V Grunty zwarte i skaliste miekkie:

Glina zwalowa z glazami do 50 kg, stanowiacyrni 18+30% objetosci

II zwarty przewarstwiony lupkami Ilolupek twardy, ale rozsypliwy Rumosz 0 wymiarach ziaren ponad 90 mm

Margiel miekki

Gips, opoka kredowa miekka Zlepierice p61zwarte

Wegiel brunatny p61zwarty oraz kamienny, ale rozsypliwy

Zuzel hutniczy (haldy) niezwietrzaly Rumowisko budowlane i gruz zwarty, z blokami ponad 50 kg

mechaniczne: koparki, spycharki 0 mocy sil-

2,1 nika 55 kW, ladowar-

2,0 ki 74 kW z nozami ze-

2, I batyrni, czasem z uzy-

ciem material6w wy- 1,9 buchowych oraz zry- 1,95 wak6w; reczne: lomy,

1,8 kliny, mloty; reczne

2,0 i pneumatyczne: z 10- patami, czesto z uzy-

1,3 ciern material6w wybu-

1,5 chowych

1,85

VI -i- Skaliste miekkie oraz slabo i srednio VII spekane:

Tufy wapienne miekkie, porowate, antracyt

Opoka kredowa zwarta, margiel slabo spekany; piaskowiec, zlepierice, lupki spekane itp.

mechaniczne: koparki, spycharki 0 mocy siInika 55 kW, ladowar-

1,1+1,8 ki 74 kW, z nozami zebatyrni, z uzyciem material6w wy-

1,1 + 1 ,8 buchowych i zrywarek; reczne: mloty pneumatyczne i materiaiy wybuchowe

Wsp61czynnik Wsp6!czynnik spulchniania

1 hni . po zageszcze-

spu c mama niu lub po

gru~t~ dlugotrwalym

w czasie jego osiadani u

urabiania grunt;

i transportu uprzednio

spulchnionego

1,28+1,35 1,08+1,12
1,28+1,35 1,08+1,13
1,29+1,35 1,08+1,14
1,30+1,40 1,10+1,15
1,30+1,38 1,10+1,15
1,30+1,45 1,10+1,15
1,30+1,45 1,10+1,15
1,25+1,35 1,08+1,13
1.30+ 1,45 1,10+1,15
1,28+1,45 1,08+1,15
1,33+1,45 1,10+1,15
1,33+1,50 1,12+1,17 VIII + Skaliste twarde:

XVI Skaly srednio i malo spekane oraz lite

mechaniczne: koparki,

1,9+2,9 spycharki, ladowar-

ki z nozami zebatymi o mocy siinika 110 kW, z uzyciern materialow wybuchowych

90 nun, gruz budowlany, zwir zwarty, pospolke zwarta,

Grunty znajdujace silt W tab!. 5.1 powyzej kategorii IV kosztorysuje silt wedlug cennikow ro-

bot skalnych i gorniczych, .

Zasady kosztorysowania przewiduja rowniez podzial na dwa rodzaje gruntow pod wzgledern nasycenia woda:

- grunty suche lub normalnej wilgotnosci,

- grunty mokre.

W robotach ziemnych .recznych za grunt mokry przyjmuje silt grunt zalegajacy ponizej poziomu zwierciadla wody gruntowej. W robotach zmechanizowanych za grunt mokry przyjmuje silt

1,40+1,50

1,15+1,25

taki grunt, przy ktorego odspojeniu i ladowaniu koparka pracuje na materacach, przy czym dla gruntow oblepiajacych osprzet stosuje silt dodatkowe wspolczynniki.

Przy gruntach mokrych, zalegajacych ponizej poziomu wod gruntowych, stosuje silt odpowiednie doplaty, Wycen wedlug wyzej wymienionych kategorii nie stosuje silt rowniez do gruntow kurzawkowych oraz takich, ktore groza osuwiskami.

Roboty wykonywane w tych gruntach nalezy wyceniac wedlug indywidualnych projektow z uwzglednieniern robot drenazowych, wzmacniajacych i zabezpieczajacych,

Obliczanie objetosci rob6t ziemnych

103

5.3. Okreslenie kategorii gruntu

Okreslenia kategorii gruntu dokonuje silt na podstawie jego cech mechanicznych, chemicznych, fizycznych i wytrzyrnalosciowych.W tym celu w terenie pobiera silt probki gruntu. Dokonac tego mozna metoda probnych odwiertow lub z dolow probnych.

Pr6bne odwierty wykonuje silt, stosujac rury wiertnicze 0 srednicy 15 ern, jesli zalezy nam na otrzymaniu probek 0 nienaruszonej strukturze, i srednicy 12,5 ern, jezeli nie jest to konieczne. Otwory wierci silt wzdluz obwodu obiektu, w rniare rnozliwosci ok. 1+2 m poza obrysem zewnetrznyrn oraz na powierzchni obiektu tak, aby jeden otwor przypadal na ok. 100 m2 zarysu budowli. W przypadku obiektow 0 powierzchni mniejszej niz 300 m1 nalezy wykonac minimum 3 otwory nie lezace w jednej linii, przy czym jeden powinien silt znajdowac w srodku obiektu. Przy obiektach 0 wiekszej powierzchni wykonuje silt otwory tak, aby odleglosci miedzy nimi nie przekraczaly 30 m, a osie nie pokrywaly silt. Punkty, w ktorych znajdujq silt otwory, nalezy powiqzac niweletq, Przy wykonywaniu otworow trzeba notowac poziomy pojawiania silt wod gruntowych, jesli to rnozliwe - we wszystkich otworach jednoczesnie,

Dozy pr6bne (rys. 5.1). Wykonanie ich pozwala na zdobycie najlepszych danych 0 pokladach gruntu w miejscu realizacji obiektu. Doly kopie sit; zwykle w bezposrednim sasiedztwie projektowanego obiektu tak, aby nie naruszac gruntu w miejscu przyszlych fundamentow, Wykonuje silt je, ze wzgledow technicznych, zasadniczo glebokosci do 3,0 m i wymiarach poziornych 2,0 x 0,6+0,8 m, przy czym nie kopie silt ponizej poziomu zwierciadla wody gruntowej. Odleglosci osiowe dolow probnych w przypadku obiektow 0 powierzchni wiekszej od 300 m2 przyjmuje silt takie same jak odwiertow,

Do badari z otworow lub dolow nalezy pobrac 3 rodzaje probek gruntu:

- zwykle,

- z zachowana wilgotnoscia,

- z zachowana wilgotnoscia naturalna oraz

z nienaruszona struktura,

Liczba pobranych probek z kazdego otworu lub dolu probnego powinna odpowiadac liczbie warstw gruntu wystepujacych w kazdym przypadku.

Rys. 5.1. D61 pr6bny

5.4. Obliczanie objetosci robot ziemnych

Objetosci robot ziemnych oblicza silt wedlug okreslonych w projekcie przekrojow poprzecznych i profilow podluznych wykopow, przekopow lub ukopow i wyraza silt w m3 gruntu rodzimego.

W wyjatkowych przypadkach, np. przy obliczaniu liczby srodkow transportowych, wydajnosci sprzetu mechanicznego lub przy wyrainym zaznaczeniu w zalozeniach szczegolowych projektu nasypow, objetosci robot kubaturowych oblicza silt z uwzglednieniem wspolczynnikow spu1chnienia lub zageszczenia.

W przypadku dokonywania pomiarow robot juz wykonanych lub w trakcie wykonywania ilosci gruntu obmierza silt w stanie spu1chnionym na odkladach lub srodkach transportowych, a w celu ustalenia faktycznych objetosci robot ziemnych stosuje silt wspolczynniki zmniejszajace, zalezne od kategorii gruntu (tab!. 5.2).

Tablica 5.2. Wsp6lczynniki zrnniejszajace

I+II

0,9 0,8

Kategoria gruntu

Wsp6lczynniki zrnniejszajace do obmiaru gruntu spulchnianego .

I1I+IV

104

Roboty ziemne

Tablica 5.3. Nachylenie skarp wykopow tymczasowych

Skarpy nieobciqzone przy szerokosci, m Skarpy obciazone
Kategoria gruntu do 3 ponad 3
normalnej wilgotnosci glebokosc wykopow, m
do 3 ponad 3 do 3 ponad 3 do 3 ponad 3
I~II 1:1,00 1:1,25 1:1,00 1:1,25 1:1,00 1:1,25
III~IV 1:0,60 1:0,71 1:0,43 1:0,60 1:0,60 1:0,71
.. Uwaga: Przy wykonywamu wykopow w gruntach nawodnionych mozna stosowac lagodniejsze nachyleme skarp, uzasadnione w projekcie, w zaleznosci od miejscowych warunk6w i technologii robot.

Zasady wymiarowania robot ziemnych. Wymiary dna wykopow fundamentowych 0 scianach pionowych nieumocnionych sa przyjmowane jako rowne wyrniarom konstrukcji budowlanej w wypadku, gdy sciany, lawy lub stopy fundamentowe sa wykonywane bez deskowania lub izolacji zewnetrznej, W przeciwnym razie jako wymiar poprzeczny wykopu przyjmuje sie grubosc elementu fundamentowego powiekszonq 0 0,6 m na kazda zewnetrzna strone deskowana lub izolowana,

Wyrniary dna wykopu fundamentowego 0 skarpach pochylych przyjmuje sie zawsze jako rowne elementom konstrukcji fundamentowych, niezaleznie od metod ich wykonywania oraz rodzaju. Nachylenie skarp wykopow tymczasowych przyjmuje sit; wedlug tablicy 5.3. Nachylenia skarp budowli ziemnych stalych okresla projekt.

W przypadku gdy w projekcie jest przewidziane umocnienie skarp wykopu, objetosc robot ziernnych oblicza sie bez uwzglednienia wymiarow umocnieri.

Wymiary dna wykopu 0 scianach pionowych wykonywanych w deskowaniu pelnym lub azurowym przyjrnuje sie jako rowne wymiarom podstawy fundament6w powiekszonyrn 015 em z kazdej strony. Jesli wykonuje sie deskowania lub izolacje konstrukcji, to wymiary te powieksza sie 0 75 ern z kazdej zewnetrznej strony. Jesli prowadzi sie roboty w gruntach nawodnionych lub oblepiajacych narzedzia, to objetosci robot ziemnych powieksza sie zgodnie ze wspolczynnikami podanymi w tabL 5.4.

Ilosc ziemi potrzebna do wykonania budowli ziemnej oblicza si.t; wedlug wzoru

V == VI + V2 + ... ...;.. VN

gdzie: V - calkowita ilosc zierni; VI, 2, N - kolejne bryly obliczeniowe.

Tablica 5.4. Wsp6lczynniki do obliczania objetosci rob6t ziemnych

Rodzaj gruntu lub czynnosci Wsp6lczynnik

Wykopy w gruntach nawodnionych:

- kat. I~II } 1,10

- kat. III wg tab!. 5.1 1,15

- kat. IV 1,10

Wykopy w gruntach oblepiajqcych

narzedzia 1,10

Zasypywanie wykop6w rniedzy

rozporami 1,03

Wartosc VI 2 N oblicza sie dla poszczegolnych nasypow I~b' wykopow jako objetosci zawarte porniedzy dwoma sasiednirni przekrojami poprzecznyrni wedlug wzoru

FI+F2 VI? N=---l

,-, 2

gdzie: 1 - odleglosc miedzy przekrojami /I-II i I-I (rys. 5.2); FI, F2 - pola powierzchni poszczegolnych przekrojow,

Rys. 5.2. Podzial bryly wykopu (nasypu) przekrojami poprzecznymi na regularne figury geometryczne

Wyzej podany wzor jest wystarczajaco dokladny do obliczenia ilosci robot ziemnych na terenach plaskich lub 0 malym kacie nachylenia

1

Zabezpieczenie budowy przed wodami opadowymi

105

(do 10°). W przypadku skomplikowanych przekrojow w terenie mocno urzeibionym Iub takim, w ktoryrn odleglosci miedzy poszczegolnymi przekrojami przekraczajq kilkanascie metrow, stosuje sie wzor

FI +2Fa+F2

VI. 1. N = 4 I

gdzie Fa - pole powierzchni przekroju postedniego miedzy przekrojami I-I iII-II.

W celu uzyskania jak najdokladniejszego wyniku dzieli sie obliczana bryle budowli ziemnejkolejnymi przekrojami poprzecznyrni na jak najmniejsze elementy.

Ilosci mas ziemnych przy wykonywaniu prac ziemnych powierzchniowych oblicza sie za pomoca najczesciej stosowanej metody, jaka jest podzial okreslonej powierzchni na siatke trojkat6w lub kwadrat6w, w zaleznosci od uksztaltowania terenu i zalozonej dokladnosci obliczeri (od 10 cm do 40 m). Nastepnie oblicza sie objt(tose poszczegolnych, otrzymanyeh z podzialu bryl, pamietajqc 0 r6i:nicowaniu znakami algebraicznymi nasyp6w i wykop6w. Calkowita objetosc rob6t ziemnych otrzymuje sie po zsumowaniu objetosci wykopow i nasypow wszystkich kwadrat6w i trojkqtow podzialowych.

5.5. Okreslenie poziomu w6d gruntowych

W celu unikniecia nieprzewidzianych trudnosci w trakcie wykonywania prac ziemnych kazdy projekt robot ziemnych powinien zawierac scisle okreslone rzedne wystepowania w6d gruntowych. Badania wysokosci zwierciadta wod gruntowych przeprowadza sie w trakcie wykonywania odwiert6w lub dolow pr6bnyeh. Przy okreslaniu rzednych wystepowania w6dgruntowych powinno sit( uwzgledniac rowniez dane meteorologiezne z roznych okresow, Pomiar wysokosci poziomu wod powinien bye wykonywany jednoczesnie we wszystkich otworach.

5.6. Roboty przygotowawcze

Do rob6t przygotowawczych zalicza sit( wszystkie te prace, ktore trzeba podjac przed przystqpieniem do wlasciwych robot ziemnych, a wiec:

- wykonanie obiektow zagospodarowania placu budowy, a w szczeg6lnosci: wybudowanie dr6g tymczasowych, zaplecza technicznezo, zaplecza administracyjno-socjalnego, doprowadzenia i rozprowadzenia energii elektrycznej i wody,

- sprawdzenie zgodnosci z projektem lokalizacji urzadzeri i przebiegu sieei podziernnych i nadziemnych,

- przeniesienie kolidujqcych z projektem podziemnych sieci i urzadzeri stalych lub tymczasowych,

- usuniecie drzew, krzew6w i innej roslinnosci,

- rozbiorke istniejacych obiektow budowla-

nych lub ich resztek oraz usuniecie gruzu,

- zasypanie dolow i usuniecie z teren6w przeznaczonych pod nasypy gruntow scisliwych i zanieczyszczonych elernentami gnilnymi,

- wykonanie zabezpieczeri osuwisk,

- usuniecie warstwy zierni roslinnej,

- zabezpieczenie terenu przed wodarni opado-

wymi,

~ jesli zachodzi koniecznosc, obnizenie poziornu zwierciadla wod gruntowych,

- spulchnienie gruntow spoistych,

- wytyczenie projektowanych obiektow w te-

renie.

5.7. Zabezpieczenie budowy przed wodami opadowymi

W celu zabezpieczenia budowy przed naplywem w6d opadowych i powierzchniowych wykonuje sie zwykle prosty system odprowadzeri rowkami ti:apezowyrni 0 spadku podluznym 278% (rys. 5.3). Wykorzystuje sie tu spadki naturalne w terenie otaczajqcym budowany obiekt, a gdy ich nie rna, wykonuje sie studnie zbior-

Rys. 5.3. Zabezpieczenie wykopu przed naplywem w6d opadowych i powierzchniowych

106

Roboty ziemne

Rys. 5.4. Zabezpieczenie nasypu rowem obustronnym

~

--or

Wy'kop

---+--

I Nasyp

I

I

Rys. 5.5. Zabezpieczenie wykopu i nasypu rowem bocznym

cze, z ktorych odprowadza sie wode za pomocll pomp. Na rysunkach 5.4 i 5.5 pokazano zabezpieczenie nasypu rowem obustronnym i bocznym,

5.8. Czasowe obnizenie zwierciadla wod gruntowych

Czasowo obnizyc zwierciadlo wod gruntowych mozna za pomocll iglofiltrow, studni depresyjnych jedno- lub wielostopniowych oraz drenow (rys. 5.6 i 5.7).

~~ ~

--::.. -...-_-

." • 0 .- ••

...... :.:-.... .:\~ .. :>.::.:.

Rys. 5.6. Przekroje drenow: 1 - wars twa wodonosna

Poziom wod gruntowych powinno sie obnizac zgodnie z projektem, poniewaz mozna si~ liczyc ze zmniejszeniem wytrzyrnalosci gruntu wskutek wymycia jego czastek.

Projekt powinien okreslac: liczbe studni lub iglofiltrow, predkosc odpompowywania, rzedne zadanego poziomu wod, wzniesienie spodu studni ponad warstwe nieprzepuszczalna itp.

Rys. 5.7. Sciek boczny i skarpowy oraz dren z urzqdzeniern odplywu: 1 - warstwa wodonosna, 2 - dreny, 3 - studzienka

Przyklady rozwiazari dotyczacych czasowego obnizenia zwierciadla wod gruntowych przy wykorzystaniu studni i iglofiltrow pokazano na rys. 5.8 i 5.9.

....

....

"-

-, , ,

" /

~~ ~o

Rys. 5.8. Obnizenie poziomu wody gruntowej ukladem studni wierconych: a) przekroj pionowy, b) widok z gory; 1 - zarys fundamentow, 2 - studnie wiercone, 3 - krzywa depresji, 4 - poziom wody gruntowej przed pompowaniem, 5 - pompa, 6 - rura zbiorcza

Wytyczanie obiektow budowlanych

107

a) /cr...:-----::9',

// I I "

I I I \

I I I \

I I I \

I ::1.!r4. I \

I I I \

6---- 0 0----6

I I I I

\ I I I

\ I I I

\ I I I

'. I I /

-, I I /

''-6,::::::::::::: p./

Rys. 5.9. Odwodnienie wykopu za pomoca iglofiltrow: a) schemat rozmieszczenia iglofiltrow, b) przekroj pionowy; 1 - posadowiony obiekt, 2 - krzywa depresji, 3 - pierwotny poziom wody gruntowej, 4 - iglofiltry, 5 - poziom dna wykopu

5.9. Wytyczanie obiektow budowlanych

Wytyczanie konturow obiektow budowlanych w terenie polega na wyznaczeniu i trwalym oznaczeniu na gruncie wszystkich charakterystycznych punktow i osi geometrycznych. W zaleznosci od stopnia wymaganej dokladnosci wytyczenia obiektu uzywa sie roznego sprzetu mierniczego (por. rozdzial 4. Paradnika).

Na rysunku 5.10 pokazano sposob wyznaczania konturu nasypu, a na rys. 5.11 - konturu wykopu.

K

2" + n(H-h)

.!S. + nH 2

o

Rys, 5.10. Wyznaczaniekonturu nasypu

Sposoby wytyczania i utrwalania zarysow obiektow budowlanych na gruneie sll rozne, w zaleznosci od rodzaju budowli oraz od sposobu jej wykonywania. Najczestszyrni metodami utrwalania porniarow geodezyjnych w terenie sq:

- oznaczanie punktow charakterystycznych przez palikowanie (rys. 5.12),

- zaznaczanie osi geometrycznyeh budowli metoda law drutowych (rys. 5.13),

- zaznaczanie metoda graficzna charakterystycznych elernentow na istniejacych obiektach budowlanych.

Przy wszystkich tych metodach parnietacnaleiy 0 umieszczaniu znakow charakterystycznych punktow lub przebiegu osi w odleglosci co najmniej 0,5 m poza krawedziami skarp wykopu, starajac sie umocnic je tak,· aby nie mogly ulec odchyleniom w czasie robot. Do wyznaczania osi miedzy przeciwleglymi lawami uzywa sie jedynie dobrze napietego cienkiego drutu stalowego (nie wolno uzywac sznurow lub iylek). Do wyznaczania punktow przeciecia osi na gruncie lub elernentach konstrukcji uzywa sie pionow geodezyjnych.

Na rysunku 5.14 pokazano sposob tyezenia wykopow instalaeyjnyeh.

Oprocz wyznaezenia polozenia obiektu budowlanego w terenie nalezy wyznaczyc jego poziom posadowienia, w stosunku do ktorego bitda odmierzane wszystkie elernenty wysokosciowe budowli. Poziom odniesienia utrwala sie na reperaeh. Repery umoeowuje sie poza obrebern prowadzonyeh robot w miejseaeh nienarazonych na osiadanie, takieh jak sci any sasiednieh obiektow, slupy instalaeyjne, speejalnie przygotowane elementy drewniane lub betonowewkopane w ziernie alba zabetonowane na glebokosc wieksza od gl~bokosci przemarzania (par. rys. 5.15 i 5.16). Nie wolno reperow umieszczac na drzewaeh. Z wykonanyeh prae pomiarowyeh powinna bye sporzadzona dokumentaeja geodezyjna w formie szkieu. Szkie tyczenia powinien zawierac:

- punkty terenowej osnowy geodezyjnej,

- punkty charakterystyezne obrysu obiektu na

zadanym poziomie,

- miary czolowe miedzy poszczegolnyrni punktami,

- miary niezbedne do zlokalizowania wszystkieh punktow gtownych obiektu,

108

Roboty ziemne

~1+m(H +h)

o

o

Rys. 5.11. Wyznaczanie konturu wykopu

Rys. 5.12. Utrwalanie punkt6w w terenie metoda palikowania

1300

1 T f

1 I 1

I I I I

500+800'

Rys. 5.13. Wyznaczanie osi obiektu za pomocq law drutowych (ciesielskich): a) rzut ukosny czesci wykopu i lawy z naciagnietymi drutami i pionem, b) szczegol lawy i wykopu; 1 - deska z nacieciern, 2 - pion, 3 - palik, 4 - deska z nacieciami, 5 - deska z nabityrni gwoidziami

/ / /

/

/ / / / 4

/

Rys. 5.14. Wytyczanie wykop6w instalacyjnych: 1 - wytycznik niwelacyjny staly, 2 - krzyz niwelacyjny przenosny; 3 - sznur, 4 - pion

d;: 200

Rys. 5.15. Reper ziemny

Rys. 5.16. Reper scienny

rozmieszczenie reperow roboczych i ich wysokosci odniesione do poziomu zerowego obiektu i do ukladu wysokosciowego, w jakim zostala wykonana mapa do ce16w projektowych.

109

5.10. Umacnianie skarp wykopow

i nasypow stalych i tymczasowych

Skarpy przed wymywaniem przez wody opadowe i powierzchniowe zabezpiecza silt w wyniku: - obsiewania trawa (rys. 5.17) na warstwie ziemi humusowej grubosci ok, 15 em w przypadku skarp malej wysokosci i 0 niewielkim kacie nachylenia,

Rys. 5.17. Urnocnienie skarp przez: a) obsianie trawa, b) obsianie trawa z powiazaniem warstwq humusu

- darniowania na plask (rys. 5.18), pelnego lub w krate w przypadku skarp 0 nachyleniu 1:1,5; polega to na pokryciu plaszczyzn skarp platami darniny 0 wymiarach zwykle 25 x 25 cm i przybiciu jej cienkimi kolkami drewnianymi do podloza (przecietnie dwa kolki na plat),

- darniowania na zrab stosowanego przy nachyleniu skarpy 1 :2; polega to na ukladaniu platow darni 25 x 25 em poziomo jednych na drugich z umocowaniem kolkami i uklepaniem, - zadrzewiania stosowanego na gruntach skalistych lub stromych skarpach nieutrzymujqcych darni,

- zabezpieczania skarp plotkami wiklinowymi (rys. 5.19) stosowanego przy katach nachylenia skarp 1: 1 i wiekszych oraz tam, gdzie grunt jest podatny na erozje; plotki wykonuje silt ze swiezych pretow wiklinowych tak, aby dac im mozliwoscrozrosniecia silt i rozgalezienia dlugosci ok. 1,0 m i grubosci 4710 mm; mocuje silt je co 30 do 50 em i uklada poziomo lub krzyzo-

110

Roboty ziemne

Rys. 5.18. Umocnienie skarp metodami: a) darniowania na plask pelnego, b) darniowania w krate

Rys. 5.19. Zabezpieczenie skarp ptotkami wiklinowymi

Rys. 5.20. Zabezpieczenie skarp brukiem

wo 0 bokach kwadrat6w 2 do 3 m; jesli jest konieczne specjalne zabezpieczenie nasypu, wykonuje sie plotki podw6jne wraz z wypelnieniem plaszczyzn miedzyplotkowych kamieniami lub zwirem,

_ zabezpieczenia skarp brukiem (rys. 5.20), zwykle tam, gdzie nachylenie skarp wynosi 1:1 i wiecej oraz gdy skarpy sl); narazone na ciagly

lub stosunkowo czesty przeplyw wody; spoiny miedzy karnieniami uzupelnia sie w rozny spos6b, np. zaprawa cementowa, mchem lub okruchami kamienia,

Siatkarni stalowyrni zabezpiecza sie skarpy urobisk skalnych.

Mury oporowe stosuje sie przy bardzo duzych

nachyleniach stok6w. .

III

5.11. Ogolne zasady prowadzenia robOt ziemnych

Roboty ziemne mUSZq bye prowadzone na podstawie i zgodnie z projektem, ktory powinien zawierae:

- plan sytuacyjny w skali 1 :25000,

- plan sytuacyjno-wysokosciowy terenu

w skali 1 :2000 z wykreslonymi obiektami istniejacymi i przewidzianymi do realizacji wraz z odpowiednim ich opisem,

- plan istniejacego uzbrojenia terenu (nadziemnego i podziemnego) uzgodniony i podpisany przez odpowiednie sluzby geodezyjne,

- wyniki badari geotechnicznych,

- opis techniczny wykonywanego obiektu

wraz z obliczeniami statycznyrni,

- warunki techniczne wykonania rob6t oraz warunki szczegolowe dla poszczeg6lnych obiekt6w,

- charakterystyczne przekroje terenu wraz z naniesionymi przekrojami projektowanych obiekt6w w skalach: poziomej 1 :2000, pionowej 1:2001ub 1:100, w zaleznosci od wymog6w, - obliczenie bilansu mas ziemnych wraz z ich rozdzialem,

- rysunki techniczno-konstrukcyjne projektowanych obiekt6w,

- rysunki architektoniczne,

- wyb6r metody wykonania robot,

- zestawienie srodkow transportowych wraz

ze wskazaniem placu zwalek,

- zestawienie sprzetu mechanicznego wraz z planem jego pracy,

- projekt odwodnienia i zabezpieczenia budowy przed woda opadowa,

- zestawienie robocizny,

- zestawienie materialow potrzebnych do wy-

konania pracy,

- plan zagospodarowania i uzbrojenia budowy,

- harmonogramy rob6t uzgodnione ze wszyst-

kimi uczestnikarni procesu budowlanego,

- inne dodatkowe rysunki i opisy w zaleznosci od potrzeb i charakteru budowy.

Roboty ziemne, w zaleznosci od potrzeb, mozna prowadzic nastepujacymi metodami:

- mechaniczna, polegajaca na wykonaniu czynnosci zasadniczych i pomocniczych z zastosowaniem roznego rodzaju sprzetu i maszyn, - reczno-mechaniczna, w kt6rej odspojenie i zaladowanie gruntu do srodkow wydobyw-

czych nastepuje recznie, transport zas na odklad lub srodki transportowe rnechanicznie, za pomoca transporter6w tasmowych, wyciagow skipowych, lekkich zurawi itp.

- reczna, w kt6rej wszystkie czynnosci sa wykonane silq miesni ludzkich i za pomoca narzedzi,

- w niektorych przypadkach rowniez metoda hydromechaniczna, polegajaca na odspajaniu, transporcie i osadzaniu gruntu w planowanym miejscu przy uzyciu strumienia wody pod odpowiednim cisnieniern.

Dob6r metody lub wykonanie rob6t jednoczesnie kilkoma metodami zalezy od ilosci robot i warunk6w, w jakich maja bye prowadzone. Przy robotach ziemnych, niezaleznie od przestrzegania danych zawartych w projekcie, nalezy takze przestrzegac nastepujacych ogolnych zasad i warunkow technicznych:

- przy wykonywaniu wykop6w sposobem zmechanizowanym pod fundamenty lub instalacje podziemne zatrzymuje sie kopanie na poziomie ok. 20 cnrpowyzej zadanej rzednej; warstwe te usuwa sie recznie przed rozpoczeciem rob6t fundamentowych lub rnontazowych, aby uchronic grunt w poziomie podsadowienia przed wplywem warunk6w atmosferycznych oraz grozba nieumyslnego spulchnienia przez osprzet maszyn budowlanych,

- spody wykop6w pod fundamenty, w przypadku nieumyslnego przekopania, nie moga bye zasypane gruzem, lecz powinny bye wypelnione np. betonem lub piaskiem stabilizowanym cementem; dotyczy to rowniez wykop6w do wszystkich rodzaj6w instalacji, kt6re musza zachowac szczelnosc,

- wykopy powinny bye wykonywane w jak najkr6tszym czasie i mozliwie szybko wykorzystane, aby uniknac osuwania sie skarp,

- zasypanie gotowych fundamentow powinno nastapic zaraz po ich wykonaniu, aby nie dopuscic do naruszenia struktury gruntu pod fundamentarni wskutek dzialania warunk6w atmosferycznych,

- do wykonywania nasypow nalezy uzywac grunt6w takich jak: piaski, zwiry, piaski gliniaste, skaly twarde, tzn, wszystkie grunty 0 granicy plynnosci mniejszej niz 65; nie wolno stosowac do tych konstrukcji torfow, grunt6w iglastych, zierni urodzajnej itp.; przy spelnieniu pewnych warunk6w, tzn. zabezpieczeniu nasypu

112

Roboty ziemne

przed dostepern wody, mozna uzyc skal miekkich, pylow, piaskow pylastych, gliny, lessow, - do zasypywania wykopow i fundamentow nalezy uzywac gruntow z tych wykopow, odpowiednio je zageszczajac, chyba ze projekt przewiduje zasypke np. piaskiem rzecznym,

- przy zasypywaniu wykopow grunt trzeba zageszczac warstwami grubosci nieprzekraczajacej 20 cm - przy zageszczaniu recznym i 50 cm - przy zageszczaniu mechanicznym,

- nie wolno uzywac do zasypywania wykopow

gruntow zamarznietych, torfow, darniny itp., - nasypy nalezy wykonywac warstwami poziomymi, starannie je zageszczajac,

- wysokosc nasypu i szerokosc jego korony powinna bye wieksza od zalozonej (ze wzgledu na osiadanie); powinno to bye przewidziane w projekcie,

- nachylenie skarp wykopow tymczasowych nalezy uksztaltowac zgodnie z danymi zamieszczonymi w tablicach (por. np. tabl, 5.6) w zaleznosci od rodzaju gruntu, glebokosci wykopu i obciazenia naziomu,

- nie nalezy wykonywac wykopow bez skarp lub rozparcia sciankami przy gtebokosciach:

h » od 1,0 m - w gruntach piaszczystych i zwirach,

h > od 1,25 m - w gruntach gliniasto-piaszczystych,

h > od 1,50 m - w gruntach gliniastych i ilach, - przy powiekszaniu skarp i nasypow trzeba pamietac 0 oczyszczeniu starych skarp (z darniny i ziemi roslinnej oraz wszystkich innych elementow gliniastych), zeschodkowaniu; dopiero po wykonaniu tych czynnosci mozna nasypywac swiezy grunt, starannie go zageszczajac, - nalezy unikac prowadzenia robot ziemnych w warunkach zimowych ze wzgledu na duzy koszt tych prac.

5.12. Maszyny do robot ziemnych

Ze wzgledu na rodzaj wykonywanych czynnosci sposrod maszyn do robot ziemnych mozna wyroznic:

- rnaszyny do odspajania gruntow z mozliwosciq ich przernieszczenia na niewielkie odleglosci; urobek przez nie odspajany transportuje sie na miejsce przeznaczenia oddzielnymi maszynarni; do maszyn tych zalicza sie wszystkie ko-

parki jedno- lub wielonaczyniowe oraz ladowarki i spycharko-Iadowarki,

- maszyny do odspajania i przewozenia urobku na miejsce skladowania lub wbudowania wraz z mozliwoscia ukladania gruntu w nasyp lub zwalke; do maszyn tych zalicza sie zgarniarki wszystkich typow,

- maszyny do odspajania i przesuwania urobku na przeznaczone miejsce za pomoca lemieszy lub talerzy; do maszyn tych zalicza sie: spycharki, koparko-spycharki, rowniarki,

- maszyny do pionowego transportu ziemi z wykopow (przenosniki tasmowe, wyciagi pochyle, czyli skipowe, zurawie 0 malym udzwigu),

- maszyny do poziomego transportu (roznego rodzaju srodki transportowe, pOCZqwszy od taczek az po wagony kolejowe),

- maszyny do rob6t pomocniczych, czyli do: zageszczania gruntu (walce, wibratory, ubijarki), spu1chniania gruntu (zrywarki, plugi, talerze), usuwania zadrzewieri itp.

Podzial ten ze wzgledu na konstruowanie maszyn 0 coraz wiekszej uniwersalnosci nalezy traktowac jako ramowy.

5.13. Wykonywanie wykopow

Wykop, w zaleznosci od wymiarow, rnozna wykonac jedna z dwoch podstawowych metod:

- czolowa (poprzecznq), przy wykopach 0 duzych glebokosciach (rys. 5.21), lecz malej sze-

Rys. 5.21. Wykonanie wykopu metoda czolowa

Wykonywanie wykopow

113

V-VI

A

Do wykonania

Z pornocnlcza rnaszyna, np. spycharkq

Rys. 5.22. Wykony:wanie wykopu metoda warstwowa: I, II. 1/1 - kolejne przejscia koparki, I, 2, 3 - kolejne stanowiska wywrotek

rokosci: metoda ta jest wykorzystywana przewaznie przy wykopach pod wszelkiego rodzaju instalacje podziemne, przy poprzecznym przerzucie odspojonej ziemi oraz przy innych glebekich wykopach 0 niewielkich wymiarach w planie; do wykonania wykopow tq metoda najlepiej nadaja sie wszelkiego typu koparki,

- warstwowa (podluzna), ktora umozliwia prowadzenie robot dworna sposobami: warstwami (rys. 5.22) grubosci zaleznej od uzytego sprzetu na calej powierzchni terenu (uzywa sie wtedy spycharko-zgamiarek) lub koparkami robiacymi wykop szerokosci i glebokosci rownej zasiegowi ramienia koparki; taki wykop poszerza sie i poglebia stopniowo do zalozonych wyrniarow (rys. 5.23).

Pamietac nalezy, ze doprac przystepuje sie po szczegolnyrn przeanalizowaniu warunkow terenowych (zwlaszcza przy wykonywaniu wykopow szerokoprzestrzennych) oraz ustaleniu etapow poszczegolnych przejsc koparki, kierunkow kopania, drog dojazdowych i wyjazdowych srodkow transportowych oraz sposobu zabezpieczenia terenu przed woda opadowq, Specyficzna forma robot ziernnych jest wykonywanie wykopow waskoprzestrzennych do wszelkiego rodzaju instalacji i urzadzeri podziemnych. Wykopy wqskoprzestrzenne moga rniec sciany pionowe do glebokosci 1,5 m i szerokosci do 0,6 m lub skarpy, jesli jest na nie wystarczajaca Hose miejsca, a takze sciany pionowe zabezpieczone roznego rodzaju deskowania-

mi. Umocnienia te, w zaleznosci od warunkow, w jakich maja pracowac, to: deskowania pelne, azurowe, scianki szczelne, scianki zakladane, Rodzaj . deskowania do wykopow waskoprzestrzennych w zaleznosci od kategorii gruntu i glebokosci wykopu mozna przyjmowac wg tablicy 5.5.

