P. 1
[ToanHoc12]BaiTapHinhHoc

[ToanHoc12]BaiTapHinhHoc

|Views: 1,192|Likes:
Published by ThienVyHuy

More info:

Published by: ThienVyHuy on Jun 21, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

07/18/2013

pdf

text

original

Cliill

,.'A

DOIBADD

. '

§1. KlIAI NI~M vt KHOI.DA D~N A. cAc KIEN THlIC CAN NHO

1- KHAI NI:¢M vt HiND" DA DI:¢N

Hinh da dien (goi tdt lit da dien) lit hlnh dugc tao bCri mot s6 hihI han cac da giac thoa man hai tfnh chat :

a) Hai da giac phan biet chi co the hoac khong co diem chung, hoac eo mot

dinh chung, hoac co mot canh chung. "

b) MOi canh cua da giac nao eUng 13 canh chung eua dUng hai da giac,

M6i da giac nhir th~ goi lit mot ~t eua hinh da dien, Ole dinh, canh cua cac da giac ay theo thti tl! dugc goi lit cac dinh, canh. cua hlnh da dien,

II· KHAI NI:¢M vt KH61 DA DI:¢N

Khoi da dien la phan khong gian duoc gioi han bCri m<)t hlnh da dien, ke ea hlnh da dien do.

Nhtmg diem khong thuoc kh6i da dien du~ goi' lit dilm ngoai cua khoi da dien, Nhtmg diem thuoc kh6i da dien nhungkhong thuoc hlnh da dien thtg vm kh6i da dien 4y dugc goi lit dilm trong cua kh6i da .dien, Tap hop cac diem trong duoc goi Ia mien trong, t~p hop cac diem ngoai dugc goi lit mien

I1goaicua kh6i da dien. .

M6i kh6i da dien dugc xac djnh bCri hlnh da dien 6'ng voi no. Ta ciing goi

dinh, canh, m~t, diem trong, diem ngoai cua mot kh6ida .dien theo thu tI! lit

dinh, canh, in~t, diem trong, diem ngoai cua hlnh da dien nrong tmg,

5

111- HAl DAD~NBANG NHAU

1. Phep dUi hinh trong k~ong gian

Ph~pbi~n hinh trong khong gian dugc goila phep dai hinb neu no bao toan

khoang each giifa hai di~m tuy y. .

~. M(jt so phep dUi hinh thuong gij,p

a) Phep linh titn theo vecta V la phep bien hinh bien mOi diem M thanh di~m M' .

sao cho Mii' = v (h.l.l).

b) Phep doi xfmg qua miJ,t phdng (P) la phep bien hinh bien mOi di~m thuoc (P) thanh chfnh no, bien mOi diem M khong thuoc (P) thanh diem M' sao eho (P) la mat phang trung tnrc cua MM' (h.l.2).

Neu phep d6i xung qua mat phang (P) bien hinh (H) thanh .chfnh no thl (P) dugc goi Ia mat phdng dtii xung ciia (H).

e) Phep doi xfmg tam 0 Ia phep bien hlnh bien di~m 0 thanh chfnh no, bien mOi diem M khac 0 thanh diem M' sao eho 0 la trung dierncua MM' (h.l.3).

Neu phep d6i xirng tam 0 bien hmh (H) thanh chfnh n6 thl 0 duoc goi la tam dtii xung cua (H).

d) Phep doi xfmg qua dunng thdng ~ (hay phep d6i xtmgqua true ~) la phep bien hinh bien moi di~m thuoc ~ thanh chfnh n6, bien m6i di~m M khong thuec ~ thanh diem M' sao cho ~ Ia dirong trung true cua MM' (h.IA). Neu phep d~i ximg qua dnong thfutg ~ bien hinh (H) thanh chinh n6 thl ~ dugc goi ia true dOl xting cua (H).

6

M M'

Hinh 1.1

M

M' Hinh 1.2

M'

·M

Hinh 1.3

Hinh 1.4

3'.N~nxet

• Tlnrc hien lien tiep cac phep doi hmh se dugc mot phep doi hlnh .

• PMp doi hinh bien da dien (H) thanh da dien (H,) va bien dlnh.xanh, mat cua (H) thanh dinh, canh, mat nrong trng cua (H').

Hai da dien duoc goi la bang nhau neu co mot phep dffi hlnh bien da dien

nay thanh da dien kia. . .

IV - PHAN CHIA V A LAp GHEP cAc KH6I DA DI~N

Neu khoi da dien (H) la hop cua hai kh6i da dien (HI)' (H2) sao cho (H1)va (H 2) khong co chung diem trong thl ta noi co th~ chia duqc. kh6i da dien (H) thanh hai kh6i da dien (HI) va (H2), hay co th~ Hlp ghep duoc hai kh6i da dien (HI) va (H2) voi nhau d~ duoc khoi da dien (H).

~ VAN dEl Chling minh mot, so tinh ch8~t lien quan ocn cac dinh. cac canh, cac ffi~t cua mot. khoi da dien

, , , ?

B. CAC D~NG rOAN co BAN

1. Phuong phtip gidi

Sir dung tinh chat a) va b) trong dinh nghia hinh da dien,

~. Vidl!-

tH" 4 1. ChUng minh fang mot kh6i da dien bat kl co it nhat bon mat,

GQi MIla mot m~t cua khoi da dien (H). Vi M1la,m<)t da giac nen no ~6 it nhat ba canh cI' c2' c3' Tit do co mot m~t M2 co ch~ng canh ci voi MI va M2 * MI' GQi M3 la mat co chung canh c2 vm M1va M3* M1.Vi ci thuoc M2 va khong thuoc M3 nen M3 khac M2. GQi M4 :# MIla m~t co chung eanh c3 voi MI' Lf luan nrong tv nhir tren ta thay M4 khong chua ci va c2 nen no khac voi hai mat phang M2;M3. V~y khoida dien (H) co it nhat b6n mat.

\

7

"'" tftl2. Cho (H) la da dien ma cac mat cua nola nhiing da giac co p canh. Chtrng minh rang neu s6 m~t cua (H) la Ie thl p, pIuii Ia s6 chan.

~

GQi m hI s6 cac m~t cua mot kh6i c:fu dien (H). Vi m6i '~t c"ua (H) co p canh nen m mat c6 pm canh: Nhung 'do meicanh la canh chung cua dunghai da

giac nen s6 cac canh cua (H) bang c = p; . Vi m Ie nen p phai la s6 chan.

~.VANcTE2

Chlrns minh hai da di~n bans nhau

1. Phuong philp gidi

Chi ra mot phep dill hlnh C1:l the da dugc xac dinh bien da dien nay thanh da dien kia.

2.Vidf!,

Cho lang tru ABCDEF A 'B'C'D'E'F' co day la nhiing luc giac deu. GQi I la trung diem cua doan thang n6i hai tam cua day. GQi (a) la m~t phfuIg di qua I

va ellt ~t ca canh ben cua lang tru. Chung minh rang (a) chia lang tru thanh hai da dien bang nhau.

g;Ji

Gift sir mp (a) c~t AA', BB', Ct", DD', EE', FF' Ian hrot t~ J, K, L, M, N, P (h. 1.5). ~ thayI cling Ia trung diem cua JM, KN va LP. Phep d6i xtmg tam I bien cac diem A, B, c. D, E, F, J, K, L, M, N, P Ian hrot thanh cac diem D', E', F', A', B', C', M, N, P, J, K, L. Do do hai da dien ABCDEFJKLMNP va D'E'F'A'B'C'.MNPJKL bang nhau VI co phep dill hlnh la phep d6t xtmg tam I bien da dien nay thanh da dien kia.

B'

C'

Hinh 1.5

8

~ VANclf}·

PMn chia hQ~c ,1~pghep cac khoi da dien

1. Phll~ philp gidi

Chon m~t phang thfch hop de phan chia kh6i da dien, Trong nhieu tnreng hop; de clnmg minh rang c6 the lApghep cac kh6i da dien (HI)' (H2), ••• , (Hn) thrum khoi da dien (H) ta chimg minh rang c6 the chia dugc kh6i da dien (H)

thanh cac khoi da dien (HI)' (H2), ••• , (Hn).

2. Vi d1:l

Cho hlnh ch6p tu giac F ABCD co day la hlnh vuong. Canh ben FC vuong g6c voi day va co d¢ dai bang AB. ChUng minh rang c6 the dung ba hlnh ch6p bang hlnh ch6p tren de ghep lai thrum mot hlnh lap phuong,

(;i4i

Tit hinh ch6p tren ta dung hlnh l~p phuong HEFG.ABCD (h.l.6). Ta thAy hai hlnh ch6p F.ABCD va FABEH d6i ximg vm nhau qua mat phang (ABF), hai hlnh ch6p F.ABCD va FAHGD d6i xung vm nhau qua m~t phang (ADF). Do d6 ba hlnh ch6p F.ABCD, F ABEH va F AHGD bAng nhau.

Nhu vay c6 the chia dtroc hinh l~p phuong HEFGABCD thrum ba hlnh ch6p bang hinh ch6p F ABCD. Til d6 suy ra c6 the ghep ba hinh ch6p bang hlnh ch6p F ABCD de thrum mot hlnh lap phuong.

Hinh 1.6

c. cAu H61 VA BAI T ~P

1.1. Cho hinh hop ABCDA'B'C'D'. ChUng minh rang hai ttl dien A'ABD va CC'D'B'bfutg nhau.

1.2. Cho lang t:tv ABCA'B'C'. GQi E, F, G Ian lugt la trung diem cua AA', BB', CC'. ChUng minh rang cac lang t:tvABC.EFG va EFGA'B'C' bang nhau.

9

1.3. Chia hinh chop tu giac deu thrum tam hinh chop bang nhau. 1.4. Chia mot khoi tu dien deu thrum bon khoi tu dien bang nhau.

1.5. Cluing minh rang voi mbi s6 nguyen k ~ 3 Iuon ton ~i mot hlnh da dien co 2k canh.

1.6. .Chrrng minh rang voi mOis6 nguyen k ~j 4 luon t6n t~i mQt hlnh da dien co 2k + 1 caah.

1. 7. Chung minh rang khong t6n tai mot hinh da dien co

a) 56111~t Ian han hoac bang s6 canh ;

b) 56 dinh Ian han hoac bang s6 canh.

1.8. ChUng minh rang moi hinh da dien co it nhat 4 dinh.

§2. KH61 DA DI~N L61 vA KH61 DA DI~N DEU A. cAc ~IENTH(fCCAN NHO

I· KH6I DA DItN L.6I

Khoi da dien (H) du<;1C goi la khol da di¢n 16in!udp<;lO thingn6i hai diem bat kl cua (H) Iuon thuoc (H). Khi do cac da dien xac dinh (H) dugc goi lit cdc da dien 16i.

Nguoi ta cluing minh duoc rang mot kh6i da dien lit 16i khi va.chi khi mien trong cua no luon nam ve mot phia d6ivm moi m~ phangchUa mot mar cua no.

II· KH6I DA DI~N DtU

1. Dinh nghia

MQt khei da dien 16i dugc goi litkhO'i da,di¢ridiuloC;li {p ; q} neu :

a) Mbi m~t cua n6 la mot da giac deu p canh ;

b) M6i dinh cua no lit dinh chung cua dung q mat,

Til dinh nghia tren ta thify cac mar cua kh6i da dien deu lit nhifng da giac deu bang nhau.

10

2. D;nh If

C6 nam loai khoi da dien deu. D6 Ia cac khoi da dien deu loai {3 ; 3}, Ioai { 4 ; 3}, loai {3 ; 4}, loai {5; 3}, va loai {3 ; 5}.

Tuy theo so m~t cua cluing, nam loai kh6i da dien d~u k~ tren theo thq tt,r duqc goi la cac kh6i tU dien deu, kh6i I~p phuong, khoi bat dien deu (hay khoi tam mat deu), kh6i mum hai mat deu va kh6i hai mum m~t d~u.

B. cAc D~NG ToAN CO BAN

VAN dE 1

eMnS minh m9t so tinh ehat eua khai da dien deu

1. Phuong philp gidi

Sir dung dinh nghia kh6ida dien deu.

E

2. Vi d1!-

Cho kh6i bat dien d~u ABCDEF (h. I. 7). Chung minh fang:

a) Cae di~m A, B, C, D cung thuoc mot m~t phang ; cac di~m E, C, F, A cung thuoc mot mat phang va cac di~m E, D, F, B cung thuoc mot mat phang;

b) Chung minh fangba mat phang (ABCD) , (ECF A) va (EDFB) d6i mot vuong g6c vm nhau.

C

F

Hinh 1.7

giIli

.

a) VI AE = AF = BE = BF = CE = CF = DE = DFnen A, B, C, D thuoc mat phang trung tnrc cua EF. Tirong 11! cac diem E, C, F, A thuoc m~t phang trung true cua BD ; E, D, F, B thuoc mat phang trung tnrc cua AC.

b) M~t phang (ECFA)'chua EF va EF .1 (ABCD) (vi'(ABCD) la mat phang trung true cua EF nen EF .1 (ABeD». Do d6 (ECFA) .1 (ABCD). Tuong tu, ta chtrng minh diroc (ABeD) .1 (EDFB) va (EDFB) .1 (ECF A).

11

giIii

Ta e6 kh6i bat dien deu ABCDEF (h.1.S) canh bang a. Vi A, B, C, D each deu EF nen cac diem d6 thuoc mat phang (P) Ia mat phang trung true cua EF. GUl sir EF eiit (P) tai O. Khi d6 hlnhthoi ABCD n¢i tiep dirong tron tam 0 trong mat phang (P) nen ABCD Ia hlnh vuong, Tuong tu ta clnrng minh duqc ECFA, EBFD Ia cac hlnh vuong. re d6 suy fa ba dUCmg thing EF, AC va BD doi mot vuong g6e vm nhau va

cat nhau tai O.

GQi G, H, I, J, G', H', I', J' IAn hrot Ifl tam cua cac mat EAB, EBC,ECD, EDA, FAB, FBC, FCD, FDA. GQi M va N IAn hrot lA trung diem euaAB vaBC. Khi

d6 vi GH II MN va MN II AC nen GH II AC. Ta con e6 .

~ VANdt2

Xac dinh ffi9t khoi da dien dell

1. Phuong phapgidi .

Sir dung dinh nghia kh6ida dien deu ..

2. vt s«

Chung minh rang tam cac mat cua met hlnh bat dien deu la cac dinh cua mot hlnh lap phirong,

E

F

Hinh 1.8

2 . 1 ~

GH= -MN MN= ~AC = -a.

3' 2 2 '

Do d6 GH = 1. .a. Tirong ~, ta chrmg minh duqe cac doan thing G'H', IJ, I'J' song song voi AC va bang 1. a, cac doan thing tn, JG, J'G', I'H' song

12

song v6i ~D va bang ~ a, cac doan th~g GG', itH~ ir. 11' song song v6i

E'F 'b' J2

va ang -a.

3

Vi ba dirong thing EF, AC va BD doimotvuong goc v6i nhaunen cac-doan thang GG', GH, Gl dOi mot vuOngg6c v,6i nhau. Til d6 suy fa GHH'G', H/I'H', ' HJ'I' IGG'J', GHJJ, G'H'J'l' la cac hinh vuong e6 canh bang nhau .. no d6 GHJJ.G'H'J'l' la hlnh l~p phuong.

c. cAu H61 vA sAl T~P

1.9. Tfnh so canh cua hlnh mum. hai

m~t deu (loai {5 ;3}).

