P. 1
zidanekonstrukcijezorislavsori

zidanekonstrukcijezorislavsori

|Views: 1,088|Likes:
Published by kengur123

More info:

Published by: kengur123 on Aug 31, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/31/2013

pdf

text

original

Objavljivanje ovog udzbenika odobrill su

:

• Senat Sveucillsta u Zagrebu

odlukom broj 02-3004/3-1998. od 2. ozulka 1999.

• Senat SveucilistaJosipa Jurja Strossmayera u Osijeku odlukom broj 6122-10/99-01/05 od 6. travnja 1999.

CIP - Katalogizaeija u publikaciji Nacionalna i sveucilisna knllznlca, Zagreb

UDK 693(075.8) SORle, Zorislav

Zidane konstrukeije 1/ Zorislav Serle, - Zagreb: Hrvatski savez gradevinskih lnzenjera, 1999. - VIII, 317 str. : ilustr. ; 24 em

Bibliografija: str. 213-214. - Kazala. ISBN 953-6686-02-3

990517018

Dr. sc. Zorislav Soric, dip!. i:CI;J. grad. ,

ISBN 953-6686-02-3

redoviti profesor Gradevinskog fakulteta Sveucilista u Zagrebu

izvanredni clan Akadennije tehnickih znanosti Hrvatske

ZIDANE KONSTRUKCIJE I

Sva prava pridrZava autor. Niti jedan dio eve knjigene smije se reproducirati iii distribuirati bez dopustenja autora.

Zagreb, 1999.

tzaeve»:

HRVATSKI SAVEZ GRA8EVINSKIH INZEN~IERA Zagreb, Berislaviceva 6

Za izdavaca:

Prof. dr. sc. Petar 8ukan, dipl. ing. grad., predsjednik HSGI

Glavni urednik:

Prof. dr. sc. Veselin Simovic, dip!. ing. grad.

Recenzenti:

Prof. dr. sc. Drazen Anicic, dipl. ing. grad.

Prof. dr. sc. AnteMihanovi6, dipl. ing. grad.

Prof. dr. sc. Roko Zarnic; dip/. ing. grad.

Tehnicka urednica:

Marija Hrllc

Lektorica:

Mr. sc. Smiljka Janacek-Kucinic

Kompjutorski slog:

Autor

Ctteil:

Tomislav Kisicek dip!. ing. grad.

ISBN 953-6686-02-3

Tisak:

Knjigu posvecujem uspomeni na moga oce koji meje uvijek bodrio da ustrajem u svom strucncm ,; znanstvenom radu.

Sveuciiisna tiskara, Zagreb

Autor se zahvaljuje sljedecim sponzorima koji su omogu6ili tiskanje ove knjig~:

CESTA - VARAZDIN

. Medimurska 26, Varazdin ."

CO-ING Prokonzula Grgura 3,Zadar

CONEX Tresnjevac 13, Zagreb

CORTEC CORPORATION St. Paul, MN 55110, USA

DUCA d.o.o.

Siroka ulica 14/1, Zadar

GEOKON - Zagreb Starotrnjanska 14, Zagreb

GEOMIN Vinagorska 9, Zagreb

GEOTEHNA

Miska Maleza 15, Varazdin

GEOTEHNICKI FAKUL TET VARAZDIN SVEUCILISTA U ZAGREBU Hallerova aleja 7, Varazdin

GRADEVINSK[ FAKUL TET SVEUCILISTA U ZAGREBU Zavod za konstrukcije

GRADEVINSKI FAKUL TET JOSIPA JURJA STROSSMAYERA U OSIJEKU Drinska 16a, Osijek

GRA£)EVINSKO PODUZECE ZAGREB

Bukovacka b.b., Zagreb

INSTITUT GRADEVINARSTVA HRVATSKE

Janka Rakuse 1, Zagreb

KAMEN - SIRAC

S. Radica 122, Sirac

SMAGRA

veslacka 7, Zagreb

Zdravko Vidakovic, privatni poduzetnik Lgljan, Otok Ugljan

WIENERBERGER Ilovac d.d.

Donje Fokuplje 2, Karlovac

Predgovor

Knjiga Zidane konstrukcijeI narnueruena je ponajprue studentima gradevinskih fakulteta kao sveucilisni udzbenik. Osim kao udzbenlk, knjiga je dijelom koncipirana tako da rnoze posluzlti i gradevinskim inzenjerlrna u praksi kao prirucnik za proracun zidanih konstrukcija. Slijedit ce se logika najnovijih europskih normi za zidane konstrukcije, ENV1996-1-1 tj. Eurocodea 6, te ce knjiga biti svojevrsna nadogradnja na te propise. Novi hrvatski propisi za zidane konstrukcije osnivat ce se na europskima, a ova je knjiga preteca tih buducih hrvatskih propisa.

lako je zidanje jed no od najstarijih nacina gradenja, zidane su konstrukcije su primjenom novih materijala kao stc su betonske i metalne konstrukcije bile zapostavljene i kao gradevine i kao edukacijski predmet na nasim a dijelom i na europskim visokim skolarna. i fakultetima. Neko vrileme 0 zidanim se konstrukcijama predavalo u okviru predmeta Betonske konstrukcije, ali i to je s vremenom prestalo. Diplomirani inzenjeri gradevinarstva imaju problema kada se u praksi suoce s proracunlrna takvih konstrukcija. Najnoviji trendovi gradenja u svijetu ukazuju na potrebu primjene ekonomski isplativih, ekoloski prihvatljivih, energetski stedljivih i po utjecaju na korisnika zdravih materijala. Za odredeni tip gradevina sve te uvjete zidane konstrukcije zadovoljavaju i stoga su najprihvatljivije. To se uocilo i u Europi pa su u okviru 9 europskih normi u gradevinarstvu, norme za zidane konstrukcije (ENV 1996-1-1 tj. Eurocode 6) ravnopravno zastupljene s ostalima.

·

Zidane konstrukcije u sirern smislu cine zidni elementi od pecenepline

(opeka), zidni elementi od razlicitih vrsta betona (klasicni, keramzitni, plinobeton i pjenobeton), silikatnih blokova iprirodnog kamena koji su povezani mortom. Knjiga 5e ne oqranicava na odredeni tip zidnih elemenata, iako vise paznje posvecuje onima od pecene gline jer se u nas najvise danas upotrebljavaju ..

I

U knjizi 5e ne obraduju pobiiza-svojstva-rnortova, zidnih elernenata, fizikalna svojstva zida iii zidane zgrade, zbuke i slicno, dakle problemi koji prate zidanu gradnju. ani se opisujusamo enciklopedijski, tj. kratko. Teziste se daje na proracun prijenosa vertikalnihi horizontalnih sila te na duktilno ponasan]e zidanih gradevina. Proracuni se temelje na granicriim stanjima nosivosti i uporabljivosti.

AKADEMIJA TEHNICKIH ZNANOSTI HRVATSKE

Zidane zgrade bile su sve do nedavno na rubu interesa gradevinske struke, Novija gradiva dvadesetog stoljeca (celik, arrnirani beton, f:~asticni.materijali) privlacila su vise paznje od tradicionalno proizvedene opeke. Zidan]e je bilo prepusteno mnogobrojnim individualnim graditeljima, koji su kod nas sagradili bez znanstvene i tehnicke inzenierske pcdrske oko tri cetvrune od ukupnog broja stanova i time postali i naivecl potrosaci opekarskih proizvoda.

Opekarska industrija tek u posljednje vrijeme, prodorom inozernnoq kapitala, uvida potrebu sustavnog istrazlvanja. ispitivanja, provje-avanja' i dokazivanja kakvoce svojih proizvoda.

Prakticni problerni ked zidanih konstrukcija pocef su se javljati kod sve ucestat]e obnove starih zidanih zgrada, kod nadogradnja postojecl't iii kod pojacanja potresom ostecenlh zgrada, ali i nakon prornasaja u gradnji nekih rO\lih zgrada. U obnovi ratom ostecenih i unistenill obiteljskih zgrada gotovo su iskljucivo zastupljene zidane zgrade Postepeno prodire shvacanie da i zidanirn zgradama ;Jradevinski inzenier i arhitekt moraju posve!i!i duznu pozornost.

Zidane konstrukcije imaju u cijelom svijetu milenijsku tradiciju. Opeka i kamen su toliko dobra i kvalitetna gradiva, da ih suvremena graciva nece nikada istisnuti iz uporabe. Njima se mogu graditi gradevine koje zadovoljavaju opca i bitna nacela gradenja: da su cvrste (siqurne), da su ugodne za boravak Ijudi, da su trajne i da su lijepe.

Ova knjiga rezultat je dugogodisnjeg bavljena autora podrucjem zidanih konstrukcija. ana donosi suvremene postupke proracuna zidanih konstrukcija temeljene na europskoj normi ENV 1996, ali i rezultate vlastitih i tudih teorijskih i eksperimentalnih istrazivanja proteklih decenija u svijetu i u nas. Orjentirana je na podrucje proracuna i konstruiranja te ne obuuvaca pitanja amltektonskoq projektiranja i gradevne fizike.

Na hrvatskom jeziku slicne knjige nerna, pa je ona nezaobilazno stivo ne samo kao udzbenik namijenjen studentirna gradevinarstva, vee i kvalitetan trajan izvor znanja i podataka za sve projektante zidanih konstrukcija.

Akademija tehnickih znanosti Hrvatske, u kojoj je autor ove knjige izvanredni clan Odjela za gradevinarstllO, podupire izdavanje ave znanstvene knjige, koja za podruc]e zidanih konstrukcija predstavlja kvalitativan skok. ana ce ornoquciti konstruiranje i proracun zidanih zgrada po postupcima koji 5U usvojeni u Europi, pa ce time otvoriti i vrata za nastup dornacih projektanata u inozemstvu. Ova knjiga je doprinos koji omoqucuje ostvarivanje spojivosti hrvatskoq gospodarst'la s jedinstvenim europskim trzistern,

Svako poglavlje zarnisfjeno je kao cjelina koja se sastoji od objasnjenja problema uz maternaticke izraze, slike, tablice, pojasnjenja propisa, nekoliko racunskih primjera, sku pine zadataka za vjezbu, te popisa literature.

Zasto 5e knjiga zove Zidane konstrukcije I ? Autor predvida u buducnosti napisati i knjigu Zidane konstrukcije II. Razlika izmedu tih dviju knjiga bit ce u pristupu problemuzidanih konstrukcija, Ukratko, pristup je u knjizi I vise sa strucnop, a u knjizi II bit ce vise sa znanstvenog gledista. Knjiga I je namijenjena studentima dodiplomskog studija i strucno] (iii strucno-znanstvenoj) javnosti, dok ce knjiga II sluzit! studentima poslijedfplornskoq studija i znanstvenoj (iii znanstveno-strucnoj) javnosti ..

Autor se nada da ce knjiga potaknuti primjenu zidanih konstrukcija sada, a [os vise u buducnosti, kada u praksu stignu nove generacije diplorniranih gradevinskih inzenjera, koje 5U u svorn dodiplomskom studiju slusale ova] predmet.

I

Autor zahvaljuje recenzentima prof. dr. 5C. Drazenu Anicicu, prof. dri sc.

Anti Minanovicu i prof. dr. sc. Roku Zarnicu na korisnim primjedbama i savjetlrna, kao i Tomislavu Kisiceku dip!. ing, grad,na pornoci pri izradi crteza. Zahvaljuje sponzorirna koji su svojim novcanlrn prilozima ornoqucill lzdavanje i tiskanje knjige. Takoder zahvaljuje izdavacu, te brojnim kolegama, prijateljima i obitelji koji su svaki na svoj nacin pomogli da ova knjiga ugleda svjetlo dana.

Na kraju, autor moli cltatel]e da mu ukazu na rnoquce propuste, pogr~ske

iIi nejasnoce u ovoj knjizi kako bi ih otklonio u sljedecem izdanju. .

U Zagrebu, 1999.

:

Zorislav Sori'e

Zagreb, prosinca 1998.

Jeoins grarJevina koju su astronauti, nekon ~to su se iskrcali na Mjesec, opazili na Zemlji bio je KiTi9Ski zid, grarJevina duga 6000 km.

Glavni tajnik .

Akademije Iehnickih znanosti Hrvatske

Dr. sc. Drazen Anicic, dipLinz.grad. v.r.

SAD RZAJ

Strana

1 UVOD , ~ , .

1.1 POVIJEST ZIDANIH KOr'JSTRUKCIJA ..

1.2 ZIOANE KONSTRUKCIJEKAO "ENERGETSKI STEOLJIVE"

ZG.RAOE ~.......................................................... 11

1.3 OZNAKE , ; ,..... 12

1.3.1 Odre6ene oznake neovisne 0 gradivu........................................ 13

1.3.2 Odre6ene oznake, ovisne 0 gradivu koje se rabi kod zidanih

konstrukcija :......................................... 14

1.3.3 Posebne oz~ake koje ovlse 0 gradivu koje se rabi kod

armlranog zida ·................. 16

1.4 POPISLITERATURE........................................................................... 17

2 TEMELJNE POSTAVKEPRORACUNA........................................ 19

2.1 TEMELJNIZAHTJEVI :............................................. 19

2.2 OJELOVANJA NA KONSTRUKCIJU . 20

2.2.1 Karakteristicne vrijednosti djelovanja :... 20

2.2.1.1 Na/ijeganje stropnih konstrukcija ne nadvoje i zidove ... 22

2.2.1.2 Vrijednosti djelovanja..................................................... 25

2.2.2 Racunske vrijednosti djelovanji,I................................................. 27

2.2.3 Racunske vrijednosti ucinaka djelovanja 27

2.i"'(;R·ANICNA STANJA .. ,......................................................................... 27

2.3.1 Granlcna stanja nosivosti ;.......................................... 27

2.3.1.1 Kombinacije djelovanja.................................................. 28

2.3.1.2 Parcij'alni koeficijenti sigurnosti za granicna stanja

nosivosti 29

2.3.1.3 Parcijalni koeficijenti sigurnosti ze materijale 30

2.3.2 Granicna stanja uporabivosti ;......................................... 31

2.4 TRAJNOST ;.................................................................... 32

2.5 RACUNSKI PRIMJERI 32

2.6 ZADACI 1......................................... 40

2·.7 POPIS LITERATURE 40

3 GRADIVA.................................................................................................. 43

3.1 ZIONI ELEMENTI................................................................................. 43

3.1.1 Tipovi zidnih elemenata......................................... 43

3.1.2 Svojstva zidnih elemenata.......................................................... 46

3.1.3 Ispitivanje tlacne cvrstoce zidnih elemenata 47

3.2 MORT 48

Zidane konstrukcije I

Sedriej

Z.Sori¢

Z. sotic

3.2.1 Vrste mortova 49

3.2.2 Svojstva morta 52

3.2.2. 1 Tlacna cvrstoce morta 52

3.3 BETONSKA ISPUNA , : " .. ,.,.. 54

3.4 CELIK ZA ARMIRAN,IE........................................................................ 55

3.5 MEHANICKA SVOJSTVA NEARMIRANOG ZIDA............................... 55

3.5.1 Karakteristicna tlacna cvrstoca zida........................................... 56

3.5.2 Eksperimentalno odredivanje tlacne cvrstoce zida zidanog u

rnortu opce namjene 56

3.5.3 Odredivanje tlacne cvrstoce zida iz tlacne cvrstoce zidnog

elementa i rnorta epee namjene................................................. I 59

3.5.4 Odredivanje tlacne cvrstoce zida zidanog u tankoslojnom '

mortu :;............................................................... 61

3.5.5 Odredivanje tlacne cvrstocezlda zidanog u lakoagregatnom

mortu 61

3.5.6 Odredivanje tlacne cvrstoce zida zidanog s uskim trakama

morta :................................................... 62

3.5.7 Karakterlsticna posrnlcna cvrstoca zida (fvk) 62

3.6.8 Karakteristicna cvrstoca na savilanje nearmiranog zida ,.. 64

3.5.9 Karakterisflcna referentna vlacna cvrstoca zida, ft.. 69

3.6 MEHANICKA SVOJSTVA ARMIRANOG ZIDA.................................... 71

3.6.1 Mehanickeosoblne armirariog,prednapetog i omedenog zida . 71

3.6.2 Karakteristicna cvrstoca prianjanja kod sidrenja........................ 71

3.7 OEFORMACIJSKA SVOJSTVA ZIDA.................................................. 72

3.7.1 Modul elasticnosti, E 72

3.7.2 Posrnlcni modul, G 72

3.7.3 odnos naprezanja i relativne detormacije (c-s) 73

3.7.4 Puzanje, skupljanje i toplinsko sirenje........................................ 73

3.7.5 Mehanizmi sloma pod tlacmm naprezanjem.............................. 73

3.7.5.1 Prizme sastavljene od punihzidnih elemenata sa

sljubnicama potpuno ispunjenim mortom...................... 74

3.7.5.2 Prizme sastavljene od supljih zidnih elemenata sa

sljubnicama morta u uskim treksme uz oba lica zida .... 76

3.7.5.3 Prizme sastav/jene od supljih zidnih elemenata

ispunjenih betonom :....................................... 76

3.7.5.4 Ostali cimbenici koji utjecu na cvrstocu i nosivost zi6a . 77

3.8 POMOGNI MATERIJALI....................................................................... 77

3.8.1 Slojevi zidnih elemenata nepropusni na kapilarnu vlagu............ 77

3.8.2 Povezivanje zidova sponama..................................................... 78

3.8.3 Predgotovljeni nadvoji 78

3.9 RACUNSKI PRIMJERI 78

3.10 ZAOACI 81

3.11 POPIS LITERATURE ..

4 NEARMIRANO ZIDE ..

4.1 PONASANJE KONSTRUKCIJE I STABILNOST : .

4.1.1 Racunski modeli ponasanja konstrukcqe pod normalnim

opterecenjern .

4.1.2 Ponasan]e konstrukcijeu narocltun okolnostirna (osim potresa

i pozara) , .

4.1.3 Proracun pojedinih konstrukcijskih elemenata ..

4.2 RACUNSV-A CVRSTOGA ZI8A ..

4.3 NEARMIRANI ZIOOVIIZLOZENI VERTIKALNOM OPTEREGENJU ..

4.3.1 Opcenito ; ..

4.3.2 Racunska noslvost nearmiranih zidcva : ..

4.3.3 Koeficijent smanjenja kapaciteta nos vosti zbog vitkosti i

ekscentriciteta .

4.3.4 Racunska visina zidova .

4.3.4.1 Odre6ivanje recunsk» visine zida : ..

4.3.5 Racunska debljina zidova .

4.3.6 Ekscentricitet izvan ravnine zida ..

4.3.6.1 Pojednostavnjen postupak ze ptorecun ekscentriciteta

opterecenjs izvan ravnine zioove .

4.3.6.2 Ekscentricitet uslijed netocnosti zidanja ..

4.3.7 Koncentrirana opterecenja ..

4.3.8 Naprezanja zbog krutih veza ..

4.4 NEARMIRANI NOSIVI ZIOOVI OPTEREGENI HORIZONTALNIM

SILAMA U SVOJOJ RAVNINI , ..

4.4.1 Proracun nosivih zidova ..

4.4.2 Racunska nosivost zidova na horizon:alna opterecenja .

4.5 NEARMIRANI ZIOOVIIZLOZENI BOCNOM OPTEREGENJU ..

4.5.1 Zidovi lzlozeni povremenom bocnorn opterecsnju vjetra .

4.5.1.1 Uvjeti oslanjanja i kontinuiteta ..

4.5.1.2 Metode prorecune zida poduprtog na rubovima ..

4.5.1.3 Recunske metoda lucncq djetovenjs zida izme6u

leiajeva .

4.5.1.4 Zidne spone ..

4.5.2 Zidovi izlozen! bocnorn tlaku tla ..

4.5.3 Horizontalno slucajno opterecenje (os m potresa) ..

4.6 RACUNSKI PRIMJERI , ; ..

4.7 ZAOACI ; .

4.8 POPIS LITERATURE .

5 ARMIRANO ZIDE ..

5.1 ARMIRANI ZIOOVI. ZIONI NOSACII STROPNE KONSTRUKCIJE... 131

ii

Zidane konstru~cije I

Zidane konstrukcije I

Sadriaj

82:'·· 85 86

86

87 87

88 88 88 89

90 93 94 96 97

97 99 99.

101

102 103 103

105 105 105 106

110 111 112 113

113 126 127

129

iii

Setiriej

5.1.1 Armirano zide iztozeno savijanju ili>savijanju s uzduznorn silom 131

5.1. L 1 Racunski'raspon konstrukcijskiiJ elementa izloienih

savijaoju ..

5.1.12 Elementi ked kojiiJ poprecni zidtvori pojasnicu

". . , poprecnoq presjeke ..

. 5 . .1.1.3 Prorecun armiranog zi6a iz/oienogsavijanju ili/i

. ~ uzduinoj sili u ravnini .

5.1.2 Arrnirani zidni nosaci i armirano zideizlozeni posmiku ..

5.1.2.1 Odrec1ivanJe posmicne nosivost! zenetnerujuci

poprecou eimeturu ..

5.1.2.2 Odre6;vanje posmicne nosivosti Lizimajuci u obzir

poprecnu armaturu ..

5.1.2.3 Odre6iL/anjeposmicne nosivosV~i(1,a zeiijelovenje

. . horizonta/nog opterecenjs· : ..

5.1.3 Visoko~tij~ni ncsac od arrniranoq zlea izlozen vertikalnom

opterecenju ~ .

5.1.3 . .1 OdrerJi':anje nosivosti visokostijenog nosece iz/oienog

vertikemom ooterecenju ..

5.1.3.2 Nosivosl visokostijenog nosaca izloienog djelovanju

poorecnit: s:/a ..

5.1.3.3 Kompozitni .'Jadvoji .

5.1.4 Stropne konstn.kclje ..

5.1.5 Nadvoji , .

5.2 PREDNAPETO ZIDE NOVI TIP ZIDA ..

5.2.1 Elementi prednapetog zida pod uvjetima qranicnih stanja

uporabljivosti .

5.2.2 Elementi prednapstoq zida pod uvjetima granicnih stanja

. nosivosti .

5.2.2.1 Gubici prednapinjanja ..

·5.2.3 Novi tip zidane ;:Jradnje ..

5.3 OMEDENO ZIDE I OKVIRllSPUNJENI ZIDEM .

5.3.1 Opcenito .

5.3.2 Ornedeno zide '; , .

5:3.2.1 Nosivost ome6enog zi6a prema kinesi<il77

istraiilianjima ..

5.3.3 Nosivost, u svojoj ravnini, okvira ispunjenih zidern ..

5.3.3.1 Nosivosi okvire ispunjenog zi6em prema s/ovenskim

istraiivanjima .

5.3.3.2 Nosivost okvire ispunjenog zi6em prema hrvatskim i

emetictom istraiivanjima .

5.3.3.3 Nosivost okvit» ispunjenog zi6em u kojem se na/aze

otvori .

5.3.4 Nosivost, okomi:o na svoju ravninu, okvira ispunjenih zidern ..

iv

Zidane konstrukcije I

Z. Sonc

Z. Soric

133

5.4 RACUNSKI PRIMJERI c .

5.5 ZAOACI : ..

5.6 POP IS LITERATURE .

6 KONSTRUKCIJSKE POJEDINOSTIZIDA ..

6.1 VRSTE ZIDOVA, DEBLJINE I VEZE ..

6.1.1 Vrstezidova .. ~ .

6.1.2 Minimalnadebljina zidova ~ ..

6.1.3 Povezivanle zida mortem .c:;; ; .

6.1.4 Sljubnlce morta : ; ; ., ::.: ' ..

6.2 POJEDINOSTI.ARMIRANJA ~ , .

6.2.1 Zastita armature r > ..

. 6.2.1.-t' Uvjet! okolisa-'kiase li/oienosti ..

-. 6:2.1.2/zbor ee/iene armature ,

6.2.1.3 Zestitni s/oj do celika za armiranje .

6.2.2 Minimatna povrsina armature ~ · .

6.2.3 Velicina armature , ..

6.2.4 Sidrenje i prijeklop armature .

6.4.2.1 Ogranicenje duljine (prekid) vlecne armature ..

6 -. 2.5 Poprecna armatura , .

6.2.6 Oqranicenja za tlacnu armaturu .

6.2.7 Razmak armature .

6.2.8 Ornedeno zide .

6.2.9 Pojedlnostl prednapetog zida ..

6.3.: .. P.OVEZIVANJE ZIOOVA ..

6.3.1 Mecusobno povezivanje zldova, zidova i stropne, te zidova i

krovne konstrukcije " .

6.3.2 Povezanost rnedusobno okomitih zidova .

6.3.2. 1 Sup/jizidovi , .

6.3.2.2 Dvoslojni zidovi (bez sup/jine izme6u dva s/oja) ..

6.4 NISE I ZIONI KANALI : .

6.4.1 Vertikalne nise , , - ..

6.4.2 Horizontalne i kose nise : .

6.5 TOPLINSKI I DUGOTRAJNI POMACI ..

6.5.1 Posmicna naprezanja u zicu uzroKovana toptinskim

djelovanjem .

6.5.2 Toplinska izolacija zidova .

6.6 ZIOOVI U TLU (IS POD RAZINE ZEMLJE) ..

6.7 RACUNSKI PRIM,IERI : ; ,

6.8 ZAOACI ..

6.9 POPIS LITERATURE .

134

135 137

138

138

139

142

143

144 144 145 149

151

151

152 152 153

154 154 154

155 157

157

163

166 167

Sadriaj

169
181
182
187
187
187
189
189
193
195 ..
196
196
197
197
199
199
199
202
202
203
203
203
205
206
206
206
206
207
207
207
207
210
210
210
211
211
212
213 Zidane konstrukcije I

v

Sedriej

Z. Sotic

Z. Sene

...

7 ZIDANJE.................................................................................................... 215

7.1 MATERIJALII NJIHOVO SKLAOISTENJE 215

7.2 PRIPREMA MORTA I BETONA ZA ISPUNU....................................... 216

7.2.1 Unaprijed pripremljeni mort........................................................ 216

7.2.2 Cvrstoca morta i betona za ispunu.,........................................... 216

7.3 ZIOANJE I BETONIRANJEISPUNE .. ,................................................. 217

7.3.1 Sljubniee morta i njinova'cbrada (fugiranje)............................... 218

7.3.2 Povezivanje zidova ,............................ 218

7.3.3 Povezivanje i ucvrsclvarilearmature 220

7.3.4 Postavljanje sloja nepropusnog za vlagu i materijal za

odvodnju i proejedivanje kondenzirane vode 220

7.3.5 Oilataeijske razdjelniee............................................................... 220

7.4 ZASTITA NOVOIZVEOENOG ZI8A..................................................... 222

7.4.1 Trajnost zida............................................................................... 222

7.4.1. 1 /scvjetavanje.................................................................. 222

7.4.1.2 Korozija morta 223

7.4.1.3 Otpornost na mraz......................................................... 223 7.4.1.4 Korozija armature u zie1u................................................ 223

7.4.2 Opterecenje zidova ..... ;..............................................................·224

7.5 OOPUSTENA OOSTUPANJA 00 PROJEKTIRANIH VRIJEONOSTI. :224

7.6 KATEGORIJE KONTROLE ZIOANJA i :............................... ,224

7.7 OST.A.LE KONSTRUKCIJSKEMJERE PRI ZIOANJU \226

7.7.1 Pojedinosti zida ; :...................................................... '226

.7.7.2 Gelik za arrniranje :227

7.7.3 Gelik za prednapinjanje ; : ,227

7,8 UGVRSCENJE OPREME NAZI8E .....................................................228

7.9 ZAOACI ;~................................................... 229

7.10POPIS LlTERATURE ~................. 229

8 ZIDANE GRADEVINE U SEIZMICKIM PODRUCJIMA............. 231

8.1 ·OPCENITO :· .. :'.......................................... '231

8.1.1 Posebne protuseizmicke mjere 232

8.1.2 Parcijalni koefieijenti sigurnosti rnaterijala pri djelovanju

seizmickih sila ;233

8.2 MATERIJALII ZIONI VEZ ;........................................................... 233

8.2.1 Zidni elementi 233

8.2.2 Mort i betonska ispuna : ;;............................................. 234

8.2.3 Zidni vez 234

8.3 PRAVILA IZVEOBE 235'

8.3.1 Opcenito :......................................... 235

8.3.2 Oodatni zahtjevi za nearmirano zide 236

8.3.3 Oodatni zahtjevi za omedeno zide ..

8.3.4 Oodatni zahtjevi za armirano zide .

8.3.5 Armirani zidni sustavi ..

8.4 POSEBNA PRAVILA ZA JEONOSTAVNE GRA8EVINE ..

8.5 RACUNSKI MODEll , ..

8.5.1 Opcenito ..

8.5.2 Proracun seizrnicke otpornosti ..

8.5.2.1 Pretpostavke prorecune : : .

8.5.2.2 Recunski postupak ooredivenje seizmicke dtpornosti .

8.6 RACUNSKI PRIMJERI .

8.7 ZAOACI ..

8.8 POPIS LITERATURE ..

9 JEDNOSTAVNA PRAVILA PROJEKTIRANJA ZIDANIH

ZGRADA .

9.1 OPCENITO ; : .

9.2 PRAVILA ZA SEIZMICKA POORUCJA. ..

9.3 STABILNOST I ROBUSTNOST .

9.4 OPTERECENJA. CVRSTOCE I OGRANIGENJE OJfy1ENZIJA .

9.4.1 Opterecenja .

9.4.2 Cvrstoce : .

9.4.3 Oqrarucenje dimenzija .

9.4.4 Oqranicenje veticine otvora , ..

9.4.5 Oqranicenja poloiajaotvora .

9.5 DEBLJINA ZIDOVA .

9.5.1 Vanjski zidovi , : .

9.5.1.1 Nosivi jednos/ojni zidovi ..

9.5.1.2 Nosivi dvos/ojnii zidovi .

9.5.2 Unutarnji zidov! .

9.5.2.1 Nosivi un uta rnji jednos/ojni zidovi ..

9.5'.3 Zidovi podruma ..

9.6 PRAVILA ZA UKRUCUJUCE ZIDOVE, ZIDNE STUPCE I

OIMNJAKE ; " , .

9.6.1 Opcenito , ~ _ .

9.6.2 Unutarnji ukrucujuci zidovi ..

9.6.3 Zidni stupei i dimnjaci koji osiguravaju krutost .

9.7 ZIDOVIIZLOZENI UGLAVNOM OPTERECENJU V"ETRA ..

9.8 NENOSIVI UNUTARNJI ZIOOVI .

9.S.1 Oqranicen]e visine i duljine u odnosu na debljinu nenosivih

zidova, za osiguranje stabilnosti ..

9.9 ZION I KANALI I NISE ..

...

vi

Zidane konstrukcije /

Zidane konstrukcije /

Sooriaj

236 237 23.3

238 239 239 242 242 243

247

249 251

253 253 254 255 255 255 256 256 257 258

259 259 259 259 260 260 260

260 260 260 261

262 266

266 267

vii

Sadriaj

Z. Sortc

9.10 VANJSKI ZIDOVI JECNOETALNIH KUCA I PR(GRAONJI

:.: , '. . .

9.11 ZADACI

.. ',~"."'''''' .- •••• ~ ••••• -0 " • " ., ••••••• , ••••••••••••••••••••••••••• , ••• , ••••••••••

9.12 POPIS LITERATURE

'~-""""'" ••••••••••••• I •••••••••••••• " •••••••••••••••• " •••••••••••••

1 OOJACANJEZIDA , : .

10.1 UVOD .; ; .. ; . .' .

10; 1.1Predvidivi radcv·i·····'··················:······,············ .. ·· .

10.1:2 Predvidivi radccl ~~'~i~6~'~i'~"~id~~ih'~~~d~~i'~';::::::::::::::::::::::

1 0.2 GRA£>EVINE OSTECENE POT~ESOM

..............................................

10.3·GRAOITELJSKA BAST NA

...................................................................

10A,fOYFZANpSTELEME\lATA ZDANE KONSTRUKCIJE .

10.5ISTRAlNIRADOVI

10.5.1 Nerazorni p~~t~~~i·i··~·~·~t·~~~i·~·~~·~~~it~·~·i·~··;~·~~·;~·~·i~'~'::::::::

10.5.2 Razorni postupci .

10.5.2.1 Odreci.;"'anje posmicne cvrstocet kuta unutarnjeg

trenja .

10.5.2.2 Odre6iL'anje vlaene cvrstoce ziae na mjestu (in-situ)

10.5.3 Izmjere gradevira .

10.60JACANJE ZIDANIH GRA£>EVINA .

10.6.1 Ojacanje injekti-anjem pukotina , .

10.6.2 Ojacanje injektiranjem supljina u dvozidu ..

10.6.3. Ojacanje uglova iii presjeka zidova .

10.6.4 Ojacanje vertikalnim serklazima ..

10.6.5 Ojacan]e zidnih cjelina .

10.6.6 Ojacanje zida rrozdanicirna uzduz pukotine .

10.6.7 Ojacame postojeceq zida dodavanjem novog

. armiranobetonskcg zida .

10.6.8 Povezivanje zidova i stropnih konstrukcija ..

10.6.9 Ojacanje krovnih konstru cc'[a ..

10.6.10 Nekonstrukcjjski i ukrasn elementi .

10.6.11 Ojacanie temelja .

10.6.12 Ojacan]e zida platnima od staklenih via kana .

10.7 ZADACI , ..

10.8 POPIS LITERATURE .

11 POPIS IMENA I NAZIVA

._ ' .

12POPIS PO .. IMOVA

o .

viii

Zidane konstrukcije I

267 269 270

271 271 272 272

273 274 275 276 277 281

281 282 283

284 284 284 286 287 288 290

291 291 295 297 297 297 300 301

303 307

II

UVQd··

II

1.1 POVIJESr.zIDANIHKONSTRUKCIJA .. ·

Najstariji ostaci kamenih z.idanih kuca potlecu iz razdoblja 9000 godina prije Krista (gpK) a pronadeni su na obali jezera Hullen u Izraelu. U Jerihu u Palestini vidljivi su cstaciovajnih kuca izgradenih u razdoblju od .8350. do 7350. gpK, iz zidnih elemenata od susenoq blata [1.Z1]. Zanimljivost je tih zidnih elemenata sto imaju zareze s po motu kojih se poboljsala povezanosts mortom. U Egiptu su od 5000. gpK do prevlasf Rimskog Carstva, 50. godine nakon Krista (gnK), rabili opeku od blata s dodatkornsuhe trave koja je sprjecavala nastanak vecih pukotina pri skup.ljanju zbog susenja na suncu.

-Kaze' se: "Azijci su Egipcane ucili keramici". To se doqadalo oko 3100 gpK.

Najstarija poznata kerarnlcka pee potiece iz tre6eg tisucljeca pK iz mjesta Khafaje u danasnjern Iraku. Pet je bila kruznoq oblika scetlrl otvora za pecenje opeke. Od tadasu proizvedeni i rabljeni razliciti oblici zidane gradnje, a svaka civilizacija dodavala je svoje posebnosti [1.G1J.

U Svetom pismu, Genesis XI, 3-4, sto]l da su Babilonci rekli "Napravimo opeku te ju ispecimo". Njima je bitumen sluzio kao vezivo. Babllonska kula je navodno imala visinu 90 m, sto dokazuje da su Babilonci od 900. do 600. gpK ovladali tehnologijom pecenja opeke i obloi.nih k~ramickih plocice visoke cvrstoce i

trajnosti f1.Z1J. .

Zidanje opekom nije u to vrijeme poznato samo na Bliskom istoku i Sredozemlju. U Indiji, udolini lnda, postoje ostaci dvaju velikih mjesta, MohenjoDaro i Harapa, iz razdoblja 3500. do 2750. gpK cije su zgrade bile izradene od pecene opeke visoke kakvoce ..

U starom Egiptu od 3100. do 2600. gpK opeka se rabila gotovo u svakoj gradnji. Nepecena opeka dominirala je monumentalnom arhitekturom tijekom prve cetiriegipatske dinastije. U grobu Rekhmare u Thebi (vidjeti sliku 1.1), gradenom otprilike 1500 gpK, postoji slika koja predstavlja proces izradbe opeke, a rijec opeka pojavljuje se na mnogim hijeroglifima. Cak i Herodot, otac povijesti, pisao je o tome.

Zidane konstrukCl/el

1. Uvod

Z. Sorie

Slika 1.1 Grobnica Rekhmare, zidna slika izrade opeke, 1500 gpK 11.2:1]

Piramide Abu-Hoasha, Dahshura, Howara, Illahuna i Sakkare zidane su opekom. Zapravo su mnoga svetista i piramide ~rednjeg egipatskog kr~lje;vstva izvedene od opeke. Sa siqurnoscu se rnoze reci, iako su rnnoqi eqipatski kraljevi gradili svoje grobove u kamenu, dasuzivjeliu opecnirn palacarna.

Grcka Troja, dvije tisuceqodina prije Homera,. izgradena je od opeke koja je susena na suneu. Prva pojava pecene opeke u Europi, koliko je poznato, bila je u "Kucl plocica (ili crjepova)" oko 2000. gpK kodLerne, a iskopana je 1954. g. u blizini Argosa u Grcko], Popularna i mnogo poznatija verzija grcke arhitekture, kao hramovi od uglacanog mramora, odnose se samo na kratko "zlatno" razdoblje Periklove vladavine u 5. stoljetu pK. Rani]] su hramovi svi blli. izqradeni od opeke, kao Artemidin (kci Zeusa) hram u Sparti u 9. stoljecu pK, i Herin (sestra i zena Zeusa) hram na Olimpiji 640. gpK. Pecena fasadna opeka za zidove i' stupove

pocela se u Grcko] rabiti tek nakon Aleksandra Velikog (356. do 323. gpK). .

Grcki kolonizatori donijeli su umije6e pravljenja opeke u juznu Italijuna Sieiliju. Stari Grei nisu poznavali luk, svod iii kupolu. Svod i kupola etruscanski je izum. Rimljani nisu bili veliki inovatori u podrucju konstrukeija, ali oni su razvili i poboljsaf elemente kao sto su: nadvoji, lukovi, svodovi, kupole i popiocenja.

Etruscan], narod koji [eziviou srednjoj Italiji (Toskana), vee su oko' 750. gpK upotrebljavali opeku susenu na suneu. Uporaba pecene opeke pocela je kasnije, a njeni ostacl vidljivi su u zloovima Arezza, gradeni prije rimskog doba:

Na slid 1.2 prikazan je detal] s friza strijelaea u Darijevoj palaci u Suzi (Perzija) izveden kao reljef u opeei, a potiece iz 5. stolleca pK. Cuva se u muzeju Louvre, u Parizu [t.Vt].

Rimljani su usvojili od· Grka stil gradnje "stup-nadvoj", te poboljsali etruscanske graditeljske izume kao sto su lukovi, svodovi i kupole. Udoba Hanibalovih ratova Ostia je gradila morsku luku, anakon toga i opecne zgrade cija je visina bila oqranicena na 15 m. lzrnedu 3. i 2. stoljeca pK rimski Forum poplocen je opekom u obliku riblje kosti, abio j~ okruzen opecnim zgradama. Za vrijeme eara Augusta (27. gpK do 14. gnK) uvodisegradnja u mramoru, ali je to i doba kada je visina zgrada oqranlcena na 30.5 m teje zabranjena gradnja nepecenorn opekom. Tek tada latinski jezik pravi razliku izmedu "Lateres eotiles" (pecena opeka) i "Lateres erudi" iii "Laterieus" (nepecena opeka). Od Grka su Rimljani naucili i to da pijesak dodan vapnu pobolisava kakvocu morta .. Pijesak se vapnu dodavao u omjerima 2:1 do 4:1.

2

Zidane konsttukcije I

Z. Sotic

1. Uvoci

Slika 1.2 Detalj s friza strijelaca u Darijevoj palaci.u Suzi [1.V1J

Najcuveni]a rimska (i svjetska) monurnentaria gradevina od opeke jest Koloseum, cija je gradnja zapocela 72. gn'K a zavrse.ia u razdoblju od 12 godina. Ta gradevina, stara preko 19 stoljeca, zdrzala je napade Vandala, munje I gromove, potrese, kise i mrazove. Elipticna u svom tloertu (189x164 rn), s vis-nom vanjske fasade od 48 m, mogla je primiti 50.000 gledE.telja, sto jetada iznosilo oko 5% rimskog pucanstva. Na sliei 1.:3 prikazana je fotcqrafiia rimskog Koloseuma.

Poznate su i gradevine kao Trajanov Forun (oko 100. g.), najveCi od rimskih foruma i glavna trznica, te Panteon najbolje ocuvana gradevina Rimskoga Carstva, raspona kupole 43.3 m. Panteon (hram svih coqova) dovrsen za vladavine eara Hadrijana, ubraja se u najvelicanstvenija dela rimskoga graditeljstva. Gradevina je zidana od opeke u obliku valjka. Na polcvlcl ukupne visine gradevine pocinje kupola. Kupola je izvedena ad 5 kasetircnih prstenova, gradenih ad opeke u debe 10m mortu. Na tjernenu kupole nalazi se velici okruqf otvor kroz koji dolazi danje svjetlo. Visina gradevine jednaka je njenom promjeru. Na sib 1.4 prikazan je

presjek kroz zgradu Panteona. .

Zidane konstrukcije I

3

1. Uvod

Z. Soric

.'1·

Slika 1.3 KOloseum u Rimu, najcuvenija monumentalna gradevina od

. opeke [1.V2] .

Slika1.4 Shematski prikaz kroz zgradu Panteona u Rimu [1.V2J

I

4

Zidane konstrukcije I

Z. Sorie

1. Uvod

Marko Aurelije(121. do 180. gnK) okruzio je Rim opecnirn zidom duljine 19

km ciji dijelovi jos i danas stoje. . .

Na slici 1.5 prikazan je rimski kolumbarij, jedno od dobro ocuvanih podzernnih groblja izvedenih od opeke. U nisama s okruglim svodovima pohranjivale su se urne s pepelom ..

Za vrijeme1. stoljeca nK,rimski legionari okupirali su Londonium, Britaniju, te izgradili ciglanu. Proizvodnja i izqradnja opecnih gradevina prosirila se od tad a ria cijelu zapadnu civilizaciju.

Medu najznacajnije dijelove u razvoju graditeljstva zidanih gradevina svakako spadaju lukovi, svodovi i kupole. LGk od radijalno slozenih klinastih kamenova prenosi svoj bocnl tlak na vertikalne potporne zidove. LGk se pojavljuje u Grcko] oko 3. stolleca pK prigradnjigradskih vrata i manjih potkonstrukcija. Svoje umjetnicko znacenje U graditeljstvu dObiva tehnicki usavrsen luk tek u rimsko doba. Lukovi se izvode nad otvorima prozora i vrata, na slavolucirna, pri gradnji mostova i akvadukata amfiteatara, itd. Kod nas je najpoznafja gradevina pulska Arena (slika 1.8), te rimski Akvadukt kod Splita. Slika 1.6 prikazuje akvadukt iz doline Garda kod Nimesa u Francusko].

Svodovi se razvijaju u 2. stollecu pK. a odlucno znacenje u tom razdoblju pripada rnortu Posebria se paznja posvecuiedrvertim skeiama koje pridriavaju svod tijekom gradnje, a takoderfsnaznim i stabilnlrn potpornim zidovima kojima svodovi predaju horizontalne sile, Rimljani su te tehnicke probleme rijesili tako da suizvodili sto je rnoquce laksi svod, ostavliajuci tzv. stedne otvore izmedu paralelnih rebara. Olaksan]e kupola postizalo se stednim otvorima izmedu paralelnih i meridijalnih rebara.

Slika 1.5 Rimski kolurnbari] l1.V2J

Zidane konstrukcije I

5

zsonc

1. Uvod

...:..:....:::.:.::::::.__---------------- ._----

Slika 1.6 Akvadukt iz doline Garda kod Nimesa [l.V2J

Najveca gradevina na svijetu izvedena od zidnih elernenataje Kineski zid s obrambenim kulama. Proteze se 2400 km od zaljeva, Po Hai u Zutom moru na istoku, do Sinkianga na zapadu. U temelju je sirok 9 m, prosjetne visine 12 m. Pocetak gradnje zida je u vremenu dinastije Shu u 7. stoliecu pK. Nastavljena je gradnja 214. gpK za cara Shih Huang Tia. Dovrsen je 1368. gnK za vrijeme dinastije Ming nakon sto je u 200 godin.C3izg~adeno 1000 km zida. Gradenje od kamena, zemlje i opeke a gradilo ga je 300.000 Ijudi. Slika 1.7 prikazuje dio zida

"

' ... , .. ',~

Slika 1.7 Kineski zid

I na prostoru Hrvatske postoje zidanegradevine izvedene od kamenih zidnih elemenata, gradevine monumentalnih dimenzija neprocjenjive vrijednosti, divljenja vrijedne kulturne castine, arhitektonske i graditeljske umjesilosti, sklada i

6

Zidane konstrukcije I

Z, Sotic

. . ." :-";'"

Ijepote. Arena u Puli (slika 1.8) jedna je od takvih gradevina, izvedenacd kamerih blokova, gradena u I. ill. stoliecu nK [1.Q21. Nesto "rnlada" gradevina je Dioklecijanova palata 1I Splitu (slika 1.9) izgradena oko 300.gnK 11.031. Puno . mlade ali impozantnei po Ijepoti u cijelom svijetu poznate, su dubrovacke zidine (slika 1.10). U XIII. i XIV, stoljecu Dubrovnik se intenztvno gradi i zaokruzuje sustav gradskih utvrda. Obrambeni sustav predstavla najimpozantniju cjelinu fortifikacijske arhitekture u Hrvatskoj. U XV. st. zidine se pojatavaju i povisuju do 22 m visine. Snazne kule izgradene su: Minceta 1465., Revelin 1538.i Sv. lvan 1557. Samostalna tvrdava Lovrijenac dovrsena je u XV. stoliecu [1.01].

Slika 1.8 Arena u PuB

Slika1.9 Dioklecijanova pataca u Sp.itu

Zidane konstrukclie I

?

1. Uvod

Slika 1.10Dubrovacke zldine . '.

U novijoj zidanoj gradrji, prosffh i ovog stoljeca nadvoji nad prozorima i vratima izvodili su~e lucnoq il ravnog oblika.Na slici 1.11 prikazan je pogled i presjek takvog jednog luka nad otvorom [1.P1J. Prikazana je i opiata potrebna da pridrzi lucni nadvoj, Na slid 1.12 prikazan je jedan ravni nadvoj u pogledu, . horizontalnorn.t vertikalnom presjsku. Pri izvedbi ravnih nadvoja od opeke treba iriati na .. qm,LJ njihovo slijegan.'e (progib) poslije skidanja opiate. Zbog toga je potrebno takvom nadvoju predvidieti nadvisenje u sredini raspona s postupnim . smanjenjem prema lezejlma. Oba nadvoja (sa slika1.11 i 1.12) su tzv. nadvoji s p-istupcirna.jsr se otvor smaniuje za sirlnu pristupaka.

Slika 1.11 P.ogled i prasjek lucnoq nadvoja 11.P1]

Zidane konstrukcije J

8

Z. Sori6

1. Uvod

.:,,':

PRESJEK C-C

Slika 1.12 Ravni nadvoj u pogledu, horizontal nom i vertikalnom presjeku [1.P1]

.. Istaci s vise slojeva opeke takoder su eiementi zidanih gradevina koje se danas vise ne izvode. Vidarno ih na starim zgradama. Na sliei 1.13a prikazan je poprecn: presjek opecnoq zida s istakom u vise slojeva, a na slid 1.13b isti presjek koji je ozbukan i sablonorn zvucen u obliku vijenea. Istak se izvodi postupnim isticanjem pojedinih slojeva opeke. Pravilo dobrogzanata navodi da najistaknutiji slo] rnoze sezati preko plobeIica zida do 40 em, kako prikazuje slika 1.13a. Zid iznad takvoq istaka mora postojaf i nastavljati sedo odredene visine zbog opterecenja koji ce ocuvati stabilnost istaka .:

a)

I I
\. I W
:l.. ! II I
I I I I
r
, L i I
I
I -, I
I l" I I
I I I
~ do ~o em
~ !
. Slika 1.13 Poprecni presjek opecnoq zida s istakom u vise slojeva [1.P1], a) neoibukan lstak i b) oibukan istak

Zidane konstrukcije J

9

1. Uvod

Z.So(JC

Slika 1.14 Nove zidane zgrade

Moderne obiteljske kuce takoder se najcesce izvode od zida(slika 1.15).

Slika 1.15 Moderne zidane obiteljske kuce [1.S1]

Osim novih tipova zidane gradnje, gradevinari bi trebali poznavati i konstrukcije starijih zidanih gradevina kako bi mogli uspjesno sudjelovati u obnovi, rekonstrukciji iii ojacanju takvih objekata (vidjeti poglavlje 10.). To se odnosi kako na gradevine od opeke tako i na one zidane od kamenih elemenata.

10

Zidanekonstrukcije I

Z. SOfie

1. Uvod

1.2 ZIDANE KONSTRUKCIJE 'KAO "ENERGETSKI STEDLJIVE" ZGRADE

Potrosnja energije je u svijetu zadnih 5::1 godina dva puta veca nego u cijelom povijesnom razooblju prije toga, a fast potrcsnjs i dalje je prisutan. Uz to je velik dio energetskih izvora neobnovljiv, sto znaci da ee energija i sirovine za dobivanje energije nuzno postajati sve skuplj To ce devest: do toga da ce mnogim sirornasnlm zernljarna energija biti nedostupna 11.H1!. 11.L 11, 11.Nil.

Natalost, Hrvatska se ne mote ubrojiti u nalu skupinu zernajja koje vlastitim nalazistirna pokrivaju svoje potrebe za enerqijorn, Izlaz se vidi u racionalizaciji potrosnje i stednji,

Racionalizaciji potrosnje, tj. ucinkovitijem koristenju energije pristupile su mnoge razvijene zemlje Zapada vee nakon prve energetske krize.

Veliki dio snerqije vtrosi se na zagrijavanje iii hladenje prostorija u zgradama. Zato je nuzno za ekonomsku bilancu zemljeda se gradnja novih objekata izvede od materijala koji stede (ne rasipaju) enerqjju potrebnu za grijanje (hladenje). I u proizvodnji elemenata za gradnju trosi se energija pa je potrebno rabiti jnaterijal koji je ekonomskiisplativ, i po moqucnosti u blizini, da se smanje troskovt prijevoza. Takoderje potrebno rabiti materijale koji su i ekoloski prihvatljivi kako u pozajrnlstu materijala tako i na gradilistu. Tvornce koje proizvode gradevni materijal ne bi smjele stetno djelovati na okolls. Prlroda sama preraduje i razqradu]e otpad, no kada zagadenost prijede qraruce samorazgradnje dolazi do ekoloskih problema. Tada dolazi i do postupnog unistavanja biljnog i tivotinjskog svijeta, koje za posljedicu rnoze imati i umiranje suma, zagadenje pitke vode. te nastajanje sveopceq ekoloskoq problema.

Danas se u sviietu razrnisfja 0 reciklazi gradeviiskih materijala, a postoje i konkretni primjeri. Zidni elementi su u tome lakse upotrebljivi nego ostali gradevni materijali. Drobljena opeka rnoze posluziti kao agregat nekim vrstama betona. Osim toga, nuzno je da su materijali "zdravi", tj. da nemaju stetnih posljedica na zdravlje korisnika takvih objekata tj. Ijudi koji u njima rade odnosno stanuju.

Kuce, poslovne zgrade i industrijska postrojenja, nacin njihova gradenja i koristenja znacajan je cirnbenik u potrosnji pa samim tim i u iscrpljivanju energetskih potencijala. Tako se povecava kollcina zaqadenja te sestvaraju vece iii manje kolicine kucnoq i industrijskog otpada.

Primjereno klimatskim uvjetima odredenih regija treba ispravno toplinski izolirati zgrade. Prema nekirn pokazaleljima f 1.L 11. dobro toplinski izolirane zgrade skuplje su za oko 10%. ali je zalo duqorocna ustedau potrosn] energije za grijanje

i/ili hladenje i do 50% u odnosu na slabo izolirane gradevine. . .

Za odredeni tip grad~vina zidane konstrukcije zadovoljavaju sve na\iedene uvjete. Radi toga ne samo da ne treba izbjegavati zidanu gradnju, a to se nastojalo zadnjih tridesetak godina, nego ih treba uvoditi ponovno u uporabu jer su se pokazale za odredene namjene bolje od armiranobetonskih. Nalvise je "straha" od zidane gradnje uzrokovalo rusenje pojedinih zgrada u polresu. No to ne znaci da se zidanih gradevina treba odreci u nizo] gradnji, do 5 etaza (prizemlje i cetiri kata). Takoder je znanost napredovala u osiguranju duktilnih i potresno otpornihzidanih

Zidane konstrukcije I

11

1. Uvod

Z. Sotic

qradevina te se u svijetu sve vise rabe armirane pa i prednapete zidane konstrukcije. Danasnje rnoderne zidane gradevine zadovofjavaju glede nosivosti i stabilnosti te.usrnislu racionahosti trosen]a energije. Nuzno je koristiti takve zidne elernentekojizadovollava]u i s obzirorn na siioju rnehanicku otpornosti ali i. s

obzirornna toplinsku izolaciju. ,. ,. ".

Ne smije se zaboraviri da mnoge danas prisllthe vrste zidnih elemenata nisu dobrolzolacijskl projektirane.tjer se krozrnaterijal lzrnedu supljma u zidnim elementirnatreba osiqurati sto dulji put s jedne nadruqu stranu zida, Takoder, zidovi debfjine 15, 20 iii 25 crn za pojedine su klirnatske zorieprernale debljine i kao takvi izolacijski nepovoljrii. Nccini toplinskog izoliranja zgrada sjeverno-europskih zemaja nisu uvijek primjenljv za prilike u Hrvatsko]. 'U'juznim krajevim Hrvatske potreono je uznatnom dijelu g::ldine stititi prostorije od vrucine. Za klimatske uvjete hladn h zima i vrucih Ijeta najpogodnije su simetricno izolirane paropropusne

opecne zgrade. To ujedno osigurava trajnost fasada [1,N21: .

Osirnsveqa i sam materijal, pecena glina s dodacima koji joj povecavaiu izolacijska svo'jstva, iii bez njih, utjece na ekonornicnost i potrosnju energije za zagrijavanje. Problem je takoder u tome sto katkad dobra izolacija ide na stetu cvrstcce sarnoq zidnog elementa, pa i tu treba biti oprezan, No, takvi problemi rjesa .... aju se dovoljno uspjesno u zemljama zapadne Europe .pa nema razloga da

se njilova iskustva ne prirniiene i u Hrvatskoj. , ,.' .'

Uz- dobru toplinsku t:ilancu i enerqetsku stedljivost buducnost zidanih grade"ina je osigurana na zcdovoljstvo njlhovih.stanara i napredak zemlje koja ce za enerqiiu zazagrijavanje(hladenje) prostorija izdvajati znatno manje sredstava

nego do sada. . '-

1.30ZNAKE

U tehnlckirn strukama nuzno se morajuprovoditi proracuni, odnosno treba neke pojave: opisati kraticama. lako tehnicki izrazi nisuusvojeni od ostalog, u odredenoj tehnicko] grani neoorazovanoq oucanstvaipakse dopusta da unutar pojedine tehnicke grupacije strucnjaci u svojojrnedusobno] verbalnoj a narocito u pisanoj komunikacili rabe odrsdene slmbole, kratice i oznake. Kako svaka pojedina podqrupaiste grane odredere struke, na primjer: strucnjaka za metalne, drvene, betonske iii zidane konstrukcfje, ponekad za ista svojstva, djelovanja, naprezanja (itd .. ,) rabi razliciteoznakeda ne govorimo koliko teoznake variraju od zemlje do zernlie, prislo se u Europskoj zajedniciujednacavanjutakvih oznaka [1.E1J.

Na sjjedecim stranicamadana je lista oznaka koje se rabe u Eurocode 6 (EC6). Trebat ce se upoznati s tim oznakamai usvojiti ih, sto nije jednostavno i zahtijeva dodatni naper, jer su neke razlicite od onih kolirna se sluze inzenjeri u praksi Uzneke posebnosti za zidane konstrukcije, vecina je oznaka uskladena s oznakarnaostalih europskih propisa. Prema to me, lnzenleri koji usvoje ove oznake.' za zicenerkonstrukcf]« imat ce manje problema usvojiti oznake iz ostalih grana konstrukterstva i obrnuto. To osobito vrijedi za djelovanj IlR konstrukcije a manje za ma:erijale i njihova svojstvacoji su za svaki Euroccde "Jak speclficni,

Zkiene konstrukcije I

12

Z, Sorie

1. Uvod

1.3.1 Odredenc oznake neovisne 0 gradivu

A slucajno (engl. accidental) djelovanje

Ad proracunska vrijednost slucajnog djelovanja

Ak karakteristtcna vrijednost slucajnoq dielovanja , ,

Cd hominalha vrijednost, iii funkcija, iii odreCiena racunska svojstva gradiva

E ucinak djelovanja .. ' _',

Ed racunska vrijednost ucinka djelovanja ,:<, .

Ed,dsl racunska vrijedriost destabilizirajucegucinka djelovanja Ed,Slb racunska Vrijednost stabiliziraju¢eg ucinkadjelovanja

F djelovanje

Fd racunska vrijednost nekog djelovanja '

Fk karakteristicna vrijednost nekog djelovanja

G stalno djelovanje

Gd racunska vrijednost stalnog djE!lovanja

Gd,inf donja racunska vrijednost stalnog djelovanja Gd,sup gornja racunska vrijednoststalnoq ojelovanja ,

Gk karakteristicna vrijednost stalnog djelovanja , Gk,inf donja karakteristlcna vrijedriost stalnogdjelOvanja Gk,sup gornja karakterlsticna vrijednost stalnog djelovanja

P djelovanje od prednapinjanja

o promjenljivo djelOvanje

Od racunska vrijednost promjenljivog djelovanja

Ok karakteristicna vrijednoslpromjenljivog djelovanja

R kapacitet otpornosti

Rd rqC.uoska vrijednost kapaciteta otpora

Sd racunska vrijednost ucinka djelovanja

Wk karakteristicna vrijednost djelovanja vjetra

Xd racunska vrijednost svojstva materijala :,' ..•.. .

x, karakteristicna vrijednost svojstva.rnaterfjala ,'.

ad racunska vrijednost geometrijskih podataka ,

anom nominalna vrijednost geometrijskihpodataka'

68 dodatni (iii smanjujuci) element sig~rnostiia'geometrijske pOdatke

YA parcijalni koeficijent za slucajna djelovanja

YF parcijalrii koeficijent za djelovanja"

YG parciialnlkoeficilent zastalnodjelolJanje

YG,sup parcijalni koeficijent zoruzen sa Gk.~up , .,

YGA parcijalni koeficijent za stalna djelovanja koja se rabe u

kombinacijama sa slucajnim djelovanjem parcijalni koeficijent za svojstva materijala

parcijalni koeficijent za djelovanja od prednapinjanja parcijalni koeficijent za promjenljiva djelovanja

koeficijent koji definira kombinaciju vrijednosti promjenljivih djelovanja koeficijent koji definira ucestale vrijednosti promjenljivih djelovanja

YP Yo

Zidane konstrukcije I

13

1. Uvod

Z sonc

'1'2 koelicijent koji definira nazovistalne vrijednosti promjenljivih djelovanja :

S koeficijent smanjenja za YG

1.3.2 Odredene oznake ovisne 0 gradivu koje se rabi kod zidanih konstrukcija

A povrsina zida

Al brojcani koeficijent

Ab nosiva povrsina

Ael efektivna (racunska) povrsina zida

al udaljenost od kraja zida do najblizeg ruba lezaja

be udaljenost od poprecnoq zida iii potpornog stupa

b, udaljenost izmedu sreoisnllh crta mortnih traka

d progib luka pod racunskirn poprecnirn opterecenjern

E modul elasticnosf

En rnodul elasticnosti elementa (gdje je n = 1,2,3 iii 4)

e ekscentricitet

ea . slucajni ekscentricitet

ehm ekscentricitet u srednjoj visini zida nastao od horizontalnih opterecenja

ehi ekscentricitet na vrhu iii dnu zida nastao od horizontalnih opterecenja

ei rezultat ekscentriciteta na vrhu iii dnu zida

ek ekscentricitet zbog puzanja

em ekscentricitet zbog opterecenja

emk ekscentricitet na srednjoj petini visine zida

F klasa cvrstoce na savijanje

F\ karakteristicna tlacna iii vlacna otpornost zidnih spona

fb normalizirana tlacna cvrstoca zidnog elementa

Id racunska tlacna cvrstoca zida

Ik karakteristicna tlacna cvrstoca zida

1m srednja tlacna cvrstoca morta

Iv posrnicna cvrstoca zida

IVd racunska posrnicna cvrstoca zida

fvk. karakteristicna posrnicna cvrstoca zida

Ivko karakteristicna posrnicna cvrstoca zida ked nulte vrijednosti tlacnoq

opterecenja

Ix cvrstoca zida na savijanje

IXd racunska cvrstoca zida na savijanje

IXk karakteristicna cvrstoca zida na savijanje (takoder fxkl i Ixk2)

G posrnicru modul

9 ukupna sirlna dviju traka morta kod zidnog bloka s velikim supljinarna

H visina zida do razine koncentriranog opterecenja

h svijeUa visina zida (takoder h1 i h2)

he vis ina zemlje

hel efektivna (racunska) visina zida

hlOI ukupna vis ina konstrukcije

14

Zidane konstrukcije I

Z Soric

moment tromosti (gdje je n = 1, 2,3 iii 4)

konstanta vezana uz karakterisncnu tlacnu cvrstocu zida omjer krutosti ploce i zida

duljina panel a izmedu poprecnih potpora iii izrnedu potpora i slobodnog rUM elektivna (racunska) duljina zida

svijetli raspon kata

duljina tlacnog dijela zida

tlacna cvrstoca morta

racunski moment

moment savijanja na vrhu (M1)i dnu (M~) zida zbog ekscentriciteta opterecanja

moment savijanja na srednjoj petini visine zida racunsko vertikalno opterecenje po jedinici duzme

racunsko vertikalno opterecenje na vrhu (N1) iii dnu ~N2) zida racunsko vertikalno opterecenje na srednjoj petini visine zida racunska otpornost zida pri vertikalnom opterecenju racunsko vertikalno opterecenje zida

koeficijent krutosti elementa

opterecenje na tlu po jedinici povrsine .

racunska bocna cvrstoca po jedinici duljine zida debljina zida iii sloja zida u dvozidu (takoder t1 i t2) efektivna (racunska) debljina zida

debljina pojasa

brojcani faktor

visina zidnog elernenta

ra~unska posrnicna otpornost zida (takoder VRd1) racunsko posmicno opterecenje

karakteristrcno opterecenje vjetra po jedinici povrsine ra~unsko ~orizo.ntalno opterecenjsna zid po jedinici povrslne rac~.ns~o jednoliko rasprostrto opterecenjs (takoder w~ i W4)

brojcanl faktor .

statick: moment povrsine koelicijent momenta savijanja

parcijalni koeficijent sigurnosti za svojstva materijala laktor koji se odnosi na visinu i slrinu zidnog elementa relativna delormacija

konacna relativna delormacija od puzanja elasticna relativna delormacija

brojcam faklor

odnos cvrstoca na savijanje u dva okomita smjera kut nagiba

redukcijski faktor za ukrucene zidove (gdje je n=2, 3 iii 4) qustcca tla

normalno naprezan]e

racunsko vertikalno tlacno naprezanje

n

Ps qal t

tel

tl

U Um VRd VSd WK1 WSd W

X

Z

Zidane konstrukcije I

15

1. Uvod

Z. Sotic

O"dp stalnovertikalno naprezanje

<t> redukcijski faktor vitkosti

<Pi redukcijski faktor vitkosti na vrhu iii dnu zida

<t> m redukcijski faktor vitkosti na srednjoj visini zida

<1> ~ konacni koeficijent nuzanja,

1.3.3 Posebne oznake ovisne 0 gradivu koje se rabi kod armiranog zida

Am Am' As Asw av

b be be'

C

d

Es Fe Fs fbo fbOk fe

fek fcv fvk

r,

ftk

fy

fyk hm Ib

Ie' MRd S VRd2 S

X

Z

('/.