Rys. 5.23. Wykonywanie wykopu metoda boczno-czolowa

114

Roboty ziemne

Tablica 5.5. Rodzaje deskowari scian pionowych wykop6w wqskoprzestrzennych

Kategoria gruntu Glebokosc Rodzaj
normalnej wilgot- wykopu, m umoenienia
nosci wg tab!. 5.1
H-I! do 1 bez deskowania
I+I! wieksza niz 1 peIne
III+IV do 1,5 bez deskowania
III+IV do 3 azurowe
III+IV wieksza niz 3 pelne Rys. 5.24. Zabezpieezenie skarp wykopu za pomoca trojkqtnych kozlow

Rys. 5.25. Zabezpieezenie skarp wykopu za pomoca deskowania szczelnego i zastrzalow

Sciany zabezpiecza sie rowniez przy wykopach szerokoprzestrzennych w przypadkach gdy:

- grunt jest malo spoisty i skarpy zajelyby duzo miejsca,

- wykonanie skarp nie jest mozliwe,

- nalezy obnizyc poziom wody gruntowej i za-

chodzi koniecznosc prowadzenia prac w sci ankach szczelnych.

Na rysunkach od 5.24 do 5.38 przedstawiono rozne sposoby umacniania skarp wykop6w.

Rys. 5.26. Zabezpieczenie skarp wykopu za pornocq slupow i odciqgaczy

I I

I I

I I

I I

I I

~ ~

I I

Rys. 5.27. Zabezpieczenie pionowej sci any wykopu za pomocq pali i szczelnego deskowania

Wykonywanie wykop6w

115

Rys, 5.28. Rozparcie waskich wykopow w gruntach kat. IV tarczami zbitymi z desek

Rys, 5.29. Przyklady rozparcia wqskich wykop6w w gruntach srednio spoistych za posrednictwern desek i rozpor

Rys, 5.30. Rozparcie wqskich wykop6w metoda gornicza

a)

Rys. 5.31. Rozparcie wqskich wykopow metoda kanalizacyjna: a) przekr6j pionowy, b) rozpora srubowa

6500

II~

~II

2100

Rys. 5.32. Konstrukcja deskowania pionowego: 1 - deska, 2 - podktadka, 3 - rozp6rka, 4 - dyl drewniany

116

4500

Roboty ziemne

lit

1670

1670

220 t250

n'

I IA I
~~ = =F ;
F= ~ =F
= ~ ~=F~~
= ='=
~: = ~ ~ ~~ ~3
=
F= = .
F= = j
~ ~ ~~=~~
F=
F=
~~ F== ~ I~==~=j
F= == \9
F=
3.1 IA 1 \2 ~ Rozporka (1) "tt 1.1

(~I -J]

A-A 4

~ ~ !ii'iW!!





~J J Podkladka (2)

Rys. 5.33. Konstrukcja deskowania poziomego: 1 - rozporka, 2 - podkladka, 3 - dyle stalowe, 4 - dyle drewniane

,Rys. 5.34. Zabezpieczenie dolnej czesci wykopu scianka podbijanq: 1 - dyle stalowe, 2 - bale gru'bosci 50770 mm

II

Rys. 5.35. Zabezpieczenie sci an wykopu scianka zakladana: 1 - belka stalowa, 2 - deska, 3 - rozporki, 4 - podkladka

Odklad gruntow

117

5.14. Zasypywanie wykopow

Rys. 5.36. Deskowanie segmentowe do rozpierania wykopow waskoprzestrzennych

Rys. 5.37. Scianka szczelna z profili typu Larsena. Przekroj poziomy

i]

I I

I I Cl

He:;?

\ I 10 V .,..:

140x 14

Wykopy powinno sie zasypywac niezwlocznie po zakoriczeniu prac budowlanych, aby nie narazac wykonanych konstrukeji lub instalacji na dzialanie wplywowatmosferycznych, szczegolnie w okresie jesienno-zimowym. Wykopy nalezy zasypywac warstwarni grubosci 20 em, starannie je zageszczajac, Przy pracach w okresie zimowym nalezy uwazac, aby ilosc zmarznietych bryl w zasypce nie przekraczala 15% jej objetosci, Do zasypywania wykopow wewnatrz budynkow nie wolno uzywac zrnarznietego gruntu.

Do zasypywania wykopow nie wolno uzywac gruntow zawierajacych zanieczyszczenia i skladniki organiczne mogace spowodowac procesy gnilne.

5.15. Odklad gruntow

Jezeli technologia wykonania robot ziemnych oraz rozmiary placu budowy pozwalaja na magazynowanie .mas ziemnych niezbednych do dalszych etapow robot, tworzy sie nasypy. Miejsce odkladu mas ziemnyeh powinno bye ustalone w projekcie. Tamze nalezy podac podstawowe dane dotyczace:

~ wysokosci nasypu,

0 I I I I I I I I III I II II

,iI- ..
0
~
x
0
~
-
<,
0
N
N
x
r+; Grubosc 75+10 Or- o
gj
/1
~ ~
'-t"'
I~ 2000+4000 L Rys. 5.38. Scianka szczelna drewniana

118

Roboty ziemne

_ odleglosci nasypu od gornej krawedzi wykopu,

- stosunku pochylenia skarp.

Jezeli w projekcie nie zawarto danych jw., to masy ziemne- 0 ile jest to mozliwe - powinno sie skladowac w zaglebieniach terenu, najlepiej jak najblizej miejsca ich przyszlego wykorzystania; w innym przypadku trzeba parnietac, aby: _ odleglosc skarp odkladu od krawedzi wykopu byla rowna przynajmniej jego podwojnej glebokosci, lecz nie mniejsza niz:

3 rn - przy gruntach przepuszczalnych,

5 m - przy gruntach nieprzepuszczalnych,

20 m - przy elementach robot zagrozonych nawianiem sniegu,

_ odklady byly wykonywane w postaci nasypu wysokosci do 1,5 m i nachyleniu skarp 1:1,5, - na zboczach 0 kqcie nachylenia do 20% odklady wykonywac powyzej wykopu, a przy nachyleniach wiekszych ponizej wykopu,

- odklady ziemne lokalizowac od strony najczesciej wiejacych wiatrow,

5.16. Dokladnosc wykonania wykopow

Odchylenia od wymiarow liniowych oraz rzednych podanych w projekcie powinny bye okreslone w dokumentacji technicznej. Jezeli projekt nie zawiera tego rodzaju danych, dopuszczalne odchylki od ustaleri projektu nie powinny bye wieksze niz:

0,02% - przy spadkach terenu,

0,05% - przy spadkach rowow odwadniajacych, 4 cm - przy rzednych w siatce kwadratow 40x40 m,

±5 ern - przy rzednych dna wykopu pod fundarnenty,

±15 ern - przy wymiarach w planie wykopu o szerokosci dna wiekszej niz 1,5 rn,

±5 em - przy wymiarach w planie wykopu o szerokosci dna ponizej 1,5 m,

±10% - przy nachyleniu skarp.

Minimalne odchylenia rzednych dna wykopu w przypadku ukladania w wykopach rurociagow nie powinny bye wieksze niz:

3,0 ern - w gruntach spoistych,

5,0 em - w gruntach wymagajqcych wzrnocnienia.

Szerokosc wykopu, w ktoryrn jest przewidziana obudowa (rozparcie sci an wykopu), nie powinna roznic sie od projektowanej wiecej niz ±5 ern, ze wzgledu na koniecznosc wielokrotnego stosowania rozpor przy takich samych szerokosciach wykopow i klinow grubosci nie wiekszej niz 5 ern.

Sciany wykopu rozpartego lub podpartego powinny bye gladkie, bez wybrzuszeri i zaglebien, tak aby stalowe plyty, elementy scianek szczelnych przylegaly do gruntu calq swoja powierzchnia,

Minimalna odleglosc miedzy rownoczesnie wykonywanymi sqsiednimi wykopami, ktorq nalezy liczyc od wewnetrznych scian tych wykopow, przy zblizonyrn kierunku osi powinna wynosic: 7,0 m - przy wykopie glebokosci do 4,0 m, 10,5 m - przy wykopie glebokosci od 4,0 do 6,0 m.

Przy wiekszych gl",bokosciach odleglosci te powinny bye obliczone indywidualnie.

5.17. Wykonywanie nasypow

Wykonywanie nasypow, w szczegolnosci wysokich i z roznorodnych gruntow, wymaga duzej starannosci. W innym przypadku moga zdarzye sie nieprzewidziane trudnosci polegajace na deformacjach powstalych na skutek osiadania uzytego gruntu, jego osuwaniu i podatnosci na dzialanie wed opadowych.

Nasypy powinno sie wykonywac z gruntow jednorodnych. Najlepszym materialern na nasypy Sq grunty kamieniste, zwirowe, piaszczyste i piaszczysto-gliniaste. Nasypy mozna wykonywac rowniez z pozostalych gruntow, pod warunkiem zabezpieczenia ich w sposob szczegolnie staranny przed wp!ywem wody. Nie wolno budowac nasypow z gruntow torfiastych, zawierajacych materia!y pochodzenia organicznego oraz z gruntow bedacych w stanie cieklo-plastycznym i zawierajacych skladniki chemiczne ulegajace rozpuszczeniu pod wp!ywem wody. Do budowy nasypow mozna stosowac rowniez przemyslowe materialy odpadowe, np. popioly.izuzle i szlaki wielkopiecowe oraz pyly dymnicowe, oczywiscie przestrzegajac odpowiedniej technologii wykonania.

Material uzyty do budowy nasypu powinien bye suchy lub znajdowac sie w stanie wilgotnosci

Wykonywanie nasypow

119

~Grunt nieprzepuszczalny I::'·{/.:::l Grunt przepuszczalny []J]]]] It

Rys. 5.39. Ukladanie warstw gruntu w nasypie: a) zabezpieczenie warstwy ilu, b) warstwa gorna z gruntu przepuszczalnego, c), e) warstwa gorna z gruntu nieprzepuszczalnego, d) warstwa srodkowa z gruntu nieprzepuszczalnego, f) warstwy gorna i boczne z gruntu przepuszczalnego

naturalnej. Z uwagi na duze prawdopodobieristwo nieuzyskania wymaganej nos no sci i statecznosci nasypu w przypadku wykonania go z gruntow nawilgoconych nalezy grunty te osuszac po odspojeniu na odkladach.

Nasypy mozna rowniez wykonywac z roznorodnych gruntow, pod warunkiem przestrzegania podanych nizej zasad (rys. 5.39):

- nasyp wykonuje sie warstwowo (grubosc warstwy nie powinna przekraczac 0,5 m),

- kazda wars twa powinna bye z jednorodnego gruntu,

- kazda wars twa musi bye zageszczona do stopnia podanego w projekcie,

- nie wolno dopuscic do powstania w warstwach nieprzepuszczalnych zaklesniec zdolnych do zatrzymywania wody,

- w kazdej warstwie trzeba zapewnic swobodny odplyw penetrujacej nasyp wody,

- warstwy z gruntow nieprzepuszczalnych powinny bye w przekroju dwuspadkowe 0 kacie nachylenia ok. 5°,

- nie wolno dopuscic do wymieszania sie w bryle nasypu gruntow 0 roznej wodoprzepuszczalnosci, gdyz moze to doprowadzic do powstania potencjalnych plaszczyzn zeslizgu poszczegolnych warstw, a tym samym do deforrnacji nasypu.

Przed przystapieniern do wykonywania nasypow nalezy szczegolnie dokladnie przygotowac

teren w podstawie nasypu. W tym celu trzeba przede wszystkim zlikwidowac zawilgocenie, a w priypadkach .koniecznych obnizyc poziom zwierciadla wod gruntowych.

Nalezy pamietac, aby wymiary wykonywanego nasypu, tj. jego wysokosc i szerokosc, powiekszyc 0 wielkosc spodziewanego osiadania. Wartosci te musi zawierac projekt robot ziemnych. Nasypy mozna wykonywac metodami:

_. warstwowa (podluzna) - najczesciej stosowana (rys. 5.40), polegajaca na przewozeniu

Rys. 5.40. Warstwowa metoda wykonania nasypu przy uzyciu zgarniarek: a) przekr6j pionowy, b) rzut poziomy

urobku ziemnego wzdluz wykonywanego nasypu i wbudowywaniu go kolejnymi warstwami na calej dlugosci; ta metoda zapewnia przy starannym wykonaniu najwieksza statecznosc, jest latwa technicznie i pozwala na uzycie calej ga-

120

Roboty ziemne

my sprzetu mechanicznego i srodkow transportowych;

- poprzecznlj (boczna) - polegajqca na bocznym wysypywaniu dowiezionego materialu na pelna wysokosc budowanego nasypu (rys. 5.41); najwieksza wada tej metody sa utrudnienia zwiazane z dokladnym zageszczeniem gruntu i nier6wnomierne osiadanie oraz groiba osuniec bocznych nasypu; do zalet mozna zaliczyc formowanie nasypu gruntem z zalozonych obok ukop6w,

Rys. 5.41. Wykonanie nasypu metoda bocznq

- czolowa - polegajqca na wykonywaniu nasypu od czola przez usypywanie kolejnych warstw pochylych w calym przekroju poprzecznym (rys. 5,42); ze wzgledu na koniecznosc prowadzenia prac z przerwami 2-;.-3-miesit(cznymi, przeznaczonymi na naturalne osiadanie gruntu, metoda jest bardzo niedogodna; stosuje sie jlj w specjalnych warunkach, np. gdy uzywa sie grunt6w kamienistych jako materialu do formowania oraz w terenie 0 duzym nachyleniu, gdzie sypanie gruntu warstwami jest bardzo utrudnione,

b)

-----~~~~~~t--

--=::t~'a::, !I:'! .cSfJ1'L;., / / J I /

'_"'_L...L ~

Rys. 5.42. Wykonanie nasypu metoda czolowq: a) przekroj, b) rzut

- estakadowa - stosowana gl6wnie przy budowie linii kolejowych i polegajaca na sypa-

niu gruntu z prowizorycznych wiadukt6w (estakad); grunt jest wysypywany na boki ze srodk6w transportowych.

Grunt uklada sie w nasypach warstwami grubosci od 20 do 50 cm w zaleznosci od metody wykonywania nasypu, uzytych srodkow transportowych oraz sposobu zageszczenia, Do zageszczania gruntu uzywa sie roznego rodzaju walcow, wibrator6w samobieznych, wibrator6w o recznym sterowaniu, plyt ubijajacych, ubijak6w recznych i mechanicznych. Przy zageszczaniu nasypy dobrze jest polewac wodq,

Po wykonaniu nasypu nalezy sprawdzic stopieri jego zageszczenia, porownujqc optymalna gt(stosc objetosciowa danego gruntu z gestoscia objetosciowa pr6bek gruntu pobranych z nasypu.

Na rysunku 5,43 przedstawiono stosowane w robotach nasypowych zeschodkowanie.

a)

Rys, 5.43. Zeschodkowanie: a) podstawy nasypu, b) skarpy istniejqcego nasypu przy jego poszerzeniu

5.18. Dokladnosc wykonania nasypow

W projekcie nasypu powinna bye podana dokladnosc wymiarowa jego wykonania przy uwzglednieniu parametr6w osiadania i zageszczania dla poszczeg61nych rodzaj6w grunt6w. Jezeli w projekcie brak jest takich danych, to mozna uwzglednic odchylki wymiarowe zawarte w opracowaniu [5]. Wynosza one w przypadku:

- rzednej korony ±2-;.-5 em,

- szerokosci korony ±5 em,

- szerokosci podstawy ±15 cm.

Odchylenia w spadku skarp, korony nasypu lub innych element6w nasypu okreslonych projektern, w kt6rym zaprojektowano spadki, nie powinny przekraczac 10%.

Koncowe odbiory robot ziemnych

121

5.19. Prowadzenie robot ziemnych w warunkach zimowych

Ze wzgledu na duzy wzrost koszt6w roboty ziemne w okresie zimowym nalezy prowadzic w przypadkach niezbednych lub tam, gdzie ujemne temperatury sq czynnikiem obnizajacym koszty budowy, np. w gruntach nawodnionych, kurzawce itp.

W przypadku prowadzenia prac w okresie zimowym nalezy:

- zaniechac robot, jesli zamarznieciu uleglo wiecej niz 50% przewidzianego do przemieszczenia gruntu,

- grunt przewozic na odleglosci mozliwie najkr6tsze ze wzgledu na jego przymarzanie do srodkow transportowych,

- organizowac prace na trzy zmiany, aby nie dopuscic do zarnrozenia gruntu,

- starac sie odpowiednio wczesnie zabezpieczyc grunt przed zamarznieciern (por. nizej), - wstrzyrnac roboty w przypadku spadku temperatury ponize] - 100e.

Zabezpieczanie gruntu przed zamarznieciem. W przypadku przewidywanego prowadzenia rob6t ziemnych w warunkach zimowych mozna zabezpieczyc grunt przed zamarznieciern nastepujacymi sposobami:

- pokryc teren przewidywanych rob6t srodkami izolacyjnymi warstwami grubosci:

liscie i wi6ry - 25 em,

trociny i rozdrobniony torf - 30 ern, zuzel i mial weglowy - 40 em, suchy popiol - 25 ern,

maty slorniane - jedna wars twa,

- spulchniac wierzchnia warstwe gruntu przez zaoranie go do glebokosci ok. 35 ern, a nastepnie na glebokosc 5-;.-10 em,

- nasycic grunt srodkami chemicznymi opozniajacymi zamarzanie, takimi jak: chlorki magnezu, wapnia i sodu oraz lug posulfitowy; srodki te nalezy stosowac seisle wedlug receptur,

- zastosowac oslony typu namiotowego z nadmuchern cieplego powietrza.

Rozmrazanie gruntu. Ze wzgledu na zakres i uzyte w zwiazku z tym srodki rozroznia sie rozmrazanie powierzchniowe oraz wglebne. Rozmrazanie powierzchniowe polega na uzyciu: a) ognisk i koksownik6w; ze wzgledu na duze koszty spos6b ten stosuje sie jedynie w przy-

padku awarii i zwiqzanej z tym koniecznoscia rozrnrazania gruntu na male] powierzchni,

b) elektrycznych ocieplaczypowierzchniowych wykonanych z grzejnik6w elektrycznych w obudowie blaszanej,

c) parowych ocieplaczy z rur pelnych w ukladzie zarnknietyrn lub perforowanych w ukladzie otwartym; baterie rur nakrywa sie od g6ry matami slomianyrni lub plachtarni brezentowyrni, d) goracej wody lub pary pod przykryciem typu namiotowego,

e) dmuchaw cieplego powietrza pod przykryciami namiotowymi,

f) elektrod elektrycznych poziomych lub pionowych wykonanych ze stali zbrojeniowej 0 srednicy 12-;.-20 mm; elektrody wbija sie lub wwierca w grunt; podlqczenie i proces rozrnrazania winien odbywac sie pod nadzorem elektryka. Rozmra:i:anie wglebne realizuje sie za pomoca: a) igiel parowych wykonanych ze stalowych. grubosciennych rur ciagnionych perforowanych o srednicy 12-;.-20 mm i dlugosci ok. 2,0 m wprowadzonych do wywierconych otwor6w i podlaczonych do wytwornicy pary 0 cisnieniu ok. 0,2-;.-0,3 MPa,

b) igiel wodnych 0 konstrukcji rurowej pracujacych w zamknietyrn ukladzie zasilania woda o temperaturze 50-;.- 70°C,

c) igiel elektrycznych odpowiedniej dlugosci w zaleznosci od grubosci warstwy zamarznietego gruntu; spos6b ten jest niedozwolony w poblizu instalacji podziemnych ze wzgledu na niebezpieczeristwo porazenia pradem,

5.20. Koricowe odbiory robot ziemnych

Dokumentacja odbiorukoricowego powinna zawierac:

- dziennik badari i pomiar6w z naniesionymi szkicowo punktami kontrolnymi; nalezy tu odnotowac tez wyniki badari wszystkich pr6bek oraz sprawdzeri kontrolnych,

- powykonawcza dokumentacje rysunkowa, w tym rysunki przekroj6w miejsc charakterystycznych wraz z naniesionymi na nie wynikami pomiar6w wymiar6w liniowych, katow nachylenia skarp i spadkow,

- protokoly sprawdzeri wynik6w badari jakosciowych i laboratoryjnych,

122

Roboty ziemne

- robocze orzeczenia jakosciowe,

- analize wynikow badari,

- protokoly odbiorow czesciowych wraz ze

zgodami na wykonywanie daIszych robot. Odbior koricowy robot powinien bye przeprowadzony zaraz po zakoriczeniu robot ziemnych i potwierdzony protokolem zawierajqcym ocene ostateczna robot i stwierdzenie ich przyjecia, Fakt dokonania odbioru koricowego nalezy wpisac do dziennika budowy.

5.21. Podstawowe zasady bhp przy wykonywaniu robot ziemnych

Podczas realizacji robot ziemnych trzeba przestrzegac nizej wymienionych zasad bhp:

• Prace mUSZq bye prowadzone zgodnie z dokumentacja.

• Przed przystqpieniern do robot nalezy bezwzglednie wyznaczyc przebieg instalacji podziemnych, a szczegolnie linii gazowych i eIektrycznych.

• Roboty w bezposrednim sasiedztwie instalacji podziemnych nalezy prowadzic szczegolnie ostroznie i pod nadzorem kierownictwa budowy.

• W odleglosci mniejszej niz 0,5 m od istniejqcych instalacji roboty nalezy prowadzic recznie, bez uzycia sprzetu mechanicznego, narzedziami na drewnianych trzonkach.

• Teren, na ktoryrn sa prowadzone roboty ziemne, powinien bye ogrodzony i zaopatrzony w odpowiednie tablice ostrzegajqce.

• Wykopy powinny bye wygrodzone barierami, ustawionymi w odleglosci co najmniej 1,0 m od krawedzi wykopu.

• W przypadku prowadzenia robot w terenie dostepnyrn dla osob postronnych wykopy nalezy zakryc szczeinie balami.

• Nachylenie skarp powinno bye okreslone w projekcie; dia skarp riieobciazonych mozna przyjac nachylenia wedlug tablicy 5.6.

• Wykonywanie wykopow przez podkopywanie jest zabronione.

• Wykopy waskoprzestrzenne i jamiste powinny bye bezwzglednie zabezpieczone przez rozparcie scian.

• Do wykonywania deskowari stosowac nalezy jedynie drewno III Iub IV kIasy.

Tablica 5.6. Nachylenie skarp dla czasowych wykopow i budowli ziernnych przy korzystnych warunkach wilgotnosciowych

Rodzaj gruntu

100 glebokosci

wykopu lub Nachylenie

I wysokosci skarp

nasypu, m

a. Wykopy szerokoprze-

strzenne

Piaszczyste Piaszczysto-gliniaste i gliniasto-piaszczyste

o jednakowej wilgotnosci i plastycznosci

do 6 do 3 do 6

1:1,25 1:1,00 1:1,25

Zwiry, grunty margliste'l w zaleznosci od plastycznosci

1:0,50 1:1,00

do 3 do 6

Suche lessowe 0 nienaru-I szonej strukturze

1:0,10

1:0,20 1:0,50

Slabe zwietrzale skaly o uwarstwieniu przeciwnym nachyleniu skarpy

do 3 do 6

b. Nasypy

Piaszczyste Gliniasto-piaszczyste, gliniaste, pylaste, margliste

do 8 do 8

1:1,50 1:1,25

Lessowe I

1:1,25

do 6

1:1,25

Piaski i gruboziarniste I zwiry

do 12

Kamienie 0 wyrniarach I do 25 em z miekkich skal

do 6

1:0,75

1:0,50

Kamienie 0 wyrniarach ponad 25 em

do 6

c. Wykopy fundamentowe i kanalizacyjne

Nasypowe, piasek, zwir

do 5 ponad 5

1:1,25 1:1,50

Piaszczysto-gliniaste

1:0,67 1:1,00

do 5 ponad 5

Gliniasto-piaszczyste

do 5 ponad 5

1:0,50 1:0,75

1:0,33 1:0,67

Gliny

do 5 ponad 5

1:0,10 1:0,25

Lupki niezwietrzale

do 5 ponad 5

Less

do 5 ponad 5

1:0,50 1:0,75

• Deskowanie zabezpieczajace wykop powinno wystawac co najmniej 15 em ponad krawedz

podstawowe zasady bhp przy wykonywaniu robot ziemnych

123

wykopu w celu ochrony przed spadaniem gruntu, kamieni i innych przedmiotow.

• Deskowania rozbiera sie warstwami szerokosci do 40 cm od dolu, odpilowujqc stojaki w miare rozbierania scian,

• Schodzic i wchodzic do wykopow mozna jedynie po drabinkach lub schodniach,

• Jesli projekt nie podaje minimaInych odleglosci, Jakie nalezy zachowac przy prowadzeniu robot w poblizu istniejacych budynkow, przyjmuje sie, ze odleglosci bezpieczne przy wykonywaniu wykopow bez specjalnych zabezpieczeri wynosza:

3,0 m - jesli poziom dna wykopu jest polozony ponad 1,0 m w stosunku do poziomu spodu fundamentu istniejacego budynku,

4,0 m -jesli poziomy sa jednakowe,

6,0 m - jesli dno wykonywanego wykopu jest ponizej spodu istniejqcego fundamentu, Iecz nie nizej niz 1,0 m.

• Przy robotach zrnechanizowanych nalezy wyznaczyc w terenie strefe zagrozenia, dostosowana do rodzaju uzytego sprzetu.

• Koparki powinny zachowac odleglosc co najmniej 0,6 m od krawedzi wykopow,

• Nie dopuszczac, aby miedzy koparkq a srodkiem transportowym znajdowaJi sie Iudzie.

• Samochody powinny bye ustawione tak, aby kabina kierowcy byla poza zasiegiern koparki. • Wyladowanie urobku powinno odbywac sie nad dnern srodka transportowego.

• Niedozwolone jest przewozenie Iudzi w skrzyniach zgarniarek lub innego sprzetu mechanicznego.

• W przypadku koniecznosci dokonania jakichkolwiek prac w poblizu pracujacych maszyn nalezy je bezwzglednie wytaczyc.

• Odleglosc miedzy krawedzia wykopu a skladowanym gruntem powinna bye nie mniejsza niz:

3,0 m przy gruntach przepuszczaInych, 5,0 m przy gruntach nieprzepuszczaInych.

• Niedozwolone jest skladowanie gruntow w odleglosci mniejszej niz 1,0 m od krawedzi wykopu odeskowanego, pod warunkiem, ie obudowa jest obIiczona na dodatkowe obciazenie odkladem gruntu.

• Niedozwolone jest skladowanie urobku w granicach prawdopodobnego kIina odlamu grunru przy wykopach nieumocnionych .

• W przypadku osuniecia sie gruntu Iub przebicia wodnego nalezy wstrzymae roboty, zabezpieczyc miejsce niebezpieczne i ustalic przyczyne zjawiska; do usuniecia usuwisk Iub przebic wodnych nalezy przystapic niezwlocznie po ustaleniu ich przyczyny i sposobu likwidacji.

• Gdy w czasie wykonywania robot ziemnych zostana znalezione niewypaly lub przedmioty trudne do zidentyfikowania, roboty nalezy przerwac, miejsce odpowiednio zabezpieczyc i niezwlocznie powiadomic wlasciwe wladze administracyjne i policje.

• W przypadku natrafienia na przedmioty zabytkowe badz szczatki archeologiczne nalezy roboty przerwac, teren zabezpieczyc i powiadomic wlasciwy urzad konserwatorski.

• W przypadku odkrycia pokladow kruszyw lub innych materialow nadajacych sie do daIszego uzytku nalezy powiadomic inwestora i uzyskac od niego inforrnacje dotyczaca daIszego pestepowania.

Bibliografia

[1] Dyiewski A.: Teehnologia i organizacja budowy, Arkady, Warszawa 1971.

[2] Lenkiewicz W, Michnowski Z, Wasilewski z.i:

Teehnologia robot budowlanych. Tom I. Wydawnictwa Politechniki Warszawskiej, 1979. [3] Poradnik techniczny kierownika budowy.

Wyd. 5. Arkady, Warszawa 1990.

[4] Praca zbiorowa: Kompleksowa mechanizacja produkcji budowlanej. Arkady, Warszawa 1985. [5] Warunki techniczne wykonania i odbioru robot budowlano-montazowych, Cz~sc 1. Wyd. 4. Arkady, Warszawa 1989.

[6] Warywoda A.: Inzynieria ladowa i wodna. Wydawnictwa Ksiazek Popularnych, Krakow 1947. [7] Wytyczne wykonywania robot budowlano-montazowych w okresie obnizonej temperatury, ITB, Warszawa 1971.

[8] Zenczykowski W: Budownictwo ogolne, Tom 2.

Wyd. 5. Arkady, Warszawa 1967.

[9] Praca zbiorowa: Poradnik majstra budowlanego.

Arkady, Warszawa 1997.

[10] PN-B-06050:1999 "Geotechnika. Roboty ziemne. Wymagania ogolne".

6

Fundamenty

Stefan Pyrak

Spis tresci

6.1. 6.2. 6.3. 6.4. 6.5. 6.5.1. 6.5.2. 6.5.3. 6.6.

Wiadornosci ogolne .

Kategorie geotechniczne . . . . Rodzaje gruntow budowlanych .

Zasady ogolne projektowania fundarnentow . Fundamenty bezposrednie . . . . . . . . . .

Rodzaje fundamentow bezposrednich i ich konstruowanie Fundamenty bezposrednie przy budynku sasiednirn Wykonywanie fundamentow bezposrednich . Fundamenty posrednie . . . . . . . . . . . . . . . .

6.1. Wiadomosci ogolne

Fundament jest najniiej potozona czltscill konstrukcji obiektu budowlanego (budynku lub budowli), stykajaca silt bezposrednio z podlozem gruntowym. Zadaniem fundamentu jest przejecie wszystkich obciazeri i oddzialywari od konstrukcji obiektu budowlanego oraz ich bezpieczne przekazanie na to podloze. Jako podloze gruntowe (podloze obiektu budowlanego) okresla silt utwory geologiczne zewnetrznej czesci skorupy ziemskiej, na ktorej sa posadowione fundamenty. Na skutek obciazeri i oddzialywan przekazywanych przez fundament powstajll w tym podlozu naprezenia i odksztalcenia,

ktore zmniejszaja silt wraz z glebokoscia, tzn. w miare zwiekszania sie odleglosci od poziomu posadowienia fundamentu. Zasieg strefy oddzialywania fundamentu na podloze gruntowe przyjmuje silt do takiej glebokosci, na ktorej naprezenia (naciski) od obiektu budowlanego osiagaja wartosc 30% naprezeri pierwotnych istniejqcych w podlozu przed wzniesieniem obiektu. Ta strefajest wlasciwym (aktywnym) podlozem gruntowym, wspolpracujacym z konstrukcja obiektu.

Naciski wywierane przez fundament na podloze gruntowe nie powinny spowodowac przekroczenia jego nosnosci, Poza tym osiadanie podloza gruntowego i fundamentu, a takze roznice

124 125 127 128 130 130 134 138 139

Kategorie geotechniczne

125

osiadari poszczegolnych czesci fundamentu nie powinny przekraczac wartosci uznanych za dopuszczalne dla danego obiektu budowlanego. Na nosnosc podloza gruntowego maja wplyw jego wlasciwosci, a takze ksztalt i pole powierzchni podstawy fundamentu oraz jego zaglebienie. Z kolei osiadanie tego podloza zalezy od ksztahu i wymiar6w podstawy fundamentu, naciskow przekazywanych przez fundament oraz rnodulow scisliwosci podloza. Przy takiej samej wartosci nacisku fundamenty 0 wiekszych wymiarach podstawy wykazuja wieksze osiadania.

Prawidlowe zaprojektowanie posadowienia obiektu budowlanego wymaga uprzedniego rozpoznania podloza gruntowego (przeprowadzenia badari) w celu ustalenia warunkow gruntowo-wodnych i niezbednych parametrow do wyznaczania nosnosci podloza fundamentow oraz osiadania obiektu budowlanego. Ustalenie tych warunkow (geotechnicznych warunkow posadowienia) jest obecnie obowiazkiern wynikajacyrn z Prawa budowlanego W odniesieniu do obiektow, na ktorych realizacje trzeba uzyskac pozwolenie na budowe, W procesie projektowania uwzglednia silt tez rodzaj konstrukcji obiektu budowlanego, jej sztywnosc (odksztalcalnosc), technologic wykonania i warunki uzytkowania,

Ogolnie rozroznia siy dwa rodzaje posadowieri obiektow budowlanych (rys. 6.1):

- bezposrednie, gdy obciqzenie jest przekazywane na nosna warstwe gruntu zalegajacq bezposrednio pod podstawa fundamentu,

- posrednie, gdy obciazenie jest przekazywane na glebiej polozona warstwe nosna gruntu za pomoca elementow konstrukcyjnych wprowadzonych w podloze gruntowe, np. pali, studni, scian szczelinowych itp.

Rozwiazania fundamentow zaleza od wielu czynnikow, a w szczegolnosci od wlasciwosci gruntow zalegajacych w podlozu, poziomu zwierciadla wody gruntowej i jego wahari (zrnian) oraz agresywnosci tej wody w stosunku do rnaterialu, z ktorego fundament jest projektowany.

Podstawowym kryterium podzialu rozwiazari fundamentow jest glebokosc posadowienia, czyIi odleglosc D ich podstawy od poziomu terenu (por. rys. 6.1a). Wedlug tego kryterium rozroznia siy fundamenty plytkie i gl .. bokie.

d)

-. : : Grunt nosny :

Rys. 6.1. Przyklady fundamentow posadowionych: a) bezposrednio, b) posrednio na palach, c) posrednio na studni, d) posrednio na scianach szczelinowych

Do plytkich zalicza siy fundamenty posadowione bezposrednio na nosnej warstwie gruntu, zaIegajacej od poziomu terenu na takiej glebokosci, do jakiej mozna wykonac wykop otwarty bez stosowania specjalnych umocnieri jego zboczy lub scian bqdz specjalnych metod wykonywania i bez obnizania poziomu wody gruntowej. Glebokosc ta zazwyczaj nie przekracza 374 m. Jezeli warstwa nosna gruntu zalega glltbiej, to posadowione na niej fundamenty - zarowno posadowione bezposrednio, jak i postednio (por. rys. 6.1) - zalicza silt do glebokich.

6.2. Kategorie geotechniczne

Projektujac budowe, nadbudowe lub rozbudowe obiektu budowlanego, ustala silt geotechniczne warunki jego posadowienia. Rodzaj i zakres ba-

126

Fundamenty

dan geotechnicznych z tym zwiazanych oraz zakres i forma opracowywanej dokumentacji geotechnicznej zalezq od kategorii geotechnicznej, do ktorej dany obiekt (lub jego czesc) zostanie zaliczony. Tym pojeciem okresla sie kategorie zagrozenia bezpieczeristwa obiektu wynikajqca ze stopnia skomplikowania projektowanej konstrukcji, jej fundamentow i oddzialywan oraz warunkow geotechnicznych. Kategorie geotechnicznq - zgodnie z obecnymi uregulowaniami prawnymi - ustala projektant posiadajacy wymagane uprawnienia budowlane, biorae pod uwage:

- stopieri zlozonosci warunkow gruntowych,

- wielkosc obiektu budowlanego i jego koszt,

- rozklad i sposob przekazywania obciazeri na

podloze,

- oddzialywanie podloza na obiekt budowlany w zaleznosci od jego sztywnosci i podatnosci podloza, z uwzglednieniern zmian w trakcie budowy,

- warunki dodatkowe, jak np. agresywne oddzialywanie srodowiska na obiekt budowlany lub tego obiektu na srodowisko, wrazliwosc podloza na odsloniecie, np. pecznienie, wysychanie.