1.10. Tfnh s6 canh cua hlnh hai mum mat deu (loai {3 ;5} ).

1.11. Cho mot kh6i bat dien deu. Hay chi fa mot m~t phang d6i ximg, m()t tarn d6i xrmg va mot true d6i xtmg cua no.

1.12. Cho kh6i bat dien deu ABCDEF (h.l.9). GQi 0 la giao diem euaAC va BD ,M va N theo thtr t1! la trung diem cua AB vii AE. Tfnh dien tfch thiet dien tao bCri. kh6i bat dien d6 v6i mat phang (OMN).

1.13. Cho kh6i bat dien deu ABCDEF canh bang a, trong d6 E. F Iii hai dinh khong cung nam tren mot canh (h. 1.9). GQi A', B', C', D', A", B", C", D" Ian hrot latrung diem cua cac canh EA, EB, EC, ED, FA, FB, FC, FD. Chung minh fang A'B'C'D'A''B''C''D'' Iii mot hlnh hop chii' nhat va tfnh ba kfch 'thuae cua hlnh hop chii' nhat d6 theo a.

E

F

Hinh 1.9

13

., .- _ '" ,,' K., ? . _ A" "

§3.'.KHAI NI~M VE THE TICH CUA K.IJOI DA DI~N

-.-' '. , "t : ' '

A. cAc KIEN THOCCAN NHCJ

• Thl tich V cuakhdichop co dien tich day B va chieu cao h la v,= i Bh.

• Thltich Veua kh6i lang tru co dien tich day B va chie'u cao h laV::: Bh.

• Thl tich cua khdi hop bang tich cua dien tich day va chieu cao cua no.

• Thltich cua khol hop chit nhat bang tich ba kich thuac cua no.

1& Chu y. i) Ti s6 the tfch cua hai kh6i da dien d6ng dang bang lap phirong ti s6 dong dang.

ii) Trong mot so bai toan ta thuong sir dung kei qua sau :

Cho kh6i chop S.ABC. Tren cac doan thang SA, SB, SC Ian hrot Iffy

b d·g A' B' C'kh' ,. S Kh' d' VS .. A'B'C' SA' SB' SC' a ll;;m " aevm. 1 0 :=_._._

VS.ABC SA SB SC

B. cAc D~NG ToAN CaBAN

~ VAN dEl

Tinh th6 tich eua ffi9t khoi da dien

1. Phuong philp gidi

a) Chia kh6i da dien eta eho thanh cac kh6i lang tI1:1 hoac cac khoi chop don gian hem.

b) GMp them vao kh6i da dien dll eho cac kh6i da dien quen biet de. diroc mot kh6i da dien dan ghin hOO.

c) TIm ti s6 the tfch giira kh6i da dien eta eho voi motkhoi da dien dll biet the tfch,

2. Vi du

Cho khoi hop chit nhat ABCD.A'B'C'D' co AB = a, BC = b, AA' ='c. GQi E va F Ifin luot 13. trung diem ciia B'C' va C'D'. Mat phang (AEF) chia kh6i hop do

.. thanh hai kh6i da dien (H) va (H,), trong do (H) la kh6i da dien chua dinh A'.

TIm the tich cua (H) va (H').

14

quk

Gia sir dU(mg thang EF cat duong thfutg A'B't<;ti I va dt dirong thfutg A'D' tai J. AI cat BB' tai L, AJ dt DD' tai M (h. LlO).

GQi (K) la ttl dien AA '[J.

~hi d6 ",{H) = ",{K) - VL.B'IE - VM.D'JF· VI EB' = EC' va B'I II C'F

J

I

A'B' A'D'

nen B'I = C'F = --. Tirong nr, D'J = --.

2 . 2

T' d' h dinh I,'T I' ,LB' IB' 1 MD' JD' 1

U 0 t eo 1 1 a- et ta co - = - = - -- = - =-

. AA' lA' 3' AA' JA' 3

Hinh 1.10

, 1 (1 a b) c abc abc

Do do VLB'EI =...:.... _.-.- '-=-, . Tuong nr VMD'F.'J =-.

. 3 2 2 2 3 72 ' .'. 72

VI V,(K) =.!.. (!. 3a . 3b). c = 3abc nen V,(H) = 3abc _ 2abc = 25abc

3 2 2 2 8' 8 72 72

, 47abc

va ,,(H') = 72

~ VANdE2

DUIl8 each tinh th~ tich d~ giai ffi9t sO bai toan hinh hQC

1. Phuong philp gidi

a) Tinh cac dai luong hlnh hQC cua khoi da dien theo th~ tfch cua kh6i da dien ay. b), Dung hai each d~ tfnh th~ tfch cua cung mot kh6i da dien r6i so sanh chung voi nhau d~ rut ra dai hrong hinh hoc can tim.

2. vtdf!,

41 d¥ 1. Cho hinh ch6p tam giac SABC c6 day la tam giac vuong cr B. Canh SA vuong g6c voi day. Biet rang AB = a, SA = b.

Hay tinh khoang each tir A den mat phang (SBC).

15

giIii

Thea dinh If ba duemg vuong g6c, BC vuong goc voi hlnh chie'u AB cua duong xien SR nenBC vuong goo vm SR.

GQi h ·la khoang each tu A . den mat phang (SBC), V la th~ tfch hinh ch6p S.ABC thl

1 . 1

V = -- SAAB.BC = - h.SB.BC .

6 6

T'd' h SAAB.BC SAAB

1l 0 suy ra = SB.BC = SB

ab

.- (h. 1. 11).

~a2 +b2

Hinh 1.11

'JIV 42. Cho tu dien ABCD va M lit mot di~m trong cua tu dien d6. GQi hA, hB, he, ho Ian luqt la khoang each tit A, B, C, D d~n cac mat d6i dien va mA; mB' me, mD Ian hrot la khoang each tuM den cacrnat (BCD), (CDA), (DAB),

(ABC). ChUng minh rang m A + mB + mC + mD = 1.

hA' hB he hD

A

giIli

GQi th~ tfch cac kh6i tU dien:

ABCD, MBCD, MCDA, MDAB,

MABC thea thu t1! IA V, VA' VB' Ve' V D (h.1.12), ta c6 :

VA = mA ~ VA = mA V.

V hA ,hA

B

D

C

Hinh 1.12

Tirong tu VB = mB V v.c = mC V VD = mD V .

. ' hB' he' ho

Dod6V=VA + VB+ Ve+ VD= (mA.+ mB + mC + mD.JV.

hA hB he hD

16

Tim t1 ro thcS tich cua hai khoi da dien

1. Phuong phap gidi

a) Tinh the tich cua timg kh6i da dien, '

b) S• d hti , .. )'. hri Vs A'B'C' SA' SB' SC'

ir ung c u y 11 voi cOng t llC' = _._._.

. Vs.ABC SA SB SC

2. Vid~

Cho hlnh ch6p tu giac deu SABCD. M~t phang (P) qua A va vuong g6c voi SC cat SB, SC, SD IAn hrot tai B I, C I, D ': Bi~t rang AB = a, SB' = 3. .

. . SB 3

a) Tfnh ti so the tfch cua hai khoi ch6p S.AB~C'D' va S.ABCD.

b) Tfnh the tfch cua kh6i ch6p S.AB'C'D'.

qi4i

a) GQi SH la duong' cao cua hlnh ch6p tU giac deu S.ABCD, SH cat (P) tai H' (h. 1. 13). Khi d6 H Ia giao cua AC va ED. Vi BD .L (SAC) nen BD .L SC. Do d6 BD II (P). Til d6 suy ra (P) cAt (SDB) thea giao tuyen B'D' song song. vQi BD.Do do

SD' ::; SH' =. SB' = 2 H'B' = HD' va

SD SH SB 3'

D'B' .1 AC'. Gift sir duong thang qua H song song v6i AC' cat SC tai E. Khi d6

EC'=EC SC'= 2.

'SE 3

, SE -SC' 1 EC'

Tu do suy ra = - = _.

SE 3 SE

s

Hinh 1.13

Do d6 SC' = 2EC' = C'C.

Ta c6: VS.AB'D' = 2. 2 = 4, VS.B'C'D' = 2. 2.! = 2.

VS.ABD, 3 3 9 VS.BCD 3 3 2 9

17

, , .. (4 2) Vs ABCD 1

Tu do suy ra VS.AB'C'D' = VS.AB'D' + VS.B'C'D' = . 9 +9 . . 2 = 3" VS.ABCD•

V.s AB" 'C'D' 1

Va.y· :::-

. VS.ABCD 3

b) Theo chung minh tren ta c6 AC' vita la <luang cao vita la trung tuyen cua ~SAC nen AS = AC. Do d6 ~SAC deu. Tu d6 suy ra

SH= J3 AC= J3 a../2 =.J6 a.

2 2 2

1.J6 3 .J6 3

. VS.ABCD =3"Ta =6a .

Tit d6 suy ra VS.AB'C'D' = ~ a3.

c. cAu H61 VA BAI T~P ",

1.14. Cho kh6i chop tam giac deu S.ABC c6 day latam giacdeu canh bang a, cac canh ben tao voi day mot g6c 600., HAy tinh the tfch cua kh6i ch6p d6.

1.15. Cho kh6i ch6p S.ABC c6 day la tam.giac can, AB = AC = 5a, BC = 6a va cac mat ben tao voi day mot g6c 600• Hay tfnh the tfch cua kh6i ch6p do.

1.16. Cho hlnh ch6p tam giac SABCc6day la tam giac vuong cr B. Canh SA vuong g6c val day. Ti'r A ke cac doan thArig AD vuOng g6c vm SB va AE vuong g6c vm Sc. Biet rang AB ::!: a, BC = b, SA = c.

a) Hay tfnh the tfch kh6i ch6p SADE.

b) Tfnh khoang each tit Eden mat phang (SAB) .

. 1.17. Chtmg minh rang tOng cac khoang each tit mot diem trong bat ki cua mot tu dien deu den cac mat cua n6 la mot s6 khOng dOi.

1.i8. Cho hlnhhop chtt nhat ABCDA'B'C'D' c6 AB = a, Be = 2a, AA' = a. Lay die!m M tren canh AD sao cho AM = 3 MD.

a) Tfnh the! tfch kh6i chop M AB'C.

b) Tfnh khoang each titM den m*t phang (AB'C).

18

1.19. Cho hinh h()p chii' nhat ABCDA'B'C'D' co AB = a, BC = b,AA' = c. GQi M v.a N thea thu tu la trung di~m cua A 'B' va B'C'.

Tfnhti s6 gitra th~ rich kh6i chop D'.DMN va thetich kb61h()pchii' nhat ABCDA'B'C'D'.

1.Z0. Cho hinh h()p chtr nh~t ABCDA'B'C'D' co AB = a, BC = b, AA'= c. 'GQi E va F Ian hrot la nhimg di~m thuoc cac canh BB' va DD' sao cho BE= ~ EB',

DF = ~ FD'. Mat phang (AEF) chia khoi hop chii' nh~t ABCDA'B'C'D' thanh hai kh6i da dien (H) va (H). O<;>i (H,) la kh6i da dien chua dinh A'. Hay tfnh th~ tfch cua (H) va ti s6 th~ tfch cua (H) va (H').

1.21. Cho hlnh hop ABCD.A'B'C'D'. GQi E va F Ian hrot la trung diem cua B'C' va C'D'. M~t phang (AEF) chia hinh hop do thanh hai hinh da dien (H) va (H), trong do (H) la hlnh da dien chua dinh A'. Tfnh ti s6 giii'a the tfch hlnh da dien (l:f) va th~ tfch hinh da dien (H).

BAITAP ON TAP CHUONG I

. .

1.22. Hlnh dugc tao thanh tu hlnh l~p phuong ABCD.A'B'C'D' khi ta b6 di cac diem trong cua m~t (ABCD) C? phai la mot hlnh da dien khong ?

1.23. Chung minh rang mbi dinhcua met hlnh da dien la dinh chung cua it nhat

ba canh. '

1.24. Chtmg minh fang mbi hlnh da dien co it nhat 6 canh. 1.25. Chung minh fang khong t6n tai hlnh da dien co 7 canh.

1.26. Cho hai doan thang AB va CD cheo nhau, AC la duong vuong goc chung ella chting. Biet rang AC = h, AB = a, CD = b va goc giita hai <luang thfutg AB va

CD bang 60° . Hay tfnh th~ tfch cua tU dien ABCD.

1.27. Tfnh th~ tfch kh6i lang tru c6 chieucao bang h, day la ngu giac deu noi tiep , trong mot duang tron ban kinh r. '

1.28. Cho tu dien deu ABCD; GQi (H) la hlnh bat dien deu co cac dinh la trung v;

dMm caccanh cua tu dien deu do. Tfnh ti s6 (H)

., VABCD

19

1.29. Cho lang tru dirng ABC.A 'B'C' c6 day Ia tam giacdtw canh bang a. GQi' M, N va E theo thV nr la trung diem cua Be, CC'vaC'A' .. Duemgthftng EN cAt dtrong thang AC tai F, dirong thftng MNcAt duemgthang,B'C' tai L. Duong thang FM keo dai cat AB tai I, dtrong thang LE keo dai ccitA:-B' tai J .

a) Clnmg minh rang cac hinh da dien IBM JB'L va A'EJ.AFI Ia nhtrng hinh chop cut:

b) Tfnh th~ tfch hlnhch6pF.AIJA'.

c) Chung minh rang mat phang (M N E) chia kh6i lang tru da cho thanh hai kh6i da dien c6 th~ tfch bang nhau.

CAU HOI TRA.C NGHI~M

1.30. Hay chon cum ttt (hoac tU) cho dum day de sau khi dien no vao <:h6 tr6ng menh de sau tra thanh menh de dung:

"S6 canh cua mot hmh da dien luon s6 mat cua hlnh da dien ay."

(A) bang; (C) nho hon ;

(B) nho hon hoac bang; (D) Ian hOO.

1.31. Hay chon cum ttt (hoac tir) eho du6i ~Ay d~ sau khi dien no vao eh6 trong menh de sau trc thanh menh de dung:

"S6 canhcua mothmh da dien luon ~ s6 dinh cua hinh da dienay."

(A) bang; (C) nho hon ;

(B) 100. hon ; (D) nho hon hoac ,bang.

1.32. Trong cac menh de sau, menh de nao sa; ? (A) Hinh lap phuong la da dien 16i.

(B) Tti dien la da dien 16i.

(C) Hinh hop la da dien 16i.. .

(D) Hinh tao bOi hai tu dien deu ghep vrn. nhau la m¢J hlnh da dien 16i.

1.33. Cho mot hlnh da dien, TIm khang dinh.sai trong cac khang dinh.sau : (A) M6i dinh la dinh chung cua it nhat ba canh ;

(B) M6i dinh la dinh chung cua it nhat ba mat ;

(C) M6i canh la canh chung ella it nhat ba mar ;

(D) M6i mat c6 it nhat ba' canh.

1.34. C6 th~ chia mot hlnh lap phirong thanh bao nhieu tU dien bang nhau ?

(A) Hai ; (B) V6 s6 ; (C) B6n ; (D) Sau,

20

1.35 •. S6c~ ciia mot hinh bat, dien deu la- :

(~)Jam; - . (C) muoi.hai ,

(B) mum; (D) muM sau.

1.36. Sf) dinh cua mot hinh bat dien deu ta :

(A) sau ; (C) mum;

(B) tam; (D) mum hai.

1.37. S6 dinh cua hlnh mum hai mat deu la :

, .

(A) mum hai ; (C) hai mum;

(B) mum sau ; (D) ba mum,

1.38. S6 canh cua hlnh mum hai mat deu la :

(A) mum hai ; (C) hai mum;

(B) mum sau ;

(D) ba mum.

1.39. Sf) dinh cua hinh hai mum mat deu la :

(A) mum hai ; (C) hai mum;

(B) mum sau ; (D) ba mum .

