Giaûi Phöông trình baäc 3:[ct]ax^3+bx^2+cx+d=0[/ct] (1

)
Phöông phaùp;
1)duøng aån phuï:

 X 3 + p X+ q = 0

b
a)Ñaët x=x- 3a ,ta coù: (1) ⇔ 
b
x
=
X


3a

vôùi p=

3ac − b 2
2

; q=

(2)

2b 3 − 9abc + 27 a 2 d
27 a 2

b)Ñaët X=u+v, thay vaøo (2) vaø choïn sao cho:

 p
 u v= −
 3
 u 3 + v3 = − q

 3 3 p3
u v = −
⇔
27
 u 3 + v3 = − q

Suy ra u3vaø v3 laø nghieäm cuûa phöông trình: y2 +qy-

p3
27

=0

(3)
Bieät soá : ∆1 =
Vôùi

4 p 3 + 27 q 2

=
27
27

∆ = 4 p 3 + 27 q 2

∆1 ≥ 0 ⇔ ∆ ≥ 0 :

y1 =

(3) coù 2 nghieäm thöïc:

− q + ∆1
2

; y2 =

− q − ∆1
2

; v3=y2 ⇒ v= 3

− q − ∆1
2

Do ñoù ta coù 1 nghieäm cuûa (2)laø X1= 3

− q + ∆1

Ta choïn u3=y1 ⇒ u= 3

− q + ∆1
2

2

+3

− q − ∆1
2

(*)
(*) laø coâng thöùc Cardan.
Khi giaûi phöông trình baäc 3 : X3+pX+q=0,caùc baïn coù theå
aùp duïng coâng thöùc Cardan ñeå xaùc ñònh moät nghieäm
thöïc cuûa phöông trình.
Ñaët X-X1 laøm thöøa soá chung, ta coù : (2) ⇔ (X-X1)
(X2+mX+n)=0

Ta suy ra caùc nghieäm cuûa (2).
Giaû söû (2) coù 3 nghieäm laø X1,X2,X3 ⇒ (1) coù 3 nghieäm
laø:
b

b

b

.x1=X1- 3a ; x2=X2- 3a ;x3=X3- 3a
TOÙM TAÉT
Giaûi phöông trình : ax3+bx2+cx+d=0,a ≠ 0
b

Ñaët x=X- 3a

(1) ⇒ X3+pX+q=0

(2)

Laäp ∆=4p3+27q2
* ∆>0 : (2) coù 1 nghieäm thöïc duy nhaát :
X1=u+v ⇒ nghieäm cuûa (1)
* ∆=0 : (2) coù 1 nghieäm keùp vaø 1 nghieäm ñôn.
X1=2 3

−p
3

; X2=X3= -

3

−p
3

⇒ caùc nghieäm cuûa (1)

* ∆ < 0 : (2) coù 3 nghieäm phaân bieät thuoäc − 2

−p
−p
;2
(
3
3 

∆<0⇒ p <0)

Ta ñaët p= - 3t2 , vôùi t>0. ⇒ X1,X2,X3 ∈ [−2t ;2t ] (*)
Duøng pp löôïng giaùc :töø (*) ta ñaët :X=2tcos ϕ, vôùi 0
≤ϕ ≤π

Thay vaøo (2) ta coù (2tcos ϕ)3+p.2tcos ϕ+q=0
⇔ 8t 3 cos 3 ϕ − 6t 3 cos ϕ = −q ⇔ 2t 3 (4 cos 3 ϕ − 3 cos ϕ ) = −q ⇔ cos 3ϕ = −
q
Choïn goùc α sao cho cos α = - 3 vôùi 0 ≤ α ≤ π
2t

Suy ra cos3 ϕ = cos α

⇔ 3ϕ = ±α + k 2π , k ∈ Z ⇔ ϕ = ±

 α
ϕ 1 = 3

 α 2π
Do 0 ≤ ϕ ≤ π , t a :c ϕo2 = +
 3 3
 α 2π
ϕ 3 = − 3 + 3

 X 1 = 2t c o ϕs1

Suy ra nghieäm cuûa (2):  X 2 = 2t c o ϕs 2
 X = 2t c o ϕs
3
 3
b

Vaäy nghieäm cuûa(1):x=Xi - 3a , i=1,2,3
Aùp duïng :

α

+k
3
3

q
2t 3

Giaûi phöông trình :x3-6x+4=0 (1)
Phöông trình coù daïng :X3+pX+q=0 coù ∆=4p3+27q2= 432<0
Ñaët p= - 3t2,vôùi t >0 ⇒ t= 2
Ñaët x=2tcos ϕ=2 2 cos ϕ, voi 0 ≤ϕ ≤π
(1) ⇒ 16 2 cos ϕ −12 2 cos ϕ = −4
3

⇔ 2 cos 3ϕ = −1 ⇔ cos 3ϕ = −
⇔ 3ϕ = ±

1
2


π

+ k 2π ⇔ ϕ = ± + k
(k ∈ Z )
4
4
3

π

ϕ
=
 1 4

π 2π 1 1π

=
Ta choïn:  ϕ 2 = +
4
3
12

2π π 5π

ϕ
=
 3 3 − 4 = 12

Do ñoù nghieäm cuûa (1) laø:
*x1= 2t cos ϕ1 = 2

2 cos

* x 2 = 2t cos ϕ2 = 2 2 cos

π
=2
4
11π

= −( 3 + 1)
12

* x3 = 2t cos ϕ3 = 2 2 cos
= 3 −1
12

Ñaây laø pp giaûi chung cho pt baäc 3 taát nhieân coøn nhieàu
caùch giaûi khaùc ngaén goïn hôn.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful