P. 1
Dong Co Dot Trong

Dong Co Dot Trong

|Views: 304|Likes:
Published by anhdung1997

More info:

Published by: anhdung1997 on Aug 19, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/08/2012

pdf

text

original

~ NHAXUAT BAN

GS. TS. NGUriN TAT TrifN

NGUYEN LY

DONG CO DOT TRONG

(Tai ban Ian thlt hai)

..... ~ .,. ~

NHA XUAT BAN GIAO DVC

Lcn N61 DAU

Cu6n "Nguyet» lj d<>ng co d6t trong" do Nguy~n Van Binh. - Nguyln Tat Tien vUt - Dqng Duc Huang bien. tq,.p duoc Nhi: xudt ban Dqi hoc va Trung hoc chuyen nghiep cho ra dbi nam 1970, sau do tai ban vao ccc ndm 1979 va 1994, duoc bien eoon. thea cac Uri li~u chuyen nganh truoc ndm 1970 cua Lien. X6 (cii).

Cu6n sach. tren. con t;'n toi nhieu nhuoc dUm, sai sot ; chua phon. anl: duoc nhitng gitii pluip thuc t{ va nhung thanh. qua thu duoc trong linh uuc d<>ng co d6t trong thai gian gan day eua nhitng nuoc c6ng nghi~p pha: trien. vi v~y, nay cu6n sach. duoc bien soan Iqi mot cach co ban tren. co so kinh nghi~m cua 40 nam giang dqy va nghien. cuo. khoa hoc cua bl') mon. DI')ng co d6t trong, Truong Dqi hoc Bach khoa Ha NI')i.

Cu6n sach nay duoc bien. soan: thea d~ cuong m6n hoc "Nguyen. ly d<>ng ca d6t trong" cua chuyen. nganb: "D<>ng co d6t trong" khoa Co khi Truong Dqi hoc Bach khoa Ha NI')i ntim 1998. Ngoai nhfLng kiln thuc ca ban v~ cdc qua trinn lam vi~ clla dl')ng co d6t trong, trong cu6n sach cit.ng giai thieu. nhfLng kUn thuc v~ thay ddi moi chdt trong d<>ng co hai ky, tting ap eho dl')ng co, cung ctip nhien. tieu oa hinh. thank hoa khi trong dOng co xang, dt)ng co dieden. va tu dt)ng dieu chlnb t6c dt) 'dt)ng co, do la nhung vdn de duoc phat trUn nhann trong thai gian glin ddy, gay dnh huong quyet dinh. toi dqc tinh. dOng co va toi ccc tinh. nling kinh te kj thutJ,t, tudi tho, dt) tin ctJ,y va muc dt) gdy 6 nhi~m mot truang cua d¢ng co d6t trong.

Cu6n sach. dung lam tai ueu h9C t4p, nghien. ca« khoa hoc cua sinh uien. chuyen ngiinh. "D¢ng co d6t trong", co th,f duoc lam toi li~u hoc Uj.p, tham khaa cho sinh oien chuyen. ngbnh. 6t6, co khi vtj,n tai duong b<>, duong thuy, duong sat, co khi xay dung, co khi tam nghi~p, thuy san... va cac chuyen. nganh. cO lien. quan den d<>ng co d6t trong.

Cac c6ng thuc, d;' thi, s6 li~u trong stich d~u tinh theo don vi do luang hop phap cua nuoc C<>ng hoa xu. h¢i chu nghia Vi~t Nam. Di ti~n so stinh, su dung giila cce don vi do luang, dti lam them. bang chuyln ddi don vi.

vi trinh: d¢ ua v!. nhieu. nguyen. nhan khac, cu6n sach khong tranh khai sai sot, mong ban. dOC gop j. Moi j kien dong gop xitt giti ve b¢ m6n D{)ng co d6t trong, khoa Co khi, Truong Dqi hOC Bach khoa Ha Noi.

Chung t6i xin bay to long bidt on d6i uoi ttJ,p thi b¢ m6n D{)ng co d6t trong khoa Co khl Truong Doi hoc Baeh -khoa Ha N{)i dd gop nhieu y kien quj bau, btJ lcb: ,. cam on Ban bien. tq,.p sach Kj thuat Dai hoc - Huang nghi~p - Doy nghe, Nha xudt ban Giao due aa too moi dieu ki~n thuqn. loi cho cu6n sach sam ra doi phuc V1l- bon. doe.

Tac gia

3

BANG CHuytN D6I DON vt

Thu- nguyen
He s6
Th8ng s6 Don vi hQ'P phap chuy~n !llli
DIYII vi cO dlYll vi
nn gQI Ky hleu
- A.p sual p pascal h~c nluton tren Pa h~c N/m2 kO/emZ 1 kO/em! = 98066,5 Pa
~t vuOng - O,lMPa
megapascal ho~e MPa hoac
meganhiton tren
mel vuOng MN/m2 "" 106 Pa
- Nhiel d¢ I ; T DQ Celsiut ; dO kenvin °C; K °C; K
- Tht tich met kh6i mJ m3
- The tlch rieng v met khdi tren kiiOgam m3/kg m3/kg
- Kh6i hJl,1ng rieng P kiiOgam tren met kh6i kglmJ kglmJ
- TY nhiel (nhiet Jun tren kilegam dO Jlkg. co kcallkg.d¢ lkcallkg.dO = 4,187 J/kg.dQ
dung rieng) C
- Nhiet Ilfl,1ng Q Jun J Cal 1 cal "" 4,187 J
- HAng s6 khi R Jun tren kttogarn dO Jlkg. d¢ kO.m/kg.dO IkG/kg dO "" 9,80665J/kg.dO
h~e Jun tren kiiOmOI d¢ J/kmol dO kO. m/kmOI dO 1 kO/kmOI dO "" 9,80665
J/kmOl d¢
- COng suat N oat, kilOoat W;kW rna luc (m.!) 1 rn.l = 735,49 W "'0,7355kW
- Cong l Jun J kO.m 1 kOm '" 9,80665 J
- MOmen quay M niuton met N.m kO.m 1 kOm = 9,80665 N.m
, - S6 vOng quay yong tren phut vg/ph YgiptJ
- Sual lieu hao gam tren kilOoAI gil1 glkW.h g/m1.h 1 glrnl.h = 0,7355 glkW.h
nhien lieu g 4

Chtrang 1

DAI CVONG VE DONG co DOT TRONG

1.1. DONG CO D6T TRONG LA LO~I DONG CO NHI:¢T co Hl~U

~ ~

SUAT CAO NHAT

Trang cac loai d1)ng co nhiet, nhi~t 111~ng do nhien li~u d6t chay t(10 ra, dttQ'c chuyi!n thanh cOng c6 Ich thi d1)ng co d6t trong ducc dung r()ng rlll nhA:t vbi 86 I11Q'ng Ibn nha:t trong moi IInh vue ; giao thong v~n tai (duong' b¢, duong sAt, dllbng thuy, hang khOng ... ), nong nghisp, lam nghiep, xAy dung, cOng nghiep, qu6c phong ...

a)

7

d)

c)

ffinh 1.1. So dO du tao ella dOng 00 d6t trong a) DQng co d6t trong pill()ng ; b) Tuabin khi ; c) Dong 00 phan luc dung nhien lieu va chAt axy hOO the long: d) Tuabin phim luc,

I - cacte l~p true khuyu ; 2 - xilanh ; 3 - nap xilanh ; 4 - piueng ; 5 - thanh truyen : 6 - true khuyu ;

7 - born nhien lieu; 8 - bu6ng chay ; 9 - 13 phun vilO canh tuabin : 10 - tuabin ; 11 - may nen ;

12 - blnh chw nhien li~ ; 13 - binh chUa chAI axy hoa ; 14 - bom ; 15 - mieng phuo phan luc ; 16 - v6i phun nhien lieu.

5

T6ng cong suat do d¢ng cc d6t trong tao ra chism khoang 90% cOng sullt thi~t bi d¢ng luc do moi ngu6n nang hrcng tao ra (nhiet nang, thuy nang, nang luong nguyen ttl, nang IUQng mat trbi...).

Trang d¢ng co d6t trong, cac qua trlnh d6t chay nhien li~u, vA chuysn bi@'n nhiet nang thanh co nang duoc thuc hi';n ben trong d¢ng _Cd.

Dtjng Cd d6t trong g6m co : d¢ng co d6t trong pittOng, tua bin khi va dong co phan luc (hlnh 1.1).

Cac chi tiet chlnh cua d¢ng co pittOng (hlnh 1.1a) g6m : xilanh 2, nap xilanh 3, cacta 1, pittOng 4, thanh truydn 5 vA true khuyu 6. Nhien li~u va khOng khi din cho qua trlnh chay ducc dua van th~ tlch xilanh dtjng co, gibi han beli nap xilanh, thanh xilanh va dlnh pittong. Khl thE!' ducc tao ra sau khi chay co nhlet d¢ Ibn tao nen ap sullt ddy pitt6ng chuydn dich trong xiIanh. Chuysn dong tinh ti~n cua pittOng thong qua thanh truydn chuyE!'n tbi true khuyu, lap trong cacte, tao thanh chuyan d¢ng quay cua true khuyu,

Trong tua bin khl (hlnh l.lb), vi~c ddt chay nhien li~u duoc thuc hi(m trong bu6ng chay 8. Nhien li(iu vao bu6ng chay 1A nhc bam 7 va ducc xe toi qua vel phun. KhOng khi c:\tn cho su chay, duoc may nen 11 (lAp tren dAu true cua tua bin khf 10) cung dip cho bu6ng chay. San v~t chay qua cac 16 phun 9 di vao cac canh banh cong tac cua tua bin 10 dE!' gian nb vA sinh cong.

Tua bin khi, chi co cac chi tigt quay tron, nen cd thE!' chay b t6c dl) cao. Ngoal ra, cac canh cua tua bin co thE!' lei dung tri~t dE!' nang lucng cua khl nang. Nhuoc diE!'m chlnh cua tua bin la hi(iu suilt thllp va de canh tua bin phai heat d¢ng trong moi truong nhiet d¢ eao (giam nhiet dO cua khl thE!' dE!' tang ae tin c~y cua cac canh se lam giam hleu sul1t tua bin). Tua bin khf duoc dung r¢ng rai lam thigt bj phu cua dOng co pit tOng vA dOng co phan luc, Su dung cac v~t li~u chlu nhi(it t6t se nang cao chl ti~u kinh tg ky thuat va rnb r¢ng pham vi su dung tua bin khi.

Trong d¢ng co phan luc dung chat oxy hoa the long (hlnh 1.1c), nhien li(iu va chjlt oxy hoa thE!' long tit thung chua 12 va 13 ducc cac bam 14 cap cho bu6ng chay 8. San v~t chay gian nb trong 6ng phun 15, va phun ra mM truong vai t6c d¢ Ibn. Luu d¢ng cua dong khl ra khoi cac 6ng phun la nguyen nhAn san sinh phan luc (luc keo) cua dOng ca. Hlnh l.ld gibi thi~u d¢ng co phan luc dung chat oxy hoa thE!' khl (khOng khl). D~c diE!'m chfnh cua de;ng CO phan luc la luc keo h::tu nhu khong phu thuoc vao t6c d¢ cua thigt bi phan I\iC, con cOng suitt cua d¢ng co tI l(i thuan vbi t6c de; khOng khi vao may tuc la t6c dl) chuyE!'n de;ng cua thi€t b] phan lire. Dac diem tran duoc sir dung trong d¢ng co tua bin phan 11,i"C cua may bay. Nhuoc diElm chlnh cua d¢ng co phan luc la hi~u suat tuong d6i tht!p.

D¢ng cc d6t trong pittOng co hi~u sul1t caa nhllt vl nhiet eo cue dai trong qua trlnh chay co thE!' tbi 1800 + 2800K, con nhiet d¢ khl xa, thai ra ngoal trbi chi Ia 900 + 1500K. Tuy nhiet de) eao nhu v~y, nhung do qua trlnh hoat dOng cua d¢ng Cd co tinh chu ky va cac chi ti@'t tit1p xuc vbi khl nong IUOn duoc lam mat nen khOng gAy anh huOng d€n de; tin c$.y trong hoat d¢ng cua d¢ng ca. Nhuoc diE!'m chinh cua d¢ng co pitOng IA 0 co dfu true khuyu - thanh truydn ; co dfu nay lam cho cl1u tao cua d¢ng co phuc tl,lP vA con h~n cM' kha nang ta.ng t6c de; dOng Cd.

Ngay nay ngubi ta sir d\lng rQng rAi d¢ng Cd tAng ap tua bin khl, do la lo~i d¢ng Cd lien hQp g6m dQng co pittOng 1, may nen khl 3 va tua bin khl 2 (hlnh l.2) lien kgt vbi nhau. KhI xa cua d¢ng cO pittOng co nhi(!t d¢ va ap sullt ca~, truy~n nAng IUQng cho canh tua bin khf 2 dE!' dAn dt')ng may nen kh{ 3. May nen kh{ hut khOng

6

khi ttt mOi truong nen tOi ap 8ulft DAo do r6i nap vao xilanh d¢ng co pittOng. Vi~c bIng luong khf D{iP vao xilanh dQng co bang each tAng ap su«t khOng khf tran dubng nap du<,1C gQi la tAng ap. Khi tang ap, mi;it d¢ khong khi sE! tang, do do lam tAng IUQng mOi chat mdi nap vao xilanh d¢ng co so vCli tnrong hop khOng tang ap,

Mu6n d6t nhien li~u phun vao xilanh d¢ng co, cttn co mOt lucng khOng khl thich hop (vi du mu6n d6t ki~t 1 kg nhien li~u 16ng v~ m$.t Iy thuya't can c6 khoang 15kg khOng khl), Do do khOng khi n~p vao xilanh cang nhieu thl s6 nhien li~u co tha' d6t chay cang nhidu tdc la duoc cOng su«t cang Urn.

Deng co tAng ap tua bin khi so vbi d¢ng co khOng tang ap khOng nhtrng c6 cOng 8U4't Ibn hen ma hi~u suat cang cao han, vi no dB. s\t dung thsm nang IUQng cua khi xa.

Uu di~m chlnh cua d¢ng co tang tip tua bin khf III kh6i IU<,1ng vii th~ tich cua d¢ng co quy v~ 1kW nh6 hen va hi~u su«t cao han so vCfi dQng co khOng tang tip.

o d¢ng co d6t trong, vi~c su dung hoa nang cua nhien li~u ngay ben trong xilanh d¢ng co la m¢t trong cac phuong phap t6t nhat, vl no khOng clin d~n mOi ch«t trung gian (vi du hoi nuec trong may hoi va tua bin hoi) nho do khOng co cac thi~t bi phu khac (nhu n6i hoi, thung ngung hoi, b¢ qua nhi~t ... ) tranh dUQc nhi~u tdn that nhiet,

D¢ng co d6t trong pittOng, d~c bi~t la d¢ng co tang ap tua bin khi Iii loai co hi~u suilt cao nhat trong cac d¢ng co nhi(!.t hi~n nay.

Ngay nay d¢ngco d6t trong pittOng chiern s6 luong Ibn nhilt va dUQC su dung r¢ng rai nhat, VI v~y thuat ngu: ~d¢ng co d6t trong" dUQc dung v{Ji y khai quat chung cho cac Ioal d¢ng co d6t trong, d6ng thbi cling co y dung ngAn gon d~ chi d¢ng cc d6t trong pittOng.

ffinh 1.2. DOng co tling lip tUB bin khi

1 - dOng co pittong ;

2 - tuabin ; 3 - mtiy nen.

1.2. UU, KHUYtr DItM VA LiND vue SU' DVNG DONG CO DOT TRONG

So v{Ji cac loai dQng co nhlet khac, \1U digm chlrrh cua d¢ng co d6t trong la : 1. Hleu su«t co ich 7J.e cao, d¢ng co dillden tAng ap tua bin khl hi~n dai dat tbi 7J.e = 0,4 + 0,52 , trong khi do hi~u sugt co Ich cua may hoi nuoc 7[e = 0,09 + 0,14, cua tua bin hoi nUClc 7J.e = 0,22 + 0,28 vA cua tua bin khl 7J.e kbOng qua 0,3.

2. Kich thuoc nb6 gon, kh6i hrcng nhe vi toan b¢ chu trlnh cua d¢ng co d6t trong ducc thuc hi~n trong mOt thillt hi duy nhat (nguoc I~i thillt bi tua bin khi hoac hoi clin co nhi~u trang hi phu nhu : n6i hoi, bu6ng chay, may nen ... rat n$ng vA c6ng k~nh).

D¢ng co pitt6ng hien dai dat kh6i luong trlln lkW la : 0,25 + 23 (kg/kW) va cOng suilt Ht lA : 1,2 + 38 (kWfl) th~m chi tbi 160 (kWfl).

7

3. KhCli dOng nhanh. BA:t ky d¢ng co ddt trong nao trong mol di~u ki~n chi ca:n tu viti giAy d6n vai phut la co tht1 cho may n6 va chuydn d~n toan tw. D¢ng cc dieden Ibn nhat, tu khCli d¢ng r6i chuysn d!!n toan tai chi cgn 30 + 40 phut. Trong khi do, trang bi d¢ng Iuc hol nucc (may hdi va tua bin hoi) mu6n khoi d¢ng r6i chuydn d!!n chay toan tAi phai cgn tbi tu mffy gib den mffy ngay d~m.

4. Hao it nucc, D¢ng co d6t trong cd tht1 khOng dung nuec hoac ti~u hao dt it nude, trong khi d6 trang bi d¢ng 1-I;(C hoi mroc phai tieu thu met luong nude Ibn k~ cA trubng hop thu h6i hoi nuoc ngung tu, Uu dii!m nay cua d¢ng co d6t trong co ghi tri d~c bi~t trong mot s6 truong hop (vi du : trong vimg sa mac).

5. Bao dueng' dan gian va thuan ti~n hen ha.n so vbi trang bi d¢ng 11,:I'c hoi mroc.

DOng co d6t trong chi cgn 1 ng1.1bi cham s6c, bao duong.

NhttQc diGm cua d¢ng co d6t trong IS. :

1. Trong xilanh khOng thl! d6t nhien li~u thl! ran, va nhisn li~u kern pham chat.

D¢ng co d6t trang chu yeu dung nhien li~u long hoac khl sach khong chua cac thanh phan An man kim loai cung nhu tap ch4t CO hoc,

2. COng sulft thilft bi bi gibi han. V~ mat nay trang hi tua bin hoi nuoc co nhidu iru vi~t hon so vbi d¢ng co d6t trong, Dl)ng co diMen khOng thl! vuot cOng sudt 37.000kW ; vbi cOng 8ulft 20.000kW, c!u tao cua dOng co trC1 nan rift phuc tap hoat dting thieu linh hoat, trong khi d6 trang hi tua bin hoi nucc c6 thl! d$t cOng su!t tren 200.000kW.

3. TreB. thilft bi v$n tai dubng b¢, khOng thl! n6i true ti!!p true d¢ng co voi true cua may cOng tac do han ch~ v~ dl),c tlnh cna dl)ng CO d6t trang. Do d6, tren h~ th6ng truy~n dOng phAi c6 b¢ li hop va hep s6 di! thay ddi mOmen ctla true thu d¢ng trong mtit pham vi rOng.

4. D¢ng co hoat d¢ng kha 6n, nhfft la dOng co cao t6c. Ngubi ta phai dung cac bl) ti~u Am tr~n dubng thai va dUbng nap d~ han che b(Jt nhucc dU~m nay. Nhung blnh ti@u Am se gfty Anh hUClng xa:u tCli uu dii!m cua dting co nhu hleu sua:t va kh6i lUQng d¢ng co quy v~ IkW ....

Do nhitng uu di~m k~ trsn, n~n dl)ng co d6t trong da. phat trit1n r¢ng khAp tren cac Hnh v1,1'c cOng nghiep, nOng lam ngu nghisp, giao thOng v~n tAi.

Trong Hnh vue cong nghiep, phat di(in, van tAi bi~n, d"ng co d6t trong dU'Qc su dung song hanh v{Ji d¢ng co nhiet khac, Ml)t s6 llnh vue, cho Mi nay chua su dung dUQc cac Ioai dl)ng co khac, vi du tr~n 0 to, may keo, hang khOng, ta:u ngam, cac tram phat di~n di d¢ng, dl)ng co d6t trong vAn la dl)ng I1,1'C duy nhfft ducc su dung trong cac llnh vue nay. Ngoai ra toan b¢ ta:u sOng, t~u ven biA'n, tlru bi~n dubi 10.000 ta:n, cac may xAy dung, cac trang bi ky thuat quan 81,1' d~u su dung d¢ng luc chlnh Iii. d¢ng C(J d6t trong.

Chinh vl v~y nganh cOng nghiep eM' tao dOng co d6t trong duc]c coi lA b¢ phan ta:t y~u cua nganh co khi va n~n kinh t~ qu6c dan cua hiiu h!!t cac nude.

D¢ng co d6t trong Is met thi!!t bi co khl phuc tap, Bsn trong d¢ng co thuc hien cac qua trlnh khac nhau : bi!!n ddi h6a hoc, nhiet dong hcc, cac qua trlnh co khi va di~n khi, cac Cel ct(u dAm bAo th1,1'C hij]!n cac qua trinh tren d~u phue t~p. Khi che tQ.o cung v$.y, vI hlnh d$ng cua cac chi ti~t dt phdc tQ.P, kfch thU'{Jc Ibn, dbi hoi nhi~u 10Q.i nguy~n 'v$.t H~u khac nhau, nhilJu 10Q.i may cOng C\l dl)c chung phdc tQ.p dA' dQ.t d¢ chfnh xac eao ...

Sau ciIng, vij]!c bao dtt~ng, sua chua d¢ng cd d6t trong cllng dbi hoi cd hi~u bil1t v~ nhi~u lo:;ti kil1n thdc phong phu.

8

Vi v$y ttlt ca cac nude d~u r4t coi trong dAo tao d¢i ngu. chuyen gia v~ dOng co d6t trong cc 56 lucng va ch4t lucng nhllt djnh dap llng y~u ct£u v~ thi@'t kd, ch€ tao, sli dung bao dudng, saa chua cac loai dOng co d6t trong dung trong mroc mlnh. .

1.3. pHAN LOAI DONG CO D6T TRONG

D¢ng co diSt trong duoc phan loai thea nhirng d~c trung sau dAy 1. Theo phuong phap thuc hi~n chu trlnh ceng tac co :

- D¢ng co Mn ky - ehu trlnh eOng tao ducc thuc hien trong b6n hanh trlnh pittOng hoac hai vong quay true khuyu,

- DQng CO hai ky - ehu trlnh eOng tac dt1~e thuc hi~n trong hai hanh trlnh pittOng

hoac mc)t vong quay true khuyu,

2. Theo loai nhien li~u dung eho dc)ng co co :

- DOng co dung nhisn li~u long, nhe (xang, benzen, dau hoa, e6n ... ).

- Dong co dung nhien lit;!u long, nang' (nhien lieu dieden, dt£u mazut, gazoin ... ).

- Dl)ng co dung nhisn li(iu khi (khl 10 ga, khi thien nhien, khi hoa long, nhisn

lit;!u khl nen).

- D¢ng co dung nhisn li(iu khl et')ng vbi nhien li$u' long (phan chlnh III nhien lit;!u

khl, phan moi la nhien li~u long).

- Dong co da nhisn li~u (dung cac nhien li~u long ti::c nhe d~n nang), 3. Theo phuong phap nap cua ehu trlnh e6ng hie c6 :

- DQng co khOng tAng ap, Qua trlnh hut khOng khi hoac hoa khl vao xilanh la do pittOng hut t1'1;!c til!p ti::c khl trbi (dOng co b6n ky) hoac do kh5ng khl quet duoc nen tai ap su4t du dA' thuc hlen vi~c thay d6i mol chllt va nap dt£y xi lanh (dong co hai kY).

- D¢ng co tang ap, khOng khl hoac hoa khl vao xi lanh d¢ng co co ap 8utH Ibn hen ap suat khl troi, nho thil!t bi tang ap (d¢ng co b6n ky) hoac vit;!c quet xilanh va nap khOng khl hoac hoa khl ducc thuc hien nho kh6ng khl cd tip sua:t cao, dam bao chAng nhftng thay d6i mOi chat rna con lam tang lucng khi nap vao xilanh. Thuat ngft "tang tip" co nghla la lam tang kh6i luong mOi chat mdi nhb nang cao ap suat tren dttbng nap qua do tAng m~t dO khi n(lp.

4. Theo phucng phap hlnh thanh hoa khl (h6n hop gifta khOng khi va nhien li~u) cd : - Dong co hlnh thanh hoa khl ben ngoai - Trong dd hoa khl (con gQi la h6n hop khl chay) gam hoi nhian li$u long nhe va khOng khl hoac g6m nhisn li~u tM' khl va khong khi dt1Qc hoa trOn truce ben ngoai xilanh dt;ing co (bao gam toan b¢ dc)ng co dung bQ chff hoa khl va dt')ng co dung nhlen li$u thl1 khl) va duoc d6t chay bang tia Ilia di~n.

- D¢ng co hlnh thanh hoa khl ben trong - trong d6 hoa khi ducc hlnh thanh ben trong xilanh la nho born cao ap clp nhien li~u cao ap d~ phun tdi vao kh6i khOng khl nong trong xilanh dOng co (dQng co diMen) hoac nho phun nhien li$u nhe true ti~p vao xilanh dOng co (dong co phun xAng true til!p viio xilanh),

Qua trlnh hlnh thanh hoa khl trong dQng co diMen chu y~u phu thuoc vao loai bu6ng chay, vi v~y dOng co diMen duoc chis thanh ba loei sau :

+ DOng co dieden dung bu6ng chay th6ng nhat, trong do th~ dch bu6ng chay la mOt kh6i th6ng nhllt cac qua trlnh hlnh thanh hoa khl va qua trlnh chay thuc hi~n a da.y.

9

+ Dt)ng co dieden dung bu6ng chay d\1 bi, trong d6 tM' tich bu6ng chay dUQc ngan lam hai ph lin : bu6ng chay chlnh va bu6ng chay du bi, nhien li(iu duc,1C phun vao bu6ng chay du bi, 'I'ruoc tH~n vi~c hlnh thanh hoa khi va Mc chay cua nhien li~u duoc thuc hlen trong bu6ng chay du bi, qua d6 tao ra chenh ap giira hai bu6ng chay. Nho chenh ap d6 san v~t chay, nhian li~u va khong khi chua chay duoc phun ra bu6ng chay chinh de' ti~p tuc hlnh thanh hoa khi va klft thuc qua trinh chay trong bu6ng chay chlnh.

+ Dong co diMen dung bu6ng chay xoay 16c, trong do the' tlch bu6ng chay ding ducc chia lam hai phan : bu6ng chay chlnh va bu6ng chay xoay 16c. Gifta hai buang chay nay co dubng n6i thong na.m tren ducng ti€p tuyen vCli buong chay xoay 16c, nhb d6 tao ra dong xoay 16c cua moi chlit (1 dAy vao cu6i qua trlnh ndn. Truce tien vi~c hlnh thanh hoa khl la nho nhlen li~u dU(1C phun toi vao dong xoay 16c nay, ti{!p do nhisn li~u Mc chay tao ra chsnh ap giua hai bu6ng chay. Nhb chenh lip, san v~t chay, nhien li(iu va khOng khl chua chay dU(1c phun ra bu6ng chay chinh de' ti€p tuc hlnh thanh hoa khi va k€"t thuc qua trlnh chay trong bu6ng chay chlnh,

5. Theo phuong phap d6t chay hoa khl co :

- De)ng co nhien li~u t1,i chay (dOng co dieden), trong do nhien li(iu long duoc phun tci vao bu6ng chay va t1,t b6c chay nho uhiet de) cao cua moi chat cu6i qua trlnh nen.

- D¢ng co d6t chay cUCfng buc, trong do hoa khf ducc d6t chay cUCfng buc nhb ngu6n nhiet ben ngoai (tia lira di~n). Loai nay g6m toan bt) d¢ng co dung ch€ hoa khl va may gao

- Dt)ng co d6t chay h6n hop, trong do hoa khl duoc d6t chay nhrr hai ngu6n nhiet : met ngu6n do nhiet d¢ mol chlit cu6i qua trlnh nen (khong du t1,t chay) va ngu6n khac do tac dung cua thanh nong trong bu6ng chay hoac do m6i Ilia (cliu nhiet). Loai nay gam toan b¢ dc)ng co co cliu nhiet.

- DOng co d6t chay t6 hop (d¢ng co ga-disden), trong do hoa khi cua nhisn li~u tM' khi hoac nhien li(iu long duc,1C d6t chay cuCfng buc, nhb ngon Ilia do nr chay cua nhien li~u m6i Con nhisn li~u dieden m6i duoc phun vao xilanh cu6i qua trlnh nen t1,l' b6c chay nho nhist d¢ cao cua mOi cha:t nen,

6. Theo loai chu trlnh cong tac co :

- DOng co cap nhiet dAng tlch (V == canst) g6m bit ca dOng co c6 tl s6 nen thlip (E == 5 + 11) ~A d6t nhien li~u cuCfng birc (dOng Cd dung ch€ hoa khl va may ga),

- DOng co clip nhi~t dAng ap (p == canst) g6m cac dQng co cc ti s6 nen cao (E == 12 + 14), phun trrl nhien li~u nho kh6ng khl nen va nhien li~u t1,l' b6c chay (hien nay khong san xulit loai nay), ngoai ra con dOng co d6t trong ta.ng tip cao.

- D¢ng eo ea:p nhiet h6n hQP, trong do mc)t phan nhiet cap trong di~u ki~n dAng tlch (V == const) phan con lai clip trang di~u ki~n dAng ap (p == const) - baa g6m ta:t ea cac dong co diMen hi~n dai vlli tl s6 nen cao (E == 12 + 16), phun nhien li(iu true ti€p va nhien li~u t1,l' Mc chay, Phan len d¢ng eo dieden hoat d¢ng thea chu trlnh nay.

7. Thea dac die-m cliu tao d¢ng co :

Theo d(jc dilm co c6u true khuju thank truyen. c6 :

- DQng co Co dang hom - trong dd l1,tc ngang ben suon may rna da".u nh6 thanh truy~n tao ra la do ban thAn pittOng ti€p nh~n (hlnh 1.1 a).

- D¢ng co cd gu6c truQt, trong dd h,tc ngang ben subn may rna d<1u nh6 thanh

truy~n t~o ra dUQc gu6c truc;lt tilfp nh~n (hI nh 1.3 a, f).

Theo 86 xilanh c6 :

- D¢ng cd m¢t xilanh

- Dong eo nhiliu xilanh (hlnh 1.3 e, h).

10

(tfttJtf )

d)

l

2

c)

b)

5)

h)

mnh 1.3. Cac sa d6 ve d.(ic diem c&.! tao dQng co

a) DOng co co gu6c true: th1ng dllng (1 - can pittong ; 2 - gu6c trnQt) ; b) DOng co chu V (1 - true khuyu ;

2 - thanh truy~n chinh : 3 - thanh truyen phu) : c) DOng co hinh sao : d,e) DOng co pittong d6i dinh : f) DOng co rae dung kep xilanh rum ngang : g) DOng co nhiru xilanh d.(it thanh mOt hang th1ng: h) D¢ng co chtl V nhiat hang.

11

Theo cacti d(jt xilanli c6 :

- Dong co d~t dang - xllanh d~t dang (hlnh 1.3 a, g).

- Dt')ng co nam ngang - xilanh nam ngang (hlnh 1.3 0.

- Dt')ng co m¢t hang - xilanh d~t thanh mt')t hang, dtibng tam xiIanh song song

vel nhau va cung nam tren mot mat phang (hlnh 1.3 g).

- Dong co hai hang song song hoac hai hang chir V (hlnh 1.3 b, h).

- D(>ng co nhieu hang theo dang chtr X, dang chir H, dang chir W va cac loai dt')ng

co nhe cao t6c khac.

- Dong co hlnh sao, m¢t hang cac duong tam xilanh dl\it thea hucng kInh va nam tren cling m¢t m~t phang - d¢ng co dil!den cao t6c (hlnh 1.3 c, e).

- D¢ng co hlnh sao, nhi~u hang song song - d¢ng co dil!den cao t6c, true khuyu d~t trsn mat phang ngang hoac d~t thAng dung.

- Dt')ng Cd pittong d6i dlnh, c6 mot, hai hoac nhieu true khuj-u, lil!n k€t vol nhau nhb h~ banh rAng (hlnh 1.3 d, e).

8. Theo khA nang thay d6i chieu quay cua true khuyu co :

- D¢ng co chi quay phai - true khuyu dOng CO quay theo chidu kim d6ng h6 n€u nhln tit banh da tCli mui tliu (dong CO tAu thuyen) hoac nhln tit dliu t1,1' do (cac d¢ng co khac).

- Dt')ng co chi quay trai - true khuyu dOng CO quay nguoc vbi chi~u k~ trsn.

- Dong co quay ducc hai chisu - chieu quay cua true khuyu dOng co co tM' thay

d6i nho co ca:u dao chidu (chi dung cho d¢ng co chinh Ufu thuy),

9. Theo chldu 11,1'c khf th~ tac dung trl!n pittOng co :

- DOng co tac dung dan - trong do chl co 1 phia cua pittOng c6 chu trlnh cOng tac (hlnh 1.3 b, c, d, e, g, h).

- D¢ng co tac dung kep - trong d6 cl hai phfa pittOng (phla trl!n vA phia duel) deu c6 chu trlnh cOng tac (hlnh 1.3 a, O.

10. Theo t6c dO trung blnh cua pittOng (Cm - D¢ng co t6c d¢ thap (Cm oe;; 6,5 m/s).

- D¢ng co cao t6c (Cm > 6,5 m/s) ;

trong do : S - hanh trlnh pittOng (m) ;

n - s6 yang quay true khuyu (vg/ph).

n

= S. 30 ; m/s) co

11. Theo cOng dung cua dOng co co :

- D¢ng co tlnh tai - hoat d¢ng c6 dinh CJ ml)t dia di~m (tram bam, tram phat di~n ... ).

- D¢ng co tliu thuy - g6m may chinh dung dl! quay chan vit hoac may phat di~n

dE!' truyen d¢ng dil;in tbi chan vit tg:u thuy vA may phu dung cho cac nhu c1iu khac trl!n tliu (cum phat di~n diMen, cum diMen may nen ... dung cho cac nhu cau t~n Mu).

- Dt')ng co dliu xe lita.

- D¢ng co () to may keo.

- D¢ng co may bay.

12

- Dl)ng co dung trong may nOng nghiep, may xAy dung, may lam duong, cac may m6e cua trang thit=ft bi quan s1,t.

N gaM nhftng d~c trung ke' tran, cling c6 the' dua vao nhftng d~c trttng phu khac de phAn loai d¢ng co nhu : thea M th6ng lam mat, thea co c{(u di~u chlnh ... V~ mat nguyen ly lam vi~c cac loai d¢ng CrJ d6t trong dtiu pha! thuc hien cac qua trlnh

(hlnh 1.4) ; -

- Thay d6i mOi chat (mOi ch{(t la cha:t moi gibi dliQC su dung trong dl)ng CrJ nhiet, de thuc hi~n vi~c chuydn d6i nang llic;:lng nhist thanh cOng co hoc, mOi chdt trong d¢ng CrJ d6t trong g6m khOng khl, hoi nhien li~u va san v~t chay ... ) Cu6i moi chu trlnh, phai xa ht=ft khi thai (san v~t chay) va nap d~y moi chat m(1i (khOng khi hoac hoa khi) vao xilanh de th1,1C hi~n chu trlnh moi, thay d6i moi chl1t g6m hai qua trlnh : thai va n~p.

a)

b)

Hlnh 1.<1. Trinh 11,1 cac qua trinh cua dOng co d6t trong

a) DOng co hinh thanh hoa khi ben ngoai ;

b) DOng 00 hlnh thanh hoa khi ben trong.

13

- Hlnh thanh hoa khi (hoa trOn nhisn li~u vC'Ji khOng khl tao thanh hoa khi, lam thuan IQi cho qua trlnh chay),

- N en (nham lam tang ap sullt vA nhiet dO moi ch,n tao dMu ki~n t6t d~ th1,1C hien qua trlnh chay d6ng thoi glup qua trlnh gian nO' sinh cOng dl1QC tri~t d€).

- D6t hoa khl (hoa khi tv: chay nhc nhiet d¢ cao _coa mOi chat hoac dl1QC d6t chay cueng buc nho tia It!a di~n).

- Chay va gian nO' (nhien li(!u b6c chay nhb ngon It!a dl1QC hlnh thanh sau khi d6t hoa khf hOI)C sau khi t1,1 chay, ti~p theo mOi chilt gian nO' sinh cOng). Bang 1 -1 gi(i:i thieu t6m tAt phan loai dOng co d6t trong dang st! dung hi~n nay thea dac trung cua nguyen Iy lam viec.

Cac loai dOng co ghi t~n bang 1-1 d@!u co th€ thuc hi~n cac phucng an sau :

a) B6n ky hoac hal ky

b) Tang ap hoac khOng tang lip

Vi(!c hlnh thanh hoa khi co th€ ducc thuc hi(!n ben trong hoac Mn ngoai xilanh.

Trubng hop hoa khl ben ngoal thl nhien li(!u va khOng khi ducc hoa tr¢n truce ben ngoal xilanh, tren dubng nap r6i moi nap vao xilanh d¢ng co. Con trucng' hop hoa khi ben trong thl nhien li~u dl1(1C phun tol vao xilanh, cu6i qua trlnh nap, trong qua trlnh nen (d¢ng co xang) hoac cu6i qua trlnh nen (dieden), nho nang 111Qng cua nhien lieu cao ap di qua 16 phun nh6 (nang 111Qng co khi) hoac nho dOng nang cua dong khi trong bueing chay (nang IUQng khl dOng).