. _

1.40. Cho (H) la khoi lang tIV dung tam giac deu eo t~t ea cac canh bang a.

The tich cua (H) bang :

3 3~

(A) a2 ; (B) a ;3;

(D) a3Ji. 3

1.41. Cho (H) Ia khoi eh6p ttl giac deue6 tM ca cac canh bang a.

The tfch cua (H) bang :

(A) a: ; (B) a3j2 ; (C) a3: ;

(D) a3J3 .

. 2

1.42. Cho ttl dien ABCl). GQi B' va C' Ian Iuqtla trung di~m cua AB va AC. Khi do ti s6 th~ tich cua kh6i ttl di~n;AB 'C 'D va khoi ttl dien ABCD bang :

(A) ~ ; (B) : ; (C) ~ ; (I?) ~.

1.43. Cho hinh lang tru ngii giac ABCDEA 'B'C'D'E'. GQi A"; B", CIt, D", E" Ian Iuot la trung diem cua cac canh AA', BB', CC', DD', EE'. Ti s6 the tich gitra kh6i langtru ABCDEA'.'B"C''D''E''va kh6i lang tI\lABCDEA 'B'C'D'E' bang:

(A) ~ ; (B) : ; (C) i ; (D) 16·

21

1.44~ Cho hlnh chop t6' giac SABCD co the tfch bang V. l:.4y.diem A' tren canh SA sao cho SA' == ~SA. M~t phang qua A' va song song vOi daycua hlnh chop cAt cac canh .SB, SC, SD Ifill hrot tai B', C' D'. Khi do the tich hlnh chop SA'B'C'D'bling:

(A) ~ ; (B) ~ ;'

(C) v . 27 '

(D) ~. 81

, ~ ? " , K

HtrONG DAN GIAI VA DAP SO

1.1. Dung phep d6i ximg qua tam cua hlnh hop.

1.2. Dung phep tinh tien theo vecto AE bien lang tru ABC.EFG thanh lang tru EF(fA'B'C'. 1.3. Cho hlnh chop tu giac d!u S.ABCD. Hai duerng cheo AC, BD va hai duerng thAng n6i trung di~rn cac cap canh d6i dien cua hinh vuong ABCD chia hlnh vuong ABeD thanh tam tam giac bang nhau. Xem mOi tam giac d6 Ul day cua met hlnhch6pdinhS ta se' duoc tam hlnh chop bang nhau.

. 1.4. Cho tu dien deu ABCD. GQi G la giao di~m cua cac duerng thAng n6i dinh vci trong tam cua mat d6i dien. Khid6 d~ thay cac tu dien GABC, GBCD, GCDA, GDAB bang nhau.

1.5. Hlnh ch6p co day la da giac k canh,

1.6; Lay mot hinh ch6p SA I .. Ak-I c6 day la da giac k-l canh, Ghep them vao mat SAk_IAI va ve phia ngoai ciia hinh chop d6 hinh chop B.SAk_IAI ta se duqc mot hinh da dien c6 2k+ 1 canh,

1.7. a) GQi s6 mat va s6 canh cua mQt hinh da dien theo thti t1! la m va c. Do mOi mat c6 it nh«'t ba canh va mOi canh III canh chung cua dung hai m~t nen 2c ~ 3m. TIt d6 suy ra c > m.

b )GQi s6 dinh va s6 canh cua mot hlnh da dien theo thu t1! la d va c. Do mOi dinh la dinh chung cua it nhat ba canh va qua hai dinh c6 dung mot canh nen 2c ~ 3d. Tit d6 suy ra c z- d.

1.S. GQi MIla mot mat cua hmh da dien (H). GQi A, B, C III ba dinh lien tiep cua MI' Khido AB, BC la hai canh ciia (H). GQi M2 la m~t khac voi MI va co chung canh AB voi MI' Khi d6 M2 con c6 it nMt mQt dinh D khac voi A va B. Neu D == C thi Mlvll M2 co hai canh chung AB va B~, dieu nay vO If. Vay D phai khac C. Do do (H) c6 it nhat b6n dinh A,B,C,D.

22

1.9. VimOi m~t ella kh6i mum hai m~t ~u Ia mQt ngu'giac deu, ~n 12m~t e660 canh, VI IriOi . canh -la canh chung ella. dung hai m~t nen s6elJDh ella kh6i mum hai mat deu la 60

- = 30 (eanh).

2 .

1.10. Lam nrong U1 nhu bai ~p 1.9. S6 canh ella kh6i hat mum m~t deu la :

2~.3 == 30 (canh).

1.11. Ta e6 kh6i bat dien deu ABCDEF nhir hinh 1.14. GQi 0 la giao diem ella EF va (ABCD).

Khi d6 m~t phang (ABCD), diem 0 va duang thang EF Irut IUql la m~t phang deli ximg, tam deli xung va

. true d6i ximg ella kh6i bat dien deu dii cho.

1.12. Ta e6 kh6i bat dien deu ABCDEF, canh a. Do MN II (DEBF) nen giao ella m~t phang (OMN) v6i mat phang (DEBF) Ia duang thang qua o va song song v6i MN (h.1.15).

Ta nhan tMy duong thang nay cat DE va BF tai cac trung diem P va S nrong ling ella chang. Do mat phAng (ADE) song song v6i m~t phang (BCF) nen (OMN) cat (BCF) theo giao tuyen qua S va song song v6i NP.De iMy giao tuyen nay cat FC tai trung diem R ella n6. Tuong t'1, (OMN) cat DC tai trung diem Q ella n6. Tit d6 suy ra thi~t dien tao b<1i hinh bat dien dii eho v6i mat phang (OMN) Ia luc

giac deu e6 canh bang "i;

Do d6 dien tfch ella n6 bang 3.J3 a2 •

. 8

E

c

F

Hinh 1.14

E

c

F

Hinh 1.15

23

1.13. Ta c6 tU giac ABCD Iii. hmh vuong

, cocanh bang a (h.l.16).

Do d6 tU giac A'B'C'D' lahlnh

vuong c6 canh bang i' va (A'B'C'D) /I (A ''B''C''D''). Ngoai ra ta 'c6 A'A" II EF nen A'A" ..L (A"B"C"D"). Tl1<11lg nr B'B", C'C", D'D" cfing song song v6i EF. Tit d6 suy ra A 'B'C'D '.A "B"C"D" Iii. mot hinh hQp chii' nhat, '

Vi EF = .J2 a nen A 'A" = .J2 a .

2

Vay hlnh hop d6 c6ba kich thmlc Iii. :

a a ,.J2

- - va -' a. 2'2 2

"E·'

c

F

Hinh 1.16

§3. KHAI NI~M V~ TH~ TfcH ClIA KH61 £)A DI~N

1.14. Ke,SH ..L (ABC). Duong thang AH cAt BC tai I.

Do S.ABC lahtnh ch6p tam giac d~u nen H la

trong tarn cua MBC. '

../3 2../3../3

Dod6AI= -a,AH= -.-a=-a,

2 3 2 3

-

SAH = 60° (h.l.17).

SH = AH. tan 60°= ../3 a . ../3 = a.

, 3

'!'he tich kh6i ch6p S.ABC Iii. :

11../3 ../33

V= -·-·-a.a.a=-a .

3 2 2 12

s

A

c

B

Hinh 1.17

1.IS.Ke SH ..L (ABC) va HA',HB', HClAn 111Qt vuong g6c v(Ji.BC, CA, AB. Theo dinh u ba dl1Ongvu6ngg6ctac6SA' ..L BC,SB' ..L CA,SC' ..L AB(h.1.18).

Tit d6 suy ra fi!ii = Si1ii = S2ii = 60° . Do d6 cae tam giac vuong SHA', SHB', SHC' bang nhau. Tit d6 suy ra HA'= HB' = HC'. V~y H Ia tam dU;<mg tron nQi tiep tam giac ABC. Do tam giac ABC can a A nenAH vita Iii. dl100g phan giac, vita la dl1<mg cao, vita la dU<mg trung tuyen. He d6 suy ra A, H, A' thang hang va A' la trung diem cua BC.

24

Do d6 AA'2 =AB2 - BA'2 = 25a2 - 9a2 = 16a2. V~yAA'=4a.

G<;Jip la nita chu vi cua tam gi~cABC, ria ban kfnh duang tronnQi ti6'p cua n6.

Khid6

s

1

SABC = -6a.4a = 12a2 = pr = 8ar. 2

.}\

c

TIl d6 suy ra r = ~a. 2

Do d6 SH = HA'.tan60° = 3a J3 = 3J3 a.

2 2'

The tfch kh6i ch6p la V = .!. ·12a2 • 3J3 a = 6J3a3.

3 2

B

Hinh 1.18 .

BC .1 SA J

1.16. a) Ta c6 ~ BC .l (SAB) .

. Be.lAB .

VI AD c (SAB) nen AD .l BC.

, M~t khac AD .1 SB nen AD .l (SBC).

TIc d6 suy ra AD .l SC.

SC.lAE}

.~ SC 1. (ADE) ~ SC .l DE

SC .lAD

hay SE .1 (ADE) (h. 1. 19).

Trong tam giac vuong SAB ta c6 :

SAAR = AD.SB ~ AD = AB.sA = ac

. SB ..Ja2 +c2

Tuong 1\l, trong tam giac vuong SAC ta c6 :

AE = SA.AC = c..J a2 + b2

SC ..Ja2 +b2 +c2 .

Do AD .1 (SBC) nen AD .l DE. TIl d~ suy ra

s

c

B

Hinh 1.19

25

'1 1

V~y VS.ADE = 3·2ADDE.SE

1 ac c2b c2

=

6 .Ja2 +c2 . ~(a2 +b2 +c2)(a2 +c2) .Ja2 +b2 +c2

abc5

= 6(a2 +b2+~2)(a2 +c2) .

b) Goi d lA khoang each tir E d~n m~t phing (SAB).

.. a2c2 c2

Tac6 SD=.,JSA2-AD2 = c2- =-;===

a2 + c2 .J a2 + c2

V - V =.!. .!.SD.AD.d ='1 c2 ac d = 1 2ac3 2 d.

S.ADE - E.SAD 3 . 2 6 .J a2 + c2 .J a2 + c2 6 a + c

K~t hop ven k~t qua trong cau a) ta suy ra d = 2 bc22 2'

a +b +c

1.17. Ta c6 tU dien deu ABCD, M lA mOt diem trong cua n6. Goi V lA the tfch, S lA dien tfch m6i mat cua tU dien deuABCD, hA' hB' hC' hD lru. lUqI: lA khoang each tir M d~n cac mat (BCD), (CDA), (DAB), (ABC).

Khi d6 ta c6 V = V MBCD + V MCDA + V MDAB + V MABC = js (h A + hB + hc + hD ) .

Tit d6 suy ra hA + h~ + be + hD = 3V.

S

1.lS. a) TM tfch kh6i ch6p M AB'C bang the tfch kh6i chop B' AMC (h. 1.20). Ta c6

3 3 1 2 3a2

SAMC= 4"SADC =4"·2·2a =7'

1 3a2 a3

Dod6 V =-·_·a=-.

M.AB'C 3 4 4

b) Goi h la khoang each tit Md~n mat phang (AB'C).

. 1 a3

Khl d6 V M.AB'C ="3S AB'Ch = 4""'

Vi AC2 = B'C2 = 5i nen tam giac ACB' can tai C. Do d6 duang trung tuyen CI ciia tam

giac ACB' cling lA duang cao. .

26

B'

Hlnh 1.20

· . 2

. .2 2 . .2 2 (aJi) 2 a2 9a2

Ta~6~Cr=CA -'-Ar=5a - -- = 5a --=-

2 2 2

3a 1 3a t: 3a2 a3 3a2 a

Dod6CI= - ~ S , =-·-.·a't/2=-.'md6suyrah= 3-:-=--.

J2 ABC 2 Ji . 2 4 2 2

1.19. TM tich kh6i chop D'.DMN bang the tich kh6i chop D.D'MN.

Ta co SD'MN '= SA 'B'C '0 , - (SD'A'M + SD'C'N + SB'MN)

=ab_(ab +ab +ab)= 3ab.

484 8

Th~ tfch kh6i chop D'DMN = .!... 3ab . c = abc .

3 8 8

Tu d6 suy ra ti 56 giiIa tM tfch kh6i ch6p D'DMN va th~ tfch ' kh6i ht)p chit nhat

ABCDA'B'C'D'bfu1g.!.. (h. 1.21).

8

1.20. Gia sir (AEF) cAt CC' t~ I (h. 1.22). Khi d6 ta co AE II FI, AF II EI nen tU giac AEIF la hmh blnh

.Jianh. Tren canh CC' 19:y di~m J sao cho CJ = DF. Vi CJ song song va bang DF nen IF song song va bang CD. Do d6 tU giac CDFJ ta hlnh chii' ~t. Til d6 suy ra F J song song va bing AB. Do d6 AF song song va bang BJ. Vi AF cnng song song va bang EI nen BJ song song va bAng

c EI. Til d6 suy ra IJ = EB = DF = JC = 3"'

Ta co S =,!,,(C+2C)b = bc

BCIE 2 3 2 '

S =,!,,(C+2C)a= ac

DCIF 2 3 2

Ar-- ·-"\B

D' C'

Hinh 1.21

A

D

B'

Hlnh 1.22

lbc lac abc

nen V(H) =VA.BCIE + VA.DC1F= 3"·T·a+3"·T·b=3·

Vi the tfch kh6i hop chii'nh~tABCDA'B'C'D'bfu1g abc nen V(H') =~abc.

'1".'- d' V(H) 1

a u osuyra --=-.

V(H') 2

27

1.21. Gia sit duang thang EF cat dtrong thang A'B' tai I va cat dirong thang A'D't~i f. AI cAt BB' tai L, AJ cat DD' tai M. GQi Vola tM tfch khoi tu dien AA'IJ. V la tM tfch kh6i hcp ABCD.A'B'C'D' (h.l.23).

Vi EB' = EC' va B'I II C'Fnen IB' = FC' = A'B' • 2 .

Do do IB' =.! lA' 3

De y rang B'E II A 'J, B'L II A 1\.

IL IE IB' 1 Tac6_-. =-=-=~.

IA If lA' 3

Tit do suy ra: VI.ELB, = (.!)3 =_1

VI.JM, 3 27

1

Do do VI.ELB, = 27 Vo'

1

Tuong nr VJ.MFD, = 27 Vo'

Goi AB = a, BC = b, dirong caoha ti'tA xuong (A'B'C'D,) la h thl

. - 1('1 3a 3b . -'-') 3V

V= V ABCD.A'B'C'D' =hab.smBAD, Vo ='3 '2''2''2.smBAD h = S·

, . V~y V(H) =V _2:v. = 25V = 25. 3V = 25V v: , = 47V V(H) = 25 .

o 27 0 27 0 27 8 72 ' (H) 72 ' "(H') 47

J

I

Hinh 1.23

BAI T~P ON T~P CHlIaNG I

1.22. Khong phai, Vi trong hinh d6 co canh (chang h~AB) khong phai la canh chungcua dung hai da giac.

1.23. LA'y mot .dinh B tuy y cua hlnh da dien (H). Goi MIla mot mat cua hinh da dien (H) chua B. Goi A, B, C la ba dinh lien tiep cua MI' Khi do AB, Be III hai canh ciia (H). Goi M2 III mat khac v6i M I va co chung canh AB v6i MI' K.hi d6 M2 con c6 it nhA't mot dinh D sao cho A, B, D la ba dinh khac nhau lien tiep ciia M2. Neu D == C thi M I va M2 c6 hai canh chung AB va BC, di~u nay -v6 lf, V~y D phai khac c. Do do qua dinh B co it

nhat ba canh BA, BC va BD. .