Rozroznia sie nastepujqce rodzaje warunkow gruntowych:

- proste - w przypadku warstw gruntow jednorodnych rownoleglych do powierzchni terenu, bez gruntow slabonosnych, przy zwierciadle wod gruntowych ponizej projektowanego poziomu posadowienia fundamentow oraz braku wystepowania niekorzystnych zjawisk geologicznych,

- zlozone - w przypadku warstw gruntow niejednorodnych, nieciqglych i zrniennych, zawierajacych grunty slabonosne, przy zwierciadle wed gruntowych w poziomie projektowanego posadowienia i powyzej tego poziomu oraz braku wystepowania niekorzystnych zjawisk geologicznych,

- skomplikowane - w przypadku warstw gruntow objetych wystepowaniern niekorzystnych zjawisk geologicznych, zwlaszcza osuwiskowych, krasowych (rozpuszczanie przez wode wapieni lub gipsow), kurzawkowych (ruch nawodnionych luinych piaskow drobnych i pylow) itp., na obszarach szkod gorniczych, w centralnych obszarach delt rzek.

Zaleznie od warunk6w gruntowych oraz rodzaju i rozwiazania obiektu budowlanego rozroznia sie trzy kategorie geotechniczne.

Kategoria pierwsza dotyczy niewielkich obiektow budowlanych 0 statycznie wyznaczalnym schemacie obliczeniowym, w prostych warunkach gruntowych, dla kt6rych wystarcza jakosciowe (przyblizone) okreslenie warunkow gruntowych. Do tej kategorii mozna zaliczyc np.: a) jedno- lub dwukondygnacyjne budynki mieszkalne i gospodarcze (w PN-B-02479:1998 wymieniono budynki jedno- i dwukondygnacyjne 0 prostej konstrukcji i budynki rolnicze 0 najwiekszej wartosci obliczeniowej obciazenia na slup rownej 250 kN, a na sciane 100 kN/m, na fundamentach bezposrednich, palowych lub na studniach), b) sciany oporowe i rozparcia wykopow, jezeli roznica poziomow nie przekracza 2 m, c) wykopy do glebokosci 1,2 m i nasypy do wysokosci 3 m, wykonywane zwlaszcza przy budowie drog, pracach drenazowych oraz ukladaniu rurociagow,

Kategoria druga obejmuje obiekty budowlane w prostych i zlozonych warunkach gruntowych, wymagajqcych ilosciowej oceny danych geotechnicznych (okreslenia wartosci parametr6w geotechnicznych i innych danych niezbednych do sporzadzenia projektu posadowienia). Do tej kategorii mozna zaliczyc: a) fundamenty bezposrednie lub glebokie; w PN-B-02479:1998 jako przyklady wyrnieniono powszechnie spotykane konstrukcje posadowione bezposrednio (rowniez na fundamentach plytowych), a takze na fundamentach palowych, b) sciany oporowe wyisze niz 2 m i inne konstrukcje oporowe utrzymujace grunt lub wode, c) wykopy i nasypy (poza zaliczanymi do kategorii pierwszej),

d) przyczolki i filary mostowe oraz, nabrzeza,

e) kotwie gruntowe i inne systemy kotwiace. Kategoria trzecia obejmuje: a) nietypowe obiekty budowlane, niezaleznie od stopnia skomplikowania warunkow gruntowych, ktoryeh wykonanie lub uzytkowanie moze stwarzac powazne zagrozenie dla uzytkownikow i srodowiska, takie jak: obiekty energetyki jadrowej, rafinerie, zaklady ehemiczne, zapory wodne, lub ktorych projekty budowlane zawierajq nowe niesprawdzone w krajowej praktyce rozwiazania techniczne, nieznajdujace podstaw w przepisaeh i polskich normach, b) obiekty budowlane posadowione w skomplikowanych wa-

Rodzaje gruntow budowlanych

127

runkach gruntowych, c) obiekty monumentalne i zabytkowe (w PN-B-02479:1998 wymieniono m.in. glebokie wykopy wykonywane w poblizu istniejqcych obiektow budowlanyeh).

6.3. Rodzaje gruntow budowlanych

Grunty budowlane to utwory geologiczne zewnetrznej warstwy skorupy ziemskiej, znajdujace sie w zasiegu obciazeri od obiektow budowlanych (por. p. 6.1) bqdz uzywane do wykonania budowli ziemnych (zapor, nasypow itp.). Wsrod tych gruntow rozroznia sie grunty naturalne (powstale w wyniku procesow geologicznych) i antropogeniezne (utworzone jako grunty nasypowe z produkt6w dzialalnosci gospodarczej lub przemyslowej cziowieka) (por. tez rozdz. 5. Poradnika).

Grunty naturaIne dzieli sie na:

a) rodzime (skaliste, nieskaliste, mineralne, organiczne), powstale w miejscu zalegania w wyniku procesow geologicznych (wietrzenia, sedymentacji w srodowisku wodnym itp.),

b) nasypowe (mineralne i organiczne). Podlozem fundamentow obiektow budowlanych sa najczescisj grunty mineralne rodzime. Ze wzgledu na uziarnienie dzieli sie je na:

- karnieniste (ponad 50% ziarn. 0 srednicy wiekszej niz 40 mrn),

- gruboziarniste (ponad 10% ziarn 0 srednicy wiekszej niz 2 mm),

- drobnoziarniste (mniej niz 10% ziarn 0 srednicy ponad 2 mm).

Przydatnosc tego rodzaju gruntow do celow posadowienia fundamentow zalezy od wielu ceeh (wlasciwosci) tych gruntow, Cechy te (parametry geotechniczne) odnosi si" do dwoch podstawowych rodzajow gruntow rodzimych mineralnych:

- niespoistych (sypkieh),

- spoistych.

Grunty niespoiste (sypkie) roznia sie uziarnieniem, zageszczeniem i wilgotnoscia, Podstawowy podzial tych gruntow w zaleznosci od wielkosci i zawartosci ziam poszczegolnych frakeji podano w tabl. 6.1.

W zaleznosci od stopnia wilgotnosci S; (stosunek objetosci wody w gruncie do objetosci porow) rozroznia sie grunty niespoiste:

Tablica 6.1. Rodzaje gruntu w zaleznosci od uziarnienia i zawartosci poszczegolnych frakcji (wg PN-88/B-0448I )

Nazwa gruntu Zawartosc frakcji, %
>2mm >0,5 mm > 0,25 mm
Zwir >50 - -
Pospolka 50-;.-10 > SO -
Piasek
gruboziarnisty <10 > SO -
Piasek
srednioziamisry <10 < SO > SO
Piasek
drobnoziamisty <10 <SO < SO
Piasek pylasty! 1 Piasek pylasty po wyschnieciu tworzy lekko sp6jne grudki, kt6re rozsypuja silt rniedzy palcami przy ich podnoszeniu.

- malo wilgotne Sr:::; 0,4,

- wilgotne 0,4 < Sr:::; 0,8,

- nawodnione (mokre) 0,8 < S; :::; 1.

W zaleznosci od stopnia zageszczenia zrunrow niespoistych ID, wyrazajacego w pewn;m stopmu porowatosc gruntu, rozroznia sie nastepujq. ce ieh stany:

- luiny ID :::; 0,33,

- srednio zageszczony 0,33 < ID:::; 0, 67,

- zageszczony 0,67 < ID :::; 0, 80,

- bardzo zageszczony ID > 0,80.

Gruntyniespoiste oznacza sie nastepujacym] symbolami: Z - zwiry, Po - pospolki, Pr - piaski grube, Ps - piaski srednioziarniste, Pd - piaski drobne, Pn - piaski pylaste.

Grunty spoiste roznia sie stanem, spoistosciq i uziarnieniem. W zaleznosci od stopnia plastycznosci It rozroznia sie nastepujqce ieh stany:

- zwarty It < 0,

- polzwarty It :::; 0,

- twardoplastyezny 0 < It :::; 0,25,

- plastyczny 0,25 < It :::; 0,50,

- mi"kkoplastyezny 0,50 < It :::; 1,00,

- plynny It> 1,00.

Grunty spoiste dzieli sie rowniez wg wskaznika plastycznosci Ip na:

- malo spoiste I < Ip :::; 10,

- srednio spoiste 10 < Ip:::; 20,

128

Fundamenty

- zwiezlo spoiste 20 < Ip ,,;; 30,

- bardzo spoiste Ip > 30.

Stosuje sie nastepujace symbole do oznaczania gruntow spoistych: I ~ il, Ip - il piaszczysty, In - il pylasty, G - glina, Gp - glina piaszczysta, Gn ~ glina pylasta, Gz - glina zwiezla, Gpz - glina piaszczysta zwiezla, Gzz - glina pylasta zwiezla, Pg - piasek gliniasty, n ~ pyl, np - pyl piaszczysty.

Do parametrow geotechnicznych niezbednych w projektowaniu posadowienia budynkow lub budowli naleza jeszcze: kat tarcia wewnetrzne-

go gruntu c[J,\"l (niespoistego i spoistego) oraz spojnosc cY') gruntu spoistego i parametry odksztalceniowe - moduly odksztalcenia ogolnego pierwotnego Eo i wtornego E oraz moduly scisliwosci pierwotnej Mo i wtornej M. Grunty rodzime organiczne na ogo! nie stanowiq nosnego podloza gruntowego i nie nadajq sie do posadowienia na nich obiektow budowlanych. Grunty organiczne nieskaliste dzieli

" sie w zaleznosci od zawartosci czesci organicznych na:

- prochnicze; piaski i pyly prochnicze (2-;.-5% czesci organicznych),

- narnuly (5-;.-30% czesci organicznych),

- torf (powyzej 30% czesci organicznych).

Do gruntow organicznych skalistych zalicza sie zloza wegla brunatnego i kamiennego.

Grunty nasypowe powstaly w wyniku dzialalnosci czlowieka wykonujacego budowle ziemne, zwalowiska czy wysypiska. Grunty te mozna podzielic na niebudowlane (niekontrolowane) oraz budowlane (kwalifikowane) przeznaczone specjalnie do celow posadowienia fundamentow Iub podloza drogowego. Przydatnose nasypow do posadowienia fundament6w obiektu budowlanego zalezy gl6wnie od rodzaju grunt6w wystepujacych w nasypie i mozliwosci ich zageszczenia.

Nasypy z gruntow niespoistych (piask6w i zwirow) stanowia Iepsze podloze budowlane od nasypow z gruntow spoistych. Nasypy budowlane (kontrolowane i zageszczane) z grunt6w niespoistych mozna zaliczyc do dobrego podloza gruntowego, natomiast takiesame nasypy z gruntow spoistych moga stanowic podloze tylko obiektow budowlanych lekkich, niewrazliwych na osiadanie. Nasypy niebudowlane, zwtaszcza z gruntow spoistych, nie moga

bye zbyt mlode, nieskonsolidowane pod wlasnym ciezarem,

Nasypy z gruntow organicznych nie nadaja sit( do bezposredniego posadowienia fundamentow obiektow budowlanych.

6.4. Zasady ogolne projektowania fundamentow

Projektujac obiekt budowlany, w pierwszej kolejnosci rozwaza sie mozliwosc bezposredniego posadowienia jego fundamentow (por. rys. 6.la). Maja one najczesciej postac law lub stop fundamentowych, rzadziej (przy gorszych warunkach gruntowych) rusztow bqdz plyt (rys. 6.2). W wypadku tych fundamentow nalezy w projekcie ustalic glebokosc ich posadowienia oraz wymiary podstawy w planie. Gl~bokosc posadowienia fundamentow ustala sie, biorac pod uwage:

a) glebokosc wystepowania warstw geotechnicznych,

b) poziom zwierciadla wody gruntowej i przewidywane jego zmiany,

c) wystepowanie gruntow peczniejacych, zapadowych i wysadzinowych,

d) projektowany poziom powierzchni terenu w sqsiedztwie fundamentow, poziom posadzek pornieszczeri podziemnych (piwnic),

e) glebokosci posadowienia obiektow sqsiednich (jesli istniejq),

f) urnowna glebokosc przemarzania gruntow, Przyjeta glebokosc posadowienia fundamentu powinna spelniac nastepujace warunki:

a) zaglebienie podstawy fundamentu w stosunku do powierzchni przyleglego terenu nie powinno bye mniejsze niz 0,5 m; projektowanie zaglebienia mniejszego wymaga uzasadnienia, ·b) w gruntach wysadzinowych, tzn. wszystkich gruntach zawierajacych wiecej niz 10% czastek o srednicy mniejszej niz 0,02 mm, oraz wszystkich gruntach organicznych, poziom posadowienia powinien znajdowac sie ponizej umownej glebokosci przemarzania hz, ktora - zgodnie z PN-811B-03020 - w poszczegolnych strefach Polski wynosi 0,80; 1,00; 1,20 i 1,40 m (rys. 6.3); glebokosc przemarzaniamierzy sie od poziomu terenu Iub poziomu posadzki piwnic w budynkach nieogrzewanych.

Zasady og61ne projektowania fundament6w

129

b) n

[f

e) :a&zlJlzzz"""""""""~

Rys. 6.2. Przyklady fundament6w bezposrednich: a) lawa fundamentowa, b) lawa fundamentowa pod rzedem stupow, c) stopa fundamentowa, d) ruszt, e) plyta fundamentowa

Rys. 6.3. Glebokosc przemarzania gruntow przyjmowana do ceI6w fundamento~ania w roznych strefach kraju

(wg PN-811B-03020) .

130

Fundamenty

Fundament posadowiony bezposrednio powinien spelniac wymagania dwoch grup stanow granicznych:

1) nosnosci (I stan graniczny) - ze wzgledu na nos nose (statecznosc) podloza gruntowego,

2) uzytkowalnosci (II stan graniczny) - ze wzgledu na przemieszczenia (osiadania) podloza gruntowego i konstrukcji obiektu budowlanego.

W obliczeniach uwzglednia sie warunki wystepujace w stadium eksploatacji budowli (w sytuacji projektowej stalej),

Jezeli grunt zalegajacy bezposrednio pod fundamentem nie jest w stanie przenosic naciskow od obiektu budowlanego, to stosuje sie jego wzmocnienie (np. zageszczenie, iniekcje wzrnacniajaca) badz wymiane (usuwa sie warstwe gruntu slabego, np. nasypowego, i zastepuje jq np. zageszczonq podsypka piaskowo-zwirowa badz betonem) lub fundamenty posadawia sie na palach, studniach, scianach szczelinowych itp. (por. rys. 6.1).

6.5. Fundamenty bezposrednie

6.S.1. Rodzaje fundamentow bezposrednlch i ich konstruowanie

Do najczesciej stosowanych fundarnentow posadowionych bezposrednio naleza lawy i stopy fundamentowe.

Lawy fundarnentowe stosuje sie powszechnie jako fundamenty pod scianami (rys. 6.4a). Wykonuje sie je z roznych materialow, naj-

Rys. 6.4. Schemat law fundamentowych: a} pod scianq, b) pod rzedem slupow

czesciej z betonu, zelbetu lub - dawniej czesto, a obecnie rzadko - jako murowane z cegly bqdz kamienia. Lawy zelbetowe satez stosowane pod rzedami slupow (rys. 6.4b). Takie rozwiazanie

przyjmuje sie wowczas, gdy wymiary sqsiadujqcych ze soba pojedynczych stop fundamentowych sa zbyt duze (w planie Sq polozone blisko siebie) lub gdy istnieje obawa nierownorniernego osiadania stop pracujacych oddzielnie. Lawy murowane wykonuje sie z cegly pelnej dobrze wypalonej badz z karnienia. Do rnurowania uzywa sie zaprawy cementowej lub cementowo-wapiennej marki co najmniej M5. Takie lawy rnozna stosowac pod scianami budynkow murowanych wysokosci do 374 kondygnacji, posadowionych powyzej poziomu wody gruntowej, na nosnyrn podlozu gruntowym. W celu zmniejszenia objetosci muru lawy te wykonuje sie z odsadzkami (rys. 6.5). Odsadzki

B

Rys. 6.5. Przekr6j poprzeczny lawy rnurowanej

w lawach na zaprawie cementowej maja zazwyczaj szerokosc cegly (okolo 6,5 em) i wysokosc rowna grubosci dwoch cegiel (okolo 15 em), Stosowanie law z wiecej niz trzema odsadzkami nie jest ekonomicznie uzasadnione. Najrnniejsza wysokosc lawy murowanej nie powinna bye mniejsza niz grubosc trzech warstw cegiel, tj. okolo 22 cm.

Lawy betonowe wykonuje sie jako monolityczne. Ich przekroj poprzeczny rna ksztalt przedstawiony na rys. 6.6. Przekroj prostokatny rnajq zazwyczaj lawy szerokosci do 1,20 m i wysokosci do 0,50 m. Wysokosc law betonowych nie powinna bye mniejsza niz 30 em. W celu zabezpieczenia omawianych law przed zarysowaniarni 1ub spekaniami spowodowanymi ewentualnym nierownorniernym osiadaniem zbroi sit:; je konstrukcyjnie w kierunku podluznym. Zbrojenie to stanowia co najrnniej dwa prety gorq i dwa prety dolem, kazdy 0 srednicy 12720 mm, zwykle ze stali gladkiej klasy A-O lub A-I. Prety te urnieszcza sie w obrysie sciany obciazajacej i lqczy co okolo 300 mm strze-

~I

Fundamenty bezposrednie

131

~,~b~

J B J ~ B t

lk

j B J

Rys. 6.6. Przekroje poprzeczne law betonowych: a) prostokatny, b) trapezowy, c) schodkowy

mionami srednicy 678 mm. Grubosc otulenia zbrojenia, w tym pretow rozdzielczych i strzemion, powinna wynosic co najmniej 40 mm - gdy lawa jest ulozona na podlozu betonowym (grubosci 100 mm) lub 75 mm - gdy lawa spoczywa na gruncie.

Jezeli poziom posadowienia lawy jest zmienny, np. ze wzgledu na spadek terenu, to wykonuje sie ja z uskokami (jako schodkowq), ktorych wysokosc zaleca sie przyjmowac okolo 30 ern. Nachylenie ogolne powinno bye zblizone do nachylenia terenu (rys. 6.7a). Przy duzych pochy-

Rys. 6.7. Lawa fundamentowa budynku usytuowanego w terenie nachy1onym: a) szkic, b) zbrojenie lawy (hz - glebokosc przemarzania)

leniach uklada sie zazwyczaj lawy zelbetowe; ich nachylenie ogolne zaleca sie przyjmowac rowne okolo 18727° (tg ex "" 0,3370,50). Tego rodzaju uskoki stosuje sie rowniez w wy-

padku zmiany glebokosc] posadowienia law (rys. 6. 7b).

Jezeli niezbedna wysokosc lawy betonowej bylaby wieksza niz 60 ern, to wtedy zazwyczaj wykonuje sie lawy zelbetowe (rys. 6.8). Lawy te zbroi sie podluznie, tak jak lawy betonowe (por. rys, 6.6), i poprzecznie. Prety glownego zbrojenia poprzecznego (u dolu) rozmieszcza sie osiowo nie rzadziej niz co 250 mm. Ich srednica nie powinna bye mniejsza niz 12 mm. Otulenie zbrojenia przyjmuje sie jak w lawach betonowych.

Lawy zelbetowe pod slupami przyjmuje sie o przekrojach wedlug rys. 6.9. Zbrojenie podluzne powinno miec srednice co najmniej 12 mm. W lawach 0 przekroju teowym 70% zbrojenia dolnego podluznego rozmieszcza sie na szerokosci zebra, a 30% na szerokosci polek. Strzemiona obejmujace zebro (bez polek) powinny miec srednice nie mniejsza niz 8 mm. Opr6cz podluznego stosuje sie rowniez zbrojenie poprzeczne wynikajace z obliczeri, Jego srednica nie powinna bye rnniejsza niz 12 mm, a rozstaw nie wiekszy niz 250 mm.

Stopy fundarnentowe stosuje sie jako fundamenty slupow, filarow itp. Wykonuje sie jako murowane z cegly badz kamienia oraz betonowe lub zelbetowe, Obecnie najczesciej sa stosowane monolityczne stopy betonowe lub zelbetowe,

Stopy murowane z cegly (rys. 6.lOa) lub kamienia (rys. 6. lOb) mozna zastosowac pod slupami lub filarami obciazonymi osiowo, w budynkach do 273 kondygnacji, przy posadowieniu na nosnyrn podlozu, powyzej poziomu wody gruntowej. Wyrniary odsadzek stop przyjmuje sie podobnie jak w lawach (por. rys. 6.5). Jezeli na stope sa przekazywane wieksze sily, to wykonuje sie na niej poduszke zelbetowa grubosci rownej polowie szerokosci slupa,

Stopy betonowe (rys. 6.11) stosuje sie w warunkach podobnych jak stopy rnurowane. Wysokosc stopy betonowej przyjrnuje silt tak, aby kqt ex zaznaczony na rys. 6.11 byl nie mniejszy niz 55760°; mniejszy kat przyjmuje sie w wypadku betonu wyzszej klasy,

Stopy zelbetowe, stosowane powszechnie jako fundamenty slupow, moga bye obciazone osiowo (rys. 6.12a) lub mimosrodowo (rys. 6.12b). Przy obciazeniu osiowym stopa rna zwykle podstawe w ksztalcie kwadratu, a przy obciaze-

132

Fundamenty

a)

b)

a

e)

D

B

l

,

Rys. 6.S. Przekroje poprzeczne law zelbetowych: a) prostokatny, b) trapezowy, c) schodkowy

Rys. 6.9. Lawy pod stupami: a) przekroje poprzeczne (prostokatny, trapezowy i teowy), b) przyklad zbrojenia lawy pod dwa slupy

a) --'-

h> 3 - zaprawa cementowo-wapienna 5-

~ ~ 2 - zaprawa cementowa

b)

h>2 5-

Rys. 6.10. Stopy murowane: a) z cegly, b) z kamienia

b) as1
/ \
I \
/ \
I \
l L L
, Rys. 6.11. Przekroje poprzeczne stop betonowych: a) trapezowy, b) prostokatny, c) schodkowy

Fundamenty bezposrednie

N

133

Rys, 6.12. Stopy fundamentowe: a) obciazona osiowo, b) obciqzona mimosrodowo

niu mirnosrodowyrn - prostokata wydluzonego w plaszczyznie dzialania obciazenia, Omawiane stopy fundamentowe maja ksztalt prostopadloscianu, ostroslupa scietego lub schodkowy (rys. 6.13). Stopy 0 ksztalcie prostopadloscianu (rys. 6.l3a) stosuje sie wowczas, gdy maja one niewielkie wymiary. Stopy 0 wiekszych wyrniarach wykonuje sie jako ostrosiupowe lub schodkowe w celu zmniejszenia zuzycia betonu.

Gorne wymiary stop ostroslupowych powinny bye 0 100 mm wieksze od odpowiednich szerokosci slupa. Umozliwia to oparcie deskowania stosowanego przy betonowaniu slupa. Wysokosc ich dolnych czesci przyjmuje sie rowna co najmniej 15 em (por. rys. 6.13). Dlugosc bokow podstawy i wysokosc stopy powinny bye wielokrotnoscia 5 cm.

Odsadzki stop schodkowych powinny miec wysokosc 40..;-.50 cm. Nalezy je tak dobierac, aby obrys fundamentu nie przecinal ostroslupa scietego, ktorego gorna podstawa jest obrys slupa, a plaszczyzny boczne tworza kat 45° z podstawq stopy (por. rys. 6.13c).

Stupy prefabrykowane osadza sie w gniazdach, zwanych kielicharni (rys. 6.l3d). Miedzy scianarni kielicha a stupem nalezy z kazdej strony zachowac odstep (luz): na dole 50 mm, u gory 75 mm, aby stworzyc mozliwosc zabetonowania kielicha oraz ewentualnego skorygowania niedokladnosci w usytuowaniu stopy w stosunku do rozstawu slupow (siatki modulamej obiektu).

Glebokosc kielicha powinna bye nie mniejsza niz wyrniar wiekszego boku slupa (na ogol przyjmuje sie 1,2";-'1,5 tego wyrniaru) i jednoczesnie nie mniejsza niz 20..;-.25 srednic jego zbrojenia glownego, Grubosc scian u gory przyjmuje sie rowna co najmniej 20..;-.25 ern

a) H b) W

Dj~~

~ L J f L J

~

,~ L J

d)

Rys. 6.13. Stopy zelbetowe: a) prostopadloscienna, b) ostroslupowa, c) schodkowa, d) kielichowa

i jednoczesnie nie mniejsza niz 0,75 wysokosci g6mej odsadzki st6p schodkowych. Dno powinno miec grubosc co najrnniej 20 em.

Po ustawieniu slupa przestrzeri rniedzy nim a scianami kielicha wypelnia sie betonem drobnoziarnistym klasy nie mniejszej niz klasa betonu stopy fundamentowej.

Zbrojeniest6p 0 .malych wyrniarach podstawy stanowia ulozone dolern siatki zbrojeniowe z pretow srednicy 10..;-.16 mm, a stop 0 duzych wyrniarach - z pretow srednicy 18..;-.26 mm. Rozstaw pretow przyjmuje sie na podstawie obliczeri, najczesciej 10..;-.20 em. Otulina zbrojenia powinna spelniac wymagania podane wyzej w odniesieniu do zbrojenia law fundarnentowyeh. Przyklad zbrojenia stopy zelbetowej przedstawiono na rys. 6.14.

134

Fundamenty

b)

~··V
a=500
'kS=401! E
E
0
~ Il)
~ 0
0 0
o 0
V N
~ II
is) III
V
V


____,.,
~""-0 14 co 150 mm l

B=2000

Rys. 6.14. Przyklad zbrojenia stopy fundamentowej: a) przekr6j poprzeczny, b) rzut stopy i jej zbrojenia

Ruszty i plyty fundamentowe. Jezeli .podloze gruntowe jest slabe, a rozstawy slupow w obu prostopadlych kierunkach zblizone do siebie lub jednakowe, to zamiast stop 0 duzych wyrniarach stosuje sie zazwyczaj fundament rusztowy. Lawy w takim fundameneie maja zazwyczaj przekroj prostokqtny (por. rys. 6.2d). W wypadku wiekszych obciqzeri bqdi wowczas, gdy jest konieczne zwiekszenie siatki slupow, stosuje sie lawy 0 przekroju teowym (rys. 6.15). Wysokosc law zazwyczaj przyjmuje sit( od 1/5 do 1/7 (gdzie I - odleglosc rniedzy osiami slupow). W lawach 0 przekroju teowym szerokose zebra na ogol wynosi 0,25-;-.0,5 B (gdzie B - szerokosc lawy) i jednoczesnie jest wieksza o co najmniej 100 mm od szerokosci slupa (po 50 mm z kazdej jego strony).

Lawy-belki zbroi sie w kierunku poprzecznym (rys. 6.15b) i podtuznym (rys. 6.15c). Roz-

klad zbrojenia dostosowuje sie, podobnie jak w belkach, do wystepujacych sit wewnetrznych (momentow zginajacych i sil poprzecznych). W wypadku koniecznosci posadowienia budynku na gruntach niejednorodnych 0 malej nosnosci, gdy niezbedna powierzchnia podstawy law bqdi stop fundamentowych bylaby duza, a przestrzenie miedzy fundamentami stosunkowo male, celowe moze bye zastosowanie fundamentu w postaci plyty pod calym budynkiem.

Plyty fundamentowe maja na ogdl konstrukcje zblizona do konstrukcji strop ow monolitycznych (rys. 6.16).

Jezeli rozstaw slupow bqdz scian nie przekracza 5,0-;-.6,0 m, to jest celowe zaprojektowanie fundamentu w postaei plyty plaskiej (rys. 6.16a). Jej grubosc przyjmuje sie rowna okolo od 1/6 do 1/10 (gdzie I - odleglosc miedzy osiarni podpor), Grubosc tego rodzaju plyt mozna zmniejszyc, jezeli zastosuje sie pogrubienie w obrebie oparcia slupow (rys. 6.16b).

Przy wiekszych obciazeniach i slupach rozstawionych w odleglosciach wiekszych niz 6,0 m mozna zaprojektowac fundament w postaei ukladu plytowo-zebrowego (rys. 6. 17). Grubosc plyty wynosi na ogol od 1/8 do 1/12 (gdzie I - rozpietosc plyty) i nie mniej niz 250-;-.400 mm (zaleznie od wartosci obciazeri przekazywanych na podloze gruntowe).

6.5.2. Fundamenty bezposrednie przy budynku sasiednlm

W praktyce czesto obiekty budowlane wznosi sie w bezposrednirn sasiedztwie granicy dzialki i jednoczesnie sciany istniejacego przy tej granicy budynku. Wtedy zazwyczaj jest niezbedne mimosrodowe oparcie sciany na lawie fundamentowej (rys. 6.18a). W takiej sytuacji najwieksze wysuniecie lawy moze odpowiadac jedynie polowie grubosci sciany bqdi slupa; przy takim wysunieciu rozklad nacisk6w na podloze jest trojkatny (por. rys. 6.18a). Wynikiem takiego rozkladu naciskow moze bye nierownomierne osiadanie lawy fundamentowej oraz pochylenie jej podstawy i opartej na niej sciany, W konsekwencji moze wystqpic oddzielenie sciany od podstawy, a wiec uszkodzenie konstrukcji.

W celu unikniecia opisanego, niekorzystnego zjawiska nalezy dqzye do takiego usytuowa-

Fundamenty bezposrednie

135

::;iu~~~ia~yndament rusztowy: a) rzut aksometryczny (fragment), b) przekr6j poprzeczny lawy, c) przekr6j

nia sciany na fundameneie, aby linia dzialania obciazenia od sciany pokrywala sie z geornetrycznym srodkiem podstawy fundamentu; wted~ rozk~ad naciskow (i odporu podloza) jest r~wnomlern~. Wymaga to zazwyczaj odpowiedn.lego. odsuniecia sciany od granicy budynku sqsle~n.lego (rys. 6.18b). Na stropie nad piwni~q s.cl.ant( .moina umiescic w sasiedztwie sciany tstruejacej,

Mozna tez - w celu uzyskania rownomierneg? rozkladu. odporu podloza - zapewnic takie polaczenie la:-vy ~undamentowej ze sciana prz~ budynku sasiednim, aby konstrukcja (kiana 1 lawa) mogla przenosic momenty zginaja~e '. W tyrn celu mozna np. wprowadzic zbroj~me z law_y do czesci zelbetowych w sci ame m~roweJ (np. ceglanej), a nastepnie w konstrukcje stropu (rys. 6.19a); sciana jest wowcz~s ~~n~trukcjq zespolonq murowo-ielbetowq. Jezeli SCI ana i lawa sa wykonane z betonu to ~o~niez laczy sie je (zespala) za pomoca zbrojerua, kto~e kotwi sie w stropie (rys. 6.19b). Dodatkowo Jest celowe zastosowanie (od poziomu lawy do spodu konstrukcji stropu) scian prostopadlych do lawy (pilastrow); sciany te rozstawia

~ys. 6.16. Schemat fundamentu plytowego: a) z plytq Jednakowej grubosci, b) z gtowicami w strefie oparcia slup6w

136

Fundamenty

,-,-- --------

i.;

r+:

1

~

L -_

J + I

. ~ ~ .

t1.L =:l_D

Rys. 6.17. Schemat fundamentu plytowo-zebrowego z zebrami wystajacyrni do g6ry: a) z plytq zbrojona jednokierunkowo, b) z plyta zbrojonq krzyzowo

a) b)
>. I i
g.
-iii'
-2 iNr iN~
:m
-'" c c C
0)-
e
>.
"C
:::J
co Rys. 6.18; Lawa fundamentowa przy budynku sasiednim: a) obciazona mimosrodowo, b) obciazona osiowo

Rys. 6.19. Polaczenie lawy fundamentowej i sciany przy budynku sasiednim: a) sciana murowana, b) sciana zelbetowa z pilastrami

Belka (/awa) i:elbetowa

Rys. 6.20. Polqczenie lawy fundamentowej przy budynku sasiednim Z Iawa do niej rownolegla

Rys. 6.21. Opieranie slupow na fundamentach przy budynku sasiednim (objasnienie w tekscie)

Fundamenty bezposrednie

137

sie praktycznie co okolo 10712 h (gdzie It - wysokosc lawy).

Innym rozwiazaniem jest zastosowanie dodatkowych belek (law) laczacych lawl[ przy budynku sasiednim z rownolegla do niej lawa fundamentowa pod sciana wewnetrzna; belki te rozstawia sie co okolo 2,5-;.-3,0 m i oblicza sie jako zelbetowe, obciqzone oddzialywaniem gruntu na lawe (rys, 6_20)_

W wypadku opierania slupow na stopach fundamentowych mozna wykonac stope prostokatna przy budynku sasiada ze slupem odsunietyrn od granicy (rys. 6.21a), ustawic slup skrajny i wewnetrzny na wsp6lnej stopie (rys. 6.21b), zastosowac w czesci budynku przylegajqcego do sasiada sztywne ramy zelbetowe (rys. 6.21c) alba przegubowo polqczyc slup ramy z fundamentem (rys. 6.21d).

Trzeba dodac, ze rniedzy fundamentami a scianami budynku sqsiedniego i nowo projektowanego nalezy pozostawic szczeline dylatacyjna szerokosci okolo 20 mm, wypelnionq np. styropianem.

Opr6cz tego fundament budynku nowego powinien bye posadowiony na tym samym poziomie co fundament sqsiedniego budynku istniejacego (por. rys. - 6.18). Poziom posadowienia fundamentu istniejqcego zwykle ustala sie na podstawie odkrywek.

Nowy fundament nalezy wykonac odcinkarni, w wykopach dlugosci 1,071,5 m (mniejsze odeinki, gdy fundament istniejacy jest slabszy), przy czym miedzy odcinkami wykonanymi jednoczesnie nalezy zachowac odleglosc 4,075,0 m; nie nalezy wiecej odslaniac fundamentu istniejacego, aby nie dopuscic do wypierania gruntu spod niego.

Jezeli pozostale fundamenty budynku nowego s~ projektowane na innym poziomie niz fundament sasiedniego budynku istniejacego, to nalezy zastosowac rozwiazanie jak na rys. 6.22, w kt6rym lawy prostopadle wykonuje sie z uskokami (por. rys. 6.7).

W wypadku zaprojektowania poziomu posadowienia nowego budynku nizej niz budynku sasiedniego jest niezbedne - podbudowanie fundamentu istniejacego (rys. 6.23). Oznacza to zaiwyczaj podmurowanie cegla pelna lub bloczkami betonowymi na zaprawie cementowej badz podbetonowanie. Nalezy przy tym dokladnie wypelnic styk miedzy podstawa funda-

Rys. 6.22. Schematy law fundamentowych w wypadku roznych poziom6w posadowienia (poza lawq przy budynku istniejacym) w budynku istniejqcym i nowo projektowanym

Rys. 6.23 .. Schemat podbudowy fundamentu budynku istniejacego

mentu istniejacego a podbudowa, W celu podbudowania fundamentu moze zaistniec potrzeba wykonania wykopu obudowanego i rozpieranego. Roboty wykonuje sie odeinkami, analogicznie jak podano wyzej. Poza tym tak nalezy zaplanowac wykonanie rob6t, aby narozniki podbudowac na samym koricu i na odcinku 0 nieco zmniejszonej dlugosci. Podbudowe (0 wysokosci zmniejszanej schodkowo) nalezy zastosowac rowniez pod scianami nosnyrni prostopadlymi (lub usytuowanymi ukosnie) do sciany podbudowywanej (rys. 6.24).