Va phuong phap dieu chlnh trong dQng co, nham thay d6i 'cOng suat c6 the! dung di@!u chlnh chllt tuc 18. di~u chlnh s6 Iuong nhien li(!u cung ellp cho m6i chu trlnh hoac di~u chinh IUQng, tue la thay d6i I11Qng hoa khi dua vao xilanh trong m6i chu trlnh,

Bdng 1-1

pHAN LO~I DONG CO D6T TRONG

THEO D!e TRUNG ellA NGUYE:N LY LAM Vl¢C

Loai d¢ng co Phuong phap Phuong phap hinh Loai Phuong phap f:
d6t hoa khi thanh hoa khi di6J chinh o:
nhien lieu
- Bu6ng chay Ben trong, co khi 1,3 .;. 1,9 13 .;. 18
th6ng nhAt
- Bu6ng chay Long,
Dieden Tv chay nlling Di6J
du bl chinh 1,3 .;. 1,8 13 .;. 20
- Bu6ng chay Ben trong, khi dong chAt
xoay 1&
D¢ng co ga - dieden Ki~ h6n h"p Khi va 1,1 .;. 1,6 12 .;. 15
(trong va ngoai) long n(ling
Ben trong, co khi Long, Di6J ehinh 0,85 .;. 1,1 5 .;. 10
Phun nhlen Ii$.! nhe D6t ehl'iy hallie ben ngoili nh¢ luong
D ling IX) che hoa khi bAng tia
May ga Ilia dten Di6J chinh
Ben ngoat Khi H6n hop 0,95 .;. 1,5 5,5 .;. 10 14

1.4. D~I CUONG ~ NGUY£N LV LAM VI~e eVA DONG co DOT TRONG 1.4.1. THU!T NGU vA DlNH NGHIA co BA.N

Dil!m ch~t

- Vi trl cua co du khuyu - true thanh truydn khi~n dubng tAm thanh truy~n nAm trong mat phAng cua khuyu true (If = 0 va If = 180°) (hlnh 1.6 a) duoe gQi IA vi trf di€m chl!t, vi khi nam d vi tri liy thl luc blit ky tae dung len pittOng theo hudng doc cua duong tam xilanh sE! khOng th€ tao ra chuyan dt')ng quay cua true khuyu (vi trl, kh6a ch€t cua co diu). Hlnh 1.6 a chi ra, cac dU!m chet tuong dng vlJi cac v] tri giiJi han ngoai (pittfing nam xa tam quay nhat) va vi tri giai han trong (pittOng nam g§n tarn quay nhat) cua pittOng. Theo th6i quen vi tri giiJi han ngoai cua pittong (If' = 0) (ducc goi la di€m chet tr@n (D.C.T), ~ tri gilJi han trong cua pittOng (If = 180°) duoc goi lA di€m chet dU'iJi (DCD).

Khoang each khi pittOng chay tu vi trl giiJi han nay sang vi trf giiJi han kia duoc gel IA hanh trlnh pittong S : S = 2R (R - ban kinh quay cua true khuyu).

Qua trlnh hoat dt')ng trang thoi gian mQt hanh trlnh pittfing duoc goi la ky (mot phan cua chu trlnh hoat d¢ng). Khi pittOng chuyan dich se lam thay d6i tM' tlch xilanh. Clin d~e blet luu y den nhirng th~ tlch sau :

Vc - th€ tich budng chay la th~ tlch xilanh khi pittOng nam a nCT. Va - the tlch toan phan 18 thg tlch xilanh khi pittOng nam d DCD.

V h - th€ tlch cOng tac IA thg tlch duoc tao ra hoac chen mtlt cua xilanh khi pittOng chuyan dich m{it hanh trlnh :

(1-1)

trong d6 : D - dl1bng kfnh xilanh ; S - hanh trlnh pittOng.

TM' tlch cong tao Vh thuong duoc do bang lit (I) Thg tlch toan phin Va sE! 11\ :

(1-2)

TI st) nen E - la ti s6 giua thg tlch toan phan Va va the tlch bu6ng chay V c

(1-3)

TI s6 nen t chi ro : th€ tlch xilanh phla trsn pittOng hi giam bao nhieu Ian, tdc

IA b] ep nho baa nhieu Ian khi pittOng di tu nCD len DCT. i

Trang qua trlnh d{ing co hoat d(>ng, tI s6 nen E gay anh huang ldn teli cac thOng s6 cua ehu trlnh, dac bi~t la Wi chat 111c;Jng qua trlnh chay giAn nd va hit'f!U sutH cua dting co, vl v~y n6 c6 vi trf quan trong trong nguyen Ii lam vi~c cua dt)ng co.

Khi nghien cuu qua trlnh Iam vi~c cua d{ing co d6t trong ngubi ta thuong dung cac d6 thi cong dl1QC vEl tran toa dt) p-V hoac p-<p, trong d6 : p - la lip suat tuy~t d6i cua mOi eMU trong xilanh dOng co ; V - the tlch xilanh ; If - g6c quay true khuyu,

15

Cac d6 thi tr~n s~ dI dl1c;1C gci la d6 th] cOng vi dua vao no nguo! ta tlnh duoc luong cOng do mOi chat tao ra trong m6i chu trlnh. D6 thi cOng duoc thii3t bi vt'\ d6 thi cong vE:; ra. Thi~t bi tr~n g6m c6 hai co c4u : mQt co diu tit'!'p nhan va ghi ap sudt p trong xilanh con co ci!u kia, cung luc d6 ghi vi trl cua pitMng hoac vj tri quay cua khuyu true, 'I'rsn cac d6 thi cOng, gia tri cua ap suat p di;i.t a tung dc), tht! tfch xilanh V hoac g6c quay khuyu true rp dl)t tr~n hoanh dc), cac duong gi{Ji han vuOng goo v(1i hoanh dQ tht! hien vi trf gicfi han cua pittOng mCT hoac DCD).

Khi heat dong, cac xilanh dOng co deu phai li;i.p di lap lai th\1c hi~n cac qua trlnh : hut (nap), nen, chay gian n~ va xa .. Do d6 t~p hop cac qua trlnh tr~n tao nen chu trinh lam vi(!c (chu trinh cOng tac) cua dQng co d6t trong,

Chu trlnh lam vlec cua dOng co co th€ ducc thuc hi~n nho hai yang quay true khuyu, Wc la b6n hanh trlnh pittOng (d¢ng co heln ky) hoac met vong quay true khuyu, We la hal hanh trlnh pittOng (dOng co hai kY).

1.4.2. NGUYEN LY LAM VI:$C CllA DONG CO B6N KY

Xilanh cua dOng co b6n ky dl1QC nap xilanh bit kin, tran nap xilanh co cac xupap d€ hut moi chat mci va xa. khl thAi. Xupap a trang thai bit kln xilanh Iii nho luc 10 xo 2 va luc do ap suilt moi cha:t trong xilanh tao ra trong cac qua trlnh nen, chay va gian n~. ViEI!c m~ thong dl1CJng qua xupap tl;li thbi di~m thlch hQP la nho co cilu phan ph6i khi (hlnh 1.1a).

Co cliu phan ph6i khl (H 1.5) g6m c6 : ctin bdy 3, dua ddy 4, con d¢i 5 dl1QC vl1u cam 6 cua true cam 1 dieu khit!n. 'I'ruc cam dl1QC dAn dOng tu true khuyu. 86

vong quay cua true cam bang 4 s6 vong quay true khuyu vii cac xupap sE:; rna 1 14n khi true cam quay 1 vong (hie Ay true khuyu quay hai vong).

Dc)ng co d6t trong b6n ky cac Ioai (hoa khi hlnh thanh ben ngoai cung nhu ben trong xilanh dOng co), chu trlnh lam vi~c deu g6m cac qua trlnh : hut (nap), nen, chay gian nd va thai, trong d6 cong c6 Ich chi do qua trlnh chay gtan nd thuc hi~n.

Chu trlnh lam vi~c cua dOng co b6n ky dl1QC thuc hien nhu sau (hlnh 1.6) :

1

- Ky met - hut: dl1u ky met, pitt6ng con nam a DCT. Luc ily trong th€ tfch Vc cua bu6ng chay, choan dlIy khf sot (san v~t chay) do chu trlnh trude dt! lai, ap suat khl s6t hoi cao hen ap suilt khf trbi. Tren d6 th] cOng, vi trf bat d4u ky mOt tuong ang vbi di€m r (hlnh 1:6 a). Khi true khuyu quay (thea chidu mui tan), thanh truyen lam cho pittOng chuydn dich tu DCT xu6ng DCD,

co cAu phan ph6i khi mlf thong ducng qua xupap nap, n6i khong gian ben tr~n pittong v6'i dl1bng 6ng nl;lp,

Hinh. 1.5. Co du phan ph6i khi dung xupap

1 - true cam ; 2 - 10 xo xupap ; 3 - can ~y : 4 - dtia dlly :

5 - con dOi : 6 - vau cam.

Cimg v(1i mire tang t6c dQ cua pittOng, ap sua:t mOi ch.a:t trong xilanh cung trlf nen nho d~n so v{Ji ap suilt moi ch.a:t trl!n dl1bng nap Pk (chsnh It;ch ap sulit gifta duong nap va xilanh vao khoang 0,01 - O,OaMPa). Chenh Il;!ch ap sua:t k~ tren tao nsn qua trlnh hut (nap) , moi cha:t m6'i (khOng khf d6i vbj dieden va hoa khi d6i vdi dOng co xang) tu dUCJng 6ng nap vao xilanh,

16

Hinh 1.6. Sr1 dO cac qua trinh lam viec va d6 thi ccng p- Vella dQng eo diedcn b6n ky a) Ky 1 - hut; b) Ky 2 - nen ; e) Ky 3 - chay va gian no ; d) Ky 4 - thai.

Tren del thi c6ng (hlnh 1.6a), ky n~p duoc the hien qua duong ra. Ap smit moi chat tran duong nap co tM' bang tip suat khl trbi Pk ~ 0, IMPa (dOng co khOng tang ap) hoac lc'1n hen ap su~t khf trbi tuy thuoc d mifc d¢ tang ap (Pk = 0,13 + 0,35 MPa

trong dOng co tang ap). Su dung tang lip se lam tang m~t d¢ moi chlit tr@n duang nap va nho do lam tang lucng mei ch§:t mbi nap vao dOng co trong qua trlnh hut so vdi dOng co khong tang lip. Vi~c tang luong moi chlit' mdi nap vao xilanh dOng co trong qua trlnh hut se lam tang cOng cua chu trlnh va cfing suM dOng co, nhung se lam tang ap suat va nhiet dO moi chlit trong chu trlnh.

Ky hai - ndn : pittOng chuydn dich tll DCD l@n DCT, moi ch~t ben trong xilanh bi nen, Cu6i ky m¢t khi pittong -d vi trf DCD ap sua:t m6i ch§t trong xilanh Pa con nh6 hen Pk- Ddu ky hai, pittOng tll DCD di l@n mOt doan (tbi diem m) ap sua:t moi chat trong xilanh mci dat tai gill. tr] Pk' Do do de holm thien qua trlnh n~p nguni ta vtIn de xupap nap tilfp tuc ma (md mot thbi gian a dliu ky hai phla truce diem m). Vi~c dong muon xupap nap nhu tren de nap them mOi chat mci vao xilanh la nho tao dung cua chsnh ap giUa xilanh va duong nap cung d¢ng nang cua dong khl dang van dOng tren ducng n~p.

Sau khi dong xupap nap, chuydn dOng di len cua pitt6ng se lam cho tip sudt va nhiet d¢ moi chlit trong xilanh tiep tuc tang len. Giti tr] cua ap suat cu6i ky nen (ap suat Pe tai diem c) phu thu¢c vao ti s6 nen E, dO kln khit cua khOng gian chua mol chat, muc dO tan nhi$t cua thanh xilanh va tip sudt moi chat ddu ky nan Pa

Viec d6t chay va b6c chay cua hoa khf trong dOng co hlnh thanh hoa khi Min ngoai, cung nhu loai hlnh thanh hoa khi ben trong xilanh d~u ca:n m¢t thC1i gian nhat dinh, mac do ra:t ft. Mudn t~n dung t6t nhlet luong do nhien li~u duoc d6t chay tao ra, thl diem bat d~u va diem k€t thuc qua trlnh chay din nam a khu vue sat DCT. Do do vi~c d6t chay hoa khl trong dOng co hlnh thanh hoa khi ben ngoai, nho tia hra di~n, cling nhu vi$c phun nhian li(lu vao xilanh trong dong co hlnh thanh hoa khi ben trong d~u duoc thuc hi(in trtrdc khi pittOng tbi DCT.

2" NlDC

17

Nhu v~y trong ky hai, Mn trong xilanh, chu y€u thuc hien qua trlnh nen moi chl1t.

Ngoai ra b dl'iu ky nan con thuc hi~n viec nap them va cu6i ky thl bAt dilu ddt chay hoa khi hoac phun nhien li~u. Tr~n d6 th] c6ng (hlnh 1.6 b) ky hai ducc th~ hien qua dubng ac.

- Ky ba - chay va giAn nb, dUQC thuc hi~n khi pittong di til DCT xu6ng DCD (hlnh 1.6 c).

Dilu ky ba s6 hoa khi nap vao xilanh hoac duoc chuan bi b cu6i ky ba duoc b6c chay nhanh. Do co mc)t nhiet hrong len duoc nha ra, khi€n ap suat va nhiet di? m6i chat tang manh, mac du th~ tlch xilanh dA tang l~n chut it (ducng cz trE!n d6 thl cong). Du{Ji tac dung dily cua luc do ap suat rnoi chdt tao ra, pittong ti€p tuc duoc dlty xu6ng thuc hi~n qua trlnh gian nll cua mo! cMU trong xilanh. Trong qua trlnh gian no mOi cMit dl1y pittong sinh cOng, do do ky ba con ducc goi la hanh trlnh cOng tac (sinh cong). Tr~n d6 thi cOng ky ba duoc thg hi~n qua dubng czb (hlnh 1.6c).

- Ky b6n - xA : trong ky b6n thuc hi~n qua trlnh xA sach khl thai ra khoi xiIanh (hlnh 1.6 d). PittOng chuygn dich tu DCD len nCT dl1y khf thai tu xilanh qua xupap xa dang mo vao 6ng thai. Do ap sullt rnOi chdt trong xilanh cu6i ky chay gian no con kha cao nl!n xupap xA phAi Mt dAu rna a cu6i ky gian no khi pittOng con each DCD khoang 40 + 600 goo quay true khuyu, Nhc do giArn ducc I\1C can d6i v{:li chuydn d(ing cua pittOng trong ky xA va cli thien vi~c quet sach khi thai ra khoi xilanh di?ng co. Tr~n d6 thi cong, ky b6n ducc th~ hien qua dubng br (hlnh 1.6 d).

Ky b6n k€t thuc chu trlnh cOng tac, U€p theo chuygn dQng cua pittfing se lap lai thea trlnh tl,i cua chu trlnh cOng Mc gibi thieu a trsn.

Cac loai dOng co , ma chu trlnh cOng tac dl1Qc thue hien trong b6n hanh trlnh pittOng hoac hai vong quay true khuyu ducc goi Ia d¢ng co b6n kyo Trong b6n ky Ify chi co ky chay va gian no Ia ky cOng tac (sinh cong), con lai ba ky khac cua xilanh, Ia cac ky can duc,1C thuc hi~n nho d¢ng nang cua banh da va cua cac chi ti€t quay hoac nhc cOng cua cac xilanh khac (dQng co nhleu xilanh).

Cang thai sach san v~t chay ra khoi xilanh thl cang nap nhi~u moi chat moi va nho do cang thu ducc nhieu cOng trong m6i chu trinh.

ng thAi sach san v~t chay ra kh6i xilanh, xupap xA khOng dong t;;ti vi trl nCT rna cham hon mOt chiit (khi khuyu true dll quay qua nCT vao khoang 5 - 30° gee quay true khuyu, nghla la khi dll bAt d4u ky mot).

n~ giAm can cho qua trlnh nap, c6 nghla 18. dam bao cho dubng thOng qua xupap n~p dA ducc mo rc)ng d4n trong khi pittOng di xu6ng trong ky met, xupap nlilP cling duce mC! sem mOt chiit (tru{Jc khi pittOng d€n nCT khoAng 10 - 40° gdc quay true khuyu), Nhu v~y van cu6i ky b6n va d4u ky mOt cA xupap nap va xA d~u md. Giai doan cung m~ cua cac xupap n~p va xA ducc goi Ia thbi ky cung m~ (trimg di~p) cua cac xupap, Thbi ky nay cd tac dung t6t Mi s\1' thAi sach khi xA va nap daiy mOi chat m6'i vAo xilanh nhb tac dung hut cua dong khi xA tren dllbng 6ng thai,

Giai doan tlnh tii luc ma d€n luc dong cac xupap (tinh bang gdc quay true khuyu) dUQc gqi Ia pha pha.n ph6i khL

Hlnh 1.7 gidi thi~u sa d6 pha phAn ph6i khl cua dQng cd 4 ky, trong do : 0 - ia tAm quay cua tr1,lc khuyu. Cac tia xulit phat tu tAm quay, danh da:u vj tri cua khuyu tr\lc, vi d\l :

01 - vj tri m~ xupap n~p ; 02 - vi trl dong xupap nlilP

18

03" - vi trl b(l.t tia lua di~n ho~c phun nhlan li~u ; 03' - vi trl DCT ;

05 - v] tri rnb xupap xa. ; 06 - vi trl d6ng xupap xa.

Cac g6c If'l' rpz, 1f'3' rp4'" thg hi~n cac gia tri :

If'I - g6c rna sam xupap nap ;

1f'2 - g6c d6ng muon xupap nap If'I-2 - thai gian rnC! xupap nap ;

1f'3 - g6c danh Iua scm hoac phun sOm nhlan li$u ; 1f'2-3 - thbi gian qua trlnh nen

1f'4 - vi tri cu6i qua trlnh chay

1f'5 - gpc md sam xupap xA ;

rp3-4-S - thci gian qua trlnh chay, gtan no 1f!6 - g6c dong muon xupap xa ;

[JCT

!JCD

ffinh 1.7. So dO pha phan ph6i khi ella d¢ng co b6n kyo

rp5-6 - thci gian qua trlnh thai ; rpI + rp6 - thbi ky kung di~p cua cac xupap nap va xa.

Tr@n hlnh 1.8a giai thi$u d6 thi cOng khai trien P-If' cua dOng eel b6n kyo Hlnh 1.8b giai thieu d6 thl khai tri~n cua pha phan ph6i khf d9ng co b6n kyo

a) P

gCT

j)[IJ

j]eT

fJz

b)

r

flU!

;",/!(n4)lJ

ffinh 1.8. D6 thi cf>ng khai trien p-rp (a) va dO thi phan ph6i khi khai tlien (b) 1',3',6' - vi Iii DCT; 2', 5' - vi Iii DCD.

19

1.4.3. NGUY~N LY LAM vrsc CUA DONG CO HAl KY

Qua kM.o sat hoat d()ng cua chu trlnh dl>ng co b6n ky thtly rang : dl)ng co b6n ky chi- su dung mQt naa thb'i gian cua chu trlnh lam chitc nang chu trlnh cua dQng co nhlet (ky nen va ky giAn nO). Thoi gian con lai (ky hut va ky xa), dQng co lam vi~c nhu ml)t bom khl.

Thb'i gian cho chu trlnh cOng tac duoc sft: dung tri~t d~ hen trong dl)ng CO' hai ky, tuc d()ng CO' rna chu trlnh cOng tac dUQc thue hi~n trong ml)t vong quay true khuyu (hoac hai hanh trlnh pittOng). KM.c v{Ji dl)ng CO' b6n ky, trong dl)ng co hai ky vi~c thai sach san v$t chay khoi xilanh vA nap d§y mOi chlft m{Ji vao xilanh (n6i khac di IA qua trlnh thay diSi mOi chat) duoc thuc hi~n trong khu vue chuydn d()ng cua pittOng o glin DCD. Luc Ify vi~ xs. sach khl thai ra khoi xilanh dUQc thuc hi~n khong phai nho pitt6ng d«y khl thai ra ngoai ma lA nhb' khOng khi hoac hoa khi dUQc nen truce t(Ji mt')t Ap sulft nhlft dinh, Vi~c nen truck khong khl hoac hoa khi dUQc thuc hi~n trong mQt bom khl quet ri~ng.

Trang dl)ng co hai ky ce nho ngub'i ta dung khOng gian cacte cua CO' cliu true khuyu thanh truy~n vA pitWng d()ng co lam bom khf quet. Trong qua trlnh thay ddi mel chlft trong dl)ng co hai ky, mQt phan mOi chtlt mol (khOng khl hoac hoa khl) chua tham gia chay da cung khi xa rb'i khOi xilanh qua dub'ng thai gAy n~n tdn th§:t moi chlft mdi,

Hlnb 1.9. Sd dO hoat d¢ng cua d¢ng co hai IcY qoet IhAng qua xupap xi.

a) Ky mOl : chay - gilln 00, xi, quet ; b) Ky hai : xi, quet, nen, phun nhlen lieu ; 1 - 6ng hut; 2 - born khi quer ; 3 - pittOng ; 4 - xupap xii. ;

5 - vei phun ; 6 - 6ng tMi ; 7 - khOng gian chua khi quet ; 8 - cUa qoer.

20

Hlnh 1.9 gii'1i thi~u so d6 hoat de.ng cua d¢ng co diMen hai ky quet thAng qua xu pap- xA. Phan cAu t(LO dl)c bi~t cua d~ng CO co : .

1. Ctta quet 8, d4t d' phlin duOi cua xilanh, chi~u cao ctta quet chi«m 10 - 15% hanh trlnh pittOng. Vi~c md' hoac d6ng cac ctta quet duoc thuc hi~n nhb pittOng khi chuydn dich trong xilanh.

2. Xupap xA 4, dl)t tr~n nAp xilanh, do true cam cua co ca:u phan ph6i khl din de.ng, s6 vong quay cua true cam dam bAo cho xupap xA ducc mCJ m¢t l'n trong m6i vong quay true khuyu,

3. Bam khl quet 2, nen khOng khl c6 ap sua:t vao khOng gian 7, sau d6 vAo xilanh quet sach khl xA ra 6ng thAi vA n(Lp _ d:1y moi cha:t moi vao xilanh. Chu trinh lam vi~c cua dQng co hai ky duoc thuc hi~n nhu sau :

- Ky met : GiAn nO ttidng dng vOi hanh trlnh pittOng tu DCT xu6ng DCD. Trong xilanh vira moi thuc hi~n qua trlnh chay (dtibng cz cua d6 thi cOng) va blit d'u qua trlnh giAn nd tdc la thuc hi~n qua trlnh cOng tac (sinh cOng). Khl pittOng sAp mCJ ctta quet thl xupap xa 4 dtii;1C ma trtilJc, san v~t chay blit driu tu xilanh thoat ra 6ng thAi; 16c a:y ap sua:t trong xilanh t\l-t nhanh (doan mn tr~n d6 th] cOng). PittOng ma ctta quet mul)n hen khi ap sua:t mOi ch4t trong xilanh xa:p xi bAng ap suAt khl quet trong khOng gian 7. KhOng khl quet qua rna qust di vao xilanh, ti(!p tuc da:y san v$.t chay can lal qua xupap xli ra dubng thlii va thay th« khl xli nap dliy xilanh. Qua trlnh do duoc gol la qua trlnh thay ddi mOi cha:t (doan na tr~n d6 thi cOng).

Nhu v~y trong thbi gian cua ky met trong xilanh th1,1C hi~n qua trinh ehay cua nhien li~u vA nha nhi~t, gU'in nb cua mOi chat, xa kh£ thai, quet va nap diiy mOi chat moi.

- Ky hai - nen : tuong dng vC1i hanh trlnh pittOng tu DCn l~n DCT (hlnh 1.9b). D'u ky hai, ti«p t\1C qua trlnh quet va D(Lp d4y mOi chat mdi vao xilanh (dubng ak tr@n d6 th] cong), Thbi di~m dong kin ctta quet vA dong xupap xa quy«t dinh thbi di~m k«t thuc qua trlnh thay ddi mOi cha:t (di~m k tr@n d6 thi cong), Cua quet co th~ d6ng d6ng thbi hoac muon han so vlJi xupap xA. Ap sua:t mOi cha:t trong xilanh dQng co' cu6i thbi ky thay ddi mOi chlit thuong lC1n han ap sua:t khl trbi vA phu thuoc vao ap sua:t khl quet Pt. Tu hie k«t thuc qua trlnh thai va dong kin cira quet s~ bat dfiu qua trlnh nen. Truoc khi pittOng Wi DCT (truC1c DCT khoAng 10 - 30° g6c quay true khuju) nhien li~u du~c phun qua voi phun 5 vila xilanh d¢ng CO.

Nhu v~y trong thbi gian cua ky hai, trong xilanh th1,1C hi~n cac qua trlnh sau : k«t thuc cac qua trlnh thAi, quet vA nap dfiy mOi cha:t mol vao xilanh 0 d4u hanh trinh, sau d6 thuc hi~n qua trlnh nen,

Khac vOi dl)ng CO b6n ky, trong d~ng co hai ky khOug c6 cac ky nap vA xA ri~ng, cac

I
~
fI'
, 21 2
1
3 3

a) b)
2 1

c)

1

3

d)

m"h 1.1 o. Cae phlkmg an quet thai

a) Ouet vong - cUa khi d~t ngang thee hudng song song: b) Ouet vong cUa khi dtit ngang theo hllang teen tam : c) Ouet th!ng qua xupap xii : d) Qutt tidng qua cUa xii dllng piUOng d6i dinh; 1 - cUB quet : 2 - clfaxa ; 3 - pittOng :

4 - xupap xi.

21

ky nay dbi hoi mOt vong quay true khuyu, 0 dong co hai ky, qua trlnh thay dt'Si moi chat duoc thuc hien t~n doan nho cua cac ky chinh, cu6i ky giA.n no va dau ky nen.

Phuong an quat thAng qua xupap xa vira gieH thisu, khong phai la phuong an duy nhiit (hlnh 1.9). Trong dOng co hai ky COn su dung nhieu phuong an khac CUa so d6 thay ddi mel chat (hlnh 1.10).

Phuong an quet vong, cira khi d~t ngang thea hudng song song (hlnh 1.10a) da don gian hoa du tao dQng co so vbi phuong an dB. nghlsn cuu (khOng co xupap va co cliu dAn dOng xupap), nhung lam giam chat luong thay deB moi chat va mat nhidu moi ch!1t mdi di ra dubng thai.

Phuong an quet vong, cua khi d:;tt ngang thea huong lech tam (hlnh 1. lOb) giam duoc IUQng mel chat moi 19t ra dubng thai, ngoai ra can tao ra chuy~n dOng quay cua mOi chl1t mdi vao xilanh lam cho nhien li~u va khong khi dUQc hoa tren t6t hen, Cac phucng an nay duoc dung tr(ln dOng co hai ky cua xe may hoac dOng co 0 to.

Phuong an qudt thang dung trong dOng co pittOng d6i dlnh, trong do mQt .pittOng di~u khien cira quet con pittOng kia di~u khien cira thai, c6 the dat chat IUQng cao v~ thay ddi mel chat (hlnh 1.10d).

Trong d(mg co hai ky co the dung khOng gian cacte lam thitl"t b] tao khl quet ducc goi IS. dQng co dung cacte tao khi quet, trong do cacte duoe dung lam born tao khl

9 -----4")

6

5

I

11 12 13

ffinh 1.11. Sd d6 di)ng CCI xllng hai kY dung cacte tao khl qoet

1 - khOng gian cacte : 2 - thanh truy~; 3- duong n6i !h6ng khOng gian ben dlJoi pitt6ng voi duong dAn khi quet ; 4 - dlJdng din khi quet ;.5 - cilaque! ; 6 - piuoog : 7 - xilanh : 8 - rup xilanh ; 9 - nen dien ;

10 - cua xa ; II - hi) che hoa khi: 12 - Clra hUI ; 13 - IIVC khuyu.

quet, Khi pit tOng di tu DCD IE!n DCT se lam tang khOng gian ben dudi pittOng khien ap sul1t a dAy tha:p hon ap suat khl trbi (co dQ chan khOng). Nho do khOng khi ngoai moi tn:lbng dUQc· hut tr\tc ti~p(dQng co diMen) hoac qua bO chi:l hoa khi (d¢ng co xang) di vao khOng gian cacte khi pittOng mo caa hut 12, (hinh 1.11). Trang hanh trlnh nguoc lai (pittong tu DCT xu6ng DCD), pittcng nan moi chat mdl trong cacte truce khi rna caa quet. Sau khi cua quet ma mOi chat mot ducc da:y vao xilanh thuc hien qua trlnh quet va. .nap da:y xilanh. Hlnh 1.12 gidi thieu so d6 phan ph6i khl cua phuong an quet vong, vi tr] dong vA mo cac caa quet va cira thai d6i xung qua DCD.

Uu diem chlnh cua dting co dung cacte lam born khi quat Ia cliu tao dan gian.

Nhung so vOi cac phuong an c6 bam khl quet rieng thl chat IUQng thay dt'Si moi chat rfit kern, vI v~y g1\y snh hl10ng x!i:u tCli cong suat va hi~u suat dgng ca.

22

Trang d¢ng co hai ky mQt phan hanh trlnh Sn dung df1 thay ddi mOi chat, 8e khOng thuc hi~n qua trlnh sinh cong, Do do tM' tlch cong tac thuc te cua xilanh V~ khi pittong tit k di lsn DCT (hlnh 1.9b) se Hi :

(1-4)

trong do V n - tM" tlch xilanh tuong ung vai pha'.n hanh trlnh Sn' TI 86 nan thuc te cua dOng co hai ky E' se la :

(1-5)

TI 86 nen hlnh h9C E cua dOng co hai ky c6 bigu thuc gi6ng nhu d6i voi dOng co b6n ky :

Vc + Vh Vc

Phan hanh trlnh t6n thl1t lJI, Ia tI lli\ giua Vn va Vh

E ==

Vn \II ==Vh

Trong dOng cc hai ky lJI == 10 + 38%.

So sanh dOng co hai ky voi d¢ng CO b6n ky thlly rang : ved cung kich thuoc xilanh va 86 Yang quay n cua dOng co, cOng sullt cua d¢ng CO hal ky vl1 mat Ij thuyet CD th~ gl1p hai Mn dOng co b6n kyo Tr@n thuc te chi dat khoang 1,5 - 1,7 Mn do phan hanh trlnh t6n that \II cho qua trInh thay d6i moi chat, vi chat lugng quat thAi kern va vi cttn t6n mOt ft cOng su!lt dan dOng born c!lp khi quat.

Uu diem chlnh ella d¢ng co hai ky Ia mOmen quay d~u hon vi m6i chu trlnh chi can hai hanh trlnh pittOng hoac m¢t yang quay true khuyu (thay cho hai Yang quay cua dOng co b6n kY).

Nh11QC diE!m chlnh cua dOng co hai ky la thb'i gian thay dd'i mol chat r!lt ngan, qua trlnh quet va thai lai xay ra d6ng thb'i n~n cha:t lucng quet sach san v!)t chay tit xilanh va nap dtty mOi chat moi vao xilanh khOng hoan hao bang dOng CO b6n kyo

Trang d¢ng CO hinh thanh hoa khf ben ngoai, dung hoa khf dE! quet xilanh, khOng tranh khoi vi~c ma:t mat mOt phan hoa khl cung khf xa thoat ra dubng thai, vi v~y chu trlnh dcjng co hai ky thuong chi dung trong dOng co diMen. Trubng hQP dOng co xe may, thuydn may cong suitt nhe do cau tao don gian va. gon co y~u cau cao han so v(ji tfnh kinh M nen nguoi ta thuong dung dOng co xang.

(1-6) .

ffinh 1.12, Pha phan ph6i khi cua dl)ng co 2 kY quet vong

()... 4' - Vi tri dong cia qaer ; 0- 3' - vi tri dong clsa Ihai ; 0-1' - vi In b.(l.( tla lua di¢n hoac phun nhien lieu ; 0-1- vi tri DCT ; 0-3 - vi tri mCl ella x8. ; 0- 4 - Vi

t ri m(J clsa quet,

23

Chuang 2

CHU TRINH L Y TVONG CVA DONG co DOT TRONG

2.1. NH~N XET CHUNG vt CHU TRINH LV TUONG 2.1.1. D';C DItM CllA CHU TRiNH LV TUONG

Qua trlnh chuydn bi~n tu nhi~tna.ng (do hca nang cua nhien lil;iu khi chay tao ra) thanh cong (co nang) cua d~ng co d6t trong ra:t phirc tap, Truce tien mu6n heat d~ng lilin tuc dQng co phai khOng ngting thai san v(\t chay va nap da:y mOi chat mol vao xilanh theo chu kyo Khi dQng cd hoat dt')ng, t6n tl',li ra:t nhieu tdn thl1t trung gian nhu : tdn thl1t do nhien li~u chay khOng kil;it, khong kip thci, tdn tMt do tan nhist cho mOi chl1t lam mat, tdn thl1t cho hut va thai mOi chl1t (tdn thl1t born khl) ... Nhu v$.y chu trlnh lam viec cua dOng cd d6t trong thuc t~ la chu trlnh h{:l khong thuan nghich, ra:t phuc tap khisn cho vi~c nghien cuu cac qua trlnh cua chu trlnh tren g~p nhidu khd khan, rl1t khd danh gia muc dQ t6t xa:u cua moi qua trlnh va khOng neu dUQc met hubng rO rang nhAm nAng cao hi~u sul1t va cOng sua:t dOng co. Di:! cho vil;ic nghien cuu ducc thuan til;in d~ dang, ngutri ta dB. thay cac qua trlnh phuc tap trlin bAng cac qua trlnh co dang don gian hon, nhung vAn sat vbi cac qua trlnh thuc tl!, bAng each tam IUQc bo nhirng hi~n tUc,1ng va nhirng tdn that nang IUQng co tlnh chat thu yl!u, xuA:t hi~n trong chu trlnh lam vi~c thuc t(!.

Cach lam tren cho ta chu trlnh Iy tu:lJng cua dOng co d6t trong, do la met chu trlnh kin, thuan nghich trong do khOng co m~t tdn tha:t nang IU:Qng phu nao ngoai tdn tha:t do nha nhiet cho ngu6n lanh dB. dU:Qc quy dinh thea dinh lu$t II nhil)t d¢ng. D$c di€m chfnh cua chu trlnh Iy tulJng Iii :

- MOi chat cOng tao trong chu trlnh la khf Iy tulJng, nhil)t dung riling Iii hAng 86, khOng phu thut')c ap suit va nhi~t de. mOi chat,

- LUQng mOi chll:t dung trong chu t~lnh c6 dinh, khOng thay d6i. Trong chu trlnh khOng co cac qua trlnh thay ddi mOi chat (thai sach san v(\t chay va nap dlry moi chl1t mel vao xilanh), vi vf}.y ciing khOng co nhirng Wn tha:t do cac qua trlnh nay gAy ra.

- Cac qua trlnh nen va gtan n{:l IA nhftng qua trlnh dean nhist, khOng co tdn thl1t nhiet d6i v{Ji mOi rnrong xung quanh.

- Qua trlnh chay duoc thay bAng qua trlnh ca:p nhil;it Iuong Q1 tu ngu6n ndng trong di~u ki~n da.ng tich (V = const), da.ng ap (p = canst) hoac hOn hop (mot phan da.ng tlch vA mot phan da.ng ap), vA qua trlnh nha nhi~t cho ngu6n lanh qua khi thai, duc,1C thay th€! bAng qua trlnh nM. nhlet tu mOi cha:t tbi ngu6n lanh trong dil1u ki~n dAng tich hoac dAng ap. .

Nhirng giA thi@"t tr~n rl1t g4n giii v{Ji cac qua trlnh cua dClng co thuc t€!. Qua trlnh clip nhil)t dAng tlch rlit glrn giii v{Ji qua trlnh chay cua de.ng CO xang, may ga, d6t

24

chay cuBng bite bang tia lua di~n, vi hoa khi da. duc;tc hoa trQn d~u, c6 ap sutlt va nhlet dQ Ibn a cu6i ky nen, sau khi b$t tia lua di~n kh6i hoa khi nay s~ b6c chay nhanh tbi rmle pittOng chua kip chuysn dich (V = const),

Qua trlnh clip nhiet dAng ap rlit g6n vbi qua trlnh chay cua dOng co phun nhisn li~u nho khi nen va dOng co dil!den ce Ibn tAng ap cao, vl trong cac loai dOng co nay vi~c phun tci nhisn li~u vao xilanh dQng co ducc -th1,1C hi~n dt cham d!! nhian li~u duc;tc chay ki~t, ngoal ra d6i vdi dOng co tang ap cao con d~ han cMf ap sulit c1,1c dai cua chu trlnh, vi v$.y, qua trlnh chay cham ducc coi la dAng ap. Qua trlnh nhi~t dAng ap ct1ng glin gt1i vCli tua bin khi vi qua trlnh chay li€!n tuc trong buong chAy cua tua bin trong di~u ki(in dAng ap.

Qua trlnh ctlp nhiet h6n hop rAt glin vbi tuy~t dai bO phan dQng co diMen hi(in dai, trong d6 phan nhian li~u phun truCic ti€!n vao xilanh da kip thbi hoa trOn vbi oxy trong bueing chay d~ chay nhanh (dAng tlch) con phan nhien li~u phun muon hon do phai c6 thbi gian d!! ~p gB hoa trOn vcli oxy thira trong bu6ng chay nan qua trlnh clmy s~ cham hon (giai doan dAng ap).