Ys Em Es Euk

povrsina zida

povrsina armiranog zida ukljucujuci i betonsku ispunu povrsina vlacne armature

povrsina posrnicne armature

udaljenost od lica leza]a do glavnog opterecenja na gredi sirlna presjeka

sirina tlacnoq lica elementa na sredini izmedu pridrzanja efektivna (racunska) (suojelujuca) sirina elementa s pojasom klasa tlacne cvrstoce betona

efektivna (racunska) debljina (staticka visina) modul elasticnosti (celicne) armature racunska tlacna sila uslijed savijanja elementa

t racunska vlacna sila u arrnaturi

" cvrstoca prianjanja sidrenjem (celicne) armature

karakteristicna cvrstoca prianjanja sidrenjem (celic:le) armature tlacna cvrstoca betonske ispune

karakterlsticna tlacna cvrstoca betonske ispune posmicna cvrstoca betonske ispune

karakteristicna posrnicna cvrstoca zida iii betonske ispune vlacna cvrstoca (celicne) armature za prednapinjanje karakteristicna vlacna cvrstoca (celicne) armature

granica popustanja cellcne armature .

karakteristicna granica popustanja (celicne) armature ukupna visina presjeka

duljina sidrenja (celicne) armature efektivni raspon elementa

racunski moment (otpora) nosivosti na savijanje klasa slijeganja (eng!. slump class) betona racunska nosivost armature na poprecne sile razmak posrnicne (poprecne) armature

visina tlacne zone eternenta

krak unutarnjih sila armiranog elementa izlozenoq saviianiu kut posrnicne armature

parcijalni koeficijent slqurnosti za celik relativna deformacija u zidu

relativna deformacija u (celicnoj) armaturi

karakteristicna vrijednost relativne deformacije (jedinicnoq produljenja) "pri najvecern vlacnom naprezanju u (celicnoj) armaturi

promjer armature

16

Zidane konstrukcije f

Z. Sorie

1. Uvod

1.4 POPIS LITERATURE

r 1.A 1 J Anicic, D.; Soric, Z.; Merle, D.; Macan, H.: Mechanical Properties of Stone Masonry Walls - Laboratory Investigation. Proceedings of STREMA 89, First International Conference on Structural Studies, Repairs and Maintenance of Historical Buildings. 5-7 April 1989. Florence, Italy. pp. 95- 103.

r1.A21 Anicic, D, Tornazevic, M., Konstruiranje i proracun zidanih zgrada, Gradevinski kalendar, SGIT J, Beograd, 1990. I dio, str. 112-181.

[1.B11 Bertol-vrcek, J., Rebec, M.: Topllnsko izolacijska svojstva jednoslojnih opecnih zidova. Zbornik radova simpozija: Opeke i zgrade od opeka u obnovi Hrvatske. Zagreb, 22.-23. travnja. 1993., Savez enerqeticara Hrvatske, str. 117-122.

[1.E11 ENV 1996-1-1: Design of Masonry Structures - Part 1-1: General Rules for Buildings - Rules for Reinforced and Unreinforced Masonry. EC6. European Committee for Standardization, Bruxuless, June 1995.

[1.G1] Grimm. C., T.: Masonry Throughout History, . The Masonry SOciety Journal, Volume 14, Number 1, Boulder, USA, August 1996, pp. 5-9.

[1.H1] Hikec, A.: Buducnost opeke, opecni 'zldovl visekatnica i visokokatnica.

Zbornik radova Simpozija: Uvjeti kvalitetne izgradnje hrvatskih regija.

Zagreb, 22. - 23. travnja, 1994. Savez enerqeticara Hrvatske, str. 192-200.

t.apas, N.: Glina i opeka, Hrvatski gospodarski resursi. Zbornik radova Simpozija: Opeke i zgrade od opeke u obnovi Hrvatske. Zagreb, 22. - 23.

travnja, 1993. Savez enerqetlcara Hrvatske, str. 1-4.

ivn~eevie, Lj.: Arhitektonski i urbanistlcki energetsko ekoloskl uvjeti izgradnje. Zborruk radova Simpozija: Uvjeti kvalitetne izgradnje hrvatskih regija. Zagreb, 22. - 23. travnja, 1994. Savez enerqeticara Hrvatske, str. 24-31.

[1.L 1]

[1.M1 J

[1.N1]

Nesek, J.: Toplinsko-izolacijska svojstva supljih blok-opeka i nove toplinsko-izolacijske opeke. Zbornik radova Simpozija: Opeke i zgrade od opeke u obnovi Hrvatske. Zagreb, 22. - 23. travnja, 1993. Savez enerqeticara Hrvatske, str. 71-80.

Nesek, J.: Toplinska izolacija zgrada primjerena hrvatskom podnebliu. Zbornik radova Simpozija: Uvleti kvalitetne izgradnje hrvatskih regija. Zagreb, 22.-23. travanja, 1994. Savez enerqeticara Hrvatske, str. 184-192.

Opca enciklopedija juqostavenskoq leksikografskog zavoda, Zagreb, br. 2, 1977., str. 428. Direktor, M. Krleza. Glavni urednik, J. Sentija.

Opca enciklopedija jugoslavenskog leksikografskog zavoda, Zagreb, br. 6, 1980., str. 688. Direktor, M. Krleza. Glavni urednik,'J. Sentija.

Opca enciklopedija jugoslavenskog leksikografskog zavoda, Zagreb, br. 7, 1981, str. 594. Direktor, M. Krleza. Glavni urednik, J. Sentija.

Peulic, 8.: Gradevinske konstrukcije 1., Skolska knjiga, Zagreb, 1962.

[1.N2J

[1.011

[1.02]

[1.03]

r1.P1 J

Zidane konstrukcije f

17

1. Uvod

Z Sorie

[1.P2]

[1.S1]

[1.S2]

[1.S3]

[1.S4]

[1.S5]

[1.S6]

[1.81 J

[1.V1]

Podhorsky, I.: Nosive konstrukcije I, Predavanja oza. studente Arhitektonskog fakulteta Sveucilista u Zagrebu. Zagreb, suecaru 1997. str.

16-1 do 16-13.

Santilli, C.: Building Atlanta's Olympic S~adium .an? Dormitories. Aberden's Magazine of Masonry Construction, Addison, lllinois, July 1996., Volume 9,

Number 7, pp. 284-288.

Schneider, R., R., Dickey, W., L., "Reinforced Masonry Design", Prentice-

Hall, Inc., Englewood Cliffs, New Jersey, 1980. "

Sorie, Z.; Marohnic. M.; Anieic, D.; Morie, D.; Kapor, G.: Gotovi op~c~! nadvoji u sanaciji i obnovi zgrada. Zbornik radova radnog sabora: Graditelli u obnovi Hrvatske,Brijuni, 25-27. lipnja 1992., str. 297-302, HDGI, Zagreb,

1992.

soric, Z.; Puz, G.; Prplc, V.; Mekjavie, I.; i'Jovak-8a~or, i.:, Ob~ova Meciunarodnog sredista hrvatskih sveucilista u Dubrovniku. Gradevinar, Zagreb, 45 (1993) 5, str. 247~257.

sene, Z.: Generalna obnova i razvojni trendovi zidanih konstrukcija. Zbornik radova Sabora hrvatskih graditelja '93, Crikvenica 30.9.- 2.10. 1993., str. 325-335. HDGI, Zagreb, 1993.

Serle, Z.: Zgrade od opeke - gospodarski opravdane gradevine .. Zbornik radova drugog radnog sabora "Graditelji u obnovi Hrvatske" BriJunskl OtOCI, 13.-15. Ilstcpada, 1993. str. 297-304. HDGI, Zagreb, 1993.

8midihen, E.: 0 nekim elernentlrna za raspravu 0 perspeklivi izgradnje zgrada od opeke. Zbornik radova Simpozija: Opeke i zgrade od ope~e u obnovi Hrvatske. Zagreb, 22. i 23. travanj, 1993. Savez enerpeucara Hrvatske, str. 161-166.

Velika ilustrirana povijest svijeta, 460-160 pr.n.e. Otokar Kersovani, Rijeka, 1976.

Velika ilustrirana povijest svijeta, 160 pr.n.e. - 300. Otokar Kersovani, Rijeka, 1976.

[1.V2J

[1.l1J Zarnic, R.: Opecni zidaki skozi cas, Gradbenik, april, 1998., letnik 2, stevilka 4., str. 12-13.

18

Zidane konstrukcije 1

2

Temeljne postavke

v

proracuna

2.1 TEMELJNI ZAHT JEVI

Konstrukcija treba bitl proracunana i zidana na nacln da izdrti sva opterecenja i ostale utjecaje za vrijemeizvedbe i uporabe, da funkcionira uskladu s namjenom za koju se· gradi, te da ima potrebnu trancst i umjerene troskove odrzavanja. Glavna konstrukcija treba biti tako proracrnana da velicina mopuce ostecenosn koju bi prouzrocilo neko qjelovanje kao sto su eksplozija, udar vozila iii [udska poqreska, ne bude nerazmjerna tome uzroku.

Moquce ostecenie valja ograniciti iii izbjeci take da se smanji rizik koji konstrukcija treba podnijeti. Aka se ostecenja ne mogu izbjeei iliograniciti, treba odabrati konstrukciju koja nije osjelljva na takav rizik. Takojer treba odabrati oblik ko'nstrukcije i provesti proracun koji osigurava da se on" ne srusi zbog teskoq ostecenla iii ruserua jednog njenog elementa. Konstrukcij~e elemente svakako treba povezati u jednu cjelinu.

Vrlo je vazno de je konstrukcija tlocrtno simetritna. tj. da su nosivi zidovi simetricm s obzirom na jednu i druqu horizontalnu os graaevine. To je potrebno da bi se izbjegao moquc. veci ekscentricitet, tj. udaljenost centa-a masa i krutoeti, Takoder valja uzeti u obzir da mijenjanje krutosti po visini grade'Jine nije pozeljno. Ako iz arhitektonskih iii nekih drugih razloqa krutost po visini ireca smanjivati, tada se smanjenje treba odvijati osno sirnetricno oko vertikalne osi tako da centarkrutosti i centar masa visih katova ostanena vertikalnoj osi gradevine.

Ovi zahtjevi trebali bi seuskladiti s proiektorn, iztorom pogodnih materijala, kontrolom izvedbe te odredbom 0 odrzavanju konstrukcije tijek~m njena vijeka trajanja.

Zidane konstrukcije 1

19

2. Teme/jneppstavke ororecune

Z. Sotic

2.2. DJELOVANJA NA KONSTRUKCIJU

Djelavanje na konslrukciju (F) maze biti: a) opterecenjs, tj. sila (nepasredna djelavanje) iii b) prisilna defarmacija (pasredna djelavanje) kao temperaturni ucinci iii slijeganje. Djelavanja rnozerno padijeliti na sfjedece dvije sku pine:

1) .oromjenadjelovania LJ vrstnenu:

st=lna djelavanja(G), npr. v astita tezlna kanstrukcije i tezina stalne apreme

promjenljiva djelovani3 (Q) kao sto su uparabna opteretenja, te apteretenja vje:romi snijegam.

slu,5ajna djelovanja (AI koja se odnose npr. na eksplozije iii udarce vozila.

2) Promje{ladjelovanj2 u prostoru:

nepamicna djelavanja, npr. vastita tezina

slabodna djelavanja koja croizlaze iz razliCitog rasporeda djelovanja, npr. zbog pckretnoq opterecenja, vjet~ i snijega.

Dj~lovanje sila prednaolnjanja (P) stalno je djelavanje, ali se iz prakticnih razlaga razmatraodvojeno.

2.2.1 Karakterlsticne vrijednosti djelovanja

Karakterlstlcne Wijednosti Fk adredene su proprsirna, iii ih zahtijeva narucitejj iii ih adreduje projektant u doqovoru 5 naruciteljern, aka proplsi ne dajiJ dovollno uputa.

Stalna djelavanja (s:alna opterecenja) magu se mljenjati tijekam vijeka trajanja kanstrukcije, nor. za neka dodatna stalna opterecenja - nevi kat i slicno. Ovdje se ukljucuju dvje karakteristicne vrijednasti, jedna garnja (Gk.suP) i jedna danja (Gk]rif). Za ostala s:alna djelavanja, za koja se ocekuje da se nece mijenjati tijekam trajanja konstrukcje karakteristicna vrUednast (Gk) jedna je (jedinstvena) i dovolina. Vlastita tezlna konstrukcije maze se izracunati na temelju nazivnih dlrnenzfja i sredn)ih jedinicnih masa.

U tabliei 2.1 prikazuju se neke vrijednasti zapreminskih masa gradiva, nakonstrukcijskih elemenata iii skladlstenco materijala u zgradama. Te su vrijednastiobicna predstavljene jednorn brajkam, ali se magu i mijenjati ovisno a kakvoci izradbe, sadrzaju vlage itd. Vrijednasti iz tablice 2.1 su priblizne, temeljene na podacima iz prakse, a prave vrijednosti se mogu dobiti same statistickom ob-adorn stvarnih podataka.

20

Zidane konstrukcije I

Z. Sorie

2. Teme/jne postavke prorecune

Tabllca: 2.1 Reprezentativne vellclne zapreminskih tezlna

; " Materijal '. . Zapreminska tezlna (kN/m~)
Punizidni elementi ad pecene gline 16 -18
S!,1plji zidni elementi s vise ad 25% supljina -. 8.2 -13.5
Pertcriranizidntelernentl 11.5 -14.5
Yapr)eno~silikatni zidni elementi 17
¢eriJi¢ 16
Samotni.zidni elementi 18.5
$ilik.atniziqni elementi 18
.Fasadrii zidni elementi 18
Stakleni zidni elementi 8.7
Vapneni mart 12 -16
prpduini mart 17.5 -18
--- ..
Cernerttnirnort 21
Gipsani mort 14 -18
Zbuka od vapna i cementa 19
Perlitni beton 3.5-7
Plinobeton za toplinsku izolaciju . 3-6
Beton (od pijeska isljunka) i 22.5 - 24
Pjeriobeton __ ' 5 - 10
Zidavi od produznoq marta i punpg zidnag 15 -19
elementa ad pecene gline I
Zidovi od supfjih zidnih elemenata 11.5 -14.5
Asfalt ',' .. 22
Biturnen-. 10 -14
Katran 11 -14
Kerarnicke plocice 24
Stakla 25
Arrnirano staklo 27
Gumeni pod 18
PVC podne plocice 16
Tezlna polunabijenag pijeska 18- 22
Tezlna polunabijenog sljunka ' 16 -18
Cement r2.w1J 12
Vapno [2.w1J 5
lverica 4.5-6.5 Kravni pokrovi s podroznicarna (ragavima) i Tezlna (kN/m2)
oplatom
- Dvastruki biber crijep 0,9
- Zljebnjaci 1,1
- satonltne ploce 0.25
- Valoviti lim 0.25 - 0.4
. Zidane konstrukcije I

21

2. Teme/jne postavke prorecune

Z. Sorie

lidovi zajedno s obostranom proouznorn zbukorn i --_.
Tezina (kNfm;')
ukupne debljine 3.5cm (nastavak tablice 2.1)
lid debljine 25cm od punih zidnih elemenata 4,6
._-----
Zid debljine 25cm od supljih zidnih elemenata 4 2.2.1.1 Na/ijeganje stropnih konstrukcija na nadvoje i zidove

Stropne konstrukcije mogu nositi u jed nom iii u dva smjera. Najcesce upotrebljavane stropne konstrukcije koje nose u jednom smjeru jesu polurnontazni opecni stropovi poznatiji pod lmenorn fert-stropovi. Za razliku od njih, armiranobetonske ploce mogu nositi u jednom iii dva smjera. Najcesce su ta dva smjera medusobno okomita, zato sto je i najcesCi raspored zidova u gradevinama takav. Kod stropnih konstrukcija koje nose u jed nom smjeru zidovi su okomitog smjera vise vertikalno naprezani nego zidovi paralelni smjeru nosivosti stropa. Vise optereceni zidovi imaju vece naprezanje ali i vecu posrnicnu otpornost. Zoog toga bi bilo dobro u svakom katu mijenjati smjer nosivosti stropne konstrukcije.

Jednoliko raspodijeljenoopterecenje, bilo to stalno iii uporabno.: koje otpada na grede, nadvoje ili zidove na koje nali[ezu piece koje nose u dva medusobno okomita smjera, ovisi 0 kontinuiranosti ploca preko tih lezaj~va._

Slu6aj I

". ". IA i IE

~ ~ L ~ £.-/-------'<''''.;..

II i 12

L O.5h l

"

Sl uc aj IT

<1) @ o

IIA

(/'\.

Slika 2.1 Raspodjela opterecenja na zidove od jednoliko opterecenih stropnlh ploca koje nose u dva okomlta smjera

22

Zidane konstrukcije I

Z. Sotic 2. Teme/inE postavke prorecun« ---.-------- .. ------------------------~__;__:._:.:....;:_,~<:..:..:~:..:=...!::..:..::::..--..:..:.:_:_:_::

.: 110' ) ~~.'

_,' ,',

r> ~ / I ".

\.~\ .

-1----'· --I'

SI uc aj I V

.~--- ... !J_-f-

Sll.1L:llj v

Slu(:aj Vi

"

1111

S'j"

~ 0.,._

IlIA IIIIl

.:i -------\

~j_ /' \\

f-j"

'I

Q '~

11:2

=

,o.:Jddl.'~~. O.lMl~

IVA

,.-. IVlI

,

~'

oj_. .=-/ __ -"

tl

° .'

IV J

.H. __ .!t-h L 0.6J"15'

f //

1"

:',12

""

~c:~~~+·---I, __ ~·6341 •. __ ,'

VA
q /' <, .
° . " VI i V2

~ //

1 -ceeei, ! 0.$1,. ,L

VIA

VIB

Vil

a.Jdd!.

f U.C3~11 ~

Slika 2.1 (nastavak) Raspodjela opterecenja na zidove od jednolik opterecamh stropnih ploca koje nose u dva okcrnlta smjera

Zidane konstrukcije I

23

2. Temetjne postavke pro;acL.na

Z. Sorie

Jednostavna i za praksu dovoljno tocna raspodjela takvog optereoenja dana je pripadnim povrsinarr a, a vidljiva je na slici 2.1. Pri spoju dvaju susjednih upetih iii dvaju susjednih neupstih lezaja, crta koja razdjeljuje pripadne povrsine vuce se pod 45°. Pri spoju dvaju susjednih lezaja, jednog upetog i drugog neupetog, crta koja razdjeljuje pripadne povrsine vuce se pod 60° prema upetom, tj. 30° prema neupetom lezaju [2.Z11. Pripadne povrsine d:jele kracu stranicu iii na jvije polovice iii na dio 0.366 0.634 duljine krace stranice, s time da veca povrsina oripada upetom rubu (slika 2.1).

PromLenljiva djelovanja (uporabna opterecenja) cija karakteristlcna vrijednost ima oznaku (~) odgovaraju gornjoj vrijednosti s odredenom 'Jjerojatnoscu da nece bili prekoracena iii donjoj vrijednosti imajucl na umu vijek trajanja konstrukcije.

Reprezentativne vrijednosti promjenljivih djetovanja

Glavna reprezentativra vrijednost jest karakteristicna vrijednost Ok. Oruge reprezentativne vrijednosti dane su u obliku dijelova(frakcija) karakteristlcne vriiednosti Ok upotrebom koeficfjenta '1'1. Te su vrijednosti definirane kao:

- kombinirana vrijedncst: '1'0 Ok

- ucestala vrijedncst: '1'1 Ok

- nazovistalna vriiedneost: '1'2 Ok

Koeficijenti 'I' odredsni su u Eurocode 1 (EC1), [2.E1]. iii drugim ooqovarajucimnorrnama, iii ih odredi narucitef iii njegov savjetnik, ako norme ne daju te vrijednostLOvi koeficijenti uzimaju u obzir smanjenu vjerojatnost istodobnog djelovanja vise promjenljivih opterecenja te njihovo vremensko trajanje i ucestalost. K;ombinirana vrijednost ('!ie Ok) vezuje se uz vjerojatnost istodobnog pojavljivanja nekoliko najnepovoljnijih d.elovan]a. Ucestala vrijednost ('1'1 Ok) odredena je pod pretpostavkom djelovanja opterecen]a od 5% vremena trajanja konstrukcije, a ucestalost prekoracenja je manje od 300 puta u godini. Nazovistalna vrijednost ('1'2 Ok) odredena je uz pretpostavku da ce vrijeme trajanja djelovanja biti duze od polovice vijeka trajanja konstrukcije. Ako nema dovoljno podataka da se utvrde ovi koeficijenti, mogu se za pojedina uoblcajena opterecenja i prostore rabiti vrijednosti iz tablice 2.2. Odredivanje ovih faktora ovisi 0 vrsti djelovanja i kategoriji gradevine. Prostori zastanovanje i ursdi podijeljeni su u pet kategorija prema njihovoj namjeni

[2.E1): '. ..... , '

- kategorija~: sobe u stambenim zgradama, bolnicama, hotelima, kuhinje i kupaonice

- kategorija B: uredski p-ostori

- kategcirija C: prostori Z3 okupljanje liudi, a diiele se na C, do Cs.

C, preston sa stolovima kao: ucionice, restorani, knjiznlce, recepdje, blagovaonice

C2 prostori s nepornlcnlrn stolicama kao: u crkvama, kazalistima. kinodvoranama, predavaonicama, cekaonicarna

C3 prostori bez prepreka za kretanje Ijudi kao: rnuzeji, izlozbene dvorane, pristupne povrsine u javnim zpradarnai hotelirna

24

Zidane konstrukcije I

.,;".'

..

Z. Sode

2. Temeljne postavke protecune

.-' kateqorijaD:

C4 prostori za Ijelesne aktivnosti kao: gimnasticke i plesne cvorane, pozornice

c, prostori s rnoqucom navalom Ijudi kao: koncertne i sportske

dvorane, gledalista, terase, pristupne povrslne, itd. prodajni prostori, a dijele se na 01 i O2•

0, prostori u trqovlnarna na malo

O2 prostori u robnim kucarna i trgovinama na veliko, papirnicarna i knjiiaramaitd.

prostori s rnoqucnoscu gomilanja materijala i stvari, ukljucujuci i pristupne povrsine, npr, skladista, knjiinice itd.

"

- .kateqorija E:

Tablica 2.2 Koeficijenti komblnaclje za promjenlllva djelovanja [2.E1]

OjeJovanje '1'6 '1'1 '1'2
Uporabna (korisna) opterecenja u zgradama
Kategorija A i B: Stanovi, uredi 0.7 0.5 0.3
Kategorija C i 0: Prostori za vece skupove Ijudi, trgovine 0.7 0.7 0.6
Kategorija E: Skladista 1.0 0.9 0.8
Opterecenje vjetrom na zgrade 0.6 0.5 0
Opterecen]e snijegom na zgrade 0.6 0.2 0
Opterecenje ternperaturom (osim pozara) u zgradi 0.6 0.5 0 Pridjelovanju (opterecenju) vjetrom, snijegom i temperaturom rnoze se za razlicita podrucja zahtijevati promjena ovih velicina.

2.2).2 Vrijednosti djetovanja

-. Uporabna opterecenja mogu biti ravnomjerno (iii neravnomjerno) rasporedena (qk), a mogu biti i koncentrirana (Ok)' Za lokalnu provjeru treba uzeti u obzlrsarnostalno djelovanjekoncentrirane sile Ok. Ovo opterecenje rnoze djelovati nabllo kojoj tocki na stropu, balkonuili stubistu, na povrsini kvadrata stranice 50 rnrn, Karakteristicne vrijednosti uporabnih opterecenja qk i Ok prikazane su u tabllcl 2.3, prema Eurocode 1 (EC1) [2.E1], [2.E2J. [2.G1'], [2.G2], i prema hrvatskim norrnama HRN U.C7.121, [2.H1],HRN U.C7.122 [2.H2J. i HRN U.C7.123 [2.H3]. Vrijednosti uporabnih opterecenja prema EC1iHRN nisu lzravno usporedive jer se ueuropskim ncirmama za projektiranje (EC2 do EC9) rabi metoda granicnih stanja s parcijalnim koeficijentima, a uHRN metoda s globalnim koeficijentima sigurnostL Stoga se pri projektiranju treba uvijek pridrZavati jednog cjelovitog sustava normi, a

ne ih mijesati. "

Pri analizi opterecenja u pravllu se ravnornjerno rasporedeno opterecenle smanjuje, osim opterecenja fiksiranih uredaja iuskladistenoq materijala. Smanjenje

Zidane konstrukcije I

25

2. Temeljne postavke protecune

Z. Sone

se racuna za nosace (grede) stropne oloce kao ·fl.lnkcija pripadajuce povrsine stropa oslonjenag na nosac, Prema EC1 12.E21. koeficijent smanjenja iznosi:

5 All

(I. ""-\1' +-

u 7 Il. A

(2.1 )

dok prema HRN U.C7.121 [2.H11 iznosi:

~ «, = 0.3+ ..fA

gdje je Ao=10 m2, dok je A pripadajuca opterecena povrsina u m2. Vrijednost za Ilia dobije se iz tablice 2.2.

Za A=20 m2 i '1'0 = 0.7, prema EC1 izlazi da je Cf., = 1.0, a prerna HRN ta je velicina jednaka 0.971.

(2.2)

Tablica 2.3 Uporabna opterecenja u zgradama

Kategorija Prostar EC1 HRN OdkN)
qk (kN/m2) q, (kN/mj
- sobe 2.0 1.5 2.0
A - stublsta 3.0 3.0 "2.0
- balkoni 4.0 4.0 2.0
B uredski proslari 3.0 2.0 2.0
C, 3.0 2.0 4.0
C2 4.0 4.0 4.0
C C3 5.0 2.5 4.0
C4 5.0 4.0-5.0 7.0
Cs 5.0 4.0-5.0 4.0
0 0, 5.0 5.0 4.0
O2 5.0 5.0 7.0
E E 6.0 5.0 7.0
Snije~, (prema [2.M4J):
Sjeverna Hrvatska 1.25
Kordun, Banija i Zumberak 1.5-1.7
Lika i Gorski kotar 2.0
Istra, Prirnorie i Oalmacija 0.70-1.00 Uporabna djelovanja (opterecenja) u zgradama nisu jednaka za sve prostore unutar zgrade. Naime, nije svejedno je Ii taj prostor soba, balkon, hodnik iii stubiste. Svakako je bitno kojoj namjeni sluz] zgrada da bi se moglo pretpostaviti uporabno opterecenje u prostorijama takvog objekta.

Opterecen]e snijegom vezano je uz zemljopisno pcdrucje Za podrucja Hrvatske vrijednosti su dane iz cranks [2:M4] kome su dodane rnoquce vrijednosti podrucja uz more. U EC1 [2.E3] dana su opterecen]a snijegom za neke europske zemlje.

26

Zidane konstrukcije /

Z. Sotic 2. Teme~;ne postavke prorecuno

----_._---_. __ . __ ._---_.-.--

.!_.-::. ,

Oplerecenje vJelromovisi 0 njeqovo] jacini ti 0 zemljopisnom podrucju,

visini i izlozenosu objekta. Ono se proracunava pa hrvatskim narmama HRN U.C7.110 12.H41, HRN U.C7.111 12.H51, HRN U.C7.i12 12.H61 i HRN U.C7.113 l2.H71 i/ili po EC1 12.E41 Zbog svaje opsirnosti. opterecenje vjetrom ovdje se ne opisuje.

Slucajna (narocita) djelovanja cija karakteris.icna vrijednost ima oznaku (Ak) gotovo uvijek odgovaraju nekoj odredenoj vrijednosti, pa te vrijednosti ne mogu . biti prikazane tablicno nego ih za odredenu situaciju valja proracunati

2.2.2 Racunske vrijednosti djelovanja

Racunska vrijednost djelovanja F d, delinirarra .e cao: F d == 'YF Fk, dok je za stalno dje!ovanje: Gd = YG Gk. za korisno: Oel == Yo O, iii 'Yo \jIi Ok, te za slucajno (narocito) djelovanje Ad = YA A, (ako Au nije izravno speciticirano). Ovdje su YF. 'YG, 'Yo i 'YA parcijalni koeficijenti sigurnosti za djelovanja uzirnajuci u obzir rnoqucnost nepovoljnog odstupanja od racunskoq djelovanja, netocnost modeliranja djelovanja, nesiqurnost procjene ucinka djelovanja i g-aricnog stanja koje se promatra.

2.2.3 Racunske vrljednosti ucinaka djelovanja

Racunske vrijednosti Ed ucinaka djelovanja su odziv konstrukcije (kao sto su naprezanja, deformacije, vibracije) na ta djelovanja. Oni se odreduju iz karakteristicnlh vrijednosti djelovanja, parcijalnih koeficijenata za djelovanja. geometrijskih podataka, svojstava materijala itd.

(2.3)

gdje je: Fd - racunska vrijednost djelovanja, dok su (;,J - racunske geometriJske velicme (sirine, visine, duzine) konstrukcijskih elernenata.

2.3 GRANICNA STANJA

Granicno stanje je one nakon kojeg konstrukcija vise ne udovoljava projektnim zahtjevima. Granicna stanja su podijelj~rra na: 1) qranicna stanja nosivosti i 2) granicna stanja uporabljivosti.

2.3.1 Granicna stanja nosivosti

Granicna stanja nosivosti odgovaraju stanjima koja mogu izazvati rusenje, tj. kolaps konstrukcije, iii na drugaciji nacin ugroziti sgurnost Ijudi. Stanja koja netom prethode kolapsu konstrukci]e i koja se razrnatraj.i kao kolaps sam za sebe, takader se srnatraju granicnim stanjima.

Odqovarajuca granicna stanja ukljucuju: gubitak ravnoteze konstrukcije iii nekog njenog dijela koji S8 razmatra kao kruto tijelo, ,eprihvatljive deformacije,

Zidane konstrukcije /

27

2. Temeljne postavke prcrecun«

Z. Sotic

slom iii gubitak stabi nosti konstrukcije iii nekog njenog dijela ukljucujuci tu lezajeve i temelje.

Ako se promatraju granicna stanja ravnoteze iii velikih pornaka te deformacijekonstrukcije. tad a v~lia zadovoljiti uvjet:

(2.4)

gdje je Ed,dSI ucinak djelovanja koji narusava stabilnost (destabilizira) konstrukcije, a Ed,Slb ucinak djelovan_a koji povecava stabilnost (stabilizira) konstrukeije.

Ako se prornatra granicno stanja sloma iii velikih deformaeija presjeka, e1ementaili spoja (zamer se ne promatra), tada valja zadovoljiti uvjet:

(2.5)

gdje je Sd racunska vrijednost unutarnje sile iii momenta savijanja, a Rd odgovara raeunskoj.otpornosti dobivenoj iz svih svojstava konstrukeije.

2.3,1.1

. KOfT)binecije djelovanja

Za svaki slucaj opterecenla, treba biti racunska vrijednost ucinka djelovanja Ed, odredena na temelju sljedeeih kombinaeija djelovanja:

- stalne i prolazne proiektne situacije (temeljne kombinacije)

L, YG,jGk,j + YQ,10k,1 + I YQ,;'PO,Pk,; i>1

(2.6)

- s'ucajne (narocite) projektne situaeije

I"( G,jGk,j + Ad + \{il,,ok,1 + I \{i2,;Ok,;

;>1

(2.7)

gdje su:Gk,r:.:karakteristicna vrijednost stalnog djelovanja

Ok;i .:~ karakteristicna vrijednost jednog promjenljivog djelovanja Ok,; - karakteristicna vrijednost ostalih varijabli djelovanja

Ad - racunska vrijednost slucajnoq (narocitoq) djelovanja

YGi - pareijalni koeficijent sigurnosti stalnihdjelovanja (tabliea 2.5) YGAj - kao YG za slucajne proracunske situacije

Yo; - pareijalri koefieijent sigurnosti za promjenljiva djelovanja %, \{iI, \{i2 - su koeficijenti definirani u tocki 2.2.1,1 i tabliei 2.2.

Kombinaeije slJtajnih proracunsklh situaeija ukliucuju iii jasno odredeno slucajno djelovanje A, iii se odnose na situaeiju nakon slucajnih dogadaja (A = 0),

Ako drugacije nije odredero. rnoze se uzeti da je YGA = 1.0.

Potres se smatra slucajnirn djelovanjem Ie se uzirna YA = 1.0.

28

Zidane konstrukcije I

Z. Sori¢

2. Temeijne postavke prorecune

Tablica 2.4 Racunske vrijednosti kod kombinacija qjelovanja

Promjenljiva djelovanja Slucajna
Projektna Stalna Jedno s (narocita)
situacija djelovanja njegovom Ostala s njihovom djelovanja
Gd kombinaeijom
karakterlsticnorn vrijednosti ~
, vrliednoscu
Stalna iii YG c, Ya o, \fIoYa o, -
prolazna .
Slucajna YGA Gk \{il0k \{i2Qk YA Ak (ako Ad nije
izravno odreden) 2.3: 1.2Parcijalni koeficijenti sigurnosti za granicna stanja nosivosti

:; Postoje parcijalni koeficijentisigurnosti zadjelovanja (YG, Ya, yp) i parcijalni

koeflcijenti sigurnosti za materijale (YM, YS). Ti koefieijenti sigurnosti uglavnom su veci od 1.0 (osim kada djelovanje imapovoljan uclnak na otpornost konstrukeije).

,

i: Ojelovanja na konstrukeiju rnnozlrno a cvrstocu (otpornost) materijala dijelimb 5 parcijalnim koeficijentirna. U tabllcl 2.5 prikazani su koefieijenti sigurnosti za djelovanja na konstrukeije, a u tabliei 2.6, koeficijenti sigurnosti za materijale.

Tablica 2.5 Parcijalni koeilcljentl slqurnostl za djelovanja na konstrukcije

zgrada za stalne i prolazne projektne situacije

._ ..
Stalna Promjenljiva djelbvanja (Ya)
Ucinak Jedno 5 Ostala s njihovom Prednapinjanje
djelovanja djelovanja njegovom kombinaeijom (yp)
(YG) karakterlstlcnorn vrijednosti
vrllednoscu .
Povoljan 1.0 0 0 0.9
ucinak
Nepovoljan 1.35 1.5 , 1.35 1.2
ucinak Za slucajne projektne situacije gdje se rabi izraz (2.7), pareijalni koeficijenti slqurnostt za promjenljiva djelovanja jednaki SU 1.0.

l. •

Rabeei vrijednosti iz tablice 2.5, izraz (2.6)moze bitizamijenjen sa:

2,YG',rG k.i + 1.5 Q k,1

(2.8)

\",'

Zidane konstrukcije I

29

2. Temeljne postavke proracuna

Z Sone

Z SOfie

2. Temell"e postavke prorac'-!Ii<l •

I Y G. i G k. i + 1. 3 5 I Q k.i

i~ 1

(2.9)

Napornena: preporuca se. dok Hrvatska ne usvoji eurcpski sustav korlrole kakvoce, da se parcijalni koeficijenti sigurnosti svojstava materijala zida ne uzirnaju manji ad YM = 3.0 Isla preporuka donesena je i u Republic} Sloveniji.

.'

ako se u obzir uzme samo najnepovoljnija kombinacija promjenljivog djelovanja, ill

ako se u obzir uzmu sve najnepo.voljnije kombinacije promjerljivill djelovanja. Mjerodavan je, oddva gornjaizraza, onaj koji daje vecu vrijednost.

Kod povoljnog ucinka djelovanja: 'YG,inf = 0.9, a kod nepovoljnog ucinka djelovanja: 'YG,sup '" 1.1

2.3.2 Granicna stanja uporabljivosti

2.3.1.3 Parcijalni koeficijenti sigurnosti za materija/e

Parcijalni koeficijenti sigurnosti svojstava materijala za granicno stanje nosivosti prikazani su u tablici 2.6, prerna EC6 12.E5J. Faktori su vezani uz kategorije zidanja A, B i C (vidjeti tocku 7.6). Kategorija A podrazunujeva stalni nadzor izvedbe i kontrolu kakvoce; kategorija B je vezana uz povremeni nadzor i povremenu kontrolu; kategorija C se odnosi na zidanje bez neovisne kontrole, tj. kontrolu provodi izvodac. Prema kontroli proizvodnje zidnih elemenata oni se dijele na kategoriju I i kategoriju II. Zidni elementi kategorije I, jesu oni za koje je proizvodac osigurao stalnu kontrolu kakvoce i koji u posiljci imaju deklariranu tlacnu cvrstocu sa 5% fraktila. Elementi kategorije II jesu oni koji imaju srednju vrii.~dnost tlacne cvrstoce jednaku deklariranoj. Elernenti od prirodnog kamena svrstani su u

kategoriju II. .

Granicna stanja uporabljivosti lIkljueuju sljedece: deformacije iii progibe koji utjecu na izgled iii uporabu konstrukcije (ukljueujuei i utjecaj na pravilan rad strcjeva u zgradi) iii koje uzrokuju ostecenja na zbuki iii na neko.istrukcijskirn elernentrna. Ta stanja ukljucuju i vibracije koje uzrokuju nelagodu Ijudi, ostecenja saorza]a zgrade iii na bilo koji nacin oqranicavaju funkcioniranje grade·/ine. Valja dokazali da je:

(2.10)

gdje su: Ed projektni ucinci odredeni na osnovi jedne iii vise kornbinacqa djelovaqa. dok je Cd nazivna vrijednostili funkcija odredenog svojstva materijala povezana s projektnim ucincima odredenog djelovanja.

Za granicna stanja uporabljivosti odrec'lene Sll tri kombinacije djelovanja .ia konstrukciju:

1) Rijetka (malo vjerojatna) kombinacija:

Tablica 2.6 Parcijalni koeficijenti sigurnosti za svojstva materijala (YM)

I Gk.j(+P)+Qk.1 + I tl/o,;Ok.

i::..1

(2_11 )

YM Kategorija kontrole zidanja
(vidjeti i tocku 7.6)
A -t~ __ -_L-~-
Kategorija kontrole I 1.7 t:::2.2 I 2.7
Zide proizvodnje zidnih 2.5 j=-;~=
elemenata II 2.0
Sidrenje, te vlacna i tlacna cvrstoca zidnih spona i I
2.5 2.5 I 2.5
traka j
_ .. _----- •• J •• ~ ______ • _______
Prianjanje sidrene armature 1.7 2.2 i -
,
r----- j-------
Ceticna armatura (umjesto YM pise se 'Ys) 1.15 1 15 ' -
' - ______ .. J_ .. __ . __ gdje je P djelovanje od prednapinjanja. 2) Cesta (vjerojatnija) kombinacija:

I G,)+P)+'J\,ok.1 + I 'J12.iOk.;

".j

(2.12)

3) Nazovistalna kombinacija:

IGy,)+P)+I ']l2.,Ok,;

i~1

(2. ~ 3)

Tame gdje treba provesti detaljan proracun granicnih stanja uporabljivcsti mogu se primijenili pojednostavnjeni izrazi, ito za:

- najnepovoljnija promjenljiva djelovanja

Pri odredivanju stabilnosti na slucajno opterecenje za kategonje izvedbe zida A, B iii C, parcijalne koeficijente sigurnosti 'YM za materijale treba uzeti, u istom slijedu, sa 1.2, 1.5 i 1.B. Vrijednosti za parcijalne koeficijente koji se odnose na otpor sidrenja pri slucajnorn opterecenju, na tlacnu iviacnu cvrstocu zidnih spona i traka, te na prianjanje armature treba uzeti iz tablice 2.6, dok Ys za arrnaturu, pri slucajnorn opterecenju, valja uzeti sa vrijednoseu 1.0.

2: G ~J ('1- P) I Q k.1 - sva nepovoljna prornjenljiva djelovanja

(2.'4)

I Gk,j(+P) + 0.9I 0k.i

j ~~ 1

(2,15)

Izmedu izraza (2.14) i (2.15) mjerodavan je ona] koji daje vecu vrijednost.

30

Zidane konstrukcije I

Zidane konstrukciie I

31

2. Temeljne postavke prora:5una

Z. Sotic

2.4 TRAJNOST

Da bi se osigurala trajnost konstrukeije, sljedeci cirnbenici trebali bi biti uzeti u razmatranje: okolina, t], izlozenost gradevine agresivnim utjeeajima, nacin coristenja konstrukeije, svojstva i duqorocno ponasanje materijala od kojih je construkclla izvedena, oblk elemenata i konstrukcijskih pojedinosti, odredene rnjere zastite, kakvoca izvedbs te razina kontrole, odrzavanje gradevine tijekom njenog predvidenog vijeka trajanja.

Unutarnja i vanjska c'jelovanja okoline treba odrediti u projektnoj fazi da bi se predvidicinjihov utjecaj 1a trajnost i da bi 5e dale odqovarajuce preporuke po kojima ce se postupiti u svrht zastite materijala.

Nacela ce biti zadovoljena uzirnajuci u obzir informaeije dane u sliedecirn poglavljima.

2.5. RACUNSKI PRIMJERI

Primjer 2.5.1

Za 5-etaznu stambenu zgradu, prizemlje i cetlri kata (P+4), treba odrediti xornbinaclie opterecenja s ocqovarajuclm faktorima sigurnosti za djelovanja, da bi SE dobile rezne slle za dimenzioniranje vanjskog (fasadnog) zida prizemlja.

Horizontalne nosive konstrukeije izradene su ad polumontaznog tzv. fertstropa, tezine 3.00 kN/m2, koie nose na rasponu od (=5.4 m i izravno opterecuju tasadni zid. lid je izveden od supljih zidnih elemenata debljine 33 em, te je obostrano zbukan tako da je ukupna debljina produzne zbuke 4.0 em.

Zqrada se nalazi u sjevernoj Hrvatskoj i tzlozena je vjetru. lid ima otvore za prozore sirine 2.0m, a rneduorozorski je razmak 3.0 m. Parapetni zid pod prozorima i na tavanu debljine je kao i zid (33 em), a visine je 1.0 m, Na svakoj etazi, na 10% pcvrsine (tavanski prostor je takoder iskoristen) nalaze se lake pregradne stijene Cod ploca iveriee obostrano pricvrscene na drveni okvir.

Prema [2.E5], u proracun se uzima netocnost izvedbe, tj. odstupanje od vertikalei.toza cijelu zqradu i za jednu etazu (vidjeti sliku 2.2 b i e, te tocku 7.5 i sliku 7.2).Slika 2.2a prikaz.i]e zgradu u pogledu i presjeku. Slika 2.2b prikazuje netocnost zidanjaod 5 em nc cijeloj visini zgrade (Iem po svakoj etazi), dok slika 2.2c prikazuje alternativu. tj. netocnost samo jedne (donje) etaze od 2em. Smanjenost opterecenja dace izrazima za grede (2.1 i 2.2) nece se uzeti u obzir te ce se racunati s punim opterecenjern na zid. Seizrnicke sile i sile vjetra u ravnini zica nece se u ovom primjeru racunati. Krov je izveden od drvenih rogova, podroznlca i valovitog lima. Nagib krova je 30°. Opterecenje snijegom iznosi q(snijeg)=1.25 kN~m2, prerna [2.M4].

32

Zidane konstrukcije f

Z. Soric
.~ '"
a)

U U IV
U U 0
.,
01
~ 300 0 ~o
co
o 01
~
0 0 0 OJ
OJ
-+ 500 L 01
1
0 0 0 Priz .
ec
01 2. Temeljne postavke proracuna

b) c)

Slika 2.2. Fasadnl zid: a) pogled i presjek; b) netocnost zidanja ukupne visine zida kroz 5 etaza; c) netocnost zidanja donje

etaze ..

.:::_,..- ...

Proracun

Stalno opterecenje:

Za proracun opterecenja meduprozorskog zida duzine f.(zid) = 3,0 m treba izracunati opterecerje na osnom razmaku prozora od f.(x) = 5,0 rn. Raspon fert-stropa je f.=5,4m.

- Krov

Tavanski parapet 1.0 m visne:

R(x)/ R(zid) . g(krov) . R/(2eos300) =[5,0/3,0]' 0,40' [5,40/(2 . 0,866)] = 2,08 kN/m

zbuka 4em ... zid 33em .. ,

0.04' 1.0 . 19.0 = 0.76 kN/m 0.33 '1.0 '13.0 = 4.29 -"-

g(par) = 5;05 - " -

f.(x)1 f(zid) . g(par) =5.0/3.0 . 5.05 = 8.42 kN/m

33

Zidane konstrukciie f

2. Temeljne postavke prorecune

Z Sotic

- Stropovi

parket 1.0 em 0.064 podni narnaz 4.0 em . 0.22 fert-strop 20.0 em

zbuka na plafonu 2.0 em . 0.19

= 0.064 kN/m~ = 0.880 -"-

= 3.000 -" -

= 0.380 - "-

4.324 - "-

Pregradni zidovi od iveriee (2 . 1.0 em + 1.0 em = 3.0 em) obostrano pricvrscene na drveni okvir na 10% povrsine prostorija i visine 2.60 m:

0.10 (0.03' 2.60) 5.50 = 0.043 kN/m2

Ukupni stalni teret na stropu je : g(strop) = 4.324 + 0.043 = 4.367 ~ 4.37 kN/m2 Opterecenje stropa na 1.0 m duzine meduprozorskog zida:

f(x)1 fi(zid) . g(strop) . (/2 = 15.0/3.01' 4.37 . 5.4012 = 19.66 kN/m

Za 5 etaza opterecenie na zid prizernlla iznosi: 5 19.66 = 98.30 kN/m

- Serklazl

Serklaz dimenzija 28x20 em: 0.28 . 0.20 . 25.0 lzolaeija 5 em: 0.05 . 0.20 . 8.0

= 1.40 kN/m = 0.08 - "-

g(serklaz) = 1.48 - " - Opterecenje serklaza na 1.0 m duzine meduprozorskog zida:

[(x)1 f(zid) . g(serklaz) = [5.0/3.01' 1.48 = 2.466 kN/m iii", 2.47 kN/m Za 5 etaza opterecenje nazid prizemlja iznosi: 5 . 2.466 = 12.33 kN/m

- Prozori i parapeti duljine 2.0 m.

prozori 2.0 x 1.6 m, ukup. deblj. 12 mm: 0.012' (2.0' 1.6) 24.0 = 0.92 kN/(2m)

parapeti (kao i tavanski parapeti): 5.05 (2.0' 1.0) = 10.10 - " -

g(proz + par) = 11.02 - " -

g(prozor+parapet) le(zid) = 11.Q2/3.0 = 3.673 kN/m iii", 3.67 kN/m Za 4 etaze opterecenje na zid prizemlja iznosi: 4' 3.673 = 14.69 kN/m

- Vlastita tezlna meduprozorskog zida vlslne 2.60 m: (0.04' 1.0' 2.60) . 19.0 + (0.33 . 1.0' 2.6) . 13.0 = 13.13 kN/m

Za 5 etaza opterecenje na zid prizemlja iznosi: 5 . 13.13 = 65.65 kN/m

Rekapitulacija velie ina stalnoq opterecen]a

- Krov

- Tavanski parapet 1.0 m visine:

- Stropovi

2.08kN/m 8.42 - " - 98.30 - " -

34

Zidane konstrukcije I

Z SOlie

2. Te.neljne postavke prorecuru-

- Serklazi

- Prozori i parapeti dulj.ne 2.0 m.

- Vlastita tezina meduprozorskog zida visine 2.60 m:

12.33 kN/m 14.69 - " - 65.65 - " -

N., = 201.47 kN/m

Uporabno optereccnje:

Za proracun opterecerja meduprozorskog zida duljine ((zid) = 3.0 m treba proracunati opterecenje na osnom razmaku prozora odi'(x)=5.0 m. (:=5.4 m.

- Snijeg na krovu nagiba 30°

Zbog laganog pokrova opterecenje snijegom. q{snijeg:'=1.25 kN/m2 rnnozi se s koefieijentom 1.1 12M41. a zbog nagiba veceqa od 20Gmnozi se s koefieijentom 0.87.

1.1 . 0.87 . f(x)ll(zid) q(snijeg) 112=1.1' 0.87 . 5.0/3.0' 1.25 5.4/2= 5.383 kN/m

- Uporabno optereccnje na etazarna

Rabit ce se?opterecenJa ;JO Eel 12.G21 iii prerna tablic 2.3. za stambene prostorije: q=2.0 kN/m-.

((x)! /(zid) q 1/2:= 5.0/3.0 . 2.0 5.4/2 = 9.00 kN/m

Za 5 etaza opterecenje na zid prizernlja iznosi 5 9.00 = 45.0() kN/m

Rekapitulacija velicina uporabnog opterecenja

- Snijeg na krovu nagiba 30°

- Uporabno opterecenje na etazama

5.38 kNim 45.00 - " -

Nq= 50.38 -"-

Proracun rnornenata savijanja zida prizemlja zbog rnoquce netocnosti zidanja (prema slici 2.2b i 2.2c).

Stalno optereccnjc:

Moment savijanja u polovici visine zida prizemlja od stalnog tereta (prema slici 2.2b):

-Od tavana (kroviste-parapet+serklaz+strop) 4.5 em:

(2.08+8.42+2.47+19.66) 0.045 = 1.468 kNm

- Od 4. kata (5. etaza) ((prozor+parapet)+serklaz+strop+zid:, . 3.5 em:

(3.67+2.47+19.66+13.13) 0.035 := 1.373 kNrn

- Od 3. kata (4. etaza): ((prozor+parapet)+serklaz+strop+zid:' 2.5 em:

(3.67+2.47+19.66+13.13) 0.025 := 0.973 kNm

Zidane kons/rukcije /

35

2. Temetine posievke prorecune

Z. sonc

- Oc 2. kata (3. etaza): ((prozor+parapet)+serklaz+strop+zid) . 1.5 em:

(::;.67+2.47+19.66+13.13) 0.015 = 0.584 kNm

- Oc t kata (2. etaZa):((prozor+parapet)+serklai+strop+zid) . 0.5 em:

(:: .. 67+2.47+19.66+13.13) 0.005 = 0.195 kNm

Mgl.1/2 = 4.58 kNm Moment savijanja u dnu zida prizemlja od stalnog tereta (prema slici 2.2b):

- Od tavana (kroviste+parapet+serklaz+strop) . 5 em:

(2.08+8.42+2.47+19.66) 0.05 = 1.632 kNm

- Od ~. kata (5.etaie): ((prozor+parapet)+serklai+strop+zid) . 4 em:

(3.67+2.47+19.66+13.13) 0.04 = 1.557 kNm

- Od 3. kata (4. etaza): «(prozor+parapet)+serklat+strop+zid) . 3 em:

(3.67+2.47+19.66+13.13) 0.03 = 1.168 kNm

- Od 2. kata (3. etaza): ((prozor+parapet)+serklaz+strop+zid) . 2 em:

(3.67+2.47+19.66+13.13) 0.02 = 0.779 kNm

- Od 1. kata (2. etaza): ((prozor+parapet)+serklai+strop+zid) . 1 em:

(3.67+2.47+19.66+13.13) 0.01 = 0.389 kNm

MfJ1 = 5.52 kNm

Moment savijanja u polovici visine zida prizemlja od stalnog tereta (prema slici 2.2c):

- Sva opterecenja osim opterecenja zida, prozora i parapeta prizemlja:

Mg2,lfl = (201.47 - 13.13) 0.01 = 1.88 kNm

Moment savijanja u dnc zida prizemlja od stalnog tereta (prema sllci 2.2c): - Sva opterecenja osim opterecenja zida, prozora i parapeta prizemlja:

Mg2 = (201.47 - 13.13) 0.02

= 3.77 kNm

Uporabilo vertikalno opterecenje:

Moment savijanja u polovici visine zida prizemlja od uporabnog tereta (prema slici 2.2b):

(snije;! + strop 5. etate; . 4.5 em = (5.383 +9.0)' 0.045 m strop 4. do 1. etaze: 9.0 . (0.035 + 0.025 + 0.015 + 0.005)

= 0.647 kl\)m =0.720·"-

Mq1,112 '" 1.37 kNm

Moment savijanja u dnu zida prizemlja od uporabnog tereta (prema slici 2.2b):

(snije;! + strop 5. etate; . :3 em = (5.38 +9.0) 0.05 = 0.719 kNm

strop 4. do 1. etaze: 9.0 (0.04 + 0.03 + 0.02 + 0.01) = 0.900 . " -

Mql '" 1.62 kNm

36

Zidane konstrukcije f

Z.Soric

2. Temeljne postavke proratuna

Moment savijanja u polovicizida prizemlja od uporabnog tereta (prema slici.2.2c):

5. do 1. etaze: (5.38 + 5'9.0) 0.01 Mq2,lfl = 0.50kNm

Moment savijanja u dnu zida prizemlja od uporabnog tereta (prema slici 2.2c):

5 .. dol. etaze (5.38 + 5' 9.0) 0.02 Mq2= 1.01 kNm .

Uporabno opterecenje vjetrom:

Pretpostavlja se da prozori i parapet takoder, kao i zid, preuzimaju sile vjetra i predaju ih na gornju i donju stropnu konstrukeiju. Prema tome moment savijanja na rneduprozorskorn zidu nastaje samo zbog vjetra koji djeluje na zid.

Moment savijanja u polovici zida prizemlja od vjetra:

Faktor tlaka vjetra na zgradu iznosi 0.8.

0.8' w·H /8 = 0.8' 0.45' 2.62/8 Mw= 0.30 kNm

Kombinaeije opterecenja i odredivanje racunsklh unutarnjih sila za granicno stanje nosivosti:

Kombinacija lao Minimalnauzdutna sila na 1.0 m duzine rneduprozorskoq zida prizemlja i njoj pripadajuci maksimalni moment savijanja u poloviei visine zida:

NSd,la = 1.0' Ng = 1.0' 201.47 '" 201.5 kN/m

MSd,la = 1.0' Mgl.1/2 + 1.50 Mw = 4.58 + 1.5' 0.30 = 5.03 kNm

Kombinacija 1 b. Minimalna uzduzna slla na 1.0 m dutine rneduprozorskoq zida i njoj pripadajuci maksimalni moment savijanja u dnu zida prizemlja:

NSd.1b = 1.0' Ng = 1.0' 201.47 '" 201.5 kN/m MSd,lb = 1.0 . Mgl = 1.0 . 5.52 == 5.52kNm

Kombinacija 2a. Minimalna uzduzna sila njoj pripadajuci minimalni moment

savijanja u poloviei visine zida prizemlja:

NSd,2a = 1.0 . Ng = 1.0' 201.47", 201.5 kN/m MSd,2a = 1.0' Mq2.1/2 + 0.0 Mw = 1.88 kNm

Kombinacija 2b. Minimalna uzcuzna slla njoj pripadajuci minimalni moment

savijanja u dnu zida prizemlja:

NSd,2b = 1.0 . Ng = 1.0' 201.47 '" 201.5 kN/m MSd,2b = 1.0 . M~J2 = 3.77 kNm

Kombinacija 3a. Maksmalna uzduzna sila na 1.0 m dutine rneduprozorskoq zida i njoj pripadajuci maksimalni moment savijanja u pol ovid visine zida prizemlja:

Nsd,3a =1.35Ng+ 1.50Nq = 1.35 . 201.47 + 1.50 . 50.38 = 271.98 +75.57= 347.55 kN/m MSd,3a = 1.35Mgl.1/2 + 1.50Mql.1/2 + 1.35 '1j!1 . Mw =

= 1.35 . 4.58 + 1.50' 1.37 + 1.35 . 0.5' 0.30 = 6.18 + 2.06 + 0.20 = 8.44 kNm

Zidane konstrukcije f

37

Z SOlie

2. Temeljne postav/(e proraclina ~ __

K binacija 3b. Maksimalnauzduina sila na 1.0 m duljine meduprozorskoq zida i

om . I

njoj pripadajuCi maksimalni moment savijanja u dnu zida pnzern ja:

NSd,3b = 1.35Ng + 1 ,50Nq = 347.55 kN/m

M - 135M + 150M 1 = 1 35' 5 52 + 1.50' 1.62 == 7.45 + 2.43 = 9.88 kNm

Sd.3b -. g1 . q • •

Kombinaeija 4a. Maksimalna uzduzna sila na 1.0 m duliine meduprozorskog zida i njoj pripadajuCi minimalni moment savijanja u polovici visme zida prizemua:

NSd,4a = 1.35Ng + 1.50Nq = 347.55 kN/m

M - 135M 21/2 + 1 50Mq21/2 = 1.35 . 1.88 + 1.50' 0.50 = 2.54 + 0.75 = 3.29 kNm

Sd.4a -. 9 . • ,

Kombinaeija 4b. Maksimalna uzduzna sila na 1.0 m duljine meduprozorskog zida i njoj pripadajuci minimalni moment savijanja u dnu zida prizemlja:

NSd,4b =1.35Ng + 1.50Nq = 347.55 kN/m

MSd.4b == 1.35Mg2 + 1.50Mq2 = 1.35 . 3.77+ 1.50 . 1.01 = 5.09 + 1.51 = 6.60 kNm

Primjer 2.5.2

Treba proracunati opterecenje na srednji zid prizemne zgradeonYehanicke radionice (vidjeti sliku2.3). Tlocrtno, objekt se sastoji od dvije prostorije. Sirina jedne prostqrije iznosi IX1==6.0 m, a druge IX2=5.0m. Dvije prostorije dijeli srednji zid. bez otvora, koji ima debljinu t=40 cm, a duljinu ly=8.0 m. Stropna konstrukClja. je horizontalna ravna arrniranobetonska ploca, nosiva u dva smjera, debliine h(ploce)=20 cm. Na zid nalijeze po citavoj njegovoj duljini armiranobetonski serk~az sirine 40 em, a ukupne visine 40 cm. Srednji zid, od poda do donjec ruba serkl~za, visok je 3.80 m. Zid je izveden od supljih zidni.h elemenata i. ozbukan zbukom de?ljl~e po 2.0 em na svojim objema plohama. Objekt se nalazi u Lici, qdje opterecenje snijega (prema [2.M4 J i tablici 2.3) doseze 2.0 kN/m2.

Armiranobetonske ploce, lijeva i desna, promatraju se kao upete na svom jednom duzern rubu (iznad srednjeg zida) i slobodno oslonjene na sve ostale rubove Obje ploce opterecuju srednji zid (prema slici 2.1, slucaj III, 1111).

Proracun opterecen]a:

Stalno opterecenje

Vlastita tezina ploce:

Prosjecna debljina betona za pad od 5 cm:

Tezina svih slojeva izolacije:

Uvaljani sljunak:

= 5.00 kl\J/m2 =1.10-"-

= 0.50 -".

= 0.54 -"-

0.20' 25.0 0.05' 22.0

0.03' 18.0

. 2

g(ploce) = 7.14 kN/m

38

Zidane konstrukcije I

Z Soric 2. Teme~'-'1e postav/(e proracL.'na

-J I" =6.0m I

L I" =5.0m L

or ,

Slika 2.3 Tloert zqrade

Uporabno opierecenje Snijeg:

qrploce) = 2.00 kN/m2

Opterecenje od lijeve (lx1=6.0 m) i desne (1)<2=5.0 m) ploce na zid:

Stalno opierecenje

G(ploca) = 0.634 . g(ploca) . (IX1+ 1x2) = 0.634 . 7.14 ' (6.0 + 5.0) = 49.79 kN/m Uporabno opterecenje

Q(ploca) = 0.634' q(p/oca)' (lX1+ 1x2) = 0.634' 2.00' (6.0 + 5.G) = 13.95 kN/m

Armiranobetonski serklaz b/h = 40/40 em:

G(serklai) = b (h-ntplocej) .)'C = 0.40' (0.40-0.20) . 25.0 =2.00 kN/m

Vlastita teiina zida debljine 40 em, a visine 3.80 m:

G(zid) = (0.04 . 1.0 . 3.8) 19.0 + (0.40 ' 1.0 . 3.80) 13.0 = 2.89 + 19.76 = 22.65 kN/m

Ukupno stalno opteretenje:

Ng = G(ploca) + G(serklaz) + G(zid) = 49.79 + 2.00 + 22.65 = 74.44 kN/m

Ukupno uporabno opterecenje: Nq = Q(ploca) = 13.95 kN/m

Proracun momenta savijanja uslijed netocnostt zidanja. Za prizemni objekt pretpostavlja se (prema EC6) odstupan]e od vertikale 2.0 em.

Moment savijanja u dnu zida od stalnog opterecenja s ploce i serklaza:

Mg,pl+s = [ G(ploca) + G(serklaz )] 1) = (49.79 + 2.00) . 0.02 = 1.34 kNm

Moment savijanja u dnu zida od opterecenja samog zida:

Mg,zid = G(zid) .012 = 22.65' 0.02/2 = 0.23 kNm

Moment savijanja u dnu zida od korisnog opterecenja s ploce Mq,pl = [ Q(ploca)J 1) = (13,95) , 0.02 =0.28 kNm

Zidane konslrukcije I

39

2. Temeljne postavke prorscune

Z. Soric

Kombinacije opterecenja i odredivanje racunskih unutarnjih sila za granicno stanje nosivosti:

Kombinacija 1. Minimalna uzduzna sila na 1.0 m duljine zida i njoj pripadaiuci moment savijanja u dnu zida:

NSdl = 1.00 Ng = 74.44 kNfm

MSdl = 1.00 (M g,pl+s + Mg,zic ) = 1.04 + 0.23 = 1.27 kNm

Kombinacija 2. Maksimalna uzduzna sila na 1.0 m duljine zida i njoj pripadajuci moment savijanja u dnu zida:

NSd2 =1.35Ng+ 1.50Nq = 1.35 . 74.44 + 1.50 . 13.95 = 100.49 + 20.93 = 121.42 kN/m MSd2 = 1.35 (Mg.pi+s+ Mg.zid) + 1.50 Mq•pl = 1.35 (1.04 + 0.23) + 1.50 . 0.28 =

= 1.71+ 0.42 = 2.13 kNm

2.6 ZADACI

2.6.1 2.6.2 2.6.3 2.6.4

2.6.5

Opisite kakva djelovanja na konstrukciju imamo ..

Objasnite odnos racunske i karakteristicne vrijednosti opterecenja. Navedite i opisite granicna stanja.

Odredite sve korrbinacije opterecenja i racunske vrijednosti djelovanja za qranicna stanja nosivosti, na srednji zid prizemlja debljine 20.0 cm.' koji)e izveden od supljih zidnih elemenata. Zid nema otvore, Sve os~ale dl~enzlJe su iste kao u primjeru 2.5.1 (slika 2.2). Raspon fert-stropa s jedne I druge strane srednjeg zida iznosi 5.4m. Sirina serklaza je 20 cm.

Odredite sve korrbinacije opterecenja i racunske vrijednosti djelovanja za granicna stanja nosivosti na fasadni zid prizemlja zgrade (P+4): Zid j~ deb1iine 33.0 cm a izveden je od supljih zidnih elernenata. Zbog klirnatsklh uvjeta (podrucj~ Like) neka je zid jednake debljine po cijeloj visini zgr~de. N~ zid nalijezu stropne konstrukcije izvedene kao arrniranobetonske ploce nosive u oba smjera. Ploca je tipa VI (sa slike 2.1) upeta na 3 strane I slobodno naliiezuca na fasadni zid. Dimenzije ploce su fx = 5.40 m: dok je fy = 8.0 m, a debljina 16 cm. Sve os tale dimenzije su isle kao u pnrnjeru 2.5.1 (slika 2.2). Sirina serklaza je 35 cm.

2.7 POPIS LITERATURE

[2.A1]

[2.A2]

[2.A3]

Abrams, D., P., rv'asonry Structures, A Set of Class notes, Second Edition, The Masonry Society, Boulder, Colorado, USA, 1993.

Anicic, D., Tornazevic, M., Konstruiranje i ~roracun zidanih zgrada, Gradevinski kalendar, SGIT J, Beograd, 1990. I dio, str. 112-181.

Aniclc, D., Tornazevic, M., Konstruiranje ; proracun zidanih zgra~a, Gradevinski kalerdar, Stamparsko-izdavacki centar, Beograd, 1991. II die, str. 9-108.

40

Zidane konstrukcije I

Z. Soric

2. Temeljne postavke prora6una

[2.B 1 J British Stan~ards Jnstitution, Code of practice for Structural use of masonry, Part 1. Unreintorcsd masonry, BS 5628, Part 1, 1978.

[2.C1) Commentary to Chapter 24, Masonry of the Uniform Building Code, 1988 Edition

[2.E1) ENV 1991-1: European Prestandard, Basis of Design and Actions on Structures, Part 1: Basis of Design: EC1. European Committee for Standardization, Bruxuless, September 1994;

[2.E2] ENV 1991-2-1: Europaischs Vornorm, Grundlagen der Tragwerks-planung und Einwirkung auf Traqwerke'- Teil 2-1: Einwirkung auf Tragwerke _ Wichten, Eigenlasten, Nutzlasten. Eel. European Committee for Standardization, Bruxuless, Februar 1995~

[2.E3] ENV 1991-2-3: European Prestandard, Basis of Design and Actions on Structures, Part 2-3: Actions on Structures - Snow Loads. EC1. European Committee for Standardization, Bruxuless, February 1995.

[2.E4] ENV 1991-2-1: Europaische Vornorrn, Grundlagen der Tragwerks-planung und Einwirkung auf Tragwerke - Tei! 2-4: Einwirkung auf Tragwerke _ Windlasten. EC1. European Committee for Standardization, May 1995.

f2.E5) ENV 1996-1-1: Design of Masonry Structures- Part 1-1: General Rules for Buildings - Rules for Reinforced and Unreinforced Masonry. EC6. European Committee for Standardization, Bruxuless, June 1995.