3

2

4

3 4 2

3 4 5

Rys. 6.24. Przyklad kolejnosci podbudowania fundamentu budynku istniejacego

138

Fundamenty

Omowione rozwiqzania stosuje sill! wowczas, gdy poziom wody gruntowej znajduje sill! ponizej projektowanego poziomu posadowienia. Jesli tak nie jest, to na czas wykonania robot trzeba obnizyc poziom wody gruntowej, a takze zastosowac odpowiednia izolacje przeciwwodna w czesci podziemnej (piwnic) budynku nowo wznoszonego.

6.5.3. Wykonywanie fundamentow bezposrednich

Roboty fundamentowe powinny bye wykonane zgodnie z projektem, w ktorym sq podawane wymagania dotyczace zarowno warunkow posadowienia, jak tez rozwiazania konstrukcji fundamentow, Roboty te mozna rozpoczac dopie(0 po odbiorze podloza gruntowego. Oznacza to, ze po wykonaniu wykopu pod fundamenty (zgodnie z zasadami prowadzenia robot ziemnych) nalezy sprawdzic zgodnosc rzeczywistego rodzaju i stanu gruntu z przyjetyrni w projekcie.

Odbioru podloza dokonuje sie bezposrednio przed wykonaniem fundamentow, aby uniknac zmiany stanu gruntow w podlozu, np. wskutek zawilgocenia wodami opadowymi. Ten odbior powinien bye przeprowadzony przed ulozeniem podsypki piaskowo-zwirowej, betonu wyrownawczego (tzw. chudego betonu) oraz innych warstw izolacyjnych bqdz wyrownawczych. Odbior podsypki oraz innych warstw wyrownawczych nalezy przeprowadzic dodatkowo 'po ich ulozeniu,

Do wykonania warstw wyrownawczych, podsypek odsaczajacych pod fundamentami, posadzkami pomieszczeri podziemnych, przy wyrnianie gruntow slabych itp. powinny bye stosowane zwiry, pospolki i piaski bez zawartosci ziarn pylastych i czesci organicznych.

Odbioru podloza dokonuje sill! kornisyjnie, w trudniejszych sytuacjach - z udzialem autora dokumentacji geologiczno-inzynierskiej, Fakt odbioru i jego wyniki potwierdza sie w protok61e oraz zapisem w dzienniku budowy. Nalezy dodac, ze w celu ochrony struktury gruntu w dnie wykopu nalezy wykop wykonywac do glebokosci mniejszej od projektowanej 0 co najmniej 200 mm, a w wykopach przygotowywanych mechanicznie - mniejszej o 300..;-600 mm, zaleznie od rodzaju gruntu.

Pozostawiona warstwe gruntu usuwa sill! bezposrednio przed wykonaniem fundamentu.

W wypadku wykonania wykopu glebokosci wiekszej niz projektowana nalezy jako uzupelnienie zastosowac (do wymaganego poziomu posadowienia fundamentu) odpowiednio zageszczona lub stabilizowana spoiwem podsypke piaskowo-zwirowa, warstwe betonu (tzw. chudego betonu) itp.

Gdy podsypka piaskowo-zwirowa rna grubosc wieksza niz 200 mm, nalezy jl:! ukladac warstwami i kazda warstwe zageszczac. Grubosc warstw betonu nie powinna przekraczac 1/4 szerokosci fundamentu. Jezeli konieczne byloby zastosowanie warstwy grubszej, to nalezy - w porozumieniu z projektantem - sprawdzic, czy nie wplynie to na powstanie nadmiernych roznic w osiadaniu poszczegolnych fragrnentow fundamentu.

Jezeli wykopy fundamentowe sa wykonywane pod dwa lub kilka fundament6w polozonych blisko siebie, to roboty ziemne nalezy rozpoczac od wykopow pod konstrukcje posadowione glebiej (por. rozdz. 5. Poradnika).

Odbiorowi podlegaja rowniez fundamenty. Sprawdza sill! prawidlowosc ich usytuowania w planie, poziom posadowienia, prawidlowosc wykonania robot ciesielskich, zbrojarskich, betonowych, izolacyjnych itp.

Odchylenia w poziomach spodu konstrukcji fundamentow nie powinny bye wieksze niz 20 mm, a jezeli fundamenty sluzq jako oparcie slupow zelbetowych prefabrykowanych oraz elementow wielkowymiarowych - nie wieksze niz 5 mm.

Odchylenia w usytuowaniu osi fundamentow w planie nie moga przekraczac wartosci podanych w projekcie.

Fundamenty sa wykonywane w odpowiednich deskowaniach. Deskowania indywidualne law badz stop fundamentowych wykonuje sill! z tarcz zbijanych z desek grubosci 25 mm, usztywnionych nakladkarni z desek grubosci 38 mm lub bali 50 mm.

Przyklady tego rodzaju deskowari law fundamentowych przedstawiono na rys. 6.25. Obecnie w praktyce najczesciej stosuje sill! deskowania systemowe, skladajace sill! z odpowiednich elementow montowanych na budowie (por. rozdz. 8. Poradnika).

Fundamenty posrednie

139

Rys. 6.25. Deskowania law fundamentowych: a) wysokosci do 20 em, b) wysokosci 20+75 em, c) usztywnienie za pornoca ram trojkatnych; 1 - deska, 2 - paliki drewniane, 3 - rozp6rki wewnetrzne tymczasowe, 4 - tarcze, 5 - elementy usztywniajqce, 6 - rozp6rki zewnetrzne, 7 - kleszcze, 8 - zastrzaly

6.6. Fundamenty posrednle

Jezeli istnieje kcniecznosc posredniego posadowienia obiektu budowlanego, to pod jego fundamenty wprowadza sill! pale (w tym mikropale), studnie bqdz sciany szczelinowe (por. rys. 6.1), ktore obciazenia przekazywane przez fundamenty przenosza na polozone glebiej warstwy podloza gruntowego.

Pal przekazuje obciazenie na podloze gruntowe przez tarcie wystepujace na jego pobocznicy oraz przez docisk pod stopa pala.

Najczesciej stosuje sill! pale betonowe lub zelbetowe, rzadziej - drewniane i stalowe.

Ze wzgledu na sposob wprowadzenia w grunt rozroznia sill! pale wiercone (bez rury obsadowej lub z rurq obsadowa wyciagana), wkrecane, wbijane, wciskane badz wwibrowywane.

Pale zelbetowe rnalej srednicy sq nazywane mikropalami. Wykonuje sill! je jako wiercone (0 srednicy do 300 mm) lub wbijane, wciskane, wwibrowywane bqdz wkrecane (0 srednicy do ISO mm), dlugosci do okolo 30 m. Pale zelbetowe prefabrykowane maja zazwyczaj przekroj poprzeczny od 250 x 250 do 400 x 400 mm i dlugosc do 18 m.

Pale fundamentowe wykonywane w gruncie maja srednice do 1800 mm, a nawet wieksza, Ich dlugcsc rnoze bye znaczna (nawet kilkadziesiat metrow), Ostatnio dose czesto stosuje sill! pale wiercone wykonywane metoda cisnieniowego betonowania ciaglego (pale CPA), srednicy 400..;-1500 rnrn, oraz pale iniekcyjne wykonywane metoda iniekcji strumieniowej, tzw. jet-grouting.

Roboty palowe wykonuja (zgodnie z projektern) przedsill!biorstwa wyspecjalizowane. Przebieg rob6t palowych na budowie powinien bye odnotowany w dzienniku wykonywania pali. W odniesieniu do kazdego pala nalezy sporzadzic metryke jego wykonania.

Na palach opiera sill! fundamenty w postaci law, stop, rusztow bqdz plyt zelbetowych, Pale pod lawami fundamentowymi rozmieszcza sill! zazwyczaj w dwoch rzedach, symetrycznie (rys. 6.26a) lub mijankowo (rys. 6.26b). Pod la-

a) b)
I o! !o o!
: 0 0 0
0 0 01 ! 0 ,
i I 0 d)

&

Rys. 6.26. Schemat rozmieszczenia pali pod fund amentami (w rzucie poziomym): a) pod lawa symetrycznie, b) pod Iawa mijankowo, c) pod lawa obciq-

zona slupami, d) pod stopq trojkatna .

wa obciazonq slupami pale sytuuje sill! zazwyczaj w sposob pokazany na rys. 6.26c. Pod stoparni stosuje sill! co najmniej 3 pale (rys. 6.26d).

140

Fundarnenty

Oprocz pali jako elementy posredniego posadowienia fundarnentow obiektow budowlanych stosuje silt sciany szczelinowe (najczesciej grubosci 600 lub 800 mm), a niekiedy rowniez studnie.

Sciany szczelinowe czesto w trakcie budowy spelniaja role obudowy wykopu pod cZltse podziemna budynku.

Takq obudowe nalezy w trakcie realizacji wykopu i czesci podziernnej konstrukcji budynku odpowiednio rozpierac. Sciany szczelinowe _ podobnie jak pale - sll wykonywane przez przedsiebiorstwa wyspecjalizowane. Rozwiazania tych elementow posadowienia sa podawane w projekcie.

Roboty zwiazane z wykonywaniem fundamentow posrednich powinny bye prowadzone pod scislyrn nadzorem technicznym, a przebieg robot kontrolowany zgodnie z wymaganiami podanymi w projekcie.

Bibliografia

[I] Cramota-Bojarski R.: Mechanika grunt6w i fundarnentowanie, czersc I i II. Wydawnictwa Politechniki Warszawskiej, Warszawa 1977.

[2] Kobiak J., Stachurski W: Konstrukcje zelbetowe. Arkady, Warszawa 1987 (tom 2).

[3] Michalak H., Pyrak S.: Dorny jednorodzinne.

Konstruowanie i obliczanie. Arkady, Warszawa 2000.

[4] Motak E.: Fundarnenty bezposrednie. Wytyczne projektowania. Wzory, tablice, przyklady. Arkady, Warszawa 1988.

[5] Pyrak S., Wlodarczyk W: Posadowienie budowIi, konstrukcje rnurowe i drewniane. WSiP, Warszawa 2000.

[6] Praca zbiorowa: Vadernecurn budow1ane. Arkady, Warszawa 200 I.

[7] Warunki techniczne wykonania i odbioru rob6t hudowlanc-montazowych. Torn I - Budownictwo og61ne, czersc I. Arkady, Warszawa 1989.

1

Spis trescl

7.1. 7.2. 7.2.1. 7.2.2. 7.3. 7.4. 7.4.1. 7.4:2. 7.4.3. 7.4.4. 7.4.5. 7.5. 7.5.1. 7.5.2. 7.5.3. 7.5.4. 7.5.5. 7.5.6. 7.6. 7.7. 7.8. 7.9.

7

Rusztowania

Jerzy Widera

Rodzaje i zastosowanie rusztowari .

Materialy do rusztowari .

Materialy do rusztowari drewnianych Materialy do rusztowari stalowych . . Montaz rusztowari - wyrnagania og61ne .

Rusztowania drewniane .

Rusztowania drabinowe .

Rusztowania stojakowe jednorzedowe Rusztowania stojakowe dwurzedowe . Rusztowania na wysuwnicach Rusztowania na kozlach . . . Rusztowania z rur stalowych . Rusztowania stojakowe z rur . Rusztowania stojakowo-kryzowe . Rusztowania rarnowe rnetalowe Rusztowania przejezdne . . . Rusztowania wiezowe ..... Rusztowania wiszace stalowe .

Badania zrnontowanych rusztowari u uzytkownika

Eksploatacja rusztowari .

Dernontaz rusztowari . . . . . . . . . . . . . . . . Warunki bhp przy montazu i eksploatacji rusztowari .

142 142 142 144 144 145 145 147 150 ISO 151 152 152 ISS 163 166 172 175 179 180 181 182

142

Rusztowania

7.1. Rodzaje i zastosowanie rusztowari

Rusztowania zewnetrzne typowe powinny bye wykonywane zgodnie z obowiazujqcyrni normami, instrukcjami i warunkami technicznymi. Rusztowania specjalne (nietypowe) powinny bye wykonywane zgodnie z zatwierdzona dokumentacja techniczna (opisowa i rysunkowq) uwzgledniajaca wymagania norm. Ze wzgledu na uzyty material rusztowania dziela sie na drewniane (tab!. 7.1) i stalowe (tabl. 7.2).

Z uwagi na koniecznosc oszczedzania drewna nalezy rusztowania drewniane zastepowac stalowymi.

7.2. Materialy do rusztowari

7.2.1. Materialy do rusztowari drewnianych Do rusztowari powinno sie uzywac wylqcznie drewna zdrowego 0 malej liczbie sekow, drobnosloistego i przewaznie rniekkiego, jak sosna, swierk i jodla. Nie wolno uzywac drewna zmurszalego, nadgnilego lub z prochnica oraz drewna nieokorowanego i desek zrzynkowych (ob-

Tablica 7.1. Rodzaje i zastosowanie rusztowari drewnianych

ladr6w). Nie wolno tez stosowac drewna kretosloistego, wykazujacego sklonnosc do dalszego skrecania sie, gdyz z takiego drewna wysuwajq sie gwozdzie.

Do rusztowari powinno bye uzywane drewno tarte nie gorsze niz klasy K-21 wg PN-82/D-94012. Na poszczeg6lne elernenty rusztowari nalezy stosowac tarcice sortowana wytrzymalosciowo klasy nie nizszej niz wykazana w tab!. 7.3. 1)0 budowy rusztowari stojakowych powinny bye uzywane dluzyce sosnowe oraz zerdzie sosnowe proste dlugosci 9+ 15 m o srednicy nie mniejszej niz 14 em w cieriszym koricu,

Do budowy drabin nalezy stosowac na szczeble tarcice sosnowa nieobrzynana K-27. Stojaki nie moga miec sekow, Dopuszcza sie w stojakach nieliczne seki 0 srednicy nie wiekszej niz 10 rnm, przy czym na krawedziach przekroju seki sa niedopuszczalne.

Do rusztowari zewnetrznych nalezy uzywac drewna p61suchego 0 wilgotnosci 18+23%. Drewno do rusztowari powinno bye zaimpregnowane w celu ochrony przed korozja biologiczna przez nasycenie materialami odpowiadajacymi swiadectwom wydanym przez Instytut Techniki Budowlanej.

Rusztowanie

Zastosowanie

PN-B-03163-1:1998 PN-B-03163-2:1998 PN-B-03163-1: 1998 PN-B-03163-2: 1998 PN-B-03163-1: 1998 PN-B-03163-2:1998 PN-B-03163-1: 1998 PN-B-03163-2:1998 PN-B-03163-1: 1998 PN-B-03163-2:1998

Przyscienne jednorzedowe

Numer normy

Przyscienne drabinowe

Roboty murowe, licowanie okladzinq karniennq

Przyscienne dwurzedowe

Na wysuwnicach

Roboty malarskie, tynkowe, blacharskie, naprawy i licowanie plytkami

Nadbudowa i tynkowanie wyzszych lub niedostepnych kondygnacji budynku

Roboty tynkowe i malarskie

Drewniane na kozlach

Tablica 7.2. Rodzaje i zastosowanie rusztowari stalowych

Zastosowanie

Numer normy

Rusztowanie

Roboty tynkowe, okladzinowe

Roboty tynkowe, malarskie, naprawa elewacji, prace konserwacyjne

Stojakowe

Ramowe

Wolno stojace Ruchorne

PN-M-47900-1:1996 PN-M-47900-2: 1996 PN-M-47900-1:1996 PN-M-47900-3: 1996 PN-M-47900-1:1996 PN-M-47900-1: 1996

Lekkie prace elewacyjne, rnontazowe, konserwacyjne

Lekkie prace elewacyjne, tynkowe, malarskie i konserwacyjne

Materialy do rusztowari

143'

Elementy rusztowania

Tablica 7.3. Sortymenty i zalecenia odnosnie do klasy tarcicy iglastej

Sortyment drewna

Wymagana klasa drewna

• Tylko w przyp.a?kac~ tec?nicznie uz~sadnio?ych - w no~mal~ych warunkach nalezy na stojaki stosowac dluzyce iglaste ociosane z galezi I sekow rowno Z powierzchniq drewna 0 sredmcy w cieriszym koricu nie mniejszej niz 14 cm.

Stojaki rusztowari jedno- lub dwurzedowych Podklady: a) podwaliny, b) podkladki Wysuwnice rusztowari wysuwnicowych Slupy rusztowari wysuwnicowych Poprzecznice

Podluznice

Tezniki

Pomosty

Schodnie

Porecze

Deski kraweznikowe Drabiny

Roboty murowe, licowanie plytami

Gwozdzie do rusztowari powinny bye przynajmniej 2+3 razy dluzsze niz grubosc przybijanego elementu, przy czym dlugosc ich nie powinna bye mniejsza niz 75 mm. Przekroje srub i jarzm powinny odpowiadac wyrnaganiom norm przedmiotowych. W szystkie elementy rusztowania powinny bye oznakowane i zapisane w ksiazce inwentarzowej budowy. Wydawanie element6w na budowe powinno odbywac sie wylacznie za pokwitowaniem, a po demontazu elementy powinny bye zwr6cone do magazynu, oczyszczone i posegregowane. Elementy rusztowari powinny pod wzgledem materiatowym odpowiadac ponizej podanym wymaganiom.

Rusztowania drabinowe. S to j a kid r a bin y powinny bye z tarcicy sosnowej klasy K-21; II dlugosci 6 lub 8 m, 0 przekroju po ostruganiu 50x 100 mm.

Szczeble drabiny nalezy wykonywac z tarcicy sosnowej 0 przekroju po ostruganiu 32 x 63 mm, niemajacej sekow, skretu wl6kien i pekniec. Rozstaw osiowy szczebli w drabinie - 50 em, T t( z n i k i powinny bye z desek grubosci nie mniejszej niz 25 mm i szerokosci co najmniej 125 mm.

Na porn 0 s t nalezy uzywac bali sosnowych grubosci 63 mm i szerokosci minimum 150 mm, Po r t( c z e powinny bye z desek sosnowych grubosci 25 mm, a szerokosci co najrnniej 125 mm. Pod k tad k i pod drabiny wykonywac nalezy z desek grubosci 32+50 mm, szerokosci 140 mm i dhigosci ok. 1 m.

krawedziaki sosnowe, jodlowe" bele i deski

krawedziaki

krawedziaki

krawedziaki

krawedziaki

deski

deski i Iistwy

bale, deski i listwy deski

deski

bale i laty

K-21; II K-21; II K-27; II K-27; II K-27; II K-27; II K-21 K-21 K-27 K-21 K-21 K-27

Rusztowania stojakowe jednorzedowe i dwurzedowe, Stojaki powinny bye z krawedziak6w 125 x 125 mm lub okraglakow (dluzyc) iglastych 0 srednicy w cieriszym koricu nie mniejszej niz 120 mm i ociosanych z galezi i sekow,

Pod I u z n ice do stojak6w nalezy wykonywac rowniez z okraglakow 0 srednicy nie mniejszej niz 120 rnm i dlugosci r6wnej co najmniej dw6m odstepom stojak6w, zwiekszonyrn o 500 mrn, lub z desek obrzynanych grubosci 50 mm i szerokosci co namniej 175 mm.

Na porn 0 sty nalezy uzywac desek grubosci co najmniej 38 mm.

Po r t( c z e powinny bye z desek grubosci 32 mm i szerokosci co najrnniej 125 mm.

Na 0 d b 0 j n ice (deski krawyznikowe) nalezy uzywac desek takich jak na porecze; grubosc desek 32 mm, szerokosc co najrnniej 125 mm. S c hod n i e powinny bye z desek grubosci 38mm.

Na pod w a lin y nalezy stosowac bale grubosci 50 mm i szerokosci co najmniej 200 mm. Bale na podkladki powinny miec grubosc 38 mm oraz:

- przy stojakach pojedynczych szerokosc 200 mm i dlugosc 400 mm,

- przy stojakach podw6jnych szerokosc 250 mm i dlugosc 600 mm.

Rusztowania na wysuwnicach. Na porn 0 s t nalezy stosowac deski grubosci 38 mm. Po r I! c z e wykonuje sie z desek grubosci 38 mm i szerokosci 125 mm.

144

Rusztowania

Deski k r a w e z n i k o w e i s l u p k i p o r ec z y wykonuje sie z desek grubosci 32 mm i szerokosci 125 mm ..

Na pod w ali n y nalezy stosowac krawedziaki o przekroju 125 x 125 mm i dlugosci nie mniejszej niz 140 mm.

W y s u w n ice nalezy wykonywac z krawedziakow 0 przekroju nie mniejszymnii 140 x 150 mm.

Rusztowania na kozlach. Na kozly stosuje sie nastepujace materialy:

- do robot murowych:

leznie - krawedziaki 0 przekroju 125 x 125 mm, nogi - laty 0 przekroju 76 x 76 mm,

deski usztywniajace nogi kozla - deski grubosci 32 mm i szerokosci nie mniejszej niz 125 mm. - do robot wykoriczeniowych:

leznie i nogi kozla - deski grubosci co najmniej 38 mm i szerokosci 125 mm,

deski usztywniajqce nogi kozla - deski grubosci 32 mm i szerokosci co najmniej 125 mm.

Na pomosty stosuje sie' deski grubosci nie mniejszej niz 32 mm i szerokosci 125 mm.

7.2.2. Materialy do rusztowari stalowych

Do montazu rusztowari budowlanych stalowych stosuje sie rury stalowe atestowane ze scianka grubosci co najmniej 3,2 mm czarne lub malowane, 0 gwarantowanych wlasciwosciach mechanicznych, ze szwem wedlug PN-79/H-74244 lub bez szwu wedlug PN-80/H-

-74219.

Zalecane Sq nastepujace dlugosci rur: - na stojaki 1,80, 3,60 i 5,40 m,

- na podluznice 3,60 i 5,40 m,

- na poprzecznice 1,80 lub 3,60 m,

- na stezenia 3,60 m.

Srednica zewnetrzna wszystkich rur wynosi 48,3 mm, grubosc scianki 3,2 mm, masa 1 m rury ok. 3,65 kg.

Na elementy konstrukcyjne rusztowania naleiy stosowac rury stalowe czarne ze szwem lub bez szwu. Rury czarne powinny bye zabezpieczone przed korozja lakierem asfaltowym przez zanurzenie. Rury ze szwem powinny bye poddane probie splaszczania przy nalozeniu szwu w plaszczyznie nachylonej pod katem 900 do kierunku splaszczenia.

Rury nieznacznie uszkodzone mozna stosowac tylko na porecze zabezpieczajace umieszczane

na wysokosci 60 em nad pomostem roboczym. Prostowanie lub poprawianie rur jest niedopuszczalne. W celu latwiejszego odroznienia rur nalezy znaczyc je na srodku czerwona obwodka szerokosci 10 ern,

Do laczenla rur, ktore sa wzgledern siebie prostopadle, nalezy stosowac zlacza stalowe krzyzowe z nakretka szesciokatna Iub kulista, Do lqczenia rur, ktore nie Sq do siebie prostopadle, powinno sie stosowac zlacza stalowe obrotowe z nakretka szesciokatna lub kulista, Przy wspolosiowym lqczeniu rur stosuje sie zlacza stalowe wzdluzne z nakretka szesciokatna lub kulistq, Do oparcia dolnych czesci stojakow powinny bye stosowane podstawki oporowe ztozone z plytki stalowej i przyspawanego do niej trzpienia.

Na podklad drewniany, na ktoryrn opiera sie konstrukcja rusztowania, nalezy stosowac drew" no sosnowe impregnowane ogolnego przeznaczenia klasy nie nizszej niz III, 0 wymiarach 180 x 250 x 42 mm - przy rusztowaniach niskich (do 20 m) oraz 190 x 250 x 42 mm przy rusztowaniach wysokich.

Pomosty robocze i zabezpieczajace powinny bye wykonane z plyt znormalizowanych lub ze zlozonych desek grubosci 38 mm nie szerszych niz 125 mm i z listew sosnowych impregnowanych klasy K-21 zbitych gwozdziami budowlanymi okraglymi, ktorych korice powinny bye podwojnie zgiete i wbite w drewno. Wystajqce korice desek, ktoryrni plyta opiera sie na poprzecznicach rusztowania, nie powinny miec sekow, Dopuszczalne jest wykonanie plyt Z, innych materialow, lecz 0 wytrzymalosci nie nizszej niz drewna sosnowego. Na pomosty pionu komunikacyjnego nalezy stosowac rowniez plyty wyzej opisane.

Na bortnice (burty) pomostowe powinny bye uzywane deski sosnowe impregnowane klas III lub IV ogolnego przeznaczenia grubosci 24 mm, szerokosci co najmniej 125 mm i dlugosci 4,40 m.

7.3. Montaz rusztowari - wymagania ogolne

Montazem rusztowari powinni zajmowac sie pracownicy przeszkoleni w tym zakresie. Montaz powinien bye przeprowadzony zgodnie z do-

Rusztowania drewniane

145

kumentacja danego rodzaju rusztowari pod nadzorem osob upowaznionych do kierowania robotami budowlano-rnontazowyrn oraz z "Warunkami technicznymi wykonania i odbioru robot budowlno-montazowych" (Arkady, Warszawa 1989). Rusztowanie powinno bye dopuszczone do uzytkowania dopiero po sprawdzeniu i odbiorze przez nadzor techniczny oraz potwierdzeniu jego przydatnosci do okreslonych robot zapisem w dzienniku budowy dokonanym przez kierownika budowy.

Nosnosc podloza gruntowego w miejscu ustawienia rusztowania powinna bye nie mniejsza niz 0,1 MPa.

Rozstawy stojakow nie powinny bye wieksze niz:

a) w kierunku rownoleglym do sciany, tj. podluznie:

- przy rusztowaniach drewnianych 2,50 m,

- przy rusztowaniach z rur stalowych 2,00 m,

b) w kierunku prostopadlym do sciany, tj. poprzecznie:

- przy rusztowaniach drewnianych 1,50 m,

- przy rusztowaniach z rur stalowych 1,35 m.

Stezenia ruszrowari przysciennych wysokosci ponad 10 m nalezy rnocowac do stojakow i rozmieszczac na calej dlugosci rusztowania w sposob zapewniajqcy nieprzesuwalnosc wezlow, W pionie nalezy je urnieszczac w odstepach nie wiekszych niz 6 m.

Konstrukcje rusztowania trzeba kotwic do sciany. SHa w ciegnie kotwiacym nie rnoze bye mniejsza niz 2,5 kN, a odleglosc miedzy zakotwieniami nie powinna bye wieksza niz 5 m. Kotwie (haki) nalezy wbijac w kolki drewniane osadzone uprzednio w scianie na glebokosc co najmniej 20 ern. Kazde rusztowanie przyscienne powinno miec wydzielone miejsce sluzqce komunikacji pionowej pracownikow zatrudnionych na rusztowaniu. Odleglosc miedzy sasiednimi pionami komunikacyjnymi nie powinna bye wieksza niz 40 m.

Konstrukcja wysiegnikow transportowych powinna zapewnic przeniesienie obciazeniapionowego pieciokrotnie wiekszego niz obciazenie dopuszczalne i obciqzenie poziome od naciagu liny.

Do transportu materialow 0 masie wiekszej niz 150 kg powinna bye wykonana wieza wyciagowa jako konstrukcja samodzielna przylegajqca do konstrukcji rusztowania.

Rusztowania usytuowane bezposrednio przy drogach (ulicach) powinny rniec daszki ochronne nachylone w kierunku rusztowania pod katern nie mniejszym niz 40° do poziomu. Miejsca na placu budowy, gdzie jest prowadzony rnontaz lub demontaz rusztowari oraz gdzie wykonuje sie roboty na rusztowaniach, naleiy oznaczac za pomoca tablic ostrzegawczych umieszczonych w widocznych miejscach. Na rusztowaniach i wiezach wyciagowych powinny bye wywieszone tablice informacyjne 0 dopuszczalnym obciazeniu pornostow rusztowania i pomostu wyciagu,

7.4. Rusztowania drewniane

7.4.1: Rusztowania drabinowe

Wysokosc rusztowari drabinowych (rys. 7.1) nie powinna bye wieksza niz 15,0 m przy ukladzie teznikow niezaleznie od Iiczby drabin w rZI(dzie (rys. 7.2a) i przy co najmniej 3 drabinach w rzedzie (rys, 7.2b).

Drabiny powinny bye ustawiane na podkladach z desek grubosci 32750 mm, ulozonych na wyrownanym podlozu, Odstep miedzy drabinami nie powinien bye wiekszy niz 2,5 m.

Drabiny przymocowuje sie do budynku w odstepach pionowych nie wiekszych niz 4 m. Wewnetrzne stojaki drabiny przywiazuje sil( drutern wyzarzonym grubosci co najmniej 3 mm i splecionym co najmniej 4-krotnie do hakow dlugosci 20 ern wbitych w sciane budynku na glebokosc 15 cm (rys. 7.3)

W celu lepszego usztywnienia drabin rozpiera sie je za pomocq deski grubosci co najmniej 25 mm, przybitej do drabiny i opartej czolern o mur w odstepach nie wiekszych niz 4 m. Drabiny powinny bye ponadto wzmocnione trzerna sciagaczami ze stali okraglej 0 srednicy co najmniej 10 mm, umocowanymi nakretkarni na podkladkach w stojakach drabiny, przy skrajnych szczeblach.

W przypadku koniecznosci przedluzania drabin ich laczenie powinno bye wykonane na zaklad dlugosci co najmniej 1,5 m. Korice drabin w zakladce nalezy laczyc jarzmami i klinami, po 2 jarzma na kazde polaczenie (rys, 7.4).

W plaszczyznie pionowej, rownoleglej do sciany budynku, drabiny powinny bye usztywnione

146

Rusztowania

Rys. 7.1. Rusztowania drabinowe: 1 - drabina, 2 - pomost, 3 - teznik, 4 - porecz, 5 - deska kraweznikowa,

6 - podkladka, 7 - podloze .

a)

12,0+2,5

b~ I. ~2,O+2,5

Rys. 7.2. Uklad teznikow rusztowania drabinowego wysokosci 15,0 m: a) niezaleznie od liczby drabin w rzedzie, b) przy co najrnniej 3 drabinach w rzedzie

Rusztowania drewniane

147

Rys. 7.3. Spos6b .mocowania drabiny do scianv: 1 - drabina, 2 - belka rozpierajaca, 3 - hak wbity w sciane, 4 - drut 0 srednicy 3 mm

B

Rys. 7.4. Laczenie drabin na zaklad

teznikami, laczonymi z drabinami za pomoca srub, sworzni lub winny sposob zapewniajacy nieprzesuwalnosc polaczenia (rys. 7.5).

Kazdy teznik nalezy przybijac do drabiny lub do drugiego teznika co najmniej 2 gwoidziami. Tezniki nalezy lqczye miedzy soba w tych miejscach, w ktorych Sq one laczone ze stojakami drabiny; odleglosc miejsc lqczenia teznikow ze stojakami drabiny, liczona wzdluz stojakow, powinna wynosic 4 m. Tezniki powinny 'bye nachylone do poziomu pod katem 30-;.-60° (zaleca sie 45°).

Pomost uklada sie z bali lezacych swobodnie na szczeblach drabin. KOIke bali powinny wystawac co najrnniej 15 em poza szczeble drabiny oraz zachodzic na siebie co najrnniej na 30 em. Pod pomostem, na ktorym pracuja robotnicy, powinien bye ulozony pornost zabezpieczajqcy

Rys. 7.5. Polaczenie teznikow z drabinq za pornoc,! sruby: 1 - drabina, 2 - krzyzulec, 3 - sruba, 4 - okucie

w odleglosci ±2 rn, rowniez z bali. Na kazdyrn pomoscie, znajdujqcym sie ponad 2 rn nad terenem, zaklada sie porecze przymocowane do stojak6w drabiny, od ich strony zewnetrznej, za pornoca srub, sworzni lub gwozdzi. Wierzch poreczy powinien znajdowac sie na wysokosci 11 0 cm powyzej poziornu pornostu.

7.4.2. Rusztowania stojakowe jednorzedowe Wysokosc rusztowania jednorzedowego (rys. 7.6) zarowno z krawedziakow, jak i dluiyc, liczona od poziornu otaczajqcego terenu, na kt6rym rna bye ustawione rusztowanie, do gornej krawedzi ustawionych stojak6w, nie powinna bye wieksza niz 15,0 m.

Arnax= 2,5

Rys. 7.6. Rusztowanie stojakowe jednorzedowe: 1 - stojaki, 2 - podluznice, 3 = leznie (poprzecznice), 4 - tezniki, 5 - porl;eze, 6 - odbojnica, 7 - podwalina, 8 - pomost roboczy, 9 - polaczenie stojak6w

148

Rusztowania

a)

b)

c)

Rozstaw stojakow, nalezy przyjmowac nie wiekszy niz:

_ 2,4 m w kierunku r6wnoleglym do sciany, _ 1,5 m w kierunku prostopadlym do sciany. Wysokosc kondygnaeji rusztowania, liczona od wierzchu jednego pomostu do wierzehu drugiego, powinna wynosic od 2,0 do 2,2 m. Nachylenie stojak6w w strom, muru powinno wynosic ±2%. Stojaki nalezy ustawiac na ciaglych podwalinach, usztywnianych ze stojakami za pomoca klamer; mozna tez stojaki wkopywac w ziemie na glebokosc co najmniej 60 em i opierac je na podkladach (rys. 7.7) lub podwalinach.

a) f25r

b)

Rys. 7.7. Posadowienie stojak6w: a) na podwalinach, b) na podkladach; 1 - stojak, 2 - podklad, 3 - podwalina

Stojaki laczy silt ze soba w spos6b pokazany na rys. 7.8. Stojaki nalezy usztywniac - w plaszczyznie pionowej r6wnoleglej do sciany budynku - teznikarni polqczonymi sztywno ze stojakami przez wpuszczenie ich w stojak na glebokosc ok. 20 mm, przymocowanie za pomoca srub lub gwozdzi (co najmniej 3 gwozdzie).

Rys. 7.S. Lqczenie stojak6w z dtuzyc: a) pojedynczych, b) pojedynczego z podw6jnym, c) podw6jnych; 1 - jarzmo stalowe, 2 - klin drewniany, 3 - klamra, 4 - podp6rka

Tezniki powinny spelniac nastepujace wymagania: a) przy wysokosciach rusztowania do 10 m tezniki daje silt tylko w skrajnyeh polach rusztowania, b) przy rusztowaniach wysokosci powyzej 10m tezniki powinny bye umieszczone we wszystkich polach rusztowania, c) odleglosc miejsc laczenia teznikow ze stojakami, liczona wzdluz stojak6w, nie moze bye mniejsza niz 2,5 m w polach skrajnych iSm w polach srodkowych, b) skrzyzowania teznikow w polach srodkowych powinny bye wykonywane tylko w miejscaeh lllezenia ze stojakami, d) kllt nachylenia teznikow do poziomu powinien wyno sic 50-;.-60° (pozadany 45°).