Qua trlnh nha nhiet dAng tich glin vbi cac loai dOng co d6t trong pittOng vi khi mdi rna xupap thai (dOng co 4 kY va 2 ky quet thang) hO$C rna cua thai (cac dOng co 2 ky), khl thai do chsnh ap Ibn, thoat ra mOi trucng rlit nhanh nha nhiet cho ngu6n lanh trong di~u ki~n hau nhu dAng tich (phan Ion san v$.t chay nha cho mOi trubng a giai doan nay).

- Nha nhi~t dang ap rllt gl1n vlii tua bin khi va cac loai tua bin phan luc, qua trlnh nha nhiet nay ducc thuc hi~n lJ dMu ki~n ap suat khOng d6i va bang ap suA:t khi troi,

2.1.2. CAC CHi TIftU CHU tlu CllA CHU TRiNH

Cac chi titiu chu ylfu cua chu trlnh dllc;tc th~ hlen trsn hal m$t : tinh kinh tlf va tinh hi~u qua.

1. Tinh kinh It ella ehu trinh dllc;JC th~ hi(jn qua hi~u suilt nhiet 'It> d6 la tl s6 giil:a IUQng nhiet da duoc chuydn thanh cOng va s6 nhlet ca:p cho mOi chilt trong chu trlnh :

r, Q1 - Qz Q2

'It = Q1 = Q1 = 1 - Q1 (2-1)

trong do: Lt (J/chu trlnh) - cOng do mOi cha:t tao ra trong met chu trlnh ;

Q1 (J/chu trlnh) - nhi(it do ngu6n n6ng clp cho mOi chilt trong m¢t chu trinh ; Qz (J/chu trlnh) - nhiet do mel chilt nha cho ngu6n lanh trong mQt chu trlnh.

Ro rang: L\ = Q1 - Qz

2. Tinh hi~u qud eua chu trinh dllc;tc th~ hien qua ap sullt trung blnh PI cua chu trlnh, v~ th1,1C chat d6 la tl s6 gifta cOng cua chu trlnh vA th~ tich cOng tac cua chu trlnh :

L,

PI = V ' (Nm/m3 hoac N/m2) (2-2)

h

trong d6: V h = V max - V min' (m3) - th~ tlch ceng tac cua chu trlnh ;

V max> (m3) - th~ tich len nMt ella ebu trlnh (th~ tlch toan pM.n) hO$C tM deb IOn nhilt cua ky nen ;

V min' (m3) - th~ tlch nho nhA:t cua chu trlnh (th~ tlch budng chay),

25

Qua bi{!u thuc (2-2) thl!y r~ng : tip sul!t Pt can b~ng di~n tlch etia d6 th! eOng th~ hien qua Lt, ehia cho hoanh dQ etia do th] Vh, v~ thuc ehl!t d6 Ia ap sul!t trung binh etia chu trinh.

Vbi klch thuoc xilanh va s6 vong quay da. eho etia d¢ng co thl ap sul!t trung blnh Pi cang Ibn se cho ta cong sul!t cang cao.

Cac giti tr] cua chi tiriu l1t va Pt cua chu trlnh Ii tul:lng cua dong co d6t trong duoc coi Ia cac gibi han tren cua tli:t ca d¢ng co thuc tIS' co cung thOng s6 chu trlnh nhu ehu trlnh Iy tuong, dd cOng Ia muc ti(!u d~ d¢ng co thuc t~ vuon tbi.

Chu trlnh Iy tu?1ng cua d¢ng co dot trong pitOng duoc chia thanh ba loai dua thea dac trung cli:p nhiet Q1 tu ngudn nong cho moi chat (qua trlnh nha nhiet tu moi chat cho ngudn lanh Q2 d~u Ia nha nhiet dang tlch), do Ia :

1. Chu trlnh dang tich - ngu6n ndng cl!p nhi~t Q1 cho moi eMit trong di~u kil]!n V = canst.

2. Chu trlnh dang ap - ngu6n nong cap nhlet Q1 cho moi chat trang di~u ki~n p = eonst.

3. Chu trlnh h6n hop - ngu6-n nong el!p nhi~t Q1 cho mOi ehl!t, m¢t phan Qlv trong dMu ki~n dang tlch, can lai Q,p cl!p trang di~u ki~n dang tip (QI :: Qlv + Qlp).

D¢ng co d6t trang pitteng thuong li(!n ki!t vdi b¢ tang ap tua bin khf (g6m tua bin va may nen khl) thanh bt') dt')ng co tAng ap tua bin khl. Nhu vay qua trlnh nen mOt phan duoc nen trong mtiy nen phtln can lai duc;1C nan trong dl)ng 00, can qua trlnh giAn n?1 met phan giAn n?1 trong d¢ng co, con mot phan giAn nl:l trang tua bin. Phan cfi"p nhlet cho moi chat duoc thuc hien trong xilanh dQng co con phan nha nhiet cho ngudn lanh dUQc thuc hi~n trong tua bin.

D~ ti(ln cho vil]!c nghian citu cac chu trlnh If tuong cua tung loai dQng co cu thi! truce het ta hay nghien cuu chu trlnh Iy tu?1ng tdng quat, trang dd baa g6m cac qua trlnh dl)c trttng cho hau bet cac loai d¢ng co d6t trong hi~n cc. Nhu v~y m6i chu trlnh Iy tl1ang cua met dOng co cu thi! nao do chi la nhung trttbng hop riring duc;1C BUY tu chu tlnh tdng quat thea st,i rang buoc cua truong' hop C1,l thi!.

2.2. CHU TRINH LY TUONG T6NG QUAT CllA DONG CO D6T TRONG

Chu trlnh If tu?1ng tdng quat cua dQng fltp

co d6t trong dUQC the hil]!n tren hOO d6 thi : p-V (hlnh 2.1a) va T-S (hinh 2.1b)

gam cac qua trlnh sau : "iv

- Nen doan nhil]!t oc - dl)c trttng cho cac .loai dOng co dot trang, may nen khi.

- ca:p nhlet dAng tlch cy - dl)c trung cho dt')ng co hlnh thanh hoa khl bsn ngoai, va dot cucng btic, nho tia lua di~n ; mot phan dip nhiet trang dt')ng co diMen hi~n dai.

- Clip nhiet dAng ap yz - mt')t phan cl!p nhiet d~c trttng cho dQng co diMen hi~n

26

a

a) b)

Hlnh 2.1. Chu trinh ly llIong t6ng quat

cua deng co d6t trong

a) D6 thi p-V; b) D6 th] T-S.

d~i ; toan qua trlnh d~c trung cho d{)ng co dieden phun nhien lieu nho khi nen, d¢ng co di€!den tang ap cao va tua bin khL

- Gian nd doan nhiet zd - ~e trung cho cac 1O?i d¢ng co d6t trong va tua bin khi,

- Nha nhi~t dAng tlch df - d~e trung eho d¢ng co d6t trong pittOng.

- Nha nhi~t dAng ap fo - d~e trung eho tua bin khi,

TY 86 giira lip 8Ua:t hoac gilta th~ tlch tren hai dil1m di;i.e trung cua do th] duoc th€ hien qua cac gia tr] sau

Vo E =Vc

- TY s6 nen

(V 0 va V c - thg tlch bat ddu va eu6i qua trinh nen).

- TY s6 tang ap khi chay :

Pz A =Pc

(Pz - ap su{(t cue d~i khi ehay ; Pc - ap 8u1lt eu6i qua trlnh nen),

v, - Ty 96 gian no khi chay : p = V

c

(Vz - th€ tich cu6i qua trlnh e1:'lp nhiet

Yc - th€ tlch dl1u qua trlnh el(p nhiet hoac eu6i qua trlnh nen).

Y

- Ty 96 gian nd sau khi ehay : 0: = yd (Vd - th€ tlch eu6i qua trlnh gian no).

z

- Ty s6 giam tip khi nha nhlat : {j = Pd (Pd - ap suat eu6i qua trlnh gian no Pf

(Pr = Po - ap suat eu6i qua trinh nha nhtst eho ngu6n lanh).

N~u goi M la s6 kmol (kilOmol) mOi eMlt e6 trong ehu trlnh, se ducc

Q1 = Qlv + Qlp = (mCv(Ty - Tc) + mCp(Tz - Ty)].M Q2 = Q2v + Q2P = [mCv(Td - Tr) + mCp(Tr - To)].M

trong d6 : mC;", mCp (J/kmol.dl» - nhiet dung rieng dAng tich va dAng ap cua 1 kmol moi chat.

Thay gia tr] cua Q1 va Q2 vao (2-1), qua uck luoc se ducc

(T d - T r) + k (T r - T ol 'it = 1 - (Ty - Tc) + k(Tz - Ty)

(2-3)

mCp

trong d6 : k = -C - U\ chi 86 dean nhlet. m v

D1,1a VaG m6i quan h~ cua cac qua trlnh nhiet d1)ng d€ tlnh nhiet d¢ tal cac di€m cu6i cac qua. trlnh cua chu trlnh trong bi€u thirc (2-3) theo To. s~ dl1Qe

( ) k - 1

- Qua trlnh nsn doan nhi~t : Tc = To ~: = To. e" -1 ;

27

- Qua trlnh dAng ap

- Qua trinh dAng tich

- Qua trlnh doan nhiet

k-l

(Pd)-

Td=T - k z Pz

k-l

= T z ( Po' (J ) -k = Po' .sk. A

- Qua trinh dAng tlch :

- k - 1

lk -

TO.A .p. (J k

1 1

Pr 1 k"-k"

T f = T d Pd - T d Ir - To' A . p. (J .

Thay kE!t qua thu duoc vao (2-3), sau khi chinh Ii se ducc

1 1

- --

1 p. Ak ((J - 1) + k (PAk - (Jk) '1.t = 1 - £" -I . .!.

(Jk [A - 1 + k.A(P - 1)]

Tli (2-4) thay rang : hieu suat '1.t phu thuoc vao ti s6 nen E, each cap nhiet cho moi chat tli ngu6n nong th~ hi~n qua A va p, each nha nhiet tu mol chlit cho ngu6n lanh th~ hien qua (J va chi s6 doan nhiet k, th~ hien thanh phan va tlnh chat cua moi chat. Tang t1 s6 nen E se lam tAng 7lt" Anh huang cua nhftng thong s6 con lai toi 'It se diroc chi ro trong tung truong hcp C1J. th~ sau nay.

Ap suat trung blnh PI tinh thea (2-2), trang truong hop cua chu trlnh tdng quat, se duoc vi€t' nhu sau

(2-4)

Pt = v V f - c

hoac Pt =

(2-5)

Da bigt :

L, = Q1 - Q2 = [mCv(Ty - Tc) + mCp(Tz - Ty)] M -

- M[mCV<T d - Tf) + mCp(Tr - Ton, (J/chu trlnh)

Thay cac gia tri nhiet d¢ dit co vao, sau khi uoc 111Qc va chinh Ii sE:; ducc :

1 k -I 1

t, = meV" ToM {Ek -1[.1 - 1 + kA(P - 1)] - (PA k (a-k- - ~) + k(PAk ~ - I)]} (2-6)

ak ak

The tich c6ng tac cua chu trinh ducc xac dinh thea phuong trlnh trang thai :

Vh = Vr - Vc = MRTf - MRTc = MR (Tf - Tc 1

Pr Pc Pr Pc

28

trong do R - h:\ng s6 khi cua 1 kmol mOi chlf.t (R = 8314 J/kmoLdQ).

Do : Pr = Po va Pc = po.ek, thay cac gia tr] dA bi~t van bi.§"u thdc tr~n ali dUQC

1 1

1 --

Vh = Vr - Vc = MRTo--1 (E.p.Ak - efk)

-

PrE crk

Thay LI va (Vr - Vc) tlm dUQc vao (2-5), sau do chlnh Ii s~ dUQc :

1 1 1 1

E'po crk[(A-1)+ k).cp-1)]ek-1- [P£k(cr-1)+ kCPAk- crk)]

Pt = R . mCv 1 1

epAk - ri

Do

mCy 1

-R- - -m--=C=-p---m----::C\,=- = k - 1 ' nsn :

1 1 1 1

- - - -

gpo crk [A-1 + kACP - 1)]~-1 - (PAl:. (cr- 1) + k (PAl:. - 17k]

PI=k-l·

(2-7)

Tit (2-4), ta duoc :

1 1 1 1 1

- - - - -

1ltek-l.crk [A - 1 + M(P - 1) = a-k [A - 1 + M(P - 1)]~ -1 - [PAk (a- - 1) + k(PA k - crk)]

ek. Po PI = k-=-I .

Thay vao (2-7), se diroc bi.§"u thl1c thl1 hal cua Pt nhu sau :

I

qt. crk [A - 1 + MCP - 1)]

(2-8)

- -

E. P. ). k _ crk

Tu (2-8) thlf.y rAng, Pt sli cang cao ndu E, l1v Po cang l{Jn. Cung nhu d6i v{Ji l1t. se nghlen cuu C1,l th.§" tung truCfng hop sau nay vl1 s\i anh hucng' cua esc thOng s6 A, p, (J va k t{:li Pi>

2.3. CHU TRiNH CAP NHI~T HON HQp

D6 thi p-V va T-S dung cho ehu trlnh Ii tU'CJng c4p d6t trong dU'Qc gil1i thi~u t~n hlnh 2.2.

- o d¢ng co d6t trang pittOng, chl co qua trlnh nha nhi~t dAng tlch rna khOng eo phan nha nhiet dAng ap, Nhu v~y dAy la truong hop ri@ng cua chu trlnh tdng quat, trong di~u ki~n

Tf = To ; Tb = Td ; v, = Vd = Vo = Vf

va V h = V 0 - V c.

Trang di~u ki~n If.y gia tr] (J dUQc xac dinh nhu sau :

- Qua trlnh dAng tlch : a)

1 k-1

Pb Tb - -

a- = - = - = Ak.p.a- k

Po To

nhiet h6n hop CM dc)ng co

r

Hlnh 2.2. Chu trinh Iy tiJang clip nhi(!t h6n hQP a) D6 thi p-V ; b) D6 thl T-S.

29

(2-19)

Vi phan toan phan (2-16), duoc

a A + k A a P + k (p - l)a A = 0 Tit do tim ducc . a p _ _ 1 + k(f - 1)

.. aA - kA

Thay vao (2-19), s~ ducc :

aB

a A = I' - 1'- 1 - k I' + kI'- 1

.,.,k - 1

= -r (k - 1)(f - 1)

(2-20)

Trong bieu thuc (2-20), cac gia tri k > 1, p ~ 1 nen da:u cua cac thua so la : pk~ 1 >0 ; (k - 1) > 0 ; if -1) ~ 0 n~n ~ co da:u am, nghla Ia B = Apk la nghich bi€!n thee A. N €!u tang A se lam cho B = Apk giam va thee (2 -1 7) se lam tang 'I. t va nguoc lai,

Nhu v~y trong di~u ki(!n khOng thay d6i nhiet luong Q 1 dip cho chu trlnh hOn hop, cang tang A, cang lam tang 'It va nguoc lai, Tuy nhien cang tang A se Iam cho ap sua:t cue dl;l-i cua chu trlnh tang l~n, lam tang ung sudt cac chi tiet trong co cau khuyu true thanh truyen va cac chi ti€!t bao kin bu6ng chay dQng co.

Neu dot chay ki(!t 1kg nhian li(!u trong m(lt chu trinh, luc a:y Q1 = Qh (nhi(!t tr] thap cua nhien lieu diMen Qh = 42.500 kJ/kg) va M = aMo (a _- la M s6 thua khong khi ; Mo - so kmol khOng khi If thuy€!t dung de dot ki(!t lkg nhlan li(!u, nhisn li(!u diMen Mo ::::: 0,496 kmol/kg. MOi chat Ia khl If tullng n~n mCv = 20,9 kJ/kmol.dQ ; nhiet dO m6i truong To = 293K, thee bieu thuc (2-16) gia trj cua A phu thucc vao a. Hlnh 2.3 gibi thieu m6i quan h(! giira A va p vbi cac gia tri khac nhau cua A (tuc Iii cua a), voi e = 14 va k = 1,4. Hlnh 2.4 gioi thleu m6i quan h(! gifta A vbi t: (tuc la T c = T o.£k~ 1) voi cac gia tri p khac nhau, HI nh 2.5 Iii m6i q uan M giua 'l t cua chu trlnh hOn hQP va ). voi cac gia tri A va p khac nhau.

1

'I--- r-- Ut
,0 -

j-- u

..... 1,4-
f.I
.... t6
{,8-
I,D
._ ld
- z.«
II IJ

/4

l.f

£

tJ

ffinh 2.3. M6i quan he giUa ). va f'viii cac gia tri khAc nhau cua A(a) khi £ = 14, k = 1,4. To = 293 K.

Hlnh 2.4. Quan he giQa A va £ viii cac gia Iii khac nhau cua P khi A = 2,25.

31

Tit nhfing d6 th] tr@n th~y rang: khi A = const 'It

thi '11 se tang, khi tang A (tang phttn ea:p nhiet dAng 11M tlch) ; '11 = 1llmax khi A = A-max va p = 1 va "it = "itmin

khi A- =1 va P = Pmax' 461

Vai P = const, nE!u A- tang do A tang gay ra, cung 1l6D lam cho 'It bIng Um chut it, vl hie a:y da. lam tang tuong d6i lucng nhiet cap trong qua trlnh dAng tlch. Ilsa

Hlnh 2.6 giai thieu m6i quan M giua 11.1 cua ehu qf6

trlnh h6n hop va E vai cac gia tr] khac nhau cua A-

va P khi A = 2,25. ,z.f.9.

Hlnh 2.7 giai thi(lu m6i quan M giira 1ft cua ehu "SI trlnh hOn hop vA A- theo cac gia tri P va E khac nhau khi A = 2,25.

c--/~tU
f.Z
~ ~ ./ <S< 'Ei1:_
~
I,!- 17'7 »: "'-..
~ [lj /:: r- . Z;7',1
J,J~
~ ~u 4,0&
4.
WJ!,C
1,8
'110
l
~
'3,6 Tit nhirng mOi quan M tr@n thl£y ra.ng : 1lt cua ehu trlnh hon hop s~ tang khi tang E, nhung miic dtj tAng 11.t 0 dtjng co diMen (e6 E = 12 .;. 20) khOng nhanh nhu may ga va d¢ng co xang (e6 E = 5,5 .;. 12).

U

~(J U to 2,S s a .U 4,0 4,5 £0

A

ffinh 2.5. Quan he cua 'Tt va l viii cac gia tri khac nhau cua A(a) va P khi E = 14 ; k = 1,4 va To = 293K.

It
U_G7
au
IU4

a61

·4&0
tl,.f8

ase
aS4-
0,[3
11 IJ 14 IS q58~~~+--+--~~ D,5G J-lI-I---+----+--t--t---1

f,D {,5 /,11 /,5 J,Q A.

ffinh 2.6. Quan he giua 'h va E viii

cac mang d6ng mile ella P va A khi A = 2,25.

}finh 2.7. Quan h¢ giUa 11, vA;' viii

cac mang d6ng mile ella P va E khi A = 2,25.

Khi tang E tit 12 dgn 16 va A = 2,25, 1f1 tang khoang 6,35% khi P = 1 va'll tang khoang 10% khi A- = 1. Khi tang E t6c dtj tang cua 'll tang thea dubng A- == eonst len hen so vCli dU:bng P = const (hlnh 2.6).

Hi~u su4t 111 con phu thuoc vao chi s6 doan nhiet k cua mOi eMit (bi€u thuc 2-4) ; nhln chung tang k se lam 1lt tang.

Chu trlnh ly tut'Jng cua Mt eA cac Ioai d¢ng co diMen eao toe hien dai d~u la chu trlnh ea:p nhlet hon hop vC1i Slj phan ph6i khac nhau giira A va p va v{Ji cac gia tri khac nhau cua a. Nhung v4n dl1 trsn phu thuec vao du tao, ki~u loai va chs de. lam vi~e cua dC)ng co,

Tu cac hinh 2.4, 2.5, 2.6 th4y rlIng :

V{Ji E = 14 va A- = Amax> P = 1 thl 'llmax = 0,652

va vbi e = 16 va A = A-JIlaXI P = 1 thl 1ftmax = 0,67,

32

chung khOng phu thuec vao lucng nhiet clip cho chu trlnh Q1 (A hoac a), trong khi do tr~n de.ng co diMen thuc M hi~u sua:t co Ich IOn nha:t llemax thuong' vao khoang 0,42. Nhu v(\y cac tdn thAt phu trong dQng co, k@' ca tdn thl1t co gibi cua de.ng cc thuc M chism khoang 23 - 25% IUQ'ng nhiet dua vao dQng cc.

Hlnh 2.8 gibi thi~u m6i quan M giira PI vA A. (hoac Pz) vbi cac gia tr] d6ng rmie cua A (a) va p khi E = 14 ; Po = 0,1 MPa, k = 1,4.

Hlnh 2.9 gibi thi~u m6i quan M giira Pr va A voi cac gia tr] d6ng muc vEi E vA P khi A = 2,25 (a = 1,8).

p_ l..fJ.. ItA'"
t· 'cm~ %!mz
zo 1,0

/8 /,8

/; "-6

/f (,4-

f1 1,1

(0 t.o N€u nhiet IUCJng to ngu6n nong

mnh 2.8. Quan M gii'la PI va.1. (h~e pJ v6i die gill tri dOng

ca:p cho chu trlnh Q1 khOng d6i mite cua A (hose a) va P, khi Po = 0,1 MPa, E .. 14 va k .. 1,4. (A = const) thl tang' A. sE:l lam Pt tang

thea mdc tang cua 'It, nhung vi~ ta.ng cua Pt sE:l cham di d6i vlJi cac chu trlnh ga:n sat vbi chu trlnh ca:p nhi~t dang tlch (f == 1).

N~u tang PI bAng each tang A. se lam cho lip su!t cue dai Pz cua chu trlnh tang nhieu vA lam tang phu tai tr~n co c!u khuyu true - thanh truy~n cua dQng ca.

Khi A = const (py = Pz = const), n€u tang f sE:l lam tang' PI' 'I'hi du : v(1i A. = 1,45, n~u tang P l~n 25% (to 1,6 tang lan 2,0) sll lam cho PI tang l~n 46% (to 0,8 tang len 1,17 MPa).

Do do mu6n nang cao PI' tuc IA tang tlnh hi~u qua cua chu trlnh t6t nhat 190 tang

f vA giu A. = :: = const Khi dd hi~u su!t nhiet 7lt sll giam chut It, gAy anh hudng it nhieu tl:Ii tlnh kinh M cua chu trlnh.

N~u giu Q1 khOng ddi vA tang tI s6 nen £ thl PI cung Mng nhung tang cham han so vOi 1lt. Vi du : Khi tang E to 12 l~n 16 (tAng 33%) iJ P = 1,4 = const, Pt se tang to 1,09 d€n 1,14 MPa (== 4,5%) trcng khi do 111 (H.2.7) tang to 0,612 d~n 0,656 (= 6,6%).

/a; I! MN

Ii.' tlii1 t I I1lt

U ~ __ +-~~~~~-;~~tl

ffh~~~~~~

10 ~O

9

[,S 3,0 J. S 1.

mnh 2,9. Quan M giCia 11 vii. ;. voi cac gia tli d6ng mue ella Evil. P khi A = 2,25 (a .. 1,8).

3 - NL£lG

p Z

Q

v

mnh 2,10. Chu trinh d~ng tlch,

33

2.4. CHU TRINH DANG rtca (V = const hoac p = 1)

Chu trlnh dAng tlch (H. 2.10) la me.t truong' hop ri~ng cua chu trlnh h6n hop,' trong d6 chi c6 cl1p nhi~t dAng tich ma khOng c6 c1fp nhlet dAng ap, Trong di~u ki~n V

l1y Vz trung vOi Vy (Vz = Vy = Vc) vA P = Vz = 1 . D6 la chu trlnh Iy tUClng cua y

dQng co hlnh thAnh hoa khf hlln ngoAi vA d6t chay cuong buc bAng tia lita di~n.

Thay p = 1 vao (2-10) s~ duc;Jc hleu suilt nhiet 1ft cua chu trlnh dAng tich

1 1ft = 1 - gk-l

(2-21)

Til (2-21) tha:y d,ng hieu suilt nhiet Ttt cua chu trlnh dAng tlch chi phu thucc vao ti s6 nen e va chi s6 doan nhi~t k cua mOi chdt (do tlnh cha:t cua mOi chat quy~t dinh).

Trang (2-21) khOng xuilt hi~n A, chung to IUQng nhlet Q1 c1fp cho chu trlnh (phu tid cua dQng co) khOng gAy anh hUClng gl tbi Ttt.

Hlnh 2.11 gild thi~u m6i quan M gifta 1ft vA E vbi cac gia tr] k khac nhau, Tit d6 thily r6 tAng E IA bi~n phap t6t nha:t dg tAng 1ft' Nhung gia tr] cue d~i cua E trang esc Ioat dQng co nay b] han ch~ d' khOng xlI.y ra hi~n tUc;Jng kfch nd trang xilanh dQng cc. Vi v~y £ cua cac IOl;li dQng co chi gibi han trong pham vi sau : dQng co xang' £ = 6 + 12 ; dt')ng co dg_u hca e = 4,5 + 5,2 ; may ga £ = 7 + 12.

Thay p = 1 vao bi~u thiie (2-15), s8 dUQc

Q1 = M.mCv.To.E"-I(A. -1)

Tit (2-22) c6 thg rut ra :

Q1

A. = I + 1

M . mCy • To . c!'- -

Tit (2-23) thtJ:y rO : A. s~ tang khi e giam hoac Q1 tang, Ap suilt Pz s~ bAng:

Q1

Pz = A.Pc = ;. . Po . c!'- = Po ( M . mCy . To E + c!-)

'It 0)

46 4s

air 43 ttz af

-~ rQ5 ~ f--
V V r- ~ ~ -
,
-% ~ ~ !-- I/J- ~ f--
-
~ ~ ~
f1 ~
" fflnh 2.11. Quan he gilla 171 va s cua chu trinh d~ng tich viii cac gia tri cua k.

(2-22)

(2-23)

(2-24)

pz s~ tAng khi tAng E hO$c Q I'

COng cua chu trlnh Lt. ap suAt trung blnh cua chu trlnh PI du<,1c tfnh theo (2-11), (2-12), (2-13) vA (2-14) n~u thay p = 1 vao nhllng bi'u thdc a:y :

~ = mCyToM (c!'--l- 1)(A. - 1) (2-25)

Lt = mCy• To' M . c!'--1(J.. - 1) 1ft

= _£_ . ~ (J.. - 1)(c!'--1 - 1) Pt £-1 k-l

34

(2-26)

(2-27)

ho~c

1- Po

P = - . -- (J. - l)n

t e -1 k -1 -~I

(2-28)

N6u Q1 = canst (khOng ddi tAO, khi tang tl s6 nen £ thl cOng Lt va lip sdt trung blnh Pi st!! tang nhung cham han so vbi mdc tAng cua 711' Vi du : nl1u tAng £ t1l: 4 Ian

7 (khi k = 1,3) thl 711 tang 30% con L, va PI chl tAng 14%.

N6u tang ..l (tdc la tang nhi~t IUQng Ql) thl LI va PI s~ tang nhanh hon so vbi mde tAng cua ..l.

2.5. CHU TRiNH DANG Ap (p=const)

Chu trlnh dAng lip (R. 2.12) cung la trttC:lng hop rillng cua chu trlnh hOn hop trong d6 khOng c6 cl(p nhi~t dAng tich ma chi c6 c«p nhi~t dAng lip. Trong di@iu ki~n I.y di~m C cua chu trlnh h6n hop trimg vdi di~m y va

..l=Py=l.

Pc

f

Chu trlnh dAng lip la chu trlnh Ijtttc:':lng cua dOng co dillden phun nhian li~u bAng khi nen co lip sudt khoang 5,0 + 6,0 MPa va cua dQng co diMen t6c dQ ch~m tang lip cao.

Tbay ..l = 1 vAo cac fflnh 2.12. Chu trinh dAng Ap_

bi~u thuc (2-10), (2-11),

(2-12), (2-13) vA (2-14)

s~ tlm dUQc cac bi~u thuc

dnh 'It vA PI cua chu trlnh dAng lip

as. *. aSr-~~~~~~+--4--~

v

mnh 2.13_ Quan ~ giOa 'It va P clla chu trinh ding Ap

vOi dlc giA tri clla t vii. r.

r-1 1

71t = 1 - k(f - 1) , ~ --- 1 ;

4 = mCvTo~Ht- -I . k(f - 1) - cI' - 1)]

ho~c

(2-29)

(2-30)

(2-31)

E Po _k-l,,.,k

P = - . - [k(f - -1)~ - Ir - 1)]

1 £-d k-l.

hol)c

c:k Po

P = - . - k(f - 1""

t £ -1 k -1 I'll

(2-32)

(2-33)

Bi~u thuc (2-29) chi rAng 'it cua chu trlnh dAng lip, chAng nhung ph\1 thuOc vao t: vA k mA con phu thuQc vAo tl s6 giAn nll f khi chay (tdc QI)' Anh httllng cua £ vA

35

k tCli 'It cling tuong tl,t' nhu cac chu trlnh h6n hop va ehu trlnh dAng tich. Hinh 2.13 giO'i thi~u quan M giu 'It va P thea cac gia hi E va k khac nhau.

Tang f Wc la tang luong nhist cl1p cho chu trlnh Q1 (tang Uti dOng co) thl LI va Pt s~ tang, con 'II thl giam chut It.

Cling tuong t1,t nhu chu trlnh dAng tich, trong chu trlnh dAng ap neu ta.ng E (QI = const) thl Pt cling tang nhung tang cham han so v{fi 'II .

Qua nhirng phan trE!n thlty rAng trong ba chu trlnh : ctlp nhiet h6n hop, clip nhiat dAng tlch va clip nhiet dAng ap cua dOng co d6t trong pittOng, thl chu trlnh h6n hop nAm a vi trf trung gian con hai chu trlnh kia nam a hai thai cue, vl v(\y viec so sanh chi can thuc hi~n a hai chu trlnh thai

cue nay. Cac chi tiE!u dung d~ so sanh

cua chu trlnh h6n hop d~u nAm a vi tri r; /( trung gian khi di~u ki~n so sanh nhu nhau.

2.6. SO SANH 1']t ellA cAe eHU TRINH

vr d1,1 a cung m¢t ti s6 nan, 'It cua chu trlnh dAng ap Ia lc'Jn nhltt (H. 2.14). Khi P = I, 'It d~t gia tri cue dal khOng phu thuec vao QJ (A hoac a) hoac ).. Con khi A. =. 1 (chu trlnh dAng ap) VCli m6i A (hoac a) s~ c6 gia tIi nha nhtlt cua 'II . Chu trlnh h6n hQP s~ cd 'I, nAm a vi trl trung gian tuy thuec vao A. vA f.

c

o

Zf

s

1

b

5

m

a) an' m

b)

fflnh 2.14. So sAnh cac chu trinh

a) Co s, Q" To nhu nhau ;

b) Co p., 0, va To nhu nhau,

.

Hlnh 2.14. gi(:Ji thi~u d6 thi T-S nham so sanh 'It cua cac chu trlnh dAng tich va

dAng ap trong cac trui':1ng hop sau dAy:

- Co cung cac gia trj To, E vA QI'

- Co cung cac gia tri To, Pz va Q1'

Trong cac ti'ui'1ng hop tr~n do QJ nhu nhau, mu6n bit3t 'It cua chu trlnh nao ICln han, cgn xac dinh thsm Q2' Chu trlnh 01\0 co gia tr] Q2 len han thl thea (2-1), chu trlnh tly s~ co 7lt nho han.

HAy xet trucng hQP thu nhat (H. 2.14a), do To va E nhu nhau nE!n dUC1ng nen OC cua hai chu trlnh trung nhau. Xulit phat tit C dubng ctlp nhi~t dAng tich (V = const) sll d6e han ~ui'1ng ctlp nhi~t dAng ap (p = canst). DE!' dam bao Q1 nhu nhau, tue la dAm bao cho di~n tlch mCzn bAng di~n tich mCz'n' va bang' Q1 thl duong z'n' phai nam ben phal dubng zn, Ta gQi Qzp' Qzv IA nhi~t nha eho ngu6n lanh cua ehu trinh dAng ap vll chu trinh dAng tlch, Sau khi nha nhiet trang thai mel chat cua cA hai chu trlnh t~n d~u tro v~ di~m 0, vi v(ly hal dubng nha nhiet bo va b'o ch6ng Mn nhau. Do do ta co : Q2p = di~n tlch mob'n' va Q2v = di~n tlch mobn.

Do do : Q2p > Q2v va theo (2-1) s~ lam cho : 'Itp < 7ltv tuc hi~u sua:t lltv cua trlnh dAng tlch len hon, con hi~u sul1t 'It cua chu trlnh hOn hQP n&m c:'J giua hai hi~u sulit tr@n.

36

Nsu co cung mot tl s6 nen E thl ap sua:t c1!C dai Pz cua chu trlnh dAng tlch len nhat, nhu v~y trong truong hop thd nha:t k~ tr~n, chu trlnh cap nhi~t dAng tlch co hieu sua:t cao nhat cung' st'! lam cho ap sua:t Pz = ,.l.Pc cua chu trlnh len hen nhidu so v{:li cac chu trlnh khac.

'I'ren thuc tE! d¢ng CO hlnh thanh hoa khl b~n ngoai va d6t chay cUi'fng bdc chi hoat d¢ng d tl s6 nen E tha:p (£ = 4,5 + 12), trong .khi do d¢ng CO dil~den lam vi~c d ti s6 nen cao (E = 14 + 20). VI v$.y mac du dQng co di~den lam vi~c thea chu trlnh kern hen v~ tlnh kinh t~ nhung no vAn cho hi~u sua:t cao hen so v{:li d¢ng CO xang.

Vi v~y, tren quan diem thuc ti~n, can so sanh cac chu trlnh thea trUb'ng hop hai (H. 2.14b). Do dUb'ng cap nhiet dAng tich d6c hon so v(Ji duong ctlp nhiet dAng ap nan d~ df,lt dUQc Pz gi6ng nhau, thl die'm c cu6i qua trlnh nen cua chu trlnh dAng tich phai nam thilp hen diem c' (dil1'm cu6i qua trlnh nen cua chu trlnh dAng lip). Trang tlnh hu6ng fl.y d~ dam baa Qt nhu nhau thl di~m z (cu6i qua trlnh cAp nhiet cua chu trlnh dAng tlch) phai nam tr~n ducng p = Pz = canst vA nam ban phai di~m z' (diem cu6i qua trlnh cap nhiet cua chu trlnh dAng ap). Ta biEl"t : Qlp = di~n tlch mc'z'n' va Qlv = dien tlch mczn voi di~u ki~n Qlp = Qlv = Qt. Phan tich tuong t1! nhu truong hQP m¢t st'! co : Q2p = di~n tlch mob'n' va Q2v = di~n tlch mobn, 0 dAy Q2p < Q2v lam cho 'lIP> 'ltv'

Nhu v~y trong truong hop thll hai hi~u sua:t nhiet 'lIp cua chu trlnh dAng ap Ion hen so voi chu trlnh dAng tfch 'ltv' con chu trlnh h6n hop nam a vi tri trung gian,

2.7. CHU TRiNH LY TUONG CVA DONG CO TANG AP

TAng ap cho dOng co bAng each tang ap sutlt mOi cha:t tr~n d1.ib'ng nap, qua do lam tang ap suat dliu qua trlnh nen, vl v~y lam tAng tlnh hi~u qua cua chu trlnh, tdc tang ap sUllt Pt thea (2-8), (2-13) hoac (2-14).

Tr~n d¢ng co tang ap, ngoAi ban than d¢ng co con co may nen khi, Dan dQng may nen khl co the dung nang IUQng cua true khuyu d¢ng CO (qua h~ th6ng truy~n d¢ng) , hoac dung nang lucng cua khi xa nh" sinh cOng trorig tua bin khl, Nhu v$y nguo! ta chia d¢ng CO tang ap thanh cac loai sau :

- D¢ng cc tang ap truy~n dQng co khf ;

- D¢ng co tAng ap tua bin khi,

Do do chu trlnh If tuong cua dQng co tang ap st'! l~n luot dlt«;'c gibi thieu thea cac dang dOng co tang ap kg trsn.

1) Chu trlnh ly tl10ng cua dOng CO tA.ng lip truy@in dc)ng cO khl

Chu trlnh g6m hai hi? ph(ln (H. 2.15).