1.24. Goi MIla met m~t cua hlnh da dien (H) .. Khi do MI c6 it nhat ba canh lien tiep cI, <zc3' GQi M21a mat khac Mlvll c6 chung canh cI v6i MI' Nhu the M2 con c6 it nhat hai canh c4' c5 khac cI nita. Vi MI va M2 dli c6 mQt canh chung cI thl canh chung d6 phai

28

4uy~~t nen c4' <s phai khac <z- c3' Nh~ v~y ,c'! .. c2~ c3'~4' c5 khlk nhau, GQi M3 Ia mat kh4c Ml v~ c6 chung qUID c2vOj MI' Khid6,M3 c~ it,nMt,haica,phC6 va C7 (khac c2)

, 'liila. Do C2 1ft canh chung duy nhl(tcUaMl,va"M3:nen c6 thac vOiclv,a cg.Tuang nr, c7 cling khac vmCt va c3'

Neu c6 khac voi c4va c5thi (H) c6 it nhat 6 qUID !aCt. c2' c3. C4' c5' c6'

Neu c6 :=; c4 thl vlM2 vaM3 chi c6 th~ c6 nhieu nhat mot canh chung nen c7 phai khac C4 va C5 . Khi d6 (H) e6 it nMt 6 canh Hi cl' c2. <s- c4. <s- <t

Neu c6 :=; <s thl li luan nrong tl! nhu tren (H) cling c6 it nMt 6 canh. Tir do suy ra dieu phai chimg minh.

1.25. Gilt Slr ton tai hinh da dien (H) co 7 canh, Khi d6 (H) khong co ni~t nao co s6 canh 1&1 han hoac bang 4. That vay, gilt sir (H) co m~t S e6 s6 canh Ian han hoac bang 4. Do mOi dinh cua S Hi dinh chung cua it nhat ba canh nen tai mOi dinh cua n6 c6 them it nM:' mot canh di qua. V~y s6 canh cua (H) Ian han hoac bang 8. Dieu nay trai vm gilt thiet, Vay cac mat cua (H) la nhtmg tam giac, GQi c. m lan hrot Ia s6 canh, s6 m~t ciia (H). Do mOi canh Ia canh chung cua dung hai m~t nen ta co 3m = 2c = 14. Dieu nay v6 lf VI m Ia s6 nguyen duong.

IJj Jj

V =-·-ab.h=-abh.

C,ABE 3 4 '12

1.26. Dung BE song song va bang DC, DF song song va bang BA. Khi d6 ABE.FDC la mot langtrudrmg (h. 1.24).

T c , S -' 1 b . 60° - b Jj'

aeo. ABE -'2a .sm -a 4'

F

Hinh 1.24

1.27. Chia day cua lang tru dii cho thanh nam tam giac can cochung dinh 0 la tam duoog tron ngoai tiepday, Khi d6 dien tfch day bang %r2 sin 72° . Do d6 the tfch lang tru d6 bang

~ hr2 sin 72° .

2

1.28. Goi canh cua tu dien deu ABCD la a thl eanh cua hinh bat dien deu (H) la !!... Khi d6

. ", . ',', 2

3 h1 (a)3 r: '3 fi '''(H) 1

V I=a '_,_, V =- - v2=a -.Thd6suyra---=-.

ABCD 12 • (H) 3 2 24' V' 2

',' ABCD

29

1.29. a) GQi S Ia giao cua hai dUOng thAng MN va BB'. Khi d6S, I, .Oa diem chung cua ca hai m~t phAng (MNE) va (ABB:4 ') nen chang thAng hang. Do doba dUOng thAng BB', MN va IJ d6ng quy. Da dien IBMJB'L co hai m~t (IBM) va (JB'L) song song, cac canh BB', MN va JJ d6ng quy nen n6lA m<)t hlnh chop cut, Tuong t1!, da di¢nA'ElAFI cling la mot hmh chop cut (h.1.2S).

b) Hai tam giac NCF vaNC'Ec6 C = C = 90°, NC = NC', CiiF = f1iiE nen chung bang nhau.

Dod6CF=C'E= ~.

2

Tttang t1!, C'L = CM = ~ . Tit d6 suy ra tam giac MCF

--

can a C. Ngoai ra ta con co CMF = BMI = 30°

- - BM a

va IBM =60° nen MIB = 90° IB= -=-

, . 2 4

vaIM= J3 BM= J3 a.

2 4

Vi F/ .1 AB , FI .1 AA' nenFI .1' (AIJA '). Ta co dien tfch hlnh thang vuong AA'II bang

!(3a +~)b = ab .

2 4 4 2

s

B'

Hinh 1.25

GQi KIa trung diem cua MF thl do tam giac MCF can a C nen CK .1 MF. Tit d6 suy ra hai tam giac vuong CMK va BMI bang nhau.

3J3 1(ab)3J3 J3

Dod6MF=MK=MI. Titd6suyraF/= -a. Yay VFAIJA, =- - --a=-a2b,

4 . , 32 4 8

c) Liluan nhu a cau b) tac6C'L=CM= ~,Ul A'B'vaU= 3J3 a.

. 2 4

Gia sir m~t phang (MNE) chia kh6i lang b'\l da cho thanh hai kh6i da dien (H) va (H,), trong d6 (H) la kh6i da dien chua dinh A, (H') la kh6i da dien chua dinh B'.

Ta th4'y l-(H') = V1BM,JB'L - VN,Ec'L' l-(H) = VJA'E,IAF - VN,FCM •

Vi "l IBM = "l JA'E, "l JB'L = "l lAP, BB' = A:4 nen VIBM.JB'L = VJA'E,IAF'

Ngoai ra hai hinh ch6p N.EC'L va N.FCM co dUOng cao bang nhau va c6 day Ia nhtmg tam giac bang nhau nen chung c6 the tfch bang nhau.

Ttr d6 suy ra V(H) = V(H')'

cAu H61 TRAC NGHI~M

1.30 (D) 1.32 (D) 1.34 (B) 1.36 (A) 1.38 (D) . 1.40 (C) 1.42 (B) 1.44 (C). 1.31 (B) 1.33 (C) 1.35 (C) 1.37 (C) '1.39 (A) 1.41 (B) 1.43 (A)

30

al611

§1. KHAI NI~M vt M~T TRONXOAY A.cAc KUEN THlIC CAN NHO

I· str T ~O THANH M~ T TRON XOA Y

Trong khong gian cho m~t phing (P) chua dUCmg- thing t,. va chua dUCmg re. Khi quay m~t phang (P) xung quanh t,. mot g6c 360° thl duong re tao nen mot m~t tron xoay. Mat tron xoay d6 nh~ A lam true, dUCmgre duqc goi Ia

, ' '

duang sinh.

II· TiNH CHAT CVA M~T TRON XOAY

- Neu cAt mat tron xoay bCri. mot m~t phAng vuong g6c vm true t,. ta duoc giao tuyen lA met dUCmg tron c6 tam tren t,..

- M6i di~m M tren m~t tron xoay d~u nam tren mot dirong tron thuoc mat tron xoay va dirong tron nay c6 tam thuoc true tron xoay t,..

III· M~T NON TRON XOAY

1. Dinh nghia. Trong m~ phing (P) coo hai dllOog th~g t,. va d cat nhau tai o tao thanh g6c a vm 0° < a < 90° . M~t tron xoay sinh rabbi duang thing d khi quay mat phang (P) xung quanh 'a sao cho g6c zzkhong dOi goi la m4t non tron xoay dinh O. Ngum ta thuong goi cit m~t n6n tron xoay lA m~t n6n. Duong thing t,. goi lA true, duemg thing d goi Ia duang sinh, g6c 2 a goi la goc iJ dinh cua mat n6n tron xoay.

31

2. Tinh cMt

a) Neu cat mat non tron xoay dinh 0 bbi mat phang diqUa~ Otac6. cac

:(ti1iCmg bopsau day: . . :: )':

..., M~t phlmgc~t ma.t n6ntheohai duang sinh ;

- M~t phang tiep xuc vm ma.t n6n theo m~t dirong sinh. Trong truong hQl> nay nguoi ta goi mat phang do la tilp dien cua mat non;

- M~t phang chi co mot diem 0 chung duy nhat voi mat non, ngoai ra khOng

co mot di~m chung nao khac. .

b) Neu cat mat non tron xoay dinh 0 bbi mat phang (P) khOng di qua dinh 0 ta co cac tnrong hop sau day:

- Neu mat phang (P) catmoi dirong sinh cua mat non, ta duoc giao tuyen la mot dirong elip hoac la mot duang tron (khi mat phang (P) vuong goc VOl t11;1e !l. cua mat non) ;

- Neu mat phang (P) song song voi chi qtOt dirong sinh cua m~t non, ta duoc

giao tuyen la m¢t duong parabol ; .

+Neu m~t phang (P) song song VOl hai duemg sirih cua ma.t non, ta duoc giao tuyen la hai nhanh cua mot duemg hypebol.

3. Hinh non Iron xoay va khoi non Iron xoay

Cho tam giac OIM vuOng tai I. Khi quay tam giac d6 xung' quanh canh g6c vuong 01 thl duong gap ldu1c OMI tao thanh mot hlnhgoi la. hinh. non tron xoay (hay hinh non). Hinh tron tam I ban kfnh 1M goi la mq.t day, di~m 0 goi la dlnh, d¢ dai 01 goi la chieu cao va dO dai OM goi la duang sinh cua hinh non do.

Khoi non tron xoay (hay khot non) la phan khOng gian dtrocgioi han bbi rnot hlnh non tron xoay ke ca hlnh non d6.

4. Dten-tioh. xung quanhcUa hi"h non Ironxoay

GQi Sxq la dien tfch xung quanh cua hlnh non co' ban kinh duong tron day bang r va co dQ .dai duang sinh bang I. ' .

Ta co cOng thuc : Sxq = If rl:

32

Dien tichtoan phan cua hlnh non tron J!loaybangdi~n ticb xung - quanh cua

hmhnoncong dientfch day cua hlnh non. -

;

S. Thl tich khoi non tron xoay

GQiV la tM tfch cua khoi non tron xoay eo chieu eao h va eo dientich dRy la B. 'Ta eo cong thirc V = _!_ Bh . Neu ban kfnh day bang r ta eo V = _!_ 1(r2 h .

, - 3 3

IV- M~T TRl} TRONXOAY

1. Dfnh nghia. Trong m~t phang (P) eho hai dirong th~ng !J. va I song song v<1i nhau, each nhau rnot khoang bang r. Khi quay mat phang (P) xung quanh true /). thi dirong thang I sinh ra mot mat tron xoay goi la mdt tru tron xoay va duoc goi uh Hi mdt tru .. Duong th~ng /). goi la true ciia m~t tru, dirong thang I goi la duang sinh cua mattru va r la ban kfnh cua mat tru do.

2. Tinh chat

a) Neu cat m~t tru tron xoay (eo ban kinh day bang r) bCri mot m~t phang (P) vuong goc voi true /). thi ta duge mot dirong tron eo tam tren /). va eo ban kfnh bang r, r ciing chfnh Ia ban kfnh cua mat tI1;l do.

b) Neu cat mat tru tron xoay (eo ban kfnh day bang r) boi mot mat.phang (a) khong vuong goc vci true /). nlnmg cat t~t ca cac duang sinh ta diroc giao

tuyen Hl dUCmg elip eo true nho bang 2r vatruc Ian bang ~ trong do rp la

, smrp

goc giifa true /). va mat phang (a) (0° < rp < 90° ).

,e) Neu M la mot diem bat kl nam tren mat tIV tron xoay eo true la. /). va eo ban kfnh r thi dirong thang I' di qua M va song song voi /). se nam tren mat tru

do va nhir vay I' la mot dirong sinh.cua m~t tru dii eho. -

d) Cho mat phang (a) song song voi true /). cua mat tIV tron xoay va each /). mot khoang bang h. Nell. h < r thi mar phang (a) dt mat tIV thee hai dirong

sinh, neu h = r thl mat phang (a) tiep xuc voi mat tru thee mot dirong sinh, eon neu h > r thl mat phang (a) khong cat m~t tru.

33

3. Hinh In! Iron xoay va khifi trutron xoay

Cho hlnh chit nhat ABCD. Khi quay hlnh chftnh~t do Kung quanh dirong thfutg chua mot canh, vi du canh AB, thl duong gap khiic ADCB tao thanh mot hinh goi la hinh tru tron xoay (hay hinh tru).

Khi quay quanh AB, hai canh AD va BC se tao ra hai hinh tron bang nhau goi la hai day cua hinh tru, con canh CD Ia duo-ng sinh tao ra m4t xung quanh cua hmh tru. Khoang each AB gifta hai mat phang song song chua hai day la chieu cao cua hinh tru,

Khoi tru tron xoay Ia phan khong gian diroc gioi han bOi mot hlnh tru tron xoayke cit hlnh tru do. Khoi tru tron xoay con dUQ'c goi t&t la khol tru. Ta goi m4t day, chieu cao, duang sinh cua mot kh6i tru theo thtr tg la mat day, chieu cao, dirong sinh cua hlnh tru nrong img lam gici han cho khoi tru do.

4. Dien tich xung quanh cua hinh tru

Neu goi Sxq la dien tfch xung quanh ciia hlnh tru co ban kfnh day bang r va co duong sinh bang I ta co cong tlnrc :

Sxq = 21trl

Dien tfch toan phan cua hlnh tru tron xoay bang dien tfch xung quanh cua hlnh tru do cong vm dien tfch hai day eua hlnh tru,

5. Thl tich khifi tru

GQi V la the tfch kh6i tru tron xoay c6 chien cao h va co dien tfch day la B. Ta co cong thirc V = Bh. Neu ban kfnh day bang r ta co

V =7tr2h.

~ VANdil Chvng minh dl10ng th~ng d luon luon thuoc ffi¢t ffi~t non hay ffi~t ltv Iron

xoay XElC dinh .

B. 'cAc D~NG loAN CO BAN

34

1. Phuong philp gidi

CAn khai thae cac tfnh chatcua dUOng thing dqua cac gia thiet eita bai toan de dira ve k~t lu~ deo the! thuoc m~tnon tron xoay h~ethu~m~t tIV tronxoay,

2. Vi dJ!,

'J.f tit,. 1. tho hai diem A, B e6 dinh. Mot dirong thang d di d()ng luOn luon di

qua A va. each B mot doan khong d6i a = ~ . Chung minh rang d luon luon nam tren mot mat nontron xoay .

. g;4i

Ta hay xet mot vi trf tuy y cua dirong thAng d di qua di~m A. Trong mat phang

-

(d, AB) ke BH .l d up H va goizr = HAB.

T ,. BH a 1 300 aeo sma=-=-=-:::>a= .

AB AB 2

v ~y a khong d6i, suy ra d nam tren mat non dinh A, nh~AB lam tI1;Ie va co g6c b

dinh bang 2a= 60° (h.2.1).

~ 4, 2. Trong mat phang (P) eho dUOng tron tam 0, ban kfnh r = 6 em. Qua diem M bat ld nam tren dUOng tron, ta ke dUOng thang m vuonggoc vci (P). Clnmg minh rang dtrong thang m nam tren m<)t mat tIV tron xoay xac dinh,

qitli

GQi ~ Ia dirong thang vuong goc vcri m~t phang (P) tai O. VI m .l (P) nen m II ~. Duong thang m luon luon each duong thAng ~ e6 dinh mot khoang OM = 6 em. V~y dtrong tl)Ang m nam tren millt tru tron xoay nhan ~ lam true va co bankfnh r = 6 em (h.2.2).

A

Hinh 2.1

m

Hinh 2.2

35

Giili cac bill toantim thk~t dien eua m¢t m~t ph~ voi khoi non. Tinh dicn tieh xung quanh eua hinh non va th~ tieh eua khoi non .