Podluznice przymoeowuje silt do stojak6w poziomo, od strony budynku, za pomoca specjalnego jarzma zaciskowego i klamer lub za pornoca linki stalowej. Podluznice i stojaki oplata silt linka wg rys. 7.9. Odstep miedzy podluznicami, liczony wzdluz stojak6w, nie powinien bye wiekszy niz 2,2 m. Przedluzenie podluznicy na zaklad wykonuje silt wylqcznie w miejscach polaczenia ze stojakami. Przy lqczeniu (przedluzeniu) podluznicy najarzma zaciskowe cieriszy koniee jednej podluznicy uklada silt pod grubszym koricern drugiej. Na dlugosci styku powierzchnie podluznicy nalezy sciosac i przymocowac kazda podluznice klamra do stojaka. Przy lqczeniu za pomoca linek stalowych oba korice podluinie nalezy powiqzac oddzielnie.

Rusztowania drewniane

149

Rys. 7.9. Przymocowanie podtuznicy do stojaka z dluzyc

Podluznice z krawedziakow - desek obrzynanych grubosci 50 mm, szerokosci co najrnniej 175 mm - majq podporki z desek obrzynanych grubosci 38 mm, szerokosci co najmniej 120 mm i dlugosci co najmniej 400 mm, podp6rka w rniejscu polaczenia desek podluznicy - bal grubosci 76 rnm, szerokosci co najmniej 120 mm i dlugosci co najmniej 400 mm (rys, 7010). Leznie (poprzecznice) uklada silt w ten sposob, ze okraglaki ciosane obustronnie opiera silt jednym koricem lub zamocowuje w scianie budynku, a drugimkoricem przymocowuje do podluznicy za pomoca dw6eh gwozdzi.

Dlugosc oparcia lezni na murze nie powinna bye mniejsza niz 15 em; niedopuszczalne jest oparcie ieh na nienosnych czesciach budynku. Koniec lezni powinien wystawac najmniej 20 em poza podluznice, Leznie powinny - w co drugiej kondygnacji i w odstepach poziomych nie wiekszych niz 6 m - przechodzic poza mur i wiazac podluznice zmurem. Spadek lezni w strone muru - 1 %.

Odstep miedzy sasiednimi lezniami nie powinien przekraczac 1,3 m, a odleglosc lezni od stojaka nie powinna bye wieksza niz 60 cm.

Rys. 7.10. Podp6rka podluznicy z krawedziakow: 1 - stojak, 2 - podluznica, 3 - podp6rka, 4 - klin, 5 - jarzmo, 6 - gwozdzie przybijane do deski spodniej, 7 - gwoidzie przybijane do deski wierzchniej

Pomost uklada silt z desek w 2 warstwach z zachowaniem odstepow miedzy deskami nie wiekszych niz 3 em w warstwie gornej i nie wiekszych niz 5 em w dolnej. Szczelina miedzy pomostem a murem przy wykonywaniu muru nie powinna przekraczac 5 em, a przy wykonywaniu rob6t tynkowych lub okladzinowych 25 cm. Deski pomostu 'mozna lllczye tylko na lezniach. Polaczenia wykonuje silt na nakladke dlugosci nie mniejszej niz 30 ern.

Kazda deske pomostu opiera silt co najmniej na 3 lezniach. Pod pomostem roboczym powinien bye zalozony w odleglosci ±2 m pomost zabezpieczajacy zlozony co najrnniej z jednej warstwy desek.

Nad kazdyrn pomostem znajdujqcym silt ponad 2 m nad terenem powinny bye zalozone porltcze, ktore nalezy przymocowac do stojaka od strony wewnetrznej, Wierzch poreczy musi znajdowac silt 110 em powyzej poziomu pomostu.

Bezposrednio nad deskarni pomostu nalezy uloiye deski kraweznikowe (odbojniee), przymoeowywane co najmniej 2 gwozdziami do stojak6w. Deski te powinny bye rowniez przymocowywane do pierwszej deski pomostu.

150

Rusztowania

Schodnie uktada sie przy nachyleniu do poziomu pod katern nie wiekszyrn niz 30° i zabezpiecza z obu stron poreczami i deskami kraweznikowymi tak jak pomosty. Szerokosc biegu schodni w swietle nie powinna bye mniejsza niz 0,8 m. Plaszczyzna schodni sktada sie z lat o przekroju 40 x 60 mm nabijanych w odstepach najwyiej 40 ern. Schodnie powinny bye oparte na lezniach i przymocowane do nich gwozdziami, a w srodku rozpietosci podparte poprzeczka.

7.4.3. Rusztowania stojakowe dwurzedowe Wyrnagania w zakresie elernentow rusztowania (rys. 7.11) i spos6b ustawiania rusztowari sa takie jak przy rusztowaniach stojakowych jednorzedowych.

Rozstaw stojak6w nalezy przyjmowac nie wiekszy niz:

~ 2,4 m w kierunku r6wnoleglym do sciany, ~ 1,5 m w kierunku prostopadlym do sci any.

Rys. 7.11. Stojakowe rusztowanie dwurzedowe z d!uzyc: 1 - stojak, 2 - podluznica, 3 -Ieinia, 4 - teznik, 5 - podwalina

Wysokosc kondygnacji rusztowania, liczona od wierzchu jednego porno stu do wierzchu drugiego, powinna wynosic od 2,0 do 2,2 m. Wymiary element6w rusztowania dwurzedowego z krawedziakow, jak i dluzyc sa takie same jak przy rusztowaniach jednorzedowych; jedynie podluznice powinny bye wykonane z desek obrzynanych grubosci 38 mm, szerokosci co najmniej 220 mm lub dluzyc iglastych 0 srednicy w cieriszyrn koricu nie mniejszej niz 120 mm i dlugosci r6wnej co najmniej dw6m odstepom stojak6w plus 500 mrn.

7.4.4. Rusztowania na wysuwnicach Rusztowanie (rys. 7.12) nie powinno bye wysuniete poza lico muru wiecej niz 113 dlugosci wysuwnicy i nie wiecej niz 1,5 m. Ta cz~se wysuwnicy, kt6ra znajduje sie wewnatrz budynku, powinna miec dlugosc rowna 2/3 dlugosci calej wysuwnicy, liczac od zewnetrznej linii muru, lecz nie mniej niz 2,0 m, liczac od wewnetrznej strony muru,

Rys, 7.12. Rusztowanie na wysuwnieach: a) przekr6j, b) widok; 1 - wysuwniea, 2- slup, 3 - podwalina, 4 - krzyzulce, 5 - rygiel, 6 - oezep, 7 - slupek bariery, 8 - deska poreczowa

Rusztowania drewniane

151

Odstep osiowy wysuwnic nie powinien przekraczac 1,5 m.

Slupy ustawia sie w jednym rzedzie, w plaszczyinie r6wnoleglej do sciany budynku w odstepach zaleznych od przyjetego rozstawu wysuwnic. Kazdy slup opiera sie za posrednictwern drewnianych klin6w rozpierajqcych na osobnej podwalinie ulozonej na stropie i usytuowanej w planie prostopadle do kierunku rz~du slup6w. Oczep ciagly powinien przylegac do g6rnego stropu i wspierac sie na slupach, Przymocowuje sie go do slup6w obustronnie za pomoca gwozdzi i dw6ch klamer. Rygiel ciagly lub osobny dla kazdej pary slup6w uklada sie na wysuwnicach. Rygiel zabezpiecza sie przed pionowym przesunieciern (przy obciazeniu pomost6w roboczych) za pomoCq krawedziakow opartych na ryglu i przymocowanych zaklinowanymi jarzmami.

Slupy usztywnia sie w plaszczyznach pionowych prostopadlych do siebie deskami pracujacymi jako zastrzaly, przy czym SIUP jest polaczony z podwalina, a uklad dw6ch krzyzulcow lqczy kazda par~ slup6w ze soba. Wysuwnice uklada sie z nachyleniern 1+3% w strone muru, opierajqc jq za posrednictwem murlaty w murze. Wewnatrz budynku wysuwnice opiera sie koricern na kr6tkiej nakladce z deski grubosci co najmniej 38 mm przybitej na plask do slupa i przymocowuje sie do rygla (od dolu) gwozdziami lub klamrami.

Pomost uklada sie z jednej warstwy desek w kierunku r6wnoleglym do muru, Deski nalezy przybic do kazdej wysuwnicy co najmniej 2 gwozdziami. Deski mozna przedluzac tylko na wysuwnicach z polaczeniern na zaklad dlugosci co najmniej 20 ern. Porecze skladaja sie ze slup6w, zastrzalow i z deski poreczowej, Deska kraweznikowa powinna bye przymocowana do slupow od strony wewnetrznej bezposrednio nad deskami podkladu co najmniej 2 gwozdziami.

7.4.5. Rusztowania na kozlach

Do najbardziej rozpowszechnionych rusztowari wewnetrznych naleza rusztowania na kozlach (rys. 7.13a). Skladaja sie z kozl6w i ulozonych na nich pomost6w.

Wysokosc koz16w powinna bye mniejsza niz 2,5 m, dlugosc powinna stanowic 1,2 wyso-

a)

c)

Rys. 7.13. Przyklady rusztowari wewnetrznych: a) kozio! rusztowania wewnetrznego, b) rusztowanie stojakowe teleskopowe, c) stolik rusztowaniowy na k6lkaeh

kosci, Kozly wykonuje sie z desek grubosci 32 rom. Odstep miedzy kozlami nie powinien bye wiekszy niz 1,5 m. Pomost rusztowania uklada sie z desek grubosci 32 rom i szerokosci 180 rom. Maksymalne obciazenie pomost6w 1,50 kN/m2.

Ostatnio coraz czesciej stosuje sie na budowach zamiast kozl6w stojaki teleskopowe z rur stalo-

152

Rusztowania

wych (rys. 7.13b). Teleskopowa konstrukcja stojak6w pozwala na regulowanie ich wysokosci. Odmiane rusztowan na kozlach stanowia stoliki rusztowaniowe na k6lkach. W tym przypadku pomost jest polaczony na stale z konstrukcja stalowa stolika (rys. 7.13c).

7.5. Rusztowania z rur stalowych

7.5.1. Rusztowania stojakowe z rur

W zaleznosci od wielkosci parametru podstawowego, jakim jest dla rusztowari obciazenie uzytkowe pomostu roboczego, rozroznia sie szesc wielkosci znamionowych rusztowari oznaczonych kolejno cyframi od 1 do 6 wedlug tablicy 7.4 (PN-M-47900-1:1996)

Tablica 7.4. Rodzaje rusztowari w zaleznosci od obciqzenia uzytkowego pomostu roboczego

Numer
wielkosci 1 2 3 4 5 6
znamionowej
Obciazenie
uzytkowe po; 0,75 1,50 2,00 3,00 4,50 6,00
rnostu, kN/m- Obciqzenie uzytkowe pomost6w roboczych rusztowari ,przejezdnych nie moze przekraczac 2,00 kN/m-.

W rusztowaniach stojakowych (PN-M-47900- -1: 1996) elementem konstrukcyjnym przenoszacym na podloze pionowe obciazenie wlasne i uzytkowe rusztowania jest stojak.

Nosnosc podlozy gruntowych, na kt6rych jest ustawione rusztowanie, nie moze bye mniejsza niz 10 MPa (wg PN-81/B-03020). Obciazenie jednostkowe od konstrukcji rusztowania nie moze bye wieksze od wielkosci obciazeri dopuszczalnych dla danego podloza.

Podklady nalezy ukladac na przygotowanym podlozu, prostopadle do sciany.budowli, w spos6b zapewniajacy docisk do podloza cala dolnq plaszczyzna podkladu, przy czym czolo podkladu powinno bye odsuniete 0 5 em od cokolu budowli. Przy sytuowaniu podklad6w na terenie pochylonym, gdy kat nachylenia terenu wzdluz rusztowania jest wiekszy niz 6°, nalezy wykonac tarasy, kt6ryeh szerokosc powinna wynosic co najmniej 0,8 m.

Dla rusztowari przysciennych i wolno stojqcych rozstaw stojak6w w zaleznosci od wielkosci znamionowej okreslonej w PN-M-47900- -1:1996 podano w tablicy 7.5.

Tablica 7.5. Rozstaw stojak6w w zaleznosci od wielkosci znamionowej

Nr wielkosci Rozstaw stojak6w w kierunkach
znamionowej podluznyrn poprzecznym
max, m min.,m
I 2,50 1,00
2 2,50 1,00
3 2,00 1,00
4 2,00 1,00
5 1,50 1,00
6 1,50 1,00 Wysokosc kazdej kondygnaeji powinna wynosic 2,0 m, liczac od wierzchu pomostu do wierzchu porno stu nastepnej kondygnacji.

Przykladowy schemat konstrukcyjny rusztowania stojakowego z rur pokazano na rys. 7.14. Konstrukeja rusztowania powinna bye stezona poziomo i pionowo.

Stezenie poziome. Konstrukcje rusztowari przysciennych wysokosci ponad 20 m oraz rusztowari wolno stojqcych nalezy stezac na calej dlugosci rusztowania w spos6b zapewniajqcy nieprzesuwalnose wezlow. Rozmieszczenie sty- zen w pionie powinno bye takie, aby odleglosc miedzy nimi nie przekraczala 10m.

St~zenie pionowe. Zewnetrzne stojaki rusztowan przysciennych i wolno stojqcych nalezy lqezye stezeniami pionowymi na calej wysokosci rusztowania. Stezenia pionowe powinny bye rozmieszezane symetryeznie, przyczym liczba styzen nie moze bye mniejsza niz 2 na kazdej kondygnacji. Odleglosc miedzy polami stezeri (przedzialami stezonyrni) nie moze przekraczac 10 m.

Stezenie pion owe poprzeezne nalezy mocowac zlqczami krzyzowymi do podluznic zamocowanych do stojak6w.

Kotwienie rusztowari. Rusztowartia przyscienne musza bye kotwione do budynku w spos6b zapewniajacy statecznosc i sztywnosc konstrukeji. Liczbe zakotwieri przypadajaca na wyeinek rusztowania nalezy ustalic na podstawie obliczeri statycznych, przyjmujac warunek, ze wiel-

Rusztowania z rur stalowych

153

235

8 9 15

18

19 ~~ ~ ,;\ 81 IC ,-
!
0 /' ·1 Ig>-
0 N
Lri 18
/
= I ~
0 I~
0 /' 18
<D
~
/ I 8
~
8
0 I~
0
cO ! 8
/ ~
8
~
<, / ~1l7<
0 . 11 @
0 "- r "- W~ 8~ 1
<D
l/ 1/ I~ I
." 7i' 7 "' 8
1/ Izt 1/ : .~
-, j/ " 8
0 1:::::. ! 17 ~ N
0 8
cO I" Y I" ~ 11
t ~ ~
I" j/ i 8
~ I ~ N
18
0 i:f:;: 0 I~
0 "- 0
cO I LOO 8
r1-= ~1 I~
I" // '" 8 ~ 8
1::::;:. i~ N
A -, IA ~ 18
-0 z, 1::::;:. '" I~
0 . 0 ~
Lri I ~ .~ 0
== I~ I- rr- .!;===, I~
1-- ~~
8 C I LO
2,OC 2,00 0
2,00 2,00 2,00 2,00 2,00 2,00 2,00[2,00
13 2,00

2,00

A-A

16 6 7 9 8

°WfZR~~r

~~s. 7.14. Schemat ko~stru~cji rusztowania stojakowego z rur wys.okosci 40~: 1 - plyty pomostowe, 2 - porecz glowna, 3 - porecz posrednia.js - deska burtowa, 5 - poprzeczmca, 6 - stojak zewnetrzny gtowny, 7 - stojak wewnetrzny glowny, 8 - stezenie pionowe, 9 - podluznica, 10 - stezenie poziome, 11 - punkty kotwienia ruszto,;ania .do sciany, 12 - podstawka, 13 - podklad, 14 - stojaki dodatkowe, 15 - drabina, 16 - rama pionu komunikacyjnego, 17 ~ porecz poprzeczna pionu komunikacyjnego, 18 - porecz poprzeczna g6ma, 19 - porecz poprzeczna dolna

154

Rusztowania

kosc sily odrywajacej rusztowanie (prostopadle do sciany) na I kotwe nie moze przekraczac 250 daN.

Zakotwienia nalezy urnieszczac symetrycznie na calej powierzchni rusztowania, przy czym odleglosc miedzy kotwami w poziomie nie powinna przekraczac 4..;-5 m, a w pionie 4..;-6 m, tak aby na kazde 16..;-30 m2 rusztowania przypadalo jedno zakotwienie.

Konstrukcja rusztowari przysciennych nie powinna wystawac poza najwyzsza linie kotwieri wiecej niz 3 m, natomiast pomost roboczy nie moze bye umieszczony wyzej niz 1,50 m ponad tfl linia,

Elementy konstrukcji powinny bye lllczone ze soba za pomoca konstrukcyjnych zlllczy krzyiowych i wzdluinych (rys. 7.15).

a)

Rys. 7.15. Zlacza do rusztowari stojakowych z rur stalowych: a) zlacza krzyzowe, b) zlacza krzyzowo-obrotowe, c) zlqcza wzdluzne

Elementy pracujace na zginanie i rozciaganie nie mega bye laczone za pomoca zlaczy wzdluznych,

Pomosty. Pomosty robocze i zabezpieczajace powinny bye dostosowane do obciazenia, a ich szerokosc nie moze bye mniejsza niz 0,9 m. Nalezy je true wyposazyc w porecze glowne, posrednie i krawezniki.

Pomosty ukladane z pojedynczych bali zaleca sie opierac co najmniej na trzech poprzecznieach. Pomosty z plyt pomostowych znorrnali-

zowanych powinny bye ukladane na podluznieach lub poprzecznicach, jezeli umozliwia to konstrukcja zlacza wzdluznego w podluznicach, Deski i plyty nalezy ukladac tak, aby szerokosc szczelin nie przekraczala 15 mm (rys. 7.16).

2160

Rys. 7.16. Plyty pomostu roboczego

Powinny bye zamontowane co najmniej dwa pomosty robocze i pomost zabezpieczajacy ulozony bezposrednio na nizszej kondygnacji. Komunikacja. Piony komunikacyjne nalezy wykonywac jednoczesnie ze wznoszeniem konstrukcji rusztowania wewnatrz siatki rusztowania lub, jezeli wymagaja tego warunki budowy, jako oddzielne segmenty konstrukcji przylegajace do zasadniczej konstrukcji rusztowania. Odleglosc miedzy sasiednimi pionami komunikacyjnymi nie moze przekraczac 40 m, a odleglosc stanowiska pracy najbardziej oddalonego od srodka pionu komunikacyjnego 20 m. Przyklad rozwiqzania pionu komunikacyjnego pokazano na rys. 7.17.

Wysil.gniki transportowe. Do transportu materialow 0 masie nie wiekszej niz 150 kg nalezy przygotowac w wyznaczonych rniejscach wysiegnikitransportowe z rur przymocowane do rusztowaniaza pomoca zlqczy (rys. 7.18). Wysiegnik transportowy powinien bye dodatkowo zakotwiony w co najrnniej dw6ch miejscach. Do transportu materialow o masie powyzej 150 kg nalezy przewidziec oddzielne wieze szybowe przylegajace do konstrukcji rusztowania.

Konstrukcje rusztowari powinny bye, zgodnie z postanowieniarni przepis6w 0 ochronie bu-

Rusztowania z rur stalowych

155

Rys. 7.17. Pion komunikacyjny: 1- drabina, 2 -rama pionu komunikacyjnego, 3 - plyta pomostu komunikacyjnego (dluga~, 4 - plyta pomostu k?munikacyjnego (kr6tka), 5 - porecz poprzeczna (zakladana na kondygnacjach

bez pomostow roboczych zabezpieczajqcychj -

dowli p:zed wyladowaniarni atmosferycznyrni, wyposazone w urzadzenia piorunochronne. Napowi~.trzne linie energetyczne przebiegajflce w pobhzu montowanego rusztowania powinny bye. wylaczone spod napiecia na okres prac n:ont~z~wych. Za strefe niebezpiecznq uwaza Sll( .~ll1m~l.ne odleglosci, kt6re nie mogq bye rnruejsze ruz:

2,0 m - przy linii niskiego napiecia,

5,0 m - przy linii wysokiego napiecia do 15 kV, 10,0 m - przy linii wysokiego napiecia do 30 kV,

15,0 m - przy linii wysokiego napiecia powyzej

30 kV. .

Daszki ochronne, Rusztowania usytuowane ~ezpo&rednio przy ciqgach komunikacyjnych, tj, chodnikach, ulicach, drogach, powinny miec daszki ochronne ze spadkiem w strone budowli pod katem 45°.

Wysieg daszk6w ochronnych, liczac od zewnetrznego rzedu stojak6w, powinien wynosic

dla rusztowari 0 wysokosci: .

~ do 20 m - co najmniej 2,20 m,

~ ponad 20 m - co najmniej 3,50 m.

7.5.2. Rus:i:towania stojakowo-kryzowe Rusztowania stojakowo-kryzowe zostaly zastosowane w Polsce w drugiej polowie lat

156

Rusztowania

"

Rys. 7.18. Schemat konstrukcji wysiegnika: 1 - polllczenie na zlacza krzyzowe, 2 - polaczenie na zlacza obrotowe, 3 _ dodatkowe kotwienie, 4 - porecz glowna, 5 - porecz posrednia. 6 - pomost

90 XX w. jako najnowsza generacja rusztowan stalowych. Charakterystycznym elementern rusztowari stojakowo-kryzowych sa, stojaki z przyspawanymi co 50 cm kryzami (rys. 7.19). Rozmieszczenie takie pozwala na zmiane poziom6w pomost6w roboczych 0 tit wielkosc .rnodulama", Etapy la,czenia podluznic z talerzykami-kryzami sa, podane na rys. 7.20. Kryzy spelniaja podobna role jak zlqczki w tradycyjnych rusztowaniach rurowych stalowych ze zla,czkami obrotowymi.

Rusztowania stojakowo-kryzowe charakteryzuja silt wyiszym stopniem uniwersalnosci i dzieki temu szerszym zakresem zastosowari. Sa, uzywanejako:

_ rusztowania przyscienne - elewacyjne przy robotach elewacyjnych.

_ montowane wewnatrz i na zewnatrz wysokich obiekt6w przy ich budowie, robotach re-

montowych, ..

- rusztowania do rob6t budowlano-montazowych i remontowych w obiektach 0 zlozonym i kolowym rzucie zabudowy (zbiorniki, kominy, wieze),

- wolno stojace, rowniez wiezowe 0 wiekszych wysokosciach.

Rusztowania spotykane na polskim rynku budowlanym roznia silt miedzy soba rodzajem

kryz oraz sposobem ich la,czeniem z podluznicami, poprzecznicami. zastrzalami i ewentualnie krzyiulcami.

Rusztowania stojakowo-kryzowe Modex (Thyssen Hiinnebeck)

Krazkowa kryza stojak6w rusztowania Modex, z wyksztalconym obrzezem krawedziowym i osmioma jednakowymi wymiarowo otworami do zaczep6w jest charakterystyczna dla tego typu rusztowania (rys. 7.21).

Na przykladzie rusztowari Modex w tablicy 7.6 pokazano przebieg montazu rusztowari stojakowo-kryzowych.

Rusztowania stojakowo-kryzowe typu Rotax (Baumann Mostostal Siedlce)

W rusztowaniach Rotax stojaki sa, zaopatrzone w kryzy kolowe przyspawane do stojak6w w rozstawie modularnym 50 em, Kryzy maja 8 otwor6w pozwalajacych na przylaczenie do 8 element6w podluznic, poprzecznic i zastrza- 16w (rys. 7.22). Poszczeg61ne elementy maja odpowiednio skonstruowane koricowki, mocowane klinem w otworach kryz.

W otworach wezszych kryz zaklinowuje silt rygle podluzne i poprzeczne, uzyskujqc miedzy nimi katy proste. Otwory szersze umozliwiaia laczenie rygli i zastrzal6w pod dowolnym ka-

Rusztowania z rur stalowych

157

Tablica 7.6. Montaz rusztowari systemu Modex

Wytyczne postepowania

Ilustracja rysunkowa

Lp.

U~tawienie stopek st?jakowych. Stopki stojakow musza bye usta~Io~e na w~starcza}llcO nosnym podtozu ziemnym. Wskazane Je~t ich loka~lzowa~le na bal~ch v: celu roztozenia obciqzeri na wlt;ks~ll powlerzc~m~. rv.t0.ntaz nalezy rozpoczynac w najwyiszym punk~le ten:n~ (d.zwIgmki skrecone do minimum). Mogq to bye stopki bezdzwignikowe, Pozostale powinny bye diwignikowe

Umiejsco'7'ienie elementow poczatkowych i ustawienie stojakow 2 (pretow pl(~nowych). Vj p~y~adkach zroznicowanej konfiguracji terenu nalezy stosowac stojaki wyrownawcze h = 100 lub 150 cm

I?olne ryg~e rurowe poprzeczne i podluzne po zalozeniu tworza ~Iat~t; pozioma ~~sztow~ia i jego stateczna podstawe. Po zalo-

3. zemu ~bu ro.dzaJ~w rygli nalezy tt; podstawe dokladnie wyrektyfikowac, poziomujqc rygle. Dokladne wypoziomowanie zapewnia pionowosc ustawienia stojakow

Rygiel rurowy

StojaJ? (prety pionowe) wstawia si~ dolnymi koricami w tuleje ele-

4. men tow poczatkowych lub stojakow wyrownawczych, jezeli takie zastosowano ze wzgledu na konfiguracje terenu

Zastrzaly st?~uje si.t; w polach skrajnych oraz komunikacyjnych z przelazami I drabinami. W pierwszych daje sit; zastrzaly w obu

5. plaszczyzna~h. (pi?nowej. i poziomej), Stosujac zastrzaly tylko w plaszczyzme pronowej, trzeba montowac je w co piatym polu

6. Polqczenia zastrzalow ze stojakami za posrednictwem zaczepow klinowych i kryz

158

Rusztowania

Tablica 7.6 cd.

Ukladanie plyt pomostowych, w tym systernow Bosta 70 i 1.00. #~=ie

W przypadku uzytkowania plyt z rusztowari ramowych zamiast ~3f rvali rurowych nalezy stosowac rygle ceowe. Rygle ceowe lqczy

7. s;~ z kryzami takimi zaczepa.mi jak przy Iqcze~iu rygli .rurowych.

Rvsunek z prawej przedstawia wezel polqczenia rygla I zastrzalu zl~

Z hyzq stojaka ._._

Rygle ceowe pozwalaja na sto.sowanie ",,:szystkich rodzajow pomostow z rusztowari Bosta 70 1 100, a Wl~C z:

- dyli,

- stalowych plyt perforowanych,

8. _ plyt stalowych i aluminiowych, - ram i pomostow z desek.

W przypadku ich uzycia mozna rezygnowac z podluznic (rygli) rurowych

Zabezpieczenia przed uniesieniem plyt pomostowych Sq stosowane przy pomostach systemow Bosta (0 symbolach 82 i 113) .. Spo-

9. sob zakladania plaskownikow zabezpieczajqcych przedstawia rysunek gorny; na rysunku dolnym pokazano dyle zabezpieczone przed uniesieniem

10.

Zakladanie podluznic i poprzecznic - rygli, spelniajacych funkcje barier ochronnych. Poprzecznice zaklada silt od czola rusztowania. Laczenie ze stojakami za posrednictwern zaczepow klinowych i kryz

Zakladanie bortnic (desek kraweznikowych):

11. - wzdluznych - rysunek gorny, - poprzecznych - rysunek dolny

Rusztowania z rur stalowych

159

Rys. 7.19. Charakterystyczny wezel konstrukcyjny stojakowo-kryzowego rusztowania Modex, urnozliwiajacy przenoszenie duzych sil poprzecznych i diagonalnych. Talerzyk kryzy pozwala na wykonanie do 8 polaczeri

Rys. 7.20. Etapy laczenja podluznic z talerzykami-kryzami

Material:

rury 048,3x3,2 mm

St 37-2 0 podwyzszons] granicy plastycznosci

Rys, 7.21. Krazkowa kryza stojakow rusztowania Modex

Rys. 7.22. Kryzowe zlacze zaczep6w poprzecznic, podluznic i zastrzalow w rusztowaniach Rotax

160

Rusztowania

tern. Szerokosc rusztowania 73 lub 109 ern wyznaczaja dlugosci rygli podluznych i poprzecznych, lqczonych ze stojakami za pomoca kryz. Podluznice laczqce stojaki umozliwiaja uzyskiwanie czterech rozpietosci pol rusztowania: 1,57,2,07,2,57 i 3,07 m (rys. 7.23).

Rys. 7.23.Zrnontowane dwa pola jednopietrowego rusztowania Rotax

Rusztowanie typu Allround Layher Rusztowania Allround sa produkowane w dwu wersjach: z rur stalowych ocynkowanych ogniowo oraz z rur i kryz alurniniowych. Polaczenie kryzy stojaka z podluznicami, poprzecznicarni i zastrzalami pokazano na rys. 7.24. Zmontowane dwie kondygnacje pola komunikacyjnego przedstawiono na rys. 7.25.

Rusztowanie typu ,,+8" Isopol Katowice Przyspawane do stojakow kryzy maja ksztalt spodeczkow, a zaczepy koricowek podluznic, poprzecznic oraz zastrzalow nie wymagaja klinowania, gdyz nastepuje samozaklinowanie. Wezel konstrukcyjny rusztowania jest pokazany na rys. 7.26; a zlacza spodeczkowe stojaka z ryglern w rusztowaniu ,,+8" na rys. 7.27.

Rys. 7.24. Wielokrotne zlacze z kryzy stojaka w rusztowaniaeh systernu Allround: 1 - kryza koIowa wielootworowa, 2 - uehwyt podluznicy (rygla wzdtuznego), 3 - uehwyt poprzeezniey (rygla poprzecznego), 4 - uchwyt wspornika (konsoli), 5 - uchwyt zastrzalu (stezenia pionowego)

Przyklady praktycznych zestawow i polaczeri elementow rusztowari ,,+8" ilustruja rys. 7.28, 7.29,7.30.

Rusztowania Peri UP Rosett

W rusztowaniach Peri kryza rna ksztalt czterolistny z cztererna duzyrni i cztererna rnalyrni otworami,

Na rysunku 7.31 jest pokazana kryza i sposobymocowania do niej poprzecznicy, podluznicy i koricow zastrzalow, Polaczenie gornej koricowki zastrzalu ilustruje rys. 7.32. Duzym ulatwieniem przy montazu tego zlacza jest mozliwosc zdalnego polaczenia podluznic z odpowiednirn otworern kryzy.

Rusztowanie stojakowo-kryzowe Rux Variant Kryzy w rusztowaniach Rux Variant maja ksztalt pierscieni pokazanych na rys. 7.33a, b, c. Tego typu zlacza bardzo ulatwiaja montaz i demontaz rusztowari. Pierscienie i zaczepy pozwalajq na rnontowanie nawet dlugich elernentow rurowych przez jednego montazyste. Zaczep za-

Rusztowania z rur stalowych

17

161

Rys. 7.25. Zrnontowane jedno pole dwukondygnacyjnego rusztowania stojakowo-kryzowego: 1 - stojak z kryzami, 2 - podstawka srubowa, 3 - element poczqtkowy, 4 - rygiel, 5 - rygiel poprzeezny, 6 - nakladka zabezpieczajaca, 7 - stezenie pionowe, 8 - stezenie poziorne, 9 - rygiel nakladany, 10 - zaczep kotwiacy Allround, 11 - kraweznik, 12 - konsola Allround, 13 - pornost roboezy, 14 - drabinka przystawna, 15 - pornost roboezy z przejsciem, 16 - konsola daszka ochronnego Allround, 17 - rarna Allround z siatka ochronna

Rys. 7.26. Maksyrnalna rnozliwosc polaczenia kryzy stojaka z ryglami i zastrzalarni rusztowania ,,+8"

Rys. 7.27. Zlacza stojaka z ryglern rusztowania ,,+8"

Rys. 7.28. Mozliwosci ustawienia rusztowania systernu ,,+8" na terenie 0 znaeznie zroznicowanej konfiguracji

a)

b)

Rys. 7.29. Speejalne poszerzenie gornego pornostu: a) do obrobek blacharskich z barierka l Of em, b) jw., lecz z barierka 200 em, c) podniesionego pod okap z barierka 100 em

162

Rusztowania

700

J

r=:=i t

1250

;'

t===========1750 ========~

Rys. 7.30. Wymiary poprzecznic stalowych (rygli) rusztowari ,,+8"

Rys. 7.31. Dwie rnozliwosci zarnocowania dolnych koricow zastrzal6w w rusztowaniach Peri UP Rosett: a) do kryzy, b) bezposrednio do podluznicy

Rys. 7.32. Zaczep g6rnej koricowki zastr~alu w.prowadzony do otworu podluznicy rusztowama Pen UP Rosett

Rys. 7.33. Etapy zakladania zaczepu na pierscieri kryzy stojaka rusztowania Rux Variant: a) przyspawany do stojaka talerzyk (kryza) i glowica rygla z wyciqgnietym klinem zaczepu, b) zaczep rygla natozony od g6ry na talerzyk (kryze) stojaka, c) Iekki~ uderzeniem mlotk6w w klin uzyskuje silt. polaczenie o gwarantowanej wytrzymalosci

T

Rusztowania z rur stalowych

163

wiesza sie na pierscieniu i bez dociskania dolnej szczeki 111czy sie z dolna czesciq pierscienia, Dlugosc element6w poziomych jest wielokrotnosciq 50 em, poczynajac od 100 i kOI1.cZ'lC na 300 ern.

Rusztowania Plettac Perfect plus

Kryzy na stojakach majq duze otwory 0 wydluzonyrn ksztalcie, a ich zewnetrzne krawedzie sa kolisto-faliste (rys. 7.34). Kryza pozwala na

Rys. 7.34. Witzel polaczenia kryzy stojaka rusztowania Plettac Perfect z trzema rygJami poziomymi i zastrzalem

zamocowanie do osmiu zaczep6w element6w niezbednych do stezenia poziomego i pionowego. Wszystkie przebiegaja promieniscie, a katy miedzy nimi wynoszq 45° i moga bye zwiekszone do 60° przy odpowiednio zmniejszonej liczbie koricowek, Polaczenia wymagaja zaklinowania za pomoca mlotka,

Wszystkie om6wione rusztowania stojakowo-kryzowe posiadaja certyfikacje niemiecka i dobrowolna w Polsce.

7.5.3. Rusztowania ramowe metalowe Podstawowymi elementami konstrukcyjnymi rusztowari rarnowych (PN-M-47900-3:1996) sq ramy stojakowe (rys. 7.35). Wymagania odnosnie do podloza i posadowienia rusztowan sa jak dla rusztowari stojakowych z rur staJowych, . z tym ze w przypadku ramowych rusztowari wiezowych na rolkach jezdnych nachylenie terenu nie moze bye wiek-

Rys. 7.35. Rusztowanie ramowe: 1- rama stojakowa, 2 - podluznica, 3 - zastrzal, 4 - dzwigar, 5 - pomost roboczy, 6 - drabina komunikacyjna, 7 - podklad drewniany, 8 - podstawka srubowa

sze niz 1 %. Rozstaw podluzny ram pionowych, rozstaw stojak6w ram w kierunku poprzecznym oraz szerokosc pomostu w zaleznosci od wielkosci znamionowej wg PN-M-47900-1:1996 zestawiono w tabl. 7.7.