Chu trlnh Iy tuong cua ban than dQng co kcyzb ; chu trlnh Iy t"ttong cua may nen nokm, Tru{:lc ti~n trong may nen mOi cha:t dUQc nen doan nhiet ttt ap 8U1'(t Po l~n Pk'

tigp thea m6i chat dltQC nen ti~p thea qua m trlnh doan nhi~t ttt Pk l~n Pe-

Hiau sua:t nhiet toan thidt bi 'lIL cua chu trlnh d~ng CO' tang ap truy~n dl)ng CO khi st'! IA :

P !I l

n

n m b)

b k

a)

fflnh 2.15. 'Chu trinh Iy u.Jong ella dOng co tling ap lIuy~n dOng co khi

a) D6 Ihi p-V ; b) 06 Ihi r-s,

37

LIN LIN

= 'ltd - -Q = 'ltd - L 'lId

1 Id

(2-34)

trong d6

Ltd (J/chu trlnh) - cfmg cua chu trlnh dt)ng co duoe tinh theo (2-11), (2-12):

Lrd = me;. Tk . M{~ -1[..1. - 1 + M(P - 1)] - (A.pk - 1)}

hoac Ltd = mC". Tk . M ~ -1[..1. - 1 + M(P - 1)] 'ltd;

LtN (J/chu trlnh) - cOng cua chu trlnh may nen

k-l

LIN = k:1 MRTo [(::)-k- -1) = k:1 MRTo (~-1 -1)

Q1 (J/ehu trlnh) - nhi~t hrong cap cho ehu trlnh tit ngu6n n6ng ;

'ltd - hi~u suf{t nhi~t ella ban than dt)ng eo, cd chu trinh clI:p nhiet h6n hop :

1 V-1

'lId = 1 - ~ -1 . A -1 + M(P - 1)

LIN

6N . = L - cOng tuong d6i cua may nen !d

Vo

Ek = V - ti 86 nan trong may nen k

Vk

E = V - ti s6 nen cua dt)ng Cd e

T k (K) - nhi~t dQ khOng khl sau may

(Pk)k-l _k-l

Tk = To Po k = To' ck ;

R = 8314 J/kmol.dQ - hAng s6 khi,

Thay LIN va Ltd vao bi€u thuc tinh 6N duoc :

LtN k R ~-1-1

6N = - = -- . -- . ------------

LId k - 1 mCv ~ -1 . ~ -1 [A - 1 + kA.(p -1)] 'ltd

R mCp -mC"

trong d6 : mC" = mCv = k - 1 ;

Vo

Ek.E = Eo = V - IA tl 86 nen chu trlnh dQng Cd tang ap, e

38

hoac :

1

k (1--)

~~l

k

Thay gia tr] cua 6N vao (2-34) dttQc :

k -1

k[l-(~)-k ]

'll~ = 'lId - rk -1 [A -1 + k.l.(p -1)]

Nhu v~y hi~u su;it nhi~t toan thi~t bi cua dOng cc bIng ap co khi 'lu nho han hi~u su,n nhi~t ban thAn dOng co 'lId' vi dtjng co phM ti~u thu mOt IUQng cOng dif dAn d¢ng may nen. Ap su;it tAng ap Pk cang' Um thl cOng ti~u hao cbo may nen cang Ibn, ngoai ra nE!u tl s6 nen E cua dOng co vA IUQng nhi~t d[p cho chu trlnh Q1 cang nba thl 5N cang ldn va do d6 'lIL cang nho hen 'ltd'

Nhung dh1u trlnh bay tr~n dAy d6i vt'1i 'lu:. nhttng n6 ciing dung d6i vbi ap sual trung blnh Pt~ cua chu trlnh ly tUl1ng cua dOng co tang ap truy~n dQng co khi vi

~d - LIN LIN Ltd

PtI; = Vb = Ptd - L ' V = Ptd (1 - 5N)

Id h

ho~c

ptI; = Pld { 1

(2-35)

trong d6 Pld duoc tinh thea (2-14) :

P = _E_ . ~ rk-1

td E -1 k -1 [A - 1 + k.l.(p - l)]'ltd

Thay gia hi cua Ptd vao bilfu tlntc (2-35), ducc :

P.,=, = _E_ . ~ {ck-1(A - 1 + k.l.fO - 1)]11 - k [1 -

l.L. E - 1 k - 1 v: -ttd

Hlnh 2.16 gibi thleu m6i quan M giua "lIZ pu:. Ptd va 6N vbi tl s6 tang' ap PIt .

Po

I ~ "-07 1!61-+--+___::~'c-.IL-+-:...!:~- 18

Qua h nb 2.16 th;iy rang : hi~u su;it

chu trlnh tAng lip tztL s6 giam kbi tAng tl aDS Q60 (1

0,05 Q!9 16

s6 tAng lip (Pk) vi ph8i tiau bao mOt phan -+--,IYt----:;>""I----t---+-- (S (,$

Po Il UJf__-I--n''"""'7!F---lf--__4---If--- 1,4

cling cua chu trlnh dong cc d~ dAn dOng IlU;t___~!',.£_--jI----lf--__4---jf__ tJ

may nan, Khi tang Pk tit 0,1 MPa Ian 0,2 aO(~~t___--jr----l~__t---j1__ u

MPa (tang 100%) 1[u giAm tit 0,637 xu6ng O.7-'--___''--_____J~___'-----:,'-::-LLJ 1/'

0,595 (6,6%). to tz ,,<¥ 1,; 1,8 r.a 1,1 PK!.

Po

PtL Ptd --.-----r-------r-----r--+---,.(_ II ~ 1, I M N'

cml -

J"'o:;.t---:=-=t-----jf--~'____7oL..._1f__l 0 l, 0 m'

-+----"'~--I----r--r---+- f' 1,9

Khi tAng Pk' muc dO tang cua PU: cham ban so vbi Ptd' vi du : tAng Pk tit 0,1 MPa

HlIIh 2.16. Quan h¢ giila 17tl:' Ptl) P", vA ON ella ebu lrinh 19 lIJang dOng co tAng ap truyen dOng eel khi voi

Ii 56 tang Ap 1\ (f = 14 ; A = 2,25 ; ;. = 2,1 ; p = 1,4),

Po

39

dt!n 0,2 MPA (100%) PU: tang ttt 1,1 ll!n 2,08 MPa (89%), luc fiy cOng tuong d6i cua may nen tAng ttt 0 d~n 0,062.

M$.c dii da ti~u hao mQt phdn cOng cua chu trlnh dOng co dG dAn dQng may nen tang ap, nhung dung bi~n phap tang ap van lam tang ap 8uiIt chu trlnh cua toan thi~t bi pu: len nhidu, nhb d6 lam tang cOng sullt d¢ng co, nhung lai khOng gAy anh huang

len tesi hi(!u 8utH c6 ich tze cua toan b¢ thi€t bi dl)n:g co tang ap. Trang d¢ng co tang ap co khi thuc t@' tztL: c6 bi giam nhung hi~u sulit Cc1 giesi tzrri2 cua thi€t bi lai tang khi tang ap, vi khi tang ap cac phdn t6n thlit co gidi trong dOng co g~n nhu gift nguyen khOng thay d6i, trong hie d6 cOng chi th] cua chu trlnh lai tAng len nhidu,

Chu trlnh tang ap truy~n d¢ng co khi nghlan CUu d phan tren thuoc loai chu trlnh clip nhi~t h6n hQP. Nhirng diillu trlnh bay tren cung dung deli vC1i cac chu trlnh dip nhist dAng tich va cI1p nhi~t dAng ap.

Cac gia tr] cua tzw tztd' Ptd> Pw Ltd va 5N cua hai chu trlnh sau ali tlnh ttt cac gia tr] tuong ung cua chu trlnh clip nhi~t hOn hop sau khi thay p = 1 hoac ;., = 1 van cac biGu thiic tlnh,

2) Chu trlnh II tulfng eua dQng co tAng ap tua bin khi

Ta:t ca cac loai d¢ng co khOng tAng ap va dl)ng co tang ap truyilln d¢ng cc khl co mQt d*c di~m chung la qua trlnh nha nhiet cho ngu6n lanh ducc thuc hi~n trong diillu ki(!n dAng tlch (V = const), D*c trung qua trlnh d6 duoc thG hi~n qua bUlu thuc

~ = ;.,1".

Nhtrng dl)ng co delt trong ngay nay aU: dung rl)ng rAi phuong phap tang ap tua bin khl, trong d6 dung tua bin khi chl.lY bAng nang IUQng khi thai d(}ng co dg dAn d¢ng may nen tang ap. Cd hai loai tua bin khi chay bAng nAng luong cua khi thai.

a) Tua bin d4ng up

Trang hlil th6ng tua bin dAng ap t~n duong' 6ng thai ttt dl)ng co den tua bin co mOt blnh dn ap. Tac dung chlnh cua blnh la giu cho ap su~lt cua khi thai tit d¢ng co ra dUQc dn dlnh khOng ddi truce khi t6'i cac 16 phun cua tua bin, nho d6 tao 6n dinh cho t6c dl) dong khl di van canh tua bin, dam bao cho tua bin dl;lt hililu suiIt cao. Tuy nhien trong h~ th6ng nay dl)ng nang cua dong khf tit dOng co di ra bi ham trong binh 6n ap dG chuy@'n thanh the nAng ; sau do Il;li chuydn thanh dl)ng nang cua dong khi qua cac 16 phun vao sinh cOng trong canh tua bin. Cac qua trlnh chuy@'n d6i liy ga.y ra tdn thlit nhfit dinh v~ nang IUQng.

b) Tuabin bien up

Trong M th6ng tua bin bi~n ap, tr~n ducng 6ng thAi khOng cd blnh dn ap, dong khl tit xilanh di ra duong 6ng thai r6i di thdng Mi cac 16 phun van canh tua bin dl! sinh cong, Nhu v$y dOng nang cua dong khl thM duQ'c duy trl, tranh duc;1C t6n thtlt nAng IUc;1ng nhu trucng' hop c6 blnh dn ap, Tuy nhlan ap sua:t dong khi thai bien dOng lien tuc tit luc ma d~n hie d6ng kin cira thai, khig'n t6c dQ dong khi di van canh tua bin khong dn dinh, anh hUClng xliu tOi hi~u sua:t tua bin. Trong M th6ng tua bin: bien ap, c4n biS trl 6ng thai sao cho tdn th«t dl)ng nang cua dong khl thai t~n su6t dubng 6ng la it nha:t, mu6n v~y phai giu cho tig't di~n luu thOng phuong hueng' cua dub'ng 6ng it thay d6i v~ chii!u dai dltbng 6ng ngan nhlit.

Dubi da.y ali nghien ctlu chu trlnh Iy tuong cua dOng co tang ap tua bin khl dung cac tua bin kG trsn,

40

1. Chu trlnh Iy tUeJng ella d¢lng co tang lip dung tua bin bi~n ap (tua bin xung luc) (H. 2.17a) g6m cac qua trlnh sau : ok - nen doan nhiet cua khOng khi trong may nen ; ke - nen doan nhi~t trong xilanh d¢ng CCI ; cyz - el1:p nhlet h6n hop ; z.b - giAn no doan nhi~t trong d¢ng co ; brf - giAn neJ cua khl thru trong xilanh va trong tua bin biifn ap ; fo - nba. nhi~t dAng ap.

7;1< 1000

18ot!

f6DD

{fOP

!lOU

fODO

800

600

.;.dO

c

4

z

iD Ym,i't

c

In. q t

Q ......... O-- __ ~-...L...<:I~_'_ _ __J._ _ __6_~_

tOO (,01 ~/J4. ~06 ~08 !,IO slsmi"

--_ ;

___ -I"

Hinh 2.17. Chu trinh ly tlJOng ella deng eo ta.ng ap tuabin khi a) D6 thi p-V ; b) D6 thi T-S.

41

COng cua chu trlnh ly tllong ca:p nhiet h6n hop cua dQng co tang lip dung tua bin bien ap duoc th€ hi~n qua di~n tich okcyzbfo t~n d6 th] p- V va d6 thi T-S. So v{Ji chu trlnh ly tllong tdng quat, 0 dAy khOng c6 phan nha nhi~t dang tich, vi v$y di€m

Pd

d trimg vbi didm f (H. 2.1) va (H. 2.17), do d6 Pd = Pr = Po va (J = - = 1.

Pr

Thay (J = 1 vao (2-4), dl1QC :

1

k. (p..tk -1) 'lII = 1 - ..t - 1 + k.t(p - 1)

1

(2-36)

.--

t-1

o

v, v; v,

trong d6 : Eo - ti s6 nen cua chu trinh, Eo = V, = V . V = Ek· E eke

Ek - tl s6 nsn trong may nen ;

E - tf s6 nen trong xilanh dQng co.

'I'uong tll nhu tren thay (J = 1 vao (2-6), (2-7) va (2-8), dl1QC : 1

Lu:: = mCy.To·M{~-l[..t - 1 + kA(p - 1)] - k(f..tk - I)} (2-37) 1

EoPo pu::= k-l'

ho~c

-

EoPAk -1

ekoPo 'lui..t -1 + lv1.(p - 1)]

PtL= k-l' _

Eo'p . ..tlc -1

(2-38)

Bi€u thuc (2-38) la k~t qua cua vi~c 14y cOng cua chu trlnh chia cho hieu : (V max - V min) = (Vr - V c) cua chu trlnh.

D€ lam ro tinh hi~u qua cua dQng co, c4n phal Illy Lu:: chia cho th€ tich cOng tac xilanh Vh' Do d6 ta c6 :

Lu:: Lu:

pu: = -

v, Vk -Vc

MRTk MRTc mCy m<;,

Ml}t khac ta c6 Vk = ---p;- ; Vc = ~ R = mCp - mCy

Thay cac gia trj Lw Vk' Vc vao bi€u thllc p~ sau chinh ll duoc

1

k-l

1

~ -

pu::= ~_\ {~-l[..t-l+kA(f-l)J-k(f..tk_l)}

(E - 1). k . (k - 1)

hoac :

ekplc

pu: = (E -1)(k _ 1) 'lII [). - 1 + kA(p - 1)]

(2-39)

,

Bi€u thiic (2-39) chi rAng : tang Pic (hoac Et) s~ lam tang pu::.

42

Neu la chu trlnh li t1.iC!ng dip nhi~t dAng tlch cua d~ng co tang ap dung tua bin bien ap, chi can thay ? = 1 van (2-36) va (2-39) s~ d1.iQC

1

-

k(A. k - 1)

'l12 = 1 - A. - 1

1 ~-l

o

(2-40)

1

L12 = mCvToM [~- \A. - 1) - k(A. k - 1)]

ekpk

p~ = (E - l)(k -1) 'l12 (A. - 1)

(2-41)

Neu la chu trinh Ii tucng cap nhiet dang ap cua d~ng co tang ap dung tua bin dAng ap, chi can thay A = 1 van (2-36) vA (2-39) se dl1QC :

1112 = 1

1

(2-42)

~-1

o

L12 = mCvTo (~-1 - l)k(f -l).M ~.Pk

p~ = (E-1)(k-1) 1l12.k.(p - 1)

(2-43)

So sanh (2-21) va (2-42) th!l:y rAng neu co cung mot ti s6 nen thi hi~u suat chu trlnh dAng ap cua dOng co tang ap dung tua bin bien ap vira ba.ng hi~u suat cua chu trlnh dip nhiet dang tlch cua d1)ng co khOng tang ap.

Bi~u thuc (2-42) cllng la bi€u thuc cua tua bin khi clip nhi~t va nhA nhiet dang ap. Phuong an tua bin bi~n ap chi dung cho trllbng hop ta.ng ap thlip, nghla 13.

Jia tri Pk khong qua 0,16 + 0,17 MPa, vuot qua gi(1i han do se gAy anh hucng xau tdi hi~u sutlt tua bin. Do do v(1i dOng co tang ap cao phai dung h~ th6ng tua bin dang ap,

2. Chu trlnh Iy tllC1ng cua d¢ng co tang ap dung tua bin dang ap (R. 2.17b). Trong chu trlnh co cac qua trlnh sau : ok - qua trinh nen doan nhiet trong may nen ; kc - nen doan nhiet trong xilanh ; cyz - ctlp nhiet Mn hop Q1 ; zb - gian nO dean nhiet trong xilanh ; bk - nha nhiet dAng tich Qn cua xilanh ; kr' - cap nhiet dang ap QI trong tua bin dAng ap ; r'g - glan nC! doan nhiet trong tua bin ; go - nha nhiet tit tua bin cho mOi tr1.ibng Qz. Trang cac qua trlnh tr{!,n co rang bu~c sau : Qn = Qr·

Ri~u sulit nhiet 1lld cua dOng co dl1QC xac dinh thea (2-1) se IS. :

QlI

'ltd = 1 - Q;- tu do co

AI' -1 1

Qrr = Q}(1 - 'It& = Ql·":-..t ---:-""1 "'-+--=-kA-:-:(P------:-1) • -~ -- 1

Hi~u sua:t nhlet 1lIT cua chu trlnh tua bin dAng ap okrfo thea (2-43) va (2-1) co

1 Q2

'ltT = 1 - 4 - 1 == 1 - QI

43

Tu d6 tlnh duoc Q2 :

if-I

Q2 = Ql·..1. - 1 + 1v1.(p - 1)

1

Hi~u smit nhiet cua chu trlnh If tllong cua dt')ng co tang ap dung tua bin dling ap TIlL se 180 :

1 if -1

(f . f0k - 1 ..1. - 1 + 1v1.(p - 1)

(2-44)

trong d6 : fo = f.fk - tI s6 nen t6ng hop cua chu trlnh,

Tu (2-44) se suy ra lltL cua cac chu trlnh If tllang cap nhiet dAng tich (p = 1) hoac ca:p nhi~t dAng ap (..1. = 1) cua dong co tang lip dung tua bin dAng ap, bang each thay p = 1 hoac ..1. = 1 vao bi€u thuc ay.

So sanh (2-44) v{:li (2-10) cho thay, bH~u thuc tinh hi~u suat nhiet cua chu trinh ly tuong dip nhiet h6n hop cua d¢ng co tang ap dung tua bin dAng ap harm toan gi6ng bi€u thiic tlnh hi~u suat nhiet cua chu trlnh h6n hop cua dOng co khong tang lip, khi tI s6 nen cua chang bang nhau (thay e bang fo)' K~"t luan tren cho phep suy ra tat ca eac bi€u thuc v~ 'It:r. ~ll P'L cua cac chu trlnh Ii tuong cap nhiet h6n hop dAng tlch hoac dAng ap cua dt')ng co tang ap dung tua bin dAng ap khi bi~t cac bi€u thiic tuong u:ng cua cac chu trlnh Ii tllong cirng loai cua d¢ng co khong tang ap,

Nllu ap sUat trung blnh cua chu trlnh tang ap dung tua bin dAng ap cling quy v~ the tIch ceng tac xilanh Vh, se duoc :

. ~ L'L V 0 - v c fo - 1

PtI = V = v - v . v - v = P'L' f - 1

h k c 0 C

ho~c

fo Po

= f-1 . k-1 {(..1. -1 + 1v1.(p-l)]~-l - (..1.1' -I)}

~'Pk

PtI = (f _ 1)(k _ 1) 1l,g..1. - 1 + 1v1.(p - 1)]

(2-45)

Tit (2-45) thay rang : tang Pk se lam tang P~L' Su dung tang lip tua bin khl chling nhung lam tang tlnh hi~u qua cua chu trlnh, ma tfnh kinh tlf cua chu trlnh cling tang.

Nhirng di~u trlnh bay trlin v~ dt')ng co tang ap tUR bin khf dung cho truong hop b¢ tua bin may nan c6 lisn h(l co khf v{:li dt')ng co d6t trong. Trang trucng hop b¢ tua bin may nen khong co li€!n M CO khi rna chl c6 Iian M khi the vbi dt')ng co, nghla la cOng suat do tua bin san ra chl du dung d€ quay may nen khf, thl hi~u suat "'I.t2. va

ap suat trung blnh p;:r se chi dllQC xac dinh bang cOng cua chu trlnh ban than dOng co d tI s6 nen f cua dt')ng co vA Ap sua:t tang ap Pk tuong dng.

V{:Ii tl s6 nen E = 14 + 18 (d¢ng co diMen), su dung tang ap nho tua bin dling ap sll lam tang hi~u suat 5 + 6%. V{:Ii dt')ng Cd co tI s6 nen thap e = 5 + 7 (d¢ng co xang va d¢ng co ga) phuong An trlin c6 the lam hi~u suat tang 10 + 12%.

44

Chutmg 3

NHIEN LIEU VA Mal CHAT CONG TAC CVA'DONG co DOT TRONG

3.1. NH!N XET CHUNG

MOi cMit cOng hie Ia chdt met gibi dung dE!' thue hien qua trlnh chuyen h6a to nhi~t nAng sang co nAng trong chu trlnh thuc t~ dQng cd d6t trong,

Khac vbi chu trlnh Ii ttidng, trong chu trlnh thuc t~ moi chat cOng hic la nhirng khl thuc rna tlnh chat Ii h6a luon bi~n d¢ng trong su6t chu trlnh, chung gdm co :

khOng khi, nhien li~u va san v~t chay, .

6 hanh trlnh nap, tuy thu¢c vao loal hlnh thanh hoa khl ma ngubi ta dua vao xilanh khcng khl (d(ing co hlnh thanh hoa khi ben trong) hoac hoa khl (d¢ng co hlnh thanh hoa khi ben ngoai), Khong khi hoac hoa khl mdi nap ducc gQi IA mOi chat mOL Trong hanh trlnh nap mOi chlft mdi hoa tr¢n vbi khl sot con lai trong xilanh cua chu trlnh truec, tao nen mOi chllt c6ng tac cua qua trlnh nap, v~ thuc chlft khl sot lA san v~t chay eua nhisn li~u vA khOng khl.

6 hanh trlnh nen, moi chllt cOng tac cu6i qua trlnh nap dtiQc dung lam mOi chat cua qua trlnh nen,

a qua trlnh chay, mel chlft cu6i qua trlnh nen du(,1C chuydn d4n thAnh san v~t chay.

6 cac hAnh trlnh gian nd va thai, m6i chdt cOng tac la san v~t chay,

Nhiet nang duoc dung dE!' chuydn bi€n thanh Cd nang trong d¢ng Cd la do phan dng chay cua hoa khi (h6n hcp giua hoi nhlan li~u va khOng khi) tao ra. C4n tao mol di~u ki~n dE!' phan dng chay nay dtiQc dilin ra dung luc, kj.p thbi, tri~t dEi', d6ng thbi dAm bao cho may chay lim. Tift cA nhirng di~u d6 lai phu thuec vao chlft IUQng hlnh thanh hoa khl va tlnh chlft cua nhien li~u dung trong d¢ng co.

D6i vCfi dOng co d6t trong, nguo! ta chl sU: dung nhfing nhien li~u dli hoa tren vbi khOng khi dE!' tao thAnh hoa khl, ngoal ra trong sAn v~t chay khOng du(,1C c6 tro, vi tro se lam cho 'vong gang bi li~t va lam tang d¢ mal mon cua xilanh, pittOng va vong gang. Do do d¢ng co d6t trong chi dung nhien li$u thE!' khi hoac nhien li~u thE!' lOng khOng chua tro. Nhien li~u thE!' rdn chl c6 thE!' su dung cho dQng co d6t trong sau khi da. duoc h6a 16ng hoac dUQc khi h6a trong Ib gao

Trong chuong nay se nghien cuu tlnh chlit Ii hoa cua nhisn li~u va met chat dung cho dQng co d6t trong.

45

.c:

3.2. NHI~N LltU TH£ KHf

Nhien li~u tM' khl dung cho d¢ng CCI d6t trong g6m co : khi thi~n nhien (san phl!m cua cac ma khl), khl cong nghiep (san phltm xu4t hi~n trong qua trlnh luy~n c6c, luy~n gang (khi 10 cao) va tinh luy~n dtlu mo) va khl 10 ga (khi hca nhien li~u tM' rAn trong cac 10 gal. Mtit nhien liEI!u the' khi bli:t kl d~u la h6n hop co hoc cua cac loai khi chay va khl trCl khac nhau. Thanh phan chlnh cua nhien li~u the' khi g6m co : oxlt cacbon (CO), matan (CH4), cac loai hydrOcacbon (CnHm), khl cacbonich (C02), Oxy (02)' hydra (H2), hydrOsunfua (H2S) va esc IOQ,ikhI trn, chu y{!"u la nito (N2) vbi nhtrng ty l~ khac nhau.

Nhln chung, cOng thuc h6a hoc cua cac cha:t trong nhien li~u the' khi co chua cacbon C, hydra H hoac oxy 0, d~u co the' vi{!"t duOi dang :

CnHmOr (trong do : n = 0 + 5 ; m = 0 + 12 va r = 0 + 2).

N€u ham lucng cac cha:t thanh phan chiia trong 1 kmol (hoac 1m3 ti@u chuan) nhien li~u khl ducc tinh theo thanh phan the' tlch va dung ngay eOng thuc hoa hoc cua mlii eha:t thay cho thanh phan do thl 1 kmol (hoac 1m3 ti~u chudn) nhien IH)u khl dUQc tM' hi~n qua bie'u thuc sau :

LcnHmOr + N2 = 1 kmol (lm3 ti~u chuan) (3-1)

BAng 3.1 giOi thi~u thanh phan the' tlch va nhi~t hi cua nhien li~u khl dung cho d¢ng co d6t trong.

Nhisn li~u khl dung cho d¢ng co d6t trong dUe;:IC chia lam ba IOQ,i (dua theo nhi~t tr] tha:p) :

1. Loai co nhi~t tr] Ibn (Qm - nhi~t tr] cua 1m3 nhlan li~u khf), Qm ;r. 23 MJ/m3 ti~u chultn. Loai nAy g6m khl thlen nhlan vA khi thu dUQc khi khai thac hoac tinh luy~n dau ma vA khi nhan tao (qua cracking), thAnh phan chlnh 'eua no lA khl metan chiem tit 30 + 99%, can lal IA cac khi hydr6cacbon khac,

2. LO/iLi co nhiet tr] vira (chism vi trI trung gian) Qm = 16 + 23 MJ/m3 ti~u chuan.

LOQ,i nAy chu yl!u IA khi thu du<,1c tu luy~n c6c, thanh phan chlnh cd H2 (khoang 40 + 60%) can lai lA CO, CH4.

3. LO/iLi co nhlet tr] nha :

Qm = 4 + 16 MJ/m3 ti~u chuan,

LOQ.i nay bao g6m khi 10 cao vA khl 10 gao Thanh ph4n chu yeu la CO va H2 chiem Wi 40%, can h;li la cac IO/iLi kh] tro N2 vA CO2,

46

...

o

'" .....

<:>

N N N

<:> <:> <:>

0'" U

"T 0" .....

-I- I e--

<:>

...

Z

..... .....

I I

-Io

ao N

-Io

N

<:> I

o u

8 ::r:

c

U

I I

'" <:>

-I-

'¢ <:>

-I- I

.....

<:>

r--

<:>

+ I VI

<:>

+ I

VI

<:> I

-IrN"

VI <:> N

-IN «i

N

.....

+

o 0 ao" ."p ..........

.....

eO

::;

e-l"T N "T

I + I

I + I

:3 u

I

t'<:

o

~ I

8

:t

c

u

8 :t

c

U

""D

::r:

...

u

t'<:

VI N

......

...

:t UN

• •

47

3.3. NHI~N LI~U TH~ LONG

Nhien li~u long dung cho dOng co d6t trong chu y~u la cac SaD phdm dUQC tao ra tu d1iu mo vi loai nay co nhiet tr] lon, it tro, d~ v~n chuylfn va baa quan. M6i loai nhien Ii~u long k~ t~n d~u la mOt h6n hop cua nhi~u loai hydrOcacbon co diu tao hoa h9C ra:t khac nhau, chlnh cllu tao do gAy anh huong Ion t(ji cac tinh chat ly - hoa co ban, dl\lc bi~t la tCli qua trlnh bay hoi, tao hoa khi -ya Mc chay cua nhien li~u trong dOng co.

Trang d4u rno co nhirng hydrOcacbon sau : paraphin (ankan) CnHzrt+z ; hydrOcacbon yang (xycloankan) CnHZn vi\ hydrOcacbon thorn (aren), CnHZn-6 va CnHZn-lZ' Ngoai ra trong dl1u rno con chua rl1t It chat Ol@phin (anken) CnHZn, diOI~phin (ankandien) CnHzn-z va axstylen (ankyn) CnHZn-Z' Trang bydrOcacbon no (bao hoa) cac nguyen tti cacbon lien k~t vbi nhau thea mach thing (ankan chlnh) hoac mach nhanh (izOankan cha:t d6ng phan cua ankan chlnh) hoac mach kin yang (xycloankan) bang cac mach dan, 86 mach (hoa tri) con lai cua C duoc bao hoa bang cac nguyen tit H. Trang dau mo ngoai ankan chlnh vOi lien k~t cacbon thea mach thing don con co cac cMU d6ng phan, voi rn¢t vai cacbon trang phan tit duoc lilln k~t thea mach nhanh dan co t~n la cac izoankan. VI du dubi dAy la c{lu tao phan tit cua butan chlnh, 2-iz6butan, Octan chlnh va 2,2,4-izOOctan.

Butan chinh :

H H H H I I I I

H -C -C -C -C -H ho~c : CH3(CHz)zCH3 I I I I

H H H H

2 - izObutan (s6 2 la thll t\i' cua nguyen tit cacbon co mach nhanh) H H H

I I I

H - C - C - C - H hoac CH3CHCH3CH3.

I I I P!-C-H

6ctan chinh : H

H H H H H H H H I I I I I I I I

H -C -C -C -C -C -C -C -C -H hoac CH3(CHz)6CH3 I I I I I I I I

H H H H H H H H

2, 2, 4 - izOOctan (cac 86 2, 2, 4 - chi rO tha t\i' cua C co mach nhanh) H

I
H H-C-H H H H
I I I I I
H- C - C - C C- - C -H hoac CH3C(CH3)ZCHzCHCH3CH3
I I I I I
H H-C-H H H-C-H H
I I
H H 48

Ankan chinh, do cae nguyen tit: C dtlQc li@n k~t don theo mach thing nAn cac mach C d~ hi gAy (d~ gAy phAn ling hoa hoc) lam cho no da t1,1 chay (mach li~n k~t cAng dai cAng da t1,1 chay), vi v$.y khOng phAi lA thAnh phltn ly ttlClng cua nhiAn lifu dung trong d¢lng co xa.ng d6t chay cuesng buc, nhung n6 lai r4t thlch hop vOi dOng co diMen. VOi izOankan (ch4t d6ng phAn cUa ankan) thl hoan toan trai nguoc, r4t kh6 hi gAy mach, tllc la kho t1,1 chay. Trong ankan do ti s6 C/H nho nen kh6i Iuong riling th4p va nhiet tr] IC1n hon leal khac, ngoa! ra do ca:u tao bao hoa nen tinh cha:t cua n6 r(t dn dinh kh6 bi~n chat.

Nhien li~u dung trong dong co xang d6t chay cuong buc, clin co nhi~u izOankan dg tranh kich nd. Ngttbi ta dA dung 2,2,4 - izMctan lam nhlen U(m chu1tn d6 do tlnh ch6ng kich n6 cua cac loai xang. Trong khi do dOng co diMen lai dung thanh phan tuong d6i nang cua san ph1tm dltu mo lam nhien li~u (vl chua nhidu ankan chlnh d~ tJ,l chay).

XyclOankan (paraphin vong) Iii loai hydrOcacbon no; thuong co 5,6 nguyen til: C (trong do nhidu nha:t la 6 nguyen tit:) trong phAn tit:, chung duQ'c lien k~t vi1i nhau bang cac mach thAng don t(10 nlin mOt vong kin nhu VI du dudi dAy :

xyclopentan

ho!)c

xyclohecxan
H H H H
.............. C ............. "'-C/ CH2 CH2
H <, C/ "'~H ho$,c C( ck2
/ ""C /"'H "CH2 dH2

/ ""-H / ""-H Paraphin vong co tlnh t1,1 chay nam gifta ankan chlnh va izOankan, can kh6i luong C

cillng hoi Ibn hen va nhi~t tri hoi nho hen so vOi ankan, vi tl I~ H IOn.

HydrOcacbon them (aren) la 10Q,i hydrOcabon khOng no, cAc nguyen tit: C cung' n6i v{Ji nhau thanh met vong kin nhung bang cac lilin k~t dOi va HAn k~t dan xen U nhau, c4u tao dign hlnh III chllt benzen va metylbanzen :

CH-CH

~ ~

CH CH

"CH=CH'

4 . NLElC

49

K~t cau tran giup hydrOcacbon thorn co tinh 6n dinh cao, kh6 tll chay va la thanh phdn Iy tttong cua xang' dung trong dOng co d6t chay cttong bdc. Do ham luong Hit, nlin chung cd kh6i hrong rilingl6'n va nhi~t tr] nho,

Cac loai Olliphin, diOphin va axlitylen lA nhirng hydrOcacbon khOng no, cac nguyen ti't C n6i v6'i nhau theo mach thAng trong dd c6 mOt mach kep, hai mach kep hoac met mach ba, vi du cha:t pentyl-l-CsHIO (s6 1 chi mach n6i C thd nha:t 11\ mach kep)

H H H H

I I I I

C=C-C-C-C-H

I J I I I

H H H H H

hO$c

Do co mach kep va mach ba khiE!n cac cha:t nay kh6 tl,! chay, thich hop veJi nhien li~u d¢ng co xang d6t chay cuong hac, kh6ng thich hop vbi nhisn li~u cua dOng co dieden. Ham luong cac loai hydrOcacbon khOng no trong d!iu mo r4t it, nhung lai chism ti l~ dang k~ trong cac loai nhien li~u qua cracking nhiet phan. Cac mach C khong bao hoa, nan tinh chat khOng 6n dinh, dli hi oxy hoa, bi€n chat, thanh cac chat keo da phan ti't.

Digm khac bi~t Ibn nhl1t cua cac loai hydrOcacbon kg trlin la digm sOi, vi v~y c6 thl! dung bi(jn phap v~t If - phan clt (sOi bay hoi va ngung t1,l) d~ san xul1t xang, d!iu hoa - nhisn li~u diMen, d!iu nhon ttt san ph~m thO cua d!iu mo. Cac thanh phan chfnh cua cac san pham chung cat ttt dliu thO la ankan, xycl6ankan vA aren.

D~ tang san Iuong xang ttt dliu tho, nguci ta dung phuong phap nhiet phan (cracking), 0 nhiet d() t === 400°C, d6i vrri cac thanh phan nang cua dtlu rna nham lam gay cac mach lien k€t C cua cac phan ti't Ion d~ tao ra cac phan ti't nho va nhe hen. Do ham Iuong tuong d6i cua H trong cac phan ttt Ion nang, khong du nen hydrOcabon nhe duoc tao ra sau nhi~t phan phal co cac thanh ph lin khOng bao hoa ·(khOng no). VI v~y san pham sau khi .nhi~t phan thuong cd nhldu Olliphin, diOlliphin va axlitylen. Trong khi nhiet phan n€u co them cac chat xuc tao (nhlet phan co xuc tac) mot mat se cd th~ giam bOt nhi~t dO cracking, nho do giam duc;lc ham lucng hydrOcacbon dang khi, mat khac co th€ tao phan ang tach Hz khei cac xyclcankan d~ bi€n thanh aren hoac tao phan dng tach Hz khci ankan r6i vong hda d~ thanh aren, ciing nhu tao di~u ki(ln tang Hz cho Olliphin, diOlliphin va axstylen. Nhu v~y, phuong phap nhiet phan co xuc tac st:! lam Mng ham lucng aren, lam giAm ham IUQng cac loai hydrocacbon mach thAng chua bao hoa nho d6 lam tang chat hrong xAng.

Ngoai ra, nguoi ta con dung nhidu giAi phap cOngngh~ khac d6i voi dtlu rna nham lam tang Hz, izOankan h6a d6i VCli cac ankan, tuyen hop, aren hoa v.v ... de san xuat xAng cao cl!p.

Xang va nhien U(lu diliden chung cl!t ttt dllu rna chua khoang 80 -;. 90% ankan va xyclOankan. Trong khi dd mu6n nAng cao tlnh nang ch6ng kich nd, thi trong xang phai cd t6i thieu 40% aren. VI v~y cac loai xang cao cl!p hi(ln nay d~u Ia cac san pha:m da qua cac giAi phap cOng nghe d$C bi~t.

Tfnh chat Iy h6a cua nhien li~u phu thuec vao tl l(! thanh phan cira cac nh6m hydr6cacbon k~ trlin. Tuy theo phuong phap hlnh thanh va d6t chay hoa khi trong chu trlnh cong hie rna co cac yliu cllu khac nhau d6i vCli nhien li~u. Vi v~y ngttbi ta chia nhisn li~u long thanh hai nhdm :

- Nhien li~u dung cho d¢ng CO tao hoa khl blin ngoai, d6t chay cuang buc ;

- Nhien li~u dung cho dQng CO diMen.

50

.,. ...... ......

-

::=

c

~

o o f<\

...., .... N

¢

.,.

N

o N N

~

o or.

-

"E o

I I I

'-'

I I I

...., o ......

I ....,

~

o or.

.....

I I

o

~

I ....,

.,.

N

...., N N I o N N

g

N I ....,

:2

I I I

or. or.

o

I

;i o

o or. N

d.

N N

N N .,. ....

on

8 o

..... N ......

o r-or.

o

o ror.

o

51

Cac loai nhisn li~u long 14y tit dliu rna d~u c6 cac nguyen t6 chinh sau : caebon (C). hydrO (H2) va oxy (02) ; dOi khi cling eon met ham h1c;:1ng nho luu huynh (8) va nltc (N2).

N~u bO qua ham luong nho cua S va N2 thl thanh phlin kh6i h1<;1ng c. h, 0nl cua cac nguyen t6 C, H, 0 trong nhien li(lu duc;:IC viAl nhu sau :

c + h + 0nl = lkg (3-2)

Bang 3-2 gidi thi~u cac chi tiAu cua nhien li(!u long dung cho d¢ng co d6t trong.

3.4. NHUNG TINH CHAT CHfNH eUA NHIE::N LltU 3.4.1. NHI¢T TR~

Nhiet tr] lA nhiet IU<;1ng thu duqc khi d6t chay ki(!t 1kg (hoac 1m3 tifm chuan) nhien li(iu (di~u ki(in tieu chudn p = 760mmHg va t = OOC).

Khi do nhlet tri, nguoi ta d6t nhian li(lu a nhil;it d¢ nao do (nhiet dQ mOi truong), nhiet luong duc;:lC san ra do nhisn li~u b6c chay sl!! duoc nUdc (hoac v$,t khac) hlip thu ; nudc lam lanh san v$,t chay tdi nhi(lt d¢ mOi trubng truockhi d6t. sau do dua vao Iuong nhien li(lu tieu hao, hru lucng va muc tang nhiet dQ cua nuoc se tlnh ducc nhiet tri cua nhien lil;iu.