.. 1. PlHtllRg phap gidi

~itdW1g ghi thiet va cac tfnh chat cua thiet dien tao boi mat phang vOi hlnh non (kh6i non) de tfnh dien tfch thiet dien, dien tfch xung quanh, the tfch cua kh6i non Sau khi xac dinh duoc cac yeu t6 co lien quan den thiet dien, dien tfch xung quanh hoac the tfch cua kh6i non, can kheo leo sir dung cac cong thirc tinh dien tfch trong hinh hoc phang va tim dO dai cac doan thang dira vao cac he thtrc hrong trong tam giac.

2. Vi d~

~ ~ 1. Cho kh6i non tron xoay co dirong cao h = 20 em, ban kinh day r = 25 em. MQt mat phang (P) di qua dinh cua kh6i non va co khoang each den tam a cua day la 12 em. Hay xacdinh thietdien cua (P) vOi kh6i non va tfnh dien tfch thiet dien do.

g;Ji

GQi S la dinh cua khoi non. M~~ phang (P) di qua dinh S cat kh6i non thea hai dirong sinh bing nhau la SA = SBnen ta

. co thiet dien la tam giac can SAB (h.2.3).

GQi [ la trung diem cua doan AB, ta co O[ j_ AB. Til tam 0 cua day ta ke OR j_ S[ tai R, ta co OR j_ (SAB) va do do thea ghi thiet ta co OR = 12 ern. Xet tam giac vuong SOl ta co :

S

1

1

1

1

1

0[2 = OR2 - OS2 = 122 - 202 => 01 = 15 (ern). Mat khac, xet tam giac vuong SOl ta con co : OS.OI = SI.OR.

Hinh 2.3

36

Do d6 Sl =·OS.OI = 20.15 = 25 (em).

OH 12

GQi St Hi dien tfch thiet dien SAB. Ta co : St:::; ~ AB.Sl, trongd6 AB=. 2Al. VlAl2 = OA2 - 0[2 = 252 - 152 = 202 nenAl = 20 em vaAB= 40 em. V~y thiet dien SAB e6 dien tfch la : s; = ~ ·40.25 = 500 (em2).

tW 4t' 2. Cho hinh l~p phirong ABeD.A 'B 'e 'D' canh a. Hay tfnh dien tfch xung quanh va th~ tfch cua khoi n6n cd dinh la tam 0 cua hlnh vuong ABeD va day la hinh tron nQi tiep hinh vuong A 'B'e'D'.

Kh6i non co chieu eao bang a va co ban kfnh day r = a (h.2.4).

, 2

Do do dien tich xung quanh eua kh6i non duqe tfnh theo cong thtrc :

, ~(a)2 a.J5

Sxq = n rt trong do I = Va- +l2") = -2-'

The tfeh cua kh6i n6n diroc tfnh theo cong thirc :

VAy: V =_1 1ta3

. 12

A'

B'

Hinh 2.4

37

~ VANdE} .

Cho cac yeu to d6 xac dinh m~t tru tron xoay hoec khoi tru tron xoay hoec hinhtru Iron xoay. Giru cac bai toan tim thiel dien clla m¢t m~t ph~118 voi khoi lru. tinh dien tich xllll8 quanh clla hinh tru va tinhth6 tich clla khoi tru.

1. Phuong phap gidi

Sir dung gia thiet va cac tinh chat cua thiet dien 4-0 bOi m~t phang voi hinh tru (kh6i tru) d~ tfnh dien tfch cua thiet dien, dien tfch xung quanh, th~ tfch cua khoi tru .:

2. vt a«

4f ~ 1. MOt kh6i tru co chieu cao bang 20 em va co ban kinh day bang 10 em. Ngiroi ta ke hai ban kinh OA va O'B' Ian luqt nam tren hai day sao cho chiing

hop voi nhau mot goc bang 30°. cAt kh6i trv 1X1i mot m~t phang chua duang thang AB' va song song vm true cua kh6i' tru do. Hay tfnh dien tich cua thiet dien,

qi4i

Tit mot day cua kh6i tru ta ve hai ban kfnh OA, OB sao cho AoB = 30°. GQi A', 0', B' Ian hrot la hinh chieu vuong goc cua A, 0, B tren m~t day con I~. Ta co OA va O'B' tao vm nhau mot goc 30°. Thiet dien la hlnh chit nhat ABB'A' co :

AB2 = OA2 + O~.;_ 20A.OB cos 30°

= 2r2 - 2r2 .J3 = r2 (2 - .J3 ) = 100(2 - .J3 ) .

2

V~y AB = 1O~2 -.J3 cm.

M~t khac ta co AA' = BB' = 00' = 20 em (h.2.5).

Do do thiet dien la hlnh chunhat ABB'A' co dien tfch Ia :

S = ABxBB~= 10~2-.J3 x20 = 2oo~2-.J3 (cm2).

38

Hinh 2.5

11 ~2. ,M~tkh6i truco 'bart kinh day bang r va co thi6t di~ qua five la mot hinh vuong ..

a) Tinh dien tich xung quanh ciia kh6i tru do.

b) Tfnh the tfchciia hlnh lang tru ta 'giac deu noi tiep trong hlnhtr¥da cho . (hlnh lang tru nay co day la hinh vuong n¢i tiep trong duemgtron day cua hlnh tru),

c) GQi V la the tfch hinh lang tru deu noi tiep trong hlnh tru va V'la the tfch

kh '" H-' h ti ' V

01 tru. ay tin u so V"

gitli

a) VI thiet dien qua true hinh tru Ia mot hlnh vuong nen dirong sinh I bang duemg cao h va bang 2r. Do do dien tich xung quanh cua khoi

tru do la : Sxq = 2tr rl = 4tr r2 (h.2.6).

b) GQi ABCD.A 'B'C'D' la lang tru t6' giac deu n¢i tiep trong hlnh tru da cho. Ta co hinh vuong ABCD n¢i tiep trong dirong trim day.

Do do AB =. r.fi va ta tfnh duoc the tfch cua hinh lang tru ta giac deu n¢i tiep trong hlnh tru

da cho la : V = SABCD.AA' = (r.fi l2r = 4r3.

Hinh 2,6

c) GQi V'la the tfch kh6i tru co ban kinh day bang r va co chien cao bang 2r. 3

, , 2 3 V 4r 2

Ta co V = Bh = nr .2r = 2trr . Yay : -, = -- = -. . . V 2trr3 tr

c. cAu H61 VA BAI T~P

2.1. MOt hlnh non trim xoay co dinh la D, 0 la tam cua dirong trim day, duong

sinh bang I va co goc gitra dirong sinh va mar phang day bang a. '

a) Tfnh dien tfch xung quanh cuahlnh non va tht! tfch khoi non duoc tao nen.

b) Goi I la mot diem tren dirong cao DO cua hinh non sao cho DI. = k

. . DO

(0 < k < I). Tinh dien tich thi€t dien qua I va vuong g6c vro true cua hlnh non.

39

2.2. Mot-hinh non tron xoay c6 thiet dien qua true la m()t tamgiac vuong can c6 canh bang zi.

a) Tinh dien tich toan phan va the tfch cua hlnh n6n d6.

b) MQt mat phang di qua dinh taovoi mat phang day mot g6c 60°. Tfnh dien tich thiet dien duqc~ nen,

. 2.3. Cho S.ABC la hinh chop tam giac d~u c6 cac canh ben bang a vaco goc gifra cac mat-ben va m~t phang day la a. Hinh n6n dinh S c6 dirong tron day noi tiep tam giac d~u ABC goi la hinh n6n n()i tiep .hlnh ch6p da cho. Hay tfnh dien tfch xung quanh cua hlnh n6n nay theo a va a.

-

2.4. Cho hinh ch6p til giac d~u S.ABCD c6 chien cao SO = h va g6c SAB = a

(a > 45° ). Tfnh dien tfch xung quanh cua hlnh n6n dinh S va c6 dirong tron day ngoai tiep hlnh vuong ABCD cua hinh ch6p.

2.5. Chung minh fang trong mot khoi non tron xoay, g6c cr dinh la g6c 1611 nhat trong s6 cac g6c diroc tao nen bm hai duong sinh cua khoi n6n do.

('

2.6. Cho kh6i non c6 ban kfnh day r = 12 em va co g6c cr dinh la a= .120°. Hay tfnh dien tfch cua thiet dien di qua hai dUOng sinh vuong g6c voi nhau.

2.7. Cho mat phang (P). GQi A la mot diem nam tren (P) va B la mot diem nam ngoai (P) sao cho hinh chien H cua B tren (P) khong trimg voi A. Met diem

M chay tren matphang (P) sao cho g6c ARM = BMii. Chung minh fang diem M luon luon nam tren mot mat tru tron xoay c6 true la AB.

2.8. Cho mat tru tron xoay (9) va mot diem S c6 dinh nam ngoai (5). Mot dirong thfulg d thay d6i luon luon di qua S cat (5) tai A va B. Chung minh fang trung diem I cua doan thAng AB luon luon nam tren mot mat tru xac dinh.

2.9. MQt kh6i tru c6 ban kfnh daybang r va chien cao bang rJ3 .

GQi A va B ill hai diem tren hai dirong tron day sao cho g6c duoc tao thanh . giira duong thfulg AB va true cua khoi tru bang 30° .

a) Tfnh dien tfch cua thiet dien qua AB va song song voi true cua kh6i tru.

b) Tfnh g6c giira hai ban kfnh day qua A va B.

c) Xac dinh va tfnh d() dai doan vuong g6c chung cua AB va true cua khoi tru.

40

2.10. M¢t hlnh tru co cac day la hai hinh tron tam t) va 0' ban kfnh r va co dirong cao h = r J2 . GQi A Ia mQtdiem.. tren dU(m~tron ~ 0 va B la mot di~m tren duong tron tam O"sao cho OA vuong g6c vm 0'8.

a) Chung minh rang cac m~t ben cua tU dien OABO' IaDhungtam giac vuong. Tfnh th~ tfch cua tU dien nay.

b) GQi (a) la mat phang qua AB va song song voi 00'. Tinh khoang each gifta true 00' va mat phang (a).

c) Chung minh rang (a) tiep xuc vm m~t tru true 00' co ban kfnh bang r~ doc thea mot dirong sinh.

2.11. Mot hlnh tru co ban kfnh day bang 50 ern va co chieu cao h = 50 ern.

a) Tinh dien tfch xung quanh cua hinh tru va th~ tich cua khoitru duoc tao nen.

b) Mot doan thang co chien dai 100 em va co hai dau rmit nam tren hai dUCmg tron day. Tfnh khoang each tit doan thang do den true hlnh tru.

2.12. Hinh chop tam giac deu s.ABe co SA = SB =.SC = a va co goc gitra mat ben va mat phang day bang a. Tfnh dien tfch xung quanh cua hinh tru co dirong tron day la dirong tron noi tiep tam giac day cua hlnh chop va co chieu cao bang chien cao cua hlnh chop. Cac m~t ben SAB, SBC, SCA cat hlnh tru thea nhtrng giao tuyen nhu the nao?

§2.M~TCAu

A. cA.c KIEN THlIC CAN NHCJ

1- M! T CAU V A cAc KHAI NI~M CO LltN QUAN DtN M! T CAU

1. Tap hop t~t ca cac diem M trongkhong gian each mot diem 0 co dinh mot khoang khong d6i bang r (r > 0) duoc goi fa mat cdu tam o ban kinh r va thuong duoc kf hieu la S(O ; r).

Cho m~t can tam 0 ban kfnh r va M III mot di~m bat ki trongkhong gian. - Neu OM = r thi ta noi diem M nam tren mat cau S(O; r).

41

- Neu OM < rthl ta noi diem M nam trong mat cau S( 0; r).

- Neu OM> rthltart6idiemMnAm ngoai m~t cau'S(O; r) .

2. M~t cau la m¢t mat tron xoay duoc tao nen bCri mot nita duang tron quay quanh true la dirong kfnh AB cua nita duang tron do. Giao tuyencua mat cau voi cac nita mat phang co be la true cua mat cau diroc goi la duang kinb tuyen cua mar cau. Giao tuyen (neu co) cua.mat cau vm cac mat phang' vuong goc voi true goi la vi tuyen cua mat cau,

II· GIAO CVA M~ T cAu V A M~ T PHANG

Cho mat cau S(O ; r) va mat phang (P). H la hlnh chieu vuong goc cua 0 len mat phang (P). Khi do OH = h Ia khoang each tu tam 0 cua mat cau too mat phang (P). Ta co cac tnrong hop :'

1. Neu h > r : mat phang (P) khong cat mat cau ;

2 .. Neu h = r : mat phang (P) tiep xuc vm m~t cau tai dierri H. Ta co OH 1. (P); 3. Neu h < r : mar phing (P) dt mat cau theo dirong tron co ban kfnh

r' = ~;'2 _ h2 •

D~c biet khi h = 0 mat phang (P) cat m~t cau theo mot duoogtron 160 co ban kfnh r'= r.

III· GIAO CVA M~ T cAu VOl DlfONG THANG, Tltp TUytN CVA

- ~ ~

M~TCAU

Cho mat cau S( 0 ; .r) va duong thing ~.

1. Twang hop ~ di qua tam 0 cua mat cau thi ~ cAt mar cau tai hai diem A, B voi AB = 2r.

2. Twang hop ~ khong di qua tam 0 cua mat cau, ta goi d la khoang each tir tarn 0 d€n dueng th~ng~ , khi do :

a) Neu d < r, dirong thing ~ ciit m~t cau tai hai diem M, N ;

b) Neu d = r, dirong thing ~ tiep xuc vci mat cau tai met diem H

(H goi lit tiep diem va ducmg thlmg ~ duoc goi 13: tieptuyen cua mat cau) ;

c) Neu d > r, dirong thing ~'khQng catm~t cau.

42

$'Chu j .• Qua mot di~m A bat lei" tren m~t cAu S( 0 ; r) c6 v6. s6 tiep tuyen cua mat cau d6. Tat ca cac titp tuy6tnay ~u vuong g6c voi ban kfnh OA cua mat cau va d~u nam trong m~t phing tiep xuc vm mat cau S(O; r) tai A. M~t phang tiep xnc nay vuong g6c vm dU<mg thing OAt~A .

• Qua mot di~m Mnam ngoai m~t cau S(O ; r) c6 v()s6 ti€p tuyen voi mat cau d6. Khi d6 d" dai cac doan thfutg ke til M den cac ti€p di~m d~u bang nhau. T~t ca cac tiep tuyen nay tao nen mot m~t n6n tron xoay c6 dinh la M va c6 dirong tron day nam tren mar cau.

IV - CONG THU'C TINH D~N TICH M~T cAu vA THE TiCH KH6I cAu

GQi S la dien tfch mar cau ban kfnh r, ta c6 cong thirc : S = 4nr2.

~ Chu j .• Ta c6 dien tfch duemg tron 100, cua mat cau ban kfnh r la s = nr2. Do d6 ta can hru y rang S = 4s"'; 4nr2 .

• Nguoi ta chimg minh duoc cong thtrc tfnh th~ tfch V cua kh6i cau ban kfnh r la : V = 4 nr3 .