Tablica 7.7. Rozstaw stojak6w ram oraz szerokosc pomostu w zaleznosci od wielkosci znamionowej rusztowania

Nr wielkosci Rozstaw stojak6w ram Szerokosc
znamionowej w kierunkach pornostu
podluz- poprzecz- min., m
nym, m nym, min., m
I
2 1,5-0-3,0 0,7 0,6
3
4
5 1,5-0-2,5 1,0 0,9
6 Wysokosc powtarzalnej kondygnacji rusztowari ramowych powinna wynosic 2m, liczac od wierzchu pomostujednej kondygnacji do wierzchu pomostu nastepnej kondygnacji. Stezenia rusztowari ramowych powinny bye wykonane tak jak. w przypadku rusztowari stojakowych z rur, zgodnie z PN-M-47900-2:1996. Maksymalna wysokosc rusztowania ramowego nieruchomego nie moze bye wieksza niz 30 m. Wysokosc rusztowania ramowego przeznaczonego do eksploatacji wewnatrz budynku nie

164

Rusztowania

Rys. 7.36. Ramowe rusztowanie elewacyjne systemu Baumann Mostostal: 1 - slupek stalowy poreczy z zabezpieczeniem pomostu, 2 - sruba z Ibem mloteczkowym, 3 - kotwa, 4 - kolek rozprezny plastykowy, 5 - tacznik kotwiacy dystansowy z hakiem, 6 - porecz podwojna aluminiowa, 7 - pomost stalowy, 8 - rama czolowa stalowa, 9 _ oslona siatkowa, 10 - pomost aluminiowo-sklejkowy przejsciowy, 11 - rama stalowa, 12 - sruba z Ibem mloteczkowym, 13 - porecz czolowa, 14 - kraweznik poprzeczny, 15 - porecz pojedyncza, 16 - stezenie ukosne, 17 - rygiel poprzeczny, 18 - podstawka stalowa, regulowana

moze bye wieksza niz 12 m, natomiast przeznaczonego do eksploatacji w terenie otwartym i narazonego na dzialanie wiatru nie wieksza niz 8 m.

Ukladanie pomost6w roboczych, wykonanie pion6w komunikacyjnych i wysiegnikow transportowych oraz urzadzeri piorunochronnych przebiega tak jak przy rusztowaniach stojakowych z rur stalowych. Przyklad rusztowari ramowych najnowszej generacji typu Baumann Mostostal wysokosci powyzej 30 m pokazano na rys. 7.36. S!! to:

_ rusztowania wysokosci 30 m < H < 60 m, szerokosci B = 0,7 m,

_ rusztowania wysokosci H ::;; 40 m, szerokosci B = 1 m.

Rusztowanie jest przewidziane do montazu w pierwszej strefie wiatrowej wg PN-77/B-02011. Minimalna dlugosc rusztowania jest okreslona na 21 m w przypadku plaskiej jednolitej elewacji.

Przy rusztowaniu wysokosci H > 30 m jest wymagana kontrola geodezyjna poziomu i pionu ram w obydwu kierunkach.

Instrukcja montazu i eksploatacji rusztowari wysokosci wiekszej niz 30 m, wedlug kt6rej nalezy te rusztowania montowac, przewiduje miedzy innymi koniecznosc wykonywania stezeri:

Rusztowania z rur stalowych

165

Rys. 7.37. Stezenia poziome podluine naleiy montowac co trzy kondygnacje (co 6 m w pionie) z obu stron ramy bezposrednio pod blachami wezlowyrni zgodnie z podanym schematem

podluznych (rys. 7.37), poziomych ukosnych (rys. 7.38) i pionowych ukosnych (rys. 7.39). Kotwienie. Na wszystkich rusztowaniach wysokosci od 30 do 60 m nalezy kotwic trzy ostatnie kondygnacje. Poza tym:

- rusztowania wysokosci 50+60 m nalezy kotwic na kazdej kondygnacji do polowy wysokosci rusztowania, liczac od dolu,

- rusztowania wysokosci 40+50 m nalezy kotwic na kazdej kondygnacji, rowniez od polowy wysokosci rusztowania, liczac od dolu,

- rusztowania wysokosci 30+40 m nalezy kotwic na kazdej kondygnacji do 113 wysokosci rusztowania, liczac od dolu.

Rusztowania typu Baumann Mostostal sa prze- . znaczone do wszystkich rob6t elewacyjnych. Rusztowania szerokosci 0,73 m naleza wg DIN 4420 do trzeciej grupy rusztowari z dopuszczalnym obciazeniem 2 kN/m2, co oznacza, ze dopuszczalne obciqzenie skupione na powierzchni

2

/ <, ->
I~ / <;
/ <; /
<, / r=;
-: <, / L

60,0

0,0

L

,[30 l

60

2x30

Rys. 7.39. Stezenie pionowe ukosne (w ksztalcie wiezy) nalezy wykonywac wg nastepujacych zasad: a) pola dlugosci L = 3,0 m; stezac w co trzecim polu, zrnieniajac kierunek wzgledern siebie stezeri znajdujacych sie na tym samym poziomie w poszczegolnych wiezach zgodnie ze schematem; b) pol a dlugosci L == 2,5 m; stezac w co czwartym polu (odleglosc miedzy stezonyrni polami maksimum 3 x 2,5 m = 7,5 m), c) rusztowanie wysokosci H > 45 m; stezenia w polach skrajnych rusztowania montowac w dwoch plaszczyznach (na zewnetrznej i od strony elewacji) na calej wysokosci rusztowania

520 x 500 mm wynosi 1,5 kN, ana powierzchni 200 x 200 mm 1 kN. Konstrukcja rusztowania umozliwia zamontowanie wciagarek 0 maksymalnym udzwigu 1,5 kN.

Rusztowania sa wyposazone w szczelne podesty, burty, porecze ochronne i oslony siatkowe, a zastosowanie podest6w z drabinkami pozwala na latwy dostep do kazdej kondygnacji. Trwalosc rusztowania zapewnia dobre zabezpieczenie antykorozyjne wykonane metoda ocynkowania ogniowego.

Rusztowania maja odpowiedni certyfikat bezpieczeristwa nr 001196 wydany przez Instytut Mechanizacji Budownictwa i G6mictwa Skal-

nego w Warszawie. .

Na budowach s!! rowniez stosowane ramowe rusztowania stalowe innych typ6w (tabl, 7.8).

'~;

Rys. 7 .38. ~tl(zenia pozioI1!-e uko~ne. n,al~zy monto~ac. w po~iomie stezeri podluznych w pozostalych polach d~n~go _P0zlOmu rusztowa~!a. Zmieniac kierunek stezenia ukosnego po kazdyrn polu ze stezeniarni podluznyrni (Iinia ~1~la) oraz na k?leJnych poziomac~ (lin!a przerywana~ wr, podanego schematu; 1 - stezenie poziome podluzne ~ pol~ch stl;zo~ych lub k?m~mkacYJnych, 2 - stezeme poziome ukosne na pierwszym poziomie,

3 - stezerne poziome ukosne na poztorme nastepnym (pierwszym plus 6,0 m) .

Rusztowania

166

Tablica 7 8 Inne typy rusztowaii ramowych stosowane na budowach

..
Nazwa systemu Konstrukcja rusztowania (wymiary w ern) Dopuszczal- Maksymalna Uwagi
rusztowania 1 -\ ne obcillzenia wysokosc
ramowe tcrzniki pornosty pomostow uzytkowa-
kN/m2 ma.jn

Rusztowanie , ramy porcrcze po- pomosty 2,0 24 rozpicrtosc p61 od-
ramowe "bly- h;o 200 jedyncze, STw/32 STs/61 powiednio do dlu-
skawiczne" pomosty, gosci pomostu od
zastrzaly 73 do 414 ern
Blitz 70ST szer. 70 2,0 24 jw.
Blitz 100ST szer. 100 2,0 24
Blitz 70AL szer. 70 \ 3,0 24 Layher

Plettac

Rusztowania ramy pomosty; szer. 65 lub 98 2,0 30 rozstaw ram: 200,
elewacyjne h;o 200, porecze, 250 lub 300 em
Kombi SL 70 ISO, 100, zastrzaly
50
Kombi SL 100 jw. jw. jw. 5,0 50
.. Thyssen Hunnebeek

Bosta 70 ramy porecze, szer. 70, na nie- 2,0 30 rozstaw do 400 em
h;o 200, pornosty zbednych fron-
100 i 66 tach do 170
3,0 przy 60 " elementow
Bosta 100 ramy jw. jw., lecz szer. czesc
h = 200, 100 ST ramach z systemu Bosta 70
100 i 150 poziomyeh
.. Gunter Rux

rozstaw ram do 400 em

Bera/Rux

2,0

Rusztowanie ramy wy- ramy, porl(- szer. 80 1,5 30 rnaks, rozstaw ram
ramowe rruary: cze, pomo- sosna lub 250 cm
RRIR-T!I50/30 h;o 200 sty, zastrza- 5wierk
przyseienne I 100 ly Schemat kDnstrukcji ramowego rusztDwania Zremb typu RRJR-T/150/30 do. prDwadzenia rob6t elewacyjnych do. wysokosci 30 m przy Dbciazeniu do. 1,5 kN/m2 podestu roboczego PDkazano na rys. 7.40.

Schemat kDnstrukcji ramowego rusztDwania Plettac Kombi SL70lSLlOO uznawanegD za uniwersalne rusztDwanie rarnowe przeznaczone do. wszelkich prac elewacyjnD-budDwlanych wykonywanych do. wysokosci 30 i 50 m przy dopuszczalnym obciazeniu pomostow 2 i 5.kN/m2 przedstawiDnD na rys. 7.41. KDnstrukcJt( te~D rusztowania tak zaprDjektDwanD, ze wszystkie elementy pasuja do. siebie tylko i wylacznie w odpowiedniej kolejnosci, CD wyklucza jakq- kolwiek pomylke montazowa.

Producenci rusztowari maj q wlasne rozwiazania doskonalone na pDdstawie wieloletnich doswiadczeri.. Na rysunkach 7.42 i 7.43 pokazano. np. ciekawe rDzwiqzania zarowno pionow kDmunikacyjnych jako integralnej czesci konstrukcyjnej rusztDwania, jak i oddzielnej wiezy komunikacyjnej

7.5.4. Rusztowania przejezdne

Do. wykDnywania prac budowlanych, rernontowych i kDnserwacyjnych' sa stosowane CDraz czesciej rusztowania przejezdne. Obecnie w Polsce sa np. dDstt(pne rusztDwania przejezdne aluminiowe Baumann Mostostal typ MP (rys.7.44). Zestaw elementow umozliwia

Rusztowania z rur stalowyeh

167

Rys. 7.40. Se?emat konstrukcji ramowego rusztowania Zremb Kolo typu RRIR-T/150/30: AR - rama stojakowa, BR - rama gorna, CR - uchwyt, DR - drabina, FR - porecz, GR I - porecz pOjJrzeczna, HR - stezenie pionowe, Kl - burta, L - ~odest, Ll - burta:.LDl - pomost ramowy, LD2 - pomost ramowy, LDW - pomost otwierany, M - podstawka srubowa, P - odboj, ~ - punkt polaczenia elernentow zamkiem ER

ustawienie tego rusztowania tak, aby wysokosc podestu roboczego wynosila od 1,4 do. 12 m. Elementy skladowe sa wykonane z aluminium i stali ocynkowanej, podesty robocze z klapa wejsciowa ze sklejki wodoodpornej.

Podstawa z kolami jezdnymi odznacza sie duzq zdolnoscia przenoszenia obciqzenia oraz mozliwoscia regulacji poziomu rusztowania. Kola jezdne Sq zaopatrzone w blokade harnulcowa, Z elementow konstrukcyjnych rusztowari elewacyjnych (fasadowych) Sq dostarczane dwa typy rusztowari przejezdnych Baumann Mostostal: rusztowania podsufitowe (rys. 7.45) i przyscienne (rys. 7.46).

Parametry techniczne rusztowania przejezdnego. jednostronnego na bazie element6w rusztowania elewacyjnego Baumann MDstDStaI sa PDdane w tablicy 7.9, a rusztowania przejezdnego dwustronnego w tablicy 7.10.

Przesuwanie rusztowania jest dozwolone przez naroznik lub w kierunku podluznym rusztowania. Po. przesunieciu kola jezdne nalezy unieruchemic, wciskajqc dzwignie hamulcowq, Instalowanie i uzywanie wciagarek na rusztowaniu przejezdnym jest zabronione. Przerzucanie pomostow miedzy rusztowaniami przejezdnyrni a kondygnacja budynku jest zabronione,

Rusztowania

168

i:

I

.

.

L

jr~'--'-X

Rusztowania z rur stalowych

169

Rys. 7.42. Przyklad pionu komunikacyjnego jako integralnej czesci rusztowania Bosta 70 (Thyssen Hiinnebeck): dopuszczalne obciqzenie biegow schodowych 1,0 kN/m2, wysokosc maksymalna 62,50 m

Sa tez stosowane rusztowania przejezdne z element6w konstrukeyjnyeh rusztowania Bosta 70 i Bosta 100 (rys. 7.47).

Sa to rusztowania jednostronne stosowane wewnqtrz pomieszczeri wysokosci hlV = 13,5 rn oraz przeznaezone na zewnatrz pomieszczeri wysokosci hz = 9,5 rn, a tak:i:e podw6jne wysokosci odpowiednio h.; = 13,5 m i hz = 9,5 rn.

Na stanowiskaeh praey rusztowania przejezdne . musza bye ba1astowane przez napelnienie widoeznej przy drabinie skrzyni piaskiern.

Sa tez dostepne eztery zasadnicze rodzaje przejezdnyeh rusztowari Plettae Alu Quick 80, Alu Quick 200, Mini Star i Alu Star (rys. 7.48a, b, e, d).

170

Rys. 7.43. Przyklad oddzielnej wiezy komunikacyjnej systemu Thyssen Hiinnebeck: dopuszczalne obciqzenie biegow schodowych 1,0 kN/m2, wysokosc maksymalna 62,50 m

~l-'

Rusztowania i

,

Rys. 7.44. Rusztowanie przejezdne typu MP Baumann Mostostal: 1 - kolo jezdne, 2 - stopa ramy z dwoma nakretkarni, 3 - belka jezdna, 4 - rama sciany bocznej, 5 - rarna czotowa, 6 - podest z klapa wejsciowa, 7 - stezenie poziome, 8 - stezenie ukosne, 9 - diwigar poreczowy, 10 - burty drewniane, Jl - lacznik usztywniajacy, 12 - stezenie poziome ukosne, 13 - zabezpieczenie ramy

Rys. 7.45. Rusztowanie przejezdne podsufitowe systemu Baumann Mostostal

Rusztowania z rur stalowych

171

Rys. 7.46. Rusztowania przejezdne przyscienne systemu Baumann MostostaI

Rys. 7.47. Rusztowania przejezdne z elernent6w konstrukcyjnych rusztowari systemu Bosta 70 i Bosta 100

Tablica 7.9. Parametry techniczne rusztowania przejezdnego jednostronnego typu Baumann Mostostal

Max dopuszczalne obciqzenie:
przy uzyciu jednego pomostu roboczego 2 kN/m2
przy uzyciu wiekszej liczby pomost6w 1 kN/m2
l ~ A
Wysokosc robocza, m 4,53 6,53 8,53
Wysokosc rusztowania, m 3,53 5,53 7,53
Wysokosc pomostu roboczego, m 2,53 4,53 6,53 172

Rusztowania

Tablica 7.10. Parametry techniczne rusztowania przejezdnego dwustronnego typu Baumann Mostostal

-.
Max dopuszcza1ne obciqzenie:
przy uzyciu jednego pomostu roboczego 2· kN/m2
przy uiyciu wiekszej liczby pomostow 1 kN/m2
r=r=
f-ct--
m ~ ~ ~
Wysokosc robocza, m 4,53 6,53 8,53 10,53
Wysokosc rusztowania, m 3,53 5,53 7,53 9,53
Wysokosc pomostu roboczego, m 2,53 4,53 6,53 8,53 a)

Rys. 7.48. Rusztowania przejezdne systemu Plettac: a) Alu Quick 80 0 wyrniarach podestu 1,80 x 0,60 m, b) Alu Quick 200 0 wymiarach podestu 1,80 x 1,80 m i roboczej wysokosci od 2,25 do 3,75 m, c) Mini Star o wymiarach podestu 2,00 x 0,60 m i roboczej wysokosci do 14,0 m, d) Mini Star 1400 wymiarach podestu 2,00 x 1,40 m i roboczej wysokosci do 14,0 m

7.5.5. Rusztowania wiezowe

W narozach podwaliny ustawia sie po 2 stojaki, rowniez z krawl(dziak6w sosnowych 0 wymiarach przekroju 140 x 140 mm. Stojaki powinny bye polaczone ze soba na zaklad i wzmocnione klamrami. Stojaki naroznikowe nalezy usztywniac deskami sosnowymi grubosci 38 mm, przybitymi do zewnetrznej strony mniej wiecej co 2,3 m, oraz teznikami krzyzowymi z takich

Wleze wyciagowe drewniane

Wieze wyciagowe wykonuje sie jako jednolub dwuklatkowe (rys. 7.49). Podwalina wiezy powinna bye wykonana z krawedziakow sosnowych 0 przekroju 140 x 140 lub 160x x160 mm.

Rusztowania z rur stalowych

b)

173

Rys. 7.49. Konstrukcja wiezy wyciagowej: a) z krawedziakow, b) z okraglakow; 1 - ceowniki stalowe 2 - lina, '! - oczep, 4 - prowadnica, 5 - odciqg, 6 - stojak, 7 ~ rygiel, 8 - zastrzal, 9 - rygiel wewnetrzny, 10 - podwalina

samych desek, przybitymi do stojak6w miedzy wspomnianymi deskami poziomymi.

W celu zabezpieczenia wiezy przed dzialaniem wiatru zamocowuje sie j~ stalowymi linami lub drutami zakotwionymi w gruncie. Niezaleznie od tego nalezy przybic do stojak6w od strony wewnetrznej poziome bale grubosci 50 mm. Bale te powinny bye przybite z dwoch przciwleglych stron w odstepach co 2 lub 2,5 m. Wieze wyciagowe nalezy budowac od razu na cala wysokosc (co najmniej 2,3 m ponad wysokose budynku).

Obok wiezy powinna bye urzadzona maszynownia zabezpieczona przed uszkodzeniami daszkie~ ochronnym. Rowniez wejscie do wiezy powmno bye osloniete daszkiem wysunietym przed wieze na ok. 2 m.

Wieze wyciagowe z rur stalowych Konstrukcje wiezy tworza 4 slupy ustawione na kazdym narozniku (rys.7.50). Slup jest zlozony

z 3stojak6w z rur stalowych, kt6re w rzucie poiiomym 511 ustawione w odleglosci 20 em od si~bie, w ksztalcie katownika. Rury stalowe po- . wmny bye takie same jak przy rusztowaniach .ccJ roboczych stalowych. Stojaki w pionie sa tak polaczone, ze zlacza poszczeg6lnych galezi wypadaja na roznej wysokosci, Co ok. 1,5 m stoja-

ki powinny bye stezone poziomymi rurami, przy""j czy.m na dw6ch przeciwleglych bokach daje sie dwie rury, a na pozostalych jedna,

Kazdepole miedzy poziomyrni polaczeniami ~alezy usztywnic teznikarni krzyzowymi z pojedynczych rur.

Slupy wiezy ustawia sie na podstawkach z blachy grubosci 10 mm. Podstawki te umocowuje sie na podwalinie za pomoca srub i hak6w.

Do wiezy stalowej sq stosowane nastepujqce elementy drewniane:

- deski pod prowadnice klatki,

- belki podtrzymujace belke nosna,

174

Rusztowania

J...._...-- V
V
2/ ) t---
~ '0
'v- 0
0
r- C')
-l-
4 - - 0
0
- ~ - 0
N
r- II
r- ..c:
s.> V s:
V ~
C')
1 r-
t-,
J' Rys. 7.50, Konstrukcja wiezy wyciagowej z rur stalowych: J - belki nosne, 2 i 5 - stezenia poziome, 3 - krzyzulce, 4 - deska pod prowadnice, 6 - podwalina, 7 - wspornik liny, 8 ~ kotwy, 9 - klatka; 10 - odciqgi, 11 - nakretki rzymskie, 12 - slupy boczne, 13 - stojaki

- podwalina,

_ slup boczny dlugosci 1,5 m do osadzenia wspomika liny nosnej,

Rusztowanie kolumnowe typu Warszawa (rys. 7.51) moze bye stosowane do wysokosci 10 m, przy czym do 5 m jako wolno stojace, powyzej 5 m obowiazkowo kotwione do sciany co 3 m.

Rusztowanie to mozna latwo i szybko zmontowac. Jego cecha charakterystyczna sa polaczenia przegubowe (czop i tuleja) laczace w zasadzie wszystkie czesci rusztowania. Takie rozwiqzanie pozwolilo na wyeliminowanie ztaczy srubowych. W sklad jednego kompletu rusztowania wchodza: ramy poziome 16 szt., stezenie przekatne 4 szt., podstawki 4 szt., porcrcze 2 szt, Rusztowanie ustawia sie na podkladach drewnianych i na podstawkach srubowych do regulacji zarowno w pionie, jak i w poziomie. Podstawowe dane techniczne:

- powierzchnia uzytkowa pomostu roboczego 1,6 x 1,6 =;: 2,56 m2,

- dopuszczalny udzwig wysiegnika transportowego 500 kg,

Rys, 7.51. Rusztowanie kolurnnowe typu Warszawa

- maksymalna wysokosc pomostu:

przy podwojnym komplecie rusztowari 10,9 m, przy pojedynczym komplecie rusztowari 5,05 m.

Wieie podporowe

Na bazie elementow konstrukcyjnych stalowych rusztowari ramowych sa oferowane rusztowania wiezowe podporowe 0 konstrukcjach przystosowanych do przejmowania duzych obciqzeri, niezbednych szczegolnie przy realizacji obiektow komunikacyjnych, takich jak konstrukcje nosne mostow, wiaduktow, obudowy tuneli, parkingi podziemne itp.

Na rystinku 7.52 pokazano rusztowanie wiezowe z elementow ramowych Hiinnebeck systemu ID 15.

Przyklad rusztowari wiezowych Peri ST 100 ilustruje rys. 7.53. Elementy systemu rusztowan wiezowych Peri ST 100 zestwiono w tablicy 7.11.

Rusztowania z rurstalowych

175

Tablica 7.11. Elementy systemu rusztowari wiezowych Peri ST

Wyszczegolnienie element6w, ieh symbole Wysokosc, em Dlugosc, em Masa, kg
Rama podstawy lub oezepu ST 100 stalowa ocynkowana 33 100 17,0
Rarna stalowa oeynkowana 50 100 7,0
Zastrzal stalowy oeynkowany ST 100 2,8
Stopka z diwignikiem srubowym, stalowa oeynkowana 5,2 ,
Gtowiea na trzpieniu diwignikowym:
- z niskimi ogranieznikami ST 100 6,4
- z wysokimi ogranicznikami 20/24 ST 100 Rys. 7.52. Rusztowania wie:i:owe z element6w ramowych systemu ID 15 (Hunnebeck)

Zestaw elementow rusztowari wiezowych NOE

. ST 520 (rys. 7.54) i ST 200 (rys. 7.55) podano w tablicy 7.12.

Jedna podpora w rusztowaniu wiezowym NOE przejmuje obciazenie do 520 kN (po l30 kN na slup). Obciazenie wiezy ST 200 - do 200 kN.

do 5,28 m

od 5,28 do 8,28 m ....

od 8,28 do 12,28 m

Rys. 7.53. Rusztowania wiezowe Peri ST 100

7.5.6. Rusztowania wiszace stalowe

Stalowe rusztowaniewiszace typu podest wiszaey nieprzejezdny PWN-315/35 (Zremb) jest przeznaczone do wykonywania w budownictwie przez dwie osoby robot elewacyjnych,

Rusztowania

176

Tablica 7 12 Zestaw element6w rusztowari wiezowych typu NOE ST 520 i ST 200

Wysokosc
Rodzaje element6w Dlugosc Szerokosc, em Masa, kg
cm
Stopka z pretem gwintowanym 40,8 6,7
Rama podstawy 80 6,3
Tuleja rurowa 20 1,6
Rura posrednia 140 150 II, I
Rama pionowa 120 37,5
Teznik poziomy 250 6,25
200 5,05
ISO 3,84
Zastrzaly W' plaszczyinie pionowej 268,5 (250)' 6,7
222,7 (200) 5,6
178,2 (ISO) 4,55
Zastrzaly w plaszczyznach poziomych 283,2 6,7
240,2 5,6
200,5 4,8
.. UzupelmaHce elementy w systerme ST 200

Rarna podstawy

Ramka pod rama podstawy Wrzeciono gwintowane TR 38 x 6 Glowica 4-wrzecionowa

Glowica plytkowa

25,6 4,2 2,4 3,5

150 ISO

30 ISO

, Rozpietosci rniedzy ramami.

Rys. 7.54. Rusztowania wiezowe NOE ST 520

Rys. 7.55. Rusztowania wiezowe NOE ST 200

Rusztowania z rur stalowych

177

Rys. 7.56. Widok stalowego rusztowania wiszqcego - podest wiszacy nieprzejezdny PWN-315/35 (Zremb)

ocieplajacych, remontowo-konserwacyjnych itp. do wysokosci 35 m (rys. 7.56).

Rusztowanie PWN-315/35 jest podestem za:-vieszanym na dw6ch linach, podnoszonym I opuszczanym za pomoca recznych wciagarek (rys. 7.57). Liny S1l zawieszone na wysiegnikach ulozonych na dachu lub stropie budynku. Do konstrukcji pomostu sa umocowane dwie rolki prowadzace, kt6re rnozna wysuwac na 150+250 mm w celu osiagniecia najdogodniejszej odleglosci pomostu od sciany oraz przesuwac wzdluz pomostu.

Podstawowe parametry techniczne rusztowania PWN-315/35

udiwig

315 kg (w tym 2 ludzi)

35 m

wysokosc podnoszenia rodzaj napedu

naped podnoszenia

reczny

2 wciagarki bebnowe dwukorbowe z me-

chanizmem kerby bezpieczeristwa

sila na korbie 0,15 kN

predkosc podnoszenia 0,02+0,03 mls

urzqdzenie zabezpieczajace - urzadzenie chwytne cierne linowe typu DeL; srednica liny bezpieczeristwa 8 mm

srednica liny nosnej 8 mm

wyrniary pomostu 0,8 x 3,0 m

masa calkowita podestu 810 kg

Stalowe rusztowania wiszqce w postaci podestow wiszacych segmentowych zawieszonych na jednej lub dw6ch linach nosnych maja zastosowanie przy robotach murarsko-tynkarskich, ociepleniowych, malarskich, wykoriczeniowych i konserwacyjno-remontowych prowadzonych na elewacjach obiekt6w budowlanych (rys, 7.58). Jest proponowany typoszereg podest6w segmentowych: PW1S - jednosegmentowy, PW2S - dwusegmentowy, PW3S - trzysegmentowy.

Segmentowa budowa podest6w umozliwia ich 11lczenie w jedno urzadzenie 0 dluzszej platforrnie i zwiekszonyrn udiwigu lub dzielenie na dwa niezaleznie pracujace. Liny nosne podest6w Sq mocowane do wysiegnikow zawiesia ukladanego na dachu obiektu i balansowanego obciqznikami,

Podstawowe parametry techniczne wiszacych podest6w segmentowych sa pokazane w tabli-

cy 7.13. .

Podesty moga bye dostarczane z dwoma typarni zawiesi: standardowym, wykorzystywanym przy prostych dachach i scianach, oraz uniwersalnym, umozliwiajacyrn omijanie balkon6w lub majacyrn zastosowanie przy scianach zwiericzonych attyka ..

W wykonaniu specjalnym podesty mega bye podwieszone pod w6zki napedzane elektrycznie (ewentualnie przepychane recznie) i poru-

178
max 1,00 l'

@
.to

055
, I
\ '
, 1
I' 290
I'
'I
I' t.
'I
I, ~
I "
~
ii
'i
-_._-
{
-~- --.--
..... '
k 3,00 L 1,50~2,50~ J 0,80 1
A A Rusztowania

Rys. 7.57. Schemat stalowego rusztowania wiszacego - podest wiszacy nieprzejezdny PWN-315/35 (Zremb)

TabIica 7.13. Podesty wiszace segmentowe

ar erysyae
nieprzej ezdne przejezdne
PWlS 1 PW2S I PW3S PWlSIP I PW2SIP I PW3SIP
Typ T I 500 250 I 500 I 500
Udiwig kg 250 500
Maks, wysokosc podnoszenia m 100
Predkosc podnoszenia m1s 0,1
Predkosc jazdy poziomej m1s 0,12
Wymiary platformy: I
- dlugosc m 2,2 T 4,4 I 6,6 2,2 I 4,4 6,6
szerokosc m 1,0
Moe silnik6w: -I
- meehanizmu podnoszenia kW 2,2· I 4,4 I 4,4 2,2 I 4,4 4,4
jazdy poziomej kW 1,1
Napieciezasilania V 380/220-50 Hz Ch akt t k t chniczna

Badania zmontowanych rusztowari u uzytkownika

179

lM'~ >MI~
(
-=-=- aL _ ~ .J I -6
~
I
... 1"-
r 0
k 2,20 J
l 6,60
;r Rys. 7.58. Schernat wiszacego podestu segmentowego PW3S

szajace sie po torze rnocowanym do sciany obiektu,

Zastosowanie w6zk6w umozliwia poziome przemieszczanie podestu wzdluz sciany obiektu, co rna szczeg61ne znaczenie przy myciu elewacji i konserwacji powlok kominowych, W celu odwzorowania kolowego obrysu komina nalezy wymienic srodkowy, standardowy segment podestu w ksztalcie prostokata na trapezowy,

Sterowanie podestem odbywa sie ze skrzynki sterowniczej umieszczonej na tylnej barierce lub z kasety. Podest od strony sciany obiektu rna barierke obnizona do wysokosci 0,8 m, co ulatwia wykonywanie z niego prac elewacyjnych, Wyposazenie podestu w dodatkowe liny bezpieczeristwa, urzadzenie chwytowe i laczniki kraricowe sprawia, ze jest on urzadzeniem calkowicie bezpiecznym. Wyr6b rna certyfikat dozoru technicznego, a zastosowane w nim urzadzenie bezpieczeristwa - znak eDT,

W por6wnaniu z tradycyjnym systemem rusztoWan rurowych podesty wiszace maja wiele zalet. Naiwezmeiszymt z nich to:

- kr6tki czas prac przygotowawczo-montazowych,

- wieksza wydajnosc pracy,

- rnozliwosc transportu material6w bez dodat-

kowych urzadzeri,

- dogodna pozycja pracy bez potrzeby schylania sie bqdz wspinania,

- ograniczenie powierzchni magazynowej, potrzebnej do skladowania elementow,

W spomniane zalety i stosunkowo niska cena czynia z podest6w wiszacych najtarisze urzadzenia do prowadzenia prac elewacyjnych w obiektach wysokosci powyzej 20 m. ,

7.6. Badania zmontowanych rusztowari u uzytkownika

Sprawdzanie prawidfowosci wykonania rusztowan drewnianych

Sprawdzanie wymiar6w r u s z t o w an i a polaga na ogledzinach i porniarze oraz stwierdzeniu zgodnosci z odpowiednimi wyma-

180

Rusztowania

ganiami PN-B-03163-2:1998. W zaleznosci od rodzaju rusztowania sprawdza silt:

_ podstawowe wymiary rusztowari, tj. wysokosc, dlugosc, szerokosc, a w przypadku rusztowari na wysuwnicach - wysieg porno stu i wysuwnic,

- rozmieszczenie element6w,

_ wymiary element6w (przekroje i dlugosci), Pomiary wykonuje siy z dokladnoscia do 10 mm (pomiary przekroj6w z dokladnosciq do 1 mm).

Sprawdzenie zamocowania r u s z t owan i a polega na ustaleniu, czy wartosc sily kotwiacej wyznaczonej za pomocq dynamometru srubowego jest wieksza od wartosci minimalnej podanej w p. 2.2.5 PN-B-03163-2:1998 oraz stwierdzeniu zgodnosci z pozostalymi wymaganiarni zawartyrni w tym punkcie. Sprawdzenie u r z a d z e ri piorunochronnych i linii energetycznych przeprowadza silt posrednio, ustalajac, czy sa spelnione wymagania podane w p. 2.2.10.3 i 2.2.10.4 PN-B-03163-2:1998.

Ocena wynik6w. Jezeli wykonano ze skutkiem pozytywnym wszystkie czynnosci sprawdzajace przewidziane w p. 2.3 PN-B-03163-2:1998, nalezy uznac, ze rusztowanie spelnia wymagania normy.

Sprawdzanie prawidlowosci zmontowanych rusztowari stalowych z rur

Badania nalezy przeprowadzic kazdorazowo przed oddaniern rusztowania do eksploatacji po calkowitym ukoriczeniu wszystkich rob6t montazowych,

Sprawdzenie stanu podloza. Wystarczajace jest zaswiadczenie kierownika budowy 0 przeprowadzeniu badari stanu podloza na zgodnosc z p. 4.3 PN-M-47900-2:1996.

S pra w dz en i e po s ad 0 w ieni a ru sz t owan i a polega na przeprowadzeniu ogledzin zewnetrznych.

Sprawdzenie siatki konstrukcyjnej r u s z tow ani a polega na kontroli wyrniar6w zewnetrznych rusztowari z uwzglednieniem dopuszczalnych odchylek,

S p r a w dz en i e s t e zen polega na ogledzinach zewnetrznych,

Sprawdzenie z a k o t w i e ri polega na przeprowadzeniu pr6by wyrywania kotwi sciennych za pomoca dzwigni 1:10 z siiq 0,2570,30 kN,

jezeli w projekcie nie zalecono inaczej. Liczba badanych kotwi powinna bye okreslona w instrukcji montazu rusztowania.

Sprawdzenie pomost6w r o b o c z y c h i za bezp iec z ajac y c h prowadzi silt na podstawie ogledzin zewnetrznych, Sprawdzenie w y m a g ari d o t y c z a c y c h k 0 n s t r u k c j i polega na ogledzinach zewnetrznych, Nosnosc wysiegnika nalezy sprawdzac przy obciazeniu pr6bnym 200 daN.

S pra w dze n i e u r z a d zen pi 0 run 0- c h ron nyc h polega na przeprowadzeniu pomiaru opornosci.

S p r a w d z e n i e us ytuow an ia i stan u linii energetycznych na zgodnosc z p. 4.9 PN-M-47900-2:1996 polega na ogledzinach zewnetrznych i pomiarach.

S p raw d zen i e z abe z pie c zen polega na ogledzinach zewnetrznych, W przypadku rusztowari przejezdnych (ruchomych) nalezy sprawdzac dodatkowo zgodnosc z p. 4.10.1 i 4.10.2 PN-M-47900-2:1996.

Odchylenie od pionu i poziomu zewnetrznej konstrukcji rusztowania nalezy sprawdzic przyrzadami pomiarowymi, zapewniajqcymi wymagana dokladnosc.

Ocena wynik6w b a d a ri. Rusztowanie uwaza silt za prawidlowo zmontowane, jezeli przeszlo wszystkie badania porniarowe wg p. 7.3.2 PN-M-47900-2:1996 z wynikiem dodatnim. W przypadku stwierdzenia niezgodnosci nalezy usterki usunac i wykonac ponownie badania.

Po s w i a d c z e n i e wykonania b a d ari (0 db i 6 r ru s z to w a ni a). Z przeprowadzonych badari (odbioru) nalezy sporzadzic protok61.

7.7. Eksploatacja rusztowari

W czasie eksploatacji rusztowania powinny bye poddawane nastepujacym przegladorn:

_ codziennie - przez brygadziste uzytkujacego rusztowanie,

- co 10 dni - przez konserwatora rusztowania lub pracownika inzynieryjno-technicznego,

_ doraznie - przez komisje z udzialem inspektora nadzoru, majstra budowlanego i brygadziste uzytkujacego rusztowanie.