Ctin phan bi(jt : nhiet tr] dAng ap vdi nhiet tr] dAng tich ; nhil;it tri thap vdi nhiet tri cao.

1) Nhi~t tri dAng lip Qp

Nhiet tr] dang ap Qp la nhiet luong thu duoc sau khi d6t chay kil;it 1kg (hoac 1m3 tieu chuan) nhien li(iu trong di~u ki(ln dam bao ap sulft mOi chat truce va sau khi d6t bAng nhau. Nhlet tri dang tlch Qv duoc xac dinh trong di~u ki(ln giu cho the' tich san v~t chay (mOi chat sau khi chay) bAng th~ tlch hoa khi (moi chat truce khi chay),

M6i quan M giua Qp va Qv duqc xac dinh theo bie'u thuc

Qv = Qp + PI(VS - Vt) J/kg (J/m3) (3-3)

trong do : Pt (N/m2) - ap 8u4t mOi cha:t trudc khi chay ;

Vt' Vs (m3) - th~ tlch hoa khf truoc khi chay va cua san v~t chay dA quy dAn v~ lip sulft PI vA nhiat dl) to trt.1dc khi chay,

D6i VCli nhil!n li(lu long san xulft tit da'.u rna Qp nho han Q\I khoang 0,2%, vl Vs > V,

(sau khi chay th~ tlch mel ch4t IOn len). _

2) Nhi~t tri cao Qc

Nhiet trj cao Qc lA toan b¢ s6 nhiet luqng thu duqc sau khi d6t chay ki(lt lkg (hoac 1m3 tiAu chuan) nhien lil;iu, trong do co ca s6 nhiet luong do hoi nucc dUI1C tao ra trong san v~t chay ngung t\l I~i thanh nuec nha ra, khi san v~t chay duoc lam lanh tlfi bAng nhi(lt dl) truClC khi chay ducc gqi IA nhi(it a'.n trong hoi nuoc. Trsn thuc t~, khi xa. tit d¢ng co thai ra ngoai trbi a nhlet dQ rift cao, do do hoi DUCIC trong khi xa chua kip ngung tu da. bi thM mlft, vi v~y chu trinh cong tac cua dl)ng co khOng th~ BU dung 86 nhiet gn nAy d~ sinh cong. Do d6 khi tlnh chu trlnh cOng tac cua dl)ng co, ngiroi ta dung nhi~t tr] th4p Qt, nho hon Qc ml)t s6 nhiet lucng vita bAng nhiet a'.n cua hoi nUdc duoc tao ra khi chay,

52

M6i quan M gilla Qc vA Q1 dUQc xac dinh thea cac bi~u thuc sau - Nhien li~u long : (nhiet trj. cua lkg - Qtk vA Qck)

Q1k = Qck - 2,512 (9h + w), MJlkg

(3-4)

trong d6 2,512 MJ/kg - nhi~t lin cua lkg hoi nu6'c

h - thanh phan kh6i IUl1ngcua H trong nhien li~u

w - thAnh phan kh6i lucng cua nuec trong nhien li~u.

- Nhien li~u khl : (nhi~t tr] cua 1m3 ti~u chuan Qlm vA Qcm)

(3-5) .

trong d6 : 18 - phan tu lUl1ng cua hoi nude ;

2-2,4 (m3) - tM' tich phAn tu cua hoi nu6'e (J di~u ki~n ti~u chulin p = 760 mmHg vA t = OOC ;

~ - th~ tich hoi nude khi d6t m.h kg khl H2.

C6 th~ xac dinh ga'.n dung nhi~t tr] thtlp Qtk hoac Qtm cua nhian li~u theo cOng thiic Mend~IMp sau da.y, n~u bi~t thAnh phan kh6i luong cua nhian li~u 16ng hoac thAnh phan tM' tlch cua nhien li~u khL

- Nhisn li~u long :

Qtk = 33,915C + 126,0.h - 10,89(Onl - s) - 2,512(9h + W), MJlkg (3-6)

- NhiAn li~u th~ khi :

Qtm = 12,8CO + 10,8H2 + 35,8CH4 + 56,OC2H2. + 59,5C2H4 +

+ 63,4C2H6 + 91C3Hs + 120C4HIO + 144CsH12, (MJ/m3 ti~u chuan) (3-7)

IUt dA cho rAng khi chon nhlen li~u 16ng dung cho dQng co phai dung loai nhian li~u co nhi(it tr] Ibn; nhung tr@n thuc t~ gay anh huang trl,te ti~p tbi eOng sutlt dQng cc lai lA nhlet tri cull 1m3 hoa khi (dQng co xang) hoac cua 1m3 khOng khl (dQng cc diMen).

Q~m trong dil1u ki~n d6t h~t 02 (Ms6 thita khOng khi a = 1).

Q;m (MJ/m3). ti@u chuA:n dltc;JC x8.c dinh theo bi4'u thtlc sau :

- Hlnh thAnh hoa khl ben trong :

Q;m = Qtk
1 }
22,4( ,unl + Mo ) (3-8)
Q;m = Qtk
22,4Mo - Hlnh thanh hoa khi ban ngoAi :

trong do : Qtk (MJlkg) - nhi$t trj. thtlp cUa nhisn li~u long;

.unl (kg/kmol) - phAn tit Iltl1ng nhiAn li$u ;

Mo (kmol/kg) - IltQng khOng khi ly thuy~t ca'.n d~ d6t ki$t lkg nhien li~u 16ng ;

22,4 (m3) - th4' tlch phAn ttl trong dil1u ki~n tiAu chua:n p = 760 mmHg,

t = OOC.

53

Cac gia hi Qtk vlL Q~m dl1c;JC gild thi~u tr~n bang (3-1) va (3-2). Tit: bang 3-2 thA:y rO ruou c6n tuy nhi~t trj. Q1k ra:t thA:p, nhung do c!ln it 02 cho qua trlnh chay nen nhiet tr] cua

hoa khl Q;m cling rill Mn.

Tinh bay hoi (thanh ph!ln chung cdt) cua nhien li~u gAy anh hl10ng IOn Wi t£nh na.ng hoat dOng cua ca dong co xang Ian dong co dieden. Trsn th1,1C t@' nglfC1i ta thuong dung cac dl1bng cong chl1ng c«t d~ danh gia tinh bay hoi cua nhien li~u. Dung thil1t bi chung ca:t (H. 3.1), cd ro-c

mot la:n xac dinh s6 lucng cha:t long chung ca:t dl1QC, cu6i cung ve cac dubng cong (H. 3.2), dd IA cac dubng chung c«t cua cac loai nhien li~u. Cach chung c!lt nhu tr~n, nhian li~u hoan toan each Ii vbi khOng kh£. TrAn th1,1C t@', nhien li~u duc;Jc bay hoi trong h6n hop nhian li(!u va khetng kh£ d~ tao thanh hoa khl, do dd di~u ki~n bay hoi cua nhien li(!u trong dOng co khac xa di~u ki(!n chung ca:t, mac dil each chung c!lt k~ tr~n cd th~ danh gta muc dO kho hoac da hoa hoi cua cac loai nhisn li(!u.

Vi v~y con cd each chung ctlt cAn Mng trong khOng khi, tdc la cho khOng khi va nhien li(!u hba tren truOc vOi nhau thee tl I(! m = Gk/Gn1 (Gk - kh6i IUQng khOng khi j Gnl - kh6i luong' nhien li~u), gift h6n hop a nhiet dO khOng d6i, xac dinh IUQng nhlen li(!u dliQC bay hoi trong di~u ki(!n can bang tr.y. K~t qua xac dinh 96 phan tram nhisn li(!u bay hoi a cac nhi(!t dO khac nhau vbi tl I(! hoa tren khac nhau (cac dUC1ng ddt (khuat) tr{!n hlnh 3.2). Qua thi nghiem t~n th{(y r6, nhiet d¢ bay hoi th1,1C t~ thA:p hon nhieu so viJi nhi~t dO chung c«t each Ii vbi khOng khf.

Anh huang tinh bay hoi cua nhien li(!u Wi tinh nang hoat dOng cua dOng co xang va dOng co diMen rAt khac nhau, vi v$.y c!ln xet cu th~ cho tung truong' hop.

3.4.2. TtNH BAY Hell

J

0.
.f.. ...... ./
i,..- -
5 ...... /
/ /' 1 ...... V
0 ......
...... - I- /
,/ 3V
5.., ,/ /
........ 1:- I---"
Ou V i--' -
~ F"'"
en .....-: '1
JV / .... ' ..,_~
~ -t- :"~;::::-;;.
"... ...... " ~ .....
o ~r<-/6
- ;' aVfZ I
sf) U 10 40 GO 80 (00 LV_/To/ chu~ c.#1 ( 7 .. ) ,

fflnb 3.2. DlJong d~c tinh chlJng cAt each Iy cila nhien Ii~ (dlJang JibJ) va dlJong d6c tinh chung cit can bAng lrong khOng khi (duang dilt)

1- nhien li~ died-en nhe; 2 - dl!.u hOO; 3 - XAng 010 ; 4 - dng hang khOng.

54

j

4

5

mJilc lam mM

Hlnh 3.1. Thic!t bi chllng cal nhien lieu

I - Mp di~ ; 2 - nhien li~ thu nghiern (100m!) ; 3 - nhiet ke : 4 - blnh nglJng ; 5 - binh do.

1) M6i quan h~ giU'a dnh bay hoi eua xAng va tlnh nang hoat dOng cua dOng co dung ch~ hoa khl

a) Ttnh nl1ng khtti dpng

Khi b$t tia hia di~n, hoa khl d@; ben hia nbllt a tl 1$ hoa tr¢n m = 12 : 1 + 13 : 1. Khi kh?Ji dQng t6c d¢ dQng co rllt cham, khOng khi va xang hoa tren khong t6t, nhiet dQ M m~t thanh 6ng nap, xilanh, pittOng v.v ... rtlt thA:p, do do chi co khoAng 1/5 + 1/10 xang dUI1C bay

hoi. Nsu bO cM' hoa khl da. dUQc di~u chinh a thanh phan hoa khl t6t nhat, thl hoa khl thuc t~ vao dOng co hie khai dl)ng s~ r4t nhat (d$,c bi~t khi trbi lanh) , rd:t kh6 ben lua va khai dOng. VI v$.y phat dong bucm gio d~ cung cd:p hoa khi co thanh phan m "=' 1 : 1, lam cho hoa khl thuc Uf vao xilanh co gia tr] sat vbi hoa khl t6t nhat, Luc a:y chi clin khoang 8% xang phun vao dUQc bay hoi 18. duo

Tr~n duong cong chung c{(t, tuong ung vbi 10% nhien li~u bay hoi, n€!u nhiet dO cang th!lp thl d~ng co cang dli khai d¢ng lanh (H. 3.3). Do do di~m 10% (nhiet d¢ bay hoi 10%) ducc coi la chi ti~u khai d¢ng cua d~ng co xang.

b) Nut hoi

Nhien lieu co di~m 10% cang tMlp, cang' d~ hinh thanh bot hoi tao ra nut hoi tren dubng ttt thung chua d€fn b¢ ch€ hoa khi khi trbi nang, khien hru dOng cua duong xang thi€!u linh hoat, co th~ con gAy tilc born xang lam cho d¢ng co chay khOng dn dinh, tham chi lam ch~t may. Tlnh trang 4y d~ lam cho xe dang chay nhanh vbi tAi trong Ibn, dot nhien cham lai r6i dung han, khOng th~ khoi dQng lai duqc. Do do di~m 10% khOng th~ qua thap, trong quy pham va xang thucng quy dinh ap sud:t

baa hoa cua xAng khOng qua 500 mmHg. Ta:t nhisn n~u thi€!t k€! dubng xa.ng mQt each hop Il, tang cuong nang I\lC hoat dOng cua bom xang va cc bi~n phap each nhiet hop ll cung co th~ lam tang khA nang tranh nut hoi k6 tren.

e) Ch{l.y am may

~ ~, 10

,.~ ~ O~--~~-+rc~~--~--~

,~

~. -z'I7r---,,4"':___-+------+---+------I

i\:-;

~'-4d

470~~G~O~-8~--f~6~O--~fl~O~/~40

/Vnl,il ti~ tc) dll/flj' c';l III %

Hlnh 3.3. Anh hUang cua nhiet d¢ chung cat 10% va ti Ie hila iron m tOi tinh nang khoi d¢ng.

Sau khi khlJi dong, din cho dQng co chay cham dqi may d:m dan d~ nhien li~u long con dong tren thanh dng dUQc bay hot, sau d6 mbi co th~ tang tai dan cho d~ng co. Thbi gian tu hie khl1i d~ng d~n Iuc tang tai Ia thbi gian chay 4m may. Thl nghlem chi d.ng, xang co di~m 20% + 50% cang thap, thl thci gian chay a:m may cang ngan va tinh co dOng cua dOng co cang t6t ..

d) Tinh tling toe

Luc ma bucm ga dQt ngQt lam dQng co tang tdc, mac du ca nhien li~u va khOng khl di vao khOng gian ch~ hoa khl d@u tang nhung mOt phan xang chua kip bay hot dong lai tren thanh dng lam cho hoa khl thuc W' di vao xilanh dling co tra nen loang, gAy anh huang ttli tlnh tang t6c cua dling co. Muc dQ gAy anh huang a:y tuy thuec vao hlnh dang cua dubng chung ca:t, nhi~t dO dQng co va tl I~ hoa trOn m khi tang tdc. VI du, n~u nhi~t d¢ thd:p, hoa khi loang thl phan dubi cua ducng chung ea:t gay tac dung len, nguoc lai thl phan tr~n sa gAy tao dung IOn. N~u nhi(!t dQ dubng 6ng nap Ibn ma dung xang d6 bay hot trong d~ng co co thi~t b] tang too, c6 tM' lam cho hoa khi qua d~m, gAy tao hai xa:u cho tlnh tang t6c. Nhln chung mu6n cho dQng cc dti tAng too clin dung loai xang co di6m 35 + 65% tuong d6i tha:p. ThOng thucng nguoi ta 14y di~m 50% lam tieu chu&n danh gia tinh t'a,ng tde cua xang.

e) Phlin phd;

1

Thuc nghiem chi rAng : khoang 2' xang kip bay hoi tren dubng nap st:l dam baa

nhien li~u phan ph6i d@u vao cac xilanh. Do do di~m 50% cd Y nghIa quan trc;>ng d6i vOi ch4t luqng phAn ph6i xAng vao cac xilanh.

55

g)CIutY

Mu6n c6 chilt hnrng chay t6t trong dOng co xang can dam bao cho xAng kip bay hoi h€t truClc khi b$t tia h'ta di~n. Do d6 di~m h6a suorig mil cua hoa khl phAi r4t th4p. Di~m strong mil l~ phu thuec vao di~m 90%. N€u di~m 90% cao qua s~ lam cho nhien li~u chay khong ki~t, tao ~hdi den, trong bu6ng chay c6 nhi~u muQi than. N€u di~m 90% th4p qua s~ lam cho hoa kh{ vao xilanh qua ~khOft, gA.y giAm M s6 nap, giAm cOng su.«:t va Him tAng khuynh httClng kich nd.

h) Gl1y loling dtJu nhlln lrong cacle

N€u t£nh bay hoi chung cua xang khOng t6t va n~u dia'm suong mu cua hoa khi qua cao, xAng c6 th~ ngung dQng t~n thanh xilanh va lot xu6ng cacte lam 10Ang va pha h6ng dau nhon lJ cacte. Tlnh trang nay cang' tram trQng khi khlJi dQng lanh va khi chay llm may. VI v$y di~m 90% cua dttCJng chung cilt khong dUQc cao qua.

i) LU{Tng khl n~p

N€u nhi~t d¢ dUCfng nap thilp, ail lam tang m$t dQ khi nap, Do do tlnh bay hoi cua nhien li~u cang t6t (luc lly do nhil)t A:n cua nhien li~u bay hoi gAy ra sl! lam giam cang nhieu nhi~t d¢ va tang cang nhi~u luQng khl nap vAo xilanb). Rttr,:lu ~tanol, do nbi~t 'n lCln, va do can It khOng khl di! d6t chay nlm lam giAm rO r~t nhi~t dQ du:bng nap,

BAng 3-3 tdng k€t nhirng di~u dA trlnh bay va n~u Mn cac quy dinh v~ cac dia'm 10, 50, 90%, coi do la chi ti~u vd tlnh bay hoi cua xang.

Bdng 3-3

ANH HUONG TiNH BAY HOI ellA xANG TOt TINH NANG ellA DONG eo DUNG eHf HOA KHi

% bay hl1i theo dllang Cae tinh nAng cua dOng 00 chiu Pham vi nhi~ dO cln dill, °C
cong ehung clt anh hlk'Jng Mua dOng Mua he
10 khoi dOng, mit hlJi, tOn IMt xang 52 - 58 61 - 66
50 chiiy fro IMy, gis Ide, phan ph6i 107 - 118 113 - 120
90 cMy, lAm loAng dJu nhan 166- 177 170 - 175 2) Tlnh bay hoi cua nhi~n li~u di~den

NhiAn lifu phun do bu6ng chay dQng co diMen dur,:lC b6c chay sau khi hlnh thanh hba khl. Trong thbi gian chay trA (tinh tit luc phun nhisn li~u vao bu6ng chay dOng 00 Wi hic bAt dllu chay) USc dO vA 56 Itti;fng bay hoi cua nhi~n lifu phu thuec nhi~u vao tlnh bay hoi cda nhien li~u phun vao dOng 00. T6c dO bay hoi cua nhien li~u c6 Anh httbng lCln tbi t6c dO hlnh thanh hoa khl trong bu6ng chay, Thbi gian hlnh thanh hoa khl cUa dOng co diMen cao t6c r4t ngAn, do dd cAn doi h6i tlnh bay hoi cao cua nhi~n li~u. Nhi~n li~u c6 nhi~u thanh phlln chung c«t nlling rilt khd bay hoi hlft, n@n khOng thl hlnh thAnh hoa khl kip thCfi, lam tAng chliy rot, ngow ra ph4n nhlen li~u chua kip bay hoi khi hoa khl dA chay, do tlic dung cua nhi~t dQ cao d~ b] phAn gilli (cracking) t(10 nan cac bat C kh6 chay. K€t qua, lam tAng nhift dO khl xA cua dOng co, tang t6n th«t nhift, tang muOi than trong bu6ng ehliy vA trong khl xa lam giam hi~u su«t va dO h~t dOng tinC$y eua dOng co. Nhung n«u thAnh phan chang cA:t nhe qua, ae khit1"n hoa khl kh6 W chay, lam tAng thbi gian chay tr~, va khi hoa khl da. bAt dl1u

.56

t\i chay tW hau nhu toan bl) thanh phan chung cllt nhe cua nhien li~u da. phun vao dOng 00 ~ Me chay Wc thbi, khi~n t6c d¢ tAng ap sua:t ra:t 16n, gAy til1ng nd thO bao, khOng ~m.

MOi loai budng chay cua d¢ng co diMen c6 doi hoi khac nhau v~ tlnh bay hoi cua nhien li~u. Cac bueng chay d\i bi vA xoay 16c c6 thd dung nhien li~u vCli thanh phan chung clft nhe. Thuc nghism chi rang: cac bu6ng chay ngan each c6 th~ dung nhien li~u c6 thanh phjin chung cllt kha r¢ng to' 150 + 1S0oC d~n 360 + 400°C, budng chay th6ng nh4t dung nhien li~u c6 thanh phan chung ca:t trong khoang 200 + 330°C. Riling d¢ng co da nhien li~u khOng c6 y6u diu gI dac bi~t d6i v6i tlnh bay hoi cua nhien li~u.

3.4.3. TfNH LUU D¢NG 0 NHI:¢T DO TRAP vA TfNH PHUN SUONG eUA NHI~N LI:¢U DI~DEN

1) Di6m k~t tua

o nhiet d¢ tha:p ham IUQng paraphin (cha:t ankan cao phan tit) vA nuoc Ia.n trong nhien li(!u dieden s~ k~t tinh tao ra nhftng tinh tM' nho khi~n nhien li~u trO thanh dich th~ dang due. Luc a:y tinh, Iuu d¢ng cua nhien li~u tuy chua ma:t hAn, nhttng cac tinh tht1 trlin c6 thd gAy ta.c blnh IQc va dl1bng 6ng lam ngirng ca:p nhien li(ju. Nhi(it d¢ khil1n nhien li~u ba.t dliu xua:t hi(in cac tinh thg kd trlm dttQc goi la digm due, Ti~p tuc ha tha:p nhi~t d¢ sll hlnh thanh cac tinh thg dang lubi, lam ma:t dan tlnh luu d¢ng do bi k~t tUa. Nhi~t d¢ cua thbi digm nay dttQc goi IA dit1m k~t tua. Nguoi ta thubng la:y digm k~t tua dg phan loai nhien U(iu diMen ..

Khi chon nhien li(iu diMen clin dam bao cho didm k~t tua th4p hon nhi~t d¢ cue tigu cua mOi trubng khoang 3 + 5°C, ngoai ra digm due vA digm k{ft tua phai sat nhau (thuong' khOng qua 7°C).

mgm k€t tua cua nhien li~u diMen phu thuoc chu y~u vao thanh phan h6a h9C cua no. Cang nhidu thanh phan ankan chinh didm k{ft tua clng cao, cang dA t\i chay, izOankan c6 didm k~t tua tha:p, kho tu chay, cac Ioai hydrocacbon mach thang khOng bAa hoa co digtn k~t tua tha:p, nhung ra:t khOng dn dinh, de kA't keo, tfch than. Thanh phan ly tuong cua nhisn li~u diMen l8. izOankan phan tu IOn dai co mach ngang.

Nhisn li~ diMen co g6c paraphin thttbng co digm k{ft tua cao, co tM' dUQc ha tha:p bang each xit ly khit paraphin dg khit bClt esc phan tit IOn cua ankan, nhttng each do lam giAm tlnh ttl chay cua nhien li~u. Co thg lam giAm digm kl1t tua bang each pha thlim phu gia.

2) DO nhln

Luc can gifta cac phan tit khi cha:t long chuy@'n d¢ng duOi tac dung cua ngoal luc dttQc gQi IA d¢ nhct, Nl1u d¢ nhOt cua nhien li~u diMen qua IOn sll gAy kho khan cho htu dQng cua nhian li~u tit thung chua dl1n bam, giAm d¢ tin c$y cho hoat d¢ng cua bom, gAy kho khan cho vi~c xA khi kh6i h~ th6ng vA vi~c xe tdi phun suong nhiAn li~u qua vol phun ~ kem, khi~n nhien li~u vA khOng khi hoa tr¢n khOng d~u, lam giam cOng suit va hi~u su4t d¢ng Cd. Nhttng n{fu d¢ nhot cua nhien li~u diliden nho qua sa gAy khd khan cho vi~c hOi tron m~t rna sat cua esc cap b¢ dOi bam cao ap vA voi phun, lam tang . nhiAn H(iu rb qua khe ho cac ~p bQ dOi, ngoAi ra con lAm giam hAnh trlnh tia nhi@n li~u trong bu6ng chay. Nhu vl),y cAn dam bao dQ nhOt hc;:lp IY. Noi chung dQ nhClt t liang d6i cua nhi@n li~u diAden nhf;! trong khoang Eio = (1 + 2) "E .

• D¢ nhal luang d6i r; Iii Ii s6 ghla thai gian c~n Ihi~1 de 200cm3 nhien lieu 1'1 nhi¢1 d¢ I cMy qua d¢ nhat k~ va thai gian don thiet de 200crrf nllOc 0 2ife chAy qua Ihi~1 bj do. Khi thu c~n de OOien lieu chay tMOO dong.

57

3.4.4. NHI¢T DO BEN LirA vA NHI¢T DO TV B6c CHAY

1) Nhi~t dO ben lua

Nhi~t dO ben Ilta IA nhiet dO thllp nhllt d~ hoa khl ben lira. Nhi~t dO ben hia phan anh 86 hrong thanh phan ehung cat nhe cua nhisn li~u, no dUQc dung Iam chi ti~u phong hoa d6i vOi nhien li~u dung t~n tAu thuy. Dg. tranh n6 va bu6ng may, nhi~t dO ben lua cua nhian li~u dung t~n tAu thuy khOng dUQc thtlp hon 65°C.

2) Nhi~t dO t\1 btl'c chay

Nhiet dO til b6c chay IA nhi~t dO thlip nhlit dl1 hoa khl (h6n hop nhian Ii~u vA khOng khl) tl,i' b6c chay rna khOng can ngu6n nhi~t ban ngoai cham chay, Nhlet dO t1,1 chay cua hoa khl phu thuec vao loai nhien lieu, ThOng thucng phan ttl lucng nhien li~u cang IOn thl nhi~t dO tl,t chay cang tha:p vA nguoc lai.

Nhiet ee tv: chay cua nhien li~u con phu thuoc vao kh6i hrcng ri~ng (m(tt dO) cua hoa khl, m(tt dO cang Ibn thl nhiet d¢ tl,f chay cang thap (vl s6 Idn va d$,p giua cac phan ttl tham gia phan ung trong mOt dan vi thci gian tl l~ thuan vOi m(\t dO).

Nhien li~u dung trong dong cc diliden can co nhiet d¢ tI,f b6c chay tha:p, con xang dung trong dOng cc co b¢ cM' hoa khi d6t chAy cutmg buc thl ngucc Iai, Trlln thuc t~, do con rllt nhieu y~u t6 gAy anh hl1d'ng Ibn Wi nhi~t dO tv: chay cua nhien li~u, vi v(\y d~ danh gia tinh tl,f chay cua .nhian li~u dung cho cac loai dong co khac nhau nguol ta khOng dung nhi(it dO tv: chay cua nhien li~u. D6i vdi dOng co diMen, nguol ta dung dnh tl,t chay cua nhien li~u, con ~6i vOi dong co xang hlnh thanh hoa khf ben ngoai d6t chay cllang buc ngubi ta dung tlnh ch6ng kich nlS cua nhien li~u lam chi ti~u danh gia chat luong chay cua nhien li~u trong bu6ng chay dOng ca.

3.4.5. DANH GIA TfNH TV CHAY CUA NHI~N LI¢U DI~DEN

Tinh t\i chay cua hoa khl (nhlen li~u) trong bu6ng chay IA m"t chi ti~u quan trong cua nhian li~u diMen. Trong dOng co diMen, nhisn li~u ducc phun vao bu6ng chay (J cu6i ky nen, no se khOng b6c chAy ngay rnA phM qua mOt tbbi gian chuan hi lam thay dlSi cac tlnh chait v$,t ly vA boa hoc (xe tai tia nhisn li(iu thanh cac hat nba, cac hat d1.1!;1C s4y n6ng, bay hoi vA hoa tron vOi khong khi tQ,o nlin hoa khi trong bu6ng chay, cac phAn ttl 02 vA nhien li~u trong hoa khi va d$,p vOi nhau tao phAn ung chuan bi chay v. v ... ) sau do mdi tl,t b6c chay, Thbi gian tlnh tit hie bAt dliu phun nhien lil;iu tdi hie hoa khl b6c chay dUQc goi IA thbi ky chay t~ vA dUQC do bang thbi gian Ti

(giay) hose g6c quay true khuyu V'i (dQ).

Nhu v$,y gia tri Ti hoac 'Pi ngan hay dAi s~ th~ hi~n rO tinh t\i chay d~ hay kho

cua nhien li~u diMen trong bu6ng chay dQng co. .-

Trlin thl,i'C t~ nguai ta thuong dung cac chi tieu sau d~ danh gift tlnh tl,t chay ella

nhien li~u di~en :

1. TI 86 nen tt1i han G.h ;

2. 86 x~tan ;

3. 86 x~ten ;

4. Chi s6 diMen D

5. HAng s6 dO nhbt - kh6i 11.1!;1ng W.

58

Ba chi tiliu d§u duoc do trlin dOng co thli nghiem dl)c bi(\t, trong di~u ki~n thli quy dinh, hai chi tiliu cu6i dttQc do trong phong thi nghlem hda chst, Cac dong co thli nghiem vl1 nhien li~u co ma hi~u sau : ASTM - CFR (My), BASF (Due) hoac HT9 (Nga), Cac d¢ng co trsn co tM' thay ddi d~ dang tl s6 nen E.

I, Tj so nen ttii han Eth dttQc xac dinh trlin cac dOng co thli nghiem. Di~u ki(\n thu nghism nhu s~u :

T6c dO dOng cc G6c phun som

n = 900 ± 1 vong/phut ;

IJ'ps = 13° gOc quay true khuyu, tru(JC DCT ;

Nhiet d¢ nuec 111m mat tn = 100 ± 2°C;

Nhiet d¢ kMng khl tr~n dub'ng nap : tk = 65 ± 1°C;

Nhiet d¢ d~u trong cacte td = 50 + 65°C ;

Ap 8Ul!t d~u Pd = 0,17 + 0,21 MPa ;

Pph = 10,5 ± 0,4 MPa ; QnI = 10 ml/phut ;

6rw.p = 0,20 mm ;

6x.a, = 0,25 mm.

Cho dOng co hoat dOng bAng nhisn li~u clin thli nghiem, thay d6i tl 86 nen £ sao cho thb'i gian chay tr~ V'i = 130 gcSc quay true khuyu (thb'i dili'm blit d§u chay t~i DCT).

Tl s6 nen thu dUQc trong di~u ki~n do chlnh lA Elh (danh gia tlnh tu chay cua nhien li~u trong dOng co).

Ap 5ul!t nAng kim phun Luu luong nhien li~u Khe M xupap hie lanh

Nhian li~u nao co Eth cAng thap, tl nh t\t chay cua n6 cang t6t' (de t\t chay),

2. So xc/an cua nhien li(\u di@den duoc xac dinh thea nhien li~u mAu do h6n hop cua hai hydroeabon tao nlin : cha:t xlitan chlnh (C16H34) va chl!t a e- mstylnaptalin (a-CIOH7CH3) v(Ji tlnh t\t chay ra:t khac nhau. Tinh W chay cua xlitan dUQc Ia:y IA 100 don vi, con a-mlitylnaptalin lA 0 don vi. Pha trOn hai cM:t trlin thea tt I~ tM' tlch khac nhau 5e dugc cac nhilin li~u mAu co tlnh tlj chay thay ddi tu 0 d€n 100 don vi.

86 xlitan cua nhien li~u diMen lA 56 ph~n tram thli' tlch cua cha:t xatan chlnh (C16H34) c6 trong h6n hQP cua nhien li~u ma.u, h6n hop nay co tinh t\t chay bsn trong xilanh dong co thu nghiem vOi cac diau ki~n thli nghism quy dinh, vua bAng tlnh t\1 chay cua nhien li~u c4n thu nghiem.

VI du : h6n hQP cua nhien li~u mAu pha cM' thea thli' tlch g6m 40% cha:t xlitan chlnh va 60% chat a-mlitylnaptalin ; trong bu6ng chay cua dOng co thu nghiem co tlnh tlj chay (£10 nhu nhien li~u clin thli nghiem. Nhu v~y nhlen li~u c;in thu: nghiem

co 86 xlitan IA 40.

3. So .xiten duJ;lC xac djnh tuong t\t nhu s6 xlitan, chi khac lA trong h6n hop cua nhien li~u mAu ngub'i ta thay xlitan bang xliten (ghecxadsken) C16H32. Tfnh t\t chay cua x@:ten kern han xlitan, do do 56 xliten IOn han 86 xlitan

86 x@:tan =:: 0,88 s6 xliten

Nhung do cha:t xliten co tinh dn dinh kem, nlin hi~n nay khOng dung xliten lam thanh phan cua nhlsn li~u mAu.

59

4. Chi so dUden D la dai htQng quy l1C1C, dUQc dung dl1 danh gia tinh t1,t chay ella nhien li~u diMen. Chi s6 diAden D dUQc xac dinh thea bil1u thuc sau :

(3-9)

trong d6 : r (kg/dm3) A(OC)

- kh6i 11111ng riAng cua nhisn li~u CI 15°C;

- dil1'm anilin, tuc la nhiet dci k~t tua cua nhien li~u clin

thl nghism pha trong anilin thea ty l~ th(! tlch 1 : 1.

Giua chi s6 diMen D va cac chi tiAu khac c6 m6i lien h(! khang khft v6i nhau (H. 3.4a, b).

j 00 90 80

/
/S6'~etan
~ /
<, E-t+, / /
<, k:'
/ I'--- r-
..........
/ -"1-- [til 120
11 100
10 a 80
-;-
9 <~ 50
S ~ ~o
7 20
0 _}
\ IV
L\ /
_\ / v
J\ 5O'xi ton
/ 1\
/ \ VII 0,9'1

0,92

lt~ 30 10 20 30 'to 50 eo 70 80 90 D

a}

0,90 O/ss O,B 6 0,8 ~ 0,82

§ 70

• ~ 60 ~ 50

20 ~O 60 80 100

b) sa' xe ten

Hlnh 1.4. Quan h~ giua cac chi lieu dfmh giA tinh 11,1 chay cua nhlen lieu dteden,

Chi s6 diMen D dUQc xac dinh CI phong thf nghlem hoa chat tuong d6i dan gian, nhung kern chlnh xac,

5. HlLng so d~ nhut - khlfi lU(1ng W eung IA m¢t chi ti6u danh gia tlnh t1,t chay cua nhien li~u blng phuong phap gian ti~p (xac dinh trong phong thf nghi~m hda chat). Quan M giua W vA cac chi tiAu khac dl111C gibi thi~u trAn hinh 3.4.a, b.

Hi~n nay thuong dung s6 xAtan d(! danh gia tinh t1,t chay cua nhien li~u diMen.

3.4.6. DANH GIA TfNH CHAT CH6NG KiCH N6 eVA NHrtN LI~m DONG eo HINH THANH HOA KHf Bt!N NGoAr, nor CHAY CU'{)NG BUC

Qua trlnh chay ella d¢ng co d6t trong hlnh thanh hila khi han 'ngoAi d6t chay cuang hac duge ba.t d§u tit tia lua di~n phong qua 2 cue n~n di~n, xu4t phat to do mang lira Ian r¢ng dlln, d6t h~t hoa khl trong bu6ng chay, Trttbng hop chay blnh thl1bng, t6c d¢ Ian ella mang lua vao khoang 20 + 40m/s. Co tM' xAy ra truong hop s6 hoa khi CI xa cue n~n lua do bi d6n ~p lam tang nhanh ap sua:t va nhi~t d¢ khil1n t1,t no Mc chay khi mAng lua chua Ian tbi, do la hi~n tUl1ng klch n6. N@'u xi\y ra kich n6, do phan hoa khl gAy ra kich n6 dA dUQc chuan bi t6t nan t6c de. chay Ibn ; t6c de. mAng lua kfch nd co th~ tOi 1500 + 2000m/s khi@'n ap su4t tAng nhanh 410 ra song kich n6 vbi Cl1bng dO Ibn, va d$p IAn thAnh - bu6ng chay vA sinh ra song phan h6i, cac song trAn gAy rung d¢ng thAnh bu6ng chay, gAy ti@'ng gO kim loai vA gAy nhidu tac hal nghiAm trong khac cho d¢ng ca. VI v$y. ngttbi ta da. tim mol giAi phap tranh khOng

60

d~ xay ra klch nd, tn1bc W~n la cac giai phap v~ nhien li~u. Kfch nd c6 lilin h~ m~t thi~t vCfi tlnh t1,i chay cua nhien li~u. Nhian li~u kh6 t1,i chay se kh6 sinh ra klch nd. Nhu v~y tlnh nang ch6ng kich nd cua nhian li~u gtin HAn vOl tlnh nang kh6 t1,i chay cua n6. D~ danh gia tinh ch6ng kich nd cua nhian li~u d¢ng co hlnh thanh hoa khi ben ngoai, d6t chay C1.1C1ng bllc ng1.1bi ta dung tl s6 nen c6 It;Ji nha:t Eel' d6 lA tl s6 nen

Ibn nhilt cho phep v~ mat kich nd. Xac dinh Eel d1.1Qc th1,1C hi~n trlin d¢ng CO khao nghiem met xi lanh, c6 th~ thay ddi tl s6 nen vbi cac quy dinh ch~t che v~ : t6e dl) dOng co, g6c danh lira sam, nhiet d¢ nubc, ddu vA khl nap, loai d{(u, ap suilt dau, loai n~n di~n, khe ha xupap, dubng klnh hong b¢ ch~ hoa khi, Mi, thanh ph lin hoa khi v.v ... Khi thuc nghlem ngubi ta tang d{(n tl s6 nen cho tCli khi xay ra klch n6 sl:l tlm ducc Ed

cua nhisn li~u khao nghiem, Nhisn li~u co Eel cang Ibn, tlnh ch6ng kich n6 cua no cang t6t.

Thuc M nguoi ta thuong dung s6 6ctan dE1' danh gia tinh ch6ng kich n6 cua nhien li~u. Ban chilt cua vi~c xac djnh s6 6ctan cua nhisn li$u tren d()ng co khao nghiem la so sanh nhien li~u elin khao nghism vbi nhian lieu mAu, khi d¢ng co hoat d¢ng trong di~u kien thuc nghiem d1.1t;Je quy dinh chat che. Nhien li~u mAu g6m hai thanh ph lin : izOOctan (2,2,4 - trimlitylpentan CsHIs) va heptan chinh (C7HI6) co tlnh chl1t 1.9 hoa tuong t1,i nhung lai rl1t khac nhau v~ tlnh tu chay (tlnh gAy klch n6). IzMctan rat kh6 t1,i chay (khd klch n6) con heptan chlnh rilt d~ t1,i chay (d~ kich nd), Kha nang ch6ng klch nd cua izMctan co gia tri la 100 don vi, con heptan chinh IA 0 don vi. Hoa tr¢n hal thAnh ph lin tren theo tl l~ th~ tlch khac nhau se d1.1Qc cac h6n hop cua nhien li(ju mAu vbi s6 6etan thay d6i tit 0 d~n 100 don vi.