3

~' VANdtl Xac dioh tam va ban kinh eua m~t cau thoa man m¢t sO dk~u ki~n cho truoc

B. cAc D~NG ToAN CO BAN

1. Phuong phap gilii

Muon xac dinh tam va ban kfnh cua m~t cau cluing ta can dua vao cac menh ?~ sau day:

a) Tap hop tat ca nhirng di~m M trong khong gian each di~m 0 c6 dim mot khoang bang r cho tnroc la mat cau tam 0 ban kfnh r ;

b) Tap hop tat ca nhiing di~m M nhln doanrhang AB c6 dinh dum mot g6c vuong lel mat cau duemg 'kinh AB ;

c) Tap hop tat ca nhirng diem M sao cho tdng blnh phirong cac khoang each til Mtm hai di~m A, B. c6 dinh bang mot hang s6 k2 la m~t cau c6 tam la

trung di~m 0 cua doan AB va ban kfnh r = .!.) 2k2 - AB2 ;

. 2

43

d) M~t cau la mattron xoay duoc tao nen b6i mot nita.duimg tronquayquanh true la dtrong kinh AB cua nira duong tron d6.

2. Vidl:l

"" all 1. Cho hinh lap phirong ABCD.A'B'CV' canh a. Hay xac dinh tarn va ban kfnh cua mat eau trong cae tnronghop sau day :

a) Di qua 8 dinh cua hinh l~p phirong :

b) Tiep xuc VID 12 canh cua hinh lap phirong : e) Tiep xtic v61 6 mat ben cua hinh lap phuong.

gitli

a) GQi 0 la trung diem cua dirong cheo AC'. Ta e6 0 each d~u 8 dinh cua hinh lap phirong. Vay mat cau di qua 8 dinh cua hlnh lap phuong canh a e6 tarn 0 la trung diem cua dUCmg cheo AC' va

c6 ban kfnh r = aJ3 (h.2.7).

2

b) GQi R la trung diem cua canh AA':

, 1 aJi·

Ta eo OR = -AC =--. V~y mat

2 2 . .

cau tiep xuc v61 12 canh cua hinh lap plurong 13. mat cau c6 tam 0 la trung diem cua drrong cheo AC' va ban kinh

r'= OR= aJi.

2

A'

Hinh 2.7

c) GQi 1 13. tarn cua hinh vuong ABCD .. Ta co 01 = .~ .. V ~y mat cau ti~p xiic v61 6 mat ben cua hinh .lap plurong lam~t cau co tam 0 la trung diem cua dirong cheo AC' va c6 ban kfnh r'' bang khoang each tit 0 t61 6 mat ben cua

hinh lap phuong. Ta c6 r" = ~.

"" all 2. Chung to fang c6 v6 s6 m~t cau di qua hai diem c6 dinh A, B cho tnroc. Tim tap hop tam cac mat cau d6.

44

(JiIli

Dieu kien cAn va du de 0 la tam m~t ~Au di qua hai diem c6 dinh A va B la OA = OB. Dieu nay chimg to diem 0 I thuoc mat phang trung true cua doan AB (h.2.8).

V~y co v6 s6 m~t cau di qua hai diem A, B cho tnroc va tam cac m~t cau do thuoc mat phang trung tnrc cua doan AB.

tW a~ 3. Chung to rang co v6 s6 m~t cdu diqua ba dinh A, B, C cua mot tam giac c6 dinh cho tnrcc. Tim tap hop tam cac m~t cau do.

B

d

Hinh 2,9

qi4i

Dieu kien can va dude cho diem 0 la tam cua mat cau di qua ba diem A, B, CIa OA = OB = OC (h.2.9). Dieu nay chang to diem 0 thuoc mat phang (a) la mat phang trung tnrc cua doan AB" dong thm diem 0 cung thuoc mat phang (/3) la m~t phang trung tnrc cua doan BC. VI (a) va (/3) cung vuong gocvoi mat phang (ABC) va ba diem A, B, C khong thang hang nen mat phang (a) va mat phang (/3) car nhau thea mot giao tuyen d. V~y co vt: s6 mat cau di qua ba diem A, B, C c6 dinh khong thang hang cho tnroc va tarn cua cac m~t cau ify nam tren duong thiing d vuong g6c voi mat phang (ABC) tai tam dirong tron ngoai tiep tam giac ABC. Ngiroi ta thuong goi d la true cua tam giac ABC.

~ VANdi2

Xel vj tri luang doi cua m~l cau va m~t ph&ng

1. Phuong phap gidi

CAn xac dinh khoang each d tir tam 0 cua mat cau den mat phang (P) va so sanhvoi ban kinh r cua m~t cAu cho tnroc.

- Neu d > r,m~t phang (P) khong c~t m~t cau.

- Neu d = r, mat phang (P) tiep xiic voi mat cdu tai mot diem duy nhat,

45

- Neu d .( r, mat phang (P) cat m~t du theo motduong tron c6 ban kfnh . r' = J r2 - d2. D~c bier neu d = 0 m~t phang (P) cat m~tcau theo mot dirong tronlon.

2. vt a«

~ 41. Cho hai dU<mg tron nam tren hai mat phang khac nhau va co chung mot day cung AB. Chung minh rang c6 mot mat cdu di qua ca hai duongtron 4y.

GQi 01 va O2 Ia cac tam cua hai duong tron c6 chung day cung la AB va goi dl, d2 la cac duong thang Ian hrot qua O], O2 va Ian hrot vuong g6c voi cac mat phang chua cac dU<mg tron d6.

Ta biet rang d1 chua tam cac m~t can di qua dU<mg tron tlur nhat, d2 chua tam cac mat du di qua duong tron thu hai. Ta chi can chtmg minh dl va d2 cat nhau tai mot di~m 0 nao d6 d~ suy ra mat cau tam 0 ban kfnh OA la mar cau di qua ca haiduong tron cho tnroc (h.2.10).

Hinh 2.10

That vay, goi I la trung di~m cua day cung AB thl 011 va 021 deu vuonggoc voi AB. Vi hai dirong tron nam trong hai mat phang khac nhau nen ta co AB

vuong g6c voi mat phang (10102). M~t khac dl va d2 deu vuong g6c ~m AB nendl va d2 deu nam trong mat phang (10102). Trong m~t phang (10102), dl va d2 Ian luot vuong g6c voi hai dU<mg thAng giao nhau 011 va 021 nen d, va d2 cat nhau tai mot diem O. Ta c6 mat cau tam 0 ia m~t eau can tim.

tV( 4~ 2. Cho mot dirong th~ng a c6 dinh va mot di~m M c6 dinh nam ngoai dirong thang a. Chung minh rang vai·· m8i di~m 0 thay d6i tren dirong thang a c6 mot matcau tam 0 ban kinhr = OM luon luon di qua mot dtrong

tron co dinh, .

46

gitli

Goi (/fJ) la mat <;au co tam 0 thuoc du<mg thang co dinh a va di qua diem M co dinh khong thuoc a. Goi (a) la mat phang di qua diem M va vuong g6c voi duong thang a tai

diem 01 thlOI c6 dinh va doan OIM khong d6i. Khi do mat phang (a) cat mat cau (/fJ)

theo duong tron tam 01 ban kinh 0IM. Duong tron giao· tuyen thu dugc la co dinh VI

co tam 01 co dinh, ban kinh r 1 = 01M khong d6i va nam trong m~t phang (a) co dinh, V ay voi m6i diem 0 thay d6i tren duong thang a co dinh, co mot mat cau tam 0 ban kinh OM luon luon di qua mot duong tron co dinh nam . trong m~t phang (a) di qua M va vuong g6e voi a. Duong tron nay la giao tuyencua mat phang (a) voi mat cau tam 0 ban kinh OM' (h.2.11).

'Vi 4ll 3. Cho dirong thAng d khong dt m~t cau S(a; r).

Goi (a) la mat phang di qua tam 0 cua m~t cau va vuong goc vm duang thang d. Xac dinh giao tuyen cua (a) voi m~t cdu cho tnroc va chtmg minh rang co hai m~t phang

di qua d va tiep xiic voi mat cau. .

Hinh 2.11

Hinh 2.12

gitli

Goi (a) la mat phang di qua Him 0 cua m~t cau va vuong goc voi dirong th~ngd tai I. Mat phang (a) cat mat cau theo dirong tron Ian tam 0 coban kfnh r va t~t nhienduong tron nay thuoc (a) (h.2.12).

Trong m~t phang (a) goi IH va IK la hai tiep tuyen cua dirong tron Ian do cung di.qua diem I. Khi do mat phang (d, H) va m~t phang (d, K) la hai mat phang di qua d va tiep xuc vm mat cau. That vay ta co OK .l d vi OK thuoc (it), mat khac OK .l IK, do do OK vuong goc vm m~t phang (d, K) nen mat phang (d, K) tiep xtic voi mar cau. Ttrong t1! ta chtmg minh mat phang (d, H) tiep xuc voi mat duo Nhir vay ta co hai mat phang di qua d tiep xuc voi mat cau s(a ; r) cho tnroc.

47

~ VANdE}'

9 '

Xet vi tri blon8 doi ella ffi¢t ffi~t cau va ffi¢t dl1cngthang

1. Phuong phap gidi

* Xet khoang each dtil tam 0 cua mat cau den dirong thang cho tnroc :

a) Neu d < r, dirong thang dt m~t cau tai hai diem;

b) Neu d == r, dtreng thang tiep xuc vm m~t cau ;

c) N€u.d > r dirong thang khong dt m~t cau,

* Co the sir dung cac kien thtrc v~ he thuc IU<Jl1g trong tam giac va he thirc IU<Jl1g trong dirong tron trong mat phang de giro toan.

2. Vid~

tYf d'1l1. Cho mat cau S(O ; r) va mot diem A biet OA = 2r. Qua A ke mot tiep tuyen voi m~t cau tai B va ke mot cat tuyen cat m~t cau tai C va D. Cho biet

CD= rJ3. .

a) Tfnh d¢ dai doan AB.

b) Tinh khoang each til 0 de'n ducrng thfu1g CD.

giIli

a) Ta co AB Ia tie'p tuy€n cua m~t c~u tai B n~nAB 1.-0B (h.2.13).

DodoAB= )OA2-OB2 =)4r2_r2 =rJ3.

b) G9i H la hinh chieu vuong g6c cua 0 len CD. Ta co: OC = OD = r nen tam giac OCD can tai 0 va H la trung diem ella doan CD, nghia la

HC CD rJ3 V khoa , h = 2=2' ~y oangcac

til 0 den CD la d¢ dai doan OH voi

48

Hinh 2.13

~.2. Cho m~t cau S(O; r) titp xu~v6i~tphing (P) m.i I. , GQi MIa mot di~m.nfun tren m~t cau nhung khong phii ~.di~m d6i x$lg v6i I qua tam O. Tit M ta ke hai tiep tuyen cua m*t cAu vuOng g6C vro nhau Ian hrct cat mat phiiig (P) tai A va B.Oning rnnlhdttg: AIf= AI 2+'1"11-.

g;Ji

VI m~t phing (P) ti~p xtic v6i mat cau up I nen AI va BI la hai tiep tuyen cua mat cau tai I. Mat khac MA va MB la hai tiep tuyen cua m~t can up M. Nhu vay tit mot di~m A ngoai m~t cah ta c6 hai tiep tuyen AM va AI nen AM = AI. Lf luan nrong t11 ta c6 BM = BI. Ta c6 hai tam giac ABM va ABI bang nhau

theo tnrong hop (c. c. c) nen

- - 0

. AMB = AIB= 90 (h.2.14).

Do d6 AB2 = AI2 + I~ (dPID If Py-ta-go).

Hinh 2.14

tJiV 4 J. Cho mat phang (a) va hai di~m A, B nam v~ mot phia cua (a) sao cho duemg thang AB cdt (a) up I. Tim tap hop cac tiep di~m cua m~t cau di qua A, B va tiep xuc v6i mat phiing (a).

9iIii

Hinh 2.1.5

Gia sir matcau tam 0 di 'qua A, B va tiep xuc v6i m~t phang (a) tai M. Mc)t phiing (ABM) ciit mat cau d6 theo duemg tron diqua A, B va tiep xuc v6i duong thbg 1M tai M (h.2.15).

49

Do d6di~thM nam tren duemg tron tam I ban kfrlli·,':= .JIA.IB va dltang tron

nay nim trong mat ph~g (a).

Nguoc lai, 14y di~m M bat kl nam tren duong tron d~. Ta gQi 0 la giao di~m cua duong thing Ll vuong g6c vm m~t phang (a) tai M va 'm~t phang trung true cua doan AB. Do d6 mat cAu tam 0 ban kfnh OM di qua'8 vatiep xuc vci

mat phang (a) tai M. Vi IA.lB = 1M2 nen mat cau do ciing di quaA.

~ VA'Ndt4

M~t Cali fl8O!;l.i tiep hinh chop va hinh lafl8 tru

1. Phuong phap gidi

Muon clnrng minh m~t cAu ngoai tiep mot hlnh chop hoac mot hlnh lang tru ta can chtrngminh mat.cau d6 di qua ~t ca cac dinh cua hlnh chop hoac cua hlnh lang tru. Sau d6 can xac dinh tam va ban kfnh cua m~t cAu ngoai tiep. Ch6 y rang dieu kien can va dii d~ mot hlnh ch6p co m~t cau ngoai tiep la day cua hlnh chop d6 c6 duang tron ngoai tiep ; dieu kien can va du d~ met hlnh lang tru c6 mat cau ngoai tiep la hlnh lang tru d6 phai la mot hlnh lang tru d~g va c6 day la mot da giac c6 ~uang tron ngoai ti~p.

2. Vi dJ!,

1f tfv, 1. Cho hlnh ch6p tam giac deu S.ABC co canh day bang a va m6i canh ben deu bang b. Hay xac dinh tam va ban kfnh cua mat cau ngoai tiep hlnh ch6pd6.

gi4i

Vi S.ABC Ia hlnh ch6p deu nen tarn 0 cua m~t cau ngoai tiep hlnh ch6p do nam tren duong cao SH trong d6 H la trong tam cua tam giac deu ABC (h.2.16).

GQi I la trung di~m cua canh SA. Ta c6 01 1. SA. Khi d6 hai tam giac vuong SIO va SHA d6ng dang, Tu do ta suy ra :

SO Sl SA

-=-=--.

SA SH 2SH

50

S

C

B

Hinh 2.16

1'V42. Ba dOl;\n thang SA, SR, SC d6i mot vuong g6c v6i nhau tao thanh met tu dien SABC voi SA = a, SR = b, SC = c. Xac dinh tam vii ban kfnh mat Call ngoai tiep tU di¢n d6.

(jitii

cs« 1. GQi M Iii trung diem cua doan AB. Ta c6 M Iii tarn cua duemg tron ngoai tiep tam giac vuong SAB. Tit M ke Mx II SC. M~tphAng trung true cua doan SC edt Mx tai O.

Ta c6 OA = OR = OC = OS. . .

Nhir v~y 0 Iii tam m~t cau ngoai tiep tU dien SABC (h.2.17).

C

S

A

Hi'nh 2.17

. , 2 2

,2 2 2 2 . AB. SC '1 2 ,~2 '2

Tacor =OS =SM +MO = ~+-=- (SA +Slf'+SC) 444

(vi A# = SA2 + Ss1). YAy r = .!.)a2 +b2 +~2.

. 2

l

Cach 2. TUba eanh SA, SR, SC ta dqng duqc hinh h(>p chit ~t nhan SA, SR, SC

Iii ba.canh xuAt phat tit dinh S. Khi d6 tam ciiahinh hop chit nhat Iii tam cua

mat Call phai tim vii ban. kfnh mat cau bang ~ dirong cheo hlnh hop chit nhat

\'

d6. Tasuy fa r = .!.~ SA2 + SR2 + SC2 =.!.~ a2 + b2 + c2 . 22·

51

~ 43. Cho hlnh lang tru tam giac d~u ABC.A 'B'C' c6 9 c.oo d~u bang a. Xac dinh tam va ban kfnh cua m~t c~u ngoai ti~p hlnh lang ,tn,t d! cho, Tfnh dien tfch cua m~t du ngoai tiep d6 v~ tinh the'tichkh6i c~'du<;IC tao nen bOi m~t

caungoai' tiep d6. .

giJi

GQi I va I' l~ lugt la trong tam cua hai tam giac day lang tru (h.2.18). Nhir v~y I va I' d6ng thC1i tung la tam cua hai dirong tron ngoai tie'p cac tam giac t.y va nim trong hai mat phing cung vuOIJg g6c viti dU<mg thing 11'. Ta suy ra trung diem 0 cua doan II' chfnh latam eua mat c~u ngoai tiep di qua 6 dinh cua lang tru da cho.