T

i

Dernontaz rusztowari

181

7.8. Demontaz rusztowari

Przeglady dorazne nalezy przeprowadzac po silnych wiatrach, burzach, dlugotrwalych opadach atmosferycznych i przed dopuszczeniern do wykonywania rob6t na rusztowaniach.

Wyniki przegladu powinny bye wpisane do dziennika budowy. Materialy potrzebne do wykonania rob6t nie mogq bye gromadzone na pomoscie roboczym w ilosci przekraczajacej dopuszczalne obciazenie uzytkowe zmniejszone 0 0,80 kN/m2.

Pomosty robocze nalezy systematycznie oczyszczac Z odpad6w material6w budowlanych.

W okresie zimy pomosty nalezy niezwlocznie oczyszczac ze sniegu i lodu.

Podloze, na kt6rym jest ustawione rusztowanie, powinno bye utrzymane w stanie umozliwiajacym natychmiastowe odprowadzenie w6d opadowych.

W czasie eksploatacji rusztowania z rur stalowych podlegaja tez przegladom: codziennym, dekadowym i doraznym,

Zakres czynnosci obejmujqcych poszczeg6lne przeglady powinien bye ujety w odpowiednich instrukcjach montazu i . eksploatacji danego rusztowania. Za dokonanie okreslonych w instrukcji czynnosci jest odpowiedzialny kierownik budowy lub upowazniona przez niego osoba. Wyniki przegladu nalezy wpisywac do dziennika budowy.

Materialy potrzebne do wykonywania rob6t powinny bye roztozone rownomiernie na calej powierzchni pomostu roboczego, a ich ciezar nie moze przekraczac dopuszczalnego obciazenia uzytkowego pomostu.

Pomosty robocze rusztowari nie powinny bye obciazone ludzmi powyzej dopuszczalnego limitu przewidzianego dla konkretnego typu rusztowania.

Przyjmuje silt, ze masa jednego pracownika zatrudnionego na rusztowaniu to 80 kg.

Pomosty robocze nie moga bye obciazane maszynami lub urzqdzeniami, kt6re w czasie pracy wywolujq drgania. W((ze do tloczenia zaprawy nalezy podwieszac do elementu konstrukcji rusztowaniaw spos6b przegubowy.

Praca na dw6ch roznych poziomach w jednej linii pionowej jest dopuszczalna - jesli na to zezwala projekt, pod warunkiem wykonania szczelnego daszka ochronnego oddzielajacego obydwa stanowiska.

Demontaz rusztowari danego typu nalezy prowadzic zgodnie z instrukcja zaakceptowana przez kierownika budowy.

Demontaz rusztowafi stojakowych rozpoczyna silt od zdejmowania poreczy i krzyzulcow najwyzszego pomostu. Nastepnie rozbiera sie pomost, zdejmuje leznie i schodnie, Wszystkie elementy opuszcza silt na linach za pomoca krazkow,

Rozbi6rk .. rusztowafi drabinowych rozpoczyna silt od zdemontowania krzyzulcow i por((czy, potem rozbiera silt pomost i przenosi nizej, tak azeby przy rozbi6rce od gory budynku stanowil on pomost ochronny pod pomostem roboczym.

Gdy obydwa pomosty znajda silt ponizej polaczenia drabin, przywiazuje sie gorne drabiny linami wypuszczonymi z 2 wyzszych kondygnacji budynku, wyjmuje silt kIiny i jarzma laczace korice drabin, a nastepnie za pomoca lin opuszcza silt drabiny na ziernie,

Przy demontazu rusztowari wiszacych najpierw opuszcza sie na ziemie kosz, nastepnie wciaga silt wysuwnice na poddasze budynku i za pomoca krawedziaka opuszcza silt liny rusztowania do kosza. Nastepnie, po ostroznym opuszczeniu lin, opuszcza sie za pomocq liny i krazka wysuwnice.

Po skoriczeniu rozbi6rki wszystkie elementy musza bye starannie oczyszczone z zaprawy, gwozdzi itp., posegregowane i ulozone w stosy wg asortymentu.

Liny nalezy wysuszyc, oczyscic i zwiniete w kregi ulozyc w magazynie.

Stalowe liny, jak rowniez elementy rusztowari z rur stalowych musza bye takze przetarte smarem w celu zabezpieczenia przed rdzewieniem. W szystkie czesci rusztowania, zgrupowane wedlug asortymentow, powinny bye ulozone pod zadaszeniem na odpowiednio przygotowanych podkladkach rozstawionych co 2 m.

Przy demontazu rusztowari zabrania silt zrzucania element6w z wysokosci, Elementy te powinny bye opuszczane w bezpieczny spos6b. Demontaz rusztowari z rur stalowych nalezy prowadzic zgodnie z instrukcja producenta. Dernontaz rusztowania moze nastapic po zakoriczeniu rob6t wykonywanych z tego rusztowania

182

Rusztowania

oraz po usunieciu z konstrukcji pomostow roboczych wszystkich urzqdzeri i materialow Dopuszcza sie czesciowy dernontaz od gory w miare postepu prac z najwyzszego pomostu. Podczas dernontazu rusztowari niedopuszczalne jest zrzucanie elernentow z wysokosci, Po zakoriczeniu dernontazu wszystkie elementy powinny bye oczyszczone, przejrzane i posegregowane jako:

- nadajqce sie do dalszego uzytku,

- wyrnagajqce naprawy lub wymiany, w przy-

padku stwierdzenia trwalych odksztalceri.

7.9. Warunki bhp przy montazu i eksploatacji rusztowari

• Robotnicy zatrudnieni przy montazu i demontazu rusztowari powinni miec zalozone pasy ochronne, ktore w czasie prac przymocowuje sie do stalych czesci budynku.

e Nie wolno montowac ani rozbierac rusztowari: o zmroku bez sztucznego oswietlenia zapewniajqcego dobra widocznosc, w czasie gestej mgly lub ulewnego deszczu, podczas burzy i silnego wiatru 0 predkosci przekraczajacej 10 mls.

e Do budowy rusztowari nie wolno uzywac drewna nieokorowanego lub desek zrzynkowych.

• Podluznice rusztowari stojakowych powinny bye umocowane do stojakow i moga bye sztukowane tylko na stojakach. Nie rnogq one pracowac jako wspomiki,

• Deski pomostowe musza sie opierac co najmniej na 3 lezniach, a sztukowanie ich jest dozwolone tylko na lezniach. Drabiny rusztowari nalezy tak ustawiac, aby obie nogi spoczywaly na wsp61nej podkladce z grubej deski.

• Przy rusztowaniach wiszacych zabrania sie umocowywac wysuwnice jedynie metoda zaklinowania. Lqczenie dw6ch rusztowan wiszacych za posrednictwern tzw. mostka i uzywania drabin lub kozlowna tych rusztowaniach jest zabronione. Rusztowanie musi bye zabezpieczone przed wahaniarni.

• W stalowych rusztowaniach rurowych nie wolno zaklinowywac polaczeri wezlowych przez wkladanie kawalkow stali czy drewna miedzy rure a jarzmo Iacznika. Rusztowania rnoga bye oddawane do uzytku po przyjeciu protokolarnyrn stwierdzajacyrn zgodnosc montazu z projektem i warunkami technicznymi. Przyjmujac rusztowanie, sprawdza sie w szczegolnosci pionowosc stojakow i poziome ulozenie podluznic i biezni, poprawnosc przymocowania do sciany budynku, prawidlowosc zalozenia ztaczy i dokrecenia srub, zalozenia i uziemienia piorunochronow oraz kontroluje sie, czy w poblizu rusztowania nie wystepujq nieizolowane przewody elektryczne.

• Przy stosowaniu wiez wyciagowych kazdy podnosnik powinien bye zaopatrzony w napis okreslajqcy najwieksze dopuszczalne obciazenie oraz stwierdzajacy dopuszczalnosc lub zakaz przewozu pracownikow, Co 2 tygodnie powinien odbywac sie przeglad wiez bedacych w uzyciu, Stan rusztowari powinien bye sprawdzany okresowo, zaleznie od ich rodzaju, obciazenia i intensywnosci uzytkowania,

e Ponadto nalezy dokonac starannych ogledzin stanu rusztowari po dluzszej przerwie w robotach, po kazdej burzy, wichurze, ulewie lub sniezycy, Rusztowania wiszace i na wysuwnieach nalezy kontrolowac codziennie przed rozpoczeciem robot, Nie wolno pozostawiac na rusztowaniach materialow lub narzedzi na noc, na dni swiqteczne lub na czas dluzszych przerw w robotach.

• Snieg z rusztowari powinno sie usuwac nawet wtedy, gdy sie ich nie uzywa, a to ze wzgledu na dodatkowe obciazenie, gnicie drewna, rdzewienie gwozdzi i elementow stalowych. Zabrania sie zrzucania element6w rusztowari przy rozbiorce, Na wszystkich rusztowaniach powinny bye wywieszone tablice z podanym dopuszczalnym obciazeniern pomostu. Rusztowanie powinno bye konserwowane.

W opracowaniu wykorzystano normy, aprobaty techniczne oraz instrukcje ITB, a takze katalogi: Noe, Peri, Thyssen .Hunnebeck, Baumann Mostostal, Layher, Isopol, Rux, Plettac, Zremb.

8

I deskowania

Wlodzimierz Martinek Marcin Starrec

Spis tresct

8.1. 8.1.1. 8.1.2. 8.1.3. 8.1.4. 8.1.5. 8.2. 8.2.1. 8.2.2. 8.2.3. 8.2.4. 8.2.5. 8.2.6. 8.2.7. 8.2.8. 8.2.9. 8.2.10. 8.3.

Drewno na budowie .. . . . . . . . .

Materialy stosowane w robotach ciesielsJd~h' . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 0. • • • •

Elementy ciesielskie realizowane na budowie . . . . . . . . . . . . . .. '" . . . . . . Polaczenia element6w drewnianych . . . . . : : : : : : : : : : : : . . . . . . . . . . . . .

Warsztat ciesielski na budowie . .

Odbiory element6w ciesielskich ;e~Ii·z~\~a~y~h ~a· b·udo~ie· . . . . . . . . . . . . . . . . .

Deskowania . . . . . . . . . . . . . . .

Zastosowa~ie, Ch~~t~~S~Yk~ i· hl~S~fik~cja·u~·'ldz~ri io;~uj'l~y~h : .

Deskowania pelne drewniane . . . . . . . . . . . .

Deskowania rozbierill.no-przestawne . . . . . .

Deskowania czlonowe . . . . . . . . . . . .

Deskowania pionowo-p~e'st~~~e' ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Deskowania slizgowe. . . . . . . . '.' . . . . . . . . . .. .. . . .

Des~owanja na rusztowaniaeh przetaczanych . . • . . . . . ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ . . . . . . . . . . . Do~or syste~lU. des~owania do konkretnego zadania inwestycyjnego .. . : : : : : : . . . . Projektowanie 1 obliczanie deskowari

Odbiory deskowari . . . . . . . . . . : : : : : : : : : : : : . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zasady bhp przy robotach ciesielskich i deskowaniowych . . . . . . . . . . . . . . . .. . .

183 183 186 189 193 194 195 195 197 204 210 212 214 217 218 219 222 224

8.1. Drewno na budowie

gie produkcji, powstaja nowe rozwiazania konstrukcyjne oraz nowe materialy. Drewno jest uzywan~ do wykonywania wiezb dachowych, budy~ow tymczasowych, magazyn6w, wiat, a takze deskowari, rusztowari, ogrodzeri itp.·

Drewno okr~gle mierzy sie w sztukach, Niezaleznie od rodzaju i dlugosci dzieli sie je na

8.1.1. Materialy stosowane w robotach ciesielskich

Drewno jest powszechnie stosowane w budownictwie, rnimo ze rozwijajq sie nowe technolo-

184

Drewno na budowie i deskowania

iglastej obrzynanej ws [23]

Tablica 8.1. Rodzaje 1 wyrruary arcicy "
Wymiary dlugosc, m
Sortyment grubosc, mm szerokosc, mm
19
22
25 75, 100, 115, 125, 140, 150, 160, 175,200,225, 250
Deski 28 0,972,3 co 0,1
32 oraz 2,476,3
38 co 0,3
50
63 100, 115, 125, 140, 150, 160, 175,200,225,250
Bale 75
100
100 2,476,3
125 100, 125, 140, 150, 160, 175 co 0,3
Kraw~dziaki 150
175 3,0: 6,3
200 200, 225, 250, 275 co 0,3
Belki 250
38 63
45 50 2,476,3 co 0,3
Laty 50 63, 75 0,972,3 co 0,1
63 100, 125
75 100, 125, 140 3 klasy grubosci w zaleznosci od sr~dnicy (bez kory) mierzonej w polowie dlugosci:

_ klasa I - srednica do 24 em,

_ klasa II - srednica 25734 em,

_ klasa III - srednica od 34 em,

W zaleznosci od przeznaczenia rozroznia sie drewno:

- na stemple budowlane,

- na zerdzie,

_ tartaczne iglaste i lisciaste. .

Drewno przeznaezone na stemple, w zaleznosci od dlugosci i srednicy, to:

_ dluzyce - dlugosci od 9 m srednicy

6720 em,

_ klody - dlugosci 2,578,9 m srednicy

6720 cm,

_ wyrzynki - dlugosci 2,4 m srednicy

6714 cm.

Zerdzie dzieli sie na klasy w zaleznosci od srednicy mierzonej wraz z kora w odleglosci 1 m od grubszego korica. Sll to kl~sy:

1. - bez wzgledu na dlugosc sredruca 779 em,

2. - bez ;zglttdu na dtugosc srednica 10711 em,

3. - do 15 m srednica 12714 cm,

4. - powyzej 15 m srednica 12714 ern, . . Tarcice otrzymuje sie w wyniku przecierama rownolegle do osi podluznej pni drzewa na tartaku pionowym lub tasmowce do .klod. .

W robotach ciesielskich stosuje Sltt prawie wylacznie obrzynana tarcice ig~ast, .(tabl.. 8~1~. Dzieli sie jll na klasy w zaleznosci od II0sCI, rodzaju i wyrniaru wad (tabl. 8.2).

Tablica 8.2. Podzial tarcicy iglastej ze wzgledu na ilosc wad oraz spos6b znakowania

III IV

Czerwony Czarny

Klasa Maksymalna Hose wad Znakowanie

I 2 Niebieski

II 3 Zielony

4 5

Tarcice zabezpieczona srodkarni antyseptyczny-

rni oznacza sie punktem zoltym, .

Przy robotach bud0:-vlany~h na. o,twarteJ pr::e- strzeni na konstrukcje mozna uzyc drewna litego 0 wilgotnosci do 23% lub klejonego 0 wilgotnosci do 15%.

Drewno na budowie

185

Tablica 8.3. Zasadnicze rodzaje i wymiary arkuszy sklejki

Sklejka Grubosc, mm Dfugosc, mm Szerokosc, mm
2440 1220
2230 1530
2130 1250, 1220
2050 1550
Og61nego przeznaczenia 4, 5, 6, 8, 10, 12, 15, 18, 19, 20 1550 2050, 1550
1530 2230, 1530
1250 2130, 1250
1220 2440, 2130
o powierzchni 2130 1250, 1220
uszlachetnionej 2050 1250, 1220
utwardzona 1530 1530, 750
zywica 1500 1500,750
Do deskowari fenolowa :i;
konstrukcji o powierzchni 12, 15, 18, 20
betonowych uszlachetnionej 2240 1200
papierem 2130 1200
impregnowanym 1530 1530, 750
zywica 1500 750
fenolowa f W klasyfikowaniu tarciey lisciastej najwieksze znaczenie maja seki i zgnilizna.

Do wykonywania elementow konstrukeyjnych powinno bye stosowane drewno sosnowe lub swierkowe,

Wytrzymalosc drewna zalezy od nastepujqcych eeeh tego materialu:

- wilgotnosci; im wieksza wilgotnosc, tym mniejsza wytrzyrnalosc,

- odchylenia przebiegu wlokien od kierunku rownoleglego do osi podluznej drzewa,

- gestosci,

- rodzaju i ilosci wad.

Wady powstaja w czasie wzrostu drzewa, wskutek dzialania czynnikow zewnetrznych, lub tez podczas suszenia, skladowania, transportu czy obrobki drewna. Rodzaj wady decyduje 0 tym ezy drewno nadaje sie do robot ciesielskich, czy nie powinno bye uzyte do tego celu.

Sldejka jest to tworzywo drewnopochodne otrzymywane przez warstwowe sklejenie w prasach fornirow skrawanyeh obwodowo grubosci 0,173 mm z drewna drzew Iisciastychlub iglastych (tabl. 8.3). Ze wzgledu na grubosc fornirow srodka wyroznia sie sklejke:

- cienkowarstwowa (grubosc srodka do 2 mm),

- grubowarstwowa (grubosc srodka powyzej

2mm).

W robotach eiesielskieh zasadnicze znaczenie rna sklejka do ideskowari. Z arkuszy sklejki mozna skonstruowac tareze deskowari 0 duzej trwalosci, lecz jest konieezne powlekanie ich powierzchni preparatami zmniejszajacyrni przyczepnosc do betonu.

o rodzaju iklasie sklejki informuje stempel umieszczany przez producenta na powierzchni arkuszy.

Plyty wtorowe sa produkowane z eienkich warstw fornirow sklejanych klejem syntetyeznym pod wysokim cisnieniem. Produkuje sie nastepujace rodzaje plyt: ogolnego przeznaczenia - uzytkowane w warunkach suchych (PN-EN 312-2:2000), do wyposazenia wnetrz - uzytkowane w warunkach suchych (PN-EN 312-3:2000), przenoszace obciazenia - uzytkowane w warunkach suchych (PN-EN 312- -4:2000), przenoszace obciazenia - uzytkowane w warunkachwilgotnych (PN-EN 312- -5:2000), 0 podwyzszonej zdolnosci przenoszenia obciazeri w warunkach suchych (PN-EN 312-6:2000),0 podwyzszonej zdolnosci do przenoszenia obciazeri w warunkach wilgotnyeh (PN-EN 312-7:2000).

Ogolnie mozna przyjac, ze plyty produkuje sie o wymiarach: grubosc 6740 mrn, szerokosc 1227152,2 em, dlugosc 1807410 ern, Obchylki

Drewno na budowiei deskowania

lrablica 8.4. Og61ne wymagania dotyczace wymiarow plyt wi6rowych wg [20]

Wlasciwosc

Wymaganie

1

)d~hylki od wymiar6w nominal-

_ grubosci - po szlifowaniu plyt ±O,3 mm

_ grubosci - nieszlifowanych plyt -0,3+1,7 mm

/r'- dlugosci i szerokosci ±5 mm

lli.Odchylki prostoliniowosci krawltdzi 1,5 mm/m

Odchylki prostokatnosci 2 mm/m

Wilaotnosc 5 do 13%

~ '='

V' Wartosci te oznacza sie przy wilgotnosci materialu odpo-

;. wiadajqcej wzglednej wilgotnosci powietrza 65% i tempe" raturze 20cC.

nominalnych wymiar6w plyt powinny spelwarunki po dane w tablicy 8.4.

W celu zwiekszenia odpornosci na dzialanie 'fG"wilgoci plyty powleka sie warstwami ochron~. 'nymi, np. przez lakierowanie czy laminowanie. t lNa bocznej plaszczyznie znakuje sie plyte, po-

dajac wytworce, typ, rodzaj i grubosc.

"""Plyty pilsniowe wykonuje sie z masy uzysk.arnej z rozwl6knionej tkanki drzewnej przez spilsnienie tej masy i uformowanie w odpowiedniej temperaturze i pod odpowiednim cisnieniem z dodatkiem lub bez srodkow chemicznych, np. impregnujacych, wiazacych itp. Roz-

roznia si~ plyty pilsniowe: porowate, p6ltwarde, twarde i formowane na sucho (tabI. 8.5). Mogq bye perforowane, lakierowane, laminowane. Zaletami plyt pilsniowych porowatych Sq do-: bre wlasciwosci dzwieko- i cieplochronne, plyt p6ltwardych - duza wytrzymalosc i jednorodna struktura, plyt twardych - sztywnosc i gladkosc powierzchni licowych, plyt formowanych na sucho - odpornosc na scieranie.

Plyty pilsniowe produkuje sie grubosci:: porowate 10-;-.19 mm, p6ltwarde i twarde 2,4-;-.6,4 mrn; szerokosci 122-;-.152,2 ern; dlugosci 200, 250, 300 i 350 cm.

Prefabrykaty klejone powstaja w wyniku polaczenia klejem niewielkich element6w drewnianych.

Dobre parametry drewna klejonego, kt6re uzyskuje sie w wyniku usuniecia wad tarcicy, umozliwiaja konstruowanie element6w 0 wysokiej wytrzymalosci,

Ze wzgledu na szczegolne warunki (potrzebna do prawidlowego przebiegu klejenia temperatura 15-;-.25°C) prefabrykaty wykonuje sie wylqcznie w speejalistycznych zakladach. Dodatkowo klejone elementy poddawane S1l naeiskowi 0,1-;-.1,2 MPa. lako prefabrykaty klejone wykonuje sie najczesciej belki 0 przekroju prostokatnym i dwuteowym, slupy, ramy, dzwigary dachowe.

Do najwiekszych zalet takich element6w naleza: _ niska cena przeliczeniowa na I m2 rzutu powierzehni budynku,

- niskie koszty surowca,

- niewielka masa przy duzej wytrzymalosci,

- niskie koszty konserwaeji,

- Iatwosc nadawania dowolnych ksztaltow,

Prefabrykaty wielkowymiarowe znajduja zastosowanie gl6wnie jako konstrukcje dachow w takich obiektachjak plywalnie, hale sportowe, koscioly,

8.1.2. Elementy ciesielskie realizowane na budowie

Ogrodzenie ogranicza wstep i wglad na plac budowy osobom postronnym. Sluzy rowniez do ochrony materialow i sprzetow zgromadzonych na placu budowy.

W miejscach 0 duzyrn nasileniu ruchu pojazd6w i pieszych wykonuje sie najczesciej pelne ogrodzenia oraz pokrycia przejsc szczelnym daszkiem ze spadkiem ku placowi budowy (rys. 8.1). Przejscie powinno miec szerokosc wieksza niz 1,25 m i wysokosc rownq 2,25 m lub wiecej,

Wlasciwosci

Tablica 8.5. Wymagania og61ne dla r6znych plyt pilsniowych w momencie wysylki wg PN-EN 622-1:2000 Rodzaj plyty

Toleraneja wymiar6w nominalnych: dlugosc i szerokosc

4:9

I p61twarde I I formowane

twarde (HB) (MBL, MBH) porowate (SB) na sucho (MDF)

+2 mm/m, maksymalnie ±5 mm

Toleraneja prostokatnosci

I 4: 9 I 4: 9 I

4: 11

Tolerancja prostoliniowosci krawedzi

Wilgotnosc, %

±2 mm/m

1,5 mm1m

Drewno na budowie 187
n
= II
=
2
= 1

!

i

Rys. 8.1. Ogrodzenie peIne z daszkiem

Ogrodzenie wykonuje sie w ten spos6b, ze do slupk6w wkopanych w ziemie na glebokosc 60-;-.80 em i rozstawionych w odleglosci 2-;-.3 m przybija sie rygle. Do rygli przybija sie pionowo deski. Slupki s1l to najczesciej okraglaki o srednicy 16 ern i dlugosci w zaleznosci od potrzeb 180-;-.280 ern. Rygle wykonuje sie najczesciej z krawedziakow 0 wymiaraeh przekroju od 8 x 8 ern do 12 x 12 ern,

Budowy ustytuowane z daleka od ruchliwych ulic mozna ogrodzic azurowym plotem, np. z gotowyeh element6w (rys. 8.2).

Rys. 8.2. Gotowy element azurowego ogrodzenia drewnianego

W celu zmniejszenia pracochlonnosci coraz czesciej stosuje sie ogrodzenia z gotowych tarcz zbijanych z desek lub plyt drewnopoehodnych. Tarcze takie mocuje sie za pomoca drutu do stupow drewnianyeh b1ldz rurek stalowych.

W celu usztywnienia ogrodzenia i zabezpieczenia go przed przewr6ceniem podpiera sie slupki co 3-;-.5 m zastrzalem opartym na kolku wbitym w ziemie.

Aby zmniejszyc zuzycie drewna, mozna zastosowac ogrodzenie ze stalowych slupkow zamocowanych w prefabrykowanych stopach betonowych. Do slupkow przytwierdza sie plyty z blachy faldowej wzmocnione ksztaltownikami stalowymi, Ploty takie nalezy rowniez zabezpieezye przed przewr6ceniem przez np. gwaltowny podmuch wiatru (rys. 8.3).

Bramy i furtki S1l integralna czescia ogrodzenia i powinny bye wykonane zgodnie z planem za-

I I \'

Rys. 8.3. Zabezpieezenie ogrodzenia przed przewr6- ceniem: J - zastrzal, 2 - kolek mocujqcy

gospodarowania placu budowy. Szerokosc bramy powinna bye uzalezniona od szerokosci pojazd6w zaopatrujacych budowe, ale nie mniejsza niz 3 m (rys. 8.4). Wykonuje sie je podobnie

Rys. 8.4. Brama wjazdowa

jak ogrodzenia azurowe, Wrota zawiesza sie na zawiasach pasowych przymocowanych do slupk6w 0 srednicy 20 cm - grubszych niz w ogrodzeniu - podpartych zastrzalami.

Budynki tymczasowe w zaleznosci od przeznaczenia mozna podzielic na:

- przystosowane do przebywania ludzi,

- magazynowe - do skladowania rnaterialow

lub sprzetu.

Ze wzgledu na duza pracochlonnosc tradycyjne budynki 0 konstrukcji drewnianej zastepuje sie budynkami kontenerowymi prefabrykowanymi (modularnymi) (rys. 8.5). Moga one bye wykonane z plyt drewnopochodnych lub tez z blach faldowych wypelnionych materialem izolacyjnym (styropianem lub twarda welna mineralnq), Przy ograniczonej powierzchni placu budowy, np. w gestej zabudowie miejskiej, stosuje sie budynki pietrowe,

Budynki magazynowe mogq bye zamkniete scianami z czterech stron lub tez wykonane jako otwarte ze scianami bocznymi lub bez scian (tzw. wiaty - rys. 8.6). Sciany magazyn6w wykonuje sie podobnie jak ogrodzenia drewniane pelne, z tym ze przy przybijaniu desek poziomo

188

Drewno na budowie i deskowania

-r-r-r-r-

D D

-r'-'-l- r'-'-l r+ -r-r+r-

~ G"' -
w., r+ Rys. 8.5. Budynek kontenerowy

t

Rys. 8.6. Wiata

slupy rozstawia sie co 1-;.- 1,5 m, a przy deskowaniu pionowym co 2-;.-3 m i lqczy oczepem. Przy malych magazynach szerokosci do 4 m konstrukcje dachu stanowia krokwie oparte na oczepach slup6w. Do krokwi przybija sie poszycie dachu z desek lubplyt wi6rowych, kt6re usztywniaja calq konstrukcje. Przy duzych rozpietosciach konstrukcje dachu stanowia dzwigary deskowe.

Cala konstrukcja powinna bye latwa do montazu i rozbi6rki, tak aby mogla bye wielokrotnie uzywana,

Podlogi w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi powinny bye wykonane jako pelne, z desek struganych lub plyt wi6rowych.

W budynkach magazynowych mozna zastosowac podlogi z przeswitem okolo 3 em, chyba ze beda w nich skladowane te materialy, kt6re sa wrazliwe na wilgoc, Wtedy nalezy wykonac podlogi pelne.

Cieplaki Sq to obudowy zabezpieczajace przed dzialaniem czynnik6w atmosferycznych takich

jak wiatr, snieg, deszcz, mr6z. Oslaniaja one najczesciej fragment konstrukcji, umozliwiajac ciaglosc rob6t przy niekorzystnych warunkach pogodowych.

W warunkach zimowych deskowania element6w konstrukcyjnych takich jak sci any, stropy, podciagi czy slupy oslania sie matami slomianymi, brezentowymi badz tez plytami ocieplajacyrni,

Deskowania sa to prowizoryczne konstrukcje z pojedynczych desek lub plyt drewnianych, sklejki lub element6w metalowych. Wykonuje sie je z tarcicy klas III i IV z drewna drzew iglastych.

Deskowania Sq wykorzystywane do wznoszenia konstrukcji betonowych i zelbetowych. Maja na celu nadanie odpowiednich ksztalt6w ukladanej mieszance betonowej, podtrzymywanie zbrojenia oraz utrzymanie swiezego betonu do czasu, az uzyska odpowiednia wytrzymalosc, Deskowanie powinno miec odpowiednia wytrzyrnalosc i sztywnosc, aby moglo przeniesc ciezar elementu oraz inne obciazenia, np. ciezar element6w pomocniczych czy pracujqcych ludzi (por. podrozdzial 8.2).

Do podtrzymywania deskowari sluiq rusztowania bqdz stemplowania, kt6re mUSZq przeniesc obciazenia pionowe i poziome. Opr6cz spelnienia wymagan wytrzymalosciowych rusztowania powinny bye latwe w montazu i dernontazu (por. rozdzial 7. Poradnika).

Stemple drewniane wykonuje sie podobnie jak deskowania tradycyjne z drewna iglastego. Funkcje stempli pelnia okraglaki 0 srednicy nie mniejszej niz 8 cm.

Poza stemplarni drewnianymi stosuje sil( rusztowania z rur stalowych.

Rusztowania sluza nie tylko do podtrzymywania deskowari, ale rowniez Sq stosowane przy pomostach roboczych, kt6re umozliwiaja dostep do wykonywanej konstrukcji oraz do transportu betonu czy innych material6w.

Lawy drutowe. Przed przystapieniem do wykonania wykopu pod fundament nalezy ustawic lawy drutowe, Sluza one do wyznaczenia fundament6w budowli i skladaja sie ze slupk6w wbitych w ziernie, wystajacych oketo I m ponad teren, oraz z przybitych do nich poziomo desek. Na deskach rozciaga sil( druty, kt6re wyznaczaja obrys fundament6w i scian budynku (rys. 8.7).

Drewno na budowie

2,0 +2,5

min. 0,5

Rys. 8.7. Lawa drutowa: 1 - gwozdz do mocowania drutu, 2 - deska 28732 mm, 3 - slupek

Ciesielskim elementem wyposazenia budowy sa rowniez rynny do podawania mieszanki betonowej (rys. 8.8).

Rys. 8.8. Rynna do podawania mieszanki betonowej

8.1.3. Polaezenia elementow drewnianych

W robotach ciesielskich zachodzi potrzeba Iqczenia prostych element6w drewnianych w ustroje zlozone, np. deskowania, rusztowania czy elementy konstrukcji wiezby dachowej. Wyroznia sic:; trzy grupy zlaczy:

- lqcznikowe,

- klejone,

- wrebowe.

Wszystkie polaczenia powinny bye tak wykonane, aby stykajqce sie plaszczyzny Iqczonych

elernentow scisle do siebie przylegaty. W prze ciwnym razie pogarsza sie sztywnosc i wytrzy=: malosc polaczenia.

Zlacza l~cznikowe mozna podzielic na: - sworzniowe,

- wkladkowe,

- na skowy.

Gwozdzie sa najbardziej znanymi lacznika mi elementow drewnianych. Do lqczenia ele mentow konstrukcyjnych najodpowiedniejsze s4 gwozdzie okragle, gdyz dobrze przylegaja i nie rozszczepiaja drewna. Do elernentow niekon strukcyjnych, np. deskowari, mozna stosowa. gwozdzie 0 przekroju kwadratowym.

Wymiary gwozdzi dobiera sie w zaleznosci od grubosci lqczonych element6w. I tak srednici . gwozdzia powinna wynosic 1/11-;.- 116 grubosc najcieriszego z lqczonych elernentow,

Jezeli srednica gwozdzia nie przekracza 6 mm, to mozna wbijac go bezposrednio w drewno. Jezeli srednica jest wieksza lub elernenty sq wy konane z drewna twardego, mokrego czy tei przemarznietego, przed wbiciem gwozdzia nalezy nawiercic otw6r 0 srednicy r6wnej 0,9': srednicy gwoidzia.

Przy laczeniu element6w obowiazuje zasada" aby do element6w grubszych przybijac cierisze (rys. 8.9). Nalezy tez unikac zaginani: gwozdzi,

I hM

Rys. 8.9. Oznaczenie grubosci elernentow zlacza. a) zlacze jednociete, b) ztacze dwuciete; 1 I - mniejsza z grubosci drewna od strony gtowki i glc:?bokost'" zakotwienia w zlaczach dwucietych, 12 - glebokosc zakotwienia w zlaczach jednocietych i grubosc elementu srcdkowego w zlaczach dwucietych

Zlacza na gwozdzie mozna podzielic na zwiekszajqce dlugosc i zwiekszajace przekr6j. Dlugosc gwozdzi w takich polaczeniach zalezy octGA grubosci zbijanych element6w i srednicy gwoz-

190

Drewno na budowie i deskowania

r"v- r"v-


L--- L---
V Rys. 8.10. Zachodzqee na siebie gwoidzie w polaezeniaeh konstrukeyjnyeh

) I l
C l
I "j
I l a

J a1 l a1 J a1 J

b

) I I
l l
I I
I I J a1 } a1 } a1 J

Rys. 8.11. Odleglosci Iqcznik6w r6wnolegle i prostopadle do wl6kien w ukladaeh: a) prostokatnyrn. b) przestawnym (wielkosci ali a2 zgodnie z tabli-

ca 8.6)

a) ft_t b)EB ')~h d)~j

Rys. 8.12. Odleglosei Iqeznik6w od krawedzi i korica elementu (a - kqt miedzy kierunkiem sily a kierunkiern wI6kien): a) _900 < a < 900 - koniec obciazony, b) 900 < a < 2700 - koniec nieobciai:ony, e) 00 < a < 1800 - krawl1di obciazona, d) 1800 < a < 3600 - krawl1di nieobciazona

dzia. W konstrukcjach ciesielskich nalezy wbijac gwoidzie z dwoch stron.

W przypadku Iaczenia element6w drewnianych z elementami z blachy stalowej trzeba pamietac o wczesniejszyrn wykonaniu otwor6w w blasze. Gwoidzie wbija sie, jak pokazano na rys. 8.10, 8.11i8.12.

Odstepy miedzy szeregami i rz~dami gwoidzi okresla sie zgodnie ze wskazaniami tab1icy 8.6. Zaleza one od kata zawartego miedzy kierunkiem sily a kierunkiem przebiegu wl6kien drew-

na.

Potrzebna liczbe gwoidzi do potaczeri elernent6w konstrukcyjnych oblicza sie wg normy. Minimalna liczba gwoidzi w polqczeniu to 4. Przy lqczeniu innych e1ement6w mozna zastosowac 2 gwoidzie.