Bdng 3-4

86 6CTAN CUA NHltN LI~U MAU [lZOOCTAN + Pb(C2Hs)]

S66ctan Ham luoog Pb(C2HS) trong S66ctan Ham IIlQng Pb(CzHs)
Ikg izOOctan (ml) trang lkg izMelan (ml)
WI 0,03S 111 0,5S0
102 0,070 112 0,670
103 0,100 113 0,790
104 0,}40 114 0,91S
lOS 0,lS0 llS 1,060
106 0,230 116 1,240
107 0,280 117 1,440
lOS 0,340 118 1,640
109 0,420 119 1,900
llO O,SOO 120 2,200 Nh1.1 v~y s6 6ctan la chl tiliu danh giA tinh ch6ng kleh n6 cua nhien li(lu. Gia tr] cua s6 6ctan la s6 ph~n tram (thanh phan th~ tlch) cua ham 11.1Qng izOOctan chua trong h6n hop nhlen li~u mAu pha eM' vbi heptan chinh, h6n hop nay co tlnh ch6ng klch nd (Eel) t1.1C1ng duong vOi nhian li~u can khao nghiem duoc xac dinh t~n d"ng co m"t

xilanh dac bi~t v{Ji di~u ki~n khao nghiem eh~t che,

61

VI du, Nlfu tlnh eh6ng klch n6 cua nhi@n li~u khao nghiem tuong duong vlJi nhisn Ii~u mau, g6m 90% thg tlch izOOctan vA 10% th~ tlch heptan ehinh, thl 86 6ctan cua nhi€!n li/ilu khao nghiem lit 90.

Thong thuong 56 6ctan duoc xac dinh vbi thanh ph~n hoa khl g~n gl1i vbi hoa khi chuan (M 56 thira khong khl a :::::: 0,95 + 1,05).

Bdng 3-5

CAC CHi Tl~U CVA xANG OTt)

Chi tiaJ ch!!:t hJ9ng
Hang rnuc
66/M 70/M 74/M 76/M 801M 851M
56 ocian 66 70 74 76 80 85
Diem chung cat :
10% (DC) khOng qua 79 79 70 75 75 75
50% (DC) khOng qua 145 145 105 120 120 120
90% (DC) khong qua 195 195 165 180 180 180
Di~m khO (DC) khOng qua 205 205 180 195 195 195
T6n tMI (%) 4,5 4,5 2,5 3,5 3,5 3,5
LUQng vat sot (%) 1,5 1,5 1,5 1,5 1,5 1,5
Ap suat hdi bAo hoa (mmHg) khong qua 500 500 500 500 500 500
Thanh pMn keo (mg/lOOml) khong qua 7 7 . 2 7 10 10
Luu huynh S (%) kMng qua 0,15 0,15 0,15 0,15 0,15 0,15
DO axit (mgKOH/lOOml) khong qua 3 3 0,15 3 3 3 Bdng 3-6

CAC CHi TltU CVA NHltN LItU DltDEN

Chi tiat ch!!:t IUQng
Hang rnuc Nhien li¢U dieden nhe Nhien li¢U
dieden
56 10 860 s6 (-10) s6 (-20) s6 (-30) chLlng cat
56 wan khOng thap han 50 50 50 45 43 55
Ditm chung cil (DC)
50% khOng qua 300 300 300 300 300 290
90% khong qua 355 355 350 350 - 350
95% khong qua 365 365 - - 350 -
DO nhdt (20DC)
Tudng d6i (DE) 1,2 + 1,67 1,2 + 1,67 1,2 + 1,67 1,15 + 1,67 1,15 - 1,67
van dOng (milipoa) 3,0 - 8,0 3,0 - 8,0 3,0 - 8,0 2,5 - 8,0 2,5 - 7,0 3,5 - 8,0
LiJQng val s61 (%) khOng qua 0,4 0,4 0,3 0,3 0,3 0,3
Bui (%) khOng qua 0,Q25 0,025 0,025 0,Q25 0,025 0,03
Diem bAt lu.a (DC) khaog nho non 65 65 65 65 50 60
DO axil (mgKOH/IOOml) thOng qua 10 10 10 10 10 3
Diem ti'!t tua (DC) khOng qua +10 ° -10 -20 -35 -to
Luong keo (mgitoOmJ) thOng qua 70 70 70 70 70
Ham luong S (%) khong qua 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 62

N~u tlnh ch6ng klch "n6 cua nhien li~u thl nghiem IOn hun so vOi izOOctan thl nhien li(iu mAu dung dg so sanh s6 la h6n hop cua izOOctan vOi t~tra~tyl chi Pb(CzHs) (hoac vOi dung dich ~tyI). 86 6ctan cua nhien li(iu mAu trong truC1ng hop nay phu thuec vao ham luong Pb(C2Hs) trong 1 kg izOOctan. Bang 3-4 gilJi thi~u s6 6ctan cua nhien li~u mau thea ham luong cua Pb(CzHs)'

Ngoai nhirng tinh chll:t kg trlin trong cac loai xang va nhien li~u diMen su dung tren thi truong, nguci ta con quy dinh cac chi tieu sau : ham luong v~t s6t khi chung ct(t, thanh phan keo, luu huynh (8), dO axit, bui V.v ... trong nhien li~u.

Bang 3-5 gioi thieu chi ti~u cua xang OtO, ngl1C1i ta dung s6 6ctan dg kl hi~u cho loai xang chiI' M, chi ro phuong phap dung may (dOng co khao nghiem) di! do s6 6ctan.

Bang 3-6 giOi thieu cac chi tieu cua nhian 1i~u diMen, nguot ta lll:y nhiet d¢ k~t tua lam 86 hi~u cua nhien li~u diMen.

3.5. LUONG KHONG KHi CAN nt nOT 1kg NHI~N Ll¢U LONG HO!C 1kmol (HAY 1m3) NHIEN LI~U KHI

Hoa khi dung cho dOng co d6t trong co hal thanh phan : thanh phan thu nh~t la nhien li~u, con thanh phan thtl hai la khong khi. Mu6n xac djnh hrong hoa khl tren d6i voi lkg nhien li~u long hoac 1m3 tieu chuan nhisn li~u khl, trttClc ti~n phai xac dinh hrong khOng khi can thi~t d~ d6t ki~t 86 nhien li~u d6.

3.5.1. LUQNG KH6NG KHf CAN TmET D~ D6T KI$T lkg Nm~N LI$U LONG

Khi d6t ki~t lkg nhien Ii~u long, cac thanh phan c cua C va h cua H2 st:i chuydn thanh COz va H20 thea cac phuong trlnh phan irng sao :

C + 02 = CO2 + 406976 kJ }

(3-10)

H2 +~ 02 = H20(th~ nuec) + 287000kJ hoac HzO (tbi! hoi) + 241800 kJ

N~u lkg nhian li(iu long g6m co : c kg C, h kg Hz va 0nl kg 02' tit (3-10) c6 thg vi~t

12kg C + 32kg 02 = 44kg CO2 2kg H2 + 16kg 02 = 18kg H20

Tit do c6

8

c kg C + '3 kg 02

11

= 3 kg CO2

(3-11)

hkg H2 + 8h kg 02 = 9h kg H20

N~u tinh 86 luong 02' CO2 va. H20 thea don vi kmal st:i duCJc :

c c

c kg C + 12 kmol 02 = 12 kmol CO2

h h

h kg H2 + 4' kmol 02 = '2 kmol H20

(3-12)

(3-13)

(3-14)

63

..

Trong hoa khl cua dQng co hlnh thanh hoa khl ben trong, thanh phan C va H2 (j

dang th~ long cua nhien li~u, th~ tich r«t nM cd th~ htqc b6 khOng dAng k~. CAe bi~u thuc (3-13) va (3-14) chi rAng: phan dng cua C khidn th~ tich mOi chd:t trl1CfC va sau phan llng duce gift nguyen khOng ddi, con phAn dng cua H2 khi@'n tM' tlch mot

cha:t tang gJ{p hai I«n sau khi phan dng. N@'u O~ (kg/kg) va 00 (krnol/kg) Ia 1I1qng 02 If thuyet ca:n thi€t de" d6t chay ki~t lkg nhien li~ll lOng, theo (3-2), (3-11) va (3-12) S9 tlnh duoc

. 8

00 = "3 c + 8h - 0nl (kg/kg nhisn li~u)

Theo (3-2), (3-13) va (3-14) S9 tlnh duoc :

(3-15)

chOn]

00 = 12 + "4 - 32 (kmol/kg nhien li~ll)

(3-16)

Luong 02' dung d~ dot nhien lil1!u trong bu6ng chay dOng co, Ia I11Qng 02 trong khOng khL KhOng khl g6m hal thanh phdn chfnh la : O2 vA N2. Tfnh thea thanh phan kh6i 111c,1ng cua khOng khl khO : 02 chiem 0,232 (23,2%) con N 2 chi@'m """ 76,8%. Tinh thea thanh phan the" tlch (thanh phan mol) 02 chism 0,209 (=== 21%), con N2 chism == 79%. Do deS luong khong khf Ii thuyet can d~ dot kiet lkg nhian li~u III Lo (kg kh6ng khi/kg nhien li~u) hoac Mo (krnol khOng khi/kg nhian li~u) sli Ia :

O~ 1 8 _ ° . kg khong khl

t., = 0,232 = 0,232 ( '3 c + 8h nl)' (kg nhien li(!u)

(3-17)

C h 0nl

= 0,21x 12 ( 1 + 3 ~ - O,375c );

kmol

( kg nhi~n li~ll)

(3-18)

Trong xang 0nl = 0, vi v~y d6i vt"Ji xang (3-17) va (3-18) con cd the" vi€t nhu scu :

Lo = 11,49c.0' ;

kg khOng kh£ kg nhien li~u

(3-18a)

c

Mo = 252' 0' ;

,

kmol kh6ng khi kg nhien li~u

(3-18b)

trong deS

h

0' = 1 + 3- (3-18c)

c

h 0' - Ia 56 dl)C trung cua xang, chl phu thuoc V80 gia tr] c

3.5.2. n6r VOr NHIEN LI:¢U THt KHf

Nsu coi cac thanh phan nhien li~u th~ khi g6m khi tro N2 va H28 va nhitng chd:t khi do cac nguyen ttl C, H, ° 4\0 nan duoc vi€t dl1C1i dang ~nHmOr vA neu 111c;1C bO 56 111c;1ng ra: t nh6 cua H28 thl 1 mol nhien li~u th~ khi dl1QC th~ hi~n qua big u th uc (3- 1).

64

Trang 1 phan tit chtit CnHmOr cd n nguyen ttl C, ; phan tit H2 va ~ phan ttl 02' Do do dg d6t kil)t n mol C cAn cc n mol 02' va thu du'lc n mol khl CO2 ; d6t ki~t

m m m

2" mol H2 cdn co "'4 mol khi 02 va thu dUJ;1C 2" mol hoi nuCfc (H20). Trong nhien

W~u co i mol khi 02 vi v~y phuong trlnh phan dng Oxy hoa cua 1 mol CnHmOr s~ Ia :

(3-19)

Thi du Phuong trlnh phan dng cua C2H4 vd'i 02' theo (3-19) s~ lA : 4

C2H4 + (2 + '4 - 0) 02 = 2C02 + 2H20

Do dd luong khOng khl If thuy(!t Mo kmol can d~ d6t ki~t 1 kmol hoac V 0 (m3) d~ d6t 1m3 nhian li~u th~ khi vCfi thd nguyen (kmol kbOng khi/kmol nhian li~u) hoac (m3 khOng khi/m3 nhien li~u) s~ la :

1 ~ m r

Mo = Vo = 0,21 L.. (n + 4 - 2) C~mOr

(3-20)

trong do : .CnHmOr - thanh phan th~ tlch cua m6i khl thAnh phan tuong dng trong nhien li~u khi.

N~u IUQng khOng khi thuc td dua van d¢ng co dl1 d6t 1kg nhlan lil)u long IA M (kmol khOng kh{Jkg nhien li~u) hoac L (kg khOng khilkg nhian li~u). ng d6t 1 kmol hoac 1m3 ti~u chuan nhlan li~u khl IA M (kmol khOng khi/kmol nhien li~u) hoac V (m3 khOng khflm3 nhien li~u) s~ duoc bi~'u thuc sau

M L V

a = - = - = - (3-21)

Mo r., v:

Ti1: (3-21) ~ xac dinh ducc htJ;1ng khOng khl thuc t(! dl1 d6t lkg nhien li~u long hoac lkmol (hay 1m3) nhien li~u khi nhu sau :

- D6i vbi nhien li~u long :

M = aMo (kmol khOng khi/kg nhisn li~u)

hoac : L = aLo (kg khOng khi/kg' nhien lil)u)

(3-22) (3-23)

- D6i vdi nhi€!n li/iiu khf :

M = aMo (kmol khOng khl/kmol nhien li~u) V = aVo (m3 khOng khi/m3 nhien li~u)

(3-24) (3-24a)

Khi dung dan vi m3 din dua th~ tlch v~ di~u ki~n ti~u chuan vCfi p = 760 mmHg vA t = OOC.

3.6. HOA KHt MOl vA. SAN V!T CHAY 3.6.1. HOA KHf Mcn

Hoa khl trong d¢ng co di~en g6m khOng khf vA nhisn li~u, dugc hlnh thanh bsn trong bu6ng chay dl)ng. co van cu6i qua trlnh nen, Thl1 tlch nhi€!n li~u Umg so vbi thl1

65

tlch khOng khf trong bu6ng chay d¢ng co IA ra:t nho, nen khi tlnh s6 kmol hoa khf mbi cua dl)ng CO diMen, ngtibi ta thU'bng IU'Qc bO tM' tlch nAy vA coi hoa khf chi IA s6 kmol (hogc m3) khOng khf mbi. Vi v~y n~u M} IA hoa khf mbi cua dQng co quy v~ 1 kg nhien li~u long, d6i v6i dQng co diMen s~ la :

M} = M = aMo (kmol/kg nhisn li~u)

(3-25)

- DQng co xang hlnh thAnh hoa khf ban ngoai, nlin trong hoa khi, ngoai khong khl con co hoi cua 1 kg nhien li~u, vl v~y Ml s~ IA :

M} = M +} = aMo + i- (kmol/kg nhien li~u)

rnl rnl

(3-26)

trong do Pnl - phan ttl IU'<;Jng cua, xtlng ; Pnl ."" 114.

- Trong may ga - hoa khf mbi g6m khOng khi vA nhisn li~u th~ khf, vi v~y dE! d6t 1 kmol (hoac 1m3) nhien li~u khf, hoa khf mol M IA :

M} = M + 1 == aMo + 1; kmol/kmol nhien li~u } V} = V + 1 = aVo + 1; m3/m3 nhlsn li~u

(3-27)

Bi~t s6 luong hoa khl MI (kmoI) cua 1 kg nhisn li~u long hoac VI (m3) cua 1m3 nhien li~u khi, ~ tinh ducc nhiet tr] cua 1m3 tiliu chudn cua hoa khf Q;m (MJ/m3 hoa khl) khi a = 1.

- Nhien li~u dOng co diMen

, Q1k (MmJ3)

Qlm = 2 '

2 .4~

- Nhien li~u xang, hlnh thanh hoa khl Mn ngoai

Qtk MJ

Q~m = 22 4 (M + _1 ) • (m3) ;

, 0 Pnl

- Nhian li~u khf :

, Qlm MJ

Qlm = V + 1 • (3) ;

o m

trong do

MJ

Qtk ( kg) - nhi~t tr] tha:p cua 1kg nhian li~u long;

MJ

Qtm ( m3) - nhi(!t trj tha:p cua 1m3 tiliu chuan nhien li~u khL

3.6.2. SAN V!T CHAY Desr vor TRUONG HQP CHAY HoAN ToAN (a ~ 1)

1) Nhien li~u long

V6i a ;, 1 san v$t chay s{i g6m CO2• hoi nU'{Jc H20, Oxy thita va N2 (chua trong khOng khf dua vao dl)ng co). S6 kmol cac cha:t khl tuong ung MeQ• MH Q. Mo va

2 2 2

66

MN (dua vao (3-13), (3-14) va thanh phan tM' tich cua 0z va Nz trong khOng khi 2

khO) st:! Ia :

Mo = O,21(a - l)Mo ;

2

MN = O,79a~

2

N~u Mz (kmol/kg nhien li~u) Ia san v$t chay cUa 1kg nhisn li~u Be tinh M2 nhu sau : c h

M2 = Meoz + MH20 + M02 + MNz = 12 + '2 + O,21(a - l)Mo + O,7!h ~ ;

e h'

= 12 + '2 + aMo - 0,2~ .

Thay O,21Mo nhb (3-18) vao bUi'u thl1e trlln, r6i chlnh ly st:! duoc

M2 = aMo + ~ + ~; (kmoI/kg nhisn li~u)

(3-28)

2) Nhi~n li~u khl

Cac thanh phan trong san v~t chay cua nhien li~u khl dUc;le tlnh thea (kmol/kmol nhien li¢u hoac m3/m3 nhien li~u) nhC:! bit1u thnc (3-19) vA thAnh pha:n tht1 tlch 02 va N2 trong khOng khl khO, sE:! dUI1C :

Me~ = LD CnHmOr MHzO = L; CJImOr Moz = 0,21(a - l)Mo

MN = O,79a Mo + Nz (trong d6 Nz - thanh phan tht1 tlch cua Nz 2

trong l kmol ho~c 1m3 nhien li~u khi).

N~u M2 hoac V~ (kmol/kmol nhien li~u hoac m3/m3 nhlen li~u) la san phlim chay cua l.kmol hoac 1m nhien li~u khl, ta sli ducc :

i = 4

M2 = 2: Mj = L ( n + ;) CnHmOr + aMo - O,2IMo + Nz

i = 1

(3-29)

Thay gia tr] O,21Mo nho (3-20), ceng va tru vI! phal cua (3-29) vCli B:nHmOr sli dUQc :

67

Nhb (3-1) bi6u thirc tren sA co dang :

kmol/kmol nhian li(lu

(3-30)

Tuong tl,1 nhu tr(!n sl!! ducc :

3.6.3. sAN V!T CHAY CUA NHr~N LI$U LONG Dor vor TRUONG HOP CRAY KH6NG HoAN ToAN (a < 1)

D6i, vl1i truong hop (a < I), d' dOng co hlnh thanh hoa khl bsn ngoAi do thi~u 0z (vi thi~u khong khi) nen m()t phan C cua nhien li~u dUQc chay thanh CO vA m()t ph lin Hz cua nhien li~u khOng dUQc chay, Nhu v$,y trong trubng hQP a < I, thanh phan cua sAn v$t chay g6m co Meaz' MeG> MH2o' MHz vA MNz' Phan tlch thanh ph lin san

v$,t chay trong truong hQP a < 1 tha:y d.ng tl s6 gifta MHz (chua chay) vA Meo hliu nhu khOng ddi vA khong phu thuec vAo a. GQi K lA gia tr] cua tl s6 tran ta co :

MH K = __ 2

Mea

(3-31)

h h

Gis. hi K chu y~u phu thuec vao tl 86 c cua nhien li~u. Vl1i c = 0,13 thl K = 0,3 ;

, h

n€u - = 0,17 + 0,19 thl K = 0,45 + 0,50. Phan ang cua C vl1i 0z trong di~u ki~n c

thil!'u 0z cd dang sau :

1

C + '2 0z = CO + 124019 kJ

Ttt (3-32) ~ dUQc :

(3-32)

c c

c kgC + 24 kmol Oj = 12 kmolCO

(3-33)

So sanh (3-13) vlJi (3-33) th4y rAng: n€u du 0z (lc2 kmol) d6t chay c kg C sA thu duoc lc2 kmol khi COz ; nl!'u s6 0z lA 2c4 kmol chi du d6t c kg C thAnh CO ta

c c c

ding sA thu dUQc 12 kmol, nhung lA khl CO. Nhu v$,y n~u 24 < Meoz < 12 • thl m()t

phan C sA chuy6n thAnh COz, phan con lai do thi~u 0z chi chuydn thanh CO, nhung bao gib ta cung co :

c

Mea + Meaz = 12 kmol

D6i vCli Hz cung v$y, do thi€u 0z nan m¢t phan Hz duc,1C chuy~n thanh HzO thea (3-14), con met phan Hz khOng dUQc chay vAn gift nguyen H2.

(3-34)

68

h h

N~u h kg H2 co do '4 kmol 02 dg chAy h~t (3-14), 8~ thu dllc,1C 2" kmol HzO, con

h

n€u h kg Hz khOng co 0z d' chay 8~ co s6 kmol lA 2" kmol Hz. Gung lap luan nhu trl!n,

h

n€u 0 < Moz < '4 khi d6t h kg Hz ta s~ thu dllc,1C MHzo vA MHz, luon thea man :

h

MHO + MH = -2 kmol

z z

(3-35)

N goAi ra khi can b~ng htc,1ng 0z chua trong Me~, Meo vA MHzO v8i 86 0z chua

trong khOng khi va trong nhien li~u ta duoc :

(3-36)

B6n phuong trlnh (3-31), (3-34), (3-35) vA (3-36) cho ta tlm 4 gn 86 Mea' Mea, MH, MH a con gia tri MN s~ tlnh theo thAnh phlln tht tlch cua N z trong khOng

z 2 2 . 2

khl. Cu6i cung thu duoc :

1 - a

Mea = 0,42 1 + K ~ ;

c 1 - a

Meoz = 12 - 0,42 1 + K Mo j

1 - a

MHz = 0,42K 1 + K Mo ;

(3-37)

(3-38)

(3-39)

h (1 - a)

MHzO = 2" - O,42K 1 + K Mo

MNz = 0,79aMo

(3-40) (3-41)

vA :

MZ(a < 1)

(3-42)

3.6.4. THAY D6I s6 PHAN Tit M6I CHAT KHI CHAY

SO sanh cac bil1u thtlc (3-25), (3-26), (3-27) vOi cac bitu thitc (3-28), (3-29) vA (3-30) tha:y r~ng : s6 1t1c,1ng sAn v(it ehay sau khi chay M2 hoac Vz khOng bAng s6 111c;Jng hoa khl trll0c khi chay Ml hoac V l' vi trong qua trlnh chay co 8\t thay ddi s6 kmol cua mOi chd:t. Vi du phAn tlng (3-10) cua H2 vOi 02' trttOc khi chay lJ dang long (dQng Cd diMen) hoac chi IA mQt phltn nho cus mQt kmol hydrOcacbon (d¢ng co diMen vA xang) cd th~ tlch r«t nho khOng dang k~, do do h6n hop troCfe khi chay chl lA lkmol 0z (lJ dang khl), con sau khi chay lai t~o ra 2kmol hoi nllCfc, Nhln chung vCfi nhien li~u th€ long s6 kmol sAn v(tt chay ICfn hon 86 kmol boa khitrttOc khi chay. N€u gQi aM lA s6 kmol moi cha:t thay d6i khi ehay, ta s~ co :

- D6i vdi dQng co diMen (a > 1), tit bie'u thuc (3-25) vA (3-28), ta duoc :

°

h+~

8

4 (kmol/kg nhian li~u)

(3-43)

69

D6i vCfi dQng co xang, hlnh thanh hoa khl b@n ngoa), d6t chay bang tia lita di~n, trong truong hop a > 1, tu (3-26) va (3-28), ta dU'Qc :

a

h+~ 8 aM = --:-4-

1

(kmol/kg nhien li~u) ,unl '

(3-44)

Trong trU'Cfng hop 0,7 < a < 1, tu (3-26) va (3-43), ta dU'Qc

I.\M

c h ( . 1 )

= 12 + '2 + 0,79aMo - aMo + ,unl

chi o., anI

= 12 + '2 - 0,21aMo - ,unl + 32 - 32 =

ani

h+T 1

= 0,21(1 - a)~ + 4 - ,unl (kmol/kg nhian

(3-45)

Cac bi~u thuc (3-43), (3-44) va (3-45) chi rAng: khi d6t nhian li~u long; s6 phan tit (kmol) mci chtlt luOn luon tang (I.\M > 0), chlnh vi trong met phan tit hydrocaebon long h~u h~t d~u chua tu 4 phAn tt't Hz tra l~n khi~n cho cac phan tt't nay chi la mOt phan nha nam trong tM' tich cua m¢t phan ttl hydrocabon dA hoac chua hoa hoi. Kt1t qua cua .6.M > 0 s~ lam tang ap suilt sau khi ehay (n~u gift the' tfch khOng d6i), con trong tl'11Cfng hop gift ap suA:t p = const 86 lam tang the' tlch d~ sinh cong,

- D6i vbi nhien li~u tha' khl, trong trU'Cfng hc;Jp a ~ 1, tu (3-20), (3-27) va (3-30) fa dU'Qc :

I.\M= L( ~ + i - 1) CnHmOr (kmol/kmol n.l hoac m3Jm3 n.l) (3-46)

Tu(3-46) thtly rAng : .6.M phu thuoc vao ham IU'Qng nguyen tit cua cac nguyen t6

m r

hda hoc co trong cac cha:t CnHmOr' N~u ("4 + 2") > 1 thl I.\M > ° (86 mOi cha:t tang

l@n sau khi chay) ; nA'u (~ + i) < 1 thl I.\M < 0 (86 moi chtlt s~ giam sau khi

m r

chay) va nA'u (-4 + 2") = 1 thl .6.M = 0.

8\1 thay d6i tuong d6icua Mz (san v~t chay) va. Ml (mOi cha:t mdi trU'bc khi chay) dU'Qc gQi lA h~ s6 thay ddi phan tt't Iy thuyA't Po' dU'Qc tlnh theo bie'u tht1c :

M2 MI + I.\M I.\M

Po = Ml = Ml = 1 + Ml

- D6i vbi dQng co diMen :

(3-47)

aM

P =1+-=1

o aMo

- D6i vol dOng cc xAng :

+ Tl'11Cfng hop a ~ 1

(3-48)

I.\M

Po = 1 + 1 = 1 +

a~+-

,unl

4 .unl aM +_!_ o ,unl

(3-49)

70

+ Trubng hop a < 0

°nl

h +-8- 1

0,21(1 -a}Mo +--=-4- ,unl Po = 1 + --------:-1---aM +-

o ,unl

(3-50)

- D6i vbi d¢ng co ga

.6.M Po = 1 + aMo + 1

(3-51)

TiIy thuec vao da:u cua .1.M (.1.M ~ 0) ma co Po ~ 1.

3.6.5. SO LUONG vA THANH PHAN MOl CHAT TRONG XlLANH DAU QUA TRtNH NEN

Trong qua trlnh n?p, ngoai 56 moi chat moi dUQc dua Vs.o xilanh MI, chu trlnh trubc con dtI lai trong bu6ng chay m¢t hrong khl 56t Mp vl v$y luong mOi cha:t c6 trong xilanh tai thoi ditIm cu6i qua trlnh nap hoac d~u qua trlnh nen Ma s~ la :

(3-52)

trong d6 : M, - s6 kmol khl s6t quy v~ lkg nhian li(iu long hoac 1kmol (hoac 1m3) nhien li~u khi ;

Mr

i'r = M - h(i s6 khl s6t. 1

- D6i vbi d¢ng co diMen :

Ma = M1(1 + i'r} = a Mo(l + i'r} ; kmol!kg nhien li~u - D6i vbi d¢ng co xang, hlnh thanh hoa khi ban ngoai :

(3-53)

1

= (a Mo + -)(1 + i'r) ; kmol/kg nhian li~u ,unl

(3-54)

- D6i vbi may ga

Ma = M1(1 + i'r) = (a Mo + 1)(1 + Yr) ; kmol/mol nhilln li~u (3-55)

(hoac m3/m3 nhien li(iu)

Thanh phan cua khi s6t IS. thanh phan cua san v$t chay M2. D6i v6'i tru(Jng hop nhien li~u tM' long hoac khl, a ;lo 1, ta e6 :

Mr = MrCO:! + MrHzO + MrOz + MrNz ; kmol/kg nhian li~u

Cac lucng khi CO2, H20, 02 va N2 trong khi s6t duoc tlnh nhu sau

(3-56)

71

MHO

MrH 0 = -------M2 • Mr =

z 2

Moz Yr

MrO = ~M . Mr = 7r. 0,21(a - l)Mo

z 2 1-'0 -

Thay cac gia hi tran vao (3-56), dU:Qc

Yr

Mr = 7r [Meo + MH 0 + (a - O,21)MJ

1-'0 2 2

Thay gia trj Mr vira thu dU:Qc vao (3-52), dllQC :

Yr

Ma = Ml + Mr = M} + 7r [Meo + MH 0 + (a - 0,21)MJ

1-'0 2 2

(3-57)

3.6.6. s6 LUQNG cAC THANH PHAN CUA M61 CHAT T~ MOT DI~M BAT xt CUA QUA TRINH CHAY

Tal m¢t di~m hilt kl cua qua trlnh chay, nlfu bi~t x phan nhien li~u dA b6c chay, ta co thl1 xac dinh ham luong cac thanh phan cua mOi chllt vCti gill thi~t : ham luong cac thanh phan trong khl sot gii"t nguyen khOng d6i, con ham lucng cua khl CO2 va H20 mdi tao ra tl l~ thuan vl1i x. 'I'rsn co SO' ffy ham luong cac thanh phan cua mei chat t(li ml)t dil1m bfft kl cua qua trlnh chay ducc tlnh nhu sau

Yr)

~co = x. Meo + Mreo = Meo (x + 7r ;

2 2 Z 2 1-'0

Yr)

~ 0 = x. MH 0 + MrH 0 = MH 0 (x + 7r

2 2 Z 2 1-'0

( Yr

MxN = MN + MrN = 0,79 a Mo 1 + 7r) ;

2 2 2 1-'0

~.n.lieu = Mn.li~l - x) = (M} - aMo,)(l - x)

+ (Ml - aMo,)(l - x), kmoVkg n.l (hoac kmol/kmol n.l)

(3-58)

trong do : Mn . lieu - s6 kmol ho~c m3 nhien li~u trong hoa khl ml1i.

72

3.6.7. H:¢ s6 THAY n61 PHAN TU THtJC T~

Trong dQng co d6t trong thuc tl1 s6 mOi chd:t cu6i qua trlnh nap g6m co mOi chat mbi Ml va khi sot Mr. Sau khi chAy 86 mOi cha:t mbi Ml chuy~n thanh san v~t chAy M2, con 86 khl sot Mr yin gift nguyen khOng d6i. N~u I«y t6ng s6 mOi ch«t sau khi chay chia cho t6ng s6 mOi ch«t tnrec khi chAy ta s~ duoc Ms6 thay d6i phan tit: thl,{C te 13. 'I'ai thbi dia'm bd:t kl cua qua trlnh chay, hi~t phan nhien li~u da chay Ia x (0 < x < 1), thl M s6 thay d6i thl,{C t~ f3x se la :

(1 +yr)M1 + a~ (1 + yr)M1

aM -x Ml

=1+--= 1 +Yr

x

Ml (/30 -1)x

1 + -:--~- = 1 + ----:---

1 + Yr 1 + Yr

(3-59)

Nhu v~y khi x = 1 (nhien li~u dA chay ki~t) thl f3x = {3, do do 130 - 1

fJ = 1 + -:---

1 + Yr

(3-60)

3.6,8. PHUONG PHAP XAC DINH THANH PHAN HOA KHi v): MUe nQ CRAY KI:¢T NHItN LItU QUA PHAN rica THANH PHAN SA.N V!T CHAY

Ndu bidt thanh phan nhien li~u va phan tach dUQc thanh phgn san v~t chay, ta co thg tlnh dUQc ti I~ hoa trQn cua hoa khi va mdc dQ chAy ki(it cua nhien li~u. Nhung vi(lc phan tach (xac dlnh qua do dac) t«t ca cac thanh phan cua sAn v$.t chAy la vi(lc ra:t kh6 khan, phuc tap, do do t~n thuc t~ ngubi ta chi phan tach nhirng thanh phan d~ do dac r6i dung m6i quan h~ hca hoc tim ra cac thanh pha:n khac nho do v«n d~ tro thanh don gian tbu$n ti~n han. DuOi dAy la each giai quydt thuc td.

1) Trltong hl1P chay hoan toan

N~u goi V' (m3/kg nhien li~u) 10. th~ tlch san v~t chay (lJ di~_u ki~n ti~u chuan) khi chay ki(it 1 kg nhian li(iu ; bao g6m VNz' Vat Veaz va VHzO la thg tlch eae khl

N2, 02' CO2, H20 quy v~ 1 kg nhien li~u va c, h IA thanh phan kh6i luong cua nhien li~u, ta co :

(3-61)

trong do :

VNZ = 22,4 MNz = 22,4.0,79aMo (m3/kg nhian li~u)

Vo = 22,4Ma = 22,4.0,21(a - 1)Mo ; (m3/kg nhien li~u)

2 2

VH a = 22,4MH 0 = 22,4. -2h ; (m3/kg nhisn li(lU)

2 2

73

Thay cac gia trt thu dl1Qc vao (3-61), s~ dUQc :

V' = 22,4 [(a - 0,21)Mo + lc2 + ~], m3/kg nhien li~u Khi phan tach hda h9C lucng hoi nude VH20 da. ngung t\l thanh nuoc, con lal th~ tlch sAn vl)t chay khO V st:! lA :

(3-62)

G9i reoz' rOl rN2 la thanh phan th~ tlch cua cac khl CO2, 02' N2 tuong ung, trong san v$,t chay khO, ta duoc :

Veo

2

reo2 = ---v =

1,867c V

(3-64)

4,704(a -1)Mo V

(3-65)

17,69'h. Mo V

(3-66)

N€u phan tach dur,1C kh£ CO2 va 02 va ngu bigt c, h va Mo qua hai biE!u thiie (3-64) va (3-65) s~ tlnh duoc a va V, qua bi~u thuc (3-66) tlnh dUQ'e rNz'

Khi a = 1 se ducc reo2 max> hie «y V trd: thAnh V 0' tit (3-63) vA (3-18) tim diroc :

v 0 = 22,4. 0,79M:o + 1,867c

0,79 (22,4 22,4)

= 021 1'2c + Th + 1,867c

,

= 8,89c + 21,lh ; m3/kg nhisn li(;u

1,867c 1,867e

reOzmax = v;;- = 8,8ge+21,lh =

0,21

(3-67)

h 1 + 2,37- c

reo2max phu thuoc vao thanh phan nhien li~u, n€u xllng c6 c = 0,85 va h = 0,15 thl :

reo max = 0,148. 2

2) Trttbng hqp ch'y khOng hoan toan

Trong truong hop nay thanh phan san v$t chay cua nhien li~u hydroeaebon g6m c6 khi CO, khi H2 va C (muei than), thanh phan th~ tlch cua chang trong san v$t chay khe g6m : reo, rHz (muot C khOng ,chi€m th~ tlch), ngoai ra lkg nhien li~u tao

ra 56 mue! C la c.x (x lA phan C tao muei than, ° < x < 1), nhu v~y hi~u suat chay 'lch duQ'c tlnh theo bi~u thuc sau :

74

(3-6S)

trong do :

QeD vA QH2 (kJ/m3) - IA nhi~t trj th~ tlch cua khl CO vA H2 ;

Qtk - nhiet tri cua 1kg nhien Iil)!u long (lw/kg nhien Iil)!u).

Tit cac bi@'u thuc (3-7) sli co :

QeD = 12S00 kJ/m3

QH = 10S00 kJ/m3 2

Qe (kJ/kg) - nhiet tri kh6i hrong cua C, theo (3-6) tlnh duC}c

Qe = 33915 kJ/kg

Do do :

V(12S00reo + 10SOOrH) + 33915c.x

'lch = 1- Q

tk

(3-69)

Qua bi~u thtrc (3-66), tinh duC}c :

17,697. aMo

V=----

rNz

Thay Mo cua (3-1Sb) vao bi~u thuc trlin se duC}c

17,697 c 7,02.c.a.lf

V = 252 .-.a.lf =

, rN2 rN2

(3-70)

cac

Trong 1 kmol (22,4 m3 ti@u chudn) khi CO2 vA CO d~u co 12kg C VI v(iy 1m3 cua 12

khi tr@n sli co 22,4 = 0,536kg C. Nl1u cho rAng s6 C khOng ehay thanh CO2 vA

eE! IA mUQi than, ta 8~ co :

CO

c.x = c - 0,536V (reo + reo) z

(3-71)

Thay (3-70) vao (3-71) sE! duC}c :

"co, + reo

x = 1 - 3,76. a .a ( rN )

z

(3-72)

N€u x = 0, thay vao (3-71) s~ tim duoc :

v = 22,4 c

12 . reo +reo

2 .