(2.F1] Funk, P.,; Berechnungshilfen fOr die ingenieurmaf3ige Bemessung von Mauerwerk nach DIN 1053 Teil 1 und Teil 2, Mauerwerk-Kalender 1995., Ernst & Sohn GmbH, Berlin. S. 57-122.

[2.G 1] Gradevni godisnjak '96. Eurokod 1, Osnove projektiranja i djelovanja na konstrukcije, dio 1, Osnove projektiranja. Hrvatsko drustvo gradevinskih inzenjera, Zagreb, 1995. str. 1-46.

[2.G2] Gracevni qodisnjak '97. Eurokod 1, Dio 2.1. - Gustoce, vlastite tezlne i korisna opterecen]a. Hrvatsko drustvo gradevinskih inzenjera, Zagreb, 1996. str. 1-26.

12.H1) HRN UC7.121, Korisna opterecenja stambenih i javnih zgrada. 1988. Veza s ISO 2103-1986. Sluzbeni list, br. 49/88;

[2.H2) HRN U.C7.122, Odredivanje korisnog opterecenja stropova proizvodnih pogona i skladista. 1988.Veza s ISO 2633-1974. Sluzben! list, br. 49/88. Uredba 0 izmjenama i dopunama Zakona 0 standardizaciji, Narodne novine 44/95, clanak 5.

[2.H3] HRN U.C7.123, Vlastita tezina konstrukcija, nekonstruktivnih elemenata i uskladistenoq materijala koji se uzima u obzir pri dimenzioniranju. 1996. Sluzbeni list, br. 49/88. Uredba o izrnjenama i dopunama Zakona 0 standardizaciji, Narodne novine 44/95, clanak 5.

[2.H4) HRN U.C7.110, Opterecen]e vjetrom, Osnovni pnncrpi I osrednjeni aerodinarnicki pritisak vjetra. Sluzbeni list, br. 70/91. Uredba 0 izmjenama i dopunama Zakona 0 standardizaciji, Narodne novine 44/95, clanak 5.

Zidane konstrukcije I

41

2. Temeljne postavke ororecune

Z. Sotic

12.H51 . HRN UC7.111, opterecen]e vjetrom, Dinarrucki koeficijent i aerodinarnicki pritisak vjetra. Sluzbeni list, br. 70/91. Uredba 0 izmjenama i dopunarna Zakona 0 standardizaciji, Narodne novine 44/95, clanak 5.

[2.H6] HRN U.C7.112, Opterecenje vjetrom, optereceoie vjetrom zgrada.

Sluzbeni list , br. 70/91. Uredba 0 izmjenama i dopunama Zakona 0 standardizaciji, Narodne novine 44/95, clanak 5.

[2.H7] HRN U.C7.113, opterecenle vjetrom, Opterecenje vjetrom ostalih gradevinskih konstrukcija osim zgrada. Slu~beni .. list, br. 70/91 .. Uredba 0 izmjenama i dopunama Zakona 0 standardtzachi, Narodne novine 44/95,

clanak 5.

[2.11] lrmschler, H., J.,: Europaische Harmonisierung der technischen Regeln fur Mauerwerkbau, Mauerwerk-Kalender 1995., Ernst & Sohn GmbH, Berlin. S. 1-10.

[2.M1] Mann, W.,: Grundlagen der vereinfachten Bemessung von Mauer-werk nach DIN 1053 Tei! 1, Ausgabe 1990, Mauerwerk-Kalender 1995., Ernst & Sohn Verlag GmbH, Berlin. S. 11-20.

[2.M2] Mann, W.,: Grundlagen tur die ingenieurmaf3ige Bemessung von Mauerwerk nach DIN 1053 Teil 2, Mauerwerk-Kalender 1995., Ernst & Sohn GmbH, Berlin. S. 21-44.

(2.M3] Mann, W.,: Zahlenbeispiele zur Bemessung von druck-urid'''schubbeanspruchten gemauerten Wanden nach DIN 1053 Teil 2 fur Mauerwerk nach Eignungsprufung und fULRezeptmauerwerk, Mauerwerk-Kalender 1995., Ernst & Sohn Verlag GmbH, Berlin. S. 45-56.

(2.M4] Milcic, V.: Opterecenje snijegom, Gradevinar 34 (1982)2, str. 43-52.

[2.S1] Schneider, R., R., Dickey, W., L., "Reinforced Masonry Design", PrenticeHall, INC., Englewood Cliffs, New Jersey, 1980.

[2.S2] sorlc, Z. .: Proracun nearmiranih zidanih zidova. Zbornik radova: IV Kongresa DHGK, Zamah graditeljstva - temelj razvitka Hrvatske Cavtat, sviban], 23.-25. 1996. str. 461-468, DHGK Zagreb.

[2.T1] Tornicic, \.,: Betonske konstrukcije. Trece izmjenjeno i dopunjeno izdanje.

Udzbenik Sveucilista u Zagrebu, 1996, DHGK, Zagreb.

[2.T2] Tornazevic, M., EUROCODE 6 - projektiranje zidanih konstrukcij: splosna pravila za stavbe. Zbornik serninarja: "Uvajanje sodobnih evropskih standardov Eurocode v Sioveniji, Urednik M. Fischinger, Postojna, septernbra 1995., str. 115-136. FGG Ljubljana, 1996.

[2.W1] Wendehorst, Muth, H.: Bautechnische Zahlentafeln, 18. Auflage. B. G.

Teubner Stuttgart, 1976.

[2.Z1 J Zilch, K.: Skriptum zur Ubung im Mauerwerksbau, Technische Universitat Munchen, Lehrstuhl fur Massivbau. 1996.

[2.L1 J Zarnic, R.: Projektiranje zidanih zgradb po evropskih standardih. Zbornik referatov, Sodobni materiali in sistemi za kakovosno gradnjo. Gradbeni lnstitut ZRMK, Ljubljana, 1996., str. 37-61.

42

Zidane konstrukcije J

II

Gradiva

3

Definicija zidanih konstrukcija mogla bi biti suedeca: zidane konstrukcije su one konstrukcije koje su izvedene iz zidnih elemenata (opeke iii blokova) povezanih mortom iii nekim slicnirn materijalom anorganskog iii organskog podrijetia i koje su zidane na gradilistu, iii s., izvedene u obliku predgotovljenih zidova u tvornici i spojene na gradilislU u konstrukcijsku cjelinu.

3.1 ZIONI ELEMENTI

Definicija zidnog elementa, prema [3.E11 i [3.l2Iglasi: prethodno oblikovana komponenta, namijenjena izvedbi. Prema [3.B1 L definicija zidnih elemenata glasi: opeke iii blokovijli oblikovani prirodni kamen. Prema [3.H11 definicija supljih zidnih elemenata glasi: suplje opeke iblokovi su elementi od pecene gline s vertikalnim iii horizontalnim suphinarna, namijehjeni izradi vanjskih iii unutarnjih zidova. Zidni elernenti-imaju-razlicite nazive: opeka (cigla), suplja opeka, glineni blokovi, zidni blok, kamen za zidanje, itd. Takvi se pojedini zidni elementi povezuju mortom u cvrstu cjelinu koja tvori konstrukcijski element. Vise konstrukcijskih elemenata povezanih na odredeni nacin stvara konstrukciju.

3.1.1 Vrste zidnih elemenata

Danas u svijetu postoji, rnoze se reci, na tisuce raznih oblika zidnih elemenata. Oni se mogu podijeliti u vise raznih skupina. Najznacajnija skupina je ona prema vrsti materijala iz kojeg su izradeni. Neke vrste zidnih elemenata prikazane su na slid 3.1. Ovdje ce se navesti samo zidni elementi naCinjeni od sljedecih malerijala:

1) Gli~eni zidni elementi (opeka, opecni blokovi), kojima se trajnost postize peceruern elementa oblikovanog usirovoj glini na visokim temperaturama.

2) Kalcijsko-sili~atni zidni elernenti, proizvedeni od smjese silicijskog agregata, vapna I druglh provjerenih materjala, izradeni pod tlakom i zaparivani.

-~-----------.--. _ .. __ - .... -------------.--.-.'---.----------~~-

Zidane konstrukcije t

I

-13

3. Gradiva

Z. Sotic

3) Betonski zidni elementi proizvedeni od smjese selektiranog agregata normalne tezine i cementa iii cr Jgih provjerenih materijala u cvrsti oblik pod tlakom i/ili

vibriranjem.

4) Betonski zidni elemenli od lakog agregata, proizvedeni od rnjesavine agregata male gustoce nor. ekspandirana sljaka visokih peci, ekspandirana glina itd., oblikovana pod takorn i/ili vibriranjem.

~\JP\.')"" C~'I(~ , P'VNA P' ... \AOH" QP(KA

~U~ 'A".,CHA ~EI(",

15.';.'V

~

betonski

Unipor zidni elementi

Slika 3.1 Nekevrste zidnih elemenata, [3.A3\, \3.N1J i [3.01J

44

Zidane konstrukcije I

Z. Sotic

3. Gradiva

5) Porasti (autokiavirani i aerirani) betonski zidni elementi, proizvedeni od mjesavine finog silicijskog agregata, cementa, vapna i sredstva koje proizvodi zracne mjehurice, Ta se smjesa njeguje procesom autoklaviranja.

6) Kameni zidni elementi, napravljeni od blokova kamena klesanih naodredene dimenzije iii od lomljenogkamena nepravilnih dimenzija.

Prema kontroli proizvodnje zidni se elementi dijele na kategorije I i II. Zidni elerrenti kategorije r su oni za koje je proizvodac osigurao stalnu kontrolu kakvoce i koji u posi'jci imaju deklariranu tlacnucvrstocu sa 5% fraktila. Elementi kategorije II su cni koji imaju srednju vrijednost tlacne cvrstoce jednaku deklariranoj. Zidni elementi od prirodnog kamena svrstani suu kategoriju II. Prema postotku supljina u volumenu zidnih elemenata oni se dijele na Grupu 1, 2a, 2b, te Grupu 3 (vidjeti tablicu 3.1 i slike 6.3, 6.4 i 6.5). Debljina vanjskih stjenki zidnih elemenata ne bi smjela biti manja od 15 mm.

Tablica 3.1: Zahtjevi koje Grupe zidnih elemenata moraju ispuniti [3.E1]

Grupe zidnih elemenata
_4 __
1 2a 2b 3
... _----- .....
Volumen 25-45 za zidne 45·55 zazidne
supljna I ~ 25 elemente od gline i elemente od gline i '5, 70
(%od bruto 25-50 za betonske 50·60 za betonske
volumena) 1) zidne elemente zidne clemente"
Volumen bilo '5,12.5 za zidne '5,12.5 za zidne Oqranicen
koje supljine '5, 12.5 . elemente od gline i· elemente od gline i povrsinorn
(% od bruto '5,25 za betonske '5,25 za betonske (vidjeti dolje)
volumena) zidne elemente zidne elemente
. __ -
Oqranicen '5,28 cm2 osim za
Povrsina bilo volume- Ogranicen Ogranicen zidne elemente s
koje supljine nom volumenom volumenom 1 supljinorn kad
(vidjeti (vidjeti gore) (vidjeti gore) je supljina '5,180
gore) cm2
Kombinirana Nema posebnih
deblji-ia (% od <: 37.5 <: 30 <: 20
ukupne slrine) 3) zahtjeva 1) Supljine iii utori mogu biti vertikalno oblikovani kroz zidne elemente

2) Aka iskustvo i eksperimenti pokazuju da sigurnost zida nije smanjena ispod neke prihvatljive razine, rnoze se volumen ~upljina povecati i iznad 55% za glinene, te iznad 60% za betonske zidne elemente.

3) Kombinirana debljina je ona ukoju se racunaju debljine hrbata i stijenki, mjereno horizontalno preko zidnog elementa pod pravim kutorn na lice zida.

-----_ ...

Zidane konstrukcije I

45

3. Gradiva

Z. Sane

3.1.2 Svojstvazidnih elemenata

Medu osnovna svojstva zidnih elemenata ubrajaju se njihova tlacna cvrstoca i trajnost. Do sada je bilo uobicajeno da se zidni element naziva po svojoj tlacnoj cvrstoci, cesto nazivanoj markom. No uz tu cvrstocu treba uzeti u obzir i oblik elementa, tj. njegovu visinu isirinu, jer nije svejedno kakve je velicine element niti kako je ugraden u zide. Manja visina nosi za posljedicu veci broj horizontalnih sljubnica morta. Zato se presto na tzv. normaliziranu tlacnu cvrstocu zidnog elementa fb•

Tlacna cvrstoca zidnih elemenata koja se uzima u proracunu jest tzv. normalizirana tlacna cvrstoca fb. To je tlacna cvrstoca zidnog elementa prevedena na tlacnu cvrstocu na zraku susenoq zidnog uzorka sirine 100 mm i visine 100 mm. Oa bi se srednja tlacna cvrstoca dobivena eksperimentalno, ispitivanjem uzoraka koji su bili 24 sata uronjeni u vodu, pretvorila u normaliziranu cvrstocu za suhe zidne elernente, treba za zidne elemente od pecene gline rezultate srednje tlacne cvrstoce pornnoziti sa 1.10, a za sve ostale elemente sa 1.20. Zatim se takva

vrijednost rnnozi faktorom oblika zidnog elementa 8. Faktor oblika 8 prikazan je u tablici 3.2, a ovisi 0 sirini i visini zidnog elementa. Vrijednosti iz tablice mogu se linearno interpolirati. Projektant treba specificirati srednju cvrstocu na tlak koja se zahtijeva, i to za odreden smjer opterecenja zidnih elemenata, okomito na nalijezucu povrsinu.

Tablica 3.2 Vrijednosti faktora oblika 8

Vis ina zidnog elementa(mm)

Najmanja horizontalna dimenzija zidnog elementa (mm)

50 I 100 150 .... --"200" I >250

50 65 100 150 200 ~250

0.85 0.75 0.70 - -

0.95 0.85 0.75 0.70 0.65

1.15 1.30 1.45 1.55

1.00 1.20 1.35 1.45

0.90 1.10 1.25 1.35

0.80 0.75

1.00 0.95

1.15 1.10

1.25 i 1.15

Zidni elementi trebaju imati srednju cvrstocu na tlak okomito na nalijezucu povrslnu (vertikalno) barem 2.5 N/mm2. U horizontf'lnom smjeru uacna cvrstoca mora biti barem ~.O N/mm2 [3.E2].<?stali uvjeti .:azi ,anje u .. seizrnickim podrucjirna

dani su u poqlavfju 8, Zidane gradevme u seizrnickim podrucjirna. .

Siovenski je prijedlog [3;S2] da najmanja normalizirana tlacna cvrstoca zidnih e'eTenata od pecene gline treba iznositi 10 NJmm2, a za betonske elemente 7.5 N/mm .

Ako se zahtijeva, treba iskazati i apsorpciju vode iii pocetno kapilarno usisavanje vode. Element mora biti dovoljnotrajan da se odupre 'Iokalnim vremenskim uvjetima tijekom predvidenog trajanja zgrade.

46

Zidane konstrukci]e I

Z. Sane

3. Gracltva

~~~~.

3.1.3 Ispitivanje tlacno cvrstoco zidnlh elernenata, [3.111

a) Uzorak se urnoci u vodu i ostavi u rijoj 18 sati nakon ceqa S€ cijedi pnblizno 10

min uta i obrise od viska vode. .

b) Uzo.rak se postavi u svjez: mort koji sadrzi jedan do cistog pjjeska maksimalne velicina zrna 2 mm, pornijesano s jednim dijelom pcrtlandskop cementa. mjereno volumno.

c) UZ?rak. se postavi no glatku krutu staklenu iii celicnu p.ocu najmanje 25 mm duzu I siru od uzorka, I ravnu do 0,05 mm. Oalje se oostupa ka-co slijedi:

Najmanji broj uzoraka treba biti 10.

1) Ploca se postavi na cvrstu podlogu s obradeno-n glatkom povrsinorn prema gor: t~. ju s~ postavi u horizontalan potozai u 2 smjera pod pravim kutom, sluzeci se libelorn. Ploca se prekrije uljnirn filmom iii tan kim listom papira koji sprjecava prianjanje morta.

2) ~aplocu se jednolikonanese 5 mm morta pa se na te postavi uzorak i cvrsto pritisne Provjeri se je Ii vertikalna os uzorka ckomita na ravninu ploce sluzeci se libelom koju se postavi uz svaki od 4 vertikalna lica uzorka. Najmanja tlacna cvrstoca morta u vrijeme ispitivanja ne bi trebala biti niza od 30 N/mm2.

3) Provje~i seje Ii debljina morta najmanje 3 mm na cijeloj povrsini te je Ii ~vaka supliina na donjoj povrsini uzorka ispunjena mortem. Supljine se ne ispuruavaju mortom ako su nastale zato da S6 p.cizvede sto laks. zidni

element. '"

4) Ostruze se visak morta sa strane uzorka te se prekrije vlaznom krpom.

Uzorak se ,tada pusti da stoji nedirnut 16 sati pa se tek onda pazjjivo diqne s ploce a da se ne osteti mort.

5) Ispita se povrsina rnorta da bi se ustancvi.. nedostaci kao sto su nekompaktnost, pukotine i slaba prionljivost s uzorkorn ..

d) Nakon postavlj.anja "kape" morta na jednu nalijezucu plohu uzorka, postavlja se mort na 1St I nacm I na drugu plohu rabeci isti materijal ; iste ornjere sastojaka za izradu morta kao i kO? izrade prve plohe. Male rupe mogu se napraviti u "kapi" morta kako bi omoguctle izlaz vode iz svake supljine.

Njegovanje uzoraka pnje ispitivanja .

Nakon sto je druga kapa morta dovofjno ocvrsnula (nakon 3do 7dana); uroni se c~Jell uzorak. u vodu ,III se p~ekrlJe. vrecom te se odrzava vlaznim cijelo vrijeme njeqovanja, III se drz: u vlazno] .komorl relativne vlaznosn vece od 90%. Prije ~spltlvanJauzora~ mora bif najrnanjs 24sata uronjen u vodu. Nakon toga uzorak se izvadi te pusn ocjediti 15 min.

Postav/janje uzorka u stroj za ispitivenje.

Obr.is~ ~enalije.zuce povrsine stroja za ispitivanje te odstrani sva necistoca s nallJez~clh povrsrna uzorka Uzorak S8 pazliivo centrira prerna ploc! (koja je postavlJ~na na kuglu). Kada ta ploca optereti uzorak, tada treba rukcmlagano voditi pokretni die stroja tako da se osigura jednoliko nalijeganje.

-~------

Zidane konstruk~j;;t--- -.---;--.-------~-.----~---. -----

47

3. Gradiva

Z. Sorie

Opterecenje

Opteretenje se nanosi u istom smjeru kao i u stvarnoj pnmjern, bez udarca, i povecava se kontinuirano. U pocetku, treba opterecenie povecavati korakom koji odgovara stroju ali, pri otprilike polovici ocekivanop maksimalnog opterecenja treba prilagoditi brzinu nanosenja tako da se opterecen]e zavrsi u sliedece 1 do 2 minute. Kod istog uzorka opterecen]e rnoze oscilirati prije nego se dosegne najvete slomno opterecenje. To ce se ookazati smanjenjem opterecenja kada uzorak popusta, a nakon toga slijedi povecanie do novog maksimuma kad se opterecenje nastavi. To privremeno smanjenje moze se dogoditi vise puta prije nego sto se uzorak slomi. Maksimalno opterecenje pri slomu treba zapisati.

Protscut: rezuitata

Cvrstoca se dobije ako se maksimalno opteretenje pri slomu podijeli s opterecenorn povrsinom. Treba ju izraziti u N/mm2 zaokruzeno na 0,1 N/mm2. lzracuna se standardna devijacija i koeficijent varijacije.

Konverzija rezultata na ekvivalentne rezultate za uzorke susene na zraku

Postupak ko] je opisan normom [3.I1] daje najnize vrijednosti tlacne cvrstoce. Da bi se ta vrijednost pretvorila u nominalnu vrijednost za uzorak osusen. na zraku, rezultati dobiveni na uzorku od glinenog zidnog elementa moraju se mnoziti sa 1.1, a za sve ostale zidne elemente sa 1.2.

lzvjests] 0 ispitivan}u

zvjesta] 0 ispitivanju sadrz sliecece informacije:

a) broj i ime norme po kojoj je ispitivanje provedeno;

b) datum proizvodnje uzorka;

c) datum ispitivanja;

d) opis zidnog elementa, ukljucujuci vrst, dimenzije,. presjek, izmjere supljina, debljinu stijenki, oblik i raspored supliina, i druge pojedinosf potrebne za jasnu

identifikaciju zidnog elementa; .

e) skica elementa koji pokazuje opterecenu povrsinu, visinu i orijentaciju opteretenja;

f) postupak uzimanja uzoraka:

g) redni broj uzorka u skupini uzoraka;

h) je Ii uzorak izraden s "kaporn'' o~ rnorta iii je brusen: 2.. ..

i) sila sloma u N, cvrstoca u N/mm zaokruzeno na 0,'1 N/mm" I dtmenziie u mm za

svaki uzorak; 2'

n tlacna cvrstoca elernenata fp u N/mm2 zaokruzeno na 0,1 N/mm '

k) koeficijent varijacije;

I;' napomene.

3.2 MORT

Prema [3.I2], to je materijal koji se sastoji ad rnjesavine anorqanskoq veziva, agregata i vode, a rnoze sadrzavati i dodatke. Rc;bi se za povezivanje zidnih

48

Zidane konstrukcije I

Z. Soric

3. Gradiva

elemenata. Prema 13.H2J, mort je mjesavina veziva (cementa iii cementa i vapna), pijeska i vode, a sluz: za ostvarivanje cvrstoce zida.

Mort za zidanje treba biti razvrstan u odnosu na njegove sastojke, tj. na vezivo, pijesak i sve druge sastojke, kao i na svoja rnehanicka svojstva.

Vezivo (hidratizirano vapno, hidraullcko vapno, cement) treba biti u skladu sa specifikacijom kakvoce,

Agregati mogu biti pijesak iii bilo koji drugi materijal specificiran normama i trebaju biti bez stetnih primjesa i necistoce. Zrno agregata mora biti promjera manjega od 4 mm.

Voda ne smije sadriavati stetne tvari. Pitka voda prikladna je, a druge vode moraju se ispitati na pogodnost u skladu s normama.

Kemijski dodaci mortu koji sluze za njegovu modifikaciju razvrstani su prema svojem ponasanju; npr.: - dodaci koji plastificiraju mort, - dodaci koji prave mort nepropusnim za vodu, - dodaci koji sprjecavaju vezivanje tvornlckl izrnijesanoc suhog morta,- leteci pepeo moie se dodati u skladu s normom. Ako se rabe kemijski dodaci mortu, svojstva ocvrsnutoq morta ne smiju se poqorsaf do nekoq neprihvatljivog stupnja. S tim u vezl.: ponasanjs konstrukcije, trajnost, nepropusnost za vodu izmedu zidnih elemenata itd., mogu biti od vainosti i moze biti nuzno ispitati i dokazati da je ponasan]e gotovog zida primjereno ieljenom ponasanju. Kada su ukjjuceni dodacl, mora se osigurati primjeren nadzor pri izradbi i uporabi rnorta.

3.2.1 Vrste mortova

U gradnji se rnoze rabiti jedna od sliedecih vrsta rnorta:

Cementni mort

Taj je mort spravljen od odredenih omjera, cementa plastifikatorima ako je to opravdano.

pijeska zajedno s

Cementno-vapneni mort

To je mjesavina odredene kolicine cementa, vapna i pijeska. Za tu vrstu marta kod nas se uvrijezio izraz "produini mort" i on se nalcesce rabi.

Hidraulicni vapneni mort

To je rnjesavina odredene kolicine hidratiziranog vapna i pijeska.

Tankoslojni mort

To je unaprijed pripremljeni (engl. ready-mixed) cementni mort s maksimalnim zrnom pijeska od 1.0 mm i s kemijskim dodaclma, Debljina ovog morta u norlzontalnim sijubnicama je 1 do 3 mm.

Unaprijed pripremljeni mort

Ta se vrsta morta (eng!. ready mixed mortar) doprema na gradiliste u suhom stanju u vrecarna, iii vee pripremljen za uporabu (eng!. ready-to-use) vlazan, ali s usporivacern vezanja.

Zidane konstrukcije I

49

3. Gradiva

Z. Soric

Lakoagregatni mort

Taj je mort spravljan od lakog agregata clja je gustoca obicno manja ad 1000 kg/m3. Agregat rnoze biti: perlit, ekspandirana glina, plovucac, i slicno

Mort se klasificira prema svojoj racunsko] tlacnoj cvrstoci, a oznacava se slovom M nakon kojeg slijedi broj koji predstavlja tlacnu cvrstocu u N/mm2. U veclni propisa u svijetu odnos komponenata marta odreduje se volumno. Taka npr. mort M5 ima volumni odnos 1:1:5 = cement:vapno:pijesak.

Ovdje ce se navesti nekoliko propisa u svijetu: britanski BS 5628 13.B1]. njernacki DIN 1053 [3.01) i [3.F1J. arnericki UBC 24-20 13.U11 i europski EC6 [3.E1], koji odreduju oznake tj. Grupe mortova i njihov sastav te volumne omjere. Hrvatske norme HRN U.M2.010 [3.H2J ne daju volumne omjere nego se navodi da se omjer odreduje eksperimentom.

Prema [3.121 zidarski cement (engl. masonry cement), a to je izraz koji se rabi u 8S 5628, tvornicki je proizvedeno hidraulicno vezivo koje se sastoji ad portlandskog cementa, klinkera, anorganske tvari i, aka ie potrebno, posebnin organskih dodataka.

Sastavi mortova u svim propisima dani su u volumnim omjerima. N&,-istice se da su omjeri po tezini (masi) svakako tocni]i nego volumni odnosi i trebaju se rabiti. To se postize take da se, poznavajuci zapreminsku masu koja se izmjeri na gradilistu, iz volumnih omjera izracunajutezinski. Oznaci Ii se zapreminska masa cementa sa Pc, vapna sa Pv, pijeska sa PP' tu masu treba pornnoziti s volumnim ornjerirna da bi se dobili tezinski omjeri.

Mortovi prema BS 5628 [3.B1], imaju oznake (i), (ii). (iii) i (iv).

Tablica 3.3 Sastav i zahtjevi na mort prema 8S 5628, [3.81]

Vrsta morta (proporcije po volumenu) Srednja tlacna cvrstoca pri 28

dana starost rnorla

f---------,------.-----+-.--- _J~I!,l~11) .. _.

Prethodno i I .. .

.. i spl!lvanJe na

(laboratorqsko , dr t

ispitivanje) : gra I IS u

16.0 1------11:0--

6.5 I 4.5

3.6 I 2_5

1.5 I 1.0

)----!.--'--_-+-::-:::- __ .,----'-'---.!:-~_'__'::...J_:_:_~~_+_--~--- .. .

Stijeva nadesno: povecava se otpornost na

mraz za vrijeme zidanja

Oznaka cement:
morta zidarski
cement: cement: pijesak s
vapno : pijesak pijesak plastifika-
torom
(i) 1 : 0 do '/4: 3 - -
(ii) 1: '/2:4do4'/2 1 :2'/2 do 3'12 1 : 3 do 4
(iii) 1 : 1: 5 do 6 1: 4 do 5 1 : 5 do 6
(iv) 1 : 1: 8 do 9 1 :5'/2 do 6'12 1 : 7 do 8 Slijeva nadesno: smanjuje se prianjanje i otpornost na penetraciju kise

50 Zidane konslrukcije I

Z. soric

3. Gradiva

Prema njernackirn propisima. DIN 1053, ,3.r:;1 i. normalni mortovi su gradilisni predgotovljeni mortovi iii radni mortovi mase u suhom stanju najmanje 1.5 kq/drn". Mortovi se dijele 1I Grupe I, II, Ila, III i lila, a cvrstoca se odreduje iz najmanje 6 uzoraka (ti. sest polovica ad tri prizme nakon isp.tivanja vlacne cvrstoce savijanjem).

Tablica 3.4 Volumni sastav marta prema DIN 1053, [3.01]

Grupa

II Min. tlacna : Hidratizirano Ie. t I

cvrstoca (N/mm2) i vapno i .errsn I Pijesak

--·-I.:__II -+---'--3:-5- - ....+-----;---+~.-~ -- ~ ~

-~ .... -_._... .. .. ---,------·---------·-1 [ .. -

-~-I=I:I:!=-------t {~ .' 1-----:-----1---t----I-----: ---.-

U DIN 1053 '~l.D1' objasnjava se razlika u najmanjoj tlacnoj cvrstoci izmedu Grupe III i lila. lako istog sastava, veca tlacna cvrstoca morta Grupe Ilia postize se kvalitetnijim pijeskorn.

Oznake mortova prema arnerickirn propisima UBC 24-20 13.U1], jesu M, S,

NiO.

Tablica 3.5 Volumni sastav marta prema UBC 24-20, [3.U1J

Vrsta Tlacna cvrstoca Cement Vapno Pijesak
morta min. (Nzrnrn")
M 16_7 1 1/4 Ne manje od 2'/4 i
S 12.0 1 1/4 do 1/2 r,e vise ad 3 puta
---- --
N 5.0 1 1/4do2'/2 DC zbroja volumena
.. -_------------ . -_. __ ------
0 2.3 1 2 '/2 do 4 cementa i vaona Sastavi mortova prerna europskoj normi [3.E1), prikazani su l. tablici 3.6.

Tablica 3.6 Volumni sastav marta prema EC 6, 13.E1]

I Minimalna tlacna Pr.iblii:ni sastav

Vrsta marta cvrstoca nakon hidratizrano

'J cement pijesak

i 28 dana (N/m_f!1l vapno

-~-J.~__~'~~~ -i-_-._---tr-e-ba_j_o-d-re-d1-'lt'.:_j i-SP;_i~tiv-a_jn-je-m------J

r-- __ M_1 O __ Lii ~Q_. ------f----

M5 i 5

f----M~2--+T-------~-=-2·-··- ---.--.----t-----+------;--~--I---=--=--

1 0- '/. 3
1 '/. - 1.,< 4 - 4'/4
1 'I< - 1 '14 5-6
1 1'/.- 2'h 8-9
-
51 Zidane konstrukcije 1

3. Gradiva

Z. Serle

3.2.2 Svajstva marta

3.2.2.1 Tiacna cvrst06a motte

Tlacna cvrstoca morta, fm, mora se ispitati u skladu s normom r3.[1]. U slucajevirna kad je cvrstoca manja iii znacajno vee a nego ona u tablici 3.6, dopuseno je da se mije~jaju omjeri (proporcije) cementa, vapna i pijeska, kako bi se postigla zahtijevana cvrstoca. Druqaciji omjeri ovih sastojaka mogu se upotrebljavati ako je tc dokazano ispitivanjem. Laboratorijska ispitivanja takvih rnjesavina trebaju dati cvrstocu na tlak najmanje 20% vecu nego one iz tablice 3.6, ali druga svojstva kao sto su prionljivost, obradljivost i trajnost mogu biti takoder

vazne.

Uzorci za ispitivanje iIi su prizme 160 mm x 40 mm x 40 mm iii kocke sa stranicom 70,7 mm iii 100 mm. Najmanje su potrebne 3 prizme iii 6 kocaka. Uzorci prizmi morta nabijaju se u celi·:nom kalupu sipkom kvadratnoq presjeka stranice 12 mm i mase 500 g, a za kocke sipkorn kvadratnog pres'feka stranice 25 mm i mase 1,8 kg. Kalup se napuni dopola i nabija sipkorn ovisno 0 konzistenciji, a najmanje 25 puta jednoliko po duljini priz-ne, tako da ne dode do oovajan]a zrna (segregacije) niti prekomjerne pojave cementnog "mlijeka". Kalup se nakon loga napuni do vrha i opet se nabija. Gornja povrsir a se zaravna nozern koji ima potpuno ravan rub. Za odredivanje tlacne cvrstoce, hi prizme se prvo vlacnirn pokusom prekinu na dva dijela da se dobije 6 polovica.

Priprema uzoraka motte za tscitivenje

Pripreme se dvije serije sa po 3 uzorka (prizme) za ispitivanje, prva tri za starost 7 dana, a druga tri za stares! 28 dana. Ako se trazi cvrstoca morta na dan ispitivanja zida, tada treba napravif dovo jan broj uzoraka. Uzorke morta treba napraviti brzo i po propisu, a nlposto ako erode sat vremena od dodavanja vode, osim u slucajevirna upotrebe usoorivaca vezivanja. Mort u kalupu se njeguje u vlazno] komori iii plasticno] vreci na temperaturi 20±2°C, jedan do tri dana, ovisno 0 ranoj cvrstoci morta. Zatim se izvadi iz kalupa, oznaci se tako da se kasnije prepozna i odmah se odnosi u pr'klacno okruzenje na dodatnu njegu. Treba zapisati starost prizme pri vadenju iz kalupa. Kada se ispituje mort na qradiltstu, nastaju razlike u odnosu na laboratorijska ispitivanja zato sto su moquce mnogo veee varijacije u mjesavinarna morta.

Postoje dva nacina njegovanja uzoraka: a) podvodna njega mortova koji svoju cvrstocu dobivaju uglavnom iz hidratacije cementa i b) njegovanje na vlaznorn zraku iznad vode, bez karbonizacije, za mortove s usporivacern vezanja.

Podvodna njega. uzorak treba uroniti u vodu koja je zaslcena vapnom pri temperaturi 20±1°C i d-Zcti ga take do 2 minute pn]e i'~nitivanja. Uzorak treba biti tako poduprt da voda slobodno dolazi do svake njegov' ,ovrsine.

Posudau koju se stavliau uzorci za njegovanje treba biti dovoljno duboka da ih voda posve prekrije, a zo potrebi treba je i dodavati. Najmanje jedanput rnjesecno treba posudu lspraznitl i dodati novu vodu. Ne smije se u istu vodu staviti uzorke

52

Zidane konstrukcije [

Z. Soric

3. Gradiva

koji su izradeni od razlieitih vrsta mortova ali se u istu posudu mogu staviti uzorci mortova iste vrste ali razlicite klase.

Njegovanje na vlatnom zraku. Nakon sto se izradi, uzorak se postavi iznad vode u zatvorenu zracnonepropusnu posudu koja ima volumen ne veci od 0.015 m3 pri temperaturi 20±2°C. Uzorak se 4 do 6 sati neposredno prije ispitivanja uroni u vodu koja ima temperaturu 20±2°C.

Otiredivenje vtecne cvrsioce morta pri savijanju

Uzorak se ispituje odmah nakon sto se izvadi iz vode, dok je jos uvijek u vlaznorn stanju. Obnsu se lezajne povrsine valjaka i stranice uzorka cistern krpom da se odstrane bilo kakvi labavi ostaci materijala. Uzorak se tad a postavi jed nom stranom koja je bila u dodiru s kalupom na lezajnl valjak. Opterecenje se nanosi polagano, bez iznenadnoq udara, brzinom izmedu 0,02 do 0,10 N/mm2/sekunda, dok se uzorak ne slomi. Niza brzina nanosenja opteretenja mogla bi biti potrebna za slabije mortove. Zabillezi se najvete opteretenje, u N. Slomljeni uzorak se vraca u vodu i tame drz: do ispitivanja tlacne cvrstoce

Prorecun viecne cvtstoce morta pri savijanju Vlacna cvrstoca u N/mm2 racuna se prema izrazu:

f =~

ml 2bd2

(3.1 )

gdje je: P = najveca koncentrirana sila (N) u polovici raspona (I.) prizme morta; e = udaljenost izmedu osi lezajnih valjaka (mm), b = sirina prizme na crti pukotine (mm); d '" debljina (visina) prizme na crti pukotine (mm).

Vlacna cvrstoca se zaokruzu]e do najblize vrijednosti od 0.01 N/mm2 za pojedinacm uzorak te 0.05 N/mm2 za srednju vrijednost od tri ispitivanja.

Odreaivanje tlecne cvrsioce morta

Prizma se postavi tako da je njen rub 16 mm od najblizeqa ruba tlacnih ploca stroja. Ako je slom prizme od ispitivanja na savijanje bio takav da dio uzorka nije dovoljno velik za tlacno ispitivanje, tada takav uzorak treba odbaciti. Uzorak treba pazljivo centrirati tako da se optereti cijela sirlna uzorka u dodiru s tlacnlm plocarna. Opterecenje se nanosi bez udarca i povecava se stalnorn brzinom od 0.03 do 0.10 N/mm2 u sekundi do sloma. Niza brzina nanasanja opterecenja mogla bi biti potrebna za slabije mortove. Zapisuje se najvece opterecenje, u N, za vrijeme ispitivanja.

Prorecun ttecne cvrsioce

Za prizme se izracuna cvrstoca kao najvece opteretenje podijeljeno s povrsinorn poprecnoq presjeka u dodiru s tlacnorn iii lezajnom plocorn. Za kocke se lzracuna cvrstoca kao najvece opteretenje podijeljeno s povrsinorn poprecnoq presjeka. Zapise se cvrstoca do najblize vrijednosti od 0.05 N/mm2.

Zidane konstrukcije I

53

Z Sotic

3. Gradiva

~~~----------------- ... -----

tzviests] 0 ispitivanju

lzvjesta] 0 ispitivanju treba sadrzavati sljedece informacije:

a) broj norme po kojoj je ispitivanje provedeno

b) broj uzoraka

c) datum izrade (u kalupu)

d) datum vadenja iz kalupa

e) datum ispitivanja

f) opis morta, ukljucujuci vrstu, oznaku morta, sastav tj. omjer materijala u sastavu morta i precizne oznake sastava ukljucujuci cement i dodalke

g) analizu prosijavanja pijeska

hl na zahtjev: pojedinacne i srednje vrijednosti qustoce sv~ezeg morta

i) pojedinacne vrijednosti ttacne cvrstoce morta u N/mm , zaokruzeno na najblizih 0.5 N/mm2, i srednje vrijednosti tlacne cvrstoce morta u N/mm,' do IldJblizill 0.1 N/mm2•

U tablici 3.6 kao najslabiji mort prikazan je onaj s oznakom M2. No EC6 [3.E1] propisuje da je najslabiji mort koji je dopusten u nearmiranom zidu M1, dok je M5 najslabiji mort za armirano iii prednapeto zide. Tankoslojni mortovi moraju bit: najmanje oni oznake M5, a isto pravilo se odnosi i na lakoagregatne mortove.

Trajnost morta

Povecanje trajnosti bit ce doseqnuto s cvrscrm mortovima koji sadrze vise cementa, ali ce tada biti i vece tendencije nastajanju pukolina u zidanim konstrukcijama. Povecanje sposobnosti da se prilagodi pomacima postici ce se uporabom slabijih mortova koji sadrze manje cementa i vise vapna, sto se u BS 5628 [3.B1] izricito i navodi. U istom propisu navodi se i to da se povecana otpornost na mraz dobiva uporabom morta s dodatkom plastifikatora, dok se tim istim dodatkom smanjuje cvrstoca prianjanja i otpornost na penetraciju kise. Ako se zeli rabiti mort koji sadrzi kemijske dodatke, kao npr. plastifikatore, usporivace iii agregat koji nije prirodni pijesak, treba ispitivanjem provjeriti da bi se kontroliralo da prionljivost izmedu takvog morta i zidnog elementa nije manja od one koja bi se postigla rabeci mort bez tih dodataka.

3.3 BETONSKA ISPUNA

Betonska ispuna sluzi da se poveca presjek a time i cvrstoca zida i da se zastiti armatura u zidu.U dvoslojnom zidu prostor izmedu dva sloja ispuni se betonom. Ako su supljine zidnog elementa sire od 50 mm, takoder se mogu ispuniti betonom. Zastitni sloj betona do armature treba biti izmedu 15 mm i 25 mm. Najvece zrno agregata u tom betonu je 10mm. Ako su supljine najmanje sirine 100 mm, tada zastitni sloj betona do armature mora biti najmanje 25 rnrn, a najvece zrno agregata 20 mm. U tablici 3.7 prikazane su karakteristicne tlacne fck i posmlcne fcvk cvrstoce betonske ispune. Klasa betona oznacu]e se slovom C iza kojeg slijede dva broja odvojena kosom crtom. Prvi broj oznacuje cvrstocu

54

Zidane konsirukcije I

Z Sotic

3. Gradiva

_ .. --_._._-_._._--------------

betonskog valjka promjera15 em i duljine 30 em. a drugi broj oznacuje cvrstocu betonske kocke brida 20 cIll13.E11·

Tablica 3.7 Karakterlsticne tlacne (fck) i posrnicne (fcvk) cvrstoce betonske ispune

(:20/25 I C25/30 iii vece

Klasa betona

C12/15

C16/20

12

16

20 , 25 I

i . - --- .. ,- u_ --.-----

0.39 0.45.

fCk (N/mm2)

.------_----_-_ ... - .... j

fcvk (N/mm/)

0.27

0.33

3.4 CELIK ZA ARMIRANJE

Celik za armiranje treba imati odgovarajucu duktilnost. Duktilnost, tj. zilavost je svojstvo materijala u kojern se cokazuje njegova sposobnost deformiranja prije sloma. Krhki materijal nema duktilnost Duktilnost je pozeljna, a bit ce postignuta ako je zadovoljeno:

.. za celik visoke duktilnosti: [uk> 50%0 kada je (I/\,)~: > 1.08

- za celik normalne duktilnosti: Cuk> 25%0 kada je (fliT,,). > 1.05

gdje su: £uk karakteristicna vrijednost relativne v acne deformaeije pri najvecern

vlacnorn naprezanju

II vlacna cvrstoca armature

Iy vlacno naprezanje na graniei popustanja armature

(ftffyh karakteristicns vrijednost od ftfly

Armatura visokog prianjanja promjera mania od 6 mrn ukljucujuci zicane rnreze iii zice u obliku resetke koje se rabe kao armatura u horizontalnim sljubnicama morta, ne srnije se smatrati armaturom 'visoke duktilnostt. Armatura rnoze biti glatka iii ona visokog prianjanja t]. rebrasta.

Modul elasticnosti celicne armature moze S8 uzsti 200000 N/mm2. Celik za prednapinjanje treba biti dovoljno postojan, da tijekom trajanja konstrukeije ne korodira i da se odupre lokalnim uvjetima okoline. Cijagram naprezanja i relativnih deformacija (c-e) celicne armature prikazan je na slici 5.2 (poglavlje 5. Armirano zide).

3.5 MEHANICKA SVOJSTVA NEARMIRAt\OG ZIDA

Nearmirano zide je kompozit, sastavljen od z.druh elemenaia i morta.

Mehanicka svojstva nearmiranog zida mogu se oJrediti na dva nacina: a) ne uzimajuc' u obzir susjedne konstrukcijske elemente, tj. uzimajuci u obzir samo zid koji ima svoja mehanicke svoistva i b) uzimajuci u. obzir susjedne elemente konstrukcije, jer rnehanicka svojstva ovise 0 svojstvima samog zida ali i 0 geometriji i svojstvima susjednih elemenata, koji mu zboq medudjelovanja ta svojstva (kakva bi irnao kad bi S8 promatrao neovisnc) mijenjaju.

Zidane konslrukcije I

55

3. Gradiva

Z. Sotic

Mehanicka svojstva zida mogu se dobiti normiranim eksperimentalnim

ispitivanjem, a ona su:

- tlacna cvrstoca, (fk)

- posrnicna cvrstoca (fv)

- cvrstoca pri savijanju (fx)

- odnos naprezanis -relativna deformacija (a-E) i modul elasticnosf (E).

3.5.1 Karakteristicna tlacna cvrstoca zida (fk)

Karaktertsticna tlacna cvrstoca uzorka zida (fk) jest cvrstoca ispod koje se bez ucinaka ekscentricr os:i, vitkosti iii zauzdanosti (sprijecenost horizontalnog pomaka plocarna preko kojih se prenosi tlak) ne ocekuje vise od 5% rezultata. Karakteristicnu tlacnu cvrstocu, fk' treba odrediti eksperimentalno iii iz prikladnog odnosa te cvrstoce s cV'stocom zidnog elementa i cvrstocorn morta. Koeficijent varijacije tlacne cvrstoce zica ne bi smio biti veci od 25'1.,. Karakteristicnu tlacnu cvrstocu zida treba, ako je moquce, odrediti eksperimentalno, no ako to nije moquce onda svakako treba eksperimentalno odredititlacne cvrstoce morta i zidnog elementa. Izrazi p.ikazant dalje u tekstu empirijske su formule za odredivanje karakterisucne ttacne cvrstoce zida na temelju tlacnih cvrstoca morta i zidnog elementa.

3.5.2 Eksperimentalno odredivanje tlacne cvrstoce zicla zidanog u mortu epee namjene (engl. general purpose mortar)

Karakteristicna tlacna cvrstoca zida, fk' rnoze biti odredena iii iz granicne cvrstoce zida visine kata ispitanog do sloma iii lz tlacne cvrstoce manjih uzoraka zida. Rabe se materijali, zidanje i vez onako kako se oni primjenjuju i u praksi. Zapise se ko/icina vlage zijnog elementa u vrijeme polaganja u sloj morta (zidanja). Odredi se tlacna cvrstoca fb' zidnog elementa. Ako se cvrstoca zidnih elemenata s vremenom mijenja, njihova tlacna cvrstoca ispitivat ce se na dan kad se ispituje i zide. Rabi se mort koji treba pripremiti tako da mu se sastojci vazu, a odrede se na osnovi volumnih omjera suhoq materijala koji odgovaraju odredenoj vrsti morta. Ako se, kako je to uobicajeno, rabi vlazan pijesak, treba uzeti u obzir kohcinu vlage. Kolicina vode koja se rabi za prvu smjesu treba biti tolika da osigura obradljivost (pravilna konzistencija za uporabu) i ne smije se mijenjati za slieoece smjese morta. Za izradu uzoraka marta uzima se mort kojim se zida, odreduje mu se gustoca pri rastresiton stanju, te mu se odreduje tlacna cvrstoca. Ispitivanja se provode pri razlicito] starosti morta da bi se odredilo vrijeme kada mort dosegne potrebnu cvrstocu, a ako 5e zidni uzorci trebaju ispitivaf kad imaju starost razlicitu od 28 dana, i cvrstoca rnorta takoder se treba ispitati tada

Prema [3.11] i [3.E2] rabe se najmanje 3 uzorka oblika prikazanog na slici 3.2. Visina uzorka treba biti barem pet puta veca od njegove sirine. Polovice zidnih uzoraka upotrijebit ce se taka da se element prepilili cijepa nekim prikladnim alatom za to. Oa bi se sprijecilJ isusivanje, rabe se prikladne mjere pa se zbog toga uzorci za ispitivanje pokriju, i to prva 3 dana nakon zidanja, npr. polietilenskom folijom, a nakon toga se ostavljaju otkriveni u laboratorijskoj kontroliranoj okolini

56

Zidane konstrukcije I

Z. Sotic

3. Gradiva

(15~C dO.2~oC, 60% vlage ±~0~1o). Ook se ne izvede ispitivanje, uzorci trebaju biti u suhirn uvjetirna. Mort se .koristi na gornjoj .opteretnoj povrsinl zida, a na njega se posta vi celicna ploca clja donja ploha treba biti obradena tako da bude ravna iii se n~ mort .~tavi cvrsta opteretna greda. Ako se ploca iii opteretna greda nije postavila u Ist~.v~IJeme kad ~e zidao ~zorak. nego kasnije, mort rabljen na gornjoj opteretnoj povrsiru treba imati barem IStU cvrstocu kao i mort u zidu u vrijeme kada se zide ispituje. Plohe na koje se raspodjeljuje opterecen]e trebaju biti paralelne i pod pravim kutom na uzduznu (vertikalnu) os uzorka. Ako se trazi brzo ocvrscenje, tada se radi pogodnosti rabi mort od gipsa cvrstoce do 10 N/mm2 iii rniesavina aluminatnog cementa i pijeska za [ace uzorke zida.

2 duljine

p

1

e kstenzometri

Slika 3.2 Mali uzorcl zida (ispitivanje tlacne cvrstoce)

Zidovi se ispituju iii nakon 7 iii nakon 28 dana starosti iii kada je postignuta neka odredena cvrstoca morta. Uzorak se postavi centricno da se uzduzna os uzorka i uzduzna os stroja za ispitivanje poklope. Opterecenje se nanosi jednoliko po cijeloj pcvrsini na vrhu i na dnu zida. Neprekidno se povecava opterecenje tako da se slom dosegne nakon 15 do 30 minuta. Ploce preko kojih se nanosi opterecenje trebaju biti ucvrscene zbog okretanja,kako bi osigurale ravninske uvjete.

Slika 3.2 prikazuje uzorak zida kojern se osim tlacne cvrstoce, fk• mjeri i modul elasticnost E. Prema [3.E2] opterecenie vaUa nanasaf u tri jednaka koraka do priblizno polovice slomnog. Nakon svakog koraka treba tlacnu sllu ostaviti nepromjenjivom 2min±1 min. Nakon toga se opterecenje do tlacnog sloma uzorka nanasa nepromjenjivom brzinom tako da ukupno ispitivanje traje 15 do 30 minuta.

Zidane konstrukcije I

57

.:::3:.- . .:::G:_:_~::.ad::./~·v::.a .!-_~. S~o~n_e

S pomocu cetiri elektronska uredaja, ekstenzometra, mjere se detormaciie uzorka u vertikalnom smjeru. Ekstenzometri se postave po dva na svaku plohu zida, a kao relativna deformacija uzorka uzima se srednja vrijednost od sva cetiri ocitanja. Potrebno je izdvojiti vrijednost izmjerene relativne deformacije, £113, pri sili jednakoj trecini maksimalne.

Tiecne cvrstoce zicJa i modul etesticnosti

lzracuna se tlacna cvrstoca za svaki uzorak zida, fl' f2' h u N/mm2 primjenom

izraza

f. = Fi. max

I Ai

(3.2)

FLmax - maksimalna sila i-tog uzorka odredena ispitivanjem

Ai - optereceni poprecni presjek i-tog uzorka zida (rnrn").

Modul elasticnosti i-tog uzorka jednak je: Ei=f;l£1/3,

Srednje vrijednosti tlacne cvrstoce tzida, 1', i modula elasticnosti E, izracunava se za sve uzorke tako sto se cvrstoca zaokruzi na najblizu vrijednost do 0.1 N/mm2, a modul elasticnosti do najblizih 100 N/mm2.

Ako vis ina zida (izmedu ravnih krajeva) prelazi 20 puta debljinu zida, moquce je da ucinci vitkosti mogu znacajno smanjiti rezultate ispitivanja, -prerna onima koji se ocekuju od zida koji je unutar visine preporucenoq pcdrucja. Ovaj uCinak rnoze se pribliino predvidjeti mjereci najvec, bocni progib zida u srednjoj visini za vrijeme ispitivanja. Ako je v« progib mjeren upravo prije maksimalnog opterecenja, bilo bi pogodno povecati ispitanu vrijednost od fi mnozeci je s faktorom [ tI(t-yu) J. ako povecanje nije vece od 15%, gdje je t = debljina zida.

gdje je

Karakteristiena tiecne cvrsioce zicJa

Karakteristicna tlacna cvrstoca pretpostavlja se da je:

fk = f ' I 1.2 iii fk = fi•min gdje je: fi.min - najmanja pojedinacna vrijednost cvrstoce ispitanih uzoraka,

I ' - srednja vrijednost cvrstoce ispitanih uzoraka.

U zadnjem izrazu mjerodavna je manja vrijednost.

lzviesta] 0 ispitivanju treba sadriavati sljedece podatke:

a) broj norme po kojoj se ispitivanje provodi

b) ime laboratorija u kojem se ispitivanje provodi

c) broj uzoraka

d) datum izrade uzoraka

e) uvjeti njegovanja (temperatura i vlaznost)

f) datum ispitivanja

g) opis uzorka, ukljucujuc] zidni vez i dimenzije do tocnosf ±1 mm

h) opis zidnoq elementa, te pripremu i rezultate ispitivanja morta

i) tlacnu cvrstocu zidnih elemenata (N/mm2) zaokruzeno na 0.1 N/mm? i koeficijent varijacije

j) kolicinu vlage zidnih elemenata u vremenu zidanja

(3.3)

58

Zidane konstrukcije I

Z. Soric

3. Gredive

k) tlacnu cvrstocu morta u N/mn/ zaokuzenu na 0.1 WrT;m2 i koeficijent varijacije, u vrijeme ispitivanja zida i pri starosti rnorta 28 dana

I) pojedinacne, srednju i karakteristicnu vrijednosti tlacne cvrstoce zida u N/mm2,

zaokruzeno na najblizu vrijednost 0.1 N/mm2

m) naprezanje u N/mm2, pri pojavi prve vidljive pukotine

n) oblik i raspored pukotina pri slornu .

0) srednja i pojedinacne vrijednosti modula elasticnosti do najbliiih 100 N/mm2 p) vrijeme od pocetka opterecerja do maksimalnog opterecenja.

3.5.3 Odredivanje tlacne cvrstoce zida iz tlacne cvrstoce zidnog elementa i morta opce namjene

Ako se ne raspolaze eksperimentalno dobiven m podacima 0 tlacnc] cvrstoci zida, karakteristicna tlacna cvrstoca zida zidanog u mortu opce namjene rnoze se odrediti iz sljedece jednadzbe prema EC6 [3.E11:

(3.4)

samo ako 1m nije vece od 20 \Jlmm2 niti vece od 2"b, a rnjerodavna je manja vrijednost; gdje je K = konstanta cJ (l\J/mm2)o.lo.

Eksponenl 0.10 uz K, te eksponenti 0.65 uz fb i 0.25 uz fm daju zbroj 1.00. Vrijednost K rnoze se uzeti kao:

[0.601 za Grupu 1,10.551 za GruPJ 2a, [0.501 za Grupu 2b zidnih elemenata kada je debljina zidajednaka siriri iii duljini zidnr: elerrienata tako da nerna uzduzne vertikalne sljubnice morts kroz cijeli zid iii kroz jedan dio duljine zida (vidjeti sliku 3.3 i 3.Lla i b). Objasnjenje za Grupe zidnih elemenata nalazi se u lablici 3.1.

[0.501 za Grupu 1, [0.451 za Grupu 2a, [OAOJ za Grupu 2b zidnih elemenata kada je uzduzna vertikalna sljubnica morta prisutna kroz cijeli zid iii kroz jedan dio duljine zida (vidjeti sliku 3Ac, 3.5 i 3.6).

[00401 za Grupu 3 zidnihelemenata.

fb = normalizirana tlacna cvrstoca zidnog elementa (N/mm2) fm = nazivna tlacna cvrstoca morta (N/mm2) .

Izraz (304) ne vrijedi zazide od kamenih iii porastih zidnih elemenata.

__ -y'L .. '__.

-....~---.-

~=::;IA-Spone

./ ..

. .>: ,/

_+__ ___.J\

Slika 3.3 Presjek krozsupl]i zid (dvoslojni zld sa supljlnorn)

... -.------_--.- .. ~ .. ---. -------------

Zidane konstrukcije I

59

3. Gradiva

Z. Sotic

Ako se betonski zidni Element Grupe 2 s vertikalnim supljinama ispunjava betonom na mjestu (Iat. in situ), vrijednost fb treba odrediti tako da se pretpostavi da je zidni element Grupe 1. Tada se tlacna cvrstoca zidnog elementa osniva na neto povrsini, uz uvjet da tlacna cvrs.oca betona nije manja od te velicine. Ako je tlacna cvrstoca betona manja od tlacne cvrstoce zidnog elementa, vrijednost fb treba odrediti tako da se pretpostavi kako je zidni element pun (bez supljina) a da mu je tlacna cvrstoca jeonakakarakteristicno] tlacnoj cvrstoci betona.

a)

---f






v Spone

b)

c

Uzdu~ne

,:e.

sljubnice

~j
"./"",
. /
.: ul

JI
) Slika 3.4 Presjek kroz jednoslojni zid

J
~ 1::::::::=
"" /
/
\""- /
~
\ r Kontinuirana uz d uz n a slj ub n ic a

Slika 3.5 Presjek kroz dvoslojnl zid bez supljine izmedu dva sloja

Fasadni zidni elementi

Slika 3.6 Presjek kroz jednoslojni zid s fasadnim zidnim elementima

60

Zidane konstrukcije I

Z. Soric

3. Gradiva

3.5.4.0dredivanjc tlacne cvrstoce zlda zidanog u tankoslojnom mortu

Ako se ne raspolaze eksperimentalno dobivenim podacima 0 tlaenoj cvrstoci zida, karakteristicna tlacna cvrstoca zida zidanog u tankoslojnom mortu, rabeci kalcijsko-silikatnu opeku Grupe 1 iii zidne elemente od porastog (sadrzi pore) betona, rnoze se odrediti iz sljedeceq izraza:

(3.5)

samo ako tb nije vece od 50 N/mm2 niti tankoslojni mort tlacne cvrstoce manje od 5 N/mm2 ikada je debljina zida jednaka sirini iii duzini zidnih elemenata tako da nema uzduzne vertikalne sljubnice rnorta kroz cijeli zio iii kroz jedan dio duzine zida .

Tlacna cvrstoca zida zidanog utankoslpjnom rnortu. rabeci druge zidne elemente, a ne kalcijsko-silikatne elemente Grupe 1 iii zidne elemente od porastog betona, moze se odrediti iz izraza (3.4), a tada sE( konstanta K rnoze se uzeti kao:

i

K = (O.70J za Grupu 1, [0.60] za Grupu 2a i [0.50] za Grupu 2b zidnih elemenata.

3.5.5 Odredivanje tlacne cvrstoce zida zidanog u lakoagregatom mortu

Ako se ne raspolaze eksperimentalno dobivenim podacima 0 tlacnoj cvrstoci zida, karakteristicna tlacna cvrstoca zida zidanog u lakoagregatnom mortu, rabeci zidne elemente Grupe 1, 2a i 2b rnoze se odrediti iz izraza

(3.6)

same ako fb nije vece od 15 N/mm2 i kada je debljina zida jednaka sirini iii duljini zidnih elemenata take da nema uzduzne vertikalne sljubnice morta kroz cijeli zid iii kroz jed an dio duljine zida.

K= konstanta u (N/mm2)o.35, sto rnoze biti uzeto kao:

[0.80] za lakoagregatni mort prostorne mase 600 do 1500 kg/m3 i zidnih elemenata od lakoagregatnog betona i porastog betona;

[0.70] za lakoagregatni mort prostorne mase vece od 700 ali manje od1500 kg/m3 i zidnih elemenata od pecene gline, kalcijsko silikatnog materijala iii obicnoq betona;

[0.55) za lakoagregatni mort prostorne mase 600 do 700 kg/m3 i zidnih elemenata od pecene gline, kalcijsko silikatnog materijala iii obicnog betona.

Ucinak cvrstoce morta na karakteristlcnu tlacnu cvrstocu zida uzet je u racun pomocu vrijednosti K.

Treba napomenuti da u nas do sada nije primjenjivan lakoagregatni mort!

Zidane konstrukclje I

61

3. Gradiva

Z. Soric

Z. Sotic

.=........:....::.~-----.------.-------.----.

3. Gradiva

dobiti iz odqovarajuceq ispitivanja uzoraka. Oblike eksperimentalnih uzoraka prikazuje slika 3.8. S uzorkcrn a) sa slike 3.8 postize 3e posmicna cvrstoca bez normalnog naprezanja, as uzorkorn b) dodavanjern normalnog naprezanja povecava se posrnicnacvrstoca. dokje na uzorku c) uvijek prisutno normalno uz posrnicno naprezanje

Slika 3.8 Uzorci zaodredivanje posmicne cvrstoce

Za odredivanje posrnicne cvrstoce zida neke postojsce gradevine treba iz zida odstraniti barem jedan zidni element i na njegovo mjesto postaviti uredaj za nanosenje sile. Takvo ispitivanje prikazano je na slici 3.9. Zidnom elementu na koji se nanosi sila, i koji ce pomaknuti, odstranjuju se vertikaile sljubnice rnorta, ispred i iza. Sila se postupno povecava do posrnicno; slorna Naprezanja okornito na horizontalnu sljubnicu morta treba izracunati (vidjeti takoder tocku "10.5.1 i slike 10.3 do 10.5).

3.5.6 Odredivanje tlacne cvrstoce zida s uskimtrakama marta

Zide s uskim trakama morta rnoze biti one od zidnih elemenata velikih supljina koji se oslanjaju na relativno uski vanjski pojas (Ijusku) elernenta, a. moze bili i ono od normal nih zidnih elemenata kojima se mort postavija u vanjskirn trakarna t]. samoblizu lica zida (vidjeti sliku 3.7). Uvjet je da sirina tog pojasa na koji dolazi traka morta bude barem 30 mm. Debljina zida jednaka je sirini iii duljini zidnog elementa, take da nerna uzduzne vertikalne sljubnice morta kroz ciJeli zid iii kroz jedan dio duljine zida.

a)

::r
r>.
(
I
I
I
I .....
.r>,
I I
I I
~ I...;..
l~' .1 .A.

I I
I I
l..L..-.,..tv-l- . .... ,'<- /'.

l b l
, ,
, L
, 1 Slika 3.7

Presjekkroz zid 5 uskim trakarna morta u horizontalnim sljubnicama

Omjer bIt ne smije prijeCi vrijednost 0.8; gdje je b = razmak sredista traka morta, a t = debljina zida. To znaci da je sirina svake trake morta jednaka barem 0.2t.

Ako se ne raspolaze exsperirnentalno rdoblverurn podacima 0 tlacno] cvrstoci ovakvog zida, karakteristicna tlacna cvrstoca zida zidanog u mortu epee namjene koji se nalazi u vanbskim rubovima zidf'lih elemenata, rnoze se odrediti izrazorn (3.4), Ij.: Ik = K Ibo.65 1m .25 (N/mm2):

gdje je: K=10.60] kada je bl(-;;0.5 ilj[O.30J kada je b/t=0.80, dok se meduvrijednosti

mogu linearno inlerpolirali. ..

Treba napomenuti da takavnacin zidanja znatno smanjuje polresnu otpornost zida.

pre;;a

Slika 3.9 Ispitivanje pcsmicne cvrstoce zida neke postojece qradevlne

Kada ne postoJeeksperimentaln dobiveni rezultati, karakteristicna posrnicna cvrstoca nearmiranog zida, IVk' uz uvjet da su horizontalne i vertikalne sljubnice poIpu no ispunjenemortom, moze se uzeti kao:

3.5.7 Karakteristicna posrnlcna cvrstoca zida (fvk)

Karakteristicna posrnicna cvrstoca nearmiranogzida tVk jest ona cvrstoca ispod koje se ne oceku]e da ce pasti vise od 5% rezultata ispitivanja te cvrstoce. Karakteristicna posrnicna cvrstoca nearmirane zidane konstrukcije tvk rnoze se

iii Ivk = 0.06510 , ali ne manje od Ivko,

ali ne vece od granicn2vrijednosti iz tablice 3.8,

62

Zidane konstrukcije I

Zidane konstrukcije I

(3.7)

63

3. Gradiva

Z. Soric

gd.e je:

fvkc - posrnicna cvrstoca kad je ad= 0, za obicne mortove bez aditiva, kao sto je to prikazano u tatliei 3.8. Ako ne postoje eksperimentalno dobiveni podaci 0 vrijednosti fvkO' tada treba uzeti fvko == 0.1 N/mm2,

ad - racunsko vertikalno tlacno naprezanje u zidu u razini koja se promatra uzlrnajuci kornbinaciju opterecenla koja daje najmanje vertikalno opterecenje:

fb - normalizirana tlacna cvrstoca zidnog elementa

Kada ne postoje eksperimentalno dobiveni rezultati, karakteristicna posrnicna cvrstoca nearmiranog zida, fVk' ako vertikalne sljubnice nisu ispunjene mortem, ali su susjedne plohe zidnih elemenata postavljene jedna uz drugu, rnoze SE .izeti kao najmanja vrijednost od:

fvk = 0.5fvko + 0.400

(3.8)

iii fVk = 0.045fb , ali nE rnanje od fvkO

iii = 70% granicne vrijednosti iz tablice 3.8.

Za zide s trakama morta na rubu elementa od barem 30 mm sirine i ako se ne raspolaze eksperimentalno dobivenim rezultatima, karakteristicna posrnicna cv-stoca zida zidanog U obicnorn mortu rnoze se odrediti iz sljedeceq izraza:

fvk == (g/t)fvko + O.4ad

(3.9)

iii fvk == O.05fb ali ne manje ad fvko

iii 70% granicne 'Jrijednosti iz tablice 3.8,

gd. e je 9 = ukupna slrina dv ju traka morta, a t = slrina zida.

Za tankoslojne mcrtove, koji se rabe uz zidne elemente od porastog betona, kalcijsko-silikatne iii betonske zidne elemente, mogu se primjenjivati vrijednosti fvk iz gornjih izraza i oqranicenja iz tablice 3.8 za elemente od pecene glin9 iste Grupe i za rncrtove M10 do M20.