M~t c~u nay co ban kfnh r = OA = OB = OC = OA' = OB' = OC'.

2 2 2 a2 a2 7a2

Tac6: OA =Al +10 = -+-=_.

3 4 12

aJ7 am Yay r== OA = -=--.

. 2J3 6

Tit d6 ta tfnh duoc dien tfch cua m~ c~u ngoai tiep lang tru la :

S = 4J1'r2 = 4J1'( -: = 7~a2 . GQi V la the tfch kh6i cau.

Ta c6: V = 41Ir3 = 4 n(am]3. Vay : V:: 7mna3 .

3' 3 6 . 54

B'

Hlnh 2.18

c. cAu H61 vA BAI T~P

2.13. Trong mat phang (a) cho hlnh vuOng ABCD c6 canh bang a. Tren dU<mg thing Ai vuong gocvoi (a) ta l&:y. m~t diem S tuy y, dung m~t phAng (/J) di qua A va vuOng g6c vm dU<mg thing SC. M~t phing (jJ)cAt S8, SC, SD l~ hrot tai B' C' D'.

. .' ,

a) ChUng minh rang cac diem A, B, C, D, B', C', D' luOn luOn thuoc mot mat c~u c6 dinh,

b) Tfnh dien tfch oiia mat c~u d6 va tfnh the tfch kh6i cau dugc tao thanh.

52

2.14tH'mhcJt6p· tam giac SABC ~6' SA.;SB= S(J,;; a y,'ct,l4hi6u cao bang h. Xac d.inh tAm'Vabain kfnh cua m~t e4u ngo,p ti~p'lllDh,cltOp~ litth~n tfch cua m4te4ud6.

'i

1.lS.€hohai dUCmg thing cheo nhau dva d' c6 AA'la aa~waBg g6cchung, trong d6 A E d va A' Ed'. GQi (a) la mat phang chua AA' va vuong g6c v6i. A' va cho biet M' = a. M¢t ~g thing thay d6i luOn lu~n~OIlg song v6i. m~t phAng(a) 14n lU<}tc!t A va A' u»M va'M'. Hlnh chi~u V1long g6c cua M tren m~t phing (a) laM l-

a) Xac dinh tam Ova ban kfnhr cuam~t c4u di qua 5 di~mA, A', M, M', MI' Tfnh dien tich ciia mat c4u tam 0 n6i tren theo a, x = A 'M' va g6c rp = (A, A'.

b) Chung minh rang khi x thay d6i m~tc4u tam 0 luon luon chua mot duemg tron c6 dinh.

2.16. Cho tu dien SABC c6 canh SA vuong g6c v(n m~t phang (ABC) va c6 SA = a, AB = b, AC = c. Xac dinh tam va ban kfnh hlnh cau ngoai tiep tu dien trong cac tnrong hop sau :

a) BAC=900;

b) RAe = 60° va b = c ;

-

c) BAC=1200 vab=c.

2.17. Cho m~t c4u tlm 0 ban kfnh r. G9i(a) la m~t phAngcach tam 0 mot khoang h (0 < h < r) va cAt m~t c4u thea <fuemg tron (~). DuOng thing d di

qua mot diem A c6 dinh tren (~) va vuong g6c v6i. m~t phing (a) cAt mat du tai mot diem B. GQi CD la ~t duemg kfnh di dQng cua (~).

a) Chung minh cac t6ng AD2 + BC2 va AC2 + BD2 c6 gia tri khong d6i.

b) V m vi trf nao cua CD thl dien tfch tam giac BCD Ian nhat ?

c) Tun ~p h<Jp cac diem n, hlnh chieu vuOng g6c ciia B tren CD 'khi CD chuyen dQng trenduong tron (~).

2.1S. Hlnh chop SABC la hmh ch6p tamgiac d~u, e6 canh day bAng a va canh ben bAngaJ2 .M"t m~t c4u di qua dinh A vll tiep xuc vm hai canh SB, SC

taitrung di~m ciia Iiloi canh, . '

a) Chung minh rang m~t c4u d6 di qua trung di~m cua AB vaAC. '

b)'GQi giao'di~m thu hai cua in~t c4u'v6'i dlWng thing SA'laD. Tinh dQ dai cua AD va SD.

53

2.19. Otting minh cing neu co m¢t m~t cau titp xtic v6i.6 canh ella m~hinhtU . d~nthi hinh ta dien do co t6ng cac c~p canh d6i dien bang nhau .

. 2.20~ Hlnh ta dien deu ABCD co canh bang a va co duong cao AH. Goi Ola trung diem cua AB. Xac dinh tam va bankfnh ella, ~t cau ngoai tiep urdiea OBCD~

2.21.H'mh chop SABCD c6SA ='a Ul chieUCaOClla hlnh'·ch6p·v~ day ABCD la hinh thang vuOng tai A vA B co AB = BC = a va AD = 2a.~i E la trung diem cua c~AD. Xac dinh tam va ban kinh m~t.cau ngoaitiephinh ch6pS.CDE.

2.22. Cho hlnh cautam 0 ban kfnh r. L4y m()t diem A tren matcdu va gQi (a) la m~t phing di qua A sao cho g6c giii'aDA va (a) bang 30° .

, a) Tfnh dien tfch cua thitt dien tao bi1i (a) va hlnh cau.

b) Duong thing ~ di qua A vuong g6c VOl m~t phang (a) dt m~t cau tai B.

Tfnh d() dai doan AB. .

2.23 Cho hlnh can ducng kfnh AA' = 2r. Goi H 1~ mot diem tren doan AA' sao cho AH = ~. M~t phang (a) qua H va vuong g6c v6i AA' cat hlnh cau. theo

dirong tron (~).

a) Tfnh dien tfch cua hlnh tron ( ~).

b) GQi BCD la tam giac'deu n()i -tiep trong (~), hay tfnh the tfch hlnh chop A.BCD va hlnh chop A'.BCD.

" ,.. A ., A' ~'" '.

BAIT~P ON T~P CHlfONG II

2.24. Cho ta dien ABCD co AD .1 (ABC) v~ B~ .1 BC. Khi quay t4t ca cac canh cua tre dien d6 quanh canh AB c6 nhitng hlnh n6n nao duqc tao thanh ? Hay

ke ten cac hlnh non do. .

2.25. Cho lang tru tam giacdeuABCA'B'C'co c~day bang a v.a c6 duemg caoh.

a) .. M()t hlnh tru co cac dUCng tron day ti€p xuc vCli ·cac canh ella tam giac day duqc goi la hlnh tru noi ti€p trong lang tru, Hay tfnh dien tfch xung quanh cua hinh tru n()i titp do. .

b) GQi I la trung 4iem cua canh BC. Du~g th4rlg A'I cAt hlnhtru n()i .ti€p noi

tren theo mot doan thing. Tfnh d() dID. doan thing do. . .

54

2.26. Cho blnb l.,phucmg ABCDA 'B'CD'c¢l a.

a) Tfnh di~ tlch Kung quanh ciia hlnh tru c6 dubng trbnhai day ngoai tiep cac hinh vuOng ABCD va A 'B'CD'.

b) tinhdi~n tfch m~t cau di qua tat cit cac dinh ella hinh l~p phu<1Ilg •

. c) Tinh dien tich xung quanh cua hmh n6n tron xoay nhan dumIg thing AC' lam true va sinh ra lXri. canh AB.

2.27: Cho hlnh chop SABC va bittrang eo mot m~t c~u tiep xuc vOl ~t cit cac canh ben clla hinh chop ddng thm titp xuc vOl ba canh clla day tai trung di~m cua m6i canh day. ChUng minh hinh cb6p do la hlnh chop deu.

2.28. Hinh tru tron xoay co bankinh day bang r, c6 chieu cao bang '].t va c6 true laOO'.

a) ChUng minh rang m~t e~u dU<mg kfnh 00' tiep xuc VOl hai m~t day cua hlnh tru va tiep xuc voi t~t cit cac duong sinh ella mat tru,

b) CAt hlnh tru bm mot m~t phAng song song voi true 00' vacach true mot

khoang bang !... Tfnh dien tich thitt dien thu diroc.

2 . ..

• I •

c) Thiet dien n6i tren cAt m~t c~u duong kinh 00' theo thitt dien la mot dirong tron. Tfnh ban kfnh ella dUOn:g trOll do ..

2.29. Trong mat phang (a), cho tam giac ABC vuOng tai A co canh AC = a va c6 canh huyen BC = 2a. CUng ti'ongm~t phing (a) d6 cho nita dU<mg tron du<mg·kinh AB dlt canh BC ~i M.

a) ChUng minh rang khi quay-mat piling (a) xung quanh true AB e6 mot mat n6n tron xoay va mot m~t cdu duqc tao thanh. Hay xac dinh cac m~t tron xoay do.

b) ChUng minh rang giao tuyen ciia hai mat tron xoay d6 la mot duong tron.

Hay xac dinh ban kinh cua dU<mg tron d6. .

c) So sanh dien tfch toan phan cua hinh non va dien tfch cua mar cau n6i tren.

2.30. Cho hai duemg thing Il va Il' cheo nhau nhan AA' lam doan vuOng goc chung, trong do A thuec /:1 va A' thuQc A'. GQi (P) la ~ phing qua A vuOng g6c vei Il' . va d la hlnh ~u vuOng g6c ella Il tren m~ piling (P) e . D~ AA' = a, g6c nhon giua Il va d la a. Ma,t pMng (Q) song song VOl m~t phang (P) cit Il va Il' l~ lugt tai M va M'. GQiM 1 la hlnh chien vuOng g6c clla M tren m~t phing (P).

a) ChUng minh 5 di~m A, A', M, M', Ml cung nam tren m~t c~u (S). Xac dinh tam O·clla (S). Tmh ban kinh cua (S) theo a, ava khoang each x gitta hai m~t phang (P) va (Q).

55

b) Khi x thay dOi, tam 0 cua mat e~u (S) di d~ng tren duemg. nao .? Clnfug Minh rang khi CQ) thay d6i ma.te~~(s}luOn luon di qua mot duang tron e6 dinh.

2.31. Cho tam giac vuOngCAnABCc6 c~'hnyen AB=, la. Trenduong th!ng d di qua A va vuong, goo. vOi ,mtt pbAng(ABCkl4(y {Il~ ~m S khae A, ta duqe ttt di¢nSABC.

a) Xa~ dinhtam ma.t c~u ngoai tiep ttt dien SA)JC.

b) ·Tinh ban kinh cua m~t c~u ngoai tiep ttt dien SABC trong t:nrbng hqp mat

phing (SBC) tao vOi ma.t ph~g (ABC) met g6c bang 30° .

2.32.Cho duemg tron tam 0 ban kinh r'. Xet hlnh chop SABeD e6 SA vuOngg6c voi mat phang day, S va A c6 dinh, SA = h cho tnroc va e6 day ABCD la mot tU giac tuy y n<)i tiep duemg tron da cho, trong docac duemg eheo;AC va BD ,luOn luon vuong g6c vm nhau.

a) Tfnh ban kfnh r cua m~t cau di qua IWn dinhcua hlnh ch6p.

b) Hoi day ABCD 1a hlnh glde the tfch hlnh chop.datgia tri Ian. nhat ?

cAu HOI TRAc NGHI~M

2.33. Cho hlnh lap phirong co canh bAng a va mot hln4 tru co hai day la hai hlnh tron n~i tiep hai mat d6i dien cua hlnh l~p phuang. Goi S 1 1a dien tich 6 m~t cua hlnh l~p pbuang, S21a"di~n tfch xung quanh cua hinh try. Hay tinh ti s6

S2 va chon mot trong cac k~t qua sau:

SI ..

(A) Ti s6 d6 bang : ; , (e) TI s6 d6 bang ; ;

CB) Ti s6 do bang !; (D) Ti s6 d6 bang 1[.

2

2.34. M<)t hlnh tU dien d~u canh a comet dinhtiUng vm dinh cua hlnhnon tron xoay con ba dinh con l~ cila tU dien nim tren duemg trim day cua hlnh n6n. Dien tfch xung quanh cua hlnh non tron xoay la m{)t trong cac ket qua sau :

(A) j 1[a2.J3; , (C) 1[a: J2 ;

(D) !1t(i.J3. 2

56

· ,_;...

2.35. T1Il1 khing dinh. sai'trong cac khing dinh Sau day.:

(A)C6 mot mat c4u di qua cac dinh cua mot hlnh tU dien bru: ld; .

(B) C6 mot mat cau di qua cac dinh cua met hinh lang try.. cp,.daX 1a m9t tu .

giac 16i ; . ..' . .... , .• e . '.,., -r. ' '

(C) C6 mot mat cau di qua cac dinh cua m¢t hinh h¢p chu nhat ;

(D) CO mot m~t cau di qua cac dinh cia m¢t hlnh ch6p deu.

-

2.36. Cho ba diem A, B, C cung thuoc mot mat cau va biet rang ACB = 90° . Trong

cac khing dinh sau khang dinh nao dung?

(A) AB la mot duang kinh clla m~t cau da cho ;

(B) Luon luon c6 mot duang tron thuoc m~t cAu ngoai tiep tam giac ABC ;

(C) ABC la mot tam giac vuong can tIP C ; .

(D) AB la duang kfnh cua mot duang tron 100 tren m~t cau da cho.

2.37. Cho tU dien ABeD c6 AD 1. (ABC) va BD 1. BC. Khi quay tU dien d6 xung quanh true la canh AB, c6 bao nhieu hinh n6n duqc tao thanh ?

(A) mot ; (C) ba ;

(B) hai ; (D) bon,

2.38. Cac hlnh chop sau day luon c6 .caedinh nam tren mot m~t cau :

(A) hlnh ch6p tam giac ; (C) hlnh ch6p tU giac ;

(B) hinh ch6p deu ngu giac ; (D) hinh chop d~u n-giac.

Trong cac khing dinh neu tren khing dinh nao sai 7

2.39. Cho tU dien ~u ABCD. KhiquaytU dien doxung quanh true Ia AB c6 000 nhieu hlnh non khac nhau dugc tao thanh ?

(A) mot ; (C) ba ;

(B) hai ; (D) khong e6 hinh n6n nao,

2.40. Trong mot.chiec h¢p hlnh tru, nguei ta bO vao cUy baqua banh tennis, biet ~~~hlnhtrQ~hlnh~~~~~~~~~hlnh tru bang ba Ian duang kinh qua banh. GQi SI la. tOng dien tfch cua ba qua

banh, S2 la dien tfch xung q~anh cua hlnh tru, Ti s6 dien tfch ~ u.

(A) 1 (B) 5

(C)2

(0) Ti s6 d6Iam¢t s6 khac.

57

" HUONG DAN GIAIV A>DA:P s6

§1. KHAI NleM ~ M~T TRON XOAY

2.1. a) Goi r la ban kfIlheUa dubftg:trbn day.

Ta c6 OA = r == /eosi:i'(v6i 0 l~tlm eua "c:futmg tron day vaA la mc)t di!m!ren ducmg tron d6) (h.2.19).