=

1,S67c reo +reo 2

(3-73)

75

N@'u gol g02 va gN2 la kh6i luong' khi 02 va N2 cua mOi chat moi tham gia chay, s~ tInh duc;Jc :

va

V

g02 = 0,21. aMo· 32 = 0,232a Lo = 22,4 (32r02 + 32roz + 16rco) +

2.V.rH

+ 8 (h - 22,4 2); (kglkg)

28

gN2 = 0,76&lLo = V. rN2 . 22,4 ; (kglkg)

Do d6 :

(3-74)

(3-75)

(3-76)

trong d6 : 28,8 la phan to' IUQng cua khOng khl khO ; Thay bi~u thiic (3-18a) va (3-70) vao (3-76) s~ dUQc

1

11,49a.0".c = 22,47,02.a. 0".c(28rN2 + 32r02 + 32rcOz + 16rco -16rH) + 8h

Chia ta:t ca cho c, tit (3-18c) c6 ~ = 0"; I , thay gia tri tr~n vao bi~u thtic thu duoc, sau d6 chia ta:t ca. cho (1, sau khi chinh Iy dUc;lc :

1

a . rN2 = 3,7fu(ro2 + rcOz + O,5rco - 0,5rH2) + (I - 7i ) rN2

Cu6i cung tl m dUQc a :

1

a = ~~--r-N~2~(~1----7i~)~----~~

rN2 - 3,76 (r02 + rCo2 + O,5rCO - 0,5rH2)

(3-77)

N~u phan tach dUQc ta:t ca cac thanh phan rN, ro, rco, rco, rH s~ d~ dang tim

2 2 2 2

cac gia tr] a, x, V, llch v.v ... , nhung phAn tach toan b¢ nhu v$y ra:t kh6 khan, phuc

tap, n~n ta chi phAn tach cac thanh phdn de tach rco vA ro, cac thanh phan va cac

. 2 2

chi ti~u khac dUQc tInh nho cac bia'u thdc kg trsn.

a) nQng Cq 4iUen

Ta c6 rco = ° va rH2 = 0, phan khOng chay cua nhisn li~u chu y~u Ia muot than c.x. Nhu v$y san v$t ehay khO g6m ba loai khi N2, CO2, O2 va mucl than c.x.

(3-78)

Do dd bi~u thuc (3-77) tro thanh :

(3-79)

76

Thay (3-78) vao (3-72), duCJc

(3-80)

Theo (3-68), tim ducc

Qc·c.x 7lch = 1 - ----::::--Qtk

Nhu v~y chi clln phan tach cac thAnh phan rca vA ro qua (3-79), (3-80) vA

2 2

(3-81)

(3-80 se xac dinh ducc 3 tham s6 a, x vA 7lch' b) D(ing co xiing

Ta co x = 0, co thl! cho rang esc thAnh phan chay chua h€t lA CO vA H2, con lai co thl! bO qua khOng tlnh, Vi€t phuong trlnh can bang trul1c vA sau phan dng, ta duCJc :

- CAn bang kh6i lUQng H :

V

22,4 [2. rHz + 2 . rHzO] = h

- CAn bang thl! dch H :

}

(3-82)

V(rHZ + rHp) = 11,2h TM' tich 02 con sot g6m th~ tich 02 chua trong khOng khi thua : 22,4.0,21(a-OMo' do hlnh thanh 1 kmol H2 vA 1kmol CO, m6i loai d~u d(! du lal 0,5 kmol 02' do do

V. ro = 22,4.0,21(a - l)Mo + O,5V(rH + rco)

z 2

(3-83)

San v~t chay khO V do cac eh4t sau ho:p thAnh : s6 khOng khi thua 22,4.(a - 1)Mo' kh{ N2 trong s6 khOng khi Ii thuy€t 22,4.0,79Mo' khi CO2 n~u chay hoan toan 1,867 C, 66 th~ tich CO tao ra vlfi cung mOt luong ° so v{ji th~ tlch khi CO2 duc;:lC tang H~n O,5V.rco, n~u hlnh thanh 1 kmol H2 se du ra 0,5 kmol °2, k~t qua lam cho th~ deb bing l~n 1,5V. rHz ' vi v$y :

v = 22,4(a - O,21)Mo + 1,867e+ 1,5V. rH + O,5V. rco (3-84)

2

Hi~n da co 4 bie'u thuc (3-73), (3-82), (3-83) va (3-84). N€u da. bi€t cac gia tr] c, h, Mo' rca vA ro thl con 1~ 5 ~n s6 a, rca, rH , V va. rH o- Thi~u 1 phuong trlnh

2 2 2 Z

d~ giai, co thg su dung bi~u thlle thea dang (3-30

rH K=-_2 = rca

(3-85)

NgoAi ra dua vAo (3-69), ta co

V(12800 reo + 10800 rHz) 7lch = 1 - -------::::------=Qtk

(3-86)

77

N€u phan tach duoe ca co se khOng can bHfu thiie (3-85), vl chi can 4 gn, vCii 4 phuong trlnh da. co dti dl! giai cac t(n tf.y.

Hlnh 3.5 gibi thisu bi~u thiic cac thanh phan trong san v$,t chay theo m (m = Gk/G nI)' Ta:t nhien n€u khOng du khOng khl, ham Iucng CO2 se giam lam tang khl CO va H2. KhI CO gay dOc hal co tM', 0 nhi~m moi truong, anh hudng d8'n sac khOe con nguci s6ng trong mOi truong d6, vl v~y din tranh hoa khf d~m.

3.7. TY NHI~T (NHI~T DUNG RI£:NG) eUA MOl CHAT

Nhung ki€n thirc chlnh vl1 ty nhiat da. giCii thieu co ban vA toan di~n trong cac tAi li~u v~ nhlet kI th u~t. 0 dAy giCii thieu cac ung dung thuc td dl! tlnh cac qua trlnh lam vi~c cua dOng co.

MOi chit cua dOng co d6t trong lA khl thuc, do d6 ty nhiet cua no khong can lA M.ng s6 nhu khl If tuong (dung dl! nghisn ceu chu trlnh If tu{:lng cua dOng co). Ty nhiet cua cac Ioal khl thuc la ham s6 cua nhiet d¢ va thanh phlin cua no. 0 d¢ng co d6t trong nhiet d¢ va thanh phan mOi cMit thay ddi lilln tuc trong su6t chu trlnh, vi v~y tlnh toan ty nhiet cua mOi chit trong chu trlnh cOng tac cua dOng co d6t trong ra:t phuc tap.

(me),b

kJ kcal

kmol.d¢ kmol.d¢ - tt~

60 14 .------f'I-----r--~-...,...______,

Sf

4

kh.khi ~--+---4-~~~~~~

1ft

10

40

3.5

JO

/5

20

4 0 fl1il 111110 1,,00 lI1QO"C t fflnh 3.6. Quan h(! giiia Iy nhiet mo! dang rich trung binh (mc.,.)'b v6i nhiel dO thea cac 86 lieu v~ phan tich quang phO va dung ham s6 dtIdng tMng thay eho cac (juan he d6 v6i rnuc dich de tinh toan qua trinh et"Jng tac ella dQng CO d61 trong kib.t pit tOng.