Za lakoagregatne rnortove, mogu se' primjenjivati vrijednost fVk izgornjih izraza i oqranicenja iz tablice 3.8 za mort MS.

3.5.8 Karakterlstlcna evrstoca na savijanje nearmiranog zida

Karakteristicnu cvrstocu na savijanje nearmir8~og zida, fXk treba odrediti eksperimentalno, a to je ona cvrstoca ispod koje ne pada vise od 5% rezultata. Vri}ednost karakteristiCne cvrstoce na savijanje zida, koja se primjenjuje pri proracunu na djelovarje okomito na ravninu zida, treba odrediti eksperimentalno. Kao alternativa tome, u zemljama s iskustvorn i rezultatima eksperimentalnih

64

Zidane konstrukci]e I

Z. Sotic

3. Gradiva

lstrazivan]a koji to iskustvo potvrduju, mogu se primijeniti vrijednosti iz tablice 3.9. Ako eksperimentalni podaci nisu na raspolaganju, tad a se mogu primijeniti tek polovice vrijednosti iz tablice 3.9.

Karakteristicne vrijednosti cvrstoce na savijanje zida odreduju se na uzorcima koji daju ravninu sloma paralelnu horizontalnim sljubnicama morta, fxklo i onih koji daju ravninu sloma okomitu na horizontalne sljubnice morta, f xk2, kako je prikazano na slici 3.10. Cvrstoca zida na savijanje fXk1, moze se primijeniti samo pri proracunu zidova na kratkotrajno (prolazno) opterecen]e (kao sto je npr. vjetar) koje djeluje okomito na njihovu povrslnu, Vrijednost fXk1 treba pretpostaviti da je [ednaka nuli kada bi 10m zida doveo do potpunog kolapsa iii gubitka stabilnosti cijele konstrukcije. Takoder, navodi se u EC6, pri proracunu seizmicke otpornosti treba pretpostaviti da je vrijednost fXk1 jednaka null.

Tablica 3.8 Granicne vrijednosti karakterlsticne posrnlcne cvrstoce zida fvkO i fvkza mort epee namjene

Zidni element Mort fvko Granicna vrijednost
(N/mm2) fvk(N/mm2)
Glineni M10 do M20, 0.3 1.7
zidni elementi M2,S do M9 0.2 1.S
Grupe 1 M1 do M2 0.1 1.2
Zidni elementi Grupe 1 koji M10 do M20, 0.2 1.7
nisu glineni, iii nisu od M2,S do M9 0.15 1.S
prirodnog kamena M1 do M2 0.1 1.2
Grupa 1 ,zidni elementi od M2,5 do M9 0.15 1.0
prir.odnog kamena M1 do M2 0.1 1.0
Grupa 2a, glineni zidni M10 do M20, 0.3 Manja od 1.4
M2,5 do M9 0.2 uzduzne 1.2
elementi tlacne
M1 do M2 0.1 1.0
M10 do M20, cvrstoce
Grupa 2a zidni element koji 0.2 (vidjeti 1.4
nisu glineni i glineni M2,5 do M9 0.15 napomenu) 1.2
elementi Grupe 2b M1 do M2 0.1 dolje) iii 1.0
Grupa 3 glineni zidni M10 do M20, 0.3 Bez drugih ogra-
elementi M2,5 do M9 O.~ nicenja osirn onih
M1 do M2 0.1 danih uz izraz (3.7)
Napomena: Za Grupe 2a i 2b zidnih elemenata, uzduzna tlacna cvrstoca
elemenata je ona koja je izmjerena, uz koeflcilent 0 koji nije veci od 1.0.
Ako se ocekuje da uzduzna tlacna cvrstoca rnoze biti veca od 0.15 fb, uzirnajuct u
obzir raspored supljina, eksperimenti nisu potrebni. Cvrstocu zida na savijanje trebalo bi razvrstati prema zidnim elementima i kategoriji morta. Prijedlog je EC6 da oznaka cvrstoce zida na savijanje bude slovo

Zidane konstrukcije I

65

3. Gradiva

Z Soric

F koje slijede f'kl/fxk2 (npr. F 0.35/1.00). U tabliei 3.9 cvrstoca zida na savijanje razvrstana je prema kategoriji morta, vrsti zidnih elemenata i postolku upijanja

vode.

Tablica 3.9: Vrijednosti karakteristicne cvrstoce zida pri savijan]u, f.k, poduprte eksperimentalno dobivenim podacima, (iz [3.B 1])

Ravnina sloma Ravnina stoma okomita
Ravnine sloma paralelna horizontalnim na horizontalne
sljubnieama sljubniee
Mort i zidni elementi txkl (N/mm2) fxk2 (N/mm2)
Naziv morta M15 Mi0 M2 Mi5 I Mi0 I M2
Zidni elementi M20 M5 M20 M5 !
Glineni zidni elementi s
upijanjem vode:
- manje od 7% 0.7 0.5 0.4 2.0 1.5 1.2
- izmedu 7%. i 12% 0.5 0.4 0.35 1.5 1.1 1.0
- vise od 12% 0.4 0.3 0.25 1 .1 0.9 0.8
Kaleijsko-silikatni 0.3 0.2 0.9 i 0.6
I
Betonski zidni elementi iii jako !
perforirani glineni zidni elementi
s karakteristicnorn tlacnorn
cvrstocornz 3.5 N/mm2, r-· .
rabljeni u zidovirna debljine':
do 10 em 0.25 0.2 0.45 0.4
do 25em 0.15 0.1 0.25 0.2 * Za jednoslojni zid to je debljina zida. Za dvoslojni zid to je debljina sloja izlozenoq opterecenju. Dopustena je linea rna interpolaeija izmedu vrijednosti prikazanih u gornjoj tabliei za zidove cija je debljina izmedu 10 i 25 em.

a)

b)

Slika 3.10 evrstoca zida na savijanje: a) ravnina slorna paralelna horizontalnim sljubnicama morta, fxk1, b) ravnina slorna okomita na horizontalne sljubnice morta, fxk2

66

Zidane koustrukcije I

Z. Sorie

3. Gtedive

Slika 3.11 prikazuje ispitivanje karakterisucne cvrstocs z.dica na savijanje.

Slika 3.11 Ispitivanje karakterlsticne cvrstoce zidlca na savijanje

Postupak ispitivanja:

a) Zidni elementi i mort koji S8 ispituju jednakisu onima la§ra.cJilistu. Ako su zidni elementi od pecene gline s pocetnim kapilarnim upijanjern 1 ,5 ~:g/m2 u minuti 'Ii vise, zidni elementi nakrat-;o se urone u vodu kako ne bi upili vodu iz morta. Treba zabiljeziti post.ipak pripreme zidnog elementa, sastav morta vodoeementni faktor, konzistenciju, gustocu i sacrzai zraka u nCftu.

b) Zidni elementi se izvade iz vode i unutar sljedeclh 30 rnn.ra zidaju 5e zidic (slika 3.11), rabeci mort kojemu je sat vremena prije dodara voda. Zidici se zidaju u takvom zidnom vezu da je na lieu zida vidlliva duljc. ploha elementa. Rad se ne smije prekidati prije potpunog zavrsetka zidanja. Zi:l kod kojeg ce povrsine sloma biti pod pravim kutom na horizontalne sljubnice morta, oblik zidica treba biti il2 duljine zidnog elementa i 4 sloJa visile. Tamo gdje ce povrsina sloma biti parateloa horizontalnim sljubnicama morta, oolik zidicatreba biti 1 Y2 duljine i 5 slojeva visine zidnog elementa.

e) Odmah nakon zidanja, treba pritisnuti svaki zidic jednolikc raspodijeljenom masom od 100 kg/m2 do 120 kg/m2 (1 do 1.2 kl\J/m\ I\a~:on toga treba njegovati zidic potpuno pckriven (umotan) do ispitivanja. rabeci naterijal koji ne dopusta da veda ishlapi, i odrzati ga netaknutog (neporernecencq) do ispitivanja.

d) Svaki zidic treba ispitati kod starostiod 28 ± 1 dan u vertikalncm poloza]u, pod opterecenjern u 4 linije (vidjeti sliku 3.11). UredaJi za nanoserne opterecenja trebaju se prilagoditi neravnini. Treba poduzeti odredene mjere opreznosti na dodirnirn crtarnalezajeva, da bi se osigurao dodir na cielo] sirini zida. Taj dodir

Zidane konstrukcije I

67

3. Gradiva

Z. Soric

- --.------ -----_._-_ .. _-----

se moze ostvariti supljo n gumenom cijevi (eija je slijenka najmanje 7 mm debljine i 10 mm unutanjeq promjera) unutar koje se nalazi celicna sipka promjera 8 mm. To l1GgU biti i polieslerom armirane PVC cijevi ispunjene vodom, vanjskog promjera 18 mm i zacepljene tako da voda ne iscuri. Vanjski lezajevi trebaju biti oko 50 mm udaljeni od ruba zidica. Razmak unutarnjih [ezajeva moze se mijenjati tako da se ti lezajevi mogu prilagoditi obliku zida, ali trebaju biti izmedu 40'10 60% razmaka vanjskih lezajeva. Udaljenost izmedu unutarnjeg i vanjskog lezaja ne treba biti manja od debljine zidnog elementa. Ako je nuzno, velicina zidica mora se prilagoditi da to osigura. Unutarnji lezajevi trebaju biti srnjesteni na sredini, izmedu najbliiih sljubnica morta koje su paralelne lezajevirna. Osnovtca svakog zidica treba biti slobodna od jakog trenja koje oqranicava pornake, npr. treba se postaviti na 2 sloja politetrafluoretilenske folije (PTFE) iii na kuglaste, iglaste iii valjkaste lezajeve. Brzina povecanja naprezanja zbog savijanja treba biti izmedu 0.3 i 0.4 N/mm?/min.

Cvrstoca na savijanje svakog zidica izracunava se u N/mm2 prema izrazu:

f =3W(L-e)

x 2bd2

(3.10)

gdje je: fx - cvrstoca na savijanje (N/mm2); W = nanijeto opterecen]e u (N);

L - razmak vanjskih lezajeva (mm); f = razrnak unutarnjih lezajeva iii razmak opterecenjaimm); b = sirina uzorka (mm); d = debljina uzorka (mm).

Pri proracunu se ne uzima u obzir niti jedan oblik sloma izvan unutarnjih lezajeva. Potrebno je 10 pcjedinacnih rezultata da bi se dobila karakteristicna cvrstoca na savijanje koja sluz: kao referenca, no i uz manji broj rezultata (najmanje 3) mogu se primjeniti prikladne statisticke metode za dobivanje usporednih isoitivan]a.

Ako su doblvene cvrstoce na savijanje:

fx" fx2• fx3 ..... fxv

izracunavaju se vrijednosti Y" Y2. Y3 ..... Yv

gdje je: v = broj istih uzoraka (replika); Yi = log (fxi)

:ada je: Yc = Ysred - k s, ,

gdje je: Ysred = srednja vri ednost od Yi ; k=2.01, za v=8; k=1.96, za v=9;

~:= 1.92, za v=10;

s = standardna devijacija od Yi.

Karakteristicna cvrstoca na savijanje: fx = antilog (Yc) lsf postupak prikazan je u [3.111 i u [3.B11.

lzvjestaj 0 ispitivanju treba sadrzavati ove podatke:

a) broj norme

b) broj uzoraka

c) datum zidanja uzorka

d) datum' ispitivanja

e) opis zidnog elementa i rr.orta

Zidane konstrukcije I

68

Z. Sorie

3. Gradiva

f) melodu pripreme zidnih elemenata

g) opis uzorka, dimenzije i vezu (mortom)

h) tlacnu cvrstocu zidnih elemenata u N/mm2, zaokruzenu na 0.1 N/mm2 koeficijent varijacije

i) tlacnu cvrstocu morta u N/mm2, zaokruzenu na 0,1 N/mm2 i koeficijent varijacije u vrijeme ispitivanja zida ilili pri 28 dana starosti

j) pojedinacne cvrstoce na savijanje, s opisima svih neuobicajenih oblika sloma i svih odbacenih rezultatata

k) karakteristicnu cvrstocu na savijanje zida u N/mm2, zaokruzenu na 0,1 N/mm2 I) napomene.

Vazno je istaknuti da bez obzira na ovdje iskazane vrijednosti iii na one odredene ispitivanjem, cvrstocu pri savijanju pod pravim kutom na -povrsinu (sljubnicu) nalijeganja treba jedino uzeti u obzir . pri projektiranju zidova cije prernjestanje iii rusenje ne smije ni u kojem slucaju poremetiti stabilnost cijele konstrukcije.

3.5.9 Karakterlsticna referentna vlacna cvrstoca zida, ft

Referentna vlacna cvrstoca zida je ona kod koje dolazi do vlacnoq otkazivanja kada je zid opterecen istodobno vertikalnim i horizontalnim optereceniern Vertikalno opterecen]e stalno je prisutno, a horizontalno je povremeno uzrokovano, vjetrom iii potresom.

Referentna vlacna cvrstoca moze se odrediti eksperimentalnim ispitivanjem zida opterecencq nepromjenljivim vertikalnim opterecenjern, silom N, i postupno rastucorn horizontalnom silom H, [3.AAJ. Toispitivanje prikazano je na slioi 3.12 a). Referentna vlacna cvrstoca prema autorima Turnseku i Cacovlcu [3.T3] (vidjeti takoder itocku 10.5.2.2), prikazanaje izrazom:

r, = - (J2d + ~( (J2d r + (k't)2

(3.11 )

gdje je: (Jd - prosjecno tlacno naprezanje «r, = N/Am)

1: - prosjecno posrnicno naprezanje (1: = H/Am)

k - omjer najveceqa i prosjecnoqa posrnicnoq naprezanja (k '" 1.5)

Am - povrsina presjeka zida (t . L)

L - duljina zida

- debljina zida.

Drugo ispitivanje prikazano je na slioi 3.12 b), a postize se postupnim povecanjern vertikalne tlacne sile duz jedne dijagonale. Referentna vlacna cvrstoca

prikazana je izrazom: ~

fl = -d-k == 0.45 _!i_ (3.12)

1ttLr2 Am

Zidane konstrukcije I

69

Z. SOfie

_.:3~. ~G~ra~d!!_i~va~ ._. ..

Slika 3.12 Ispitivanje referentne vlacne cvrstoce zida

Karakteristicne vrijednosti referentnih vlacnih cvrstoca zida, fl' od raznih vrsta zidnih elemenata i morta, prema ispitivanjima u Zavodu za ra~.lskavo materijala in konstrukcij (ZRMK~ Ljubljana) i Gradevinskog instituta (GI,. Zagreb), [3.T.2J i [3.A.4J prikazane su u tablici 3.10. Kad nema vlastitih ekspenmentalno dobivenih rezultata preporucu]e se vrijednosu.iz tablice 3.10 uzeti sa 50%.

Tablica 3.10 Karaktristicne vrijednosti referentnih vlacnlh cvrstcca zida, fl

Zidni element f fm fk G E i ft

Puna o_peka 10 0.5 2.0 40 250 j 0.04

~p~u~n~a~0~pte~ka~--------r-1~5~~2~.~5-t~2.~5-t~2~ovO~·-~40o-T 0.18 -

Laki kerarnicki blok 7.5 2.0 5.0 500 4-50oT 0.30

~O~)P~el~e~ni~b~IO~k'__ t--~15:-t---'2=;:.5::__t---;2~.5~;__i ~30_Q_. ~5 .. 0.-Q. _Q__.i_Q~. g__.

Opecni blok 15 5 3.0 300 5000 i 0.18

~K~e~r~a::!_m~z~itn~i~b-:-IO--'k-------+--:7:;-.~5~-5;:-T~3~.5~--;5~0~0' -500-0T-0.27

Betonski blok 7.5 5 40 600- 1- 6000' 0.-27-

~p~u~n~a~o~p::_e~k!::a~--s-;-ta-r-;-i z='"i:;d----~-t--~1~0-i-~1·~.0\[--;2;-::~0---,----'"i5;:;=0:--1--800-ro.69-

D'c-v~O~S~lo~J·~n~i k~a:-m--.:=e-'-"ni;:.'z~id~u-s-I~a'b-o-m---I----:-"- =----t-:_:_~--t--;0~.3;';-·t-65--T 266 - '-6~02- !

vapnenom mortu_ r--- __ "T" __ ._. __ "

~~~S~Ojni kameni zid u '. __ a_p_ne __ n_o_m'~-I-I _- __ f--_-_-t-_0.::-::.~_~=~~~1-3000 _:_~~_~ ~M~~ili·te~s~a~n~i ~zi~d~u~v~a::..tlp~n~e~n'-"0~m~m~0~rt;;:u~:__t_---_t___;::_-Ai_-::0-;-;.9O'--j__=50 I 1000 ; 0.08 ~~~~~~~o~~~~ito~Z~~d~ g,rU~b~0~k~le:::::s!!::a:!.!n_::d~-~6~0~c!.!.m:__f___;3:;-~;:::-5-_\t-1 ~~~:~~-j--~-t----- -~-~-~-~=r*

Oznake i vrijednosti iz tablice 3.10:

I tlacna cvrstoca zidnog elementa (N/mm2)

1m tlacna cvrstoca morta (N/mm2) .

70

Zidane konstrukcije /

Z. Sorie

3. Gradiva

fk karakteristicna tlacna cvrstoca zida (N/mm2)

G modul posmika Zilla (N/mm") .

E modul elasticnosti zida (N/lllm2)

ft vlacna cvrstoca zida (N/mlll\

3.6 MEHANICKA SVOJSTVAARMIRANOG ZIDA

3.6.1 Mehanicka svojstva armiranog, prednapetog i ornecenoq zida

Cvrstoca armiranog, prednapetog i omedenog zida odredena je rnehanicklm svojstvima zidnih elemenata, morta iii betonske ispune, te armaturom i njenim svojstvima. Zide povezano krutom vezom na -l,bovima vertikalnim i horizontalnim armiranobetonskim serklazirna naziva SE omedeno zide (engl. confined masonry), a one zidano unutar armiranobetooskih 'losivih okvira naziva se zide za ispunu (engl. infi/led walls). Armirano zide obradeno je u poglavlju 5. Mehanicka svojstva arrniranoq, prednapetog i ornedenoq ' zida dobivena standardnim metodama ispitivanja. primjenjuju se U ororacunu kao ked nearmiranog zida. K tome jos do laze u obzir svojstva kao:

- tlacna cvrstoca betonske ispune, fe,

- posrnicna cvrstoca betonske ispune, fe'"

- vlacna i tlacna granica popustanja (ceucne) armature, fy,

- vlacnacvrstoca prednaoete armature, fp,

- cvrstoca prianjanja pri sidrenju armature, fbo.

3.6.2 Karakteristicna cvrstoca prianjanja pri sidrenju

Za arrnaturu koja je ugradena u betonskipresjek eijesu dimenzije vece iii jednake 15 ern, iii gdje jebeton ispune koji okruzcje armaturu omeden zidnim elementima, karakteristjcna cvrstoca prianjanja, fbok, prikazar.a je u tablici 3.11.

Tablica 3.11 Karaktertstrcna cvrstoca prianjanja (fbok) prj sidrenju armature u beton ispune, omedene zidnim elemenata

Klase cvrstoce I C12/15 betona ispuno ]

f bok, za g.@!_k_~§_rmatu QJ_i~I_t_I~l{) __ J_u _

fbok, za rebrastu arrnaturu i I" I

nehrda'uce si ke N/mm2) ! 2.4

C16/20

C25/30

C20/25

iii vise

.-. -. -_ .. _--.- - -_----_.----_.

_ __l.2_ _ __L___:1_,_©_ 1jl_

3.~2.4

---'---

Za armaturu koja je ugradena u mort iii u betoriski presjek eije su dimenzije manje od '15 cm, iii gdje beton ispune koji okruzu]e arrnatur _l nije omeden zidnim elementima, karakteristtcna cvrstoca prianjanja neornedene armature, fbok, prikazana je u tablici 3.12.

Za specijalnu armaturu, kao sto je resetkasta predqotovljena armatura za horizontalne sljubnice morta, . karakteristicnu cvrstccu pranjan]a pri sidrenju

-----~-.----~------.

Zidane konstrukclje /

71

3. Gradiva

Z. Soric

armature treba odrediti :spitivanjem, iii se rnoze uzeti cvrstoca prianjanja samo uzduznih zica.

Tablica 3.12 Karakterlstlcna cvrstoca prianjanja pri sidrenju armature u mort iii beton neomeden zidnim elemenata

C12/15 C16/20 C20/25 C25/30
Klasifikacija Beton iii vise
Mort M5-M9 M10-M14 M15-M19 M20
fbok• za glatku armaturu (N/rrm<) 0.7 1.2 1.4 1.5
fbok• za rebrastu arrnaturu i
nehrdajuce cellcne sipke (Nrrnrn") 1.0 1.5 2.0 2.5 3.7 DEFORMACIJSKA SVOJSTVA ZIDA

3.7.1 Modul elasticnosti, E

U nedostatku eksperimentalnih ispitivanja, sekantni modul elasticnosti pod opterecenjern (do 1/3 slomnog opterecenja, vidjeti rad.ni dijagram zida. n~_ slici 3._13) za s .... e vrste zida rnozs se uzeti sa E = 1000 fk' gdJe !e fk karakteristicna tlacna cvrstoca zida (tocka 3.5.1). Kada se modul eiasticnosti primjenjuje za granicna stanja uporabljivosti, prsporucu]e se uzeti; E = 600 fk.

3.7.2 Posrnlcnl rnodul, G

Posrnlcni rnocut treba uzeti G = 0.4 E. .

Pri proracunu na djelovanje potresa uzima se G = 0.167 E, iii manje.

sr

Slika 3.13 Dijagram naprezanje - relativna deformacija

72

Zidane konstrukcije 1

Z. Soric

3. Gradiva

3.7.3 Odnos naprezanja i relativne deformacije (a-E)

Ovaj odnos prikazan je na slici 3.13. U proracunu se a-E dijagram moze uzeti kao povrsina ispod parabole + pravokutnik, kao sto je prikazano na slici 3.14, iii kao pravokutnik (vidjeti sliku 5.6) za verifikaciju presjeka kod granicnog stanja nosivosti. Valja imati na umu da zidni elementi s velikim supljinama (Grupe 2a i 3;

vidjeti tablicu 3.1) mogu imati krhki slorn vee kod relativne deformacije £::0.002 (EC6, [3.E1 I), dakle prije horizontalnog duktllnog podruc]a .

ide alizir ani dij agr am

o

-- __ ~~_I __ ,

-:

/ /

/ I r ac u n sk i dijagram

/ I

/

I

- f- - - - - ~-t---"":::"'_----<

0.002

0.0035 f.

Slika 3.14 Racunski dijagram naprezanje - relativna deformacija

3.7.4 Puzanje, skupljanje i toplinsko sirenje

Oeformacijska svojstva trebalo bi odrediti eksperimentom. U nedostatku takvih ispltivan]a, vrijednosti iz tablice 3.13. mogu se uzeti kao racunske vrijednosti za puzanje, skupljanje i toplinsko sirenje, a odnose se na deformacijska svojstva zida. Te vrijednosti su izvedene za odredene vrste zidnih elemenata.

Oeformacijska svojstva zida mogu varirati znacajno i zato se mora oceklvaf da ce neke vrijednosti biti iznad, a neke ispod onih koje su zadane u proracunu.

3.7.5 Mehanizmi sloma zida pod tlacnlm naprezanjem

Ispitivanje tlacne cvrstoce zida na uzorcima u obliku zidanih prizmi navedeno je u tocki 3.5. Mehanizmom sloma zidanih prizmi na kojima se ispituju tlacne cvrstoce bavili su se razni autori te su opisani na vise mjesta [3.02], [3.A 1], [3.B4], [3.B5J. Ovdje ce se prikazati opceprlhvaceno objasnjenje mehanizma sloma kada je jednoosna tlacna cvrstoca zidnog elementa veca od cvrstoce morta. Obrnuti sluca], kada je jednoosna tlacna cvrstoca zidnog elementa manja od

Zidane konstrukcije 1

73

3. Gradiva

Z Sotic

cvrstoce morta, moze dovesti do potpuno razlicitoq ponasanja, ali je taj sjucaj u praksi vrlo rijedak.

Tablica 3.13. Deformacijska svojstva nearmiranog zida zidanog u mortu opce namjene (oblcnl mort)

- Konacni koeficijent Krajnje sirenje iii skuplj.

puzanja ¢~ uslijed vlage (mm/m)

(vldieti napomenu 1) (vidjeti pod 2)

~~~~~R~a~c~u~ns~k~e~-------'~R~a~c~un~Sk~e~t-------r-R~t~~s~-

Podrucie Podrucje vriieonosii Podrutje vrijednosti

~ ~~ 4-~v~rij~ed~n~o=s~ti-t~~~-t __ 7.:~;--t I _____

·0.2 do (vidjeti 4 do 8 I,I 6

+ 1.0 pod 3)

Kalcijsko· 0 1 5 ·0.4 do ·0.2 7 do 1~-',1-----;--- -

1.0 do 2. . 0 1

~S~il~ik~at~ni~~~ ~ -t~~-~'~-t -t I' ~ _

Obicnl beton i ·0.6 do .0.2 6 do 12 I 10

. . k 1.0 do 2.0 1.5 ·0.1 1

~u~m~Je~t~nI~a~m~e~n~ 4- t- __ ~ __ t- __ J,o~.4.- __ t- · 1

(vidjeti pod A ) ·0.2 (vidjeti pod 5)

Koeficijent toplinskog sirenia 1 O·G / 0 K

Vrsta zidnog elemenla

Glineni

0.5 do 1.5 1.0

·1.0 do ·0.2

Lakoagregatni beton

1.0 do 3.0

8 do 12

2.0

10

·OA do

Porasti beton 1.0 do 2.5 1.5 02

I--------+-:-:-::--::-+-----i---::-+ -:-;-' -1------- ------ ----- :--- --

(vidjeti 0 -04 do 3 d 12

+' 0.7 +0.1 0

pod 6)

-0.2

7 do 9

8

Prirodni kamen

7

Napomene:

1. Konacni koeficijent puzanja ¢~ = Ec ~ / Eel. gdje je Ec ~ = krajnja relativna deformacija od puzanja, a Eel = (J / E.

2. Krajnja vrijednost sirenja iii skupljanja uslijed vlage. Minus u gornjoj tablici

oznacuje skracenje a plus sirenje. _

3. Vrijednosti ovise 0 vrsti materijala pa se odredena racunska vrijednost ne moze

dati.

4. Vrijednost je iskazana za agregate plovucac i ekspandiranu glinu.

5. Vrijednostje iskazana za laki agregat koji nije plovucac iii ekspandirana glina

6. Vrijednosti su obicno vrlo niske.

3.7.5.1 Prizme sastav/jene od punih zidmh elemenata Sa s/jubnicama potpuno ispunjenim mortem

Tlacne cvrstoce zidanih prizmi najcesce su vece od tlacnih cvrstoca morta, ali uvijek manje od cvrstoca zidnih elemenata (vidjeti sliku 3.15). Ovaj fenomen je oojasnjen uzimajucl u obzir razlicltosf dvaju materijala od kojih su prizme zidane. Ipak, prema izrazu (3.4) u tocki 3.5.3, dobiva se tlacna cvrstoca zida manja i od

cvrstoca zidnih elemenata i od cvrstoca morta (vidjeti primjer 39.4). -

74

Zidane konstrukcije I

Z. Soric

·3. Greove

----_--------~---- ---- ----------------.----'-------

.-_- z i d n i e le rn e n t

t

i

.-------- p r iz rn a

/ .. -- ..

_ffiOI·t

_.---

II Ve rti k aln a tl ac n a re l a tivn a defon1:acija

Slika 3.15 Dijagrami naprezanje - relativna deformacija materijala prizme

Pod tlakom se slabiji materijal, mort, nastoji vise bocno shti negoli zidni element. Na slici 3_16 prikazano je da zidni element sprjecava bocnc sirenjs morts. stvarajuc. u mortu stanje troosnog tlaka koje ornoqucu]e mortu prei.zirnanja mnogc vecih tlacnih naprezanja ad njegove jednoosne tlacne cvrstcce.

Zicini e le rr.c n t iz lozc n osnom tl ae norn i dvoosnon: vluc no m

u aprez an-i.

Mort iz lozar, troosnom Llac norn n aprez anju.

Slika 3.16 Stanja naprezanja zidnih elernenata i morta u prizmi

Crtom CE na slici 3_17 predocena je anvelopa sloma morta pod troosn.rn stanjem tlacnih naprezanja. Tocka C oznacuje njegovu jednoosnu tlacnu cvrstocu. Dijagram dvoosnog bocnoq vlacnoq naprezanja s povecaojern jednoosnog vertikalnoq tlacnog naprezanja u zidnomelementu prikazan je crtom OD na slici 3.17. Kada kombinacija vertikalnog tlacnog i dvoosnoo vlacnoq naprezanja dosegne tocku _ D na idealiziranoj anvelopl sloma zidnog; elements AB, nastaje ~ertlkalna pukotina kroz prizrnu. Ispitivanjasu pokazala da se kod tlacnoq pokusa cak I uz manju silu od sile sloma pojavljuju vertikalne pukoti.le u prizmi. Tc pokazule da se unutar prizme oblikuje nekoliko vertikalnih stupaca odvojenih pukotinama koji i~aju svoju cvrstocu do trenutka dok se ne pojavi neka kriticna kombinacija pukotina koja covodi do sloma.

- - -- -----------------

--_ ---~-----~-- --_ -- -

Zidane konstrukclje I

75

3. Gradiva

Z. Soric

Ve r Lik a ln o t.l ac n o n ap rc z anj c

4

Ide~liziranll anvclop a sl o m n mor-La izloze nog u-oosriorn

t l ac n orn naprezanju - ,/

E /

F~/

~ <, ,

~ - <,

mort:. .. / ,,-,~

~--------------~~~~----------

Iclcaliziralla e r t.n s l o m n z i d n o g e lc me n t a iz loze n og osnom

13 r Llac no m n ap re z anju i

/ dvoos[lom vl ac n o m naprezanju

Naprezanje u prizmi

N ap re z a njc p ri poj a vi prvc pukolinc

Tlak

Vl a k

N aprezal1~rl, z i d n o g e lernen la II p r iz m i

A ::::
B ::::
C ::::
D :::: osna vl acn a cvr st.oc a zidnog elementa osna tl acn a cvrst.oc a zidnog clemcn\.a osna tl acn a cvr stoc a morta

pojava vertikalnc pukotine u zidnom elementu

Stika 3.17 Mehanizam sloma zidane prizme

3.7.5.2 Prizme sastavljen<9 ~d supljh zidnih elemenata sa sljubnicama morta u uskim trakama uz 0/:;3 lica zida

U prizmama koje su zidane mortom samo u uskim trakama uz oba liea zida r.astaiu, uslijed vertikalnih opterecenia, vertikalne pukotine kroz hrptove zidnih elemenata. Proueavanjem stanja naprezanja doslo se do zakljucka da prijenos opterecen]a na vanjske stjenke supljlh zidnih elemenata izaziva nejednolika vertikalna tlacna naprezanja po sirini i visini elementa. Ucinak takvog stanja jest koneentracija horizontalnih vlatnih naprezanja na vrhu i dnu hrpta zidnih alernenata, slicno kao kod visokostijenlh nosaca,

Ova pojava je uocena ikada se usporedivala cvrstoca zidnih elemenata i :xizmi sastavljenih od takvh elemenata. Nairne ako su zidni elementi, puni i oni sa 3upljinama imali istu tlae~u cvrstocu, tlacne cvrstoce prizrni zidanih posebno od ounih i posebno od supliih elemenata imali su razucite cvrstoce. Pri tome su prizme zidane od supljih elem,enata lmale manje tlacne cvrstoce nego prizme od punih elemenata. Taj se fenomen pripisuje jakim bocnim viacnim silama u zidnim elementima, a suplji zidni elemenati jednostavno imajumanje poprecne povrsine pa time i vsca naprezanja i zato prije dozivljavaju slam,

3.7.5.3 Prizme sastavljene od supljh zidnih elemenata i ;'njenih betonom

Rezultati lspitivanja prizrni zidanih od supljlh glinenih i betonskih elemenata ispunjenih betonom pokazali su da zbrajanje cvrstoca prizmi bez betonske ispune i cvrstoce betonskog stcpca xoj odgovara onom koji se stvara u supljini zidnog

76

Zidane konstrukcije I

Z. Soric

3. Gradiva

el~ment.1 ~e daje orav~ cvrs~ocu,. Zbroj cvrstoca precjenjuje pravu vrijednost, tj. dale veeu evrstoeu od cvrstoee pnzrne s betonom ispunjenim supljinarna. Razlozi su tome;: nedovoljna .zbijenost betona ispune, skupljanje betona, nespojivost (nekornpatibilnost) svoJsta~a d.vajumaterijala, nejednako bocno sirenje (razlititi ~ols~onovi koeliciienti), neistovjetno ponasanje pri naprezanju i deformaciji. Ako su supljine takve da se debljina vanjskih stijenki i hrptqva smanjuje po visini zidnog elementa,tada betonska ispuna rnoze djelovati kao klin i uzrokovati prerani tlacni slom uslijed bocnih vlacnih naprezanja. To jetzv. ucinax geometrije zidnih uzoraka.

3.,7. 504 Ostali cimoenicl koji uljecu na cvrstocu i nosivost ztde

...•. .Na .tlacnu ~vrsto.eu i nosivost zidaqtjecu:. dimenzije ,i, geometrijski odnosi zidnih elemenata, ispunjenost horizontalnih i vertikalnih sljubniea mortom, omjer volu.mena I rasporeda supljina i vanjskih dimenzija zidnih elemenata, visina prizmi tJ,. zida, evrstoc~ mort~, cvrstoca zidnih, elemenata, odabrani zidni vez, debljina sljubnica morta, evrstoea betona kod zida s betonskom ispunorn.

.: , Ovisnost cvrstoce i nosivosti zida nekih od nabrojenih parametara vee su objasnjeni u tockarna 3,7.5.1 do 3.7.0.3.

Cvrstoca se izracunava s obzirom na ukupnu (bruto) povrsinu, pa prema tome vecu cvrstocu i nosivost imaju puni zidni elementi od onih zidanih od supljih elemenata pod uvjetornda su izradeni od istog materijala.

Raspored s~pljina mora biti simetrican. Ako je omjer volumena supljina i bruto volumena zidnih elemenata velik, cvrstoca ce biti mala.

. ,Visi~a prizmi, tj. zida i njihov omjer s debljinom zida ima vaznu uiogu. Sto je

ta] ornjer veci. to Je rnanja cvrstoca.

Cvrstoce morta i zidnih uzoraka neposredno djeluju na ukupnu nosivost i cvrstocu zida Ij, pnzrni. Taj odnos nije linearan, tj dvostruko veca cvrstoca morta i zidnog elelementa nece ostvariti dvostruko vecu cvrstocu prizme, nego nesto manju od dvostruke.

Pravilan zidni vez od velike je vaznosti za nosivost zida, jer nepravilni vez kao onaj s vertikalnim sljubnieama koje tvore ravnlnu po cijeloj visini zida dovodi do

smanjene nosivosti. '

Oebljina sljubniea rnortautjece na cvrstocu tako da se s povecanjern debljine smanjuje cvrstoca prizme lj. zida.

3.8 POMOCNI MATERIJALI

3.8.1 Slojevi zidnih elemenata nepropusni na kapilarnu vlagu

Projektant treba narocito paziti na svojstva materijala koji su odabrani kao slojevi nepropusni za vlagu. Materijali koji se daju gnjeciti nisu pogodni za jako napregnute zidove i zato su nepoze'jni, Moguenost klizanja konstrukcije po sloju nepropusnom za vlagu treba uzeti u obzlr posebice pri bocnirn opterecenjirna kao sto su: potres, neravnomjerno slijeganje gradevine, jak vjetar i slicno.

77

Zidane konstrukciie I

3. Gradiva

Z. Sotic

3.8.2 Povezivanje zidova sponama

Slojevi zida trebaju biti ucinkovito spojeni metalnim sponarna (vidjeti slike 3.3 i 3.5). Celicne spone trebaju biti jednoliko rasporedene; najmanje 2 spone na 1 m2 ovosloino; zida (vidjeti tocku 6.3). Spojevi moraju biti otporni na koroziju, tj. na agresivnost okoiisa kojem je izlozeno zide.

3.8.3 Predqotovljenl nadvoji

To su nadvoji izvedeni kao predgotovljeni od opecnih kanaliea ispunjenih betonom i armaturom koja rnoze biti obicna [3.Z1] iii prednapeta [3.M21 i [3.S3, 4, 7, 8]. Na predgotovljene nadvoje, koji se 'postavljaju iznad otvora, zidaju se slojevi zidnih elemenata kao i u okolnom zidu. Nosivost nadvoja povecava se s brojem slojeva zidnih elemenata, te uzduznorn armaturom u horizontalnim sljubnieama morta. Takvi nadvoji su, ipak, vrlo osjetljivi na oosmlcna naprezanja te mogu dozivjeti posrnicni, neduktilni, slom. Duktilnosti nosivost povecava im se poprecnom armaturom, koja iz predqotovljene grediee ulazi u vertikalne sljubniee morta prvoga sloja zidnih elemenata.

3.9 RACUNSKI PRIMJERI

Primjer 3.9.1

Proizvodnja zidnih elemenata je stalna, tlacna cvrstoca odredena je sa 5% fraktila, a prema tocki 2.3.1.3 treba navesti kojoj kategoriji proizvodnje pripadaju ti zidni elementi. Osim toga, prema tabliei 3.1 trebaodrediti Grupu u koju spadaju zidni elementi dimenzija 19x19x33 em. Zidni elementi izvedeni su od pecene gline i imaju ukupni volumen supliina 4000 ern". Volumen naivece supljine iznosi 1000 em". Zbroj debljina unutarnjih i vanjskih stijenki uzorka (kombinirana debljina). mjereno u smjeru sirine (19 em), iznosi 7 em.

Proracun;

Bruto volumen zidnog elementa iZ1105i: 19x19x33"; 11 913 ern".

Volumen supljina iznosi: 40001 11913 = 0.336, tj. 33.6% bruto volumena. Volurnen najvece supljine: 1000/11913 = 0.084, lj 8.4% bruto volumena. Kombinirana debljina: 7/19 = 0.368, tj. 36.8% ukupne sirine zidnog elementa.

Prema tocki 2.3.1.3 zidni elementi imaju kategoriju I kontrole proizvodnje, a prerna gore izracunanirn veticinarna, te prerna podacima iz tabliee3.1, proizlazida zidni elementi s navedenim karakteristikarna spadaju u Grupu 2a.

Primjer 3.9.2

Dvanaest zidnih elemenata od peceneqiine; dimenzija 19x19x33 em, bilo je prije ispitivanja tlacne cvrstoce. 24 sata uronjeno u vodu. Postignute tlacne cvrstoce (u N/mm2) jesu sfjedece: 22.5, 23.2, 24.0, 21.6,21.9,20.9,24.4,22.8,21.9,23.3, 22.6, 23.4. Treba izracunaf srednju tlacnu cvrstocu, odrediti faktor oblika (5, te normaliziranu tlacnu cvrstocu fb.

78

Zidane konstrokcije I

Z. Soric

3. Gradiva

Proracun:

- Srednja tlacna cvrstoca (zbr20j svih cvrstoca podijeljen s broern ispitanih

elemenata) iznosi: 22.7 N/mm.. .

- Tlacna cvrstoca suhog zidnogelementa: f;' 1.1 . 22.7 = 24.97 N/mm2. . Faktor 0 iz tabliee 3.2 odreduje se linearnom interpolaeijom:

Visina zidnog elementa v =190mm, nalazi se izmedu v1=150m'Tl i v2=200 rnrn. Sirina zidnog elementa 5 =190 mrn, naiazise izmedu 51=150mmi 52=200 mm. Za v1 =150mm izlazi da je laktoroblika 0(s1 ,v1 ):::.1.1 0, a 0(s2,v1 ):::1.00:

8(5,v1) = 8(151 ,v1)+1 8(52,v1)- 0(151 ,v1)](15-15l)/(152-151)

0(s,v1) = 1.10+(1.00·1.1 0)(190·150)/(200·150):::1.1 0-0.10(40)/(50)=1.02 Za v2=200mm izlazi da je laktor oblika 0(151 ,v2):::1.25, a 8(s2,v2)==1.15:

8(s,v2) = 8(sl ,v2)+[ 8(s2,v2)- 8(sl ,v2)](s·sl )/(s2-s1)

8(15,v2) = 1.25+(1.15-1.25)(190·150)/(200-150)=1.25-0.1 0(40)/(50)=1.17 Za v =190mm is = 190 rnrn izlazi da je laktor oblika 8(s,v):

8(s,v) = 8(s,v1 l+l 8(s,v2)· 8(s,v1 )](v·v1 )/(v2·v1)

o(s,v) == 1.02+(1.17-1.02)(190-150)1(200-150)=1.02+0.15(40)/(50)=1.14 Izlazi da je Faktor 8 = o(s,v) = 1.14.

- Normalizirana tlacna cvrstoca zidnogelementa: fb = 1.14:24.97:28.5 N/mm2.

Primjer 3.9.3

Za mort M 15 (vidjeti tablieu 3.6) treba odrediti omjeretezinskih komponenata ako su poznate zapreminske tezine: cementa Pc=12 kN/m3, vapna Pv=5 kN/m3 i pijeska pp =18 kN/m3 (vidjeti tablicu 2.1 )

Proracun:

Prema tabliei 3.6 volumni ornjeri cementa, vapna i pijeska.':

e:v:p=1 :(0 do 0.25):3. Tezinski omjeri iznose: e:v:p = 1 : v . (p,,I Pc) : p (p, 1 Pc) = 1: (0 do 0.25)(5/12): 3' (18/12) == 1: (0 do 0.104) : 4.

Primjer3~9A

Treba odrediti karaktensticnu tlacnu cvrstocu zida, fk orema izrazu (3.4), u kojem nema uzduzne vertikalhe sljubniee morta. Poznati su sljedeci parametri: zide je gradeno odzidnih elemenata Grupe2b urnortu epee namjene; normalizirana tlacna cvrstoca zida iznosi fb == 15.6 N/mm2; zidejezidano u rnortu IV10,lj. tlacna cvrstoca morta je 1m = 10 N/rnm2.

Proracun:

Za zadanu Grupu elemenata i vrstu. zida konstanta K=0.50. Slijedi da je karakteristicna tlacna cvrstoca zida premaizrazu (3.4):

Ik = 0.50 (15.6)o.G5 (10)°·25 = 5.30 N/mm2;

Za element Grupe 3, K=O.4, pa je Ik == 0.40 (15.6)°·65 (10)°·25 = 4.2SN/mm2;

Vidi se da je izracunana karakteristicna tlacna cvrstoca zida rnanja od normalizirane ttacne cvrstoce zida (to) i od tlacne cvrstocernorta.tt.).

_. __ . __ .... _------- .. __ .... _------------_._-_._---_._----''--_

Zidane konstrukcije I

79

3. Gradiva

Z. Soric

Primjer 3.9.5

Za zidne elenente od pecene gline Grupe 2a,fb::: 13.5 N/mm2 treba odrediti karakteristicnu tlacnu cvrstocu zida (fk) zidanog s us kim trakarna morta M5. Odnos sredista traka ideblji,e z;ja iznosi b/t=0.65.

Proracun:

Prema tocki 3.5.6, kons:anta K se izracuna za vrijednost b/t=0.65 linearnom interpolaeijom.

K = 0.60+(0 30-0.60)(0.65·0.50)/(0.80-0.50) K = 0.6J-O_20(0.15)/0.30 = 0.60-0.15 = 0.45.

Primjer 3.9.6

Treba odrediti karakteristicnu posrnicnu cvrstocu zida, fVk' i usporedlti je s granicnom vriiednoscc iz tabliee 3.8. Zidni elementi su od pecene gline, Grupe 2a, normalizirane nacne cvrsicce fb = 17.6 N/mm2. Neka je tlacno naprezanje u zidu

<Jd=3.2 N/mm2. Marka mor1a je M5.

Prcracun:

Iz tabliee 3.B za mort opoe namjene M5, dobije se: fvko = 0.20 N/mm2. Iz izraza (3.7)

fVk = 0.20 + 0.4:3.2) = 1.48 N/mm2.

fvk = 0.065 fb = D_065 (17.6) ::: 1.14 N/mm2 ..... (mjerodavna vrijednost) Prema tablici 3.8, qrarlcna vrijednost karakteristicne posrnicne cvrstoce iznost fVk ::: 1.20 N/mm2. Mje-cda',na vrijednost je: fvk = 1.14 N/mm2.

Primjer 3.9.7

Treba odrediti 'Irijednosti karakterlstlcn'h cvrstoca zida pri savijanju, fXkl i fxkl (tabliea 3.9) za zidne elenEnte od pecene gline s absorpeijom vode vecorn od 12% i za betonske.zidre elenente u zidu debljine 20 em. Neka se rabi mort M15 i neka nisu provedena eksperimertalna ispitivanja.

Proracun:

Prema tocki 3.5.B, bez eksperimentalnih ispitivanja, karakteristicne cvrstoce zida pri savijanju, fxk! ifxk! iz tablce 3.9 moraju se uzeti s polovieom vrijednosti.

Za g'inene zidne elemente: fx1d'::: 0.4/2 =0.2 N/mm2, fxk2 = 1.1/2 =0.55 N/mm2 Za betonske zidne elernentsu zidu debljine 20 em:

fxkl = [0.25-(0.25-0.15; (20-10)/(25-10)112 = 0.183/2 = 0.092 N/mm2, fxk2 = [0.45-(0.45-C.2E)(20-10)/(25-1 0)J/2= 0.317/2 = 0.159 N/mm2•

Primjer 3.9.8

Treba odrediti vrijednosti referentne vlacne cvrstoce zida, fk' prema izrazu (3.11) akojezadano. L=1CO::m, t=19 em, N=360 kN, H=100 kN.

80

Zidane konstrukcije I

Z. Soric

3. Gradiva

Proracun:

()rI = 360/(100'19) ::: 0.189 kN/em2 ::: 1.B9 N/mm2•

t = 100/(100'19) = 0.0526 k~/em2 = 0.526 N/mm2.

1.89 J( 1.89) 2 2

ft = - 2~ +2- + [(1.5)(0.526)] = 0.286 N I rnm?

Primjer 3.9.9

Treba odrediti vrijednosti referentne vlacne cvrstoce zida, fk' prema izrazu (3.12) aka je zadano. L=h=100em, t=19 em, N=75 kN.

Proracun:

It::: 0.45(7GW)OO), 0.01776 kN/em2 =0.178 N/mm2.

3.10 ZADACI

3.10.1 Navedite vrste zidnih elemenata prema materijalima iz kojih su izradeni. 3.10.2 Na koje kategorije se dijele zidni elementi u odnosu na kontrolu proizvodnje, te kakav se oblik kontrole zahtijeva za svaku kategoriju.

3.10.3 Prema tabliei 3.1 treba odrediti Grupu kojoj pripadaju zidni elementi dimenzija 12x15x25 em. Zidni elementi izvedeni su od pecene gline i imaju ukupni volumen supljina BOO ern". Volumen najvece supljine iznosi 100 em3. Zbroj debljina unutarnjih i vanjskih stijenki uzorka (kombinirana debljina) mjereno u smjeru sirine (12 em), iznosi 6 em.

3.10.4 Petnaest zidnih elernenata od pecene gline, dimenzija 15x12x25 em, bilo je prije ispitivanja tlacne cvrstoce uronjeno 24 sata u vodu. Postignute tlacne cvrstoce zbrojene su i podijeljene s brojem ispitanih zidnih elemenata, te je postignuta srednja tlacna cvrstoca od 23.4. N/mm2. Treba odrediti faktor oblika 8, za s := 150 mm i v = 120 mm, te izracunati srednju normaliziranu tlacnu cvrstocu fb•

3.10.5 Opisite postupak ispitivanja tlacne cvrstoce zidnih elemenata. 3.10.6 Navedite barem 4 vrste mortova i njihove sastave

3.10.7 Za zidne elemente Grupe 3, fb = 12.0 N/mm2, i mort M5 odredite karaktensticnu tlacnu cvrstocu zida fk prema izrazu (3.4).

3.10.8 Za zidne elemente od pecene gline Grupe 2a, fb = 10.0 N/mm2 odredite karakteristicnu tlacnu cvrstocu zlda (fk) zidanog u lakoagregatnom mortu rnase 900 kg/m3, prema izrazu (3.6).

3.10.9 Treba odrediti karakteristlcno posmicnu cvrstocu zida, fVk' i usporediti je s qranicnom vrijednoscu iz tabliee 3.8. Zidni elementi su od pecene gline,

81

Zidane konstrukcije I

3. Gradiva

Z soric

Grupe 1, normalizirane tlacne cvrstoce fb = 19.8 N/mm2. Neka je tlacno naprezanje u zidu (Jd=0.44 N/mm2. Marka morta je M10.

3.10.10 Opisite kako se ispituje cvrstoca na savijanje.

3.10.11 Odredite iz tablice 3.9 karakteristicne cvrstoce pri savuaruu: a) kada je ravnina sloma paraielna horizontalnim sljubnicama (f.kl) i b) kada je ravnina sloma okomita na horizontalne sljubnice morta (f .d. Glineni zidni elementi upijaju vodu 9%, a upotrijebljena je vrsta morta M5.

3.10.12 Objasnite mehanizme sloma zidanih prizmi s pornocu slika 3.15 do 3.17.

3.11 POPIS LITERATURE

[3.A 1] Abrams, D., P., Masonry Structures, A Set of Classnotes, Second Edition, The Masonry Society, Boulder, Colorado, USA, 1993.

[3.A2] Anicic, D.; Soric, Z.; Morie, D.; Macan, H.: Mechanical Properties of Stone Masonry Walls - Laboratory Investigation. Proceedings of STREMA 89, First International Conference on Structural Studies, Repairs and Maintenance of Historical Buildings. 5-7 April 1989. Florence, Italy. pp. 95-

103. . .

[3.A3] Anicic, D., Tornazevic, M., Konstruiranje i proracun zidanih zgrada, Gradevinski kalendar, SGITJ, Beag'rad, 1990.1 dio, str. 112-181.

[3.A4] Aniclc, D., Tomazevic, M., Konstruiranje i proracun zidanih zgrada, Gradevinski kalendar, SGITJ, Beograd, 1991., tl dio, str. 9-109.

[3.B1] British Standards Institution, Code of practice for Structural use of masonry, Part 1. Unreinforced masonry, BS 5628, Part 1, 1978.

[3.B2] British Standards Institution, British Standard Code of practice for Use of masonry, Part 2. Structural use of reinforced and prestressed masonry, BS 5628: Part 2: 1985.

[3.B3] British Standards Institution, British Standard Code of practice for Use of masonry, Part 3. Materials and components, design and workmanship BS 5628: Part 3: 1985.

[3.B4] Bosiljkov, V., Zarnic, R.: Dolocanje tlacne trdnosti zidja. 17. zborovanje gradbenih konstrukterjev Siovenije, Bled, oktober 1995., str. 255-262.

[3.B5] Bosiljkov, V.: Modeliranje mehanskih lastnosti zidov. Magistarska naloga st. 136. Fakulteta za Gradbenistvo in Geodezijo, Univerza v Ljubljani, oktober 1996. Mentor doc. dr. Roko Zarnic,

[3.01] DIN1053 Teil 1, Abschn. 12.3.2 bis A.2.4, MauermCirtel. MauerwerkKalender 1995., Ernst & Sohn Verlag GmbH, Berlin. S. 405-410.

82

Zidane konstrukcije I

Z Soric

3. Gredive

13.021 Drysdale, R., Goo Hamid, A., A., Baker, L., R.: Masonry Structures, Behavior and Desi~j!' r . Prentice Hall, 1994., Englewood Cliffs, New Jersey

07632 .

[3.E1] ENV 1996-1-1: Design oi masonry structures - Part 1-1: General rules fcr buildings - Rules for Reinforced and unreintorcec Masonry. ECE. European Committee for Standardization, Bruxuless, June 1995.

[3.E2] EN 1052-1, EUROPEAN STANDARD: Methods of test for masonry - Part

1: Determination of compressive strength. European Committee for

Standardization, Bruxuless, September 1998.

[3.F1] Funk, P,: Bestimmungen. Mauerwerk Kalender 19f5., Ernst & Sohn Verlag GmbH, Berlin. S. 383-410.

13.H1] HRN B.D1.015, Suplje opeke. Zbirka propisa za zidanje, str. 44-47. SGITH, Zagreb, 1973. Uredba 0 izmjenama i dopunama Zakona 0 standardizaciji, Narodne novine 44/95, clanak 5.

[3.H2J HRN U.M2.010, Mort za zidanje. Zbirka propisa za zidanje, str. 99-101. 101. SGITH, Zagreb, 1973. Uredba 0 izrnjenarna i dopunarna Zakona 0 standardizaciji, Narodne novine 44/95, clanak 5

[3.11 J ISO/DIS 9652-4, Masonry - Part 4: Test methods. Draft international standard, ISO 1993.

[3.12]ISO/DIS 9652-5, Masonry - Part 5: Definitions. Draftintemational standard, ISO 1993.

l3.M1J Mann, W.,: Zc:hlenbeispiele zur Bemessung vo, druck- und schubbeanspruchten gemauerten Wanden nach DIN 1053 Teil 2 fur Mauerwerk nach Eignungsprufung und fUr Rezeptmauerwer . .{. Mauerwerk Kalende- 1995 .. Ernst & Sohn ,Verlag GmbH, Berlin. S, 45-56.

[3.M2] Marohnic, M., Soric, Z., Crnrecnjak R., Kapor. G.: lstrazivanje ponasanja prednapregnutih opecnih nadvoja pod statickirn opterecenjern. 19. Zbornik radova, Jugoslavenski kongres teoretske i primilenieoe mehanike, Ohrid. 28.5.-1.6.1990. Knjiga C2-Mehanika cvrstoq deformabllnoq tijela, str. 87-92.

[3.N1] Nesek, J.: Toplinsko-izolacijska svojstva: supljih blok-opeka i nove toplinsko-izolacijske opeke. Zbornik radova Simpozja: Opeke i zgrade ad opeke u obnovi Hrvatske. Zagreb, 22. - 23. travn]a, 1993. Savez enerqeticara Hrvatske, str. 71-80.

[3.N2J Nesek, J.: Toplinska izolacija zgrada prirnjerena hrvatskom podneblju Zbornik radova Simpozija: Uvjeti kvalitetne izgradnje hrvatskih regija. Zagreb, 22.-23. travanja, 1994. Savez enerqeticara Hrvatske, str .. 184-192.

[3.S1] Schneider, R., R -. , Dickey, W., L., "Reinforced Masonry Design", PrenticeHall, INC., Engle:",oori Cliffs, New Jersey, 1980.

[3.S2] Siovenski predstandard, OSIST ENV 1996-1-1, Miha Tomazevic, DSIST. september 1997. (L: izradi).

Zidane konstrukcije I

83

3. Gradiva

Z. Sotic

[3.S3] So ric, Z.; Marohnic, M.: Carrying Capacity of Masonry Lintels. Proceedings of the 6th Canacian Masonry Symposium. Saskatoon Saskatchewan, June 15-17.,1992. Volume 2, pp. 549-559.

[3_S4] Soric, Z.; Maror,nie, M.; Anicic, D.; Moric, D.; Kapor, G.: Gotovi opecnl nadvoji u salaciji i obnovi zgrada. Zbornik radova:Graditelji u obnovi Hrvatske, Brijuni, 25-27. lipnja 1992., str. 297-302. DHGI, Zagreb

[3.S5] Soric, Z.: Eurocode-6, Europski propisi za zidane konstrukcije. Zbornik radova simpozija: Opeke i zgrade od opeka u obnovi Hrvatske. Zagreb, 22:-23. travnja 1993., str. 225-234. SEH, Zagreb, 1993.

[3.S6] Soric, Z.: Zgrade od opeke - gospodarski opravdane gradevine. Zbornik radova drugog radnog sabora "Graditelji u obnovi Hrvatske", Brijunski otoci, 13.-15 listopada 1993., str. 297-304, DHGI, Zagreb, 1993.

[3_S7] Serle, Z.: Masonry Lintels - Shear Failure Analysis. The Masonry Society Journal. Volume 12, Number 2, February 1994., pp. 60-71, TMS, Boulder, USA.

[3.S8] So ric, Z.; Anicle, D.; Morie,D.; Marohnic, M.; Kapor, G. : Masonry Lintels in Masonry Buildings Subjected to Seismic Forces. Proceedings of the 10th European Conference on Earthquake Engineerinq. August 28 - September 2, 1994., Vier.na, Austria. Balkema Publishers Rotterdam, Vol. 3, Editor Gerald Duma, pp. 1681-1686.

[3.S9] Soric, Z.,: ::lroraeun nearmiranih zidanih. zidova. Zbornik radova: IV Kongresa DHGK. Zamah graditeljstva - lemelj razvitka Hrvalske, Cavtat, svibanj, 23.-25. 1996 , str. 461-468, DHGI, Zagreb, 1996.

[3.:31] SilhCjrd-Mihalevie, S, Matosevic-Coloc, M.: M,ortovi i zbuke za opecne konstrukcije. Zbornik radova Simpozija: Opeke izgrade od opeke u obnovi Hrvatske. Zagreb. 22. - 23. travnja 1993. Savez enerqeticara Hrvatske, str. 109-116.

[3.T1] Tornazevic, rYl., EURqCODE 6 - projektiranje zidanih konstrukcij: splosna pravila za stavbs. Zbornik seminarja: "Uvajanje sodobnih evropskih standardov Eurocooe v Sioveniji, Urednik M. Fischinger, Postojna, septernbra 1985., str. 115-136, FGG, Ljubljana, 1996.

[3.T2] Tomazevic, M.: Eksperimentalne osnove za proracun seizrnlcke otpornosti zidanih zgraca Nase gradevinarstvo 42, br. 7-8, str. 661-672. Beograd, 1988.

[3.-3] Turnsek, V.; Cacovic, F.: Some Experimental Results on the Strength of Brick Masonry Walls, Proceedings of the 2nd International Brick Masonry Conference Stoke-on-Trent, pp. 149.-156,1971

[3.U11 Uniform Building Code standards, Commentary to Chapter 24, Masonry 1991 Edition, The Masonry Society, Bou Ider, Colorado, USA

[3.Z1] Zeiger, C.: Bewehrte ZiegelstUrtzen. Die Ziegelindustrie, Heft 24, 1967., s. 749-766.

84

Zidane konstrukcije !

II

Nearmirano zide

II

4

Proracun zidanih konstrukcija ima velikih sticnostl s proracunlrna betonskih, metalnih iii drvenih konstrukcija, ali ima i posebnosti. Razlike se ponajvise ocituju u dijelovima proracuna koji su rezultat svojstava materijala zidane gradnje i gradnje od drugih malerijala. Za sve konstrukcije valja osigurati njihovu stabilnost, treba izracunati unularnje sile na osnovi vanjskoq opterecen]a i statlckoq sustava konstrukcije. a nakon toga slijedi proracun naprezanja u konstrukcijskim elementima. Na osnovi naprezanja odreduje se jesu Ii dimenzije konstrukcije i njenih elemenata pravilno odabrane, a kod armiranih konstrukcija odreduje se potrebna armatura. Kod zidanih su konstrukcija elementi sastavljeni od vise manjih zidnih elemenata spojenih veznimsredstvom, mortom.

Proracun zidanih gradevina nije jednostavan zbog niza posebnosti od kojih su neke ovdje navedene:

1. Zid rnoze biti odredene debljine, tj. ne moze se uzeti dimenzija koja ne odgovara jednoj od horizontalnih dimenzija zidnog elementa (sirina iii duljina), iii njihova zbroja kod zida vece debljine od duljine zidnog elementa.

2. Treba uzeti u obzir omjer visine i slrine zidnog elementa, jer se time dobiva koeficijent oblika koji zbog veeeg iii manjeg broja horizontalnih sljubnica morta

ima utjecaja na tlacnu cvrstocu zida. .

3. Postoji vise vrsta morta, raznih sastava i cvrstoca.

4. Postoji vise vrsta zidnih elemenata raznih oblika, rasporeda supljina, raznih materijala i cvrstoca.

5. Nosivost zida ovisi i 0 njegovoj vitkosti, tj. obrnuto joj je proporcionalan.

6. Nosivost ovisi i 0 vrsti kontrole, i to kontrole proizvodnje zidnih elemenata i kontrole zidanja. Prema EC6 [4.E21. najmanji parcijalni faktor sigurnosti, kad je kontrola najbolja, iznosi 1.7, a kad je najlosiia, 3.0 (vidjeti tablicu 2.6). Ook se ne usvoje europski uvjeti kontrole kod nas se preporuca rabiti faktor sigurnosti 3.0.

Zidane konstrukcije !

85

4. Nearmirano zide

Z Sotic

4.1 PONASANJE KONSTRUKCIJE I STABILNOST

4.1.1 Racunski modeli ponasanja konstrukcije pod normalnim opter ecenjern

Pri projektiranju zidanih konstrukcija trebaju se primijeniti opca pravila koja se odnose na granicna stanja nosivosti, prikazana u poglavlju 2. Gradevine koje su izvedene kao zidane konstrukcije opcenito su slozene trodimenzionalne konstrukcije, sastavljene od zidova sa : svim elementima koji se odupiru opterecenju. Njihovo detaljno projektiranje obicno se pojednostavnjuje. Proracun se moze izvesti, prornatrajuci konstrukciju kao trodimenzionalnu, izvedenu od zidova u oba srnjera i od horizontalnih dijafragmi, iii kao dvodimenzionalnu tj. seriju konstrukcijskih okvira ti. zidova s otvorima iii kao konstrukciju sastavljenu od nezavisnih elemenata. Pojedini dijelovi konstrukcije moraju biti povezani u cjelinu.

Racunski model za svako mjerodavno qranicno stanje mora sadrzavati:

a) opis konstrukcije i materijala od kojih je konstrukcija zidana

b) opis opterecenja i ostalih djelovanja na konstrukciju

c) proracun ponasanja cijele konstrukcije iii njenih dijelova.

Da bi se ostvarila stabilnost ' i robustnost, treba osigurati pravilnu povezanost zidanih dijelova konstrukcije. Takoder treba osigurati i medu-djelovanje zidanih dijelova s drugim (nezidanim) dijelovima, armiranobetonskim iii celicnim, tako da se dobije konstrukcija jaca nego kada se svaki element prornatra zasebno. Povezanost dijelova konstrukcije treba biti takva da se ne doqode neovisni pomaci pojedinih dijelova konstrukcije.

Detaljan proracun obicno je temeljen na nezavisnoj analizi cvrstcce i

uporabljivosti:

- elemenata koji nose uglavnom vertikalna opterecenja

- elemenata koji nose uglavnom horizontalna opterecenja

- zidova iii stupova koji nose istodobno vertikalna i horizontalna opterecenja

- greda

- stropova.

Prema EC6, dopusta se poqreska (irnperfekclja) u zidanju koja se ocitujs u dva knterlia:

1) Kut odstupanja od vertikale, tj. nagib konstrukeije, ne smije biti veci od

u = 100.Jh:::

(4.1 )

gdje je u kut nagiba dan u radijanima, a hlol je ukupna visina gradevine u metrima.

2) Najveca dopustena odstupanja od vertikale pri zidanju iznose 2 em po visini kata

do ukupno 5 em na eijelu visinu gradevine.

. Mjero~avna je ~anja vrijednost od ta dva kriterija, tj. izmedu izraza (4.1) s jed.ne strane ~ 2 ~r:n I 5 c.m, .. ~ druge strane, To znaci da je za jednoetazne (pn7emne) kuce,. visme manje Iii [ednake 4.0 m, mjerodavan izraz (41), a za visine eta~e (kata) vece od ~:O m rnlerodavno je najvece dopusteno odstupanje od vertikale 2 em. Sto se tlce ukupne visme gradevine,do visine gradevine od 25 m

86

Zidene konsirukcije I

Z Soric

·f Nearmirano zide

mjerodavan je izraz (4.1), a zagradevine vise od 25 m mjerodavno je odstupanje od vertikale najvise do 5 ern.

Kada element kcji treba projektirati oblikuje dio jedne staticki neodredene konstrukcije, metoda analize za odredivanje sila koje djeluj'J na ta] element treba se zasnivati na sto je moquce tocnjern prikazu ponasanja konstrukcije ali jos uvijek u okvirima prakticncsti. Trebaju se postivati pravila konstrukcijskih pojedinosti koja su navedena u sljedecirn poglavljima.