W polqczeniach e1ement6w, w kt6rych dzialaja duze sily, np. wykonywanych z bali lub krawedziak6w, stosuje sie sworznie stalowe ze stali weglowej walcowanej 0 przekroju okraglym i srednicy 10..;.-24 rom. Sworznie umieszcza sie podobnie jak gwoidzie wg ukladu prostokatnego badz przestawnego (rys. 8.13). Rozstaw sworzni przyjmuje sie zgodnie z tablica 8.7.

b) ~------------~

J, a1 } a1 J a1J

Rys. 8.13. Rozmieszezenie sworzni w ukladaeh: a) prostokqtnym, b) przestawnym (wielkosci al i a2 zgodnie z tablica 8.7)

Sruby w polaczeniach drewnianych elernentow konstrukcyjnych sa stosowane w przypadkach

Drewno na budowie

191

Tablica 8.6. Minimalne rozstawy i odleglosci gwozdzi wg [IS]

Wyzczeg61nienie Minimalne rozstawy i odleglosci Minimalne rozstawy
bez nawierconych otwor6w i odleglosci
Pk ~ 420 kg/rrr' 420 < Pk ~ SOO kg/rrr' z nawierconymi
al a-:s mrn: ~s+slcosal)d otworami
d ~ S mm: S + 7 cos a ld (7+6Icosal)d (4+3Icosalld
a2 Sd Sd
(2+ Ilsinal)d
a3t (koniec obciazony) (10+Slcosalld (15+Slcosalld (7+Slcosalld
o3c (koniec nieobciazony) IOd ISd 7d
a4t (krawedz obciazona) (S +SI sinalld (7+Slsinal)d (3 +41 sinalld
a4c (krawedz nieobciazona) Sd }d 3d Tablica 8.7. Minimalne rozstawy i odleslosci sworzni W" [IS]

eo eo
Wyszczeg61nienie Minima1ne rozstawy i odleglosci
al r6wno1egle do wl6kien (4+3Icosalld
a2 prostopadle do wlokien
4d
a3t 900~a~90° 7d (lecz nie mniej niz 80 mrn)
a3c IS00 ~ a ~ 2100
4d
900 ~ a ~ ISO° (I +6lsinal)d (Iecz nie mniej niz 4d)
2100 ~ a ~ 2700
a4t 00 ~ a ~ 1800 (2+2Isinal)d (lecz nie rnniej niz 3d)
a4c wszystkie inne wartosci a
3d 00 '~

nietypowy~h, najczesciej jako laczniki stezajaceo W takich przypadkach nalezy korzystac ze srub znormalizowanych dostosowanych do typo,;,y.ch ~od~ladek i nakretek, Sruby 0 srednicy mmejszej ruz 6 em rozmieszcza sie wg uklad~ pol~czen przewidzianego dla gwozdzi, natomiast sruby 0 wiekszej srednicy wg ukladu jak dla sworzni.

~ezeli element jest narazony na odrywanie, nalez~ stosowa~ wkrety, Minimalna srednica wkretow wynosi 4 mm. Wkrety powinny bye wkrecane w .o!wor~ glebokosci r6wnej 0,8 dlugosci wkreta 1 sredmcy 0 2 mm mniejszej niz srednica wkreta, Rozrnieszcza sie je tak jak gwoidzie wg ukladow przestawnego i prostokatnego,

W k~nstrukcja.ch drewnianych, w kt6rych polqc~e~Ia ~worzmowe nie wystarczaja do przenieSle?la ~ll, stos~je sie wkladki. Rozkladaja one duze sily na wieksza powierzchnie.

Najczesciej uzywanymi wkladkarni sa piersclenie zebate wciskane (rys. 8.14) lub plytki kolczaste (rys. 8.15).

Stosuje sie pierscienie:

- jednostronne,

- dwustronne,

- typu Bistyp.

Rys. 8.14. Pierscienie zebate: a) jednostronny, b) dwustronny, c) typu Bistyp

Rys. 8.1S. Plytka kolczasta

192

Drewno na budowie i deskowania

Nosnosc i rozmieszczenie pierscieni przyjmuje si~ wg danych producenta potwierdzonych w dokumentach dopuszczajqcych je do stosowania w budownictwie.

Wszystkie pierscienie sciaga sie srubami, Dzieki przeponie pierscienie Sl1 r6wnomiernie weiskane w oba lqczone elementy (rys. 8.16).

l a1 l a1 l a1 l

'1 '1 11 'I

Rys. 8.16. Przykladowy uklad pierscieni (wielkosci a I i a2 przyjmuje sie jak dla sworzni)

W przypadku uzycia plytek kolczastych zlacza nie trzeba wzmacniac srubami, poniewaz laczone elementy Sq utrzymywane silami tarcia, Najprosciej wykonuje sie zlllcze na skowy, w przypadku kt6rego wystarczy dopasowac styki lqczonych element6w. Rozroznia sie skowy: - gladkie - do laczenia element6w na dlugosci lub krzyzujqcych sie,

- gwoidziowe - do laczenie element6w takiej samej szerokosci,

Skowy sa najczescie stosowane do lqczenia element6w klejonych.

Wszystkie ztqcza Iqcznikowe powinny bye wykonane na podstawie rysunk6w technicznych z podaniem rozmieszczenia gwoidzi, sworzni bqdi wkladek,

Najwieksza zaleta zlaczy na klej jest, ze przy ich wykonywaniu nie zmniejsza sie przekr6j 111czonych element6w. Polaczenia takie sa sztywne i umozliwiajq skonstruowanie elementu praktycznie 0 dowolnym ksztalcie, z bali lub desek.

Twardnienie kleju w normalnych temperaturach trwa od kilku do kilkudziesieciu minut. Nalezy przy tym utrzymywac stale warunki temperaturowo-wilgotnosciowe. D1atego elementy klejone wykonuje sie tylko w zakladach specjalistycznych. Kleje stosowane w takich poIaczeniecb powinny bye odporne na zawilgocenie i zagrzybienie.

W przypadku element6w Illczonych na klej nalezy pamietac 0 scislyrn przyleganiu lqczonych powierzchni.

Zlllcza wrebowe sa to najstarsze typowe zlacza stosowane w pracach ciesielskich. Coraz czesciej jednak wzmacnia sie je srubami, strzemionami, opaskami itp.

Ze wzgledu na zwiekszenie wymiar6w element6w rozroznia sie:

- przedluzanie elementow poziomych (np. belek),

- przedluzanie element6w pionowych (np. stupow, stempli),

- zwiekszanie szerokosci elementu (np. deskowania),

- zwiekszanie wysokosci elementu. Najprosciej belki przedluza sie, stosujac styk prosty lub ukosny (rys. 8.17).

Rys. 8.17. Sposoby przedluzania dlugosci belki: a) styk prosty, b) styk ukosny

Do wzmacniania styk6w stosuje sie wkladki proste lub ukosne, lubki blldi klarnry ciesielskie (rys. 8.18).

Opr6cz zlllczy na styki stosuje sie zakladkl lub zamki. Zlqcza takie wzmacnia sie srubami (rys. 8.19).

Siupy lub stemple przedluza sie, wykorzystujac zlllcza na nakladke, na styk lub na zwidlowanie (rys. 8.20). Wzmacnia sit( takie polaczenia klarnrami lub srubami.

Szerokosc elementu zwieksza sie gl6wnie w przypadku elementow plaskich, jak np. deskowania czy plyty. Usztywnia sie je za pomoca listew czolowych lub poprzecznych.

Wysokosc element6w zwieksza sie nejczesciej przez sklejenie kilku warstw. Coraz rzadziej stosuje sie zlacza dyblowe wzmacniane srubami.

Drewno na budowie

193

a) 1~----jF=r,=~--_J I

I

I

I

I

c)

I I I I I

,--r---~.....1....._;;_---=W.i

~ys. 8.18. Wzmacnianie styk6w l'!czonych elementow: a) za pomoca klarnry, b) na hrbki, c) na nakladke; 1 - klamry, 2 - lubki, 3 - otwory na sruby

Rys. 8.19. Zlqcza na zakladki i zamki: a) z k

• b) . . . ~~~

y'. zamek ukosny, c) zakladka prosta, d) zakladka ukosna; 1 - otwory na sruby

" " " "

" " ,

" " "

" " "

~ys. 8.20. Zltjcze na zwidlowanie: 1 _ otwory na sruby

8.1.4. Warsztat ciesielski na budo\\ie Ciesielstwo obejrnuje reczna obrobka drewna budo~~anego oraz wykonywanie z drewna konS~ru~CJl ?udowlanych. Najwazniejsze narzedzia ~le.slelskie to: siekiera, top6r ciesielski pita 1 C.lOsla. ?be~n.ie warsztat ciesielski jest ~ypOsabzony. rowmez w narzeozra do mechanicznei o r6bki drewna. J

P~erwszym. elernentem w schernacie technologicznym cleslelni jest magazyn (sklad) d _ na (rys. 8.21). Drewno sldaduje sie w stosr:c~.

J

Rys. 8.21. Schemat technologiczny ciesielni

~arcicy uklada sie warstwami, prostopadle do kierunku przewiewu na dobrze wysuszonych Iistwach podldadowych. Odstepy desek w jednej

194

Drewno na budowie i deskowania

a)

warstwie powinny wynosic 5715 em, a miedzy stosami 1,5+2 m. Plyty, sklejki, prefabrykaty drewniane powinny bye przechowywane w ma- . gazynach krytyeh. Plyty laminowane - w pomieszezeniaeh suehyeh, przewiewnyeh i zabezpieezonyeh przed zawilgoceniem,

Ciesielnie na malych budowach sa wyposazone gtownie w reczne narzedzia do obrobki drewna, ezyli:

- rc:;ezne pilarki - do ciecia podluznego, skosnego i poprzeeznego,

- rc:;czne wyrzynarki - do ciecia krzywoliniowego i prostoliniowego prostopadle i pod katern,

- pily grzbietniee - do dokladnego ciecia prostoliniowego przy praeaeh montazowych, do preeyzyjnego ciecia listew pod katem,

- wiertarki, wkretarki i szlifierki,

Sposrod innyeh urzadzeri mechanicznych najczesciej na wyposazeniu eiesielni znajduja sie pily tarezowe sluzace gkiwnie do ciecia poprzeeznego. Stanowisko pily obsluguje operator i pomoenik operatora.

Na duzych budowaeh - 0 duzyrn zakresie robot eiesielskieh - eiesielnie wyposaza sie dodatkowo w takie urzadzenia mechaniezne jak:

- ukosnice - do pilowania poprzeeznego i ukosnego graniakow,

- elektryezne i spalinowe pily Iaricuchowe - do zgrubnego ciecia drewna suehego i mokrego o znacznyeh przekrojaeh,

- strugi - do dokladnego wykariczania i wyrownywania powierzchni drewnianyeh, .

- frezarki, wiertarki staejoname pion owe i poziome, tokarki, pilarki tasrnowe, tarezowe i larieuehowe, dlutownice itp.

Obok warsztatu w kazdej eiesielni nalezy przewidziec stale lub prowizoryczne budynki oraz wiate, pod ktora beda skladowane gotowe elementy.

Niezaleznie od wielkosci eiesielnie powinny bye wyposazonew stoly ciesielskie do montazu elernentow, Przyklady rozwiqzari malej i duzej ciesielni pokazano na rys. 8.22.

8.1.5. Odbiory elementow ciesielskich realizowanych na budowie

Omowione w niniejszym rozdziale elementy ciesielskie realizowanena budowie z reguly nie Sq (poza deskowaniami) elementami wainymi

b)

LIJ13 ~(][]

6 1111111111111111111111111111111

CD 11 IT] [IJ

4 5 7

:mrrrn 12 :mrrrn III=::J

\ / V /\ / \

19

Rys. 8.22. Przykladowe rozwiqzania obiekt6w eiesielni: a) na malej budowie: 1 - lawka do poprzeeznego ciecia desek, 2 - st61 z wykrojami do przecinania listew i klin6w, 3 - st61 z wykrojami do zbijania ramek i jarzm, 4 - miejsce na przyciete deski, 5 - st61 do zbijania tarcz, 6 - miejsce na gotowe tarcze, 7 - koziol do ciecia stojakow, 8 - st61 do zbijania stojak6w, 9 - miejsce na gotowe stojaki, 10 - sklad gotowych tarcz, 11 - sklad gotowyeh stojak6w, 12 - sklad tareiey, 13 - sklad materialu na stojaki; b) na duzej budowie: 1 - material na listwy, 2 - Jistwy dlugie, 3 - rniejsce na gotowe tarcze, 4. 5. 6 - stoly walkowe, 7 - stoly warsztatowe, 8 - material na deski tarcz, 9 - miejsce na deski obrobione na pile, 10 - deski obrobione do tarez, 11 - listwy do polqczeri, 12 - pila tarezowa, 13 - listwy przeciete na odpowiednia dlugosc, 14 '-- miejsee na pociete stojaki, 15 - koziol do ciecia stojak6w, 16 - miejsce na drewno na stojaki do przeciecia, 17 - tymezasowy sktad stojak6w, 18 - sktad drewna na stojaki, 19 - sklad tarcicy

konstrukeyjnie. Niemniej jednak muszq odznaczac sie wlasciwa jakoscia, eo stwierdza sie, dokonujqc odbioru robot eiesielskieh. Odbiory te moga bye prowadzone czesciowo w trakeie rob6t (odbi6r miedzyoperacyjny) oraz po zakoriczeniu prae. Porownuje sie przekroje i rozmieszezenie elementow na zgodnosc z dokumentacja, w kt6rej powinny bye (w przypadku prostyeh elementow) okreslone: jakosc materialow (np. klasa i rodzaj drewna, rodzaj plyt spilsnionych), elementy podlegajace zabezpieezeniu przed wilgocia i ogniem oraz wymagania dotyczace oehrony przed korozja biologiczna,

Deskowania

8.2. Deskowania

Podst~wq do. oeeny teehnicznej konstrukeji drewnianych Jest sprawdzenie jakosci:

- wbudowanyeh materialow,

--: wykonanyeh elernentow przed ich wbudowa-

mern,

- gotowej konstrukcji.

~aterialy .przeznaczone na konstrukcje drewmane powinny bye badane przy dostawie a ich oceny przy ?dbiorze konstrukcji naleiy ddkonae na podstawie dokumentow (zapisy w dzienniku ?udO\~y, protokoly, zaswiadczenln z kontroli stwlerdzaHcyeh zgodnosc uzytych materialow z wymogami dokumentacji teehnicznej i norrnami).

Bad?nia elernentow przed ich zmontowaniem powmny wiazac sie ze sprawdzeniem:

- ~y~onania polaczen na zgodnosc z wymagaruami podanyrni w dokumentacji technieznej, ~ wyrmarow wzornikow i konturow oraz wyrmarow poszczegolnych elementow konstrukeji za pornoca porruaru tasma lub innq miarq staIowa .z podzialkq milirnetrowq,

- wilgotnosci drewna.

Przy elementaeh konstrukeyjnyeh z drewna w dokumentacj] _powinny bye okreslons wyrniary p_roJek'towaneJ konstrukeji lub elementu z podaniern odc~yle~ .wymiarowych gornych i dol~y.eh w zaleznosci od przyjetej klasy dokladnosci, W przypadku braku oznaczenia na rysunku ty~h danyeh ~ e? . na ogol rna miejsce przy ornawianych w mruejszym rozdziale wyrobaeh) odchylka wyrniarowa dwustronna symetryezna me powinna bye wieksza niz 11200 wymiaru. W przypad~aeh konstrukcji zestawczych odchylka wyrruarowa nie powinna bye wieksza niz konkretna wartosc podana w tabliey 8.8. Przy

Tabli~~ 8.8. Maksymalne odchylki wymiarowe konstrukcji z drewna i material6w drewnopochodnych wg [19]

Wymiary Odchytki Wymiary Odchytki
mm mm mm mm
0:5 0,1 25171200 5
6725 0,5 1201+3000 10
26-HOO 1,0 3001-;-6000 20
101+250 2,0 6001: 12000 30 elementa~h 0 wymiaraeh wiekszych niz podane w tablicy odchylka wymiarowa nie powinna przekraczac 60 mm.

195

~.2.1. Zastosowanie, charakterystyka

I klasyfikacja urzadzeri formujllcych

l'.:10nolityezne .konstrukcje betonowe stosuje Sl~ powszeehm~ przy wznoszeniu budynkow ml~szkalnych, biurowych i przemyslowych. Na ogol elernenty monolityezne pelnia funkcje podsta~ow'y~h elementow konstrukcji. Niekiedy s~ rown~ez przeznaczons do wspctpracy z innyrm ustrojami konstrukeyjnymi.

W budow.nictwie przemyslowym monolityezne k?nstrukeJe betonowe i zelbetows sa powszech me ~to~owane przy wznoszeniu korninow, zasobm~ow, ~undamentow pod urzqdzenia technologiczne itp.

Takze przy real~zaeji budowli iniynierskich (I_TI0sty, tunele, obiekty portowe) takie konstrukcje Sq czesto spotykane.

Z istoty monolityeznego budownietwa betonow~go wynika .ko~ieeznosc wydzielenia z ogolneJ przestrzem obiektu przestrzeni elementu budowl~n.ego. Elementem rozgraniezajqcym przestrzen J~st tu przegroda, zwana tradycyjnie deskowaniem, . a bardzie] wspotczesme urzadze, merr;t formuHcym. Jest niezbedns, aby deskowarna zaI?e~nialy elementom konstrukeyjnym zaehowanle ich zasadniezyeh wlasc~wosci. Dotyczy to:

- ukierunkowanjs powierzehni (pionowego, pozrornego, czasem ukosnego),

- ksztaltu powierzehni (plaskiego lub z rozne-

go rodzaju krzywiznami), e>

- charakterystyk] otrzymywanej powierzehni (gladkieJ: szorstkiej lub w okreslony sposob ozdobnej),

Je~t ~upelnie zrozumiate, ze przegrody wydZl~laJqe~ ~US~q eharakteryzowac sie pewnymi Wl~SCI.W?S~laml meehanicznyini, z ktorych za ~aJwazmeJ.s,ze uwaza sie najczc:;sciej Sztywnosc I szezelnose.

W pro.eesie ~znoszenia betonowej konstrukeji monobtyezneJ bardzo waznym elementem jest ez~s .. ~rzegro~a - deskowanie musi sie pojawic w scisle okr~slonym momeneie i zniknqc w innym, ale takze zaplanowanym ezasie. Deskowanin musza dawac sie szybko montowac 1 d~monto",:ae ! !O w od~o:viedniej, zalozonej z gory koleJno~eI zapewniajacej pozadany kierunek narastama konstrukeji.

196

Drewno na budowie i deskowania

Ze wzgledow ekonomicznych elementy deskowan stosuje sie wielokrotnie i do realizacji roznych konstrukcji, co mozna uwazac w pewnym stopniu za przejaw uniwersalizacji.

W wyniku stosowania konstrukcji zelbetowych monolitycznych wykszralcilo sie wiele typow urzadzeri forrnujqcych,

W kazdym przypadku w urzadzeniach tych rnozna wyroznic:

- poszyeie, czyli elementy bezposrednio formujace konstrukcje,

- konstrukcje nosna oraz podporowq,

- konstrukcje usztywniajqca,

- sciagi i elementy laczace.

- akcesoria uzupelniajace.

Rozwiazania techniczne tych elernentow, jak rowniez sposob spelnienia wymienionych uprzednio wymagari moga stac sie podstawa klasyfikacji urzadzeri formujacych, Klasyfikacja urzadzeri formujacych. Zdaniem autorow najodpowiedniejsza z punktu widzenia dzialania urzadzeri formujqcych jest nizej przedstawiona klasyfikacja zaproponowana przez L. Rowiriskiego [3].

Podzia! wspotczesnych urzadzeri forrnujacych wg [3]

Nazwa deskowania Podstawowa zasada dzialania I zastosowanie
Peine Wykonane tradycyjnie i indywidualnie z desek i materialow drewnopo-
chodnych. Nadaja sie do deskowania wszelkiego rodzaju konstrukcji;
ze wzgledu na duza pracochlonnosc i zuzycie materialow stosowa-
ne coraz rzadziej tylko do wykonania niepowtarzalnych elernentow
o skomplikowanych ksztaltach (por. p. 8.2.2)
Rozbieralno-przestawne: Wykonane z fabrycznie przygotowanych elementow w postaei sztyw-
a) drobnowymiarowe przystosowane do
recznego montazu i demontai.u nych tarcz wspolpracujacych z odpowiednim zestawem akcesoriow lub
drewnianej sklejki mocowanej do rusztow wykonanych z typowych ele-
mentow,
b) wielkowymiarowe przystosowane do Sluza do wykonania scian i slupow plyt stropowych i dachowych w bu-
monta:i:u i demontai.u przy u:i:yciu zura- dynkach, fundamentow pod urzqdzenia technologiezne itp., a tak:i:e do
wia wznoszenia roznych budowli oraz wspolpracy z indywidualnymi kon-
strukcjami nosnyrni (por. p. 8.2.3)
Czlonowe: Yrzygotowane zespoo:. elementow, rorrnujace na ogot jednoczesnie
sciany i stropy lub tylko stropy ustrojow scianowych 0 ukladzie ko-
morowym otwartym;
a) z elernentow tunelowych - z okreslonymi rytmami rozstawu scian
b) z elernentow katowych - 0 rytmie rozstawu zmiennym, uzyskiwanym dzieki stosowaniu uzu-
pelniajacych tarcz montowanych miedzy elernentami katowyrni
c) z elementow szufladowych - do wykonania tylko stropow ustrojow scianowych; deskowania opie-
ra sie na wspornikaeh mocowanych na scianach lub przysciennych ry-
glach rusztowari stojakowych
,d) z elementow stolikowych - do wykonania tylko strop ow; skladajq sift z plyty formujacej i kon-
strukcji podporowej polaczonych w jeden funkcjonalny zespol (por.
p. 8.2.4)
Pionowo-przestawne Sluzace do formowania scian obiektow sredniej wielkosci powierzchni
zabudowy i wysokosci, w tym 0 ,,komorowym" ukladzie scian we-
wnetrznych (np. budynki wielokondygnacyjne, zasobniki i zbiorniki,
a) na rusztowaniach wiezowych obiekty wie:i:owe, trzony komunikacyjne wysokosciowcow)
- przeznaczone do przestawiania :i:urawiem lub z wykorzystaniem
mechanizmow glowicy wiezy
b) samowznoszace _: wyposazone w hydrauliczne urzadzenia umozliwiajace samodzielna
zmiane polozenia (por. p. 8.2.5)
Wspormkowe Przeznaczone do wykonywania plyt balkonowych, wspormkowych plyt
ehodnikowych mostow itp.
Slizgowe Zespoly elementow przeznaczonyeh do wznoszenia scian obiektow du-
zej wysokosci i stosunkowo niewielkiej powierzchni rzutu, takich jak
zasobniki, zbiorniki cylindryczne, kominy przemyslowe, trzony wiez
radiowyeh i TV itp., a niekiedy tez wysokich budynkow mieszkalnych
(por. p. 8.2.6) Deskowania

a rusztowamach przetaczanych

197

Iytosowane do wznoszenia !ll0stow I wia uktow 0 ustrojaeh belkowych

p towych, skrzynkowych I lukowyeh '

- zlo:i:one z rozstawionych w rzedach i szeregach stempli telesk _ powbYl~h zaopatrzonych w odpowiednie glowice i ewentualne troino~i sta I izujace J b

- Phoszeze~?lne podpory wystepuja w postaci trzy- lub czterostoiako-

wyc ustrojow J

- zestawione z e~e!llentow plaskich ram IUb pojedynczych elernentow w przestrzenne wieze wsporcze 0 znanej nosnosci

- zestawI?n.e z rozsuwanych dzwigarow kratowych lub peln ch ws ie~a~ych na JUz zr.eahzowanej konstrukcji lub stupach ustawi~nYCh trzy scianach (obecnie stosowane bardzo rzadko)

. ostowe

a) na rusztowaniach rurowych

b) na rusztowaniach stupowych lub wiezowych z diwigarami kratowymi

c) ze wspornikami wysuwanymi

d) zawieszone na linach

Rodz~Je .onstru CJI wsporczye wspot-

pr!lcuHcych z urzqdzeniami formujqcyrru stropy:

a) stojakowe

b) slupowe

e) wiezowe

d) diwigarowe

8.2.2. Deskowania pelne drewniane

Deskowania mozna zastosowac do umacniania skarp .wykopo~, jezeli np. brak miejsca na wykonanie odpowiednich nachyleri.

W wykopach wqskoprzestrzennych deskowanie sasiednich scian rozpiera sie, jak pokazano na rys. 8.23.

a)

b)

"""'" ~"""..".
:u
~ -.z
3 'IlYM< ~~V?
.L---:
.£/

l/.
Rys. 8.23. Umocnienie skarp wykopow waskoprzestrzennych: a) w gruntach spoistych, b) w gruntach sypkich; 1 - kliny, 2 - rozpora, 3 - podktadka

~o deskow~nia stop fundamentowych uzywa SIt< desek grubosci 20+25 mm,

Deskowanie stop 0 przekroju prostoklltnym lub kwadratowym wykonuje sie z 2 tarcz zewnt<tn:nyc? i 2 tarcz wewnetrznych, Tarcze Wzmacma SIt< nakladkami z desek tej grubosci i szerokosci 80+ 1 00 rum oraz wysokosci

rownej w~sokosci tarczy. Do tarcz zewnetrznych ~dluzsz~ch). przybija sie od wewnatrz nakladki ogramczajaca, 0 ktore opiera sie tarcze :e~~t<trzne. T~ tarcze. makdlugose rowna dlu",osc~ krawydzl stopy I Sq rozpierane w srodku rozpor~aml. Tarcze zewnetrzne sciaga sie drutern, ktory po zabetonowaniu pozostaje w stopie (rys. 8.24).

Rys. 8.24. Deskowanie stop 0 przekroju prostokatnym: ~ - tareza we~nfttrzna, 2 - tarcza zewnetrzna, 3 - scrag, 4 - rozporka, 5 - nakladka wzmacruajqca

Stopy sc~odko~~ deskuje silt dwoma pararni tarcz. - ~omyml I dolnymi. Dolne tarcze wy~onuJe s.l(( tak jak przy stopach prostokatnych I zabezplecza zastrzalami przed przesuwaniem.

198

Drewno na budowie i deskowania

Dolne deski tarcz w ramce gornej Sq dluzsz~, aby mozna bylo ramke oprzec na deskowaniu dolnym. Gorna ramke ustawia sie dopiero po zabetonowaniu dolnej czesci stopy (rys. 8.25).

Rys. 8.25. Deskowanie st6p sehodkowyeh: 1 - skrzynia g6rna, 2 - skrzynia dolna, 3 - sciag, 4 - rozp6rka

Deskowanie stop 0 przekroju trapezowym sklada sie z dwoch par tarcz. Tarcze dolne sq wykonane jak przy stopach prosto~qtnych, z tym ze nakladki wzmacniajq~e. wystaJ~ po_nad tarcze, aby mozna bylo na rnej oprzec gorne tarcze. Gorna czesc ski ada sie z 2 tarcz prosto-

katnych i 2 w ksztalcie trapezu. .

Tarcze trapezowe maja wymiary dokladnie ~akie jak projektowana stopa. W ce!u ulatwl~nia rozbiorki tarcze mozna polaczyc wkretami, Wzmacnia sie je rozporkami i sciaga drutem, ktory zostaje w stopie. , . Deskowanie law prostokatnych wysokosci do 25 em wykonuje sie z desek. grubo~c! 25-7-38 mm stabilizowanych kolkami dlugosci rownej podwojnej wysokosci fundamentu. i rozpiera deskami dlugosci rownej szerokosci lawy (rys. 8.26).

Lawy wysokosci do 50 cm deskuje ~i~ dwoma tarczarni zbitymi z desek grubosci 20-7-25 rom i wzmacnianych nakladkami szerokosci 80-7-100 mm z takich samych desek, a nastepnie usztywnia, przybijajac krawedziaki o wymiarach przekroju 80 x 100 mm. Sam~ tarcze podpiera sie zastrzalami co 1,5..;.-2,0 m I stabilizuje kolkami wbitymi w ziemi~ (rys, 8.27). Lawy wysokosci do 75 em deskuje SIt( 'pod~bnie, z tym ze tarcze wymagaja konstrukcji stezajacej, Wyzsze lawy deskuje sie jak sciany prostoliniowe.

Deskowanie 'taw Z odsadzkami wykonuje sie podobnie jak w przypadku law prostokat-

b~

I I I I

I I I I

I I I I

U 800 \I

Rys, 8.26. Deskowanie law prostokatnych wysokosci do 25 em: a) przekr6j poprzeczny, b) przekr6j podlu:i:ny; 1 - sciqg, 2 - rozp6rka, 3 - kolek, 4 - deska

Rys. 8.27. Deskowanie law prostokatnych wysokosci do 50 em: 1 - deskowanie scianki boeznej, 2 - nakladka, 3 - zastrzal, 4 - rozp6rka, 5 - kolek

nych, z tym ze zamiast zastrzalow stosuje sie chomata usztywniajace drewniane lub stalowe (rys. 8.28).

Rys. 8.28. Chomato usztywniajace stalowe: 1 - plaskownik

Deskowanie law trapezowych sklada sit( z 2 czesci. W czesci dolnej odpowiada d~skowaniu lawy prostokqtnej, gorne tarcze sa zas pochylone, rozparte i sciagniete drutem (rys: 8.~9). Deskowanie scian prostych wykonuje SIt( z desek grubosci 20-7-25 rom. Deski przybija sie poziomo do slupkow (100 x 100 rom lub 120x

Deskowania

199

Rys. 8.29. Deskowanie lawy trapezowej: 1 - rozporka, 2 - nakladka, 3 - sciag, 4 - kolek, 5 - deski forrnujqce

x 120 rom), a nastepnie rozpiera i wiaze sciagami drucianyrni 03..;.-6 mm obie tarcze. W zaleznosci od wysokosci sciany slupki rozstawia sie co 1,2-7-2,0 m (rys. 8.30).

Rys. 8.30. Deskowanie scian prostyeh: 1 - sciljg drueiany, 2 - rozporka, 3 - kant6wka, 4 - deski

Do wzmocnienia deskowari scian wysokich stosuje sie poziome kleszcze i cale deskowanie podpiera zastrzalami,

Przy sclanach krzywoliniowych 0 rnalej krzywiznie deskowanie konstruuje sie z desek na slupkach ustawionych zgodnie z promieniem krzywizny (rys. 8.31).

Jezeli krzywizna jest duza, deski przybija sie pionowo do poziomo umieszczonych krazyn, ktore moga bye wykonane z jednej deski lub zbite z kilku krotszych,

r- r-r-'
vV I'
V r- r- /
v
v-
V
I'
r-
,",' Rys. 8.31. Deskowanie scian krzywoliniowych: 1 - slupek, 2 - rozp6rka, 3 - sciag, 4 - deski

Bruzdy na instalacje oraz otwory na okna i drzwi uzyskuje sie przez przybicie do wewnetrznej strony deskowania szablonu. Deskowanie slupow - podobnie jak w przypadku poprzednio omowionych elernentow - sklada sie z tarcz zbitych z desek grubosci 25-7-38 rom, w zaleznosci od wysokosci i przekroju slupa, U dolu slupa pozostawia sie w jednej z tarcz otwor, tzw. okienko, w celu sprawdzenia ustawienia zbrojenia ezy usuniecia smieci. Przed betonowaniem nalezy okienko zamknac nakladka, przybijajac jll do tarczy deskowania (rys. 8.32). Tarcze zbija sie nakladkami z desek szerokosci 100 rom co 30-7-50 ern i sciaga jarzmami co 40-7-100 ern. Jarzma i nakladki przejmuja boczne pareie swiezego betonu. Jarzma moga bye wykonane z desek grubosci 38 rom lub z plaskownik6w stalowych.

Ksztalt slupowi 0 przekroju nieprostokatnyrn nadaje sie przez nakladanie na siebie jarzm (rys. 8.33) lub przez mocowanie wkladek do tarcz od wewnatrz (rys. 8.34).

200

Drewno na budowie i deskowania

Rys. 8.32. Deskowanie slupow: 1 - jarzmo, 2 - nakladka drewniana, 3 - okienko, 4 - deski

Rys. 8.33. Ksztaltowanie deskowania slupa 0 przekroju nieprostok~tnym: 1 - jarzmo, 2 - deski formujace

Rys. 8.34. Ksztahowanie przekroju siupa z wykorzystaniem wkladek: 1 - jarzmo, 2 - wkladki drewniane, 3 - deskowanie podstawowe

Deskowanie slupa jest elernentem samonosnyrn, tzn. nie musi bye podpierane zastrzala~ mi (opr6ez bardzo wysokich slup6w). Skr~~nki . deskowania ustawia sie na tzw, ramee stabilizujqcej. Przy bardzo wysokieh slupach ust?wia sie 3 tarcze deskowania, a czwarta - w rmare postepu betonowania - stanowia deseczki poziomo wsuwane w szczeline pozostawiona w boeznyeh

tarezach (rys. 8.35). .

II
r vi
1/
1

L__ Rys. 8.35. Deskowanie wysokich slup6w: 1 - wkladane deski

Do deskowari stupow okraglych wykonuje silt dwie pol6wki z listewek grubosci 20-.;-25 mm i szerokosci 30-.;-60 mm. Listewki przybija silt do jarzm polokraglych, w zaleznosci od srednicy (rys. 8.36).

Rvs, 8.36. Deskowanie slupow 0 przekroju okraglyrn: a)' 0 srednicy do 0,5 m, bj'o srednicy powyzej 0,5 m; 1 - jarzmo

W deskowaniach slup6w 0 przekroju okraglym nie zostawia silt okienka. Najpierw ustawia silt jedna polowe, a po sprawdzeniu zbrojenia dostawia druga i obie wiaze obreczami z drutu 010-.;-14 rom.

Zamiast listewek mozna uzyc wodoodpornej sklejki. Przy srednicy slupa wiekszej niz 0,5 m mozna stosowac jarzma stalowe.

Deskowania

201

Deskowanie belek i podclagow wykonuje silt w postaei tarez drewnianyeh zbitych ze soba w ksztalt otwartego koryta. Tareze boczne zbija silt z desek cieriszych niz przeznaczone na tarcze denna, Tareza denna rna szerokosc rowna szerokosci belki, a tarcze boezne powinny jq obejmowac, Dodatkowo opr6cz koryta nalezy wykonac konstrukcje pomocnicza - deski dociskowe, zastrzaly, rozp6rki (rys. 8.37). Koryta ustawia silt na glowicach stojak6w.

Rys. 8.37. Deskowanie belek zelbetowych: a) na stojaku podw6jnym, b) na stojaku pojedynczym; 1 - tarcza boczna, 2 - nakladka, 3 - tarcza denna, 4 - zastrzal, 5 - rygiel

Przy malych szerokosciach belek mozna zamiast tarezy dennej zastosowac deske grubosci 50 mm, do kt6rej przybija silt tarcze boezne (rys. 8.38).

Rys. 8.38. Deskowanie waskiej belki: 1 - tarcza boczna, 2 - deska denna, 3 - deska oporowa, 4 "" zastrzal, 5 - stempel

Czesto belki skrajne deskuje silt lacznie z ply til stropu (rys. 8.39).

Rys. 8.39. Deskowanie belki skrajnej wykonywanej lacznie z plyta stropu: 1 - tarcza boczna, 2 - tarcza denna, 3 - deski oporowe, 4 - stojak, 5 "" sciag druciany, 6 - nakladka

Deskowanie plyty stropu zbija silt w tarcze szerokosci 0,6-.;-0,8 m z desek grubosci 25 mm. Deskowanie stropu niewielkich rozpieto Sci opiera silt na kr6tkich odcinkaeh desek oporowych przymoeowanyeh hakami do muru (rys. 8.40). Przy wiekszych rozpietosciach (po-

a)

5

Rys. 8.40. Deskowanie stropu rozpietosci do 2 m: a) przekr6j poprzeczny, b) przekr6j podluzny; 1 - deski poszycia, 2 - rygiel, 3 - nakladki, 4 - deska oporowa, 5 - hak

wyzej 2 m) deskowanie ustawia silt na ryglaeh, kt6re sa oparte na podluznicach, a te z kolei sq ulozone na stojakach (rys. 8.41).

Najprostszym stojakieni jest okraglak, Obeenie jednak stosuje silt nowoczesne inwentaryzowane stojaki metalowe.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->