78

{6

It;, ~f4~~--~--~~--'_' "I(

'~fl~~--~L+~+-~~

15

~~~-4~~--+4~~-+~ ~.

'~ 8 ~>'-+-.,L..l"+---I-l---+-+-----\

'1

I,~ 6

~

,1 ~~-+~4-~~-+

~

'" 2 ~--+---P"______:IJ--------;----J'?--+-<

fflnh 3.5. K~t qua tinh cac thanh pMn 81m vat chay khO thea Ii Ie hoa khi.

Khi tlnh toan v~ ty nhiet co th~ dung bang s6, hoac dua van cac d6 thj ty nhiet (dtrcc xAy dung thea s6 li~u cua bang s6). Nhung dua vao bang s6 rd:t khong ti~n vi phai dung phuong phap nQi suy, can phucng phap d6 thl thl thi€u chlnh xac. ea hai phuong phap trAn c6 m¢t thi@'u sot. chung 11\ r4t khOng thuan ti~n khi clin dua vAo k€t qua tinh ty nhiet d@" xac dinh nhiet d¢ (vl ty nhi~t la ham cua nhlet dQ). Do do phan len iA phai dung phuong phap mo nghi~m qua vi~c chon trubc hoac tfnh ga'.n dung nhiet d¢ thlch hop, d~c bi~t kh6 khan d6i vbi trttbng hop tlnh ty nhlet cua h6n hop mOi chat phuc tap,

Vi v.y ngttCti ta thucng xAy dung m6i quan h~ giai tlch giua ty nhiet va nhiet d¢ theo ham tuy€n tlnh sat vbi nhirng gia tr] thuc t€ (hlnh 3.6). Da' dam bao d¢ chlnh xac cao d6i vCii ham s6 tuy€n tlnh do, c~n d~c bi~t luu Y d~n cac dl\ic di~m sau cua cac thanh phan trong mOi cha:t cOng tac cua dOng co :

1. KhI CO2 co n6ng d¢ Ibn trong mOi chit cOng tac d pham vi nhi~t d¢ tit 500°C d@'n 25000C

(qua trlnh chay - gian no), vI v~y c~n dl).cbi(jt htu y trang qua trinh tuy~n tlnh hoa ham tt nhiet cua CO2 trong pham vi nhlet d¢ nay,

2. Co th' khOng can xac l~p q uan h~ ghli tich cua khi 02' vl khl 02 baa gib cang cung xua:t hien vbi khl N2 thea tl l~ nhu d6i vCli khOng khl (trudc luc chay) , con sau khi chay thl ham hrong 02 giam nhieu. Ngoai ra giira N2 va khOng khl sl,! sai l~ v~ tt nhi~t chi khoang 1 %, vl v~y co tha- dung met dl1bng thAng tt nhiet chung cho 02' N2, khOng khl va khl CO hoi nhlch hen so vbi tt nhiet cua N2 (khoang 0,5%).

3. Sai 56 tinh tt nhiet thea each tuyen tinh hoa d6i vbi cac thanh phdn mOi cha:t dOi khi lai dem lai tlnh bil tril, vl v~y sai s6 th1,1C tll tlnh toan thubng ra:t nho.

Hlnh 3.6 gibi thiau m6i quan M thue va quan M tuylfn tlnh v~ ty nhiet mol dAng tich trung blnh (mCv) billn thien thea nhi~t dO cua cac thanh phan trong mOi cM:t

cOng tac cua d¢ng co d6t trang.

Gia tr] ttic thbi cua ty nhiet mol dAng tich mCv (theo nhiet d¢ tOC) hoac mC~ (thea nhiet de. tuy~t d6i T(K» c6 gia trj nhu nhau khi 0 cung mot nhi~t d¢, vl v~y

mCy, = Ry, + b . t)

(3-87) mCy = Ry + bT

M6i quan h~ giua Ry va ~ dU!JC xac dinh nhu sau

mCy = mC~ = ay + bt = ~ + bet + 273) Til d6 tlnh dUQC : ~ = Ry - 273. b

Ty nhi~t trung blnh mCv va mCv' s~ co gia tri khac nhau

(3-88)

t

I CRy + bt)dt

(3-89)

o

mCy = --t ----=0:---- =

T

I (~+bT)dT

mC' = _0_=- =

v T-O

. b 2

RyT+2T , b

=Sl +-2T

T-O -v

, b , b 273. b

= Ry + '2 (t + 273) = Ry + '2 t + 2

(3-90)

VI v~y :

273. b b b

m~ = a, - 273. b + 2 + 2' t = mCy - 273. '2

(3-91)

Ty nhi(\t mol dAng tleh ttic thiri cua mOi cMit cOng tac LVi·mCv,

mCy = LVj 1 = Lrj. mCYj

trong do : Vi - tM' tlch cua thanh phan thu i trong mOi chit

mey. - tt nhi~t mol dAng tlch cua thanh ph~n tha i ;

I

V.

rj = '" l - thanh phan tha- tlch cua thanh phan tha i, L.Vi

(3-92)

79

N€u thay mCy. = ~. + bit vao (3-92) ~ duQ'c :

I ,

D6i VCli mCV' ta dUQ'c :

(3-93)

(3-94)

DUCli dAy IA ty nhiet tuc thbi cac thanh phan cua mOi ch4t cong tac r4t sat vCli gia tri thuc :

- N2• 02' khOng khl vA khl CO

mCy = 20,950 + 0,00419t (kJ/kmol.d¢)

mCy = 33,520 + 0,01257.t (kJ/kmol.d¢) - Hoi nuClc H20

mCy = 25,140 + 0,01005t (kJ/kmol.dQ)

mCy = 20,531 + 0,00293t (kJ/kmal.dQ)

mCy = 25,978 + 0,05028t (kJ/kmol.d¢)

mCy = 33,520 + 0,10056t (kJ/kmol.dQ)

(3-95)

Do IA nhung bi~u thuc d~ tlnh ty nhi~t tuc thbi cua cac thanh phan trong mel ch!t cOng tac cua dQng ca. Dua theo (3-89) d~ dang tlnh ty nhlet trung blnh mCy cua

chung tu 0° d~n tOc.

D~ dnh ty nhiet mol dAng ap tuc thbi mCp, thea (3~95) :

mCp = mCy + 8,314 = ap + bt (kJ/kmol.d¢), vA ty nhi~t mol dAng ap trung blnh mCp :

- - b

mCp = mCy + 8,314 = ~ + 2" t

trong deS : ap = ~ + 8,314

N€u tlnh ty nhi~t thea nhlet dQ tuy~t d6i T (K), dua thea (3-95) giu khOng ddi M s6 b, con gia tri a:. xac dinh thea (3-88) sl; dUQ'c gia tri tuc thbi cua mC~. vA thea

__ I __

(3-90) st:! duQ'c mC~. Mu6n xac dlnh mC~ chi cA:n thay a~ = ~ + 8,314, sau deS mC~

80

cung theo phuong phap tlnh cua mC~. Dubi day IS. cac bU!u thde tinh mC~ cua cac thanh phan trong mOi eh4t eOng tac,

- Khi N~, 02' khOng khl vA khi CO

mC~ = 19,806 + 0,00419T (kJ/kmol dQ)

mC~ = 30,088 + 0,01257T (kJ/kmol dQ) - Hoi nude H20 :

me;, = 22,397 + O,01005T (kJ/kmol d¢)

mC~ = 19,731 + O,00293T (kJ/kmol dei)

mC~ = 12,252 + 0,05028T (kJ/kmol dQ)

(3-96)

mC~ = 6,067 + 0,10056T (kJ/kmol d¢)

Do thAnh phgn kh6i lucng cua eac loai nhien li~u long co g6e tu .da:u mo thay d6i khOng dang k!', dua vAo d$C dil1m tr@n ngttbi ta n@u l@n cong thde don gi8.n han d~ tlnh ty nhi~t cua san v$.t chay,

D6i vbi nhien li~u long Illy til da:u mo ty nhi(lt mol dAng tlch tde thbi cua san v$.t chay mCy (kJ/kmol.d¢) khi a > 1 IS. :

2,137 18436_

mCy = (21,034 + -a-) + (427,38 + a' ) .10 \

vA khi 1 > a > 0,7 :

mCy = (18,981 + 4,19a) + (360,34 + 251,4a)10-5t

(3-97)

(3-98)

Cae bi!'u thde trsn cho gia tr] phil hop vOi each tlnh ty nhiet heln hop mia cac thanh phan trong san v$.t chay,

N~u tlnh thea nhi~t dQ tuy~t d6i T(K) ty nhi~t mol dAng tich tuc thbi cua san v$.t chay eo dang sau :

khia>l;

(3-99)

khi 0,7 oe;; a< 1 ;

mC~ = (17,997 + 3,50ob) + (360,34 + 252,4. a) .10-5T

(3-100)

Trong khoang nhiet dQ tu 0 d~n 2500°C va vOi M s6 thua khOng khl a ba:t kl, sal 86 gifta k@'t qua tinh ty nhi~t mol trung blnh so vCfj giA tr] thuc t@' n~m trong khoang ±3%. Nhung n~u loai trir cac trucng hop khOng g$.P tr@n thuc t~ (vi du khOng khi a t ;;, 10000c hoac san v$.t eha.y vCfi a = 1 va. t < 200°C) thl SRi 86 khOng qua ± 2%.

6- NLDC

81

Sai s6 d6i vbi ty nhiet trung blnh dAng ap (mC~ hoac (mCp') khOng qua ± 1,5%. Bang 3-7 gibi thi(!u ceng thuc tlnh ty nhiet thea thu nguyen (kcal/mol.do) theo nhiet eo t (OC) va T (K).

Trong truong hop dung thu nguyen (kcal/kmol.de) m6i quan M giUa mCp va mCy la :

mCp = mCy + 1,985 (kcal/kmol.do)

Bdng 3-7 CAC BrEU THUC TiNH IT NHI~T THEO THU NGUYEN (keal/kmol.de

Thanh phan rnoi chAt mCv = a.. + b.t mev' = 3\: + bT
Nz, O2, CO2 va khong khi m~ = 5,00 + 100. 1O-5t mCv' = 4,73 + 100. io=r
CO2 mCv = 8,00 + 300. 10-'t mC; = 7,18 + 300.10-5T
H2O me.., = 6,00 + 240. 10-5t mC,; = 5,35 + 240. 10-'T
Hz mCv = 4,90 + 70. IO-'t mC; = 4,71 + 70. to-'T
CH4 m~ = 6,20 + 1200. 10-5t m~' = 2,92 + 1200. IO-'T
CzH4 me" = 8,00 + 2400. to-5t mC,' = 1,45 + 2400. to-IT •

82

Chuang 4

,. ., A 'A,..... K _ A

CAC CHI TIEU VE TINH NANG KINH TE KI THUAT

., A.-! •

CUA DONG CO DOT TRONG

4.1. cAc CHi TI~U CHiNH

Nguoi ta dung cac chi ti€!u sau d~ danh gta, so sanh tinh nang kinh t6 kI thuat

cua d¢ng cc d6t trong :

- Cong suilt dOng ca ;

- Hi(!u suilt de)ng co ;

- Tu6i tho va de) tin c~y

- Kh6i lucng ;

- Hlch thUDC bao.

M6i loai chi ti€!u kl! tr€!n d~u girt nhung vai tro chu y€u khacnhau thea cong dung va di~u kil]!n su dung dQng ca. 'I'ruoc ti€!n c.1n 111m ro khai niem va n¢i dung cua til:ng loai chi tieu kl! tr€!n.

4.1.1. eONG SUAT DONG CO

eOng su4t la y€!u c(u d(u ti€!n cua may cOng tac va M th6ng dOng 11,lC sU' dung d¢ng ca. GOng suilt c6 Ich la cOng su4t thu dUQc tit duOi true khuyu, r6i tit d6 truy~n cho may cong tac, Cong sua:t c6 Ich la chi tieu quan trong quy€t dinh kha nang SU' dung d¢ng co dl! da.n de)ng may cong tac va h~ th6ng d¢ng 11,lC C1,1 thl!.

4.1.2. Hl$U SUAT co tea ellA DONG Cd

Hi~u suilt c6 Ich tM' hi~n a6 phan tram nhi~t IUCJng ehuy~n thanh cOng c6 Ich trong t6ng 86 nhlet lucng clp clio d¢ng co, do k€t qua d6t chay nhian lil]!u trong xilanh tao ra. Phan sau s~ chi ro : hi~u aua:t c6 Ich cang cao thl luong nhien li~u ti€!u hao cho lkW trong 1 gib s~ cang nho, nho v~y lam giam s6 luong nhi€!n li(!u ti€!u hao trong 1 gib, di~u d6 co y nghla quan trong d6i vCli d¢ng co dung tr€!n cac thi€t bi v~n tAi, vi dl! chay m¢t quang dubng nhilt dinh se can it nhien li~u d1,l trft, nho d6 ehl1 ducc nhisu hang hen, ti~n chi phi cho nhien li~u it han va gia thanh van tlti se nho bon.

4.1.3. Tu6I THQ vA DO TIN e~y TRONG HO";'T D()NG ellA DONG co Tudi tho cua d¢ng co la thbi gian au dung d¢ng co giua 2 kl dai tu (tinh theo- gib hoac km cua thi€t b] van tai). DO tin e~y duoc phan anh qua tl s6 cua gii1 sil dung t6t (khong c6 hong hoc, khOng mai men thai qua, khOng b] giam cong suilt v.v ... ) vA toan be s6 gib sil dung k~ ca 86 gib cd hong h6c va thi1i gian kM.c phuc nhtrng hong

83

hoc {y trong khoang thbi gian gifta hai kl dai tu. Do d6 thuCJe do d~ tin el).y cd tlnh xac suat.

D~ tin C$y phu thuoc vao ehtlt Iuong' eM' tao, Mp ghep di~u chlnh va tlnh 6n dinh v~ chat Iucng cua vl).t li~u eh~ tao d~ng co.

Mu6n nang eao d~ tin e~y cua d~ng co, trubc ti~n can nAng cao d~ Mn moi cua chi ti~t, giam (tng suat ~p trung va nang eao cha't lucng M mat chi ti~t.

Tudi tho d~ng co phu thuec vao tinh hoan thien vl! m~t c{u 4\0 va chat IUQng ch€ tao cac chi ti€t dOng Cd ctlng nhu rmtc d~ cuang h6a dOng co theo tAi (Pe) va t6c d~ (n). Chat Iucng nhlsn li~u, d4u nhbn, di~u ki~n su dung va ch€ d¢ lam vi(ic cua dOng cd ciing snh huong lCln d~n tud'i tho,

D¢ng Cd diMen ca Ibn t6c dt') thap, sau thbi gian chay 3 + 5 van gib mbi phsi doa hoac thay xilanh. Con dc)ng co diMen cao t6c ca nha chi sau 5 + 8 nghln gib da phai doa xilanh.

Chi ti@u v~ d~ tin ~y va tudi tho gAy anh huong true ti€p tdi gia thanh dOng err va nang sul1t cua thi€t bi v~n taL

4.1.4. KH6r LUQNG DONG co Gd

Kh6i luQng dOng Cd gAn li~n v{:Ji luong v~t li~u (kim loai va phi kim loai) dung d~ ch€ tao dc)ng co va true til!p Anh hudng' teH gia thanh dOng co. Kh6i IUQng dt')ng co Gd (kg) phu thuQc vao cac y€u t6 cua chu trlnh cOng tac va dl)e didm c(u tao cua dt')ng co. Kh6i hrcng dOng co If,li c6 li~n quan m~t thi€t vbi tu6i tho, ThOng thuong dOng Cd cao t6c, nhe thubng c6 tud'i tho thtlp, con dQng CO l{:Jn, thap t6c, nang' thuong c6 tu6i tho cao.

N gubi ta dung sul1t kh6i hreng gd lam chi tiau so sanh v~ m*t kh6i lucng gifta cac dc)ng Cd :

Gd kg

~ = Neqd (kW)

Gia trj gd bi€n dOng trong phsm vi rQng, gd = 1,3 + 70 (:~). Cac Ioai dQng CO hi~n nay c6 gd nAm trong gild han sau :

kg DOng co ct1bng h6a it : 18 < &t < 40 kW

kg D~ng Cd ct1bng h6a 0 mifc dO vita: 8 < gd < 18 kW

kg

DQng co cubng h6a. cao : 1,3 < &t < 8 kW

Ngubi ta con dung khai ni~m v~ k.h6i luong 1ft, d6 Ia kh6i IUQng dQng co quy vt1 1 llt thd dch cOng tac xilanh :

trong d6 i - s6 xilanh ; Vh (I) - thd tich cOng tac cua m~t xilanh .

. 84

4.1.5. KiCR TRUdc BAO

RIch thl1O'e baa quylft dinh Mi ba klch thucc : dAi (L), rQng (B), cao (H) ella kh6i ehu nhat, dl1l1e do gifta cac di~m (J gibi han ngoai cung ella kh6i dQng 00. Dg danh gia muc dO su dung cac kfeh thuoc tr~n, ngttbi ta dung cac chi ti~u sau

Ne

LBH - danh gia mire dO sl1 dung th@' tich rna dOng co ehilfm.

N

L~ - danh gia muc de. su dung di~n tlch d~t dOng ca.

Ne

BH - dl1Qc gQi lA eOng su!t chlnh di~n, cd y nghIa ~ bi~t d6i vbi dOng 00 may bay.

Cac kich thuO'e bao gAy snh hudng trttc ti~p dlfn di~u ki~n su dung de.ng co, phu

thuec vao 86 xilanh i, each h6 tri xilanh trlln dQng co, ti s6 giua hanh trlnh S vA dl1b'ng klnh D cua pittOng v.v ... Trang me.t val truong' hQP C1} th€ chi tillu v~ kich thuec bao co th€ quan trong han cac chi tillu khac, Ngoai 5 chi tillu trlln dOi khi con thllm cac chi tillu khac nhu : tlnh thlch ung cua dQng co d6i v{Ji thil!t hi v$n tAi dl10ng bO, hi~u sua:t cua de.ng co d6i v{Ji m¢it vAi chi! dO duoc dung nhi~u nhat, chi~u cao trong tAm cua dOng co ... Trang mOt 86 truong hop cu thg, cac chi ti~u nay cc th~ con quan trong hon cac chi tillu dd nllu.

Trong pham vi mOn hQC nguyen II dc)ng CO can hi€u ki v~ hai chi tillu dAu. Cac chi tillu v~ tlnh nang kinh tlf kI thuat ella de.ng CO luOn luOn phu thu¢c vao cha:t lucng ella ehu trlnh ceng tac, dUQc th€ hi~n qua hai thOng 86 chinh lA : ap su4t chi th] trung blnh Pi va hi~u sua:t chi th] 'ii' vl v$y mrec tilln clin hi€u kl hai thOng 86 nAy.

4.2. AP SUAT CHi THl TRUNG BtNH Pi

Ap 8Ua:t chi thl trung blnh cua chu trlnb cong tac lA cOng chi th] Clla mQt dan vi tM' tlch cOng tac cua xilanh trong mOt chu trlnb ducc tb€ hi~n qua bigu thtlc

Li 3

Pi = Vh ' (Jim hoac N/m2 = Pa)

trong d6 : Lj (J, hoac Nun) - cOng chi th] ella chu trlnh ;

V h (m3) - th€ tlch cOng tao cua xilanh, xac djnh thea (1-1) Thu nguylln cua Pi lA thd' nguysn ella lip BuAt Pa (N/m2)

ThOng thuong nguoi ta dung MPa (MN/m2) lam dan vi tinh lip suat, do d6 tu (4-1) ta co :

(4-1)

10-6 _I (MPa)

Pi = Vh '

(4-2)

Trang thbi gian hoat dong, ngoal ap 8Ua:t p cua mOi cha:t trong xilanh con cd lip sua:t khi tM' du{Jj cacte ciing luOn luOn tac dung llln pittOng theo h110ng ngucc ehieu so v{Ji p. Phan Ibn cac dQng co, cacte d~u dl1QC n6i thOng vOi khf troi hoac vOj dubng

85

n~p qua h~ th6ng thOng gio cacte, vi v~y co tM' coi ap su~t khi th~ trong cacte Mng ap su4t khl trbi Po'

Nhtt v(l.y khi pittOng chuydn dOng trong xilanh, hop luc khl th~ F p tac dung d~y pittfing trong xilanh sa lit :

.n:D2 Fp = (p - p~ 4

trong do : D(m) - dubng klnh xilanh.

Hop luc khi thG F p da':y pittOng chuydn dich mOt vi luong hanh trlnh dS, se tao ra vi luong efing dl., thea biGu thde :

(4-3)

.n:D2

dI., = F p.dS = (p - pJ . 4 dS = (p - Po)dV (4-4)

trong do : dV la vi lUl;1ng bi€n thien ella tM' tich ceng tac.

Tfeh phan biGu thue (4-4) theo ml)t ehu trlnh se tim duoc cOng chi th] ella ehu trlnh L, :

Lj = f dI., = f (p - pJdV

chu trinh chu trinh

(4-5)

Thay (4-5) van (4-1) se duoc : 1

Pi = V J (P - pJdV, (Pa)

h chutrinh

(4-6)

Mu6n xae dinh Pi thea (4-6) e§n bi€t ham (p - Po) = f(V), Do chlnh la d6 thi eOng ella d¢ng co 4 kl (R. 1.6) hoac dOng co 2 kl (H. 1.9), rna true hoanh la duong vuong g6c vCli true tung di qua gia tr] Po,

'I'ich phan chu trlnh trong biGu thuc (4-6) la tdng tich phan ella cac qua trlnh tao nen chu trlnh d6. Vl v~y d6i voi dQng co b6n kl :

1

Pi = V [J (p -pJdV+ J (p -p~dV+ J (p-pJdV+ J(p-PJdV] (4-7)

h hut nen chAy - gilinnd xa

D6i v{ji d¢ng co hai kl :

Pi = ~ [f (p - Po)dV + I (p - po)dV l

h oen cbAy - gilinnC!

Gia tr] cua cac 86 hang trong cac biGu thdc (4-7) va (4-8) thG hilf!n qua di~n tich d6 thi (tren d6 thi p - V), gifta dubng pella cac qua trlnh va dtlbng Po, eon ddu ella m6i s6 hang lai phu thuec van dAu cua hai thua 86 (p - Po) va dV trong 86 hang do. N€u hai thira s6 tr~n cung diu thl tlch phan 8e c6 d4u (+), nguoc lai khac dtlu, tlch phan sa co dtlu (-) ; (p - Po) > 0 n€u p > Po va nguoc lai, con dV > 0 n€u thG tlch xilanh tang va nguoc lal,

M6i tich phan trong biGu thuc (4-7) va (4-8) xac dinh 56 hrong cong ella moi kl (hut, nen, chay - gian nCJ hoac xii).

(4-8)

Do : J + PodV = J -PodV

hUl xi

vi~t thanh :

va J + PodV = J - PodV, n~n (4-7) va (4-8) dUQe

chAy- gilinnd ren

86

1

Pi = V [J pdV + J pdV + J pdV + I pdV]

h hut nen chav - gil'inn<'l xa

(4-9)

va

1 .

Pi = V [J pdV + f pdV]

h ren chtiy - gil'in no

(4-10)

D6 thi cOng p = f(V) hoac p = f(1f) (trong do If IA goc quay true khuyu) IA d_o thil!t bi xac dinh diS thi (indicateur) vi§ ra khi dOng co dang hoat dOng. Tung dQ cua d6 th] phan anh cac gili tri cua ap sua:t trong xilanh, con hoanh dQ cua diS thi la vi tr£ cua dinh pittOng hoac vi trl ban kinh quay cua true khuyu phan anh th6 tlch cua xilanh hoac goc quay true khuyu If (H.1.6, 1.7 vA 1.9).

Khai ni~m v~ lip sut!t chi thi trung blnh Pi iA mOt khai ni~m quan trong, thuong' g~p trong cac gtao trlnh vA cac tAi li~u khoa hoc nghisn edu v~ dQng co d6t trang. Do do din phai lam sang to them mQt vAi khla canh cua khai ni~m nay.

Thuc hi(!n tlch phan diS thl dua thea d6 thi eOng (H. 1.6 hoac 1.9) va dua thea cac tlch phan trong moe vuOng cua cac bidu thuc (4-7), (4-9) hoac (4-8), (4-10) si§ dc dinh dl1Qc di~n tich f, thd hi(!n cOng chi th] cua chu trlnh cOng tac :

(4-11)

trong do: f(+) - di~n tlch cOng duong cua chu trlnh, chi~u dien bi~n thuan chidu kim d6ng hiS ;

f( -) - di~n tich cOng Am cua chu trinh, chi~u dien bi~n ngucc chi~u kim d6ng h6 (hinh 4.1a).

N~u tl I~ xlch tung dQ (ap su«t) la : mp (MPa/mm) va tl I~ xlch hoanh dQ (thd tich V) 13. lDy (m3/mm) thl cOng chi th] Li cua chu trinh si§ la :

Li = f. mp' Illy (MN.m)

Thd tich cOng tac Vh (m3) dl1r,1C xac dinh bang 1 (mm) tran d6 th] v{Ji ti I~ xich m, (m3/mm). Do do Vh = l.m, (m3).

VI v$y, theo (4-7), (4-9) hO$c (4-8), (4-10) s~ dl1r,1c

f MN

p. = - m (MPa = -) ,

liP , m2

(4-12)

f

N@'u gQi h = I (mm) la chieu cao trung blnh cua d6 th] cOng, thl til: (4-12) co th~

dinh nghia v~ Pi nhu sau : ap sut!t chl thi trung blnh Pi la chi~u cao trung blnh cua diS thj cOng (diS thi p-V) nhan v{Ji tl l~ xich tung dO cua diS thi, Bi~u thuc (4-12) r4t ti~n lot, thubng dl1t;Jc su- dung, vi no chi rO phuong phap xac dinh Pi nhb diS th] cong.

Di~n dch diS thj cOng cua dQng co b6n kl g6m 2 ph4n :

Phan di~n deb cua ky nen vA ky cOng Mc (chay gian nd') j Ph4n di(!n tlch cua ky hut va ky xa.

Phan thd nh4t IA phan chlnh, tao nan cOng duong cua mOi chtlt. Phan thd hai lA phan phu, dl1r,1C gQi lA cac hanh trlnh "bom" cua pittOng vi chec nAng cua phan nAy lA chile nang cua ml)t born pittOng, lam nhiem V1,l thay ddi mol chtlt cua chu trlnh,

87

·

COng cua mOi ch~t fJ phdn hai cd tM' ~I\m~ (dQng cd khong tang ap hose blng ap tha:p)

hoac "duong" (vci dl)ng Cd tang ap cao) (H. 4.1 c, d).

p

z

p Z

I. a.

a.

t

Hinh 4.1. D6 thi ceng p- V cua chu trinh thuc Ie

a) D(mg eel b6n kY ; b) DOng eel hai kY; c) D6 thi quA trinh Jll1.P thai cua dOng co b6n ky kMng tang ap ; d) D6 thi qua trinh nap tMi cua dOng eel b6n kY tll.ng ap.

Nhln chung, cOng cua hanh trlnh bam thuong khOng Ion (trit tl'11bng hop tang ap cao) vA r~t kho xac dinh theo d6 th] cOng vi dllCfng nap va dllCfng X8 tr~n d6 thi hliu nhu trung nhau. Muein xac dinh phan cling "born" cua d6 th], ngoAi d6 th] cOng kd t~n, nguai ta phai xac dinh d6 th] cling cua cac hanh trlnh "born" v6'i ty l(i xlch tung d~ Ibn han, lam cho cOng vi~c th1,1'C nghiem trfJ nan phuc tap han. Vl v$y khi xac dinh ap 8Ua:t chi thi trung blnh Pi nguci ta thllbng b6 qua phan cOng nAy, col no la m¢t ph§n trong cac t6n tha:t co gibi cua dQng co (se dllQ'C d~ cap fJ phan sau).

D1,1'a t~n nguyen Mc liy, co th~ luoc b6 cac t£ch phan cua esc ky hut va xa ctia d¢ng co 4 ky (4-7) va (4-9), k~t qua 8~ lam cho bi~u thdc xac dinh Pi cua dl)ng co beln ky va d¢ng co hai ky co chung ml')t dang sau (H. 4.2)

1

Pi = V [f pdV + J pdVJ

h oen cMy - giAn nO

(4-13)

Tich phan thd nha:t trong ngoac cd gia tti Am vi p va dV khac da:u (p > 0 vA dV < 0) con tlch phan thd hai luOn luOn duong VI p vA dV cung da:u (p > 0 va dV > 0).

Ndu gQi Pet (Pz) la ap 8Ua:t trung blnh theo tM' tlch cua ky cling tao (chay - gia.n nO) va Pn(Pl) - ap suAt trung blnh theo th~ tich ella ky nen, 8~ eo :

1

V J pdV = Pet = P2 (4-14)

h cMy - gill.nnd

1

V J pdV = - Po = - PI h oen

(4-15)

88

p

z

Hinh 4.2. Ap su~t chi thi trung binh P-., mO tll tren d6 th].

Thay (4-14) va (4-15) van (4-18) :

Pi = Pet - Pn = P2 - PI

(4-16)

Bi~u thiic (4-16) cho ta met dinh nghIa thd ba v~ ap sua:t chi thi trung blnh Pi:

Ia hi~u s6 giua cac ap suilt trung blnh thea th~ tlch cua ky chay - gtan nl1 P2 va ky nen Pi- Ca".n luu y trang dinh nghIa thd ba cua Pi- da. h1~C bO khong dnh cOng cua cac hanh trlnh "born". Cac chuong sau chung ta chi dinh nghla v~ Pj thea cac biE!u thtic (4-18) va (4-16). Ta:t nhien khai ni~m v~ Pi da:y du nhat va c6 dng dung th1,1'C t~ vin la dinh nghla c6 tlnh ca cOng cua cac hAnh trlnh "born".

Hien nay gia tri Pi nam trong gioi han sau :

- Dcng co khOng tang' ap : Pi = 0,7 + 1,2 MPa

- D¢ng co tang ap c6 tM' dl;lt Pj = 8,0 MPa hoac IOn hen.

4.3. eONG SUAT ellA DONG eo

Cong do moi chilt trong xilanh tao ra trong rn6i chu trlnh ducc xac dinh qua d6 thi cOng p-V, vi thE! d6 thi p-V du~c gQi IA d6 thi cOng, vA cOng d6 dt1~c gel lA cOng chi thi cua chu trlnh Lj•

DVa theo dinh nghla thu nha:t cua Pi (4-1), c6 thE! tlnh Lj nho bUru thuc sau

(4-17)

N trong d6 : Vh tlnh thea rn3 ; Pj - thea Pa =

Ni!u Pj dllc;1C xac dinh theo (4-16) thl cOng chi th] Lj da bO qua cOng cua cac hanh trlnh "born", can n~u xac dinh Pi theo (4-7) hoac (4-9) thl cOng chi thi L, c6 tlnh ca cOng cua cac hanh trlnh "born".

Cong suilt chl thi cua d¢ng co - chinh Ia cOng 9utH do cac cOng chi th] L, tao ra trang rn¢t giAy.

Ni!u: n (vcng/s) - IA s6 vong quay cua true khuyu trong 1 giAy ;

"f - la 86 ky cua m¢t chu trlnh (s6 hanh trlnh pittOng trong 1 chu trinh) ; . m - 86 chu trlnh trong 1 giAy cua 1 xilanh ;

86 dUQc :

2n

m = T ' chu trlnh/s,

(4-18a)

4.8.1. C6NG SUAT CHi THJ Ni

N€u i IA s6 xilanh cua d¢ng co 86 tlnh dllc;1C cOng sua:t chi th] Nj (N.m/s hoac W/s) cua d¢mg co nhu sau

2n .

= T' 1.Lj

(4-18b)

89

N€u cac xilanh d¢ng co c6 th~ tlch cOng tac Vh khac nhau (d¢ng co chir V c6 thanh truyl1n phu hoac d¢ng cc tac dung kep) sli c6 cOng suat chi thi N, 13. :

(4-19)

Thay (4-17) V3.0 (4-19) se dUQc :

(4-20)

N!!u dat :

n

V hX = 2: V hk . ik ;

k=l

(4-21)

sli duoc

2

Nj = T Pj· VhX·n, (W)

(4-22)

Trang truong hop the' tIch V h cua cac xilanh d~u nhu nhau thl

VhX = i. Vh Do d6 (4-22) co dang :

(4-23)

(4-24)

Neu trong cac bi~u thuc (4-22) va (4-23) : Pi tinh bang MPa (MN/m2), Vh tfnh bang Ht 0), n tinh bang vong/phut, con cOng su~t N, tinh bAng kW, se dircc bie'u thuc sau :

va

Nj Pi· Vh!. n
= 30r
N· Pj· Vh· i. n
= 30r
I (4-25)

(4-26)

4.3.2. C6NG SUAT co fCR Ne

COng sutrt c6 Ich cua d¢ng cc du<,1c phat ra tai duOi true khuyu dd tit d6 truy~n nang IUQng iOi may cOng tac (c6 th~ hoac khOng qua hop s6). Ceng' suat c6 ich Ne nho han c6ng sulit chi th] Nj• Hieu cua chung 13. cOng sutrt t6n hao co gid'i Nm dung d~ khAc phuc mol luc can trong n¢i bl? d¢ng co khi may hoat d¢ng, bao g6m :

- Cong tilm hao cho ma sat gilla cac M mat cua cac cap chi tUft c6 chuy€n d¢ng tuong d6i ;

- Cong' din dQng bam nuec, bam dttu, bam nhien li~u, quat gi6 ... dam bao cho cac h~ th6ng phu hoat d¢ng blnh thuong.

- Ctlng din dQng co ca:u phAn ph6i khl (true cam).

90

- Tdn th!i:t cho cac hanh trlnh "bom" cua ehu trlnh cOng tac (d"ng cd b6n ky, dAn dOng may nen caa dOng co hai ky hoac dong Cd b6n ky tang ap v.v ... ). M6i quan h~ giira Ne, N, va Nm nhu sau :

(4-'27)

TI s6 giua Ne va N, dtiQc gol Ia hi~u sudt co giai 'lm' th~ hien s6 phan nang luong trong cong sudt chi thi N, ducc chuyen thanh cOng co Ich Ne

(4-28)

Hieu sua:t co gibi 'lm cua cac loai d"ng co d6t trong hi(!n nay nam trong giai han :

'lm = 0,63 - 0,93.

N~u goi Pe la ap sullt co Ich trung blnh, thl giua Pe va Pi co m6i lien h~ .'

Pe = Pi ''lm (Pa hoac MPa)

(4-29)

R6 rang tu (4-28) ta dtiQc :

Pe. Vh. i. n

Ne = 'lm' Nj = 30r ; kW

trong d6 : Pe tlnh bAng MPa, V h tinh bang Ht (1), n tlnh bang vong/phut, So sanh (4-26) v(ji (4-30) thlly ro : m6i quan h~ giua Ne va Pe ding gi6ng nhu m6i quan M giua Nj va Pi" Tu do co th~ rut ra mot dinh nghla khai quat v~ Pe nhu sau : ap sullt co Ich trung blnh la cong co Ich cua m1)t don v] thl§' tlch cOng tac xilanh trong mOt chu trlnh, dUQc tlnh bAng Pa (N/m2) hoac MPa (MN/m2).

(4-30)

Bi~u thuc (4-30) cho tha:y : cOng sudt co Ich Net d6i v{:li dOng co da cht! tao, phu thuoc vao tM (Pe) va t6c d1) (n) cua dOng co.

T6c d¢ n cua d1)ng Cd khOng ducc VUQt qua n quy dinh cho tung d¢ng co, C\1 thg Ia d~ tranh anh htt{Jng xllu t{:li sllc Mn, dO tin c~y vA tu6i tho cac chi ti@'t cua d1)ng co. S6 vong quay quy dinh nqd (vong/phut), dUc;Je chon thea di~u ki$n su dung va hieu sua:t dong Cd. Khi hoat d¢ng, dl)ng co co th~ chay {:I cac t6c d¢ trong pham vi tu nmin dt!n nqd' toy thuec van vi td cua co c!i:u di~u khil§'n.

o s6 vong quay quy dinh cOng sullt cc Ich Ne cua dong co co th6 thay ddi tu Ne = 0 d~n Neqd (cOng sua:t quy dinh cua -nha may cht! tao dl)ng co). COng sudt

quy dinh Neqd lai phu thuec vao di~u ki$n sit dung. Vi du cOng sua:t quy dinh Neqd trong 1 gib bao gib ding Ibn hen cOng su!i:t quy dinh chay li~n tuc khoang 10%.

Tl s6 giua cOng sua:t cua dOng co so v{:li cOng sua:t quy dinh (duQc ChQD IA 100%) dul;1C goi Ia cOng sua:t tuong d6i va duoc tlnh thea phan tram cua cOng sua:t quy dinh. N~u cOng sua:t tuong d6i vttc;ft qua 100% thl ch@, d¢ lam vi~c a:y dUQc gQi IS. ch4 d¢ qua bli. ThOng thucng' ch~ d¢ qua. tAi khOng dU<;Ic vti<;lt qua 110% (t"llc phan qua tAi khOng qua 10%). Na'u su dung IAu dai (j- tlti len thl khOng duoc qua. tAL

9]

4.3.3. M6MEN

MOmen Me (; dgu ra cua true khuyu d¢ng CO duoc xac dinh tr~n bang tbu. Gii'ta mOmen Me va cong sua:t cd feb N e co m6i li~n b~ sau :

Ne

== 9,55 - , (N .m) -n

(4-31)

trong dO' N, (W) - eOng suft cc Ich ;

n (vong/phut) - s6 vong quay d¢ng co.

So sanh (4-30) va (4-31), se ducc :

Me·n.2n

Ne = 60

=

Pe' Vh· i. n 30r

Tu dO' co :

Me Pe = Jr. 7: . :--V 1. h

(4-32)

Tu bil1u thllc (4-32) thtry rAng v{Ji m¢t d¢ng CO nhat dinh cac gia trj Jr, T, i, Vh d~u la hAng s6, vi v~y Pe tl l~ thuan v(j'i Me' N goal ra con tbtry Me Itt momen tdng ttl duOi true khuyu truy~n ra ngoal, can Pe phan anh gia tr] mOmen mOt 1ft th~ tich eOng Me cua xilanh.

4.4. CONG SUAT LiT

Cong sutrt lit NL la tl s6 giua eOng sua:t quy dinh ella d¢ng co va. tdng tb~ tlch eOng tac LVh do bAng 1ft ella dQng CO :

Ne kW

NL = iVh ' (-1 )

(4-33)

Thay (4-30) vao (4-33), se: d1iQc

(4-34)

Trong b6n chi tieu d¢ng luc cua dOng co. Ne• Me. NLt Pe tbl Ne va Me tbg hi~n cong sua:t va mOmen quay ella ca d¢ng co, con N L vtt Pe phan anh cOng sua:t va mOmen quy v~ 1 lit thl1 tieh cong tAc ella xilanh. Do dO' Pe phan anh mite de) ettbng hoa v~ t8i (lueng nhien Ii~u ea:p cho chu trlnh) con NL phan anh muc ettbng hoa ea v~ tAi va vl1 t6e d¢ quay n cua d¢ng co.

4.5. BI~U SUAT

Hi~u suft cd fch 1J.e 1:1 tl s6 giua nhi~t IttQng chuy@'n thanh cOng co feh ehia eho nhi~t IttQng c«p cho dOng co, do nhien li~u d6t chay bsn trong xilanh tao ra, Hai loai nhi~t 11iQng trlln cgn dttQc xac djnh trong cung m¢t khoang thbi gian, vi d1,1 1 giAy. Nhi~t I1iQng chuygn thanh eOng cd Ich, chlnh IA cOng sutlt cO fch N e (W). Con nhi~t lucng etrp eho dQng CO do nhien Ii~u d6t chay ban trong xilanh tao ra 13. : GnI QI!:.'

92

(trang d6 GnI (kg/a) - luong nhisn li~u tiM hao trong 1 giAy Qtk (J/kg) - lA nhi(lt

tr] th«p eua 1 kg nhien li~u). Bie'u thuc tfnh TIe tra thanh

Ne

1J.e == (4-35)

GnI Qtk

N~u gQi ge (kf!!W. a) la. au«t ti@u hao nhien 1i~u a~ cd

(4-36)

Thay (4-36) vao (4-35) s~ d1.1Qc :

1

1J. == ----=--

e ge. Qtk

T~n thuc M : GnJ thuong d1.1Qc tlnh theo (kg/gib') ; cong su«t N, th1.1b'ng tlnh bAng kW, ge d1.1Qc tfnh thea (g/kW.h) va Q1k tlnh theo (MJ/kg). Vi v~y cac bidu thuc (4-36) va (4-37) trd thanh :

(4-37)

GnI

g, = N . 103 (g/kW.h)

e

(4-38)

va

'I.e == 3,6. 103 (4-39)

ge. Qtk

Cac bie'u thuc (4-37) va (4-39) chi rAng : N~u Qtk = const thl 1J.e cang cao khi ge cang nh6.

Hi~u aull:t chi th] rzi cua dQng co : lA tf 86 gifta nhi~t l1.1Qng d1.1Qc chuyl!n thanh cong chi th] vA nhi~t 11.1Qng cAp cho dQng co do nhien li~u d6t chay trang xilanh tao ra trong cung mQt thb'i gian. Do d6 lAy thb'i gian la 1 giA.y. cling tuong tv nhu 1J.e~ ta

s~ d1.1Qc

I (4-40)
TIi = Gnl· Q1k
1 (4-41)
ho~c . 1J.i = ~ ·Qtk
trong dd : GnI a) (4:-42)
gj = N. (kg/W.
I la su«t tieu hao nhien Ii~u chi thi, Tit (4-36) vA (4-42) ta d1.1gc :

Tu bi~u thuc trl!n va thea (4-28) ali co :

Ne

~ = 8e' N. = ge' 1J.m I

(4-43)

93

Thay (4-43) vao (4-41) va nhb (4-37), sE; duc;1C : lle

lli = llm hoac lle = lli· llm

(4-44)

Hi(lU suat chi thi lli cua cac loai dtjng co thuClng nam trong pham vi lli = 0,23 - 0,55 hoac cao hen,

4.6. T6N HAO CO GIOI V..\. eACH tic DINH

Trong cac t6n hao cc gi(i:i, riling tOn hao rna sat gifta pittcng, vong gang vCli thanh xilanh chism tiJi 50 + 60%, trong do tOn hao rna sat gifta vong gang Ibn hen t6n hao rna sat cua pittOng. Ma sat trong cac d true chism 10 + 30%, tOn hao cho cac hanh trlnh born khoang 15 - 30%.

Nli"u gQi Pm la ap suilt tOn hao co gi{Ji trung blnh, thl cOng su!t USn hao co gi(i:i Nm tuong t", nhu bigu thuc (4-26), co th~ viet nhu sau

Pm· Vh• i , n

Nm = 30t

(4-45)

Cong suat tOn hao co gidi cua dtjng co duoc xac dinh bang thuc nghlem. Thuong dung nh!t ia phuong phap quay true tiep bang dtjng co di(!n, phuong phap cat Uta tung xilanh va phuong phap xac djnh qua vi(!c x1\y dung dubng Gnl = f(Pe) khi n = const.

4.6.1. PHUONG PHAP QUAY TR1!C T[~P BANG DI)NG CO nr:¢N

Trttbc WIn cho dtjng cc khOi dtjng chay «m may, t6i nhlet dtj lam vi(!c blnh thuong ciia nucc lam mat va cua d~u nhon, sau do cAt nhien li~u (d¢ng co diMen) hoac cat tia Iua di(!n (dtjng Cd xang) , cho phanh di~n hoat dtjng l1 ch~ d¢ d¢ng co di~n d~ quay d¢ng co d6t trong, xac dlnh cac gia tri cOng sua:t cua dljng Cd di~n thea cac gia tr] cua s6 vong quay sE:i xac dinh duoc cOng sua:t t6n hao co gibi cua dljng co thea cac s6 vong quay khac nhau.

4.6.2. PHUONG PHAP CAT LirA TUNG XILANH

Phuong phap nay dung cho dtjng co nhi~u xilanh bang each ca.t phun nhisn li(!u hoac cat tia lita di~n tung xilanh d~ do cOng su!t chi th] cua xilanh d6. sau do tlnh cong suAt tdn hao co gh5i N m cua d¢ng co. N eu ccng suAt chi thj cua tung xilanh duoc th~ hien qua Nil' Ni2 ...• c6ng su!t chi th] cua dtjng co qua N, va c6ng su!t co Ich qua

Ne thl :

va N = (N· + N· + N· + ... ) - Ne (4-46)

ill 11 12 13

Khi khao nghlsm, trtt6c ti~n cho dl)ng co hoat dljng blnh thuong, do cOng su!t co Ich Ne. Sau d6 tuan t", cho tung xilanh ngirng hoat dQng (vi du xilanh 1) bAng each cAt nhian li~u hoac tia hia di(!n ella xilanh do, dMu chinh bang thu d~ dl)ng co h6i phuc lai s6 vong quay ban dtiu, do cong suAt co ich Ne(l). Do co m¢t xilanb kh6ng heat dQng nl!n c6ng suAt co ich Ne(l) do 14n thll 2 nho hon cOng su!t co Ich do

94

l£l.n d£l.u Ne. Hieu cua hai cOng sua:t tr~n chlnh la cOng suat chi th] cua xilanh thu nhat Nil :

(4-47)

Ti~p tuc lam nhu tr~n d6i vOi cac xilanh khac, s~ do dtit:;fc cac cOng suit c6 Ich Ne(2), Ne(3)"" cu6i cung tIm ra cOng sua:t chi thi cua cac xilanh tuong ling:

Niz = Ne - Ne(2) Ni3 = Ne - Ne(3)

C1)ng cac dAng thirc tren s~ ducc :

N· = N· + N· + N·

1 11 12 13

= i.Ne - (Ne(l) + Ne(2) + ... ) (4-48)

trong do i - s6 xilanh cua dQng co.

Thay (4-48) vao (4-46) se duc;lC :

Nm = (i - l)Ne - (Ne(l) + Ne(2) + Ne(3) + ... )

(4-49)

Nhu v~y thea gia tr] do duoc cua Ne, Ne(l)' Ne(2)'''' dua vao (4':"49) s~ tlnh ducc Nm. 4.6.3. PHUONG PHAP XAC, DlNH Pm (qua xAy dung duong' Gnl = f(Pe) khi n = const)

(Co SO' II thuy~t cua phuong phap nay se dtiQc gilJi thleu trong chuong 11 - ch~ d¢ lam vi~c va d~c tlnh d¢ng co). Cho d1)ng CO hoat dOng d n = const, thay d6i Gn], do N, va tinh Pe, xAy dung dubng Gn] = f(Pe) (hlnh 4.3), keo dai ducng d~c tinh tr~n (doan dubng dut), cAt hoanh dt') d 0', doan 00' chlnh la gia tr] cua Pm tal 86 yang quay thit nghlem. Duong cong GnI = f(Pe) co tfnhcha:t tuy~n tinh tai cac gia trj Pe nho (sat vOi khOng tAO, do do gia tri Pm do dtit:;fc tuong d6i chinh xac.

Phuong phap tr~n thtibng dung d~ khao nghiem d¢ng co diMen met xilanh.

Trsn thuc t~, d(t khd xac dinh chfnh xac eOng suat tdn hao co giCfi Nm. Phuong phap quay true ti~p bang dOng co di~n tucng d6i thuan ti~n, don giAn ; nhung do cat phun nhisn liliiu hose cdt tia hi'a di~n lam eho

ap sua:t va nhiet d¢ mOi eMit trong xilanh khac xa so vCfi hie d¢ng eo heat dOng ; phu tAi trsn cac chi ti~t eiing nhu nhiet d¢ d4u hOi tron trsn M mat chi ti~t cung khac, nl!n se gAy anh huang khong nba d~n gia tri do dtfQe vli tdn tha:t eo gibi. Phuong phap eat lua tu4n tv: cho cac xilanh ciing xay ra tucng tl,!, ngoai ra edt lua mt')t xilanh co th~ gAy anh htiang tbi cOng sua:t chi

th] cua xilanh khac. VI du : cat tia lua diliin met 0'

xilanh cua d¢ng co xang co th~ lam thay d6i luong khf nap cua xilanh IAn can, do do lam

thay ddi cOng sua:t chi th] cua cac xilanh do. Vl

v~y cung m¢t d¢ng eo, cac s6 liliiu thu dtiQc vt1

t6n hao co gibi bang cac phuong phap khac nhau, Hl"h 4.3. Xac djnh tOn hao co khi b.!ing each keo dAi d~c tinh On! = r(p.). thuong eo sai l(!ch len,

;v /
~
~40 /'
~
J -:
--....
~lU /'
fO V
"
... ...
~ o I ! J 4- 5 0 7 95

Chuang 5

CHU TRINH -LAM VISC CVA DONG CO DOT TRONG

COng sutlt, hi~u suat, dQ tin cb khi hoat dOng vA tu6i tho cua dQng CO' phu thuoc vao mtie d¢ hoan hao cua chu trlnh lam vi~. Vi v$.y c~n nghien cuu chi Wft cac qua trlnh tao n@n chu trlnh lam vi~c d~ tim ra quy lu~t di~n bi~n va phat hi~n nhirng y~u t6 anh hueng tbi cac qua trinh 1ly, trsn CO' so d6 xac djnh phuong hubng nang cao tinh hi~u qua vA tlnh kinh t~ cua d¢ng co. Vbi nhftng quy lu$.t dian bi€n cua cac qua trlnh, c6 th6 xAy dung phuong phap tinh chu trlnh Ij thuyet, tuong d6i sat vol chu trlnh lam vi~c, lam can cll cho vi~c dnh ki6m nghiem hoac thil!t kG' mel dOng co khi da. bil!t cac chi ti@u va di~u ki~n lam vi~c C1,l th6.

Chu trlnh lam vi~c cua d¢ng cc dUi;1C d!).c trung bAng cac th6ng s6 sau : lip su"At chi thi trung blnh Pi j hi~u su1lt chi thi 'ii' lip su1lt cue d~i va t6c d¢ tang ap suat

cua mOi chat khi chay Pz' !1p/!1ip. nhiet dQ cue dai Tz vA nhiet dO cu6i ky giAn nO cua mOi chltt ; lip sultt vA nhi~t dO cua mOi ch1lt d&u qua trlnh thM ...

Cac thOng s6 cua chu trlnh lam vi~c dUQc xac dinh tu d6 th] cOng, do cac thit§'t bi vl! diS th] cOng (thi€t b] chi thi) tao ra, Do do d6 thi cOng thu dUi;1c phAn anh trung thAnh va Cd ban nh4t chlit lUQng chu trlnh lam vi~c cua dOng Cd. Qua d6 th] cOng c6. th~ phAn tlch nghien cilu m¢t each toan di~n d¢ng 00 da. c6, hoac dOng co mOi thi€t k~. c~n cAi ti€n dua vao san xuat, Phuong phap tlnh cac thOng 86 cua chu trlnh lj thuy€t cAng hoan hao thl S1,l khac bi~t giua chu trlnh If thuy€t vA chu trlnh lam vi~c cang ft.

5.1. QUA TRlNH NA-P

5.1.1. KHAI NI:¢M CHUNG vA CAC TH6NG 86 co BAN

Trang chu trlnh lam vi~c cua d¢ng co d6t trong clin thAi saeh san v~t ehay cua chu trInh truOc ra kh6i xilanh da nap vao moi chtlt mbi (khOng khf hoac hoa khf). Hai qua trlnb thM Vll nap lien quan m~t thil!t vbi nhau, tuy thea s6 ky cua dong CO' va phuong phap thai DI;lP, co nhftng thbi di6m chang xAy ra cung m¢t hie, Vi v~y khi pbAn tlch qua trlnh nap can luu y dl!n nhftng thong s6 d!).c trung cua qua trlnh thM, tuc la phAi xet chung eac hi~n tUQng cua qua trlnh thay ddi mOi chat.

Trang dOng co b6n ky, qua trlnh thay ddi mOi cha:t dUQc thuc hi~n lac bAt d~u rna xupap thAi (di~rn b', H. 5.1). Tu b' d€n DCD (g6c rna sbm xupap thai) nhc

96

Hlnh 5.1. PMn d6 Ihj C¢ng cila qua trinh lhay d6i khi tmng dOng co b6n kYo

chanh ap, san v~t chay t\i thoat ra dubng thAi, sau do tu DCD tOi DCT, nho suc d4y cuong buc cua pittOng san v~t chay dttc;Jc dti:y ti~p. T~ DCT (di~m r), san v~t chay chua' d«y th~ tlch bu6ng chay V c vlJi ap su«t Pr > Pthai tao ra chanh ap dPr (dPr = Pr - Pth; trong do Pth la ap suit khl trong 6ng thai). CMnh ap dPr phu thu(ic vao M s6 can, t6c dO dong khl qua xupap thAi va vao tra luc cna ban than dttbng thAi.

Xupap thai thuong dttQc dong sau DCT (dong muen) nham tAng tham gia tr] ~ti~t di~n - thbi gian" ma ctta thai, d6ng thbi d~ t~n dung chenh ap dPr va quan tlnh cua dong khl thAi ti~p tuc thai sach khi sot ra ngoai,

Qua trlnh nap mOi cha:t mdi vao xilanh dttc;Jc th\iC hi~n khi pittOng di tit DCT xu6ng DCD. Luc d§u (tlJ-i di~m r), do Pr > Pk (Pk - ap sua:t moi cha:t mdi a truce xupap nap) va Pr > Pui - m¢t phan san v$t chAy trong th~ tich V c vAn ti~p tuc chay ra 6ng thAi ; ban trong xilanh, khl sot gian na d~n di~m ro (bang Pk) r6i tit do tra di, mOi cha:t mlJi co th~ bAt dAu nap vao xilanh.

~r7--~~~--~_L---+~ V

QuA trlnh thay dt'Si mOi chllt trong dQng co hai V;, '" ( 1-),,) V;, ~ ~

--~~~~._~------~

ky (~ dttc;Jc nghlen cdu ri~ng lJ chuang 7) khOng co

cac ky thai va ~P ri~ng bi~t nhu a dOng co b6n ky, HUrh 5.2. Ph!n d6 thi cOng cUa CfJ! trinh

rna dttc;Jc thuc hi~n tit di~m b (H. 5.2) cu6i ky giAn thay dOi khi trung dOng 00 hai kYo

nlJ, hic bAt d§.u ma CO cau thAi. bang each dua VBO

chanh ap d~ san v~t chay dttc;Jc tboat W do ra dtlbng thai, sau do moi chllt mlJi da duoc nen trudc trong bom quet khi tOi ap su«t Pk (luc nAy Pk > ap sullt san v$.t chay trong xilanh) di vao xilanh tao luc ctlang buc d4y ti~p san v$t chay ra dl1bng thAi, con ban than mOi chllt mlJi dtlc;Jc nap d4y xilanh cho tlJi di~m a (dltu qua trlnh nen). Nhu v.y qua trlnh thay ddi mOi ch4t (thAi vA nap) trong dOng co hal ky hAu nhu dil~n ra d6ng thbi xen ke nhau khi~n va:n d~ cang phuc tap han.

Qua trlnh nap 1~ thuec vAo ra:t nhi~u y~u t6, khi~n cho moi ch(t mdi nap vao xilanh trong m6i chu trlnh nha hen h.tQng nap ly thuy~t, dl1QC tinh bAng s6 mOi chit mlJi chua dlty th~ tich cOng tac Vh co nhi~t dO Tk vA ap suit Pk cua mOi chit mlJi a phia trulJc xupap nap (dQng co diMen) hoac cua mOi ch«t mOl lJ phla trl1lJc bl) eb~ hoa khl hoac bO hoa tr¢n (dOng eo xang, may gal. Gia tr] cUa Pk. Tk thucng khac ap su«t Po vA nhi~t dO To cua khl trbi. Ap su«t Pk cua dl)ng co Mn ky khOng tAng ap thuong nha hen Po, vi khi di vAo dl1bng 6ng n!;lp thuong pp can cua blnh IQc khL Trang eac dOng co tang ap vA dQng co hai ky, thuong Pk > Po vi trtt6'c khi vAo dQng co khOng khl dA dtt~c nsn trl1lJc trong may nlin tang ap h$ trong bam quat khi. Nhiet dO T k cfing co th~ khac nhi~t dl) khi trbi To' Do do d6i vOi dOng co b6n ky khOng tang Ap (xang va diMen) :

trong do: dpo - tdn th«t ap su«t do can cua blnh loc khf vA dl1CJng 6ng nap ; va : Tk "" To

D6i vOi dl)ng co b6n ky tang ap vA dQng co hai kY. Pk bAng ap su«t tang ap Ps lJ sau may nen (n~u khOng cd' ket lAm m't truJJg gian cho khOng khi n~n). Trl1bng hQP co ket lam mat ~rung gian :

7 -NLDC

97

trong do : A.Pmat - tdn tha:t ap sua:t khi qua ket lam mat.

N@'u khOng co ket lam mat trung gian, Tk dttQC xac dinh nhu sau

m-i

(PS)-

Tk = To - m

Po

(5-1)

trong do : m - chi s6 nen da bi@'n, phu thuec vao loai may nen (m =:: 1,6 + 1,8).

N@'u co ket lam mat trung gian :

m-l

(PS)-

Tk = To Po m - A.Tmat

(5-2)

trong do : A.Tmat - chenh l~ch nhi~t de) cua khOng khi trttbc va sau ket lam mat.

Luong mOi cha:t mol nap vao xilanh trong m6i chu trlnh de)ng co b6n ky phu thuec nhieu nhlH vao chenh ap A.Pk = Pk - Pa (Pa - ap sua:t mOi ch!1t trong xilanh cu6i qua trlnh nap t~i a) (R. 5.1). Su6t ky nap ap sua:t trong xilanh d~u th!lp han Pk' chsnh lip lIy tao nan dong chay cua mOi cha:t mbi di vao xilanh qua xupap nap, no phan anh tra il1C cua xupap nap d6i vbi dong chay.

D6i vbi dOng co hai ky, luc dong CO ca:u (C11a) quat, ap sua:t trong xilanh thucng nhc han Pk nhung Ibn hen lip sua:t khl tr@n dl1bng thai Pin:

Chsnh lip giua dubng ~P va mOi cMt trong xilanh con dUQc duy trl a di1u qua trlnh nen cho tbi khi ap su4t trsn duong nen dat tbi Pk do kt1t quA cua vi~c nsn khl. Dua vAo hi~n tUQng 4y ngl1Cfi ta dil tim cac. bi~n phap dl1 nap thsm mOi ch4t vAo xilanh da:u qua trlnh nen,

Cac thOng 86 sau dAy gAy anh huang chlnh tOi qua trlnh nap

1) Ap suJ(t cu6i qua trlnh DQ.p Pa

Coi dong ehay cua mOi eha:t mlli qua xupap nap vao xilanh lA dong ehAy dung khOng chiu nen (do ap sua:t mOi chat it thay dd'i t~n dl1bng nap cua de)ng cc diMen vA dOng co xang, ma hS't buom ga), phuong trlnh BernoulIie dung cho dong chAy co dang :

2 '

Pk Wk Pa W2 W2

-+---+-+~ -

Pk 2 - Pk 2 o : 2

(5-3)

trong do p~ - ap sua:t trong xilanh dOng co t~i xupap nap ;

Wk - t6c dQ cua dong khl ~ cua vao cua dl1bng nap ; W - t6e de) dong khl qua xupap ;

~o - h~ s6 can cua dubng nap quy dAn vl1 too dQ W.

Do Wk « W nen co thd b6 qua Wk' tu (5-3) tim dUQe :

Pk 2 2

A.Pk· = Pk - Pa' = (1 + ~o:l "'2' W ; N/m (5-4)

98

Bi~u thuc (5-4) chl ro : tai m6i thbi di@'m, tdn th4t ap sua:t tren dubng nap 6.Pk' tl l~ thuan vO'i w2 va M s6 can ~o cua M th6ng.

Nho phuong trlnh lien t\1C cua dong chAy s~ tlnh d1.iQC

(5-5)

trang do Cm - t6c dO trung blnh' cua pittOng (m/s) n - t6c dQ true khuyu (vong/phut) j

fk - tiE!t dien luu thong qua xupap (m2) j

S, F p - hanh trlnh va dien tlch dlnh pittOng (m, m2).

Thay (5-5) vao (5-4) se duoc :

(5-6)

Bi€u thuc (5-6) chi rang 6.Pk' tl l~ thuan vtli (1 + ~o)n2 va ti l~ nghich vci ~. Mu6n giAm 6.Pk' phai :

- GiAm ~o bang each tao dubng n~p co hlnh dang khi dOng t6t, ti~t dlen luu thOng len va phucng huang hru dl)ng duoc thay d6i mOt each ttt tir, it cho ngoat.

- Tang fk bang each dung xupap cd duong kfnh len hoac dung nhi@u xupap, N~u

S :n: 2

dOng co co V h = const, co th€ tang fk bAng each giam D ' vi : V h = 4', D . S = canst,

n~u giAm ~ thl D se tang nhb do se lam tang fk (dong co dung xupap treo) , nhu v~y co th@' dung hai hoac b6n xupap (hai nap, hai thai) co du:bng kinh Ibn hon. Dung b6n xupap se r4t lQi d6i v{:li dOng co cao t6c vi chAng nhung se lam bing fk ma con giam bbt kh6i lucng cua xupap, qua dd giam luc quan tlnh va nAng cao dO tin c~y cua co ca:u phAn ph6i khi. Cd th€ tang fk nho sll dung bu6ng chay dang cham hose dang ban Call (xupap d~t nghieng trong dOng co xang).

F

Ti s6 ~f (i - s6 xupap) phu thuec tdc dt') trung blnh Cm cua pitt8ng va nam 1. k

trong gioi han sau
Loai dOng co Cm (m/s) F pfifk
- Dt')ng CO th4p Mc <6 12+8
- DQng co t6c dO vira 6+9 9+6
- DQng co caa t6c >9 6+4,5 T6c dl) trung blnh cua mOi chat m{:li di qua xupap cua dOng cc diMen nAm trong pham vi 30 + 70 mIs, cua d¢ng co xAng cham chay cuClng biic trong pham vi 50 + 80 mis, mOt vai trubng hop a dOng co 8t8 co th€ Ian hen 80m/s.

D6i vdi dt')ng cc diMen da cha, ~o, Pk' K, K1, fk d@u 18 hAng 86, n~n qua (5-6) thliy ro n 18 thong 86 v~n hanh duy nhat gAy anh hUdng chlnh Wi 6.Pk' (thay d6i

momen d¢ng cd chi cd:n thay ddi nhisn Ii~u).

99

D6i vbi d~ng co xang va may ga, nguoi fl ta dung buem ga d~ thay d6i momen dQng

co. M6i vi tri buom ga tuong dng vOi mQt gia

tri ';0' Khi chay 0 tai nho, buem ga dong kin

lam tAng';O' do do APk' cOng tAng thea (H. 5.3).

Qua trlnh thay d6i mOi cMU trong dQng Cd hai ky rat phuc tap, Gia tr] Pa (H. 5.2) phu thuec ap su4t khl quat Pk' kleh thuOc va m6i nrong' quan v~ thbi gian md cac cua quat va thai, nhin chung APk s~ giam khi t6c dO n

tha:p. Do do tang n se lam tang APk va giam Pa-

Khi dnh toan nhist, ap sua:t Pa (cu6i qua

trlnh nap) dut;lc xac dinh nhb s6 li~u th1,1C nghiem,

VOi dQng co b6n ky khOng tAng lip :

Pa = (0,8 0,9)Pk

Vd'i d(mg co b6n ky tang ap

Pa = (0,9 + 0,96)Pk

VOi dQng co hai ky :

- LO$i th4p Mc, quat vong :

Pk +Pth

Pa =< 2

- Loai cao t6c quat thAng :

Pa =< (0,85 ..,. 1,05)Pk .

fflnh 5.3. Anh hullng cua til'!"t luu liii dUdng nap tren d6 Ihi cOngo

2) LltQng kh] s6t

Cu6i qua trlnh thill, trong xilanh con 11!U Ial m¢t It sAn v~t chay, duf,1C gol la khi sot. Trang qua trlnh nap s6 khf sot t~n Se gian no, chi~m ch6 trong xilanh va trQn vO'i khf nap moi lam giAm luf,1ng khf nap mOi.

N~u gQi Mr va Ml la s6 htQng khf sot va s6' IUQ"ng m6i ch4t mOi khi d6t lkg nhisn li~u vA ml 11\ s6 lUQ"ng khf sot va s6 lUQ"ng mOi ch4t mOi cua m6i chu trlnh thl M s6 khf sot Yr s~ la :

mr &t.Mr

Yr = mt = &1' Mr

trong do : gel - IUQ"ng nhlen li~u ca:p cho 1 chu trlnh (kg/chu trinh),

o dOng co b6n ky khOng ta.ng ap, gOc trung di~p thuong' khOng qua 30 + 40° goc quay tr\lc khuyu va thubng khOng quat bu6ng chay nen co th~ cho rAng: tai di~m r (cu6i ky thai) (H. 5.1) khi sdt chi~m toan hO th~ deb V c vOi ap su4t Pr va nhiet dQ Tr> ~ co :

prVc IDr =RTr

trong do: Pro T r - ap sua:t va nhi~t dQ khf sot 0 th~ tfch V c ; R - hAng s6 mOt kmol khf ;

Vb

V = -- - th~ deb budng chay .

c £-1 '

V h - - tM' tfch cOng tac cua xilanh.

100

(5-7)

Ap suAt khi s6t Pr dUQc xAc dinh blng thuc nghiem thea ap suAt cua mOi trltClng thai Pth' N~u thAi ra ngoa! trlfi thl Prh = Po' N~u tren dubng thAi c6 blnh ti~u Am hoac lAp tua bin tang ap thl Pth > Po'

Tuong tv: nhu ap suAt cu6i qua trlnh nap Pa' ap sua:t Pr dUQc xac dinh qua bi~u thuc sau :

Pr = Pth + APr ;

trang do

n2 .6.Pr = ~ , -

~h

fth - ti~t di~n hru thong cua xupap thai

K2 - M s6 phu thu¢c M s6 can cua dubng thai vA mat dQ khi thAi.

(5-8)

Nhiet d¢ Tr phu thuec thanh phan cua hoa khl, rmrc, d¢ gian no cua san v~t chay, trao d6i nhi~t gifta san v~t chay vA thanh xilanh trong cac qua trlnh gtan nO' vA thAi. Trang dOng cc xang thanh phan hoa khi ft thay d6i nan giAm tAi, T r cung giam nhung giam it. Deng co diMen thay d6i tai duf,'lc thuc hi~n true tidp qua thanh phdn hoa khl, vi v$y khi giAm tAi T r giAm nhi41u, vA do cd E ra:t Ibn lam cho sAn v$.t chay dUQc giRn no tltong d6i tri(!t di!, n~n T r cua dOng co diMen thllp hen nhi~u so vOi dQng co xAng (th4p hon khoang 200 + 300°C).

Vh

Thi! tlch V c = E _ 1 phu thuQc ti s6 nen E ; V c sli giAm khi tang E, qua (5-7) ta

tJota:y khi tang E sli lam giAm mr.

86 kmol mol chat mdi mi dUQc xac dinh thea dil1u ki~n nap vA phuong phap di~u chinh tai cua dOng co. 0 dOng co xang, giam tAi duc;1C thuc bi~n nbb d6ng nh6 buom ga, vl v$y st:i lam giam s6 luc;1ng mOi cha:t mdi vaa xilanh m6i chu trlnh mI' vCti dOng co diMen Stl dung phuong phap di~u chlnh cOng sua:t nho tang hoac giam gel vi v$y khi giAm tai, mt thuong' hol tang. Khi tang ap d~u lam ta.ng mi cua dOng co xang va dOng CO diaden.

Do d6 c6 thl rut ra m~t s6 nh¢.n xlt sau vi! h~ s6 khi s6t :

- Yr cua dQng co xAng IOn hon so vCti dOng co di~den (vi dQng co diliden cd E IOn) i

- Khi giAm tai : Yr cua dOng co xang tang, con Yr cua dOng co di~den tran thuc

M khOng thay d6i ;

- Khi tang ap, Yr cua dOng co xAng vA dOng co diMen dlJu giAm.

Yr eua d~ng co b6n ky ndm trong phqm. vi sau :

- DOng co xang va may ga khOng tang ap : Yr = 0,06 + 0,10 ;

- DQng co diMen khOng tang ap : Yr .= 0,03 + 0,06.

D4 tinh Yr cd thi! chon Pr va T r thea cac s6 li~u kinh nghlem sau

o dQng co b6n ky khOng tAng ap vA t~n dubng thAi khOng lAp th~m blnh tiau Am, blnh chua khi thai. '" thl Pr phu thuec vao t6c dQ n cua true khuj-u vA nlm trang giCti han sau (tai N e thi~t kd) :

- DOng co cd t6c dQ thtl:p Pr = (1,03 + 1,06) Po ;

- D¢ng co cao t6c Pr = (1,06 + 1,1) Po'

101

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->