4.1.2 Ponasan]e konstrukcije u posebnim okolnostima :osim potresa pozara)

Konstrukciju treba proracunatitako da preuzme opterecenja koja nastaju normalnom uporabom. Osim toga treba postojati razumna vjerojatnost da ona nece dozivjeti slom uslijed nepravilnog koristenia iii neprirnjerenoq slucajnoq (eng!. accidental) opterecenja. Niod jedne se konstrukcije ne moze ocekivati da prenosi preveliko opterecenje iii sile koje mogu nastati zbog ekstrerrruh slucajeva, ali ona ne smije bitiostecena do stupnja koji je u nerazrnieru s uzrokom cstecen]a.

Osim uobicajenoq proracuna na djelovanja gravitacijskih sila, sila vjetra i potresa, cijelu konstrukciju treba racunati i za sljedeca dva slucaja: 1) uklanjanje po jednog od bitnih elemenata iii 2) pojedini elementi trebaju biti tako izracunani i izvedeni da se mogu oduprijeti posebnim silama tj. stucajnorn opterecenju bez vecih ostecenja, tj. bez gl/bitka stabilnosti

U prvom slucaju; u procjanu stabilnosti ostaie konstrukci e treba ukljuciti i razmatranje moqucih ostecenja spona iii drugih ele-nenata koji ukrucuju konstrukciju i vazni su ZCl t1Jet1u cjeiovitost. Dogodi Ii se da se oojedinizid srusi uslijed slucajncq opterecenja (eksplozije, udara vozila is.), tada treba racunati da armiranobetonski horizontalnl serklazi, koji leze na zidcvima i oovezuju stropnu konstrukciju, mogu preuzeti opterecenja visih katova i prenijet ih na susjedne neostecene zidove. Pri tome serklazi mogu pretrpjeti deformacije, pukotine i velika naprezanja ali se ne smiju srusiti a cijela gradevina mcra ostati stabilna do" se ostecenje ne sanira.

U druqorn slucaju nuzno je uzeti u obzir ucinke narccitih iii stucalnih djelovanja na spone iii druqe elemente koji su racunani da S€ takvorn djelovanju odupru. Konstrukcija mora, bez qubitka nosivosti, biti u stanju preuzeti takvo opterecenje. Treba nastojati da se smanji moqucnost pojave slucajnoq djelovanja, kao sto je udar vozila, na najmanju moqucu mjeru. To se rnoze postici postavljanjem odbojnika ispred nosive konstrukcije koji ce ublaziti udarac vozila, tj. sprijecif da vczilo izravno ne udari u nju.

4.1.3 Proracun pojedinih konstrukcijskih elemenata

. Proracunorn elemenata konstrukcije treba provjeriti njihova granicno stanje

nosivosti. Osirn toga, uporabljivost konstrukcije i njenih elemenata treba kontrolirati posebice zato da bi se i?-bjegle iii svele na najmanju rropucu mjeru pukotine ; progibi, koji mogu ostetiti tasadne materijale, pregradne stijene, zavrsne radove. tennicku oprernu IIi pokvariti vocorrepropusnost.

Zidane konstrukcije I

87

4. Nearmirano zkie

Z. Sotic

Za vecinu elemenata neke zidane konstrukcije, koji zadovoljavaju granicno stanje nosivosti, bit ce zadovolieni i uvjeti uporabljivosti. Projektant treba voditi racuna jesu Ii posebne mjere nuzne da se osigura opca stabilnost konstrukeije iii pojedinih zidova za vrierne izvedbe.

4.2 RAGUNSKA GVRSTOCA ZIDA

Racunsku cvrstocu zida treba uzeti kao karakteristicnu cvrstocu podijeljenu s parcijalnim koeficijentcm siqurnosf YM. Racunska cvrstoca zida je prikazana sljedecirn izrazirna:

- tlacna: fd _f_k_ (4.2)
YM
- posmicna: f v ~ (4.3)
Y M
- na savijanje: f x c == ~ (4.4)
YM gjje je YM parcijalni koeficijent siqurnosti za materijale isi.azan u poglavlju 2 (tablica 26). Ook se ne usvoje et.ropski uvjeti kontrole kod nas se preporuca rabiti faktor

sigurnosti YM = 3.0.

4.3 NEARMIRANI ZIDOVIIZLOZENI VERTIKALNOM OPTERECENJU

4.3.1 Opcimito'

Proracun zida na vertikalno opterecenje osniva se na geometriji zida, ucinku ekscentriciteta opterecenja, medudjelovanju stropa i zida, obliku i tlacnoj cvrstoci zidnog elementa i vrsti morta. Pri tome valja uzeti u obzir toplinska svojstva zidnog elementa (raspored .supljina i sl.) jer zidosirn svoje nosivosti treba zadovoljiti i kriterije ustede energije za zagrijavanje (iii hladenje) prostorija.

Prl proracunu metcdorn granicnih stanja nosivosti pretpostavlja se da: - ravnine ostaju ravnine i nakonopterecenja,

- vlacna cvrstoca zida oxornito na horizontalne sljubnice morta ne postoji (= 0),

- se primjenjuje poqodan racunski dijagram naprezanja - relativna deformacija

(0'-£), (vidjeti sliku 3.14)

Zidove valja proracunati tako da se uzimaju u c ' ;::1' - dugotrajni ucinci opterecenja,

- ucmcl (efekti) II. reda,

- ekscentriciteti koji proizlaze iz tlocrtne dispozicije zidova, te medudjelovanja

stropova i ukrucujucih zicova,

85

Zidane konstrukcije I

Z. Soric

4. Nearmirano zi6e

- ekscentriciteti koji proizlaze iz izvedbenih devijacija razlika u svojstvima

materijala pojedinacnih komponenata.

Sve navedene pretpostavke uzete su u obzir, u koeficijentu smanjenja kapaciteta nosivosti zida (I> (vidjeti tocke 4.3.2, 4.3.3 i tablicu 4.1).

U svim propisima koji proracun zidanih konstrukcija razmatraju metodom qrarucnir. stanja polazi se od toga da racunska vrijednost vertikalnog opterecenja zida, NSd, treba biti manja iii jednaka racunsko] nosivosti, NRd, zida na vertikalne sile, take da je

(4.5)

Granicno racunsko opterecenje za najnepovoljniju kombinaciju stalnog (Gk) i karakteristicnoq uporabnog opterecenja (Ok), prema izrazu (2.8) iznosi

(4.6)

Parcijalni koeficijenti sigurnosti za stalno opterecenje s nepovoljnim ucinkorn na zide prema EC6 [4.E2J iznosi YG=1.35, a za uporabno opterecenje Yo=1.50, sto je predoceno u tablicama 2.4 i 2.5.

Takoder se uzirna u obzir ekscentricitet koji nastaje od devijacija tijekom zidanja i razlika u svojstvima materijala. Zide koje je vitko obicno je manje stabilno pod opterecenjern od zdepastog zida. Ekscentricitet opterecenja smanjit ce tlacnu nosivost zida. Valja imati na umu da pri izvijanju rnoze docl i do drobljenja materijala kao posljedice savijanja zida izvan svoje ravnine.

..

4.3.2 Racunska nosivost nearmiranih zidova

Racunska nosivost po jedinici duljine (obicno jedan metar) jednoslojnog zida, NRd, na vertikalne sile prikazana je izrazom

cD· t fk

NRd== I,m =cD.tf

YM I,m d

(4.7)

Racunska cvrstoca zida moze biti najmanja: a) na vrhu iii na dnu zida iii b) na srednjoj petini visine zida,

(I)i.m - koeficijent smanjenja nosivosti c!>; iii c!lm zbog vitkosti i ekscentriciteta opterecenja, kako je dano u izrazu (4.9) i u tablici 4.1. Ako se promatra racunska nosivost na vrhu iii na dnu zida, tj. stupa primijenjuje se koeficijent (I); , a ako se promatra racunska nosivost na srednjoj petini visine tada se rabi koef. c!>m:

fk - karakteristicna tlacna cvrstoca zida;

t - stvarna debljina zida;

YM - parcijalni koeficijent sigurnosti za materijal.

Zidane konstrukcije I

89

4. Neermireno ziae

Z. Soric

Tamo gdje je povrsina presjeka zida A < 0.1 m2, katakteristlcnu tlacnu cvrstocu zida fk valja rnnoziti s koeficijentom povrsine kA' tj.:

kA = (0.7 + 3.0 A) ::; 1 (4.8)

gdje je A opterecena povrsina elementa, izrazena u kvadratnim metrima (m").

Za dvoslojne i suplje zidove vrijede posebna pravila: ako je samo jedan sloj takvog zida opterecen, tada se racunska nosivost zida na vertikalno opterecenje treba zasnivati samo na tom sloju zida. Ako su oba sloja dvoslojnog zida povezana zidnim sponama take da zajedrucki djeluju u prenosenju ukupnog vertikalnog opterecenja, tada se racunska nosivost zida na vertikalno opterecenje rnoze racunati kao da je to jednoslojni zid. Nise, zidni kanalii udubljenja smanjuju nosivost zida i to smanjenje treba uzeti u obzir,

4.3.3 Koeficijent smanjenja nosivosti zbog vitkosti i ekscentriciteta

Koeficijenat smanjenja nosivosti,<I>, ovisl otome traii Ii se nosivost pri vrhu (iii podnozju) iii u sredini visine zida. Pri vrhu tj. podnozju zida, koeficijent (eIl;) ovisi iskljucivo 0 ekscentricitetu. Kada se nosivost trazi u sredini visine zida, onda ona ovisi 0 ekscentricitetu i 0 vitkosti, a koeficijent smanjenja nosivosti oznacuje se sa <Pm. Vrijednost koeficijenata smanjenja nosivosti <I> rnoze se odrediti iz sljedecin izraza:

a) pri vrhu iii podnoiju zida

e· <1>·=1-2-'

, . t

(4.9)

gdje je t debljina zida, a e; ekscentricitet na vrhu iii podnozju zida racunan izrazom

M d'

e; := --'+ e hi + e a ~ 0.0 5 t

N d i

(4.10)

M d; je racunski moment savijanja pri vrhu iii podriozju zida uslijed ekscentriciteta opterecenja stropa na lezeju (vidjeti sliku 4.1),

N di je racunsko vertikalno opterecenje pri vrhu iii podnozju zida,

eh; ekscentricitet pri vrhu iii podnozju zida, ako postoji,a nastaje od horizontalnog opterecenja (vjetar, npr.),

ea slucajni (eng!. accidental) ekscentricitet (vidjeti tocku 4.3.6.2).

b) na srednjoj petini visine zida

Vrijednosti za <l>m prikazane su u tablici 4.1, a ovise 0 vitkosti hel / tel i 0 ekscentricitetu emk a ta vrijednost mora zadovoljiti uvjet: <l>m ::; (1-2emk / t),

gdje je emk = ekscentricitet na srednjoj visini zida:

90

Zidane konstrukclj'e I

Z.Sorie

4. Nearmirano zkie

(4.11 )

ern = ekscentricitet zbog opterecerja moze se dati izrazorr

em

(4.12)

gdje su:

najveci racunski moment savijanja u srednjoj petini v sine zida koji je rezultat gornjega i donjega momentasavijanja zida (slika 4.1),

racunska vertikalna sila u srednjoj petini visine zida

ekscentricitet na sredini visine zbog horizontalnih sia (npr. vjetra), racunska visina zida za odredene rubne uvjete,

racunska debljina zida,

slucajni ekscentricitet (vidjeti tocku 4.3.6.2).

T

*

Slika 4.1 Momenti savijanja iz proracuna ekscentricfteta opterecenja zida

ek ekscentricitet zbog puzanja iz izraza (411) odredujese prema izrazu:

Zidane konstrukcije I

91

4. Nearmirano zice

Z. Soric

'" - 0 2 ~!... -J-.---- .. - ..

- < - . 0 0 Ijl ,., . I e 111

I e I

(4.13)

<l>~ oznacuje koeficijent pl!zanja u beskonacnostr (vidjeli tablicu 3.12).

Za glinene elements taj koeficijent iznosi 1.00

Velicine: hel' lef, t, em, valja uzeti u met rima da bi se dobila vrijednost ek u met rima, iii u centimetrima da bi se dobila vrijednost e, u cenlimelrima.

Ekscentricitet uslijEd puzanja, ek, rnoze se uzeti jednak nuli za sve zidove zidane od elemenata od pecene gline iii prirodnog kamena i za sve zidove od ostalih zidnih elemenata ..:o)i imaju vitkost (11,,11 tel) do n@jviso 15.

u!

Tablica 4.1 Koeficijent smanjenja nosivosti zida <t>m, za E=1000fk

92

Zidane konstrukcije J

Z. Soric

4. Nearmirano ziae

4.3.4 Racunska vis ina zidova

Valja razlikovali ukrucujuce zidove (koje se jds naziva: zidovi za ukrucen]e iii poprecni zidovi) i ukrucene zidove. Racunska visina, hel, nosivog, ukrucenoq zida bit ce odredena uzirnajuc] u obzir relativnu krutost elemenata konstrukcije koji su povezani sa zidom, Ij. ukrucu]u taj zid, i ucinkovitoscu te veze. Pri procjeni racunske visine zida, treba razlikovati slobodnostojece nosive zidove i nosive zidove poduprte na 2, 3 iii 4 ruba. Horizontalno poduprte podne ploce i ukrucujuc, poprecni zidovi, iii bilo koji drugi slicn: kruti konstrukcijski elementi, mogu se smatrati kao ukrucujuci elementi. Zid se smatra ukrucenirn na rubu ako:

a - su zid i njegov ukrucujuc! zid izvedeni od materijala slicnlh deformacijskih svojstava i ponasaoja, ako su zidani u isto vrlierne, prlblizno jednako optereceni, Ie ako su rncdusobno povezani,

b - se ne ocekuju pukotine, u spoju zida i njegova ukrucujuceq zida, zbog difereneijalnih pomaka, npr. zbog skupljanja, opterecenja itd.,

c - je povezanost izmedu zida i njegova ukrucujuceg zida, projektirana tako da se odupre vlacnim i tlacnirn naprezanjima svojim zidnim vezom, armaturnim "petljarna, sid rima, zidnim sponama iii nekim drugim sredstvima.

Zidovi za ukrucenje (ukrucujuc] zidovi) trebaju imati duljinu najmanje 1/5 visine kata, a debljinu barem 30% racunske debljine zida koji treba ukrutiti, ali ne manje od 8.5 em. Ako je zid za ukrucen]e oslabljen otvorima, duljina zida izmedu otvora u blizini zida koji se ukrucu]e treba biti najman]« 1/5 svijetle visine otvora (vidjeli sliku 4.2).

h2 za prozor

Zid koji treba u k1'\1 ti ti

l "r ~ 1.Cl

u kr uc uje ~~I ~~~~&Q;~~~~~:gzt&~

Zid koji

Slika 4.2 Najmanja duljina ukrueujuceq zida 5 otvorima

Zidane konstrukcije /

93

4. Nearmirano zide

L Soiic

L_$._Q[L__________ __ --

4. Neennireno zide

4.3.4.1 Odredivanje recunske visine zida

Kada je h>3.SL, faktor pJ 58 dobiva iz izraza

Racunska visina, hel' moze se uzeti kao

P 3

1 .5 L 11

(4.16~

hel = pn h

(4.14)

gdje je:

h = visina kala (vidietl sliku 4.1)

pn = redukeijski faktor gdje je n = 2; 3 iii 4, ovisno 0 tome je Ii zid ukrucen na 2, 3 ili 4 svoja ruba

Odredivanje reciukcl}slwg fak/ora. p,

Odredivanje redukcijskog faktora, P2

Faktor P4 primjenjuje se za zidove ukrucene na Getiri svoja ruba, tj. na gornjem, donjem i na oba vertikalna ruba. Za takve zidove, ako je visina zida takva da je h:::; 1.15 L (gdje je L udaljenost izmedu sredista ukrucujucih zidova), a faktor redukeije P2 se dobiva iz (a), (b) iii (e). taktor redukeije P4 dobiva se iz izraza

Faktor P2 primjenjuje se za zidove ukrucene na dva svoja ruba, tj. na gornjem i donjem rubu. Redukcijski taktor, P2, rnoze se odrediti:

(a) - za zidove koji su ukruceni na vrhu i dnu armiranobetonskom stropnom iii krovnom konstrukeijom s obje strane zida na istoj razini iii armiranobetonskom stropnom konstrukeijom samo s jedne strane zida a koja ima sirinu lezaja od najmanje 2/3 debljine zida ali ne manje od 8.5 em:

P2 = 0.75, osim ako je ekseentrieitet opterecenja na vrhu zida veci od cetvrtine debljina zida (U4), kada se uzima da je P2 = 1.0.

P 4 =

P 2

(4.17)

r

Kada je h> 1.15 L , laktor redukeije P4 se dobiva iz sljedeceo zraza

P., '"

o .5 L h

(4.18)

(b) - za zidove ukrucene na gornjem rubu i na donjem rubu drvenom slropnom iii krovnom konstrukeijom s obje strane zicana istoj razini iii drvenom stropnorn konstrukcijom samo s jedne strane zida a koja ima slrinu teza]a od najmanje 2/3 debljine zida ali ne manje od 8.5 em:

P2 = 1.00

(e) - ako se radi 0 zidu koji se ne moze smjestiti niti u skupinu (a) ni 1I (b). valja

faktor P2 uzeti s vrijednoscu P2 = 1.00.

Ako je L ~ 301, za zidove ukrucene na 2 vertikalna ruba, gdje je t. debljina ukrucenoq zida, takvi se .zidovi smatraju oqraniceni samo na gornjem i donjem

rubu, dakle vrijedi faktor p".

U tabliei 4,2 prikazane su vnjednosti faktora P3 i P4 u ovisnosti 0 visini "11", duljini "L", tj. 0 njihovom ornjeru "h/l," i faktoru P2 zida

Nise

Odredivanje redukcijskog faktora, P3

Faktor P3 primjenjuje se za zidove ukrucene na tri svoja ruba, tj. na gornjem, donjem i jednorn vertikalnom rubu. Ako je duljina zida L>15t, smatrat ce se da je

zid pricrzan samo na gornjem i donjem rubu, dakle. vrijedi redukeijski faktor P2.

Za zidove oqranicene na gornjem i donjem rubu i ukrucene na jednom vertikalnom rubu (s jednim slobodnim vertikalnim rubom), kada su promatrani zid i zid za ukrueenje priblizno jednako optereceni i kada je visina kata, h s 3.5L, te kada S8 P2 dobiva iz (a), (b) iii (e), tada se P3 dobiva iz izraza

Ako je zid oslabljen vertikalnim nisarna, reducirana debljina zida treba bili uzeta kao nova vrijednost debljine zida I, iii na 10m mjestu treba pretpostavili slobodan rub zida, Neovisno 0 po'ozaju vertikalne nise, slobodni rub se pretpostavlja tame gdje je debljina ostatka zida (debljina zida unranjena za dubinu nise) manja od 1/2 debljine zida iii manju od 10 em. Horizontalne iii kose nise smatraju se kao otvorima kojiprolaze krozazid.

Otvori u zioovime

_ P 2

P3- [ 2>0.3

1+ ~]

3 L

(4.15)

Tamo gdje zidovi imaju otvore svijet/e visine vece ad -'14 visine kata iii svijetle sirine vece od 1/4 duljine zida iii ako je povrsina svih otvora veca od 1/10 povrsine zida, dijelovi zida izrnedu otvora i ukrucuiuceq zidatrebaju se uzeti kao da su ukruceni pri vrhu i u podnozju zida i ukruceni na jednorn vertikalnom rubu, tj. imaju slobodni rub na mjestu otvora. Za dijelove zida izmedu otvora pretpostavlja se da SLi ukruceni samo na gornjem i na donjem rubu.

gdje je L udaljenosl slobodnog ruba od sredista ukrucujueeg zida.

94

Zidane konstrukcije 1

Zidane konstrukcije 1

95

4. Nearmirano zicJe

Z. Soric

Tablica 4.2. Faktori smanje-tja vitkosti zida (P3) i (P4)

Omjer 23
h/L P2::1.OO P2::0.75
0.1 1.000 0.749
0.2 0.996 0.748
0.3 0.990 0.746
0.4 0.983 0.743
0.5 -. -: 0;973 0.738
0.6 0.962 0.733
0.7 0.9L8 0.728
0.8 0.934 0.721
I--- 0.9 0.917
0.714 P4
P2 = 1.00 P2:: 0.75
0.990 0.746
0.962 0.733
0.917 0.714
0.862 0.688
0.800 0.657 .'
0.735 0.624
0.671 0.588
.-~---,--- ----
0.610 0.551
----~-.-.-- .-.-.~------.
0.552 0.515
'.":·0;500 .: OAM,,;·\~t
0.417 0.417
.. -.
0.357 0.357
0.313 0.313
0.278 0.278
0.250 0.250
--_._+--
0.227 0.227
0.208 0.208
0.192 0.192
0.179 0.179
" 0.167 '" 0;167 'i
0.151 0.151
0:143 0.143
0.135 0.135
0.125 .. 0:125::;:';
0.111 0.111
0.100 0.100 1.2 0.862 0.688

1.4 0.821 0.668

1.6 0.779 0.647
1.8 0.735 0.624
2.0' " 0.692 .' 0.600.
2.2 0.650 0.576
2.4 0.610 0.551
2.6 0.571 0.527
2.8 0.534 0.503
3;0,'~;:;V; 0.500: ···.1·· . 0.480. 1.
3.3 0.452 0.446
3.5 0.424 0.425
3.7. 0.405 0.405
AIO;;:; <~i~;;;: ~. i9;37;5\ .: :<;"_ .' '.'0;375>:",
4.5 0.333 0.333
5.0 0.300 0.300 4.3.5 Racunska debljina zldova

Racunsku debljinu zida te' , jednoslojnog zida iii dvozida (bez supijine), fasadnog zida, obloznoq zida i supljeg zida ispun.enoq bCtOIlOI11, valja uzeti kao svarnu debljinu zida, t. Rac.msku debljinu supljeg zida tel, (dvoslojnog zida s neispunienorn supljinom), ako su oba sloja povezana zidnim sponama prema uoutama izpoglavlja 6, treba odrediti izrazom

( 4.19)

96

Zidane konstrukcl]e I

Z. Sotic

4. Nearmirano zicJe

gdje su II i 12 debljine slojeva dvoslojnog supljeg zida. Ako je samo jedan sloj (zid) dvoslojnog zida opterecen tada zidne spone moraju biti dovoljno fleksibilne da mogu slijediti razliku deformacija oba sloja zida a da ne uzrokuju ostecen]a na bilo kojem sloju. Debljina neopterecenog sloja tada se u izrazu (4,19) ne uzima veca od opterecenoq sloja zida. Ako dva sloja imaju razlicite module elasticnostl, tu clnjenicu treba uzeti u obzir pri proracunu nosivosti.

Prema EC6 [4.E2), vitkost zidova treba uzeti kao omjer racunske visine prema racunsko] debljini hel I te, , itaj odnos ne bi trebao biti veci od 27.

4.3.6 Ekscentricitet izvan ravnine zida

Ekscentricitet opterecenja izvan ravnine zidova rnoze se izracunati ako se pretpostavi da je spoj izmedu zida i stropne konstrukcije na pojednostavnjen nacin temeljen na neraspucalom poprecnorn presjeku i elasticnorn ponasanju materijala. Rezultati takvog proracuna obicno su na strani sigurnosti osim ako se moze dobiti puna upetost spoja podne konstrukcije sa zidom.

4.3.6.1 Pojednostavnjen poslupak za prorecun ekscenlricilela optetecenie izvan ravnine zidova

Za proracun ekscentriciteta opterecenia na zidove pretpostavit ce se da je veza izmedu zida i stropne konstrukcije neraspucala i da je ponasanje materijala elasticno. Moze se primijeniti iii proracun okvirnog djelov!3nja iii proracun pojedinih cvorovaokvira (eng I. single joint analysis, [4.E2] Anex C). Proracun poiedinlh cvorova okvira rnoze se pojednostavniti kako je prikazano na slici 4,3. Krajeve elemenata udaljene od cvora treba smatrati upetima, osim ako ne mogu preuzeti nikakve momente savijanja. Tada ih treba smatrati zglobno povezanima. Momenti savijanja u elementu 1, M1, mogu se izracunati pornocu izraza (4.20), a momenti savijanja u elementu 2, M2, na slican nacln samo umjesto E1I1/hlo u brojniku, valja uzeti E2Iz/h2. Ekscentricitet se dobije dijeleci moment savijanja uzduznom silorn:

(4.20)

gdje je:

n faklor krutcsti elementa, uzima se jednak 4 za elemente koji su upeti na oba kraja. a ako to nije slues], tada se uzima jednak 3,

En modul elasticnosti elementa n (vidjeti sliku 4.3), gdje n = 1, 2, 3 iii 4. Zadovo[avajuc: rezultati se dobivaju ako se vrijednost za En uzme kao En = 1000 fk za zidove.

Ii moment tromosti presjeka, gdje je j = 1, 2, 3 iii 4 (u slucaju supljeg dvoslojnog zida pri kojem je samo jedan sloj opterecen, Ii treba uzeti sarno od opterecenoqzida).

Zidane konstrukciie I .

97

4. Nearmirano zide

Z. Sotic

svijetla visina elementa 1, svijetla visina elementa 2, svijetli raspon elementa 3, svijetli raspon elementa 4,

racunsko jednoliko raspodijeljeno opterecenje na element broj 3, prirnijenivsi parcijalne faktore sigurnosti iz tablice 2.5, i to za nepovoljni ucinak,

racunsko jednoliko raspodijeljeno opterecenje na element broj 4, primijenivsi parcijalne faktore sigurnosti iz tablice 2.5, ito za nepovoljni ucinak

Napomene: 1) Ako ima manje od cetiti e/ementa, one e/emente kojih netne treba izostaviti iz ptorecune. 2) Pojednostavnjeni okvirni model sa slike 4.3 nije prikladan za drvene stropne konstrukcije. Za takve stropove dana je objasnjenje (j zadnjem stavku ove tocke (4.3.6.1).

,

Slika 4.3 Pojednostavnjen okvirni model

Rezultati takvog proracuna gotovo ce uvijek biti na strani sigurnosti, jer se stvarna .u~etost ne rnoze postici. Bit ce dopusteno da se u proracunu smanji ~ksc:ntncltet dobiven u skladu s gornjim objasnjenjern, rnnozec: ga sa (1-k14), ako je :acunsko vertikalno prosjecno naprezanje po debljini zida koje djeluje na ever vece od 0.25 N/mm2 te ako (k) nije vece od 2.0. Vrijednost za (k) prikazana je izrazorn

k

(4.21)

E 1 J 1 E 2 J 2

--+ ---

h 1 h 2

. . . Ako _se gornjim proracunom dobije ekscentricitet veci od 0.4 debljine zida, III ako Je racunsko vertikalno naprezanje manje iii jednako 0.25 N/mm2, tad a se

98

Zidane konstrukcije I

Z. Sotic

4. Nearmirano zioe

ekscentricitet opterecenja ko]i ce biti primijenjen u prOr3CL'lU rnoze temeljiti na racunskorn opterecenju kojern se odupire minimalno za'ltijevana debljina lezaja. Ekscentricitet tada treba temeljiti na iezajnoj debljini ns vecoj od petine debljine zida, naprezane do racunske cvrstoce materijala (Vi'djEti sliku 4.4) To ce biti narocito prikladno kod krovnog opterecenja i za drvene stropne konstrukcije. Valja imati na umu da, zasnivajuci ekscentr.citet na OVOIll prijejlo;)u, to moze dovesti do rotacije stropa iii grede koja moze uzrokovati puko:inu na suorotnoj strani zida od one na koju dje/uje opterecenje.

Eksc-enLl'icil.cL

o p l r rc c e nj a zO.·lt I

. ·,,·.-.·- .. ·-.----.-1-

Ncsivo p odr ucje

i . !

-'1-+-.--(- .- Rac u n sko

...----------n1TT'l i~~n_/·.,~~- op t.e re c enj e

DTIIIT!.,~ Ji_

L___ \. __ ___J :v ~t

Debljin~l zida l

<O.2l

Slika 4.4 Ekscentricitet dobiven po motu racunskoq opteretenja kojemu se odupire blok naprezanja

4.3.6.2 Ekscentricitet us/ijed netocnosti zidanja

. Prema EC6 14.E2J. sfucajni ekscentricitet.. e, (vidjeti izraz (4.10)),

pretpostav/ja se kao nesavrsenost zidanja (odstupanje od vertika/e) za punu visinu zida. Nesavrsenost zidanja I], ekscentricitet ea, EC6 pretpostavlja s vrijednoscu (hel I ~50). Brojka 450 u nazivnlku ovisi 0 kategoriji zidarja i predstav/ja srednju vrijednost, Vece vrijednosti pridruzit ce se boljoj kategoriji izvec'be, i obrnuto, manja vrijednost losijoj kategoriji zidanja. Pravu vrijednost treba d:)rijeti u okviru drzavnih propisa. Vrijednost hel prikazana je u toeki 4.3.4.

4.3.7 Koncentrirana optorecenja

. ~ao kO.d svih konstrukcija i vrsta opterecenja racunar ih na granicno stanje

nosivosti, tako I kod koncentriranog opterecenja zidanih kOlstrukcija nosivost same konstrukcije mora biti veca od racunskoq opterecenja. Shame koncentriranih opterecenja prikazane su na slici 4.5. Za zidne e/emente Gn.:pe 1 (vicietitabtcu 3.1).' racu~sk? tiacno naprezanje od koncentriranog opterecenja ne S~ijeprijeci nosivost zida iskazanu izrazorn:

~Z~0~a~n~e~k~o-n--s~tr-u~k-C~ije-/~------------------------~------------- .. ----9-9

4. Nearmirano zice

1. Sotic

4 [ Ab ]

:J d s -. - (1 + 0.1 5 x ) ( 1. 5 - 1.1-;;.--)

Y f..1 ef _

(4.22)

ali ne manje od: (fk/YM) i ne 'Ieee od: 1.25(fl< IYM). za x--O iii: 1.5(rk IYM} za x=1.0.

Za vrijednosti 0 < x < 1.0 ove vrijednosti nosivosti zida mogu se linearno interpolirati.

x (x: 2a,/H) ali ne vece od 1.0.

a, udaljerost od kraja zida do blizega ruba opterecene povrsine kako je

prikazano na slic: 4.5.

H visina zida do mjesta djelovanja opterecenja.

Ab opterecena povrsina, ne veca od 0.45 Ael

Ael racunska povrsina zida (t . Lei), kao na skici 4.5. Lei racunska d:.Jljina zida na srednjoj visini (slika 4.5)

t debljina zida, uzimajuCi u obzir i nise dubine vece od 5mm.

Za zidne elemente Grupe 2a, Grupe 2b, Grupe 3 (vidjeti tablicu 3.1), i zide pri kojem je mort u horizontaln m sljubnicama postavljen same U uskirn trakama uz oba lica zida (ne preporutuje se za seizrnicka podruca), valja osigurati da racunsko nacno naprezanje bude rnanje iii jednako racunskoj tlacno] cvrstoci:

(J d :::;

(4.23)

Ekscentrici:et opterecenja od sredisnie plohe zida ne smije biti veci od cetvrtine debljine zida (tl4) , kao sto je to prikazano na slici 4.5.

U svim slucajevirna opterecenje po jedinici duljine na srednjoj visini zida mora biti manje od 'Jrijednosti nosivosti zida danog izrazom (4.7).

Koncentrirano opterecen]e moze kao svoj ieza] imati zidne elemente Grupe 1, ii' elemente cd nekog materijala bez supljina dimenzija jednakih duljini lezaja povecano] za duljinu koja se od lezaja siri pod kutom od 60° (slika 4.5). Ako je koncentrirano opterecen]e na rubu (na kraju zlda), tada se dodatna duljina zahtjeva samo s jedne strane.

Ako se koncentrirano opterecen]e prenosi na zid preko grede, tj. armiranobefonskog serklaza cija sirina odgovara sirin: zida i cija je visina veca od 20cm a duljina veca od tri duljine lezaja opterecenja, tada racunsko tlacno naprezanje pod opterecenorn povrsinorn (ne pod gredom, t], serklazern) ne smije prekoracif vrijednost danu izrazorn (4.23).

Prema EC6 [4.E2J rncze se pretpostaviti da ak -ncentrirano opterecenje

zadovoljava uvjete granicnih stanja nosivosti, tj. izraze (4.22) i (4.23), da su onda zadovoljeni i uvjeti granicnih stanja uporabljivosti.

100

Zidane konstrukcije ,

1. Son"(;

4. Nearmirano ziae

o p Le rc ce nj e

\.

I

60° / . " / '7

/

/

-I"

/\

+ +'~

rOGLEn

I'

TLOCRT

PRESJEK

6QO. I \

"/ \

/ \

/

/~

/ / I r.> / / / / /.

POGLED

Slika 4.5 Zidovi opterecenl koncentriranim silama

4.3.8 Naprezanja zbog krutih veza

Kruta veza materijala razlicitih deformacijskih karakteristika moze uzrokovati znacajna naprezanja uslijed skupljanja, puzanja i promjene temperature, sto moze dovesti do preraspodjele naprezanja i ostecenla zida. Slicni ucinci mogu se pojaviti pri diferenciJalnom slijeganju temelja iii lezajeva.

Spomenuta naprezanja ne bi smjela ugroziti stabilnost i uporabljivost konstrukcije. Zato treba primijeniti mjere kao sto su zadovoliavajuca toplinska izolacija, izbor pogodnih materijala, veze koje dopustaju slobodni pomak i zaokret, itd.

Zidane konstrukcije ,

101

4. Nearmirano ziae

Z. Sotic

4.4 NEARMIRANI NOSIVI ZIDOVI OPTERECENI HORIZONTALNIM SILAMA U SVOJOJ RAVNINI

Staticki sustav zidane konstrukcije mora se odrediti tako da nosivost na horizontalne sile bude veca od ucinka djelolj~nja. Nosivost na horizontalne sile opcenito se postize sustavom koji oblikuju stropovi i nosivi zidovi.

Otvori u nosivim zidovima mogu znacajno utjeeati na ponasanje pa njihovo postojanje treba uzeti u obzir pri proracunu. Pri tome valja uzeti u obzir i razna oslabljenja zidova kao sto su nise, udubljenja iii kanali koja smanjuju posrnicnu

nosivost zidova. .

Jedan dio pcprecnoq zida rnoze djelovati kao pojasniea nosivog zida te mu povecati krutost i cvrstocu. To se moze uzeti u obzir pri projektiranju, osiquravajuci da je spoj glavnog nosivog zida (hrpta) s poprecnirn zidom (pojasniea) sposoban da se odupre ooqovarajucim posmlcnlm djelovanjirna, Takoder valja paziti na to da dio poprecnoq zida koji ce djelovati kao tiacna pojasniea, ne smije pretrpjeti nestabilnost zbog izvijanja.

Duljina dijela poprecnoq zida koji moze djelovati kao pojasniea nosivog zida moze se uzeti, prema EC6, kao zbroj debljine zida i na svaku stranu (Iijevo i desno od njega) za najmanju od sljedecih veiicina (vidjeti i sliku 4.6):

2(hlo1/1 0), a gdje je hlol ukupna visina nosivog zida, Ij. visina zgrade

poloviea udaljenosti izmedu nosivih zidova, kad su spojeni istim popretnim zidom

udaljenost od liea nosivog zida do kraja poprecnoq zida polovica visine kata

Zbog nedovoljno znanstvenih spoznaja 0 nelinearnim svojstvima na savijanje zidanih zidova savijanim u njihovo] ravnini, za raspodjelu samo horizontalnih sila moze se uzeti u obzir elasticna krutost nosivih zidova, ukljucujuci sve poprecne zidove koji se mogu smatrati pojasnicom nosivog zida. Za zidove, tija je vis ina veca od njihove dvostruke duljine, ucinci posrnlcnln deformaeija na krutost mogu se zanemariti.

Obicno je dovoljno da se uzme u obzir ucinak horizontal nih sila na dvije glavne osi.

/2hlol/l0 .----Manje 'od ~ L/2

~ / ~ \

....,,(------'---.1,1'-. vis ina kat. a I 2

zid

Nosivi zid

L

Slika 4.6 Sirina pojasnice nosivog zida

102

Zidane konstrukcije I

4. Neermireno zide

Z. Soric

Ako se stropne konstrukcije moqu idealizirati kao beskonacno krute dijafragme (npr. u slucaju tvrstih, na mjestu izlivenih arrniranobetor skif ploca), sile na nosive zidove treba raspodijeliti u proporeiji njihove krutosti, poe j:('etpostavkom da se progibaju za isti pomak '(u svakom katu), ali moze se prcvesti i tocnij postupak, ako je potrebno. Tamo gdje je tloertni raspored zidova r.eslmetrican. bit ce nuzno uzeti u obzir rnoqucnost preraspodjelu sila izmedu zidova koja proizlazi iz rotaeije konstrukeije oko sredista posmika (tzv. torzijski efekt). Akc horizontalna konstrukeija nije dovoljno kruta (npr. nepovezani predgotovljeni elernenti), slle treba rasporediti na nosive zidove na kojetakvi stropovi izravno naliiezu.

4.4.1 Proracun nosivih zidova

Pri proracunu nosivih zidova treba uzeti u obzir racursko djelovanje horizontalnih sila zajedno sracunskim(dugotrajnim) vertikalnim cpterecenjern. Treba primijeniti sljedece kombinaeije, uz pretpostavku linearne elasticnosti, zanemarujuci vlacnu cvrstocu:

a - maksimalno aksijalno (vertikalno) opterecenje po jediniei duljne .ioslvoq zida, (Gmax), uzimajuci u obzir ekscentricitet vertikalnih sila zbog kcnzol-ioq savijanja gradevine (tzv. p-~ efekt);

b - maksimalno aksijalno (vertikalno) opterecenje po jedinici duljine poprecnoq iii ukrucujuceq zida (koji djeluje kao pojasnica nosivog zida):

c - minimalno vertikalno opterecenje (Gmin) uz maksimalnu horizon~alnu silu pri odredivanju posrnicne nosivosti zida;

d - maksimalna vertikalna posrnicna sila po jedinici duljine. veze izmedu nosivog i poprecnoq zida (koji djeluje kao pojasnica nosivog zida).

Kada se odreduje minimalno osno opterecenje zidova koje povecava njihovu posmicnu nosivosti, kod ploca koje nose u dva smjera, rnoze se vertikalno opterecenje jednoliko rasporediti po zidovima na koje nalijeze stroo, U slucaju stropnih iii krovnih ploca koje nose u jed nom smjeru, zidovi na koje se ta konstrukcija oslanja preuzimaju svo opterecenie. Zidovi na koje se stropna iii krovna konstrukcija ne oslanja mogu se proracunati kao da preuzirnaj, opterecenje 5 piece pod kutom od 45°[4.E21.

Maksimalno horizontalno posrnicno naprezanje pojedinog zida moze se smanjiti za 15% zbog moquce preraspcdjele sila uslijed oqranicenoq raspucavanja zida u granicnom stanju nosivosti, uzimajuci pritom u obzir da ce se posrnieno naprezanje u paralelnim zidovima adekvatno povecati take da se zadrZi ravnoteza.

4.4.2 Racunska nosivost zidova na horizontalna opterecenja

Za granicno stanje nosivosti, trebat ce nosivi zid kao i svaku njegovu pojasnicu provjeriti na vertikalno i na horizontalno djelovanje u ravnini zida.

Duljinu i debljinu zida iii pojasnica valja odrediti uzimajuci u obzir sve otvore, zidne kana Ie i nise. U nosivosti na horizontalne sile valja potpuno zanemariti dijelove zida koji su izlozeni vlacnim naprezanjima.

Zidane konstrukcije I

103

4. Nearmirano ziae

Z Soric

Vertikalnu vezu rosivog i poprecnoq zida (koji djeluje kao pojasnica nosivog zida) valja prcvjeri.i na vertikalni posmik.

Zid treba provjeriti take da racunska poprecna sila, VSd, ne prekoracujs racunsku posrnicnu nosivost, VRd, zida na poprecne sile, kako slijedi:

(4.24)

Racunska nosivosti na popre:5ne sile prikazana je izrazom

(4.25)

gdjeje: fvk

karakteristlcna cv-stoca zida za posmik, kada na zid djeluje vertikalno tlacno opterecenje, ne uzlmsjucl u obzir dio zida koji je naprezan vlacno (vidjeti tocku 3.E.7),

debljina zida

duljina tlacno naprezanog dijela zida (ovu duljinu valja izracunati na osnovi trokutne raspodjele naprezanja),

parcijalni faktor sigurnosti za materijale (iz tablice 2.6).

Prema EC6 [4.E2J rnoze se uzeti da zide koje.zadovoljava granicna stanja nosivosti prema izrazu (4.25) ujedno zadovoljava i granicna stanja uporabljivosti.

Pri zajednickorn cjelovanju vertikalne i horizontalne sile rnoze doci do stoma zida, tj. do pukotire uzduz tlacne dijagonale. Pukotina u zidu nastaje kad je dosegnuta vlacna cvrstoca zida fl (vidjeti i tocke 3.5.9 i 10.5.2.2). Ta cvrstoca moze se odrediti izrazom Turnseka i Cacovica [4.T3]; ako je poznato racunsko vertikalno

naprezanje (Jd iposmicnc naprezanje 'tSd='tRd u trenutku vlacnoq otkazivanja (sloma) samostalnog zida. Vrijednosti viacnih cvrstoca zida fl' odredene eksperimentalno u ZRMK i GI [4.A2J prikazane su u tabtici 3.10.

(4.26)

Iz izraza . (4.26) rnoquce je dobiti vrijednost posrnlcnoq naprezanja u trenutku vlacnoo sloma zida.

ft t=: 'tRd=T5-v1+~

(4.27)

Granicna honzorralna sila u zidu, u trenutku vlacnoq slorna, jednaka je granicnoj nosivosti zida kcja se odreduje izrazom

(4.28)

104

Zidane konstrukcije /

ZSoric

4. Nearmirano zicJe

gdje je: C, faktor redukcije nosivosti koji predstavlja omjer najvece nosivosti zida

. ,. dobivene eksperimentalno i racunskl, a obicno se uzima C, =0.9.

. A, povrsina poprecnoq (horlzontatnoq, tlacnoq) presjeka zida

Racunska nosivost na horizontalnu silu iznosi :

(4.29)

."': '.:r::Rac.'Un$k~ poprec'na sila VSd,treba biti manja iii jednaka racunsko] nosivosti na hprizontalnu silu VRHd ':

,'" t ,:,', ;":' "", '

(4.30)

. " Pr~ll2C\tqrl1~,tr:b,~ provjerlti nosivost zida prerna izrazima (4.24) i (4.30).

MJ~rodC)vna.)~ mpll]a vrtJednost racunske nosivostina poprecne sile od dva lzraza

({25)) (4.29) .. ·r·o•• .,.. '., •• ' .....;... ,

4.SNEARIVIIRANI ZIDOVIIZLOZENI BOCNOM OPTERECENJU

Zidovi koji mogu biti izlozenl bocnorn (Iateralnom) opterecenju trebaju imati proracunsku cvrstocu vecu od tog opterecenja iii jednaku tom opterecenju.

Dimovodni kanali i nise smanjuju noslvost na savijanje tih zidova, no ako su i~ velici~a i. broj _ manji od ~~ranicenja danih u poglavlju 6 (tablica 6.3), tada se nJlho.v ut!ecaJ moze zane.marttl. Takoder treba voditi racuna 0 sloju za sprjecavanje ~rod.'ranJe vlage jer ako Je u zidu, rnoze negativno utjecati na nosivost na savijanje tih zidova. Bocnorn je opterecenju izlozeno sarnostojece zide (eng!. free-standing walls) i zide za ispunu okvira na fasadi gradevina [4.F1J.

4.5.1 Zidovi izlozent povremenom bocnom optereesnju vjetra

4.5.1.1 Uvjeti os/anjanja i kontinuiteta

Pri procjeni boone (Iateralne) otpornosti zida, naprezanog uglavnom vertikalnim opterecenjern te povremenim opterecenjem vjetra, uvjeti oslanjanja i kontinuiteta trebaju se uzeti u obzir. Reakcije uzduz ruba zida nastale zbog racunskoq opterecenja, mogu se pretpostaviti da su jednoliko rasporedene kada se proracunava leza]. Pravilni lezaj osigurava se pornocu spona, zidarskog veza s poprecnim zidovima iii vezama sa stropnlrn tj. krovnim konstrukcijama [4.E2J.

U slucaju supljih zldova, kontinuitet preko vertikalnog lezaja (poprecnoq zida) rnoze se pretpostaviti cak i ako je same jedan zid (od dva) kontinuirano povezan preko lezaja, uz uvjet da je suplji zid povezan sponama u skladu s poglavljem 6, Tamo gdje zidovi (u dvoslojnom iii supllern zidu) imaju razlicitu debljinu, deblji zid treba biti kontinuiran osim ako je dokazano da se puna kontinuiranost moze osigurati krutoscu i cvrstocorn tanjeg sloja zida.

Zidane konstrukcije /

105

4. Nearmirano zide

Z. Sorie

Opterecenje koje treba prenijeti sa zida na njegov leza] rnoze se prenijeti sponama i samo s jednog sloja zida, ako postoji prikladan spoj izmedu ova zida, narocito na rubovima zida. U svim ostalirn slucaievirna valja pretpostaviti samo djelornlcno kontinuirani zid.

Racunska bocna nosivost supljeg zida jest zbro] racunskih bocnin nosivosti oba sloja zida, samo ako su zidne spone koje povezuju ta dva sloja sposobne prenijeti vanjsko djelovanje.

4.5.1.2 Metode proracuna zida poduprtog na rubovima

Zidani zidovi nisu izotropni konstrukcijski elementi. Nosivost ovisi 0 smjeru u kojem se prornatra naprezanje kao i vrsti zidnog elementa i morta kojim je zidano. Racunski moment, Md, treba uzeti u obzlr svojstva materijala i rnoze se uzeti po [edinicno] visini iii jedinicnoj duljini zida.

Kada je ravnina otkazivanja (sloma) okomita na horizontalne sljubnice morta, tj. u smjeru txk2, (vidjeti tocku 3.5.8, tablicu 3.9, sliku 3.1 Db i sliku 4.7), tada je racunski moment Md

Md = (l Wk Ya l2 po jedinici visine zida (kNm/m).

(4.31 )

Kada je ravnina otkazivanja (sloma) paralelna horizontalnim sljubnicama morta, tj. u smjeru fxkl , tada je racunskl moment Md

Md = 11 (l Wk Ya l2 po jedinici duljine zida (kNm/m), (4.32)

gdje je:

(l koeticijent momenta savijanja koji ovisi 0 ortogonalnom odnosu, )1, stupnju krutosti rubova panela i odnosu visine i duljine zida. Ove vrijednosti prikazane su u tablici 4.3 a preuzete su iz BS~5628: Dio 1, [4.B2],

Ya parcijalni koeflciient sigurnosti za.opterecenia (vidjeti tablicu 2.5),

11 koeficijent ortogonalnosti. tj. omjer karakteristcnlh cvrstoca na savijanje zida iz tablice 3.9 (11 = fxkl/t xk2). (za ~ vidjeti i tablicu 4.3),

l duljina zida izmeou lezaieva,

Wk karakteristicno opterecenje vjetrom po jedinici povrslne,

Kada stalno vertikalno ttacno opterecen]e djeluje tako da povecava cvrstocu na savijanje f.k1, koeficijent ortogonalnosti karakteristicnih cvrstoca, )1, rnoze se modificirati koristeci cvrstocu na savijanje u tom smjeru kao:

(4.33)

gdjeje:

fxkl karakteristicna cvrstoca nasavijanje s ravninom sloma paralelnom horizontalnim sljubnicama morta (vidjeti tocku 3.5.8, tablica 3.9),

ad racunsko vertikalno naprezanje zida od stalnog opterecenja na razini koja se trenutno promatra, a nije vece od 0.25 N/mm2•

'1M parcijalni koeficijent sigurnosti za materijale (vidjeti tablicu 2.6).

106

Zidane konstrukcije I

Z. Sotic

4. Nearmirano zide

Na slici 4.7 prikazan je zid s razlicitim rubnim uvjetima. Koeficijenti momenta savijanja iz tablice 4.3. odnose se na razlicite "ubne uvjete zidova, na omjere h/l i koeficijente p .

slobodni ru b

jednostavno p od upr t lez aj

(zid se ne n ast avlj a pre ko le z aj a]

07777" lez a] pr e ko kcje g se zid nastavlja

-l------'L=----~t-

Slika 4.7 Rubnl uvjeti bocno opterecenoq zida

Tabllca 4.3 Koeficijent momenta savljanja a, za bocno opterecene zidove prema 8S-5628: Dio 1., [4.82]

Skica h/L
zida p 0.30 0.50 0.75 1.00 1.25 1.50 1.75
A 1.00 0.031 0.045 0.059 0.071 0.070 0.085 0.090
0.90 0.032 -. 0.047 0.061 0.073 0.081 . 0.087 0.092
Il __ J 0.80 0.034 0.049 0.064 0.075 (0.083 0.089 0.093
0.70 0.035 0.051 0.066 0.077 i {'.085 0.091 0.095
0.60 0.038 0.053 0.069 0.080 C088 0.093 0.097
0.50 0.040 0.056 0.073 0.083 C.090 0.095 0.099
0.40 0.043 0.061 0.077 0.087 C.093 0.098 0.101
0.35 0.045 0.064 0.080 0.089 C.095 0.100 I 0.103
0.30 0.048 0.067 0.082 0.091 :),097 0.101 0.104
B 1.00 0.024 0.035 0.046 0.053 'J.059 0.062 0.065
0.90 0.025 0.036 0.047 0.055 (,-060 0.063 0.066
Il __ J 0.80 0.027 0.037 0.04.9 0.056 0.061 0.065 0.067
0.70 0.028 0.039 0.051 0.058 0.062 0.066 0.068
0.60 0.030 0.042 0.053 0.059 C.064 0.067 0.069
0.50 0.031 0.044 0.055 0.061 C 066 0.069 0.071
0.40 0.034 0.047 0.057 0.063 ::: 067 0.070 0.072
0.35 0.035 0.049 0.059 0.065 ,J068 0.071 0.073
0.30 0.037 0.061 0.061 0.066 \ 1).070 0.072 0.074
C 1.00 0.020 0.028 0.037 0.042 0.045 0.048 0.050
0.90 0.021 0.029 0.038 0.043 0.046 0.048 0.050
D 0.80 0.0.22 0.0310. 0.0390. 0.043 0.047 0.049 0.051
0.70 0.023 0320.0 040 0.044 0048 0.050 0.051
0.60 0.024 34 0.041 0.046 C.:J49 0.051 0.052
0.50 0.025 0.035 0.043 0.047 0.J50 0.052 0.053
0.40 0.027 0.036 . 0.044 0.048 0.0)51 0.053 0.054
0.35 0.029 0.039· 0.045 0.049 0.052 0.053 0.054
0.30 0.030 0.040. 0.046 O.OSO I 0 .. 052 0.054 0.055 Zidane konstrukcije I

107

4. Neermireno :zir:1e

,,' ",'

Z Soric

Nastavak

Skica zida

D

h/L

~I 0,30 0,50 0,75 1.00_,_. _ _1_~ 1.50 1.75 --

1,00 0,013 0,021 0.029 0,035 0,040 0,043 0,045

0.90 0.014 0.022' 0,031 0,036 0,040 0,043 0,046

0.80 0.Q15 0,023 0,032 0,038 0,041' 0,044 0,047

0,70 0,016 0.025 0,033 . 0,O,3~ 0,043 0,045 0,047

'0,60 0,017 0,026 ",0,035 0',040 O,O~~ 0,0~6 0.048

0,50 0.018 0.0280,037,' 0.042 0.045 0,048 0,050

J.40 0,020 0,031,0,039' 0:043. 0,047 0,049 0,051

),35 0,022 0.032 0,040 0,044 0,048 0,050 0,051

,).30 0,023 0,034 0,041 0,0116 0,049 0.051 0,052

E

1.00 0.008 0.Q180,0300,042 0,051 0,059 0,066

0.90 0,009 0,019 0,032 0,044 0,054 0.062 0,068

0,80 0.010 0.021 0.035 ,0,046 0.056 0,064 0.071

0.70 0.011 0.023 0.037, 0.049 0,059 0,067 0,073

0,60 0,012 0,025 0,040 :0,053 0,062 0,070 0.076

0.50 0,014 0.0280,0411 0,057 0,066 0,074 0,080

0.40 0.017 0,032, 0,049 0,062 0,071 0,078 0,084

0.35 0.Q18 0,035 0,052 0,064 0,074 0,081 0.086

0.30 0.020 0.D38, 0,055 0,068 0,077 0.083 0,089

F

1.00 0,008 0,016,0.026 0.034 0.041 0.046 0.051

0,90 0,008 0.0170,027 0,036 0,042 0.048 0,052

0.80 0,009 0.018 0,029 0,036 0.044 0.049, 0,054

0.70 0,010 0,0200.031, 0,039 0,0116 0,051 0,055

;, 0.60 0,011 0.022 0,033 0,0112 0,048 0,053 0,057

0.50 0.013 0,024 '0.036 6:Q44 0,051 ,0:056 0,059

0.40 0.015 0,027·' 0,039 '0.048 0,054 0,058' 0,062

0.35 0.016 0.029; 0,041 • 0,050 0.055 0.060 0,063

0.30 0.018 0.0310,0440.052, 0,057 0,062 0.065

1.00 0.007 0.014 0.022 0.028 0.033 0.037 0.040

0.90 0,008 0.015'0.023 0,029, 0.034 0,038 0.041

Co.80 0.008 0.016 .0.024 0.031 0.035 0.039 0.042

Co.70 0.009 0.017 . 0.026 0.032 0.037 0.040 0.043

C.60 0,010 0.019·0.028 '0.034 0,038 0.042 0.044

C.50 0.011 0.021' '0,030 0;036 0,040 0,043 0.046

C,40 0.013 0.023 '0.0320:038 0.042 0.045 0,047

I G,35 0,014 0.025,·0,033 0,039 0,043 0,:046 0.048

0.30 0.Q16 0,026' 0.035 0.04·1 0,044 _ 0.047 0,049

1.00 0,005 0.011 0.Q18 0.024 0,029 0,033 0.036

0,90 0.006 0,012' ;'b.Ot9 0:025 0.030 0.034 0.037

0.80 0.006 0.013'0,0200.027 0,032 0.035 0.038

. 0.70 0,007 0.014; :0.022 .0,028 0,033 0.037 0.040

0.60 0.008 0.015,'0,024 0.030 0.035 0,038 0.041

0.50 0.009 0.017, 0,025 0.032 0.036 0,040 0.043

0.40 0.010 0.019 '0.028 0.034 0.039 0.042 0.045

0.35 0,011 0.021 '0,029 0,036 0,040 0.043 0.046

~ __ ~~~ __ ~,,~~~0~.3~0~~0~.0~1~3~~0~,0~2~2~~0.~037.1~~0~,0~3~7,,~ 0,044_~;047_

'" 1.00 0.004 0.0091 0,015 0.021 0.026 0,030 0.033

090 0.004 0,010; p.016 0.022 0.027 0.031 0.034

080 0.005 0.010 0.017 0.023 0.028 0,032 0.035

070 0.005 0.011 ,0.019 ,0,025 0.030 0.033 0.037

,060 0.006 0.013 0.020 0.026 0.031 0.035 0.038

J! 0,50 0.007 0.014 0,022 0,028 0.033 0.037 0.040

0.40 0,008 0.016," ,0.024 0,031 0.035 0.039 0.042

0.35 0.009 0.017;' 0.026 0.032 0.037 0.040 0.043

, 0.30 0,010 0,019 0.028 0,034 0.038 0.042 0.044

L_ ~~ __ ~ __ ~~~~~~_L~~~~.,~~~'

G

.C] ' .. > .

. ---

i ,,'

, .

, ; -", :.: .. =

. " / . -.-- -."

H

"

'[J--'

, ' ,'. -: ,-

.' ,

,- - - - "

''''';

'W'III, ..• ~

, ._ , _. /

, -' "/"

, .'

.' /

'. .-

,_','_ : '/

:.-:":. ':/

.~";/ /-;,- .r r / " r ,

108

Zidane kbnsttukcije I

Z Boric

4. Nearmirano zir:1e

\' "I';' -, ....

:",'"

, " ' Nastavak

J,.

'," , h/L

~I 0.30 0.50 0.75 1.00 1.25 1.50 1.75

1.00 0.009 0.023 0.046 0.071 0.096 0.122 0.151

0.90 0.010 0.026 0.050 0.076 0.103 0.131 0.162

0,80 '0,012 0.028 0.054 0.083 0.111 0.142 0.175

I 0,70' 0,013' 0.032, 0.060 0.091 0,121 0.156 0.191

0.60 0.Q15 0.036 0.067 0.100 0.135 0.173 0.211

0,50 0.018 0.042 0,077 0,113 0.153 0.195 0.237

0.40 0.021 0.050' 0.090 0.131 G.177 0.225 ,0,272

0.35 0.024 0.055 0.098 0.144 0.194 0.244 0.296

1-:--::---- "". -t-~0.~30~~0.~02~7H_;0~.0~6~2'_/__~0;:.;.1~0~8+~0.~16~0H_~0~.2~1;;4+~0~.2~69~~0.~3~25W

K . 1.00 0.009 0.021 0.038 0.056 0.051 0.091 0.108

0,90 0.010 0.0230.041, 0.060 0.054 0.097 0.113

0,80 0.011 0.025 0.045 0.065 0.056 0.103 0.120

0.70' 0.012 0.028 0.049 0.070 0.059 0.110 0.128

0.60 0014 0.031 0.054 0.077 0.062 0.119 0.138

0,50 0.Ot6 0.035 0,061 0.085 0.066 0.130 0.149

b.-ljo, '0~019'O.041 0,069 " 0,0970.071 0.144 0.164

~6.35· 0.021 0.045 0.075 0.104 0.074 0.152 0.173

0.30· '0.024 0.050 0.082 0.112 0.077 0.162 0.183

CJ

L

1.00 0.006 0.015 0.029 0.044 0.059 0.073 0.088

0.90 0.007 0.017 0.032 0,047 0.063 0.Q78 0.093

r;-l 'l!!Hi: !!ll !!E !!ll !!!l !~: ll~

.I.;,~:.~/ . .'/.,./:. ,~:~~~:~~~~:~~~ ~:~:~ ~:~~~ ~:~~; ~:~~~ ~:~~~

0.35 0.0160;035 0.060 0.084 0.108 0.129 0.148

" .. ' .0.30, '0.D18" ,·0,039 . 0.0660.092 0.116 0.138 0.158

Napomene:

1. Dopusteriesu linearneinterpolacij~za J.l. i za hlL.

2 .. Ako su dirnenzjjezida lzvan podrucja hlL danlh u tablici 4.3, bit' ce dovoljno momente savijanja izracunatina tenieljustafickog sustava grede na dva oslonca, Naprimjer, zidni panel "A" koji ima omjer hIL<O.3 moiese proracunaf kao slobodnostojecl konzolni zid, a zid "A" s omjerom hIL>1.75 rnoze se proracunati kao da mu je raspon horizontalan.

. . Racu,n.ski morneotnosivosti (savijanja) zida bocnom(lateralnom)

opterecenju.iznosl: '

f xkn Z

=

YM

M Rd

(4.34)

gdje je:.

fxkn ,karakteristicna cvrstoca. ria saviianje, iz tocke 3.5.8, za odredenu ravninu savijanja, za n = 1ili n = 2,

Z mornent otpora presjeka zida.

Pri procjeni momentaotpora presjeka stupa unutar zida, duljinu pojasnice mjerenuod lica stupatreba prema slici 4.6 uzeti kao:

Zidal1eKonstruk'cije I

109

4. Nearmirano zide

Z. Sorit:

h/10 za zid koji ima lezajeve na svom gornjem i donjem rubu: 2h/10 za konzolni zid;

ni u kom slucaju vece od polovice svijetle udaljenosti izmedu stupova gdje je h = svijetla vis ina zida.

4.5.1.3 Ratunska metoda lucnog djelovanja zida izmedu leiajeva

Ako je zide zidano prema pravilima za zidanje, moze se pretpostaviti da se izmedu lezajeva oblikuje horizontalni iii vertikalni luk, unutar debljine zida. U [4.E2]. istice se da je pri saoasniem stupnju znanosti dopusteno racunati samo 5 ucinkorn horizontalnog luka unutar debljine zida, osim za narocita tj. slucajna djelovanja, kada se ucinak loka moze primijeniti i u vertikalnom smjeru.

Proracun treba zasnivati na trozglobnom luku koji ima po jedan zglob na svakom lezaju i jedan zglob na sredini raspona. Za ovaj srednji zglob moze se

pretpostaviti dimenzija 0.1 t, gdje je t, debljina zida. .

Malo smanjenje duljine zida uslijed skupljanja rnoze znacajno smanjiti nosivost koja se postiie lucnim djelovanjem. Zato 0 tome valja voditi racuna tijekom uporabnog vijeka konstrukcije.

Strelica laka u tjemenu prikazana je izrazom

0.9 t - d'

(4.35)

gdje je t, debljina zida, a d' je progib toka pod racunskirn bocnirn opterecenjern, Ovu vrijednost (d') moze se smatrati pribllzno jednakom nuli za zidove koji imaju omjer duljine i debljine 25 iii manje.

Najveca horizontalna sila u zidu od IOcnog djelovanja, po jedinici visine zlda, rnoze se uzeti kao:

H = 1.5~-t Y", 10

Izraz (4.36) dobio se iz pretpostavke da 1/10 debljine zida (t110 u izrazu (4.36)) sudjeluje u nosivosti pri lccnom horizontalnom djelovanju. Na toj povrsini

najvece tlacno racunsko naprezanje smije bit fk I"(M. U EC6 dopusta S8 take dobivena sila povecatl za 50% i zato je u izrazu (4.36) iskazan broj 1.5.

(4.36)

Kada je bocni (Iateralni) progib mali, tada se racunska bocna nosivost po jedinici povrsine zida, qta" rnoze predociti izrazom

fk [t] 2

qlat = y-;; L

. Izraz (4.3:) dobije se take da se izracuna horizontalni moment savijanja

(Iz~.ed~ ~va. vertikalna lezaja na udaljenosti L): M = qat (L2 1 8). Od momenta savuanja javlla se, z~ogIOen~g djelovanja, horizontalna sila H = M/(0.9t), gdje je 0.9t streiica luka pnkazana rzrazorn (4.35) uz pretposiavljenu nultu vrijednost

(4.37)

110

Zidane konstrukcije I

Z. Soric

d Nearmirano zioe

progiba d'. Sada se sila H izjednacuje s vriJednosti iz izraza :4.35), te se rijes. pc qal' Izraz za racunsku bocnu nosivost po jedinici povrsine zida glasi: qlal == 1.0E fk(tlL)2/yM, ali je u EC6 usvojen izraz (4.37) tj. nosivost na bocno opterecenje smanjeno je za 8%.

. Prema EC6 14.E21 rnoze se uzeti da zide koje zado· ... oljava granicna stanja

nosivosti po tzrazu (4.37), ujedno zadovoljava i qranicna stanja uporabljivosti.

4.5.1.4 Zidne spone

Ako su suplji zidovi iziozeni bocnorn opterecenju vjetra, zidne spone koje povezuju dva sloja zida trebaju bit sposobne raspodiieliti to opterecenje s neposredno opterecenoq na drugi sloj zida, a zajedno (oba sloja) trebaju prenijeti to opterecenje na lezajeve (vidjeti sliku 4.8).

Najmanji bro] "n" zidnih veza za djelovanje vjetra na kvadratni metar povrsine zida iznosi 2, a rnoze se izracunati s pornocu

(4.38)

gdje je:

WSd FI

YM

racunsko horizontalno djelovanje vjetra po jedinici pov-sir e, karakteristicna tlacna iii vlacna nosivost zidnih spona.

parcijalni koeficijent sigurnosti za zidne spone (vidjeli tablicu 2.6).

c)

==:::::::C)~==

Slika 4.8 Spoj: a) dva sloja supljeg zida, b) dva okomita zida, cl spone

Zidane konstrukcije I

111

4. Nearmirano zic1e

Z Soric

4.5.2 Zidovi izlczenl bocriom tlaku tla

Zidani zidovi izlozeni bocnorn tlaku tla trebaju se proracunati primjenom prihvatljivih inzenjerskih p-avila.

. '

Za vanjske zidove podruma (vidjeti sliku 4.9) treba rabiti samo zide kojs se

sastoji od zidnih elemena.a cija minimalna norrnalizirana tlacna cvrstoca iznosi fb = 5 N/mm2. Otpor tlaku tla ne treba provjeravati ako su ispunjeni s'jedeci uvjeti:

svijetia visina zida pcdruma, h S 2,6 m i debljine zida, t 2: 20 em,

stropna konstrukeija, iznad podruma djeluje kao dijafragma i sposobna je da (se odupre) preuzme sile koje proizlaze od tlaka tla,

opterecenje na povrsini tla na podrucju utjeeaja na zid podruma ne prelazl 5 kN/m2, te nema koneentriranog opterecenja veceqa od 15 kN unutar udaljenost 150 em od zida.

Vertikalno proracunsko opterecenie,' 'N, nati'd 'cpo jediniei duljine, koje nastaje od stalnog opterecenja na srednjoj visini ispune tla, treba se nalaziti unutar sljedecih graniea; kada je be S h:

(4.39)

Konc, op t.c rccc njc c 15 kN

u d alj e n o do 1.5 m od z id a

2

Ps~ 5 kN/m

Razina tla iznad <1>

..c:: razine p o d a p odr u m a

Slika 4.9 Racunska opterecenja podrumskih zldova

112

Zidane konstrukcije I

zso,«

4. Nearmirano zic1e

gdje,je:. ,,',., ,

be udaljenost izmedupopreenih zidova iii zidnih ukrucenja. EC6 rabi istu oznaku Qe,.za dva razlicita pojma,!j. za nearmirano i armirano zide. U tockl 5.1.1.1 oznaka be::;, sirinatlacnoq /iea na sredini izmedu bocnih ukruta,

h svijel/a vis ina podrumskog zida,

he vis ina zemljane ispune,

I , debfjinazida ,

Pe qustoca zernljane ispune,

tk karakteristicna tlacna cvrstoca zida,

YMpa'rtijalni koefieijent sigurnosti za materijale (vidjeti'tablicu 2.6).

Pri tornesuvelicine be,h, h'ei!,izrazene umetrirna, Pe je u kN/m3, fk u kN/m2, dok je YM bezdimenzijska veli'cina.

Kad~:ie'bc ~ 2h:

",,-'

(4.40)

Za vrijednosti h S be S 2h dopustena je linearna interpolacija.

4.S.3Horizontalno. slucajno opterecenje (osim potresa)

Zido\-'! kojisu optereceni slucajnirn (narocitim) opterecenjem kao sto je opterecenje .eksplozjjorn plina i slicno (ali ne selzmicktrn silama), proracunavaju 5e sticnoJcao zidov' optersceni vjetrom. . Zidovi optereceni centricnlrn vertikalnim opterecenjern, s vitkoscu ne vecorn od 20, mogu se pri takvim opterecenjima racunati kao zidovi kod kojih se oblikuje vertikalni 10k izmedu gornje i donje betonske stropne konstrukeije.Mogu 5e uzeti u obzir i ukrucen]a zida koja se odupiru tom opterecenju. Ako postoji horizontalni sloj koji sprjecava vertikalno penjanje vlage, tada i njega treba proracunati takcsto ce 5e osiquraf da mu posrnicna nosivostnije prekoracena.

4.6 RAGUNSKI PRIMJERI

Primjer 4.6.1, '

Treba izgraditi petoetaznu zidanu zgradu (P+4) visine katova 2.80m. Koliko je dopusteno odstupanje od vertikale na vrhu zgrade, a ko/iko po pojedinoj etazi ?

Proracun:

Premaizrazu (4.1) dopusten kutodstupanja od vertikale, za hlOI = 5' 2.80 = 14.0 m, iznosi:

Zidane konstrukcij'e I

113

4. Nearmirano zide

Z Soric

v = r;:- = 0.002673

100-vit""

Najvece horizontalno odstupanje od vertikale na vrhu zgrade rnoze, prema izrazu (4.1), iznositi:

6 = htot • v = 14000' 0.002673 = 37.4 mm.

To je odstupanje manje od dopustenoga. Najvete dopusteno odstupanje od vertikale, prema tocki 4.1.1, iznosi 50 mm.

Najvece horizontal no odstupanje od vertikale na visini od 2.80 m (visina 1 etaze) rnoze, prema izrazu (4.1), iznositi:

6 = h ' v = 2800' 0.002673 = 7.48 mm

To je odstupanje u granieama dopustenoqa. Najvece dopusteno odstupanje od vertikale, za visinu jedne etaze iznosi 20 mm.

Primjer 4.6.2

Treba odrediti racunsku tlacnu i posmicnu cvrstocu zida te racunsku cvrstocu na savijanje ako je zadano:

- Karakteristicna tlacna cvrstoca zida neka iznosi fk = 5.30 N/mm2•

- Karakteristicna posrnlcna cvrstoca zida neka iznosi fVk = 1.14 N/mm2.

- Karakterlstcna cvrstoce na savijanje zida izvedenog od glinenih elemenata s

absorpcijom vode od 7% do 12% i mortom M5 kada nisu provedena eksperimentalna ispitivanja (poloviee vrijednosti iz tab lice 3.9) iznose:

fXkl = 0.20 N/mm2 i fXk2 = 0.55 N/mm2.

- Kategorija kontrole proizvodnje zidnih elemenata (II) i kategorija kontrole zidanja (8) u skladu su s tockorn 2.3.1.3. i tablieom 2.6, te je pareijalni koefieijent sigurnosti za materijale za sve cvrstoce: YM = 2.5.

Proracun:

Racunske cvrstoce zida iznose: - Racunska tlacna cvrstoca:

- Racunska posmicna cvrstoca:

" Racunska cvrstoce na savijanje zida:

fd = 5.30/2.5 = 2.12 N/mm2. fVd = 1.14/2.5 = 0.46 N/mm2. fXld = 0.20/2.5 = 0.08 N/mm2. fx2d = 0.55/2.5 = 0.22 N/mm2.

Primjer 4.6.3

. Treba odrediti racunsku nosivost po jediniei duljine, NRd, tj. nosivost srednjeq, nearm!ranog ~ida prizemlja .zidane gradevine (vidjeti sliku 4.10). lid je opterecen centricno, all se prema izrazu (4.11) uzima da postoji minimalni ekseentrieitet opterecenja, emk <! 0.05 t. Rasponi, dimenzije, materijal i opterecsnja

114

Zidane konstrukcije I

Z Soric

4. Nearmirano zide

stropnih konstrukcija lijevo i desno od zida su jednaki, pa prerna izrazu (4.20) izlazi da je moment savijanja u zidu jednak nuli. Na zid ne djeluje nikakvo oocno opterecenje, jer to nije fasadni zid. Ekseentrieitet uslijed netocnosti zidanja uzima se prema tocki 4.3.6.2 sa: e,,= hell 450.

ladane su sljedece znacajke zida:

Zidni element od pecene gline ima dimenzije 120x65x250 mm Grupe je 1 prema tabliei 3.1, jer ima manje od 25%. supljina.

Debljina zida, t == 25 em.

Svijetla visina kata, h == 2.80 m.

lid je duljine L:::6.00 m, pridrzan na gornjem i donjem rubu armiranobetonskom stropnom konstrukeijom. lid nije pridrzan na svojim vertikalnim stranieama, a ne sadrzi nise niti pojacanja,

Neka eksperimentom dobivena srednjatlacna cvrstocazjcnoq elementa (ispitana na suhom uzorku) iznosi 10.0 1\l/mm2•

Pri zidanju primijenit ce se mort M5, cvrstoce fm == 5.0 N/mm2 :::lrema tock] 3.2.1 i tablici 3.6).

Kategorija kontrole proizvodnje zidnih elemenata (II) i kategorija kontrole zidanja (C) u skladu su s tockorn 2.3.1.3 i tablieom 2.6. Iz tabliee 2.6 parcijalni koefieijent

sigurnosti iznosi: 'YM = 3.0.

Proracun:

Faktor oblika zidnog elementa 0 dobije se iz tabliee 3.2 u ovisnosti 0 visini (65 mm) i sirini (120mm) zidnog elernenta, te iznosi 0=0.81. Iz toga izlazi da je normalizirana tlacna cvrstoca zidnog elementa ;b = 0.81'10.0 = 8.1 N/mm2.

Racunska vis ina zida prema izrazu (4.14) iznosi: hel = Pnh,

gdje prema tock: 4.3.4.1 izlazi da je: P2=0.75.

Slijedi da je hel == 0.75 . 2.80=2.18m

Prema tocki 4.3.6.2 izlazi da ekscentricltet usljjed netocnosti izvedbe rnoze biti:

ea = hel 1450 = 210 I 450 = 0.47 em = 0.019 t, sto je manje od errk, tj. manje od 0.05 t = 1.25 em.

a

o co

N II ..c:

L=G.OOm

1.

Slika 4.10 Pogled i presjek zida, s pripadnim dimenzijama

Zidane konsirukcije I

115

4. Neermireno ziae

Z. Soric

Racuriska debljina zos. let == t = 25 em 'Jitkost (hedtel) == 210125 = 8.4 < 27.

Za ovu vitkost i zadani ekseentrieitet, iz tabliee 4.1dobiva se koefieijent smanjenja

nosivosti zida koji iznosi; <f>m==0.85. .'

Za navedene vrijedrosti karakteristicna tlacna cvrstocazida, prema tocki 3.5.3 i izrazu (3.4). iznosi:

fk == Kfb 0.65 fm 0.25 = 0.6 (2.,°·65 5.0°·25 ) = 3.49 N/mm2 = 0.349 kN/em2. Noslvost jedlnlcne duljh: zida (1m) izracuna se sada pomocu izraza(4.7) NRd= (0:85' 0.349' 25' 100) 13.0 = 247.5 kN/m

Primjer 4.6.4

Za zid iz prtrre-a 4.6.3 treba odrediti broj etaza tj.racunsko opterecenje po jediniei duljine, NSd, i .rsnorediti s racunskorn nosivosti NRd== 247.5 kN/m.

Neka je raspon prostoriia L' = 6.0 m; stalni teret stropa g=5.0 kN/m2, tezina zida s obostranom zbukorn gzid = 5.5 kN/m2, .tezina serklaza 25/25 em i ibuke od 2.5 em: gsr =0.25' 0.25' 25 + 2' 0.025' 0.25' 18 == 1.56 + 0.23 := 1.8 kN/m.

Uporabno opterecenje neka [e q ==1.5 kN/m2.

Proracun:

Opterecenje, stalno i upcrabno, jednog kata ni3 1 rnetar dulJine zida je:

Gr = 9 . L'+ gzid' h + gsr= 5.0 . 6.0 + 5.5' 2.6 + 1.8 = 46.1. kN/m. Qr = q . L' =1.5 . 6.0 = 9.0 kN/m

Odnosstalnog i uporabnoq opterecenja G1:QI=46.1 : 9.0 = 5.12.

Sada seiz izraza (4.5) rr.cze izracunati broj katova "n" koje ovakav zid rnoze nositi. NS:I == n·(1.35 G' + 1.5 a') == NRd == 247.5 kN/m iii

n=247.p 1,(1.35 . 46.1 + 1.5 . 9.0) = 3.31

Prema tome ovakav zid rnoze preuzeti nasebe vertikalno opterecen]e 2 gornja kata, Ij.3 gornja stropa, 2 gornja zida i zid kojise proracunava (vlastita tezina zida),

a to iznosi: . .

Ns• == 1.35(3 46.1) + 'f.S (3' 9.0)=227.2 kN/m < NRd =2.47.5 kN/m.

Naravno, ako ovaj zid preuzima, osim vertikalnih, jos i posrnicna opterecenja od horizontalnih sila vjetra iii potresa, tada bi trebalo izracunaf je Ii njegova nosivost dovoljna.

...

Primjer 4.6.5

Treba odrediti nosivost na vertikalno opterecenje postojeceq zida izrnedu dva otvora. Na zid nalijeze drveni grednik, dimenzija grede 10/14 em. Za sljedece parametre zida valja odreciti granicnu lokalnu i globalnu nosivost. Zidni element od pune opeke ima dimenzije: 'Jfs/d=65/120/250 mm. Duljina zida izrnedu otvora L==60 ern. Nekaje debljina zida jednaka duljini opeke t=25 em. Na vertikalnirn je rubovima zid slobodan. Kategori,e kontrole nisu poznate pa se pretpostavljaju:kontrola proizvodnje zidnih elemenata je (Il) i kontrola zidanja (C): Tlacna cvrstoca zidnog elerr enta Grupe 1 procijenjena je na 5.0 N/mm2, a morta na tip M2, koji prema

116

Zidane konstrukcije I

z. Soiic

4. Nearmirano zice

podacirna u tabliei 3.6 ima tlacnu cvrstocu fm=2.0 N/mm2. Visina zida izrnecu stropova je:

h = 2.8 m: a ekseentrieitet opterecenja emk = 0.05 t.

:i:."

Slika 4.11 Pogled i presjekzlda duljine 60 em s pripadnim dimenzijama

Proracun:

Sobiirom na oblik zidnog elementa, iz tabliee 3.2 dobije se faktor oblika 8=0.81. Iz toga izlazi da je normalizirana tlacna evrstoca zidnog elementa:

fb= 0.81'5.0 = 4.05 N/mm2•

Za navedene vrijednosti karakteristiena tlaena cvrstoca zida, prema toeki 3.5.3

i izrazu (3.4),iznosi: .

fk = K fb 0.65 fm 0.25 = 0.6 (4.05°.65 2.0°·25 ) = 1.77 N/mm2::: 0.177 kN/em2.

Racunsko lokalno naprezanje poddrvenom gredom sirine 10 em a visine 14 em, prije sveqa ovisi 0 cvrstoci drvene grede, ali cese ovdje lzracunati lokalna nosivost zida pod koneentriranim opterecenjern koja ne smije bit veea od onog prema izrazu (4.22). Oznakevelicina prikazane su na slici 4.5.

arE" (60-10)/2 := 25em; x = 2a11h= 2 . 25/280 =0.1787; Ab = 10' 25=250 em2;

Iz tablic;:e2.6 slijedi: YM:::3.0. Let:= 10 + 2 . 280/(2tgf;00) =. 171.6 em > L = 60 em, pa se uzima Lef == 60 em.

Aef = 60 . 25 = 1500 em2 .

Premaizrazu (4.22): Od = (0.177/3.0)[(1+0.15 . 0.1787)(1.5-1.1' 250/1500)] =

::: 0.08 kN/em2 •

No, lokalno naprezanje, za x=0.1787, ne smije bit vece od: [0.1787(1.50.1.25)+1.251(0.177/3.0) = 0.076 kN/em2, pa je zadnja vrijednost, za racunsko lokalno riaprezanje koneentriranomsilom, (0.76 N/mm\ mjerodavna. Najveca racunska sila kojom sedrvena greda 0slarija na ovaj zid ne bi smjela bit vecaod: NRd := 0.076'10' 25 == 19 kN.

Racunska visina zida: hel:= Pnh, gdjeje P2:= 1.0; het = 1.0'2.80 = 2.80 rn

Racunska debljina zida: te', == t = 25 em

vitkost (her/te') = 280/25:= 11.2 < ?T,

Zidane konstrukciie I

117

4. Nearmirano zide

Z. Soric

Za tu vitkost i zadani ekseentrieitet potrazi se u Tabliei 4.1 koefieijent smanjenja nosivosti koji iznosi <l)m=0.82.

Kako je povrsina horizontalnog presjeka zida A. veca od 0.10 m2 i iznosi:

A == 0.25'0.60 == 0.150 m2, to se nosivost zida (L = 60 em) ne mora racunati s pornocu izraza (4.8).

Nosivost postojeceq zida debljine t=25 em i duljine L=60 em iznosi:

NRd=cDm tk t L I 1m = (0.82 . 0.177 . 25' 60) 13.0 == 72.57 kN .

Primjer 4.6.6

Treba odrediti racunske vi sine zidova duljine L, visine h=4.0m, debljine t=1gem, koji su pridrzani na tri svoja ruba, a jedan je vertikalni rub slobodan. Ukrucujuci zid duljine je 100em a debljine 12em, te zadovoljava zahtjeve iz tocke 4.3.4: 1) da je duljine barem h/5; 2) da je zidan isttdobno s promatranim zidom i povezan pravilnim zidarskim vezom i zidnim spona~a; 3) da je debljine vece od 0.3t iii vece od 8.5 em; 4) da se ne ocekuju. pUkotinle u spoju zidova. Sirina leza]a kod svih zidova veca je od 2/3 debljine zida.

Zidovi imaju ove karakteristike:

a) L==2.00 m; gornja i donja stropna konstrukcija su drvene

b) L=3.00 m; gornja i donja stropna konstrukcija su drvene

c) L=2.00 m; gornja i donja stropna konstrukcija su armiranobetonske

d) L=3.00 m; gornja i donja stropna konstrukcija su armiranobetonske

Proracun:

ad a) Prema tocki 4.3.4.1, P2 = 1.0; h/L==400/200=2<3.5; LIt == 200/19 = 10.5 < 15; prema izrazu (4.15), tj. tabliei 4.2 izlazi da je P3 = 0.692;

hel == P3 . h = 0.692 . 400 = 277 em

Racunska vis ina zida iznosi: het = 2.77 m.

ad b) P2= 1.0; h/L=400/300=1.33<3.5; LIt = 300/19 = 15.8> 15; prema

4.3.4.1 ako je L>15t, zid se ponasa kao da je pridrZan samo na gornjem i donjem rubu, pa izlaz: da je racunska visina:

hel = P2' h == 1.0 . 400 == 400 em '

Racunska visina zida iznosi: het= 4:00 m.

ad e) P2 = 0.75; h/L=400/200==2<3.5; LIt == 200/19 = 10.5 < 15; prema izrazu (4.15) izlazl da je P3 = 0.600; hel == P3' h == 0.600 . 400 = 240 em Racunska visina zida iznosi: het = 2.40 m. .

ad d) P2 == 0.75; h/L==400/300==1.33<3.5; LIt; 300/19 = 15.8> 15; prema

4.3.4.1 ako je L> 15t. zid se ponasa kao da je pridrzan samo na gornjem i donjem rubu, pa izlazi da je racunska visina:

hel == P2' h == 0.75' 400 = 300 em

Racunska visina zida iznosi: het = 3.00 m.

118

Zidane konstrukcije I

Z. Soric

4. Nearmirano zioe

Primjer 4.6.7

Treba odrediti racunske visinezidova koji su sada pridrzan' na cetir: svoja ruba. Neka je udaljenost izmedu centara ukrucujucih zidova oznacena sa L, dok su visine svih zidova h=2.8m, a debljine t=1gem. Ukrucujuci zidovi duljine su 100em a debljine 12em, te zadovoljavaju zahtjeve iz tocke 4.3.4: 1) da je duljine barem hiS; 2) da je zidan istodobno s promatranim zidom i povezan pravilnim zidarskim vezom; 3) da je debljine vece od 0.3t i vece od 8.5 em; da se ne ocekuju pukotine u spoju zidova. Sirina lezaja kod svih zidova veta je od 2/3 debljine zida.

Zidovi imaju iste karakteristike kao u prethodnom primjeru osim sto im visina nije 4.00 nego 2.80 m.

a) L=2.00 m; gornja i donja stropna konstrukeija su drvene

b) L=3.00 m; gornja i donja stropna konstrukeija su drvens

e) L=2.00 m; gornja i donja stropna konstrukeija su armiranobetonske

d) L=3.00 m; gornja i donja stropna konstrukeija su arrniranobetonske

Proracun:

ad a) P2 = 1.0; h/L=280/200=1.4> 1.15; LIt = 200/19 = 10.5 < 30; prema izrazu (4.18) izlazi da je P4 = 0.5/1.4=0.357; hel = P4' h = 0.357 . 2.80 :::: 1.0 m Racunska visina zida iznosi: hel = 1.0 m.

ad b) P2 = 1.0; h/L=280/300=0.933<1.15; LIt = 300/19 == 15.8 < 30; prema izrazu (4.17) izlazi da je P4 = 0.534; hel = P4' h = 0.534 . 2.80 = 1.50 m Racunska visina zida iznosi: hel = 1.50 m.

ad e) P2= 0.75; h/L=280/200=1.4>1.15; LIt == 200/19 = 10.5 < 30; prerna izrazu (4.18) izlazi da je P4 = 0.5/1.4=0.357; hel =P4' h=O.357·2.80=1.0 m Racunska vis ina zida iznosi: hel = 1.0 m.

ad d) P2 = 0.75; h/L=280/300=0.933<1.15; LIt = 300/19 = 15.E· < 30; prema izrazu (4.17) izlazi da je P4 == 0.503; hel = P4 . h = 0.503 . 2.80 = 1.41 m Racunska visina zida iznosi: hel = 1.41 m.

Primjer 4.6.8

Treba odrediti racunsku debljinu supljeg zida s neispunjenom supljinom, pravilno povezivanim zidnim sponama.iako je zadano:

a) opterecena su oba sloja zida; tl=1gem, t2=33em,

b) opterecen je samo tanji sloj zida; t1=1gem, t2=33em, Proracun:

ad a) Prema izrazu (4.19): t~t = (193 + 333) 0333 = 35 em

ad b) Prema izrazu (4.19) i tocki"4.3.5 izlazi: tet = (193 + 193)°.333 = 23.9 em

Primjer 4.6.9

Treba odrediti otpornost zida na koneentrirano opterecen]e. Zid je izveden od zidnih elemenata Grupe 1, dimenzija, 19/29/1gem. za cc]e je Iaktor oblika 13=1.14. Cvrstoca zidnog elementa iznosi 8.5 N/mm2=0.85 I<N.'cm2, uz mort M5, za

Zidane konstrukcije I

119

4. Nearmirano zide

Z. So ric

kateqoriju proizvodnje [ i kategoriju zidanja B, (YM=2.2, prema tabliei 2.6). Debljina zida' t=zscrn; sirina opteretene povrsine (u smjeru debljinezida) iznosi b=25em< t, do-c je duljina opterecene povrsine a = 40 em.

octerecena povrsina; Ab = a . b = 40 . 25 = 1000 ern".

Prema slid 4.5, zadano je:

a) a, == 0, H :::: 3.60 m,

b) a,= 2.0 m, H = 3.60 m Proracun:

Ekscentricitet sile ooterscenja je: U2-b/2';' 14. 5-12. 5=2 em<tl4= 7.25 em.

Treba izracunati racunsku povrsinu zida: Ae, = Le, . t. No-rnalizirana tlacna cvrstoca zidnog elementa iznosi: fb::: 1.14 . 0.85 ::: 0.969 kN:e:n2•

Karakteristicna cvrstoca zida: fk=0.6· 9.69°·65 5°,25=3.92 N/mm2=0.392 kN/em2.

fd= fk/YM = 3.92 12.2 = 1 :78 N/mm2=0.178 kN/em2. ad a) . Iz slike 4.5 slijedi:

Le, =a, +a+H/(2tg60"')=0+40+360/(2 . 1.732) =0+40+ 1 04=144 em. Ae, = 144' 29 = 4176 cm2. Ab 1 Ae,::: 1000/4176= 0.239 < 0.45

Nosivost zida na koneentrirano opterecenje, za x=2a,/H=0 prema izrazu (4.22)

iznosi: (fk/YM)[ (1 +0)(1.5-1.1'1 000/4176)]=1.236(V'(M)<1.25(fk/YM)

Sila koja djeluje na povrs+u A, mora bit maniaco nosivosli zida, t], manja od:

NA = 1.236(fk/YM)Ab = C .236'(0.392/2.2)"1000:: 220 kN, tj. tlacno naprezanje koneentrirane sile na povrslni Ab ne smije bit vece od 2.20 N/mm2•

ad b) Iz slike 4.5 slijedi:

Le, =a+2(H/(2tg60"))=40+2(360/(2 . 1.732))=40+208=248 em. Ae, = 248' 29 = 7192 ern". Ab 1 Ae, = 100017192= 0.139 < 0.45

Nosivost zida na koneentrrano opterecenje, x = 2a, IH= 2 . 200/360 = 1.11 > 1.0 pa se uzirna x:::1.0, prema izrazu (4.22) iznosi:

(fk/YM) [(1 +0.15 '1.(0:(1.5-1.1"1 000n192)1=1.549(fk/YM) > 1.5(fk/YM)

Izraz u uglatoj zagradi vea je cd 1.5 pa se prema tocki 4.3,7 uzima jednak 1.5. Sila koja djeluje na povrsinu Ab mora bit manja od nosivosti zida, t], manja od:

NR = 1.5(fk/YM) Ab = 1.5 (0.392/2.2) '1000 = 267 kN, tj. tlacno naprezanje od koncentrirane sile na povrsini Ab ne smije bit vece od 0"=NA/Ab=2.67 N/mm2.

Primjer 4.6.10

Treba odrediti sucjelujucu sirinu, tj. ukupnu duljinu poprecnoq zida koji djeluje kao pojasniea nosvog zida, ako je prema sliei 4.6: udaljenost od kraja poprecnoq zida do nosivog zida 60. em, debljina nosivog zida 25 em, svijetla udajenosfdva noslva zica L=420 em, visina kata je 280 em, a ukupna visina gracevine je h'o,=16.0 rn. Neka sa sirina pojasniee oznaci sa be' .

Proracun: a) b) e)

be' = 60 + 25 + 2(1600/10) = be' = 60 + 25 _._ 420/2 :::

be' ::: 60 + 25 - 280/2 ::

405 em 295 em 225 em

120

Zidane konstrukcije I

Z. Soric

4. Nearmirano zicJe

Mjerodavna je najmanja vrijednost sudjelujuce sirine, tj. be' ::: 225 em

Primjer 4.6.11

.. Treba odrediti posmlcnu racunsku nosivost zida prizemlja jedne

cetveroetazne gradevine (prizemlje i tri kata), VRd prema izrazu (4.25) i VRHd prema izrazu (4.29). Zid je izveden od glinenih zidnih elemenata Grupe 2a, karakteristicne llacre. cvrstoce 10 N/mm2, dimenzija 19/39/19 em, uz mort tipa M5, cije su horizp.~taine i yertikalne sljubniee potpuno ispunjene mortom.

Zadano je:h=3.0 rn, L:=2.00 m, t=19 em, a zid je pridrzan na svojem gornjem i donjem rubu armiranobetonskomkonstrukcijom, dok su vertikalni rubovi slobodni.

Za kategoriju proizvodnje I i kategoriju zidanja B, YM::: 2.2, (prema tablici 2.6). Nazid duljine L=2.Q rn djeluje centricna (emk<0.05t) vertikalna uzduzna racunska sila NSd=200 kN, tj. NSd= 100 kN/m,

Najveci racunski moment savijanja u ravnini zida neka iznosi MSd = 90.0 kNm = 9000 kNem. Pripadajuca racunska poprecna sila u zidu iznosi VSd=12.0 kN.

Proracun

Prema izrazu (4 .. 14) he' = 0.75 . 300 ::: 225 em. Vitkost he,/te,:::225/19=11.8. Koefieijent smanjenja nosivosti prema tablici 4.1: <l>m=0.8.

Faktor oblika, prema tabliei 3.2 iznosi: 8=1.14, pa normalizirana tlacna cvrstoca zidnog elementa iznosi: fb=1.14·1 0.0=11.40 N/mm2.

Karakteristicoa ttacna cvrstoca zida prema izrazu (3.4) iznosi:

fk::: 0.55( 11.40)°·65(5.0)°·25 = 4.0 N/mm2.

Racunsko tlacno naprezanje pri dosezanju nosivosti zida iznosi:

qlm' fd = (Ilm' (fk/YM) = 0.8 . (4.0/2.2) == 1.45 N/mm2 = 0.145 kN/em2.

Racunsko tiacno naprezanje od uzduzne sile:

. O"d = NSd 1 Am = 200 1 (200' 19) ::: 0.0526 kN/em2 < ctJm' fd.

Prema, izrazu (3.7) i uputi kada ne postoje .aksperimentalni podaei, fvk se uzlrna s polovicom vrijednosti iz tabUee 3.8, karakteristicna posrnicna cvrstoca iznosi:

fVk = 0.02/2 + 0.4(0.0526) = 0.031 kN/em2

sto je manje od: 0.065 fb = 0.065(11.40) = 0.74 N/mm2 = 0.074 kN/em2, pa je prema

tome mjerodavna vrijednost fvk = 0.031 kN/em2

Iztablice 3.8 slijedi da jeqranicna vrijednost: fvk = 1.2 N/mm2 = 0.12 kN/em2. Ta je vrijednostveca od 0.031 kN/em2, pa nije mjerodavna za daljnji proracun.

Treba izracunati duJjinu tlacnqg dijela zida. ,

Rubna racunska naprezanja od racunskoq momenta savijanja:

O"M = 6 MSd 1 (I L2) =6 . 90.00 1 (19 . 2002) = ± 0.0711 kN/em2.

Ukupno racunsko naprezarije od momenta savijanja i vertikalnog opterecenja iznosi:1) .t.acno: O"ul=0.0711 + 0.0.526= 0.1237 kN/em2 < <l>m' fd = 0.145 kN/em2, i 2) vlacno: 0",,2 == 0.0711 - 0.0526= 0.0185 kN/em2 .

Nearmirano zide, prema tocki 4.3.1, ne moze preuzeti vlacna .naprezanja okornito na horizontalnu sljubnieu morta, pa se kao zona preuzimanja naprezanja uzirna.duijina tlacnog dijela zida koja iznosi:

Zidane konstrukciie I

121

4. Nearmirano zide

Z. Sorie

lc=3(U2-MsJNsd)=3(200/2-9000/200)=165 em. A = t . I.e = 19' 165 = 3135 ern".

NsJA:: 200/(19 '165) = 0.0638 kN/em2 = 20.638 N/mm2 fVk == 0.02/2 + 0.4(0.0638) == 0.0355 kN/em

Cfu=2(NsJA) = 2[200/(165'19)] == 0.128 kN/em2 < ~m'fd = 0.145 kN/em2.

Sad a se rnoze lzracunati posrnicna nosivost zida, VRd (izraz 4.25), VRd = (0.0355' 19 '165) 12.2:= 50.59 kN.

Prema izrazima (4.27) do (4.29) moquce je odrediti kolika smije biti najveca racunska poprecna sila VSd ako se za kriterij otkazivanja zida uzme vlacni dijagonalni slom. Za to je potrebno poznavati vlacnu cvrstocu zida. Glineni zidni element Grupe 2a, karakteristicne .tlacne cvrstoce 10 N/mm2, dimenzija 19/39/19 em, uz mort tipa M5, najbllze bi odgovarao opecnom bloku M015 uz mort M5 iz tabliee 3.10, za koje je referentna vlacna cvrstoca tl=0.18N/mm2 sto je samo pretpostavljena vrijednost. Za proracun se uzima poloviea ove vrijednosti, jer prava vrllednost nije poznata, tj.: f1d=0.09N/mm2• Kada bi se poznavala tocna vrijednost vlacne cvrstoce takvog zida, rnozda bi ova cvrstoca bila veca. Prema izrazima

(4.27) do (4.29) izlazi: .

'tRd'" (0.09/1.5)(1 +0.638/0.09)°·5 == 0.17 N/mm2 = 0.017 kN/em2• . HRd = 0.9 (165 '19) 0.017 = 47.96 kN.

Nosivost zida navlacni slorn prema izrazu (4.29) iznosi

VRHd = 47.96 1 2.2 = 21.80 kN < VRd = 50.59 kN.

Vrijednost VRHd < VRd , pa je prema tome mjerodavna vlacna a ne posrnicna nosivost zida, Racunska poprecna slla u ravnini zlda iznosi VSd=12.00 kN, sto je manje od noslvost zida VRHd '" 21.80 kN, pa je izraz (4.30) zadovoljen.

Primjer 4.6.12

Za vertikalno stalno i uporabno opterecenje, kao i za horizontalno opterecenje vjetrom, treba odrediti vrstu morta i potrebnu srednju tlacnu cvrstocu zidnoq elementa vanjskog nosivog (fasadnog) zida,·debljine 29 em, prizemlja jedne cetveroetazne (P+3) zgrade. Neka je upijanje zidnog elementa 7% do 12%. Stropne konstrukeije su tipa "tert" ukupne debljine 21 em i sa svim dodatnim slojevima poda i stropa neka imaju tezlnu 9 = 5.0 kN/m2. Uporabno opterecenje na sva cetlri stropa iznosi q =2.0 kN/m2• Sirina prostorije neka je 6.0 m, a svijetla visina zida hs=2.60 m. Zid je duljine L=3.0 rn i pridrtanje: a) na jed nom vertikalnom rubu poprecnirn zidom, b) na gornjem rubu armiranobetonskim serklazern 26/40 em i stropnom konstrukeijom, e) na donjem rubu oslanja se na temelj. Lijevo i desno od zida su otvori po 1 m duljine. Neka je ekseentrieitet opterecenja, zbog nesavrsenosti zidanja prema tockl 4.3.6.2. ea=her/450. Duljina ukrucujuceq zida je 100 em. a debljina 12 em. Karakteristlcno opterecenje vjetrom iz tocke 4.5.1.2 (koje treba odrediti prema HRN U.C7 110 do 112, tj. Normama za proracun konstrukeija na djelovanje vjetra), neka je u ovom primjeru dano sa Wk = 1.1 kN/m2. Kategorija kontrole proizvodnje zidnih elemenataje (II), a kontrole zidanja (e). Zidni element je dimenzija 190/290/190 mm. Buduc! da se radi 0 vanjskom zidu, neka je zbog toplinske izolacije zid debljine t=2gem. Za debljinu zida t = 29 em, s vanjskom toplinskom zbukorr, od 5 em i unutarnjom od 2 em masa zida iznosi: u 1 m2 povrsine zida dolazi 25 zidnih elemenata prosjecne tetine 12.6 kg/kom i aka 70 litara morta;

122

Zidane konstrukcije I

Z. sonc .

4. Neettmreno zioe

Proracun

zidni elementi 25 x 12.6 = 315 kgim2

mort 70 x1.9 = 133 - " -

vanjska i unutarnja zbuka 5+2em:5 x 10 +2 x 12 = 74 -"-

522 kg/m2 sto iznosl == 5.22kN/rr2. opterecenje za sve etaze (prizemlje i tri kata + kroviste i tavanski parapet): kroviste (kao u primjeru2.5.1): [4.0/3.0]OA[6.0/(2·0.86€) :: 1.85 kN/m

tavanski parapet (--"--): [4.0/3.0]5.05 = 6.73 kN/m

ad 4 stropa [4.0/3.0]4 . 5.0 . 6.012 =80.00 kN/m

ad zidova 4' 5.22 . 2.6 =54.29 kN/m

tezina ab.serklaza [4.0/3.0]4 ·0.26' 004' 25 =13.87 kN/m

vanjska zbuka, te izolaeija i unutarnja zbuka serklaza: = 1.96 kN/m

[4.0/3.0][ 4(0.05+0.03)004' 10+ 4(0.02)0.2' 12J

zbroj stalnog opterecenja iznosi: G =158.70 kN/m

uporabno opterecenje snijega (kao u primjeru 2.5.1) i 4 stropa:

Q '" [4.0/3.0][ 1 .1' 0.87' 1 .25 . 6.0/2 + 4 . 2.0 . 6.0 1 2] :: 36 78 kl\/m

L---~----r;TT~'----------r----l-----'~

,

s

o

~

C\l

\

c=J

I

Ol C\l

o

I.·. 11*

c:::J .., -

I Slika 4.12 Poqled, tloert i presjek zida s pripadnim dimenzijama

NSd =: 1.35 . 158.70 + 1.5 . 36.78=214.25 + 55.17= 269.42 kN/n

Moment savijanja na srednjoj visini zida prizemlja za sluca] sa slike 2.2b, (e = 5.0/2- 0.5=2.0em), od rezultante racunskoq opterecenja iznosi: Msd=Nsd·e=538.8 kNem/m::5.39 kNm/m. Cfd= 0.75 N/mm2 >0.25 N/mm2 pa se izraz (4.33) ne rabi,

Proracun momenta savijanja u zidu, od opterecenja vjetrom, provestce se prema tockt 4.5.1.2, izrazom (4.32) i s pornocu tabliee 4.3. Koefieijent Ct odreduje se iz tabliee 4.3 i slike 4.7 za h/L=2.6/3.0=0.867 i odnos karakteristicnih cvrstoca zida

Zidane konstrukciie I

123

4. Nearmirano zice

Z. Soric

Z. ~oric

4. Nearmirano ziae

., " ..

valja odabrati zidne elemente cvrstoce 20 N/mm2 i mort M15. fb=22.8 N/mm2, fm = 15 N/mm2, pa karakteristicna tlacna cvrstoca zida prema izrazu (3.4) iznosi:

ik= 0.6" 22.8°65 . 15.0°·25 = 9.01 N/mm2, sto je vece ad fk.req = 8.31 N/mm2. Zakijt.lcak: Za zadani zid iz oliog primjera i kategbrijekontrole II i C, valja odabrati

'. ., :.: . . '. '.. 2 .

zidneelerrtente Grupe 1 srednje tlacne cvrstoce 20.0 N/mm i mort M15. Ako zid

·preUzima djeldvanje;horizontalnihsila vjetra iii potresa u svojoj ravnini, takav zid :valjap'rovjeriti i na ta opterecenja.

na savijanje (tablica 3.9) za najslabiju vrstu rnorta M2. ii=fxk,lfxk2=0.35/1.0=0.35 (ako taj mort ne zadovolji. mora s.:: proracun ponovitiza jacimort tj. za M5 itd. dok se ne dooije rjesenje) i za glinene elemente kojima je apsorpcija vode izmedu 7 i 12 %. Iz tablice 4.3;skieaJ, izlaz da je koeficijent a. = 0.11947. Parcijalni koeficijent sigurnostiza dielovanje iostaflh promjenljivihdjelovanja,prema tabliei 2.5 iznosi r:)=1.35. Racunski mornen: savijanja tada, prerna izrazu (4.32), iznosi: Md = 0.35 . 0.11947<1.1' 1.35' 3.02 =.0.53 kNrn/m.

Odredivanje momenta savijanja fasadnog zida (vidjeti sliku 4.1) s pornocu izraza (4.20) i slike 4.3 (oez dijela 4). la E,= E2=10000N/mm2 i E3= 30000 N/mm2, I,=I2=b'293/12 i I1=b'2fI12, h,= h2=2.6m, ('3=6.0m, racunsko opterecenje W3 = [4.0/3.0](5.0+2.0) ='9.33kNim slijedi:

M,=(9.33·6.02/12)1[1+ 1+(30000/10000)(260/600)(21/29)3] = 11.22 kNm/m M1G= [g/(g+q)]M,=8.0 kNm; M'JlG=M'G/5 = 1.6 kNm; MlO= [q/(g+q)IM,=3.2 kNm; Mmo==MlQ/5=0.64 kNm. Ukupn. moment savijanja prema izrazu (2.6) iznosi:

MSdm=Msd+Md+YGMmG+YOi'l'oi \imo = 5.44+0.56+ 1.35(1.6+0.7'0.64) = 8.76 kNm/m Racunska visina zida je: hel = P3 h

Iz tabliee 4.2 dobije se zaorrjer hlL=260/300==0.867 i 02= 0.75 da je [)3= 0.716.

Izlazi da je: hel = 0.716' 260 = 186 em

tef = t == 29 em. Vitkost (hE' 1 tel:' = 186/29 = 6.41 < 10; e8=186/450=0.41 em Sad a valja odrediti koeficiiert srnanjenja nosivosti, (Pm spornocu tabliee 4.1.

Prema izrazu (4. - 2) odreduje se:

em = MSdm 1 NSd + ea = 8761 269.42 + 186/450 = 3.25 + 0.41 == 3.66 em > 0.05 t Ekseentrieitet od puzanja ek rnoze se uzeti jednak nuli za zidne elemente od pecene gline i vitkos: zida h/t=260/29=8.96<15 (vidjeti tocku 4.3.3) ali ce se ovdje prikazati radi vjezbe:

Iz tabliee 3.13 racunski koefieijent puzanja $= iznosi 1.0, pa se iz izraza (4.13) dobiva: ek = 0.002' 1,0' (186/29)(29' 3.69)°·5 == 0.13 em.

Sada prema.izrazu (4.11) slijsd: emk=3.66+0.13 == 3.79 em. emk/t=3.79/29 == 0.13

Za vitkost (h~1 1 te') = 6.41 i ekscentricitet emk=0.13 t, iz tabliee 4.1 dobiva se koefieijent smanjenja nosivosti koji iznosi cPm = 0.716. Iz tablice 2.6, za kontrole II i C slijedi: YM = 3.0. Za odabrane dimenzije zidnih elemenata (sfrina/vlsina« 190/190 mm) iz tablice 3.2 slijedi da je taktor oblika 8 = 1.14.

Odabererno Ii mort M2 i zicre elemente Grupe 1 srednje tlacne cvrstoce 10.0 N/mm2, to ce normalizirana tlatna cvrstoca iznositi fb = 8 . 10,0 = 11.4 N/mm2 , a karakterlsticna tlacna cvrs.oca zida: fk = 0.6 . 11.4°.65. 2.0q·25:: 3.47 N/mm2.

Sada treba izracunati ootrebnu tlacnu cvrstocu, fk,req, zida. Treba odrediti naprezanje od racunskoq momenta savijanja i racunske uzouzne sile u dnu zida. MSdl = NSd'e, + YG'MlG + YOi'-VOi'MI::l = 269.42(0.05/2) + 1.35' 8.0 + 1.35 . 0.7 . 3.2 =

= 6.736+10.8+3.024 = 20.53 kNm = 2056 kNem.

fk.req!y", ~NSd 1(<Pm Am) + MSrlll z., = 269.42/(0.716'100'29)+2056/(100 . 292/6)

fk.req~ 3.0' (0.13 + 0.147) = 0.831 kN/em2::8.31N/mm2.

Za usvojene zidne elemente ·3rupe 1 srednje tlacne c\ rstoce 10.0 N/mm2, tj. normaliziranecvrstoca fb = 11.4 N/mm2, nije dovoljna vrsta morta M5 jer daje: tk= 0.6 . 1104°.65• 5.0°·25 :: 4.36 Ntmm2, sto je rnanie od fk.req. T8 cvrstoca je mala, pa

Primjer 4.6.13

Trebaodrediti racunsku nosivost zldana bocno opterecenje. lid je izveden od glinenih elemenata s apsorpeijom vode 7% do 12% i mortom M10. Debljina zida t=33em. Vertikalno opterecenjezidalznosi NSd = 110 kN/m.

Iz tabliee,3.9(uz podatkepokusa)izlazi:fxk1= 0.4 N/mm2= 0.04 kN/cm2•

Kategorija kontrole proizvodnje zidnih elemeriata je (II), a kontrole zidanja (8), pa je

fi:l.ktQ~·sigurn·osti YM==" 2.5 (vidjeti tablicu 2.6).

Proracun: ,

Vertikalno opterecenje, prema izrazu (4.33) povecava cvrstocu na savijanje, ali se prema izrazu (4.34) utjeeaj vertikalnog opterecenja ne uzima u obzir:

Moment otpora: Z = 100 '332/6= 18150 em",

Racunski moment nosivosti na savijanje sada, prema izrazu (4.34), iznosi:

'MRd = 0.04'18150/2.5 = 290.4 kNem == 2.9 kNm.

Akose zadaju dimenzije zida i uvjeti na lezajlrna, moze se pornocu izraza (4.31) i (4.32) odrediti najvece opterecenje vjetra koje ovaj zid moze preuzeti, uzlrnajuci u obzir i vertikalno naprezanje, prema izrazu (4.33).

Primjer 4.6.14

a) Treba odrediti najvece bocno opterecenje zida, qlat, pornocu metode IGcnog djelovanja zida. Neka je duljina zida L = 6.0 m, debljina t=33em, a glineni zidni

2 f NI 2 K t ..

elementi neka su Grupe 2b (k=0.5) fb = 15 N/mm, m = 5 mm. a eqorua

kontrole proizvodnje zidnih elemenata je (I), a kontrole zidanja (A), pa je koeficijent

sigumosti, prema tablici 2.6, YM = 1.7.

Proracuri:

Karakteristicna tlacna cvrstoca zida prema izrazu (3.4) iznosi:

tk = 0.5 : 15°65. 5°25 = 4.35 N/mm2 = 0.435 kN/em2 = 4350 kN/m2

Sada se proracunava najvece lateralno opterecenje zlda prema izrazu (4.37):

'qla, = (4350/1.7)(33/600)2 = 7.74 kN/m2 '

b) . Zaisti primjer, ali s debljinom zida t=19 em, fb=5 N/mm2, fm=2 N/mm2 i

YM:::2.5; dobiva se najvece latert-Ino opterecenJe zida prema izrazu (4.37): q'ri,=(169212.5)(19/600) = q.679 kN/m "

Prirnjer 4.6: 15

. .; .

Treba odrediti najmanji broj zidnih spona supljeg zida. Neka je racunsko horizontalno djelovanje vj_etra WSd = 2.2 kN/m2. To djelovanje vjetra uzeto je

Zidane kotistrukcije I

125

124

Zidane konstrukcije I

4. Nearmirano ziae

Z. Sotic

Z. Soric

4. Neermireno zide

namjerno vrlo veliko, a za praksu ga treba odrediti prema HRN U.C7.11 0 do 112, tj. norm am a za proracun konstrukcija na djelovanje vjetra. Neka su zidne spone presjeka 1 x1 Omm izvedene od celika S-240.

Proracun:

Najveca sila koju pojedina spona rnoze preuzeti iznosi:

FI = 240 '1 . 10 = 2400 N = 2.4 kN. .

Za celicne spone YM = 1.15

Najmanji broj spona po kvadratnom metru povrslne lica supljeg zida, prema izrazu (4.38) iznosi:

1.15' 2.2 12.4 = 1.05

Odaberu se dva komada na kvadratni metar lica zida, jer je to najmanji dopusteni broj spona.

4.7.7 . Treba odrediti sudjelujucu sinnu, tj. ukupnu duljinu poprecnoq zida koji djeluje kao pojasnica nosivogzida, ako je prema slici 4.6: udaljenost od kraja poprecnoq zida do nosivog zida 80 em, debljina nosivog zida 29 cm, svijetla udaljenost dva nosiva zida 380 cm, visina kata je 300 em, a ukupna visina gradevine je 12.0 m. Neka se sirina pojasnice oznaci sa bel.

4.7.8 Treba odrediti posrnicnu racunsku nosivost sJpljeg zida, VRd (izraz 4.25), i VRHd izraz (4.29) izvedenog od glinenih zidnih elemenata Grupe 1 tlacne cvrstoce 10 N/mm2 za mort M2. Horizontalne i vertikalne sljubnice potpuno su ispunjene mortom i oba su sloja zida opterecena. Zadano je:

t, =12 ern, t2 =12 cm, L=2.60m: Za kategoriju proizvodnje II i kategoriju

zidanja A, YM se odreduje prema tablici 2.6.

Neka na zid djeluje vertikalna uzduzna racunsxa sila NSd = 400 kN. Racunski moment savijanja u ravnini zida neka iznosi MSd = 150 kNm.

4.7.9 Treba odrediti najvece bocnoopterecenje (zbog hienog djelovanja) zida, qat. pre~a izrazu(4.37) .. Neka je duljinazida L t6.40 m, a ~Iineni zidni elernenti neka su Grupe 2b (k::;0.5), fb = 10 N/mm , fm = 2 N/mm . Kategorija kontrole proizvodnje zidnih elemenata je(Il), a kontrole zidanja (B). Neka su debljine zida: a) t= 12 em, b) 1=13 em, e) t=25 ern,

d) t = 29 em, e) t :::: 33cm.

4.7ZADACI

4.7.1 Po cernu se proracun zidanih konstrukcija razlikuje od proracuna ostalih konstrukcija ?

4.7.2 Odredite racunske tlacne i posrnlcne cvrstoce, te cvrstoce na savijanje zida ako je zadano:

- Karakteristicna tlacna cvrstoca zida iznosi fk = 8.0 N/mm2.

- Karakteristicna posrnlcna cvrstoca zida iznosi fvk = 1.2 N/mm2.

- Karakteristicne cvrstoce na savijanje zida iznose:

fxk, = 0.092 N/mm2 i fxk2 = 0.158 N/mm2•

Provedite postupak za obje kategorije kontrole proizvodnje zidnih elemenata (I I II) i kategoriju kontrole zidanja (A, B i C) u skladu s tockorn 2.3.1.3. i tablicom 2.6.

Potrebno je uzeti kombinacije kontrole: IA, lB, IC, lIA, IIB i lIC.

4.7.3 Treba odrediti racunske visine zidova, kao u zadatku 4.6.6, ali s visinom

zida: 1) h=2.8 m; i 2) h=6.0 m. .

4.8 POPIS LITERATURE

4.7.4 Treba odrediti racunske visine zidova, kao u zadatku 4.6.7, ali s visinom iida: 1) h=4.0 m; i 2) h=6.0 m.

4.7.5 Treba odrediti racunsku debljinu supljeg zida, ako je zadano:

a) opterecena su oba sloja zida; t,=25 cm, t2=29 ern,

b) opterecen je samo tanji sloj zida; t1=25 cm, t2=29 cm.

4.7.6 ~re~a odrediti nosivost zida na koncentrirano opterecsn]e, izvedenog od zidnlh elemenata Grupe 1, fk=12 N/mm2, za kategoriju proizvodnje II i

kategoriju zidanja C, (YM prema tablici 2.6).

Prema slici 4.5, zadano je: .

a) a, = 0, H = 4.0 m, t=33 ern, Ab = alb = 40/30, 40/25, 40/20

b) a, = 1.0 m, H = 4.0 m, t=33 ern, Ab = 40/30, 40/25, 40/20

c) a, = 2.0m,H = 4.0 m, t=33 cm, Ab = 40/30, 40/25, 40/20.

[4.A1J Anicic, D.; Soric, Z.; Marie, D.; Macan, H.: Mechanical Properties of Stone Masonry Walls - Laboratory Investigation. Proceedings of STREMA 89, First International Conference on Structural Repairs and Maintenance ot Historical Buildings. 5-7 April 1989. Florence, Italy. pp. 95-103.

[4.A2] Anlclc, D., Tomazevic,M.,. Konstruiranje i proracun zidanih zgrada Gradevinski kalendar, SGITJ, Beograd, 1991. II dio, str. 9-109.

14.A3J Arya, C. : Design of Structural Elements. E FN Spon, London, 1995., 5.

Design of unreinforced masonry to BS5628, pp. 163-197; and 10. Eurocode 6, Design of masonry structures, pp. 324-327.

[4.B1] Bosiljkov, V.: Modeliranje mehanskih lastnosti zidov. Magistarska naloga 5t. 136. Univerza v Ljubljani, Fakulteta za gradbeni5tvo in geodezijo. Oktober 1996. str 1-169.

[4.B2] British Standards Institution, Code of practice for Structural use of masonry, Part 1. Unreinforced masonry, BS 5628, Part 1. 1978.

[ 4. C 1] C I B, I nternational Recommendations for Design and Erection of Unreinforced and Reinforced Masonry Structures, 1987., Publication 94, W23, Rotterdam.

[4.C2] CIB, Recommendations for Seismic Design of Unreinforced and Reinforced Masonry Structures, 1987., Publication 94, 'N24, Rotterdam.

[4.01] Dialer, C.: Bruch-und Verformungsverhalten von schubbeanspruchten

Mauerwerksschaiben, zweiachsige Versuche an verkleinertem

Modellmauerwerk. Technische Universitaet Muenehen, 1990.

126

Zidane konstrukcije I

Zjdane konstrukcije I

127

4. Nearmirano ziae

Z. Sotic

[4.E1 J Ehsani, M.R., Saa::latmanesh, H., AI-Saidy, A.: Shear Behavior of URM Retrofitted with FRP Overlays. Journal of Composites for Construction, February 1997., pp. 17-25.

[4.E2] ENV 1996-1-1: Desiqn of masonry structures - Part 1-1: General rules for buildings - Rules 10,- Reinforced and Unreinforced Masonry. EC6. European Committee for Standardization, Bruxuless, June 1995.

[4.F1] Fudge, C., Bright, N., Ohler, A.: Flexural Strength of Masonry with Reference to a NEW Code of Practice for Europe (Eurocode 6). The Masonry Society Journal, Vol. 11, No.2, Feb. 1993. pp. 86-97.

[4.F2] Funk, P.: Berechnungshilfen fUr die ingenieurmaGige Bemessung von Mauerwerk nach DIN 1053 Teil 1 und Teil 2, Mauerwerk-Kalender 1995., Ernst & Sohn GmbH, Berlin. S. 57 -122. .

[4.M1] Mann, W.,: Grundlagen tur die ingenieurmaGige Bemessung von Mauerwerk nach DIN 1053 Teil 2, Mauerwcrk-Kalcndor 1995., Ernst & Sohn Verlag GmbH, Berlin. S. 21-44.

[4.M2] Mann, W.,: Zahlenbeispiele zur Bemessung von druck- und schubbeanspruchten gem3.uerten Wanden nach DIN 1 El53 Teil 2 fOr Mauerwerk nach Eignungsprufung und fur Rezeptmauerwerk, Mauerwerk Kalender 1995., Ernst & Sohn verlag GmbH, Berlin. S. 45-56,

[4.S1] So ric, Z.: Eurocode-6, Europski propisi za zidane konstrukcije. Zbornik radova simpozija: Opeke i zgrade od opeka u obnovi Hrvatske. Zagreb, 22.- 23. travnja 1993., str, 225-234.

[4.S2] Soric, Z.,: Proracun nearmiranih zidanih zidova. Zbornik radova: IV. kongresa DHGK, Zamah graditeljstva -.temelj razvitka Hrvatske, Cavtat,

23.-25. svibanj, 1996., str. 461-468. .

[4.T1] Tomazevic, M.: Zidane zqrade' na potresnih obrnocjih, Univerza Edvarda

Kardelja v Ljubljani, Fakulteta za arhitekturo, qradbenistvo in geodezijo, LjUbljana, 1987. str 1_1-7.6.

Tomazevic, M,: EU~.8CODE 6 - projektiranje zidanih konstrukcij: splosna pravila za stavbe. Zbornik seminarja: "Uvajanje sodobnih evropskih

standardov Eurocode v Sioveniji, Urednik M. Fischinger, Postojna, septembra 1995., str. 115-136.

Turnsek, V., Cacovic, F.: Some Experimental Results on the Strength of Brick Masonry Walls, Proceedings 01 the 2nd International Brick Masonry Conference, Stoke-or-Trent, pp.149-156, 1971.

[4.T2]

[4,T2]

[4.U1] Uniform Building COJe standards, Commentary to Chapter 24, Masonry 1991 Edition, The Masonry Society, Boulder. Colorado, USA

[4.l1J Zarnic, R.: Projektiranje zidanih zgradb po evropskih standard. Zbornik referatov, Sodobni materiaf in sistemi za kakovosno gradnjo. Gradbeni institut ZRMK, Ljublja'la, 1996., str. 37-61.

[4.l2] Zarnic, R., Tornazevic, M.: Proracun zidanih zgrada. Potresno

gradevinarstvo, Zbornik radova, Orustvo gradevln"kih inzenjera i tehnicara, Zagreb, Drustvo za potresno gradevinarstvo Hrvatske, Zagreb, 1988., str. 91.-104. Urednik: Anicic, D.

128

Zidane konstrukcije I

II

II

Armirano zide

5

Opca pravila za zidane konstrukcije vrijede podjednako za nearmirano i armirano zide. Sve sto je napisano u poglaviju 4, do tocke 4.3, odnosi se i na armiranu zidnu gradnju. Armaturom u zidu povecava se duktilnost (zilavost), sto ornoqucuje. bol]e ponasanje konstrukcije pri raznim djelovanjima. Kod zidanih gradevina nearmirano zide nedovoljno je otporno na utjecaj jacih horizontalnih sila (uslijedpotresa) kada u zidovima dolazi do velikih posmlcnlh i vlacnlh naprezanja. Takvanaprezanja nijenearmiranizid u stanju preuzeti pa je tu uloga armature nuzna. Dobra je ako uzidu postojilncrlzontalna i vertikalna armatura, no u nekim slucajevirna bit ce i norizontalna armatura dovoljna. Armatura mora biti sidrena na d9voljnojduljinida bi se naprezanja u njoj, kadse pojave pukotine, mogla aktivirati.

. Armatura se oblcno postavlja u horizontalne sljubnice morta. Takva armatura najcesce se izvodi od tanjih profila celika, tj. od zlca, bilo ravnih (nespojenih), bilo spojenih u obliku horizontalne resetke, Pri tome se mora osigurati dobra obavijenost armature mortom tj. dobra povezanost 5 mortom. Kod zidnih elemenata koji imaju vece vertikalne supljine iii su takvi da oblikuju horizontalni ilijeb u zidu, rnoquce je postaviti armaturu u takve supljine, tj. zljebove, koji se naknadno betoniraju. Tako armirano zide ima vecu nosivost i bolju duktilnost od zida koje je armirano samo u sljubnicama morta. Kod duljih zidova !reba voditi racuna takoder i 0 povezanosti armatura u uzduznorn smjeru prjeklopom iii zavarivanjem.

Postavljanje armature u zide katkad je oteiano, najcesce oblicima samih zidnihelemenata. Zidni elementi i mort moraju osim zadovoljenja rnehanickih zahtjeva kao sto su tlacna, vlacna i posrnicna cvrstoca, prionljivost, trajnost, otpornost na visoke i niske temperature, itd., zadovoljiti i fizikalne zahtjeve. Tim zahtjevima ne moze se udovoljiti ako zidni elemen!i imaju u sebi velike supljine. Vertikalne supljine su pogodne za postavljanje vertikalne armature ali, da bi se udovoljilo fizikalnirn zahtjevima, zidne elemente treba oblikovati tako da u presjeku

Zidane konstrukcije I

129

5. Armirano zide

Z. Sone

irnaju veci broj manjih supljina (perforacija). Te supljine moraju biti tako rasporedene u presjeku. zidnog elementa da prolaz topline (hladnoce) s jednog lica zida na drugo ima sto dulji put. Na taj nacin se postize da je gradijent izmedu temperature unutar i izvan zgrade sto manji. Kako toplina (hladnoca) prolazi brze kroz stijenku zidnog elementa nego kroz zracne prostore, to stijenke trebaju biti rasporedene u "cik-cak" iii u nekom drugom poretku (ovalno i sl.) da bi duljina puta bila sto veca. Zbog manjih supljina u zidnim elementima, narocite teskoce stvara postavljanje vertikalne armature. Tome se rnoze doskociti, kod jednoslojnih zidova bilo uporabom specijalnih zidnih elemenata s vecirn supljinarna koji se postavljaju samo na odredenim vertikalama, bilo postavljanjem armiranobetonskih stupova iii serklaza na odredenim razmacima. Mogu se takoder izvesti dvoslojni suplji zidovi kod kojih se supljina izmedu dva sloja zida armira i ispunjava betonom. Arnericki zidni elementi obicno imaju dvije velike supljine u koje se rnoze postaviti vertikalna armatura (vidjeti sliku 5.1).

Slika 5.1 Armirano zide kod kojeg je armatura smiestena u supljinarna zidnih elemenata. Amerlckl nacln gradnje armiranog zida [5.S2J

130

Zidane konstrukcije I

Z. Soric.

5. Armirano ziae

5.1 ARMIRANI ZIDOVI, ZIDNI NOSACII STROPNE KONSTRUKCIJE

5.1.1 Armirano zide iztozeno savijanju iii savijanju s uzduznorn silom

Proracun nosivosti armiranih zidova i greda izlozenih savijanju iii savijanju s uzduznorn silom vrlo je slican proracunu za armiranot:etonske elemente, pa S8 ovdje nece podrobnije iznositi. Citatelja se upucuje na iiteraturu [S.TS] i [S.T6J. Ovdje se ukazuje samo na potrebu primjene racunske cvrstoce zida fk/YM urniesto racunske cvrstoce betona fck/yc' Vrijednosti koeiicijenata sigurnosti za materijale '''M koji ovise 0 kontroli proizvodn]e i kontroli izvedbe prikazaru su u tablici 2.6. Ostale velicine iste su za zide i za beton. Granicna relativna defcrmacija za zide kao i za beton uzima se 3.5 %0, racunski dijagram tlacnoq naprezanja zida uzima 5e kac i kod betona parabola za relativnu deformaciju od nule do 2.0 %0, i horizontal1i pravac do 3.5 %0 (vicjeti sliku 3.14), a relativna deformacija za armaturu u

armiranom zidu oqranicava se na 10.0%0. . .

Zide rnoze biti armirano na vise nacina. Razlikujemo:

- zide armirano samo horizontalnorn armaturom rasporedenom po visini zida

- zide armirano samo vertikalnorn rubnom armaturom, '

- zide armirano samo po obodu horizontalnom i vertikalno-n armaturom,

- zide armirano horizontalnom armaturom rasporedenom po visini zida i

vertikalnom rubnom arrnaturorn,

- omedeno zide, tj. zide ojacano serklazirna,

- zide unutar polja okvirne konstrukcije.

ide ali zir ano

/

.- ~ ., =1= : ::: ::0 -

fyk - - - - T'- --

/

a

pr or ac un

C:uk

Slika 5.2 Dijaqrarn naprezanja i relatlvnlh deformacija za celicnu armaturu (vlak i tlak)

Zidane konstrukclje I

131

5. Armireno ziae

Z. Sori(;

Proracun armiranog zida, izlozenoq utjeeaju momenta savijanja iii r.omenta savijanja s uzduznorn silom, treba temeljiti na ovim pretpostavkama:

- ravnine i nakon opterecenja ostaju ravnine

- armatura je izlozena istim promjenama deformaeija kao i okolno zide

- vlacna cvrstoca zida jednaka je nuli

- najveca tlacna relativna deformaeija zida odabire se prema materijalu zida

- najveca vlacna relativna deformacija armature odabire se prema materijalu

armature

- oblik dijagrama "naprezanje-relativna deforrnacija" zida uzima se paraboltcnl, parabolicni + horizontalni pravae, iii pravokutni,

- oblik dijagrama "naprezanje-relativna deformaeija" armature uzima se bilinearan (vidjeti sliku 5.2)

- za presjeke koji su izlozenl cistern uzduznorn vlaku vlacna relativna deformacija armature (zide ne preuzima vlacna naprezanja) oqranicava se ra £5 = + 0.010 = + 10 %0 (vifeti tocku A na slici 5.3)

- za presjeke koji su izlozeni savijanju i vlacno] sili, vlacna relativna ceformaeija armature se oqranicava na lOs = + 10%0, a tlacna relativna deformacjja zida se oqranicava na Em = - 3.5%o(vidjeti podrucja (1) i tocke A i B na slici 5.3). Podrucje (2) 53 slike 5.3 odgovara savijanju sa vlacnorn iii malom tlacnorn silom (vidjeti tocku 0 na sliei 5.3)

- za slucajeve naprezanja izmedu Cistog tlaka (moment savijanja jednak je nuli) i presjeka koji nije sarno tlacno naprezan (moment savijanja postoji), dijagram relativnih deformaeija se odrecuje tako da se pretpostavi relativna deformaeija od 10m = -0.002 '" . 2%0 na udal. enosti 3/7 visine presjeka od jace opterecenoq tiacnog ruba (vidjeti tocxu C i podrucje (3) na slici 5.3)

- za presjeke koji su izlozeni cistern uzduznorn tlaku, tlacna relativna deformacja se oqranicava na £5 = - 0.002 = - 2%0 (vidjeti tocku C na slici 5.3).

vl ak (+) <>---1-.------<- t.lnk (-)

Slika 5.3 Dijagram relativnih deformacijaza granicno stanje nosivosti

Racunski tlacni dijagran za zide rnoze se temeljiti na slici 3.14, imajuCi na umu narocito to da se uzmu vrijednosti koje se odnose na smjer opterecenja, jer z.dni elementi nemaju istu cvrstocu u svim smjerovima.U smjeru okomitom na pruzaruesupliina rnoze biti tlacna cvrstoca. fk' zidnog elementa i do cetiri puta manja ad one u smjeru supljina. Za zidni element racunska tlacna cvrstoca iznosi

132

Zidane konstrukclje I

Z. Sori6.

5. Armirano ziae

fd=fk/YM, a za betonsku ispunu fcd",fck/YM. Tamo gdje tlacna zona sadrzl oboje, tj. i zide i betonsku ispunu, za proracun je mjerodavna tlacna cvrstoca slabijeg materijala.

5.1.1.1 Racunski rasponkonstrukcij'skih e/ementa iz/oienih sevijenju

Racunski raspon, fef, slobodno oslonjene grede iii kontinuiranog nosaca, s iznimkom visokostijenih nosaca, moze se uzeti kao manja od sljedeclh vrijednosti (vidjeti sliku 5.4):

- udaljenost sredina tezajeva

- svijetla udaljenost izmedu liea lezajeva i staticka visina elementa, d

~. _manje od L1/2 ili d/2

1 ef

Slika 5.4 Racunski rasponi slobodno oslonjenlh greda i kontinuiranih nosaca

Racunski raspon, eel, konzolnog nosaca rnozeee uzeti kao manja od sliedecih vrijednosti (vidjeti sliku 5.5):

- udaljenost od kraja konzole dosredista-leza]a

- udaljenost od kraja konzole do liea lezaja i polovica staticke visine, d

I

L

manji od t/2 iii d/2 f-

l

1

Slika 5.5 Racunskl raspon konzolnog nosaca

Da bi se osigurala bocna stabilnost, raspone armiranih zidova i armiranih zidanih nosaca treba oqranicit' tako da im vitkost (fel /d) ne prelazi vrijednosti prikazane u tabliei 5.1. Pri tome je zid konstrukcijski element opterecen u svojoj ravnini i izvan svoje ravnine (vjetrom), dok greda rnoze biti i dio zida opterecena u svojoj ravnini. Za slobodnostojece neozbukane zidove (ograde, tj zidovi koji nisu dio zgrade) a optereceni su vjetrom, ornjer (fel/d) iz tabliee 5.1 moze se povecatl za 30% r5.E31.

Zidane konstrukcije I

133

5. Armirano zide

Z Sotic

Tabllca 5.1 Granicni omjeri racunskoq raspona i stattckevlstne (fef/d)

Rubni uvjeli zid qreda
Siobodno oslanjanje 35 20
Kontinuirano 45 26
Nosivost u dva smjera 45 -
Konzola 18 7 Da bi se osigurala bocna stabilnost slobodno oslonjenih iii kontinuiranih nosaca, proporcije trebaju biti takve da svijetla udaljenost izmedu bocnih ukruta ne prelazi vrijednost:

(60 be). iii (250 b/ I d)

(5.1 )

a mjerodavna je manja vrijednost,

gdje je: d staticka visina .

be sirina Ilacnog lica na sredini izmedu bocnih ukrula. EC6 15.E3] rabi oznaku be za dvije razllclteveliclne tj. za nearmirano i armirano zide. U tocki 4.5.2, za nearmirano zide, oznaka be = udaljenost izmedu poprecnlh zidova iii zidnih ukrucenja.

Za konzolu s bocnorn ukrutom koja postoji samo na lazaju, svijetla udaljenost od kraja konzole do lica le2:aja ne bi trebala prijeti vrijednost od:

. (25 be) iii (100 b/ I d) (5.2)

a mjerodavna je manja vrijednost. Sirina ttacnog tlca be za konzolu uzima se kod lica lezala, Vitkost kao i smanjenjenosivosti zbog vitkosti elemenata opterecenlh vertikalno u svojoj ravnini, treba odrediti u skladu s tockorn 4.3.3. Vitkost, hef I tef, ne bi trebala biti veca od 27, kao i kod nearmiranih zidova.

5.1.1.2 Elementi kod kojih pcorecni zid tvori pojasnicu poprecnog presjeka

Tamo gdje je armatura koncentrlrana lokalno tako da element rnoze djelovati kao onaj kod kojeg poprecnlzid tvorl pojasnicu poprecnoq presjeka, npr. kod T iii l oblika poprecnoq presjeka, debljinupojasnice, If, treba uzeti kao debljinu zida ali ni u k6jem slucaju vecu od 0.5 d, gdje je'd = staticka visina elernenta. Zide izmedu koncentriranih armatura treba provjeriti da se osigura njegova sposobnost

prenoser[a opterecenla i preuzimanje naprezanja. .

Racunsku (sudjelujutu) slrlnu pojasnice, bef, treba uzeti kao najmanju od s'jedecih:

Za T -presjek

- stvarna sirina pojasnice

- sirina zlda i 12 debljina pojasnice

- razmak zidova

- treclna visine zida

Za l-presjek

- stvarna sirina pojasnice

134

Zidane konstrukcije I

Z Sotic.

5. Armirano zi6e

- sirina zida i 6 debljina pojasnice

- polovica razmaka zidova

- sestina visine zida

5.1.1.3 Prorecun arl77iranog zi6a izlozedog savijanju ilili uzouinoj sili u ravnini

Kod granicnog stanja nosivosti, racunsko opterecenle armiranog zida, Sd, treba biti manje iii jednako racunsko] nqsivosti elementa, Rd. take da je:

(5.3)

Granicno stanje nosivosti temelji se na pretpostavkama opisanim u tock: 5.1.1, i dijagramu relativnih deformacija, E, presjeka armi-anog zidnog nosaca prikazanog na slici 5.3.

Linearno elasticna raspodjela unutarnjih sila, prema EC6 [5.E31, rnoze biti modificirana uzirnajuci u obzir ravnotezu u svim presjecirr a, samo ako elementi imaju dovoljnu duktilnost, Ornjer x/d, tj. omjer udaljenosf od neutralne osi do Ilacnog ruba (x) i staticke visine presjeka (d), zbog zadovojenja uvjeta duktilnosti, ne smije prekoraciti vrijednost 0.4 kada se ne uzima oreraspodjeia rnornentata savijanja. Ako se uzima preraspodjela momentata savijanja kontinutranoq nosaca, a ona je dopustena samo kada se koristi celik visoke duktilnosti, tada ju (preraspodjelu) treba ograniCiti na 15%. Svojstva celika visoke duktilnosti, lOuk > 50%0, navedene su u tocki 3.4. Prema EC6, omjer preras;::odijeljenog momenta savijanja i momenta savijanja prije preraspocjeie ne smije biti -nanji od:

0.44 + 1.25 (x Id)

(5.4)

ali samo ako je karakteristicna uacnacvrstoca zida iii cetorske ispune manja iii jednaka 35 N/mm2• Preraspodjela nije dopustena kada S3 koristi celik normalne

duktilnosti (tj. kada je 25%0 < Euk < 50%0, vidjeti tocku 3.4). .

Za odredivanje nosivosti presjeka, tj. momenta savienja kojim se presjek opire vanjskom momentu, rnoze. se kao pojednostavnjenje pretpostaviti konstantno naprezanje, fk/YM na 80% visine Ilacnogpodrucja x, kao naslici 5.6.

Za sluca] jednostruko armiranog pravokutnog coprecnoq presjeka, lzlozeno; samo savijanju, racunsklmoment nosivosti, MAd, rnoze seuzeti kao:

(5.5)

gdje se krak' unutarnjih sila, z, za pravokutni presjek rnoze .izet kao: z = d[1 - 0.5 A,fy, YM] s 0.95d

bdf,ys .

(5.6)

gdje je: b sirina tlacnoq podrucja presjeka

d staticka (racunska) visina presjeka

Zidane konstrukcije I

135

5. Arm.'rano zide

Z Sotic

As povrsina presjeka vlacne armature

\ karakteristicna tlacna cvrstoca zida iii betonske ispune u srnjeru

. opterecen]a (vidjeti tocke 3.3 i 3.5). Mjerodavna je manja vrijednost fyk karakteristicna cvrstoca celika kod popustanja (vidjeti sliku 5.2)

YM parcijalni koeficijent sigurnosti zida iii betonske ispune, (tablica 2.6) Ys parcijalni koeficijent sigurnosti celika (Ys = 1.15, vidjeti tablicu 2.6)

!!< ilifc~ I'M I'M

Fc I

-'r

Fs

N

L ts L 1 1

Slika 5.6Pojednostavnjeno konstantno naprezanje u tlacnorn podrucju

Ako je rjjec 0 ncsivom zidu komu poprecni zid tvori pojasnicu poprecnoq presjeka, tada bi trebao biti zadovoljen uvjet da je: (d - z) s tf 12, gdje je tf debljina pojasnice. Ako taj uvjet nje zadovoljen, tad a krak unutarnjih sila valja uzeti sa: z = d - 1tf2. Time se zanemaruje tlacni dio hrpta T iii L presjeka. To se rnoze ucinlti zato sto se zanemaruje maa povrsina na kojoj djeluje malo naprezanje i zato jer je takav proracun na strani sigurnosti. Nosivost presjeka uzirnajuci u obzir tlacnu cvrstocu zida u smjeru naprezanja, tada treba proracunati prema slici 5.6 i izrazu (5.7). Velicina (0.8x) sa slike 5.6 ne bi smjela biti veca od debljine pojasnice tf:

(5.7)

gdje je tf debljina pojasnice.tj. poprecnoq zida,

bef racunska sirina pojasnice, u skladu s tockorn 5.1.1.2.

Kada je armatura u presjeku koncentrirana lokalno tako da element ne rnoze bti tretiran kao presjek s pojasnicom, armiran presjek bit ce onaj koji ima sirinu r.e vecu od 3 debljine zida (vidjeti sliku 5. n

U proracunu presjeka izlozenoq maloj uzduznoj sili, element rnoze biti racunar sarno na savijanje ako racunska uzduzna sila nije veca od vrijednosti:

(5.8)

gdje je Am povrsina presjeka zida.

136

Zidane konstrukcije I

Z. Sotic.

5. A rm ira n 0 zioe

~irina prcsjcka

A -.f~_max. ,'-

f

ttiJO

l@lo 0 II [1/S II c

I '" " .. ,- ','

Slika 5.7Sirina presjeka s lokalno koncentriranom armaturom

5.1.2 Armirani zidni nosaci i armirano zide lzlozenl posrnlku

Kod qranicnoq stanja nosivosti, racunska poprecna sila armiranog zidnog nosaca, VSd, treba biti manja iii jednaka racunskoj posrnicno] nosivosti elementa V Ad, tako da je: '

(5.9)

Kod nosaca opterecenih jednoliko rasprostrtim opterecenjern, rnoze se pre~p~stavi~i_ da c~ ~e najveci posmik. pojaviti na udaljenosti d/2 od lica lezaja, gdje Je d staticka visma elementa. Pn tome trebaju biti ispunjeni sjjedeci uvjeti

jednopoljnih iii visepojjnih (kontinuiranih) nosaca: .

- opterecenje i reakcije na lezaju su takvi da uzrokuju dijagonalni tlak u elementu (direktni lezaj),

- na krajnjern lezaju kontinuiranog zidnog nosaca, vlacna arrnatura koja je potrebna na udaljenosti 2.5d od lica lezaja mora se sidriti u lezaj,

- na srednjem lezaju kontinuiranog nosaca, vlacna armatura koja je potrebna na licu lezaja mora prelaziti preko ltca lezaja u polje jos najmanje duljinu od 2.5d, i duljinu sidrenja.

Racunska posrnicna nosivost armiranog zidnog nosaca, VAd, rnoze se proracunati na nacin kako je iskazano u tocki 5.1.2.1, zanernarujuci doprinos bilo kakve poprecne armature ugradene u element ako nije zadovoljen uvjet minimalne poprecne armature naveden u poglavlju 6. Ta nosivost rnoze se odrediti i na nacin prikazan u tocki5.1.2.2, uzirnajucl u obzir doprinos poprecne armature ako je ona veca od minimalne poprecne armature. Velicina minimalne armature objasnjena je

u poglavlju 6., u tocki 6.25. '.

5 .. 1.2.1 Odredivanje posmicne nosivosti zenemerujuci poprecnu armaturu

Za elemente gdje se zanemaruje doprinos bilo kakve poprecne armature mora biti zadovoljen uvjet

gdje je:

V _ fvk bd

Rd 1- ---

YM

(5.10)

(5.11 )

Zidane konstrukcije I

137

5. Armirano zide

Z. Soric

b najmanja sirina presjeka nosaca na cijeloj statickoj visini d, (b = sirlna hrpta kod nosaca s pojasnieom),

fvk karakterlsticna posmicna cvrstoca zida, iz tocke 3.5.7 i tabliee 3.8, iii kod supljeg armiranog zida karakteristicna posrnicna cvrstoca betonske ispune, fcvk iz tocke 3.3 (tablica 3.7), a mjerodavna je manja vrijednost, YM parcijalni faktor sigurnosti za'rnaterijale (tablica 2.6).

Da bi se shvatio nastavak, ovdje treba definirati velicinu posrnicnoq raspona. Posmicnl raspon je omjer najvecega racunskog momenta savijanja i najvece recunske poptecne sile.

Za slobodno oslonjene gred~ .il.i konzole gdje je omjer posmicnoq raspona i staticke visine d manji od 2, vrijednost karakteristicne posrnicoe cvrstoce zida, fVk' (iz tocke 3.5.7), rnoze se povecati rnnozec] ju faktorom:

(2d/ay) s 4

(5.12)

gdje je a, udaljenost od llca lezaja do opterecenja (koncentrirane sile).

lzraz (5.12) vrijedi samo ako .je racunska poprecna sila, VSd, proracunana za presjek kod lica lezaja i ako je posrnlcna cvrstoca fyk::;; 0.7 N/mm2.

Ako uvjet, VSd ::;; VRd1, nije ispunjen, tada treba, prema izrazu (5.11):

a) povecati dimenzije presjeka b iii d, iii

b) povecatl karakteristicnu posrnlcnu cvrstocu zida fYk (povecavsi kakvocu morta, vidjeti tablicu 3.8), iii

c) smanjiti koeficijent YM, tj. povecati stupanjkontrole zidanja (ako je to moquce)

d) predvidjeti poprecnu armaturu.

5.1.2.2 Odredivanje posmlcne nosivosti uzimajuci u obzir poprecnu armaturu

Za elemente kod kojih je poprecna armatura uzeta U obzir, treba provjeriti

je Ii:

(5.13)

VRd1 je dan izrazom (5.11) dok drugic::lan, VRd2, predstavlja doprinos armature:

. A f 'k'

VRd2 =O.9d s~v_. -)-(I+cota)sina

:.~:i·rs '. .'.

gdje je: Asw povrsina poprecne'armature (povrstna [edne "grane", poprecne armature pomnozena:'-brojem' m, tjbrojem "grana" te armature,

o rnereznost), . '0 .•

s razrnak poprecne armature,

a kut izmedu pruzaoja poprecne armature i osi, elementa (izmedu 45° i

90', "

. cote u europskim normama usvojenaoznaka umjesto ctga.

(5.14)

138

Zidane konstrukcije I

5. Armiranc z,cJe

Z Sorie.

..

Obicno se unaprijed zna razmak "s" poprecne armature, jer se ona s~jesla' u supljinu zidnog elemenla, pa treba odrediti profil q) Ij. povrsir.u As.v=mqhcJ4 (gdje je rn=reznost poprecne armature)izrazom:

A > VSd - VRd1 S ys

sw -

fYk O.9d (1 + coto ) sine

Iz zadnjeg izraza je vidljivo da je povrsina poprecne armature to veca 5tO je racunska poprecna sila VSd veta. Ako je kut 0:=90°, tada se izrazi is.14) i (5.15; jos pojednostavnjuju jer otpadaju trigonometrijeke funkcije.

Takoder treba provjeriti je Ii zadovoljen uvjet:

'V V < 0.30fkbd

Rd 1 + Rd2-

YM

gdje je: fk karakteristicna tlacna cvrstoca zida iii betona u smjeru naprezanja, a mjerodavna je manja vrijednost. Ako je tlacno naprezanje okomito na smjer pruzania supljina u zidnom elementu, tada ta cvrstoca rnoze bit, znatno manja (i do 4 puta) od cvrstoce iz tocke 3.5.

Racunska poprecna sila VSd mora biti manja od desne strane lzraza (5.16). Ako uvjet izraza (5.16) nije ispunjen, tada treba:

a) povecati dirnenzjje presjeka b i/ili d, iii

b) povecati karakteristicnu tlacnu cvrstocu fk odabirom zidnog elerrenta i morta, e) smanjiti koefieijent YM, tj. povecati stupanj kontrole zidanja.

(5.15)

5.1.2.3 Odre6ivanje posmicne nosivosti zide za dje/ovanje horizon/a/nag optereeenja

Na zid djeluJu sile, verlikalna N(najcesce nepromjenljiva) i horizontalna sila H, te ako je nosivost zida na savijanje veca od posrnicne nosivosti, tada naslaje slom u obliku kose pukotine [5.A2]. Takav slom prikazan je na slici 5.B.

H H

-

b)

a)

Slika 5,8 Siom zida kosom pukotlnorn. Zid je armiran: a) vertlkalncm

armaturomib) hotizontalnom armaturom ...

Vertikalna armatura ~r~uzimadiQhOrizontalne sile lckatnirr. savijanjem na . mjestu pukotine, tzv. rnozdanicko dje/Qvanje (dowel action) prikazano na slici

Zidane konstrukcije I

139

5 Armirano zicJe

Z. Sotic

5.8 a). Takvo djelovanje rnoze preuzeti manje horizontalne sile nego zide koje je arrnirano horizontalnom armaturorn. Horizontalna arrnatura, slika 5.8b, preuzima pri rastanku pukotine horizon:alnu silu cistim vlakom. Pretpostavlja se da sam zid s c.aoonalnom pukotinom ne prenosi ni dio horizontalne sile nego ju u cijelosti preuzima samo armatura. Fri tome je vazno istaknuti da horizontalnu silu ne mote preuzeti sva horizontalna armatura u zidu. Naime, ako horizontalna armatura nije dovoljno sidrena preko pi.kotne, a takve su armature u sljubnicama morta u dnu i vrhu zida (vidjeti sliku 5.8b), onda u nosivosti valja racunati same s preostalom arnaturcrn srednjeg dijela v.sine zida,

Prema [5.A2], sama vertikalna armatura rnoze preuzeti poprecnu silu:

(5.17)

gdje je: C koeficijent arrr ature (0.18 za glatku iii 0.25 za rebrastu armaturu), promjer sipke (licE) armature,

Iyd racunska cvrstoca armature (fyd = IYk/ 'Ys). Ovdje je 'Ys = 1.15 ,

n, broj vertikalnih sip ci (zlca) koje prelaze preko pukotine i koje su dobro usidrene u neostecen materijal zida izvan pukotine.

Hcrizontalna armatura teoretsxi rnoze preuzetisljedecu silu:

(5.18)

nh broj horizontaln h s pki (zica) koje prelaze preko pukotine i koje su dobro usidrene u neostecen materijal zida izvan pukotine

Iz izraza (5.17) i (5.", 8) izlazi da je kod istog broja sipkl (nv=nil) i rebraste armature, sila koju rnoze preuzeti horizontalna armatura za 1t puta veca od one koju mote preuzeti vertikalna armature u trenutku nastanka kose pukotine.

Ako zid ima vertika'n; j horizontalnu armaturu, on teoretski rnoze preuzeti pcprecnu silu VRd = VRd,v + '~'Rd,h' No, eksperimentalna istrazivanja pokazuju da se ta sila ne moze ostvariti. Zato Anicic i Tomazevic, [5.A2J, predlazu izraz za silu no"ivosti horizontalno i verti<alno armiranog zida, prije pojave kose pukotine, u koern se zanemaruje dop-Inos vertikalne armature a doprinos horizontalne armature umanjuje se koe:jc jentom CR, ali se dodaje nosivost nearmiranog zida:

(5.19)

gd.1e je: VRd.z sila nosivosti nearmiranog zida prije pojave kose pukotine, prema [5,A2J, vidjeti tz.aze (5.20) do (5.22), te izraze (4.25) i (4.29),

GR koelicijent recukcile nosivosti horizontalne armature prije pojave kose pukotine kcji ovisi 0 kakvoci i vrsti zida i armature, a utvrduje se eksperimentalro: vrijednost ovog koeficijenta, za zid prije pojave kose pukotine, u sirokorn je rasponu od 0 dq 0.36. Nakon stvaranja kose pukotins, :8 je vrijednost 1.00.

140

Zidane konstrukcije I

Z. Soric.

5. Armirano zicJe

Ako je rijee 0 duljem zidu, kod kojeg se rnoze pretpostaviti da ce nakon stvaranjakose pukotine horizontalna armatura biti dovoljno dobro usidrena, racunska nosivost zida bit ce odredena racunskorn nosivoscu te armature. Tada ce se (nakon stvaranja kose pukotine) u izrazu (5.19) uzeti VRd,z = 0, jer zide nece moci preuzeti nikakvu silu, a CR = 1.0, jer svu silu mora preuzeti horizontalna arrnatura. To zriaci da nakon stvaranja kose pukotine nosivost horizontalne armature, As = nil 0.25~2n:, mora biti veca od nosivosti na horizontalne poprecne sile VRd iz izraza (5,19), jer bi u protivnom nastupilo krto (neduktilno) rusen]e zlda, Prerna tome treba biti:

(5.20)

Ako se za zide prijepojave pukotine uzme vrijednost CR=O, drugi dio desne strane izraza (5.20) nestaje.

Kako je prema [5.A2J, VRd,z == II' Aw / (YM a) izlazi da je:

(X. 0.25' ~2 'TC' Iyd' nh / »; ~ II!YM

(5.21) (5.22)

iii:

gdje je: (X koeficijent iz odredivanja vlacne cvrstoce zida dijagonalnim pokusom

(a= 0.45 "';2 = 0.636),

It vlacna cvrstoca zida (vidjeti tocku 3.5.9 i tablicu 3.10), Aw povrsina vertikalnog presjeka zida (t . h),

Ps omjer ukupne horizontalne armature i pripadajuce povrsine vertikalnog

presjeka zida: Ps = (0.25' ~2 "rt nh)/ Aw ,

1M koeficijent sigurnosti za materijal zida (tablica 2:6).

Izrazom (5.22) pokazuje se dahorizontalne armature u zidu treba biti toliko da nakon stvaranja kose pukotine ona rnoze preuzeti cijelu glavnu vlacnu silu. Sada se izraz za minimalnu kolicinu horizontalne armature u zidu moze pisati:

Ash.min = It' Aw / (Iyd YM a)

(5.23)

Ako horizontalne armature u zidu ima manje od Ash,min, tada se vlacna sila u casu stvaranja kose pukotine trenutno predaje armaturi u kojoj. dolazi do prekoracenja granice popustanja, njenog velikog izduzenja, pucanja i rusenja zida. Nakon nastanka pukotine vlacna cvrstoca zida jednaka je nuli. Prema tome treba pretpostaviti da cijelu poprecnu silu u zidu (racunsku silu vjetra iii selzrnicku silu) preuzima samo armatura.

U arnerickim propisima [5.C3], te u knjizi Schneidera i Dickeya [5.S2] i [5.S3], navodi se koeficijent armiranja ukupne (horizontalna i vertikalna) minimalne armature koji iznosi 0.20% presjeka zida. Uz to najmanja kolicina horizontalne armature iznosi 0.07% vertikalnog presjeka zida, pa u tom slucaju vertikalna arrnatura treba iznositi: 0.20%-0.07%=0.13% horizontalnog presjeka zida.

Zidane konstrukcije I

141

5. Armirano ziae

Z Sori6

Najveci dopuseni razmak horizontalnih sipk' iii vertikalnih sipki armature prema [5.S2] iznosi 120 em. Drysdale, Hamid i Baker 15.D11 navode razmak od 190em. Najmanji promjer pojadinacne sipke armature je 9.3 mm (praracunano, jer americki propisi profile sipk] armature oznacava]u u dijelovima inca), osim horizontalne armature u obliku resetke koja moze imati profil od 3mm. Horizontalna armatura treba obvezatno biti postavljena u sljubniee morta izmedu temelja i prvog sloja zidnih elemenata, oko svih otvora (uz vertikalnu arrnaturu koja prelazi uglove otvora za najmanje 65 em i sidri se u puni zid), na vrhu parapetnih zidova, te na vrhu zida ispod stropnih konstrukeija. Valja ipak napomenuti da su arnericki zidni elementi nalcesce oblikovani tako da imaju barem dvije vece supljine, u koje se postavlja vertikalna armatura, a za horizontalnu armaturu imaju posebno oblikovane elemente (vidjeti sliku 5.1).

Britanski propisi [5.B2] lz 1985. godine navode najmanju arrnaturu od 0.05% povrsine, koja se zasniva na racunsko] debljini zida i duljini presjeka. Najveci dopusteni profil armature u sljubnieama morta iznosi 6 mm. Profil armature moze biti do 25 mm u vecim otvorima zidnih elemenata, a tame gdje zidni elementi oblikuju (omeduju) supljinu, najveci profil armature rnoze biti do 32 mm. Razmak glavne ilili razdjelne armature ne bi smio iznositi vise od 50 em. Najmanji dooustenl razmak dviju paralelnih armatura iznosi: a) 1.0 em iii b) 0.5 em dcdajuci najvece zrno agregata, a mjerodavna je veca od tih dviju vrijednosti.

CIB preporuke iz 1987. [5.C1], navode najmanju armaturu od 0.05% povrsine presjeka, najmanji profil armature 3 mm, te najveCi profil u sljubnieama morta 8 mm. Profil armature moze bitl co 25 mm u vecim otvorima zidnih elemenata, a tame gdje zidni elementi oblikuju (orneduju) supljinu najveci profil armature rnoze biti do 32 mm. Najveci razmak glavne ilili razdjelne armature iznosi 60 em. 0 minimalnoj armaturi bit ce rijeei i u poglavlju 6., u tocki 6.2.2.

5.1.3 Visokostijeni nosac od armiranog zida lzlozen vertikalnom opterecenju

Visokostijeni nosacl su oni kod kojih je omjer ukupne visine zida, h, iznad otvora i racunskoq raspona, eBt, najmanje 0.5:

eet = 1.15 L

gdje je L = svijetla sirina otvora (vidjeti sliku 5.10).

(5.24)

Krak unutarnjih sila, z, visokostijenog nosaca rnoze se uzetikao manja ad dviju vrijednosti (vidjeti dijagram na slici 5.9):

z = 0.7 (~et, iii z::: 0.4 h + 0.2 fet; gdje je h vis ina zidog nosaca (sl. 5.10).

Nosivost tlacnoq podrucja visokostijenog nosaca treba provjeriti na izvijanje, ako to podrucje nije pridrzano. Osim toga, treba provjeriti tlacno naprezanje na lezajevirna.

142

Zidane konstrukcije I

5. Armirano ziae

Z Serio.

z

0.575

L

1.0· 0.805

0.5.

0.46' -_. _. - -

I

I

I

'1.4375

0.5 1 1.5 2 h

L

Slika 5.9 Granice kraka, z, unutarnjih sila visokostijenog nosaca

5.1.3.1 OdrecJivanje nosivosti visokostijenog nosece izloienoq vertikalnom optere6enju

. Kod granicnog stanja nosivosti, racunski moment a.rmranoq visokostijenog

zida, MSd, treba biti manji iii jednak racunskom momentu nosivosti, MRd, tako da je:

(5.25)

Kao opterecenje treba uzeti sve ono koje je srnjesteno iznad racunskoq raspona, osim ako ta opterecen]a ne preuzimaju neki dr Jgi kcnstrukeijski elementi k~o npr .. gornje stropne konstrukeije koje se ne oslanjaju -ia visokostjeni nosac. Da bl se odredila kolicina armature, visokostijenise nosac rroze uzeti slobodno poduprt nalezajirna kao sto to prikazuje slika 5.10.

Armatura koja je potrebna u vlacno] zoni visokostijenoq nosaca rnoze se odrediti izrazom:

(5.26)

A - MSdYs

s -

fYk Z

Da se ne bi pojavile prekomjerne pukotine, treba dodati jos konstrukeijske armature u horizontalne sljubniee iznad glavne armature do visine 0.5 'et iii 0.5 d, od donjeg ruba nosaca. Prema EC6 15.E3J. za visinu iznad donjeg ruba rnoze se odabrati rnan]a velicina od navedene dvije. Armaturne slcke trebaju biti postavljene k~ntinuiran? ~i.ii ispravno preklopljene) preko eijelog raspona ('el, te se trebaju pnkladno sidriti.

Moment nosivosti na savijan]e, Mile, ni LJ kom slucaju ne s nije se uzeti veci od:

M < 0.4 h bel 2

Rei -

YM

(5.27)

gdje je: fk - karakt:risticna tlacna ~vrstoca zi~a u smjeru naprezanja (poglavlje 3.0, toeka 3.5), III kod supljeq arrruranoq zida karakteristicna cvrstoca

Zidane konstrukcije /

143

5. A'rr.'(ano zkie

Z. Soric

vrijednost. Ako je tlacno naprezanje okomito na smjer pruzanja supliir a u zidnom elementu, tada ta cvrstoca rnoze biti znatno manja (i do 4 puta) od cvrstoce iz tocke 3.5,

r-----------, +

r Ll "m,l .. , lJ ~

Slika 5.10 Prikaz visokostijenog nosaca

5.1.3.2 Nosivost vis:Jkostijenog nosa6a iztoienog djetovanju popre6nih sita

Za qranicnc stanje nosivosti nije potrebna poprecna armatura ako racunska nosivost, VRd1, prelazi iii je jednaka vrijednosti racunske poprecne sile, Vsd, [5.E3]. Vrijednost VRd1, odredena je izrazom (5.11), uzevsi staticko visinu d= 1.25 z, (vidjeti i sliku 5.10). Ako taj uvjet nije ispunjen tada se poprecnu armaturu rnoze proracunati po izrazirna (5.13) do (5.15).

5.1.3.3 Kompozitni nadvoji

Ako se koriste armirani iii prednapeti predqotovlieni nadvo]i (vidjeti sliku 5.11), take da djelu'u kompozitno sa zidem iznad nadvoja a tada predgotovljeni

Visckostijeni nosae

r-----------,

<. :,

~ L/

I

Predgolovljeni n advoj

-,

L

:>100 mm

Slika 5.11 Kompozitni nadvoj koji oblikuje visokostijeni nosac

144

Zidane konstrukcije I

Z. Sotic.

5. Armirano zicJe

nadvoj djeluje kao vlacni element, i kada je krutost nadvoja mala u odnosu na krutost zida iznad njega, proracun se rnoze osnivati na pravilima danim u tockarna 5.1.3.1 i 5. 1.3.2, ako je nalijezuca duljina nadvoja barem 10 em.

5.1.4 Stropne konstrukcije

Stropne konstrukeije mogu biti razlicitih vrsta i materijala. Mogu biti u cijelosti izvedene na qradilistu, a mogu biti i polurnontazne iii rnontazne. Stropovi koji se izvode u eijelosti na qradilistu obicno su armiranobetonske ploce koje nose u jednom smjeru iii u oba smjera, iii su to polurnontaznl stropovi.

Polumontaznih stropova ima vise vrsta a najvise se upotrebljava tzv. fert strop. To je strop koji nosi u jednom smjeru. Sastoji se od predgotovljenih opecnih grediea armiranih uzduznorn armaturom iRAN-om (B.esetkasti 6rmaturni Nosac). Grediee se proizvode u tvorniei i nazivaju se fert grediee. Njihova duljina moze biti razlicita, a odreduje se prema potrebi projekta. Fert-grediee se postavljaju na popre~ne podupirace ciji je medusobni razmak 150 em. Ti se podupiraci ostavljaju (ne skidaju) dok baton u konstrukciji ne dosegne starost od najmanje 14 dana, a pozeljno je da se ne skidaju do starosti betona od 28 dana. Medusobna osna udaljenost paralelnih grediea iznosi 50 em (no rnoze biti i 40 em iii 60 em), u koji se meduprostor postavljaju stropne ispune (vidjeti sliku 5.12). Ako strop treba preuzeti opterecenje pregradnog zida, cija je duljina paralelna s pruzanjem grediea, tad a se na tom mjestu u stropu izvode dvije iii tri grediee jedna do druge, da bi preuzele opterecenje zida. U takvom slucaju svakako se mora ispitati konacni progib koji cini zbroj kratkotrajnog progiba (odopterecenja) i dugotrajnog progiba (od puzanja i skupljanja) grede oblikovane od dvije iii tri grediee. Progib stropa bez opterecenja pregradnim zidorn ne smije biti veci od e!250 gdje je e raspon stropa. Nakon izvedbe pregradnog zida dodatni progib ne smije biti veci od f./500. Prema tome, konacni progib ne smije biti veci od 30500 iii m 67. Ta ooranlcenja vrijede i za pregradne zidove cija je duijina okomita na smjer pruzanja grediea [5.E3].

Stropne ispune naicesce se izvode od pecene gline, ali se katkada izvode i od betona. Ispune su raznih profila i broja supljina, duljine su obicno 25 em a mogu imati razlicite visi_ne (14,16 iii 19 em). Slrina im jetakva da ih se rnoze postaviti izmedu grediea. Supljine stropnih ispuna su horizontalne. Poprecno na fert grediee postavlja se tzv. ukrucujuca greda. Ta se greda katkada naziva i rebro za ukrucenje, a irna funkeiju horizontalnog ukrucenja stropa i jednolicnije raspcdjeie koneentriranih vertikalnih sila. Greda za ukrucenje oostavl[a se u debljini fert stropa ciji su rasponi veci od 4.0 m. Kod raspona fert stropa od 4-6 m postavlja se jedna takva greda u poloviei raspona, dok se za raspone vece od 6 m postavljaju dvije grede za ukrucenje, u trecinarna raspona. Grede za ukrucen]e imaju uzduznu armaturu 44>10 iii 44>12 i poprecnu u obliku vilica 4>6/25 (4)6 na razrnaku od 25 em). Donje dvije uzouzne sipke armature postavljaju se na opecni dio fert grediea, a prolaze kroz RAN-ove (slika 5.12). Na stropne ispune postavlja se rnrezna armatura 0-131 iii pojedinaene zice 4> 6 mm u oba smjera na razmaku od 25 em. Fe.rt stropovi se obvezno naslanjaju na zidove iii grede. Na zidovima uokolo takvog stropa .obvezno treba izvesti horizontalne armiranobetonske serklaze, koji kao

Zidane konstrukcije I

145

5. Armirano zide

Z. Sorie

prsten omeduju stropnu konstrukciju te joj, uz tanku (5cm) plocu stropa i grede za ukrucenje iii druge nosive grede, daju horizontalnu krutost. Serklazi takoder imaju konstrukcijsku armaturu 4<1>10 iii 4<1>12 i poprecnu u obliku vilica ql6/25 em. Nakon postavljanja sve armature pristupa se betoniranju. Jasno je da prije betoniranja treba opecnu ispunu i armaturu ocistiti od sve vrste necistoca, kao sto ie lisee, zernlia, nakupine prastne iii blata, itd., a armaturu treba jos ocistiti i od masnoce i hrde.

Obicno se takvi stropovi lzvode kao slobodno polozeni, ali se mogu izvoditi i kao kontinuirani. Kod kontinuiranih stropova valja paziti da na srednjim lezajirna, gdje su tlacna naprezanja u donjojzoni, imadovoljno betonskog presjeka koji ce preuzeti takva naprezanja. Zbog toga se ponekad umjesto stropnih ispuna treba dio raspona lijevo i desno od srednjeg lezaja (0.1 e do 0.2 €) izbetonirati da bi mogao preuzeti tlacna naprezanja. Naravno da u gornjoj zoni treba proracunati potrebnu armaturu za preuzlmanje viacnlh naprezanja.

Kolobov [5.K2J je jos 60-tih godina pisao da nosivost zidova na horizontalne sile raste s povecanjem vertikalnog opterecenja. To ie, uostalom, jasno navedeno u tockl 3.5.7 i izrazima (3.7) do (3.9), gdje posmicna cvrstoca raste s povecanjem tlacnoq naprezanja dok ne dosegne granicnu vrijednost prikazanu u tablici 3.8. Polurnontaznl stropovi, kojiu svakom katu imaju raspon u istom smjeru, opterecuju samo one zidove koji se pruzaju okomito na njihov smjer tj, one koji im sluze kao leza]. S obzirom na takvo opterecenje, ti zidovi pruzaju vecu otpornost horizontalnim silama, u svojoj ravnini. Zidovi, smjera pruzanja paralelnog fert gredicama, obicno nose samo vlastitu tezinu i tezinu zidova iznad sebe, pa ie i tlacno, vertikalno, naprezanje u njima manje od zidova na koje se oslanjaju stropne konstrukcije. Time je ujedno smanjena i njihova posmicna nosivost. Da bi se dobila podjednaka nosivost na posmik svih zidova u gradevini, Kolobov [5.K2] je predlozio da se u svakoj etai:i promijeni smjer raspona stropnih konstrukcija. Tako bi svaki zid u etazi bio podjednako optere6en. MUenjanje smjera nosivosti stropa u svakoj etazi nije uvijek mogu6e, ali bi 0 povoljnim ucincirna takvog rasporeda valjalo voditi racuna pri projektiranju zidanih zgrada.

Polumontai:ne stropne konstrukcije, zidanih gradevina, imaju osnovne komponente svojeg nosivog sustava, armaturu i beton, tj. armirani beton. Zbog toga kod njih vrijede metode granicnih stanja nosivosti i uporabljivosti, primjerene armiranom betonu, tj. nacellma koja su odredena u Eurocode 2 (EC2) [5.E2]. Pojedinosti u vezi s proracunorn granicnin stanja nosivosti i uporabljivosti armiranobetonskih konstrukcija mogu se naci u knjigama Tornicica [5.T5] i [5.T6], pa se ovdje nece navoditi. Navest ce se samo pojednostavnjsni proracun fert stropa, prerna kojem u presjeku u polju (vidjeti sliku 5.12) tlacna naprezanja preuzima beton ploce s povrsinorn (batt'h,), a.vlacna naprezanja preuzimaarmatura srniestena u dvije gredice (2 gredice na bett=100cm slrine), Taj pojednostavnjeni proracun odreduje armaturu premasljede6em lzrazu:

A - M Sd (5.28)

S1 :-

i (d - h(12)fYd

Pri tome, racunsko tlacno naprezanje O'd,U ploci ne smije biti vece od 0.85fcd:

146

Zidane konstrukcije I

Z. Sor.~ie~. _

5. Armirano z,'oe

'"

iJ cff= 1 0_0 ---. .......

':::1

25

50

,

1

,

,

POPRECNI PRESJEK

\

)

GLINENI BLOK ISPUNE

380

,

,

l'ebl'o

serklaz

podup lrac i -

-1.5m

L

,

UZDUZNI PRESJEK

Slika 5.12 Stropna konstrukcija tipa fert

Sada se s pornocuizraza (5.29), rnoze odrediti nejveci racunski morne-t savijanja koji presjek rnoze preuzeti:

Zidane konstrukcije I

147

5. Armirano ziae

Z. Soric

MSd.max = 0.85 fcd(d - Ii )berhr (5.30)

Ako se izraz (5.30) uvrsti u izraz (5.28), dobije se izraz za maksimalnu dcpustenu armaturu za dvije grediee, koji iznosi:

(5.31 )

gdje je vecina oznaka dana na slici 5.12 a ostale su:

MSd racunski moment savijanja za dvije grediee prema tocki 2.3.1.1,

fed racunska cvrstoca betona (fed=fek/YM, YM=1.5). Na primjer, za klasu betona C25/30, fed =25/1.5=16.67 N/mm2,

fyd racunska cvrstoca armature (fyd=fyk/ys, Ys=1.15). Na primjer, za armaturu S-400, fyd =400/1.15=347.83 N/mm2.

Izraz (5.31) ne ukljucu]e ukupnu visinu presjeka h, ni staticku visinu d, sto mu je nedostatak. No taj izraz je konzervativan, tj. na strani je sigurnosti za standardne presjeke (vidjeti Primjer 5.4.13). Maksimalna i minimalna armatura u fert stropovima rnoze se odrediti prema clanku [5.815] autora:

(5.32)

A s.max = (2.05 - ~) fed bwd 25 fyd

gdje je: h ukupna vis ina presjeka (u em)

b; sirina vlacne zone, tj. najmanja sirina rebra (proracunava Ii se metar sirine stropa, to je sirina dvaju rebara, ako je razmak rebara 50 em).

KoliCina maksimalne armature oqranicena .ie, nadalie, i njenom rnoqucnoscu srnjestaja i potrebnorn obavi[enoscu sipki mikrobetonom u opecnu kanalieu te ne smije prijeci kolicinu od (3<1>12+2<1>8) po grediei, tj. za dvije grediee na metar sirine stropa: As,max = 2(3<1>12+2<1>8) = 2(3.39+ 1.01) = 8.80 ern". Sipke 2<1>8 u jednoj grediei su sipke RAN-a.

Od dva zadnja izraza, (5.31) i (5.32), bolje je rabiti onaj koji daje manju maksimalnu armaturu jer se tako dobije duktilniji presjek. Ne smije se pretjerivati s maksimalnom armaturom jer duktilnost odreduje oqranicenje nosivosti tlacne zone, tj. betona. Zbog toga armatura u presjeku ne smije biti veca ad maksimalne, kako se m~guce otkazivanje nosivosti presjeka ne.bi dogodilo preko neduktilnog rnaterijala, betona, nego preko duktilnog materijala, armature. Osim toga, kod fer! stropova zadovoljen je uvjet iz EC2 [5.E2J, da je x/d<0.45, ber/bw;e:5 i hr/d=5/18=0.278S0.286. U polju se sirina vlacne zone betona, bw, fer! stropa rnoze uzeti sa bw=2x10em=20em, pa je omjer sirina tlacne i vlacne zone ber/bw= 100/20=5. Omjer debljine pojasnice, hr, i ukupne debljine fert stropa, h, iznosi hrlh=5/20=0.25 do hr/h=5/25=0.20. Iz ovih omjera dobiva se s pornocu izraza iz clanka [5.S15] i novijih autorovih istrazivan]a izraz za minimalnu armaturu:

A s.l11in

(5.33)

148

Zidane konstrukcije I

Z. Sotic.

5. Armirano zide

I

gdje je: p' mehanicki koefieijent armiranja. Njegova je vrijednost u granieama

od p'=0.029 do p'::0.030. Kako nije uputno stedjeti na minimalnoj armaturi, preporucu]e se u proracun uzeti vecu vrijednost, tj. p'=0.030;

fek,eube tlacna cvrstoca betonske koeke. Na primjer, za klasu betona C25/30,

, fe.eube:: 30 N/mm2;

bw sirina vlacne zone u polju fert stropa (b, = 20 em);

d staticka visina, tj. udaljenost od tezista armature do tlacnoq ruba betona.

Prema EC2 [5.E2] progib stropne konstrukcije za kratkotrajno i dugotrajno opterecenjane smije biti vecl od et250. Nadvisenie stropova, radi zadovoljenja uvjetaqranicnih stanja uporabljivosti, ne smije prernasiti tu vrijednost. Prema tome, prirasponustropaod 5.0 m, nadvisenje smije iznositi najvlse 2 em.

Krajem 80-tih godina provedena su u Gradevinskom institutu u Zagrebu opseznaispitivanja takvihstropova. Kriterijiza odredivanje nosivosti uzimali su u obzir:1) tlacnu cvrstocu betona, 2) vlacnu cvrstocu arrnatureB) posrnicnu cvrstocu betona, 4) cvrstocu prianjanja betona i armature, te 5) qranicne progibe. Pokazalo se da je najvazni]: kriterij za odredivanje nosivosti takvih stropova onaj 0 naivecirn dopustenirn proqibima, tj. kriterij 5. Pobliza objasnjenja mogu se naci u radovima autora isuradnika u clancirna [5.M7] i [5.S9].

5.1.5 Nadvoji

Nadvoji su elementi konstrukeije koji prernoscuju otvore u zidu. Njihova je . funkeija da preuzmu vertikalna opterecenja i predaju ih zidu na koje nalllezu.

!iSM

II

I I I!
T I I I ,. I I I I
I I I I III I I I _ll
I 1 I 1 II T 1" I I
1 75cI'I - 275cl'l I'
I k-1 .. I .
.
I .. 1\ Slika 5.13 Predgotovljeni prednapeti opecnl nadvoji

Zidane konstrukcije I

149

5. Armirano ziae

Z. Soric

Z. Soric.

5. Armirano ziae

Nadvoji se sastoje od predgotovljenih opecnih armiranih iii prednapetih gredica ispunjenih betonom i nadslojeva zidnih elemenata. Prednapete gredice se proizvode na stazi za adhezijsko prednapinjanje, a sastavljene suod opecnih kanalica duljine 25cm poredanih jedna iza druge u duqack: niz, zica za prednapinjanje prornjera 2.5 do 5 mm unutar kanalica, te betona. Kada beton ocvrsne, takve gredice se rezu na zahtijevanu duljinu. Dimenzije poprecnoq presjeka gredica su 12x6.5 ern, a duljine gredica su od 75 ern do 300 cm u koraku od po 25 cm. Slika 5.13 prikazuje neke moqucnosti oblikovanja ove vrste nadvoja iznad otvora u zidu.

Zbog lucnog djelovanja zida iznad otvora obicno seuzima da nadvoji preuzimaju opterecenje zida i stropne konstrukcije koje se nalazi u podrucju istostranicnoc trokuta (vidjeti sliku 5.14a). Ako iznad nadvoja ali unutar iii u blizini ruba takvog istostranicnoq trokuta lezi koncentrirana sila (lezaj grede i sl.), dopusteno je raspodijeliti ju kao kontinuirano opterecenje na nadvoj pod kutom od 60° od mjesta njenog djelovanja. Ako koncentrirana sila lezi izvan trokuta ali unutar raspona nadvoja i unutar 25 ern od vrha trokuta, takoder ju valja uzeti u obzir pri

proracunu nadvoja,na nacin prikazan na slici 5.14b. .

radovima [5.M3J, [5.M4J iJ5.S12[. Pokazalo se da pri velikim opterecenjima (3 do 5 puta vecirn od uporabnih) dolazi do neduktilnog sloma. Taj slom ocituje se u iznenadnom posmicnorn ctkazivanju cuz prve sljubr.ice morta iznad gredice, u blizini jednog od lezaja. Zbog toga su provedena ispitivanja s poprecnorn armaturom kOja iz gredice prolazi u vertikalne sliubntce morta prvoga sloja zidnih elemenata. Ispitivanjem je dobivena dovoljna duktiinost, Danas se takve gredice vee unaprijed izvode s poprecnorn armaturom koja je savinuta tako da se privija povrsini gornje plohe gredice. Pri zidanju se ta armatura pOliija rucno u uspravni poloza]. Dijagram dopustenin nosivosti nadvoja od prednapetih gredica i nadslojeva zida, prikazani su na slici 5.15.

stropna konstrukcij a

a)

op te rece nje

--~ //r=·oocm
""I~
6 /
12~

iso
S 4
<,
'"
.=.
c-
2
~ h - vrljecSnoBlt
UMl Isplt.nlb
uzora'ke.
0 h (em)
14 ~ 29 ~ ~4 opterece nje

b)

Slika 5.15 Dijagrami dopustene nosivosti prednapetih nadvoja i nadslojeva zidnih elemenata bez poprecne armature

I L-,-l~a...:IJ~~~'lJY.i!i..f/..CJ1-:::Lf.LLL1:..--.

svije tla sirtna otvora

5.2 PREDNAPETO ZIDE I NOVI TIP ZIDA

svije tla strtna otvora

Slika 5.14 a) opterecen]e nadvoja zidem i stropnom konstrukcijom b) opterecen]e nadvoja ziderri i koncentriranom silom

Proracun elemenata od prednapetog zida treba temeljiti na qrarucrum stanjlrna nosivosti i uporabljivosti koji su slicn: onima iz Eurocode 2 (za betonske konstrukcije), [5.E2J. Racunske odrednice iz EC2 primjenljive su za elemente

prednapete samo u jednom smjeru. .

. Zide, s ~ijeve i de.sne strane o!vora, zidase do odredene visine na kojoj se postav'[aju qrecice. Gredice se podupiru na polovici raspona i na lezajirna a zid se na~ta~lja dalje zidati, sada i iznad gredica. Predgotovljene gredice sa zid~m iznad oblikuju nadvoj. U praksi se poouplracl skidaju vee nakon 7 dana starosti morta.

• ~ G.r~de~insko~ institut~ u Zagrebu, provedena su 1989. i 1990. godine op~ezna .lspl~lvanja takvih nadvo]a za starost marta ad 7 i 28 dana. Ispitan je veci ~ro_J . qredica 1.24. nadvoja sa 2 iii 4 nadozidana sloja zidnih elemenata. Nadvoji su ispltivaru static kim opterecenjem koje se postupno povecavalo do sloma. Za norr:nalna. opterecenja u stambenim zgradama pokazali su takvi nadvoji dovoljnu nosivost I krutost. Rezultati eksperimentalnlh i teorijskih istrazivanja prikazani su u

5.2.1 Elementi prednapetog zida pod uvjetima granicnih stanja uporabljivosti

Elementi prednapetog zida ne smiju popucati pri savijanju niti se smiju znatnije prognuti pod uporabnim optereceniern. Ne smije S8 dogoditi tlacru slom zida. Za prednapeto zide, kod prijenosa prednapinjanja i kod racunskih opterecenja nakon gubitaka dijela sile prednapirjanja, valja parcijalni koeficijent sigurnosti za granicna stanja uporabljivosti uzeti jednak 1.0. Ovdje se valja sjetiti parcijalnih koeficijenata sigurnosti kod prednapinjanja za optereceoja za graniena stanja nosivosti (vidjeti tablicu 2.5): za povoljan ucinak )'p =0.9, a za nepovoljan ucinak

150

Zidane konstrukcije {

151

Zidane konstrukcije {

5. Armirano ziae

Z Sorie

'jp = 1.2. Da bi se izbjegle rnoquce stete, trebaoqrar iciti tlacna i vlacna naprezanja u zidu, t]. oqraniciti pocetnu silu prednapinjanja.

Proracun elemenata prednapetog zida za granicno stanje uporabljivosti osnivase na sljedecim p"etpostavkama:

- .J zidu, ravnine presjeka i nakon deformiranja ostaju ravnine (kao i kod granicnih stanja nosivosti),

- naprezanja su proporcionalna deformacijama (elastcno ponasanje),

- vlacno naprezarue u zidu je oqraniceno da bi se izbjegle nerazmjerno vel ike sirine

pukotina i da se osigura trajnost prednapete ceiicne armature,

- sila prednapinjanja, nakor svih gubitaka, mora ostati konstantna.

Prema EC3. [5.E3], ako se slijede gornje pretpostavke, uvjeti uporabljivosti bit ce zadovoljeni, .ako ce rnozda biti potrebno provjer ti progibe.

Izvrstan pregled razvoja prednapetih zidanih konstrukcija dali su Schultz i Scolforo [5.S.18J. Ustanovili su da poceci prednapetog zida sezu 100 godina unazad, kada su zidari u Engleskoj ojacavaf zide zagr janim zeljeznlrn trakama koje su se hladenjem skracivale i zidu predavale ttacnu silu preko sidrenih glava. Druge orrnjene bile su za:ezanjem zeljeznih sipki pomocu matica i navoja. Prednapinjanje se gotovo uvijek izvodi nakon zidanja kada mort ocvrsne (eng!. post-tensioned masonry). Prednapinjanje caje zidu potrebnu dodatnu vlacnu cvrstocu pa autori vide buducnost prednapete zidane gradnje u seizrnicki aktivnim podrucjirna.

5.2.2 Elementi prednapetog zida pod uvjetima granicnih stanja nosivosti

Proracun elemenata od prednapetog zioa izlozenog savijanju treba osnivati na sljedecirn pretpostavka-na:

- u zidu, ravnine presjeka i nakon deforrniraojaostaju-ravnlne (kao i kod granicnih

stanja uporabljivosti).

- raspodjela naprezanja u tlacnorn podrucju jednolika je i iznosi fk/YM ,

- granicna tlacna relativna deformacija zida uzirna se sa -0.0035 = - 3.5 %0,

- zanemaruje se vlacna cvrstoca zida,

- prianjajuci kabeli i sva druga prianjajuca armatura izozena je istim promjenama

deformacije kao i okolno zide,

- naprezanja u prianjajucim kabelima i armaturi iznalaze se iz prikladnih odnosa "naprezanje-relativna deformacija",

- naprezanje u neprianjajuc.m kabelima u naknadno napregnutim elementima oqranicava se na r:rihvatljivi dio njihove karakteristicne cvrstoce,

- staticka visina nepnaniajuclh kabela odreduje se uzirnajuc: u obzir slobodu cornlcanja kabela.

5.2.2.1 Gubici prednapinjar.ja

Gubici sila prednapinjanja mogu proizlaziti iz kombinacija kao sto su: - relaksacija kabela i zica u njima,

152

Zidane konstrukcije I

Z Soric.

5. Armirano ziae

- etasticne deformacije zida,

- pornaci vlage u zidu,

- puzanje zida,

- gupici kodsidrenja,

- gubici uslijed trenja,

- topiinski ucinci.

Svi navedeni gubici sila prednapinjanja odreduju se iz karakteristika materijala, statickop sustava elementa i uvjeta uporabe.

5.2.3 Novi tip zidane armirane gradnje

Ovdje ce se vrlo kratko prikazaf novi tip gradnje, koji ukljucuje i zidanu gradnju. To je konstrukcijski sustav fotpuno Armiranih !:akobetonskih Konstrukcija (PALK) autora Mihanovica i Raka [5.M6]. Sastojise od celicnog armiranog kostura, kao primarnog nosivog dijela, i lakobetonskog tijela cija je uloga ispuna prostora ali djeluje i kao sekundarni nosivi dio. Razlika je ovog sustava i celicnih konstrukcija u tome sto PALK osigurava lokalno pridrzan]e stapova armaturnog kostura pomocu lakobetonskog tijela svaki put do granice popustania u tlaku i vlaku. Zbog toga stapovi armaturnog kostura mogu biti malih dimenzija presjeka jer im je lokalna stabilnost osigurana lakobetonskim tijelom. koje je ujedno i zastita.

Sustav PALK iako poglavito namijenjen druqacijern tipu konstrukcija, pogodan je i za zidanje. Zidani, pregradni i nosivi, zidovi izvode se od specijalnih zidnih elemenata H-presjeka povezanih horizontalnim i vertikalnim serklazima. Prikaz zidova PALK sustava dan je na slici 5.16. Prednost ovog sustava nad klasicnirn je u lakoj izvedbi i rnoqucnosf nesmetanog armiranja u vertikalnom i horizontalnom smjeru.

zalijevanje

horizontalni /"-serklaz na svakih 1 m visine

Slika 5.16 Zidovi sustava PALK

Zidane konstrukcije I

153

5. Armirano zide

Z. Sene

Z Sotic.

5. Armirano zde

5.3 OMEOENO ZIOE I OKVIRIISPUNJENI ZIOEM

5.3.2.1 Nosivost omedenog lida prema kineskim isireilveriime (Niu)

5.3.10pcenito

Anicic i Tornazevic [5.A2] prema kineskim istraiivanjima (Niu. 1981. ;J.) navode izraze za proracun ncsivosti zida omedenog arrniranobetonskirn serklazirna za dva granicna stanja: a) pcjava prve kose pukotine u zidt, i b) potpuno puknuce zida i armiranobetonskih serklaza. Uz to u izrazima se navode i krutosti zida i serklaza. Za razliku od preporuka EG6, u ovoj analizi nosivosti omedenog zija uzima se u obzir i doprinos serklaza. U trenutku pojave prve kose pukotine u zidJ (u smjeru tlacne dijagonale). nosivost je dana izrazom:

Omedeno zide (engl. confined masonry) jest one koje se nakon zidanja omeduje armiranobetonskim vertikalnim i horizontalnim serklazirna. Time se postlze: bolja (clk-cak) povezanost zlda i betona vertikalnih serktaza, ostavlja vremena mortu u zidu da se osusi, te da se dogodi veci dio deformacija zbog skupljanja. U poglavlju 6 na slid 6.12 prlkazane su skice triju tipova omedenog zlda. Vertikalni i horizontalni serktazl nemaju ucinak okvirne konstrukcije nego zajedno sa zidem daju nosivost konstrukciji. Oni su naicesce iste iii manje debljine od debljine zida, a nekada se njihova prisutnost u zidu ne vidi jer su skriveni u supljine zidnih elemenata (vidjeti sliku 6.12.c).

Okviri ispunjeni zidem (eng I. "frames with masonry infill" iii "infilled frames") sastoje se od armiranobetonskih iii celicnih okvira koji se naknadno ispunjavaju zidem. lide im povecava krutost i nosivost na horizontalno opterecen]e. Za razliku od omedenog zida, stupovi i grede okvira ispunjenog zidem najcesce su debljine vece od debljine zida ispune. lide ispune okvira nosi samo svoju vlastitu tezinu, a vertikalna optere6enjagornjega kata preuzimaju grede okvira.

v " = (. 1 + 2 K e') ft A ,,.,

R_r k , 1.2

(5.34)

gdje je: Ke, horizontalna krutost vertikalnih armiranobetonskih serklaza dana izrazom (5.35). Izraz (5.34) samo je na prvi pogled neloqican jer implicira vecu vrijednost sile VRel UZ rnanjukrutost, Km. zida, no ked kruceg zida dolazi do ranijih pocetnih pukotina nego kod "rnekseq".

5.3.2 Omedeno zide

(5.35)

Prema EG6 [5.E.3) proracun elemenata omedenog zida treba temeljiti na principima granicnih stanja nosivosti i uporabljivosti, primjenjujuci nacela koja su slicna onima koja su dana za elemente nearmiranog i armiranog zida. Pri provjeri omedenih armiranih zidova lzlozenin savijanju i/ili osnom opterecenju treba usvojiti pretpostavke za armirano zide. U tlacnim zonama treba blok tlacnoq naprezanja temeljiti samo na karakterlstlcno] tlacno] cvrstocl zida, fk' a tlacnu armaturu treba zanemariti. EC6 takoder preporuca da pri provjeri omedenih elemenata izlozenln posmiku treba svu armaturu zida zanemariti. Nosivost omedenog zida treba proracunatt, u selzrnlcktm situacijama, tako da se uzme u obzir samo zide. Ne treba uzeti u obzlr cvrstocu armiranog betona iii elemenata armiranog zida. Tada se rnoze usvojiti pretpostavka da armiranobetonski serklazi, vertikalni i norizontalnl, zad.riavaju. zid~ tak? da se u zidu ne javljaju vla~na naprezanja zbog djelovanja horizontalnlh sila prqe nego viacno opterecen vertikalni serktaz dozivi slorn. Takvi zidovi za raznku od zida ispune unutar okvira preuzimaju vertikalna naprezanja od

optere6enja gornjih katova. . .

Km. horizontalna krutost zida:

(5.35;

gdje su: ft

viacna cvrstoca zida

Am povrsina horizontalnog presjeka zida (Am = U) Ee modul elastitnosti betona

E modul elasticnosti zida debljina zida

debljina vertikalnoq serklaza (te S; t)

stranica presjeka vertikalnoq serklaza (uzouz, lj.u oravcu duljine zida) duljina zida

vis ina zida.

.. Prema EG8. europskim normama za seizrnlcka podrucja, [5.E4J. u pr~vllll'!1a ~a jedn?stavne wadevin.ei.7vedene od omedenog zida, odreduje se na!v~el oro] ~taz.a iznad .razlne tla, tJ .. I)jlhovadopustena visina. Broj etaza iznad tla OVISI 0 npu zl~a I ~~rzanJu tla. Za velika ubrzanja tla (a=ubrzanje tla), tj. za a>0.30g d~pust~ ~e IZVOdl1i gradevine od omedenog zida do najvise 2 etaze (P+ 1, tj. pnzemlje I kat); do 3 etaze (P+2) za 0.20g<a<0.30g; a za umjerenije potrese od a<0.20g do;ustaju se gradevine od omedenog zida do 4 etaze (P+3). Velicma g=9.81 m/s je ubrzanje sile teze,

h

U trenutku prije potpunog sloma omedenog zide, njegova nosivost t. otpornost djelovanju horizontalne sile jednaka je zbroju otpornosti zida, posmicne otpornosti betona i poprecne armature vertikalnih serklaza:

(5.37)

154

Zidane konstrukcije J

Zidane konstrukcije 1

155

5. Armirano zicJe .

Z. Sotic

------_._--_ .... _---------

Z. Soric.

5. Armirano zide

gdje je: ~l koeficijent trenja zida (auter preporuca p = 0.4, ali ta vrijednost cirri se

prevelika za ostecenl zid pa se uzima polovica te vrijednosti tj. p = 0.2), (jd vertikalno naprezanje u zidu 'okornito na horizontalne sljubniee mortal, fed racunska tlacna cvrstcca betona,

a koefieijent ucinkovitosti vhca (autori [5.A2J ne daju vrijednost za koeficijent (X ali se rnoze proeijeniti (X=0.1 do 0.2),

Av povrsina poprecnoq presjeka svih viliea stupa okvira na visiru Pc .

Vertikalni razmak viliea u vertikalnorn serklazu oznacu]e se sa "s", fy naprezanje na graniei velkih izduzenja armature viliea.

krutost okvira ispunjenog zidem pri odvajanju 'ispune, krutost okvira ispunjenog zidem kod dosezanja nosivosti.

5.3.3 Nosivost, u svojoj ravnini, okvira ispunjenih zidem

/' /'

Vise autora: Smith [5.D1], [5.S4J i [5.T4], Merhabi i dr. [5.M5], Simie [5.81], Tornazevic [5.T21. Zarnic [5.2:21 do [5.Z5], Klingner i dr. [5.K1], Abrams i dr. [5.A1], bavilo se ovim problemom, rjesavajuc: ·;Ja eksperimentalno i teorijski.

Gradevine izvedene od okvirs sa zidnom ispunom pruzaju veci otpor horizontalnim silama nego zidane gradevine bez okvira, tj. sam okvir bez ispune. Tako izveden konstrukcijski element osim sto ima vecu krutost, ima i vece svojstvo apsorpcije (primanja) i disipaeije (trosenja) energije seizrnickih sila. No, zbog vece krutosti okvir ispunjen zidem preuzima i vece seizrnicke sile.

Nosivost ovih zidova ovisi 0 nizu cirnbenika kao sto su: dimenzije, kakvoca betona i armature okvira (iii celika ako je rijeco celicnorn okviru), kakvoca i vrsta zidnih elemenata i morta, kakvoca zidanja, povezivanje zida ispune i okvira itd.

Ocr O. Ou 0

Slika 5.17 Linearna idealizacija ponasanja okvira ispunjenog zidem

Pocetna krutost okvira ispunjenog zidem rnoze se proracunati pornocu izraza (5.38) uzimajuCi u obzir zajednickl rad okvira i zidne ispune:

(5.38)

K,=

h3 1.2h

---+

3E 1. G;A.

5.3.3.1 Nosivost okvira ispunjenog ziaem po siovenskim isireiivenjime

U slucaju netaknute ispune, prema eksperimentalnim podacima, [5.l51, pocetni modul posmika zida G; varira izmedu 10% i 30% od p?ce~no~ ~odula elasticnosti zida E ali rnoze imati i najnize vrijednosti oko 6% [5.Z4]I najvlse oko 40%. EC6 prepo;uca vrijednost posrnicnoq modula uzeti kao 40% vrijednost! modula elasticnosti (vidjeti tocku 3.7.2), ali se ujedno preporuca da se pn proracunu na djelovanje potresauzima modul posmika G=0.167E iii manje. Znacenje oznaka:

h visina zida

E modul elasticnosti zida

r, racunski moment trornosti horizontalnog presjeka zida zajedno s okvirom dan sljedecim izrazom

I" ~ I + 2C E EE[ ( I [ + A[ (I" : I) '] (5.39)

moment tromosti horizontalnog presjeka zida

CE faktor utjecaja stupa okvira na krutost zida ispune. U .sl.ucaju. idealnop prianjanja zida i okvira CE == 1, no za praksu ~ada t~j l~e~lnl spoj ~e postoji moze se uzeti CE == 0.5. Ako nerna spoja okvira I zida, tada je

CE=O.. .

Ar povrsina presjeka okvira (stupa)

Er modul elasticnosti materijala okvira (betona iii celika)

Na temelju vlastitih eksperirre iata Zarnic, [5.2:2] do [5.2:5], daje dva modela simulaeije neelasticnoq ponasanja okvira ispunjenog zidem. Prvi model, [5.2:3], koji ce se ovdje prikazati, daje cdqovor konstrukeije u obliku sila-pornak, dok drugi ornoqucu]e potpunu dinarnicku analizu omedenog zida rnodelirajuci ispunu kao skup dijagonalnih opruga. Model predvida trolirearni odnos izmedu sile i pomaka. Izrazi za odredivanje ternelinih pararnetara ovoq modela ovise 0 tome jesu Ii posrijedi manji iii veci pornac. 0','; parametri izrazeni su kao funkcije koje ovise 0 rnehanickirn svojstvima materijala, geometrijskim karakteristikama, te 0 medudjelovanju okvira i ispune.

Trolinearni dijagram sile i porna-ca prlkazan je na slici 5.17, gdje je:

VRcr posrnicna otpornost okvira ispl.njenog zidem u trenutku pojave prvih pukotina,

VRe posrnlcna otpornost okvira ispunenoq zidem u trenutku odvajanja ispune od okvira,

VRu qranicna posrnicna sila tj. ncsivost okvira ispunjenog zidern,

Ki pocetna krutost okvira ispunjenog zidern,

Zidane konstrukcije /

157

156

Zidane konstrukcije /

5. Armirano zide

Z. Soric

Z. Sotic.

5. Armirano ziae

(5.40)

..cl

C'?

<, C\l II

..c _ , .. ,

It moment tromosti okvira (stupa)

ec stranica (uzduzna, Ij. u pravcu duljine zida) presjeka stupa okvira (vidjeti slike 5.18 i 5.19)

e duljina zida (vidjeli slike 5.18 i 5.19)

Ae povrsina presjeka zida zajedno s okvirorn (stupom)

Am povrslna horizontalnog presjeka zida (Am = te) G, modul posmika materijala okvira

t debljina zida (vidjeti sliku 5.19)

G; pocetnl modul posrnlka zida.

LlcL ~lqJ.. ~ l+le L

1 1 ----,-,- 1 1

Slika 5.18 Model mehanizma sloma okvira s ispunom l5.A3J

Racunska krutost Ke okvira ispunjenog zidem nakon prvih pukotina ovisi 0 modulu posmika Gp zidne ispune u stanju manjeg ostecenja kada su sitne pukotine jos rasprsene po ispuni. Posrnlcnl modul Gp takve zidne ispune racuna se s pornocu izraza (5.41) koji je odreden na osnovi eksperimentalnih podataka: .

Povrsina, Ad, presjeka tlacnedijagonale u zidnoj ispuni i njena sirina, W, racunaju se izrazom (5.45). Dimenzije su prikazane na slici 5.19:

(5.45)

gdje je:ed duljina dijagonale zida ispune (vidjeti slike 518 i 5.19).

(5.41 )

Granicna sila, VRe, popustania zida ispune lzlozenoq istodobnom vertikalnom i horizontalnom opterecenju, kod rnahn deformacija dana je sljedecim izrazom:

(5.42)

~5.46)

gdje je: Km racunska krutost zidne ispune dana Izrazom:

K = ---::------

rn h3 1.2h

-+--

3EJ G;Am

K e = -h"-;;:3---1.-'2'-h-

--+---

as i, GpAe

(5.43)

gdje je: CA koeficijent kakvoce zidanja. U slucalu visoke kakvoce zidanja, taj koeficijent tei.i jedinici. No njegova je prakticna vrijednost u granicama izmedu 0.5 i 1.0. Autori [S.ZS] predlazu vrjjednost CR=0.9.

b parametar odnosa posrnicnih cvrstoca u zidu. Za ztde ispune bez otvora, vrijednost mu je b=1.1, dok za zide S otvorom b=1.S.

Medusobni utjecaj ispune i okvira uzet je koeficjentom CI:

e (5.47)

CI=20'..bil

Krutost okvira ispunjenog zidem nakon prvih pukotina dana je izrazom

gdje je: a. koeficijent geometrijskih omjera, a dan je izrazom

Krutost okvira ispunjenog zidem s velikim pukotinama Ku proracunava se kao krutost neraspucanog okvira, koji je poduprt ispunom do 2/3 svoje visine (ht=2I3 h), kao sto je prikazano na slici 5.18 [5.A.3]:

a =(XI - x2)h yll

(5.48)

K u = ----,,-----

5h~ 1.2ht

12ET + G pA.m

(5.44)

Duljine X1, X2 i Y1 prikazane su na slici 5.19. Priblii.ne vr jednost tih duljina mogu se

izracunatl iz izraza: .

X1 '" P. - w /(6sin<p); X2 '" W 1(6sin<p); Y1 '" h - W /(6cos<p) (5.49)

158

Zidane konstrukcije I

Zidane konstrukcije I

159

5. Armirano zirJe

Z. Soric

Z. sottc.

5. Armirano zirJe

ad

N a--· Am

x

(5.55)

(5.50)

gdje je: a koeficijent prijenosa vertikalnoq opterecenja na zide. Za neosteceno zide a = 0.3, dok se kod ostecenoq zida uzima a = 0;

N vertikalna sila koju pre rzirna zide;

Am povrsina horizontalrog presjeka zida (Am = UI).

NI je vertikalna sila u stupu okvira.

NI + Asfy f 0 k t 0

Poprecnu silu kod koje nastaju prve pukotine moze se priblizno odrediti slieoecirn izrazom:

Najvazniji parametar jest vlacna cvrstoca zida ft. Ta cvrstoca rnoze se odrediti izrazom Turnseka i Cacovica [5.T7J (vidjeti takoder tocke 3.5.9, 4.4.2 i 10.5.2.2), ako je poznato vertikalno naprezanje ad i posrnicno naprezanje Tu U trenutku vlacnoo otkazivanja (sloma) sarnostojeceq zida. Vrijednosti vlacne cvrstoce zida t odredene eksperirnentalno prikazane su u tablici 3.10.

<.

(5.51 )

Granicnu poprecnu silu pri slomu okvira ispunjenog zidem Zarnlc [5.2:3], daje izrazom

(5.52)

gdje je VAl granicna sila otpora okvira (bez ispune). Tu silu rnoquce je proracunati s pornocu izraza

(5,56)

I I I I

,1

L _

a)

Slika 5.19 a) skica okvira ispunjenog zidem, b) idealizirana naprezanja u uglovima tlacne dijagonale

oj R r

3 M R

(5.53)

Kada su izracunane sve sile i krutosti, rnoquce je odrediti pomake koji se dogadaju kod odredenih sila. Tako je pomak kod kojeg nastaju prve pukotine:

gdje je: hb ukupna visina ~rede okvira iznad zida ispune,

MA granicni moment savijanja za okvir. Pretpostavlja se da otkazivanje okvira r.astupa otkaz)vanjem armature u stupovima

Pomak kod sile VAeodreduje se:

(t ) . (I X'J'

M =Afi-o-d +f tx~--.'

R s y i, 2 1 ex C 2 2

(5.54)

Pomak kod granicne sile popustanja okvira ispunjenoj; zidem VAu odreduje se:

(5.59)

As vlacna armatura u st.ipu okvira,

Iy granica popustanja armature,

ICk tlacna cvrstoca betorskog valjka,

P.c stranica presjeka stupa u smjeru duljine zida,

te stranica presjeka stupa okomito na smjer duljine zida,

d, udaljenost od tezista vtacne armature do blizeg ruba presjeka,

x visina tlacnoq podruc~a oresjeka stupa okvira, izraz (5.55)

(5.57)

(5.58)

5.3.3.2 Nosivost okvira ispunjenog zidem prema hrvatskim i amerii5kim istraiivanjima

Pri maloj horizontalnoj poprecnoj sili u okviru ispunjenom zidempostoji potpuni kontakt i zajednicko djelovanje zida i okvira. U toj fazi je doprinos zida ispune ukupno] krutosti konstrukcije najveci. Kako se opterecenje povecava,

Zidane konsttukcije I

161

160

Zidane konstrukcije I

5. Armirano zide

Z. Sotic

5. Armirano ziae

Z. Sorie.

oblikuje se tzv. uacna dijagonala uzidu, te nastupa odvajanje zida od okvira u kutovima vtacne dijagonale (slika 5.20). Osnovni konstrukcijski sustav okvira ispunjenog zidem pretvara se u resetkasti. U tom sustavu stupovi okvira postaju pojasevi vertikalne resetke, grede okvira suhorizontalni stapovi, a ziSle dobiva uloqutlacnih dijagonala takve resetke. Ovu pojavu opisuje Simic [5.81) nakon svojih eksperimenata na malim uzorcima troetaznoq okvira, te rezultata dobivenih proracunorn pornocu metode konacnih elemenata. Krutost gradevine opada s povecanlem site i pukotina. Oaljnjim povecanjern horizontalnih poprecnih sila nastavlja se odvajanje okvira i zida te stvaranje novih pukotina u zidu sve do stoma ispune. U stupovima okvira tada nastaje popustan]e armature i pretvaranje sustava u mehanizam.

(5.60)

24 E f If t.m I: d + w t f

h3[1+(~-Jcot~] k

gdje je: E, modul elasticnosti materijala okvira (beto i ;Ii celik) P.d duljina dijagonale zida ispune

h vis ina zida

If moment trornosf stupaokvira r, moment tromosti grede okvira

Em relativna deforinacja zidaispune kod slorr a (3.5 %o) h vis ina okvira

w sirina zamjenjujuce tlacne dijagonale

t debljina zida ispune .

fk karakteristicna tlacna cvrstoca zida ~ kut nagiba dijagonale

cot ~ usvojena oznaka u europskim normama umjesto "naseq" ctg ~.

U izrazu (5.60) karakteristlcnu tlacnu cvrstocu zida fk trebalo bi zamijeniti cvrstocorn fkO zida pod kutom <p, tj. pod djelovanjem dijagonalne tlacne sileprema izrazu (5.65). To je zato jer se cvrstoca zida mijenja s kutom rezultante naprezanja prema horizontali, tj. prema ravnml horizontalnih sljubrica morta, a najveca je pod kutom od 90°.

Drysdale, Hamid i Baker [5.01), proracun okvra ispunjenog zidem dijele u dvije fate: 1} odredivanje horizontalnog opterecenja i 2~ proracun okvira ispunjenog zidern na takvo opterecenje, Autori lsticu da sofisticirana analiza takve konstrukcije rnozda nije uvijek opravdana zooq nesigurnosti u odredivanju brojnih parametara, a narocito rubnih uvjeta. Zato su priblizn' proracun jos uvijek prihvatljivi, jer ponasan]e konstrukcije od okvira ispunjenog zidem ovisi 0 velikorn broju parametara cije vrijednosti variraju u sirokom raspco r. Analiza koju oni predlazu temelji se na nizu eksperimenata koje je proveo Smith 15.01].

Okvir ispunjen zidem ponasa se u seizrnickcj pobudi take da se ispuna odvaja od dijela duljine stupa i precke, a kontakt ostaje samo u uglovima stvarajuci tako tzv. "tlacnu dijagonalu". Eksperimantalno je utvrceno da krutost i nosivost ne ovise samo 0 kakvoci gradiva okvira i ispune nego i 0 tJuljini dodirne plohe tih dvaju elemenata u uglovima tlacnih dijagonala. Horizontalr.u i vertikalnu duljinu dodirne

plohe, t'1 i h" {vidjeti sliku 5.20 b} po prijedlogu Srnitna [5.01], moquce je odrediti izrazima:

cos~

Stika 5.20 Oeformiranje i naclnl sloma okvira ispunjenog zidem: deformiranje kod punog kontakta, b} tlacna dijagonala, c} posmlcnl slom po horizontalnoj sljubnici morta

Uzrok sloma ispune unutar okvira opterecenoq horizontalnom silorn (slika 5.20) koji, prema Smithu [5.S4). navode razni autori u literaturi [5.T4], [5.K1] i [5.01], moze biti: a} dosezanje vlacne evrstoce zida, iii b} dosezanje posrnicne cvrstoce uzduz sljubnice morta. Oosezanje vlacne cvrstoce zida (slika 5.20 b) moze uzrokovati dijagonalne pukotine preko zldnlh elemenata lllslorn po vertikalnim i horizontalnim sljubnicama morta (tzv. "stepenlcasfl" slom), iii to rnoze biti kombinacija tih dvaju tipova otkazivanja. Oosezanjem posrnicne cvrstoce uzduz sljubnice morta (slika 5.20 c), posmlcna pukotina gotovo prepolavlja zide ispune po visini. Ovime se racunska vlsina stupa okvlra reducira na polovicu. Takav slom stvarastanje sllcnc djelomicno ispunjenom okviru (uclnak kratkog stupa). Ako je kapacitet nosivosti presjeka stupa na savijanje nepromijenjen (a racunska visina stupa prepolovljena), povecat ce se posmtcna sita za dva puta, To moze dovesti do sloma ako u stupu okvira nije predvidena odgovaraju6a poprecna armatura. Daljnji mehanizam sloma kontroliran [e kapacitetom stupa okvira na posmik iii savijanje. Posrnicnl slorn stupa moze dovesti do preoptere6enja susjednih stupova okvira. Siom stupa savijanjem pozeljniji je jer osigurava duktilno ponasanje.

Klingner i dr. [5.K1] ispitivali su eksperimentalno i analiticki okvire ispunjene zidem na seizrnlcku pobudu. Usporeduju6i rezultate dosf su do zakljucka da je dovoljno zide ispune modelirati tlacnim dijagonalnim stapom. Na temelju radova Holmsa (1963) daje se izraz za nalvecu horizontalnu silu koja uzrokuje slom zida ispune:

{5.61 }

4 Ef Ib e E t(sin2<p)

4 Eflfh

E t (sinz e )

(5.62)

162

163

Zidane konstrukcije I

Zidane konstrukcije I

5. Armirano zicJe

Z Son(;

gdje je: E modul elasticnosti ispu-ie (rJI\.Jlm2) I' duljina zida (m)

h visina zida (m)

debljina zida ispune :m)

E, modul elasticnosti betona o-cvira (MN/m2) III moment tromosti grede okvira (rn")

I, moment tromosti stt.pa okvira (rn")

cp nagib dijagonale ispune.

Ispuna se predocuje zarnjenji.jocim dijagonalnim staporn. Za odredivanje krutosti zamjenjujuceg stapa po:rebno je odrediti njegovu sirinu (w), dok se debljina (t) moze uzeti jednaka debljini samog zica. Smith je za stanje pred slom ispune primijenio nelinearnu vezu izmedu naprezanjai deforrnacija, uzirnajucl promjenu deformacija duz dijagonale, a deformacijJ u tlacnom uglu jednaku onoj koja je istovjetna tlacnorn slomu ispune. Tako je izacunao ekvivalentnu sirinu tlacnoq stapa. Radi lakseqa pronalazenja vrijednosti sirine dijagonalnog stapa (w), koja ovisi 0 omjeru duljine i visine (Uh) zida unutar okvira, 0 omjeru racunske dijagonalne sile i sile nosivosti ispune (R/Rc),te J bezdirenzijskoj vrijednosti (A.h) , Smith je izradio dijagrame, koji se ovdje nece orikazati Te dijagrame daje Tornicic u svojoj knjizi [5.T4]. Drysdale, Hamid i Baker [5.01) navode rad Hendrya iz 1981., u kojem on pretpostavlja naprezanje u dijaqo-iali jscnako karakteristicnoj tlacnoj cvrstoci zida fk' te predlaze jednostavan izraz za proracun racunske sirine tlacne dijagonale:

w = ~ -J f ~ +h ~ 2

(5.63)

Vrijednosti [1 i h, prikazane su izrazirna (5.61) i (5.62).

Novozelandski propisi, koje navodeautori [5:D1}. kao autori [5.A3]

preporucuju sirinu tlacne dijagorale, po sici 5.19, jednaku:

w = 2__ J (,2 + h 2 (5.64)

4 \i

Simic [5.81] pretpostavlja sirinu zarnjenjujuce tlacne dijagonale izmedu 5% i 20% od duljine same dijagonale. Ta velicina umnogome ovisi 0 odnosu krutosti ispune i okvira. Ako je samo jedno pol]e viseetaznoq i visepoljnoq okvira bez ispune, sirina zarnjenjujuce dijaqonale znatno se smanjuje.

Prijedlog Hendrya, u [5.01], ::3 dijagonala preuzima ttacno naprezanje jednako .karakteristicnoj cvrstoci zida :aje rezultate koji ne moraju biti na strani sigurnosti. Poznato je da tlacna cvrstoca zida ovisi 0 obliku i polozaju supl[ina u zidnim elementima Ie da nije jednaka u svim srnjerovirna (vidjeti tocke 3.5.3 do 3.5.6). Karakteristicna tlacna cvrstoca ispituje se djelovanjem sile okomito na horizontalnesljubnice morta, a u isto vrijerne zidni §U elenenti postavljeni tako da

164

Zidane konstrukcije I

Z Sotic.

5. Armirano zicJe

su im supljine u smjeru djelovanja vertikalnog opterecen]a jer im je i cvrstoca u takvom polozaju najveca. Svako odstupanje od okomice (kut djelovanja slle manji od 909) dat ce manju tlacnu cvrstocu. Ako se sila nanosi paralelno sljubnicama morta t], horizontal no, postici ce se cvrstoca jednaka posrnicno] cvrstoci zida fvkO (vidjeti tocku 3.5.7 i tablicu3.8). Zbog toga se u tlacno] dijagonali koja se nalazi pod kutom (p na pruzanje horizontalnih sljubnica morta (slike 5.19 iii 5.20), ne rnoze razviti naprezanje jednako karakteristicnoj tlacno] cvrstoci zida fk' pa se ovdje predlaze sljedeci izraz za odredivanje tlacne cvrstoce zida pri djelovanju opterecenja pod kutom <p prema horizontalnim sljubnicama morta:

(5.65)

gdje je: fkO dijagonalna tlacna cvrstoca zida (pod kutom <p)

fk tlacna cvrstoca zida (vidjeti tocke 3.5.3 do 3.5.6)

fVkO· posrnicna cvrstoca zida (vidjeti tablicu 3.8)

(p kut nagiba tlacne dijagonale.

Ako se u izraz (5.65) uvrsti kut <p=TIl2, tada izlazi da je: fkO = fk. Ako se u izraz (5.65) uvrsti kut <p=O, tad a izlazi da je: fkO = fvkO.

Kada su odredene geometrijske karakteristike tlacne dijagonale, konstrukcijski je sustav definiran. On se sastoji od okvira unutar kojeg se nalaze tlacne dijagonale koje su zglobno vezane na nasuprotne cvorove okvira. Okviri sami za sebe nemaju zglobove nego su im cvorovlkruto vezani. U slucaju djelovanja horizontalnih vanjskih sila u suprotnorn smjeru (potres) aktivira se druga dijagonala, tako da je aktivna uvijek samo jedna dijagonala i to ona koja je trenutno tlacna. Na temelju jednostavnog proracuna (nekog od poznatih kompjutorskih programa) mogu se sad a odrediti: krutost, unutarnje sile, pomaci i nosivost konstrukcije okvira ispunjenog zidem. Sila u tlacno] dijagonali No zajedno s okvirom opire se vanjskoj poprecnoj sili Vd, pa se rnoze napisati No = ko Vd, gdje je ko koeficijent ovisnosti sile u dijagonali 0 vanjskoj poprecno] sill. Sila u qijagonali ovisi o geometriji sustava, karakteristikarna materljala i poprecno] sili Vd. Kada poprecna sila dosegne nosivost VRu, tj: Vd = VSd = VRu,tada i granicna sila u tlacno] dijagonali . iznosi:

(5.66)

Ujedno je granicna sila u dijagonali jednaka urnnosku dijagonalne tlacne cvrstoce zida, fkO prikazane izrazom (5.65) i povrsine tlacne dijagonale:

(5.67)

Sada se iz zadnja dva izraza rnoze dobiti noslvost tlacne dijagonale, tj. granicna poprecna sila:

(5.68)

Za proracun okvira ispunjenog zidem u (5.01) preporucu]e se primijeniti metodu konacnih elemenata. Ima vise kompjutorskih programa koji se temelje na

Zidane konstrukcije f

165

5. Armirano zide

Z SOli6

metodi konacnih elementa. Jedan je od takvih programa i program SAM za proracun zidanih zgrada, hrvatskih autora, Srkoc i dr. [5.S16].

Autori clanka [5.J1], Jamal i dr., proveli su nelinearnu analizu celicnoq okvira ispunjenog zida pomocu programa ABAQUS, te su pokazali da je najosjetljiviji parametar takvog proracuna modeliranje dodirne plohe okvira i zida (interface element). Naime, kruta veza okvira i ispune daje prevelike sile i prekrutu konstrukeiju, dok izostanak te veze (modeliranje zazora izmedu okvira i ispune) daje pre male sile i premeku konstrukciju.

5.3.3.3 Nosivost okvire ispunjenog ziaem u kojem se nalaze otvori

Bez uporabe racunalnoq programa proracun je okvira ispunjenog zidem u kojem se nalaze otvori vrlo slozen zbog veceqa broja parametara koji utjecu na ponasanje takve konstrukeije. Ti parametri, osim do sada navedenih karakteristika materijala i vanjskih dimenzija okvira ispunjenog zidem, ukljucuju i polczaj i velicinu otvora, sto dodatno uslozava proracun. Eksperimentalni rezultati ispitivanja okvira ispunjenog zidem s otvorima pokazuju znacajno smanjenje krutost takvih konstrukeija. Otvori se nalaze "na putu" djelovanja tlacne dijagonale uzrokujuci posrnicni slom zida na obje strane otvora. Zarnic u svojim radovima [5.2:3J i [5.2:5J analizira neelasticno ponasanje okvlra ispunjenog zidem s otvorima tako da grede i stupove okvira modelira fleksijskim oprugama a zidnu ispunu modelira uzduznim tj. aksijalnim oprugama (vidjeti sliku 5.21).

Slika 5.21 Modeliranje okvira ispunjimog zldern u kojem su otvori [5.2:3J

U [5.01) autori navode eksperimentalne rezultate ispitivanja celicnoq okvira ispunjenog zidem kanadskih tstrazlvaca Oawea i Seaha iz 1989. godine. Dimenzije zidne ispune (unutar okvira) bile su 3.6x2.5 rn, debljina zida 19 em, a dimenzije otvora O.BOx2.10 m. Horizontalna sila nanesena je s jedne strane. Ispitano je pet uzoraka: jedan bez otvora i cetiri s otvorom za vrata. Pocetak otvora kod jednog uzorka nalazio se 90 em od stupa okvira na koji je nanesena sila. Ova okvira imala

166

Zidane konstrukcije I

Z SOli6.

5. Armirano ziae

._----

su centricni ctvor: a jedan od njih imao je arrnaturu eko otvora, dok se kod cetvrtog uzorka pocetak otvora nalazio na udaljenosti 228 C"'1 od stupa na koji je djelovala sila. U odnosu na okvir ispunjen zidem bez otvora, pocetna krutost svih okvira ispunjenog zidem s otvorom pala je nakon prvih pukotina na 25% do 30%. Najveca poprecna sila prije sloma okvira ispunjenog zidern s otvorom udaljenim 90em iznosila je 44% sile koju je mogao prihvatiti okvir ispunjen zidem bez otvora, 60% za oba tipa zida s centricnim otvorom, samo sto je oko otvora armiran zid imao pocetnu krutost malo vecu, dok je zid s otvorom udaljenim 228 em imao najvecu silu 65%sile sloma okvira ispunjenog zidem bez otvora. Uz takve eksperimentalne rezultate i imajuci na umu da vanjske sile mogu delovati u jednom i u drugom smjeru, izlazi da je preporucljivo otvor postavljati cerrricno.

5.3.4 Nosivost, okomito na svoju ravninu, okvira ispunjenih zidem

Klingner i dr. [5.K1 J ukazuju na to da tvrdnja nekih autora 0 tome kako se u podrucjirna jacih potresa ne preporucuje uporaba nearmiranog zida kao ispune okvira, ne mora biti tccna. Oni su u svojim istrazivanjirna, seizrnicke eksitaeije takvih konstrukeija, utvrdili da nosivost nearmiranog z.da ispune izvan svoje ravnine moze biti znacajna za rnalu vitkost zida, tj. h/~20. Autori [5.K1] izveli su eksperimente u kojima su prethodno osteceni zidovi preuzeli bocne sile i do deset puta vece od svoje tezine, a da se nisu slomi!i. Ovim rezuttatima se pridruzu]e i rad Abramsa, Angela i Uzarskog [5.A 1] ukojem su opisana ispitivanja nosivost zidova ispune izvan njihove ravnine kada su ovi vee bili osteceni djelovanjem opterecenja u ravnini. Beene opterecenie simulirano je tzv. "zracnirn jastukom" (air bag). Nosivost na botno opterecenje vee ostecenoq zica ispune tzv. x-dijagonalnim pukotinama, za vitkost hfl=34 iznosila je i do 6.0 kNlrr2. Za dvostruko manju vitkost, hft=17, nosivost je iznosila vise od 12 kNfm2. Njihovi su zakljutei da iako pukotine zida, srnjestenoq unutar okvira, uzrokovane opterecenjern u ravnini smanjuju nosivost na opterecenje izvan ravnine za gotovo eva puta, zide ipak ima veliku sposobnost preuzimanja bocnoq opterecenja. Nadalje, nosivost zida na opterecenje okomito na njegovu ravninu ovisi prije sveqa 0 tlacnoj cvrstoci zida a ne kao sto se misli 0 viacno] cvrstoci. Isto zakljucuj., i Klingner i dr. [5.K1]zbog lucnog djelovanja i naprezanja prikazanog na sliei 5.23. Lucno djelovanje predvida i EC6 a opisano je u tocki 4.5.1.3. Na sliei 5.22 idealiz.rani oblik progiba zida unutar okvira pretpostavlja lucno djelovanje u vertikalnom i u horizontalnom smjeru. Nosivost ispune na opterecenje okomito na njenu ravnnu dosegnutaje kod progiba o koji je dao MeDowel jos 1956. godine [5.K1]. izraz (5.69) daje vrijednost progiba 0 u sredini visine zida ispune okvira, a progibi na ostallrn miestima mogu se odrediti linearnom interpolaeijom prema dimenzijama sa slike 5.22:

(5.69)

gdje je: t debljina zida snljestenog unutar okvira fk karakterlsticna tlacna cvrstoca zida

Zidane konstrukcije I

167

5. Armireno zkie

Z. Sotic

E modul elasticnosti zida h visina zida

L' duljina dijagonale rn-n, I. moo sa slike 5.23.

y-y

x+x -+f

x~

Slika 5.22 Idealizirani oblik progiba zida ispune okvira pod djelovanjem bocnoq opterecenja [5.K1J

Slika 5.23 Dimenzije i naprezanja zida ispune pod djelovanjem opterecenja okomito na njegovu ravninu [5.K1J

168

Zidane konstrukcije I

Z. Soric.

5. Armirano ziae

Ncsivost zidne ispune za h/t<30 pri najvecern progibu 8 dana je sljedecirn izrazom i predstavlja moment savijanja po jediniei duljine [5.K1J:

(5.70)

Abrams, Angel i Uzarski [5.A 1] za najvete jednoliko bocno opterecenje zida ispune, kod doseqnuca nosivosti.-daju MeDoweliov izraz:

(5.71)

gdje je: y koefieijent koji ovisi 0 bocnorn progibu, debljini zida i vitkosti hIt.

Autori [5.A 11 navode da za vrijednost vitkosti zida h/t=10, koeficijent y = 1.08. Ostale oznake prikazane su uz izraz (5.69).

Ako se izraz (5.71) uporedi s izrazom (4.37) iz poglavlja 4, vidi se slicnost, osim sto zadnji izraz umjesto duljine ispune zlda L, uzima visinu zida h.

Zakjjucuje se [5.K1J da ispuna daje veliku krutost okviru, te da povecava nosivost i disipacju energije okvira, cak i u slucajevirna istodobnog djelovanja inereijalnih sila u ravnini i izvan ravnine zida.

5.4 RAGUNSKI PR1MJERI

Primjer 5.4.1

a) Treba odrediti racunski raspon fet kontinuirane armirane grede od zidnih

elemenata, izlozene savijanju, (prema slici 5.4).

Neka su: svijetli razmak izmedu liea dva lezaja fo=5.76m, staticka visina d=50em, sirina jednog lezaja t1 =1gem i drugog t2 =2gem.

b) Treba odrediti racunski raspon fet konzolnog prijepusta jedne armirane grede

od zidnih eiernenata, izlozene savijanju, (prema slici 5.5).

Neka su: udaljenost izmedu kraja konzole i Iiea lezaja' fo=1.85m, udaljenost izmedu kraja konzole i sredine lezaja L=2.00m, staticka visina d=40em.

Proracun:

ad. a) 1. fer == fo + d = 5.76 + 0.50 = 6.26 m

2. fer == fo + t1 12 + t2/2 = 5.76 + 0.19/2 + 0.29/2 = 6.00 m Mjerodavna je manja vrijednost pa racunskl raspon iznosi 6.00m.

ad. b) 1. rei == L = 2.00 m

2. for == fa + d/2 == 1.85 + 0.40/2 = 2.05 m

Mjerodavna je manja vrijednost pa racunskl raspon iznosi 2.00m.

Zidane konstrukcije I

169

5. Armirano zide Z Soric

~~~~~----------~-------------------------

Primjer 5.4.2

Treba odrediti granicne raspone zidanih armiranih nosaca, izlozenih savijanju, 5 obzirom na bocnu stabilnost. Proracun treba provesti prema izrazima (5.1) i (5.2) te prema tablici 5.1:

a) element je slobodno oslonjena greda, eel:::: 6.00m, d :::: 50em, be :::: 0.20m, bocne ukrute nosaca nalaze se na razmaku od 6.0 m.

b) element je kontinuirani nosac, eel:::: 6.00 m, d :::: 40 em, be :::: 0.20 m, bocne ukrute nosaca nalaze se na razmaku od 6.0 m.

c) element je konzolni nosac, eel:::: 2.00 m, d :::: 40 em, be :::: 0.33 rn, bocne ukrute nosaca nalaze se na razrnaku od 2.0 m.

Proracun:

ad. a) eel/d :::: 600/50 = 12 < 20 te prema tablici 5.1 dimenzije zadovoljavaju krilerije.

Osim toga, svijetla udaljenost lzrnedu bocnih ukruta ne prelazi vrijednosti iz izraza (5.1): 60' 0.20 :::: 12 m, iii 250 . 0.202/0.5 :::: 20 m,

ad. b) P.el/d :::: 600/40 :::: 15 < 26 te prema tabliei 5.1 dimenzije zadovoljavaju kriterije Osim toga, svijetla udaljenost izrnedu bocnih ukruta ne prelazi vrijednosti iz izraza (5.1): 60' 0.20:::: 12 m, iii 250' 0.202/0.4:::: 25 rn,

ad. e) eel/d :::: 200/40 :::: 5 < 7 te prerna tabliei 5.1 dimenzije zadovoljavaju kriterije

Za konzole cista udaljenost od kraja konzole do liea lezaja ne prelazi vrijednosti iz izraza (5.2): 25 . 0.33 :::: 8.3 m, iii 100 . 0.332/0.4 :::: 27.2rl

Primjer 5.4.3

Treba odrediti qranicnu racunsku visinu zida hel' da bi vitkost vertikalno optere6enog elementa bila manja iii jednaka 27, ako je racunska debljina zida

tel:::: 19 em.

Proracun:

hel:::: 27 tel:::: 27' 19:::: 513 em.

Prema tome, qranicna racunska visina zida hel' za zadanu debljinu zida tel:::: 19 em, iznosi 513 em.

Primjer 5.4.4

Za zid, kojemu na njega okomiti zid tvori pojasnieu poprecnoq (T iii L) presjeka, treba odrediti zadovoljava Ii debljina te pojasniee, tl, propisane vrijednosli, ako je zadano:

a) debljina pojasniee t = 19 em; staticka visina d = 50 em

b) debljina pojasniee t = 19 em; staticka vis ina d = 35 em

Osim toga za isle zidove treba odrediti racunsku (sudjeluju6u) sirtnu te pojasniee bel, ako je zadano:

stvarna slrlna polasnlce iznosi 3.50 m, sirtna nosivog zida (rebra) iznosi 29 em, dok je razmak nosivih zidova 5.20 m, a visina kata 3.00 m.

170

Zidane konstrukcije I

Z. Sotic.

5. Armirano zice

Proracun prema tocl« 5.1.1.2:

ad a) I, = I = 19 em, zato jer je polovica staticke visine d/2=50/2 = 25 em > I d/2 > I == 1 gem.

Za T -presjek

bell:::: 350 em, bel2::: 29 + 12' 19:::: 257 em bel3 == 520 em, bel4 ::: 300/3 == 100 em

Mjerodavna je najmanja vrijednost, t]. bel == 100 em

Za L-presjek

bell:::: 350 em, bel2 == 29 + 6 '19 = 143 em

be13 == 520/2 ::: 260 em, be14 ::: 300/6 :::: 50 em Mjerodavna je najmanja vrijednosl, tj. bel:::: 50 em

ad b) I, = d/2 :::: 35/2 :::: 17.5 em, zato jer po propisima EC6, racunska debljina pojasniee ne smije bili veca od d/2 = 35/2= 17.5 em < t ::: 1 gem.

Za T -presjek

bell = 350 em, bel2 :::: 29 + 12' 17.5 = 239 em bel3:::: 520 em, bel4 == 300/3 == 100 em

Mjerodavna je najmanja vrijednosl, t], bel == 100 em Za Lpresjek

bell = 350 em, bel2:::: 29 + 6' 17.5 = 134 em

. bel3 = 520/2 ::: 260 em, bel4 == 300/6 = 50 em Mjerodavna je najmanja vrijednost, tj. bel:::: 50 em

Primjer 5.4.5

Prema izrazu (5.4) Ireba odrediti graniee udaljenos:i neutralne osi oc tlacnog ruba zidanog nosaca. U zidnom armiranom kontinuiranorn nosacu kad SE rabi armature visoke duktilnosti (£uk>50%0), preraspodjelu m~menata savija~ja treba oqranicif na 15%. To znaci da omjer preraspodijeljenog momenta savijanja i momenla savijanja prije preraspodjele ne smije biti manji od 85% a takoder ne

manji od (0.44+ 1.25 . x/o), tj. ne smile bili man] od izraza (5.4), ako tlacna cvrstoca zida iii betonskeispune nije veta od 35 N/mm2. Pornocu izraza (504) rnoze se odrediti udaljenosl x od neutralne osi do tlacnoq ruba presjeka za tako oqranicenu preraspodjelu.

Proracun:

Omjer preraspodijeljenog momenta savnanja i momenta savijanja prije preraspodjele ne smije biti manji od 85%niti manji od(0.44+ 1.25 . x/d), pa slijedi: 0.44 + 1.25 . x/d == 0.85

Rjesenje daje vrijednost: xld =0.328

Kako x/d ne smije biti yeti od 0.40, kada nije bilo prerasoodjele momenata savijanja, to su graniee udaljenosl od neutralne osi do tiacnoq ruoa presjeka:

0.328 d ~ x 5 0.400 d

Preraspodjela nije dopustena kada se koristi celik normalne duktilnosti (tj.

kada je 25%0, < £uk < 50%0, vidjeti tocku 3.4). .

Zidane konstrukcije /

171

5. Armirano zkie

Z. Sorie

Primjer 5.4.6

Za slucaj kad zidana armirana konstrukeija ima jednostruko armirani pravokutni poprecni presje-; izlozeri samo momentu savijan]a, treba odrediti nosivost. Nosivost je racunski moment savijanja, MRd, kojim se presjek opire vanjskom djelovanju. Postoje cvi]e nosivosti: a) kada je dosegnuta racunska vlacna cvrstoca u armaturi (nosivost "preko armature") i b) kada je dosegnuta racunska tlacna cvrstoca uzidu (nosivost 'preko zida"). Zadano je:

As 4¢ 12 '" 4.52 em;>

bel (sudjelujuca sirina tlacne pojasniee) 100 em

d 44 em

t, 19 em

fk (karaktetisticna nacna cvrstoca u smjeru opterecenja)

1.5 I\l/mm2 '" 0.1.5 kN/em2 fYk 400 N/mm2 = 40 kNfem2

"1M 3.0,

"Is 1.15

Proracun:

Oebljina pojasniee t, manja je od poloviee staticke visine d/2=44/2=22 em, pa se prema tocki 5.1.1.2 rnoze racuna'i sa 1,=19 em.

Prvo treba izracunati krak unutar-uih sila, z, prerna izrazu (5.6):

z == d [1· 0.5(4.52 . 40 . 3.0)/(100 . 44 . 0.15 . 1.15) 1 = 0.643 d

Kako prema izrazu (5.6) treba biti: z s 0.95 d, 10 bi la vrijednosl zadovoljavala da se radi 0 pravokutnom presjeku, no ovdje treba kontrolirati je Ii zadovoljen uvjet: (d-z) ::; t,/2.

44(1-0.643)==15.71em > t.'2==19/2==9.5em

Prema tome, gornji uvjet nije zadovoljen pa za vrijedncst kraka unutarnjih sila valja uzeti: z == d - 0.5t, == 44 - 0.5 . 19 :: 34.5 em, dok za tlacno podrucje valja uzeti povrsinu (bel' t,).

Nosivost, tj. moment savijanja preko armature, MRd, kojim se presjek opire vanjskom djelovanju, prema izrazu (5.5) iznosi:

MRd = (4.52 . 40 . 34.5j/1.15 == 5424 kNem '" 54.24 kNm.

Nosivost, tj. moment savijanja preko tlacnoq naprezanja zida, Mild, kojim se presjek opire vanjskom djetovanju, valja racunati izrazom (5.7):

MRd", (0.15/3.0)' 100 '19' (44 - 0.5' 19) == 3277.5 kNem ~ 32.77 kNm.

Mjerodavna nosivost presjeka na savijanje je manja vriieonost, Ij. vrijednost momenta kontroliranog tlacnorn cvrstocorn pojasniee, pa vanjski racunski moment savijanja ne bi smio biti veci oe 32.77 kNm.

Primjer 5.4.7

Treba odrediti sudjeh.juc.i sirinu presjeka, bel, ako je armatura u zidu koneentrirana lokalno usvakoj treco] supljinikao na slici 5.7. Neka su dimenzije

zidnog elementa: sirina t==19cm, duljina (",3gem i otvor jedne rupe u elementu

172

Zidane konstrukcije I

Z. Sotic.

5. Armirano zicJe

duljina/sirina = 13/11 em. Debljine stijenki (Ijuske) zidnog elernenta iznose 4 em, a sirina vertikalne sljubniee morta neka je 1 em.

Proracun:

bel'" 4+ 1 +4+ 13+4 = 26 em

Sirina presjekane bi smjela biti veca od 3 debljinezida bel = 3 . 19 == 57 em

Mjerodavna je manja vrijednosl, Ij. bel = 26 em

Primjer 5.4.8

Treba odrediti najvecu uzduznu silu u armiranom zidnom presjeku, a da se presj~k jos uvijek smij~. r~cunali kao presjek iz!ozen momentu savijanja bez uzduzne sile. ValJa rabiti izraz (5.8). Neka je zid; t=1gem, izveden od zidnih elemenata Grure 3 s velikim vertikalnim supljinama i neka je ttacna cvrstoca zida fk == 2.24 N/mm = 0.224 kN/em2.

Proracun:

Racunska tlacna sila na jedan metar duljine zida, a da se presjek jos uvijek smije analizirati kao presjek izlozen momentu savijanja bez uzduzne slle. ne bi smjela biti veca od:

Nd = 0.1 . 0.224' 19' 100 == 42.56 kN/m

Ako j.e racunsk~ uzduzna .. sua u zi?u (p? jedan metar duljine zida) NSd s Nd, presjek tog zida JOs uvijek se smue proraeunab kao presjek lzlozen momentu savijanja bez uzduine sile.

Primjer 5.4.9

Treba odrediti najvecu posmicnu nosivost zidanog nosaca ako nema posrnicne armature, tj. ako su supljine zidnih elemenata neispunjene betonom. Zadano je: b=1gem, d=32em, fb == 8 N/mm2, koristi se mort tipa M5, elemenli su GrupeB (5 velikim supljinarna) i s ispunjenim vertikalnim sljubnieama. Debljina stijenki zidnih elemenata je 4 em, s jednom supljinom sirine 11 em u smjeru debljine zidnog elementa. Nema eksperimentalnih podataka za osnovnu posmicnu cvrstocupa se ona, prema tocki 3.5.7, uzima s polovieom vrijednosti iz tabliee 3.8, tj. fvkO= 0.2/2 = 0.1 N/mm2. Neka je vertikalno racunsko tlacno naprezanje u zidu

0d=0.5 N/mm~ i neka je kontrola proizvodnje zidnih elemenata II, a kontrola zidanja 8, pa je pareijalni koefieijent sigurnosti (tabliea 2.6), 'YM==2.5.

Proracun:

Prema izrazu (3.9), karakteristicna posrnicna cvrstoca iznosi:

fvk = (8/19) . 0.1 + 0.4 . 0.5= 0.242 N/mm2 == 0.0242 kN/em2.

Ta vrijednost je mjerodavna jer je manja od: 0.05 . fb = 0.40 N/mm2•

Sad a se odreduje najveca posmlcna nosivost zidanog nosaca bez doprinosa posrnicne armature, pornocu izraza (5.11):

VRdl = 0.0242' (19-11) . 32/2.5 = 2.48 kN.

Prema tome, racunska poprecna sila mora biti VSd s 2.48 kN.

Zidane konstrukcije I

173

5. Armirano zide

Z. Soric

Primjer 5.4.10

Treba odrediti posrnicnu nosivost zidanog nosaca iz primjera 5.4.9 ako se uzme i doprinos vertikalne posrnicne armature cp6, s reznoscu m=2, na razmaku od 20 em. a::::90o pa je cote = etga= 0, dok .ie sina= 1.0. Za obavijanje armature koristi se beton C12/15 koji se postavlja u svaku supljinu zidnih elemenata, a za koji iz tabliee 3.7 izlazi fcvk = 0.27 N/mm2 = 0.027 kN/em2. Valja se koristiti izrazima (5.13),

(5.14) i (5.16).

Neka je uz podatke iz primjera 5.4.9 zadano i: Asw(<l>6)=2 . 0.28 = 0.56 em",

s-zocrn, <x=900, '15 =1.15, fyk = 400 N/mm2 = 40.0 kN/em2.

Proracun: .

Prema izrazu (5.14) doprinos poprecne armature iznosi:

VAd2 = 0.9' 32 [(0.56 . 40) 1(20' 1.15)J (1+0) '1=28.0 kN

Kako je fcvk>fvk Ij. 0.270 N/mm2 > 0.242 N/mm , to se u dal[njem proracunu uzima manja vrijednost, ali sada uz punu debljinu zida, pa izlazi prema izrazu (5.11):

VAd1 = 0.0242 . 19 . 32 I 2.5'" 5.88 kN

Prema izrazu (5.13): VSd ~ VAd1 + VAd2 = 5.88 + 28.0 = 33.88 kN Prema izrazu (5.16) treba biti: VAd1 + VAd2 s; 0.3 fk b d I'YM Prema tocki 3.5.6, za b/t=15/19=0.79, k=0.31:

fk;: 0.31 . 8°·65 . 5°·25 = 1.79 N/mm2 = 0.179 kN/em2,

pa lzlazi da je:

0.3 fk b d I'YM = 0.3 . 0.179 . 19 . 32 I 2.5 ;: 13.06 kN

Kako uvjet izraza (5.16) nije zadovoljen to posrnicna nosivost zidanog nosaca 5 poprecnom armaturom iznosi VAd = 13.06 kN, a racunska poprecna sila mora biti manja iii jednaka to] vrijednosli, t]. VSd S; 13.06 kN.

Primjer 5.4.11

Treba odrediti armaturu visokostijenog nosaca i za to se treba koristiti izrazima (5.24), (5.25), (5.26) i (5.27). Zadano je:

L;:4.0 m, h;:2.3 m, d::::2.1 m, 'Ys=1.15, 'YM =3.0, tlacna cvrstoca zida u horizon-

talnom smjeru fk =1.6 N/mm2;: 0.16 kN/em~, b=19 em, fyk == 400 N/mm2 :::: 40 kN/em2, stalno opterecenie g=10.0 kN/m, uporabno opterecenje q ::: 8.0 kN/m.

Proracun:

Racunski raspon, prema izrazu (5.24) iznosi: fef:::: 1.15' 4.0 = 4.60m, hlfef = 2.3/4.60 = 0.5, sto je uvjetza visokostijeni nosac, tj. hlf.ef ~ 0.5.

Odredivanje kraka unutarnjih sila, z, visokostijenog nosaca prema tocki 5.1.3 iznosi: z, = 0.7 . 4.60 = 3.22 m > h, sto je nernoguce i

Z2 = 0.4 . 2.30 + 0.2 . 4.6 = 1.84 m, sto je mjerodavna vrijednost.

Vrijednosti zlL=1.84/4.0::::0.46 i h/L=2.3/4.0::::0.575 nalaze se na granici kraka unutarnjih sila, z, sa slike 5.9 i prema tome zadovoljavaju kriterije tocke 5.1.3. Moment savijanja od stalnog opterecenja: Mg = 10.0' 4.62 I 8 = 26.45 kNm.

174

Zidane konstrukcije 1

5. Armirano zide

Z. Sane.

Moment savijanjaod korisnog opterecenja: Mq = 8.D· 4.6" I 8 = 21.16 kNm. Racunsl« moment savijanja MscJ = 1.35 M!J + 1.50 rl:q = 67.45 kNm . Potrebna armatura visokostijenoq nosaca prema izrazu (5.26) iznosi:

As = 6745' 1.15/ (40·184) = 1.05 em".

Odabrana armatura iznosi: (4<1>6) = 1.12 em" iii (2(jl10) = 1.57 em2

Europske norme, EC6, ne propisuju minimalnu armaturu ali propisuju da se u horizontalnim sljubnieama morta treba posta viti armature do visine (lei I 2) iii (d/2) od donjeg ruba nosaca, a mjerodavna je manja vrijednost.

Kako je (d/2)« lei I 2), tj. 2.1/2=1.05 m < 4.6/2=2.3 m, Iljerodavna visina do koje treba postaviti armaturu iznosi 1.05m, iii ako je visina zidnog elementa 5 mortom 20em, armaturutreba posta viti u 5 donjih sljubniea morta

Treba jos odrediti je Ii racunski moment savijanja MSd, manji od nosivosti presjeka t]. momenta savijanja MRd. Prema cvrstoci zida u horizontalnom smjeru, tj. prema izrazu (5.27) sljedi:

MAd = 0.4 . 0.16' 19' 2102 I 3.0 = 17875 kNem ~= 178:75 kNm

Ta vrijednost veca je od MSd = 67.45 kNm, cirne je dokazana nosivost visokostijenog nosaca.

Primjer 5.4.12

Za armirani zid treba odrediti minimalni koefieijent horizontalne armature prema izrazu (5.23) ako je zadano:

debljina zida t=19 em, koeficijent u= 0.636, vlacna cvrstoca zida uz pretpostavku eksperimentalnih podataka, II ::: 0.20 N/mm2, armati.ra S-400 5 racunskorn cvrstocorn fyd= 400/1.15 = 347.8 N/mm2, parcijalni koefieijent sigurnosti za materijal zida za kontrolu proizvodnje elemenata II, te kontrolu zidanja A, YM = 2.0,

Proracun:

ASh.min = Aw [0.2/(347.8' 2.0 . 0.636)) '" 0.000452 AIJ , tj. Pmin == 0.18 %

Ta vrijednost manja je od 0.10 % Aw, koju preporucuje EC6 [5. E3], (vidjeti tocku 6.6.2) i manja od 0.07 % Aw, koju preporucuju ameritki propisi l5.C3] i [5.S2J. (vidjeti i tocku 5.1.2.3).

Za debljinu zida t = 19 em i za armaturu koja se postavlja u horizontalne sljubniee morta na vertikalnom razrnaku od20 em, minimalna arrnatura iznosi:

As11,min=0.000452(19"20)=0.172 ern". Odabrana armatura: 1 :p6/20=0.28em2/20em.

Primjer 5.4.13

Treba odrediti mi'limalnu i maksimalnu armati.ru dvaju fert stropova.

Oebljine su stropova, prema slici 5.12: a) h=20 em, d",17.5 em; i b) h=25 em, d=22.5 em. Karakteristike materijala su: beton klase C20/2.:i, armatura 8-400, sirina vlacne zone (dvije gredice) bw==20 em, sirina tlacne zone bel=100 em, debljina tlacne zone hf=5 em, rnehanickt koefieijent armiranja za minimalnu armaturu iznosi p'=0.030. Valja rabiti izraze (5.31) do (5.33).

Proracun:

fek,koeka= fCk.eube= 25 N/mm2. fed= 20/1,5 = 13.33 N/mm2.

Zidane konstrukciie 1

175

5. /vtmreno ziae

Z. Sotic

fyd = 400/1.15 = 347.83 N/mm2.

ad a) Prema izrazu (5.33), rninimalna armatura iznos:

As.min=0.030(25.'347.83)20·17.5 = 0.75 em'.

Prema izrazu (5.3~), maksirnalna armatura izncsi:

As.max=0.85(1 ::;.33/347.83)1 00'5 = 16.29 ern".

Prema izrazu (5.32), maksimalna armatura izncsi:

As•max=(2.05-2Ji25)(13.33/347.83)20·17.5 = 16.76 ern".

U presjek stane:As.max=2 (3<jl12.+248) = 2(3.39+ 1.01) = 8.80 ern". Mjerodavno! ad b) Prema izrazu (5.33), m:nillalna armatura izncsi:

As.min=0.030(25,'347.83)20·22.5 = 0.97 crn .

Prema izrazu (5.31), maksimalna armaturaiznosi:

As.max=0.85(12.33/347.83)100·5 = 16.28 ern".

Prema izrazu (5.32), maksimalna armatura iznosi:

As.max=(2.05-25!25)(13.33/347.83)20·22.5 = 18.10 ern".

U presjek stane:As.max=2 (3<jl12+2¢8) = 2(3.39+ 1.01) = 8.80 ern", Mjerodavno!

Primjer 5.4.14

Treba odrediti opterecenje i nosivost nadvoja koji se sastoji od dvije prednapete grediee (vidjeti prssiek na treco] skiei slike 5.13) i cetiri nadsloja zidnih elemenata Grupe 1, tako da je ukLipna visina nadvoja h=36.5 em, dok je staticka vis ina d=34 em. Sirina nadvoja i zida iznad njega iznosi 25 em. Svijetla sirina otvora

neka je Co= 1.25 m, racunski raspon prema izrazu (5.24) fel = 1.15'1.25 == 1.44 m, dok je ukupna duljina preoqotovl[ene grediee L=1.50 m. Svaka grediea je armirana s 2<jl5. Odmah iznad nadvoja nalazi se stropna konstrukcija (vidjeti sliku 5.14). Tezina zida iznosi GZid = 4.6C kN/m2. Od stalnog opterecenja stropne konstrukeije neka na zid otpada g=6.0 kNlm, a od uporabnog opterecenja q=2.0 kN/m. Neka je kontrola proizvodnje zidnih e!enenata 1, a kontrola zidanja A, pa je po tabliei 2.6 parcijalni koefieijent sigurnosti y".,=1.7.

Proracun: ._

Duljina stropa koja sucjeluje u proracunu nadvoja iznosi: es1rop = eo - 2 h/tg60° = 1.25 - 2(0.365/1.732) := 0.83 rn Visina zida koja sudje uje u proracunu nadvoja iznosi:

hZid = Co tg600 1 2 = 1.25(1.732)/2 == 1.08 m

Opterecenje:

od zida: trokutno opterecenje s najvecorn vrijednosti gmax = GZid hzid = 4.60 '1.08 = 4.97 kN/m

Ta vrijednost trokutnog opterecenja rnoze se pretvoriti u kontinuirano gz = (5/16) gmax = 1.55 kN/m

Stalno kontinuirano opterecenie od stropne konstrukeije izrrosi:

gSlrop = 9 (fslrop 1 eo ) = 1:.0(0.83/1.25) = 3.98 kN/m Uporabno kontinuirano opterecen]e od stropne konstrukeije iznosi:

qwop:= q (eslropl eo) = 2.0(0.83/1.25) == 1.33 kN/m

176

Zidane konstrukcije I

Z. Soric.

5. Armirano zice

Ukupno kontinuirano oplerecenje (bez rnnozenja s koefieijentima sigurnosti) iznosi:

gz + 951rol' + q'lrall = 1.55 + 3.98 + 1.33 == 6.86 kN/m

Gornj~ vrijednost treba u~porediti s ocltanjern sa slike 5.15, za nadvoje bez popreene armature. Nadvoj s jed nom gredieom duljine L= 150 em ima dopustenu nosivost od 3.60 kN/m. Za nadvoj sa dvije prednapete grediee dopustena nosivost iznosi 2(3.60)=7.20 kN/m. Ta vrijednost nesto je veca od ukupnog izracunanoq opterecenja.

Sada treba pomocu izraza (5.11) odrediti najvecu posrnicnu nosivost presjeka bez poprecne armature te usporediti s racunskom poprecnorn silom:

Nema eksperimentalnih podataka za osnovnu posrnlcnu cvrstocu pa se ona, prema tocki 3.5.7, uzima s polovieom vrijednosti iz tabliee 3.8 za zidne elemente Grupa 1 i mort M5, tj. fvkO == 0.2/2 == 0.1 N/mm2. Vertikalno racunsko tlacno naprezanje u nadvoju je zbroj opterecenja podijeljen s povrsinom:

ad = 6.86/(25100) = 0.00274 kN/em2 =0.0274 N/mm2.

Prema izrazu (3.9) karakteristicna posrnicna cvrstoca iznosi:

fVk = 0.1 + 0.4 . 0.0274 = 0.111 N/mm2 = 0.0111 kl\J/em2

Sada se odreduje najveca posrnicna nosivost zidanog nosaca bez doprinosa posmicne armature, pornocu izraza (5.11):

VRd, = 0.0111 . 25' 34/1.7 = 5.55 kN

Zadnju vrijednost treba usporediti s racunskorn poprecnorn silom nadvoja

koja se dobije na sljedecl nacin:

V 9 = (gz + gSlrop)(flel 1 2) = (1.55 + 3.98)(1.44/2) = 3.98 kN V q = qSlrOP( (lei 12) = 1.33(1.44/2) = 0.96 kN

V Sd = 1 .35V 9 + 1.50 V q = 1.35(3.98)+1.50(0,96) = 6.81 kN

Prema tocki 5.1.2, ked nosaca opterecenih jednoliko rasprostrtim opterecenjern, moze sepretpostaviti da ce se najveci posmik pojaviti na udaljenosti d/2 od liea lezaja, pa se zadnja vrijednost (Vsci) rnoze smanjiti za:

1:1 VSd = r 1.35(gz + gSlrop)+ 1.50(qslrop)J(bleiaj+d)/2

t::. VSd ~ 11.35(1.55 + 3.98)+1.50(1.33)](0.12+0.34)/2 = 1.72 kN

Vrijednost VSd - 1:1 VSd = 6.81 - 1.72 = 5.08 kf'J manja je od VRd1 = 5.55 kN, pa nadvoj zadovoljava i bez poprecne armature.

Primjer 5.4.15

Treba odrediti nosivost omedenog zida na horizontalnu poprecnu silu, prikazanoq na slici 5.24, prema izrazima (5.34) do (5.37J. . Beton i armatura serklaza: C 25/30, fcd=16.67 N/mm , modul elasticnostl betona

E,=30471 N/mm2, f.c=20 em, tc=20 em, A,=fcte=0.04 m2• Armatura S-400, fy==400 N/mm2, poprecna armatura serklaza, na visini ee, Av==<jl6mm. Neka.je koeficijent trenja ~=0.2, a koefieijent ucinkovitosf viliea a=0.15,

Zide ispune: ('=3.20 m, h=2.65 m, t=20 em, Am=tt=0.64 m2. Neka je tlacna cvrstoca zida fk==6.36 l\J/mm2, posrnlcna cvrstoca zida fvkO=0.30 N/mm2, a vlacna cvrstoca fl=0.30 N/mm2. Prema tocki 3.7.1, modul elasticnosti zida je E = 1000fk = 6360 N/mm2. Neka je tlacno naprezanje na zide jednako O'd=O.5 N/mm2.

Zidane konstrukcije I

177

5. Armirano zide

v

Z. SOfie

J 1 j_

J
J 1 j_ 1





-,
-'"
'"
%0/ ~') . 1-)///, //'.--:
zide 1 I I I I~ I

Itl

Ie =20 ~~-j~,--- __ ..:._I =_3=._2;:_O--'C...:.ffi'-- -.r-lk . .L Ie = 20

n ,

zide

U""l <0 C\l II ..c:

~= lc =20cm

Slika 5.24 Zide omedeno armiranobetonskim serklazima

Proracun:

Prema Niu, [5.A2], Ij. izrazu (5.35), Kc = 2.56 N/mm2, Prema izrazu (5.36), Km ='327.8 N/mm2,

Prema izrazu (5.34), poprecna sila u trenutku pojave prvih pukotina:

VAc, = 0.1625 MN = 162.5 kN

U trenutku prije sloma, prema izrazu (5.37), omedeno zide rnoze preuzeti silu:

VAu = 0.164 MN = 164 kN .

Vidi se da je prema ovoj metodi nosivost omedenog zida pri slomu, vAu, neznatno veca od one pri pojavi pukotina, VAc,'

Prema preporukama EC6, u tock] 5.3.2 navodi se da pri proracunu nosivosti omedenog zida u sezrntcklm situaeijama treba u obzir uzeti samo zide a cvrstocu armiranobetonskih serklaza valja zanernariti. Tada se moze usvojiti da armiranobetonskl serklazt vertikalni i horizontalni zadrzavsju zide tako da se u zidu ne javljaju vlacna naprezanja prije nego vlacno opterecen vertikalnl serklaz dozivi slom.

Prema tocki 3.5.7 ako ne postoje eksperimentalni podaei 0 vrijednosti fvkc, tada ju treba uzeti s vrijednoscu ne vecorn od fvke == 0,1 N/mm2. Prema izrazu (3.8) i tabliei 3.8, posrnlcna cvrstoca zida za slucajeve kada nisu provedena eksperimentalna ispitivanja iznosi:

fyk==0.5 tvke +O.4ad = 0.5 . 0.1 + 0.4 ' 0.5 :: 0.25 N/mm2 < granicna vrijednost prema tabliei 3.8 koja iznosi 1.50 N/mm2. Nosivost omedenog zida sada se rnoze izracunati:

VAu = tvk' Am = 0.25' 0.64 = 0.160 MN = 160 kN

Gornja vrijednost, u ovom slucaju, neznatno je manja od vrijednosti dobivene prema istrazlvanju Niu-a (VRu = 164 kN),

178

Zidane konstrukcije I

Primjer 5.4.16

Z. Scric.

--------.------.-------------------------------------

5. Armirano zxie

Treba odrediti nosivost okvira ispunjenog zidern.na horizontalnu ooprec i., silu, prikazanog na sliei 5.25, prema izrazima (5.38) do (5.68).

-,

<,

-,

-,

-,

-,

.,--,-~-" rp

J~'

o 10

C\l II ..c:

",

Slika 5.25 Armiranobetonski okvir ispunjen zidem

Beton i armatura okvira: C 25/30, fcd=16.67 N/mm2, modul elasticnosti beton.a

2 2 :;,

E,=30471 N/mm , G,=0.4E,=12188 N/mm . f.c=40 em, to=40 em, At=·ectc=0.16 m ,

hb=35 em, d,=4 em,

Armatura 8-400, fy=400 N/mm2, vertikalna armatura svakog stupa je As=44J12=4.52 ern", poprecna armatura stupa Ay=$6/20em.

Zide ispune: f.=3.20 m, h=2.50 m, t=20 em, Am=tt=0.64 m2, duljina dijagonale ispune ed==4.06 m. Neka je tlacna cvrstoca zida fk=6.36 N/mm2, posmicna cvrstoca zida fYkO=0.30 N/mm2, a vlacna cvrstoca f,=0.30 N/mm2. Prema tock! 3.7.1, modl.l elasticnosf zida je E = 1000 t. = 6360 N/mm2, dok je prema tocki 3.7.2, mooul posrnika zida Gj=0.4E=2544 N/mm2. Neka je tlacno naprezanje na zide jednako nuli t]. ad = 0 N/mm2, jer gornje opterecenje preuzima greda okvira.

Prema Zarnicu, 15.Z3], za CE=0.5, A,=0.16 m2, I{=0.002133 rn", 1=0.546m4, izlazi:

Prema izrazu (5.39) 1<=3.04 rn", Prema izrazu (5.40) Ao=1.407 m2, Prema izrazu (5.38) Kj=902.7 MN/m, Prema izrazu (5.42) Km=299.2 MN/m, Prema izrazu (5.41) Gp=1580 MN/m2, Prema izrazu (5.43) Ke=618 MNlm,

Prema izrazu (5.44) Ku=395 MNfm, .

Prema izrazu (5.45) Ad=O.252 m2 i w=1.26 m tg<p=h/f::=250/320=O.78125, <p=3So,

Prema izrazu (5.49) x,=2.86m, x2=0.34m, y,=2.23m,

Zidane konstrukcije I

179

5. A rm ira n 0 zi6e

Z. Soric

Prema izrazu (5.48) 0:=0.883 Prema izrazu (5.47) C,=2.486

Prema izrazu (5.46) granicna poorecna sila kod malih deformacjja V ,=0.2325 MN

= 232.5 kN Re

Prema izrazu (5.56) VRcr=232.5;3=77.5 kN

Prema izrazu (5.55) x=1.8 em, za r-.J,=o.

Vlacna armatura u stupu okvira je 4!jl12.

Prema izrazu (5.54) MI'1=63,3 kNm

Prema izrazu (5.53) VRf=70.33 kN

Prema izrazu (5.52) granicna sl a VRlI= 70.33+232.5= 302,83 kN == 303 kN Prema izrazu (5.57) 8cr=77.5/902.7=0.086 mm

Prema izrazu (5.58) 8e=232.5/618=0.376 mm

Prema izrazu (5.59) 8u=303/395=0.767 mm

303 232.5

77.5

0.086 0.376 0.767

o (rn m )

Slika 5.26 Dijagram sila-pomak proracuna prema Zarnicu

Prema Smithu i autorima [5.01;, sli}edi:

Prema izrazu (5.61) C1=2.29 m, Prema izrazu (5.62) h1=1.34 m,

Prema izrazu (5.63) w=1.33 m (usporediti prema Zarnicu w=1.26 m) Prema izrazu (5.64) w=1.02 m

Prema izrazu (5.65) fkD=1.58 N/'Tlm2,

Tlacna dijagonala dimenzija je wlt=1.33/0.20 m zglobno je vezana za cvcrovo okvira. Proracunorn je dobiveno da sila u tlacnoj dijagonali No=1.05VRu, tj. prema

izrazu (5.66) ko=1.05. .

~rema izrazu (5.68) VRu=0.401 MN =401 kN (usporedlti s proracunorn prema Zarnicu: VRu=303 kN)

Ako bi se umjesto tlacne cvrstccs fkD prikazane izrazom (5.65) uzela cvrstoca f tada bi se dobila granicna sila VRu= t w fk/ko = 1611 kl\J, sto je prevelika vrijednost. k,

Prema Holmesu (1963) [5.K1], slijedi:

~ko se sirina tlacne dijaqonale uzrne prema izrazu (5.64) w = 1.02 m, slijedi prema izrazu (5.?_0): VR~=14~6 kN: Ta vrijedno~t je prevelika. Ako bi se umjesto karakt:?rlstlene. tlaene .evrs~?ee fk' prema izrazu (5.65) uzela cvrstoca fkD=1.58 N~mm , tada. bi ,:;e d?bila vrijednost qranicne sile VRu= 659 kN, sto je znatno manja vrijednost, all JOS uvijsk veca od one prema Zarnicu i Srn'thu

180

Zidane konstrukcije I

Z. Sotic.

5. A rm ira n 0 zi6e

5.5 ZADACI

5.5.1 Navedite osnovne pretpostavke proracuna konstrukcijskih elemenata armirane zidane gradnje

5.5.2 Naertajte dijagrame naprezanje-relativna deformaeija za a) zide i za b) armaturu, te na vertikalnoj i horizontalnoj osi oznacite relevantne velicine kao na slikama 3.14 i 5.2.

5.5.3 Naertajte armirani presjek s dijagramima relativnih deformaeija. Koja je najveca dopustena vlacna relativna deformaeija armature a koja zida? Koristite se slikom 5.3.

5.5.4 Naertajte armirani presjek s dijagramima relativnih deformacija i pojednostavnjenim pravokutnim dijagramom naprezanja. Naertajte rezultante unutarnjih sila i oznacite sve relevantne dimenzije na presjekui dijagramima. Ucinite to za pravokutni, za T-presjek i za L-presjek. Koristite se slikom 5.6.

5.5.5 Kod armiranih zidanih nosaca potrebno je osigurati posrnicnu otpornost.

a) Koliko se mora sidriti armatura na krajnjem a koliko na srednjem leza]u?

b) Koji' uvjet posrnicne nosivost mora biti zadovoljen ako se u elementu zanemaruje doprinos posrnicne armature?

Treba seposluziti tockorn 5.1.2.

5.5.6 Definirajte Visokostijeni nosac, Kako se odreduje racunski raspon, eef, visokostijenog nosaca ? Kako se odreduje krak unutarnjih sila, z, visokostijenog nosaca ? Treba se posluzif tockorn 5.1.3.

5.5.7 Odredite minimalnu i maksimalnu armaturu polumontaznoq (fert) stropa

za betone klase: a) C-25/30, b) C-30/37. Ostale velicine kao u primjeru 5.4.13. Naertajte gredieu s maksimalnom armaturom.

5.5.8 Odredite nosivost nadvoja koji se sastoji od tri prednapete grediee i dva nadsloja zidnih elemenata Grupe 1, ukupna visina nadvoja h=21.5 em, staticka visina d=19 em, (vidjeti primjer 5.4.14). Sirina nadvoja i zida iznad

njsqa b=38 em. Svijetla slrina otvoraCo=1.65 m, a prema izrazu (5.24) eef = 1.90 m. Ukupna je duljina predgotovljene grediee L=2.00 m. Svaka grediea je armirana sa 2!jl5. Odmah iznad nadvoja nalazi se stropnakonstrukeija (vidjeti sliku 5.14). Tezina zida GZid = 6.70 kN/m2. Od stalnog opterecenja stropne konstrukeije na zid otpada g=9.0 kN/m, a od uporabnog opterecenja q=3.0 kN/m. Kontrola je proizvodnje zidnih elemenata I, a zidanja B, pa je parcijalni koefieijent sigurno.sti YM=2.2.

5.5.9 Treba odrediti nosivost omedenog zida na horizontalnu poprecnu silu, prikazanog na slici 5.24, prema izrazima (5.34) do (5.37), po postupku iz

Zidane konstrukcije I

181

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->