Ta suy ra: S =1/rl = 1/12 cosa.

xq

Kh6i n6n c6 chien cao h = DO = lsin a. Do d6 the tfch V cua kh6i n6n duqc tfnh theo cong thnc 112

V = - Bh = -nr .h.

3 3

Vay : V = !nZ2 cos? a./sina = !n13 cos2 asina.

. 3 3"

D

Hinh 2.19

b) Thie't dien qua I va vuong g6c vm tryc hlnh n6n la mot hinh tron ban kfnh r' v61 r' = DI = k .

. r DO

Goi s la dien tfch cua thiet dien va S 1a di¢n tfeh cua

day hinh n6n ta c6: !... = k2 ~s = k2 Strong d6

S " '

S = nr2 = nl2 cos? a .

V~y dien tfch cua thiet dien di qua diem I va vuong g6c vm true hinh n6n la : s = k2 S = k2nl2 cor a .

2.2. a) Thi~t dien qua true cUa hinh n6n la tam giac vuong can canh a nen hlnh n6n c~ duang sinh I = a, c6 ban

kfnh d~ a.J2:1. 6 hi ' h a.J2

lIy r = --, VII C C eu eao = r = --

2 " 2 Hlnh 2.20

(h.2.20).

00· S 1:1.'d· , h anh • hinh' 6 . 6 S I' a.J2 ·na2.J2

1 xq II ien ttc xung qu cua n n, ta c: = nr = n--·a = .

. . xq '2 2

D

" 2

Ooi S IA dien tfch day eua hinh n6n, ta c6 S = nr2 = n ~ .

. .' 2

yay dien tfch roan ..I..t .. cua hinh nOO da cho la : S "+ S =! na2.fi +.!. na2 = .!.na2 (.J2 + 1) .

.. 1"....." xq 2 2 2

ffinh nOO e6 the tfch la: V::! Bh = ! n( a.J2)2 . a.J2 = _!_ na3.J2 .

, 3 3 2 2 12

b} Xet m~t pbing (DAM) di qua dinh D tao vm m~t pbing daY.tI$ .. g6c60°, elit dtWng tron day ~ bai di~m A va M. Til tam 0 cua dubng tron day ta ve OH 1. AM, do v~y H la trung.di~mcUa~AM.Tae6AM 1. (DOH) vi AM 1. OBvAAM J.DO.

. DO DO a.fi J3 a.fi

Yay D110 = 60° va sin 60° =- bayDH= =_. -:-= a :

. DH sin 60° 2 2 ,,3

GQi SWAM la dien deb thi~t dien erut tim, ta e6 : SWAM = AH DH

.• ..2 2 • .2 2a2 a2 a

rna Ali = DA - DH- = a2 - -3- = 3" ' suy ra AH = J3'

a a.fi a2.fi

V~y SWAM=AH.DH= J3' J3 =-3-'

2.3. G<?i 11a trung di~m cua canh BC va 0 la tam cua tam giac d~u ABC (h.2.21). Theo gi4

s

01 = r, SO = h, ta c6 AO = 2r va

{h=rtana ,2 2 2.

2 2 2 (VI SA = SO +AO ) .

a = h +4r

Dod6 a2 =r2tan2a+4r2 =r2(tan2a+4}.

A

-

thiet ta e6 SA = SB = SC = a va SIO = a . DAt

. .

a

Yay r= .

. .Jtan2 a+4

Hlnh n6n nei ti~p e6 dubng sinh la :

B

Hlnh 2.21

I=SI= _r_= a .

eosa eosa.Jtan2 a+4

Dien tfeh xung quanh cua hinh n6n nei tiep hmh eh6p SABC la :

a a

S :: 1D'1 = n· . -_-,=~==

xq .Jtan2a+4 eosa..Jtan2a+4'

s

na2

hay Sx = .

q eosa(tan2a+4).

2.4. GQi r la ban kfnh day cua hlnh n6n ta e6 OA = r, SO = h va SA = SB = SC = SD = 11a dubng sinh cua hlnh n6n (h.2.22). Goi I la trung di~m eUa doan AB, ta c6 :

{p =h'2r +r2 (1)

{SA2 =S02 +OA2

. . ~ r.fi

A/=SA.cosa T=/cosa (2)

Hlnh 2.22

59

(2) => r= "filcosa ..

(1) => [2 =h2 +2[2 cos2 a =>h2::::, z2(1-2cosZa) => r= h2 .

1-2cos2a

=> [= -;==h=:::::o:;:'

~1-2cos2a

Dod6r= Jilcosa= Jihcosa

- ~1-2cos2a S

Sxq = m-I =!t. Jihcosa. h = !tJih2 cosa

~1- 2cos2 a ~1- 2cos2 a 1- 2cos2 a

2.S. Xet hai dWog sinh SA, SB tuy Y cua hinh n6n. Ve dWog kfnh AC cua duoog tron day. Ta c6 goo ASC la goo l:J dinh cua hlnh n6n. Hai tam giac ASC va ASB c6 hai c~p canh bang nhau vi chnng cung lA duoog sinh cua hlnh n6n.

Ta c6 canh AC ~ AB nen ASC ~ ASB. D6 18 ditu CM chung rninh (h.2.23).

2.6. Theo gia thietta c6 goo a dinh cua bmh n6n la

-

ASB = a = 1200• GQi 0 la tam cua duoog tron day.

Ta c6: ASO = 60° ,va sin 60° = OA =!:.. vOi Ila

, SA I

d¢ dai duoog sinh cua hlnh n6n.

r 12 24

V~y [= sin600 = .J3 = .J3'

2

Khi c6 hai duoog sinh vuOng goo v6i nhau ta c6

tam giac vuOng c6 dien tfch la .!./2. Do d6 dien

. 2 .

tfch cua thiet dien la : S = .!.[2 =.!.. 242 = 96 (cm2)

. . 223

. (h.2.24).

Hlnh 2.23

s

Hinh 2.24

2.7. Gia sit ta c6 diem M thuec m~t phAng (P) thoa man cae di~u ki~n ria gia thi~t d! cho.

GQi I 11 hinh chie'u vuOng goo cua M teen AB. Hai tam giac vuOng BIM va MHB bang nhau vi c6 canh huy~n chung va met c~p goo nhon bAng nhau. Do d6 MI = BH khOng dOi. V~y diem M luOn luon nAm teen m~ nv true AB w.c6 ban kfnh bAng BH (h.2.25).

. .,

60

B

2.8. GQi (P) la m~t phAng di qua S va vuOng

g6c vm true cua m~t tru (9). M~t

phAng (P) cAt (9) thea ml)t duang tron tam 0 (h.2.26). Ta hay xet mot vi ttl cua duang thing d. GQi A, B la giao

di~m ella d vm (9) va I la trung di!m cua doan AB. Chi~u A, B, I theo phuong vuOng g6c vm m4-t phang (P) ta duqc cac di~m thea tha tI! la A', B', I'thing hang vm S, trong d6 A', B' nam tren duOng tron tam 0 trong m4t phAng (P) va I' la trung di!m'clla doan A 11'. Do d6 di~m I' luOn luon nAm tren duang tron duang kfnh SO trong m~t phAng (p) va duong thAng' II' vuOng g6c vm (P). Ta suy radireng thAng II' nAm tren m~t tru

(9') chtra duang tron duang ldnh so nAm trong (P) va c6 true song song vm

true cua m~t tru (9). Tj(t nhien, di!m I

chi nAm trong phan m~t tru (5')

thuec mien trong Clla m~t try (9).

2.9. a) Til A va,B dung cac duang sinh AA' va BB' ta c6 thi~t dien qua AB va song song ym true la hlnh chit nh~t AA'BB'. G6c giua AB va true chinh l~ g6c ABB'. Do d6, Aiii' = 30°.

V~yAB'=BB'tan300 = r,,fj .. ~=r.

Hinh 2.25

( 9)

Hinh 2.26

Do d6 dien tfch w giac AA 'BB: la S AA'BB' = AB'. BB' = r.r,fj = r2,fj .

61

b) G6c giua hai ban kfnh day OA va O'B la Aoii' hoac Ai(1B (h.2.27).

Vi AB' = r nen AOB' la tam giac d~u, do 46 AOB' = 60° . c) M~t phAng (ABB) cmhL AB va song song vOi true. 00' cua hmh tru, GQi H l~ trung diem cuaAB'. Ta c6 OH .1 (ABB). Dumtg tbin~\ qua H song song vm 00' catAB tai I; Dung IK II HO cat 00' tai K.' Tach11ng minh duqc IK la doan vuOng g6c chung eua AB va 00'.

. r~

Tac6IK=HO= _. :2

2.10. a) Vi true 00' vuOng g6c vm cac day nen 00' .1 OA va 00' .1 O'B. V~y cac tam giac AOO' va BO'O vuOng tai 0 va 0' (h.2.28).

Theo gia thi~t ta c6 AO .1 O'B, rna AO .1 00' ~n AO .1 (OO'B). Do d6 AO .1 OB, nen tam giac AO~ vuOng tai O. TUClIlg tl,l, ta chtmg minh duqc tam giac AO'B vuong tai 0'. The tfch hlnh ch6p OABO' la

1

V= 3"St:..OO'B.AO

1 1 ;, 1 t: 2 J2 3'

hay V=-·-00.OB.AO=-·rv2.r =-r .

3' 2' 6 6

b) ;fa c6 (a) la (ABB). Vi 00' II (a), nen Idlo4ng each gitta 00' va (a) Mng tholing each tit 0 d61 (a). llt}ng OH .1 AB' taco OH .1 (a). V~y khoang each c4n tlm

n on» ;J2.

2

, c) Dumtg tron tam 0 c6 ban kfnh bAng rJ2 tiep xuc

2 '

voi AB' tai H la trung diem cua AB'. Do d6 ~t phing (a) song song vm true 00' chua tiep tuyencua dumtg tron day, nen (a) tiep xiic vm mat tru dQC theo mot dumtg sinh, vm m~t tru c6 true 00' va c6 ban kinh day

'bA .... rJ2

Qug-'

2

2.11. a) Ta e6 cOng tlnrc Sxq = 2ft rl vm r = 50 em, 1= 50 cm. 2

Do d6 Sxq = 2ft .50.50 = ft .5000 (em) ,

, .

va V=ftr2h=125000Ji' (crrr')'.

62

Hinh 2.27

" ,

Hinh 2.28

Hinh 2.29

b) Gia sit doan thing AB e6dihn mat A nam tren dOOng trOn day tam O,yac.tiem ,wut B nam tren dOOng tron day tarn 0'. Theo ghi thi~t ta co AB = 100 em. Oia sit IK la doan vuOng g6c chung cua true 00' va doan AB vOi I thuec 00' va Kthu(K:;1lJ. Chieu vuong g6c doan AB xu6ng m~t phang day chua duemg tron tarn 0', taco A.-,H, B l~luQt la hlob ehie'u eua A, K, B (h.2.29).

Vi KI 1. 00' nen IK song song voi m~t phing (O'BN), do d6·0'H /I IK va,O'H =IK. Ta , suy ra O'B 1. AB va O'B 1.AA'. V~y O'B 1. A'B.

Xet tam giac vuong AA 'B ta c6 A'B =.J AB2 - AA '2 = . .J1002 - 502 = 50.J3 .

V~y lK= O'H= ,JO'A" ~A'H2 = 50' ~(5ot)' =50~1 ~~ =25 (c';'). 2.12. Theo gia thietta e6 tam giac day ABC la tam giac <!eu (h.2.30).

GQi 1 la trung diem cua caah BC va 0 la tarn cua tam giac d~u ABC. Theo gia thi~t ta co

SA = a. D~t 01 = r, SO = h, ta c6 AO = 2r va SiA = a .

{h =rtana Dod6

a2 =h2 +4r2

V~ya2 = r2 tan2 a+4r2 = r2(tan2 a+4).

Ta suy ra r = a va h = a tan a

.Jtan2 a + 4 . .Jtan2 a + 4

GQi Sxq la dien tfch xung quanh cua

hlnh tru ta co cOng thuc Sxq = 2tc rl trong do

r= a val=h= atana .

~tan2a+4 ~tan2a+4.

2

Va.y S = 2tc. a tana

. xq tan2 a+4 A

cac I!l~t ben SAB, SBC, SCA u nhilng phrut ciia ba m~t phing khong song song

voi true va cling khOng vuOng g6c vOi

true nen chung c~t mat xung .quanh cua

hlnh tru theo nhilng cung elipCac cung

nay co hlnh chieu vuOng g6c tren m~t phing (ABC) tao nen duemg tron day

cua hlnh tru,

c

B

Hinh 2.30

63

§2.~TC~U .

x

. ' BC 1.AB}

2.13a) Ta c6 . ~ BC 1. (SAB) ~ BC 1. AB' .

BC 1. SA

Ta I;p 66 AB' 1. SC nen suy ra AB' 1. (SBC). Do d6 AB' 1. B'C.

Chung minh tuangh:t taco AD' 1. D'C (h.2.31).

V~y ABC=Ai1C=Att

=Wc=ADC=90o .

Til'd6 suy ra 7 diem A, B, C, D, B', C', D'

cung n4m tren m~t e4u ducmg kfuh li~AC. B

AC aJ2 Hinh 2.31

b) Goi r la ban kfnh mat edu, ta e6 r = - = --' .

. . 2 . 2

V~yS= 4",' =41f( af)' = 21fa'

va V = ~1Z'r3 = ~1Z'(aJ2J3 = !"1Z'a3J2 .

3 3 2 3

2.14. Giil S11 ta e6 m~t e4u tam I di qua cac dinh S, A, B, Cella hlnh chop, M~t ph4ng (ABC) cat m~t e4u ngoai ti~p hlnh eh6p thea giao tuyenla ducmg tron tam 0 ngoai tiep tam giac ABC. Vi SA = SB = SC nen ta e6 SO 1. (ABC) va OS Ia true ella dUOng. tron tam O. Do d6 SO 1. AO. Trong tam giac SAO, ducmg trung tn1e ella doan SA cat SO tai I va ta duqc hai tam giac vuOng dong dang Ia SIM va SAO, vm M Ia trung diem ella canh SA (h.2.32).

. Tae6 SI= SM = SA vmSI=IA =IB =lC = r.

SA SO 2S0

SA2 a2 Va.y r=SI= -=-.

. 2S0 2h

Do d6 dien tfch ella m~t e4u ngoai ti~p hlnh eh6p SAne di eho Ia :

64

D

s ",

, " I I, \

, '"

, ',' , I,' , I \ \

" I, \

M" I, ,

",(,_ :' .a I " I' \

" ',oJ 1\ '\

I I, \

I I \ \

I hi, '

, I, \

" '.' \ .

A, ",-----~--I---- 'c

,~=~=---~~-~---;;,

.' ........... :.--..J'l.I....I-,---;'

............ '" , .. ;,' . ... .... ~, ;

Hinh2.32

2.15. a) Theo gia thiet ta c6 :.

XM'M == A'AM = XM1M =900 (h.2.33).

Do d6 5 diem A, A', M, M', M 1 cung thuoc mat cau (S) Hun 0, v6i 0 Ia trung

d·' , A'M ' , ba kfnh A'M· iem cua va co an inn r = --.

2

M~tkhactac6AV =Af\2 +~, MM

trong d6 cos tp = __ 1 ,

AM

MMj x

nen AM=--=--· cose cose

. 2 xZ

Do d6 A'M = aZ + --z - , suy ra A'M = cos tp

Hinh 2.33

Z 2 Z I

a cos tp + x . / Z Z Z

---:'--- = -- \J a cos tp + x

cosZ tp cosei

Mat cau tam 0 c6 ban.kfnh r = A'M = _1_ ~ aZ cosz tp + xZ •

. 2 2costp

Dien tich ella mat cau tam 0: S = 4mz = n(2r)z =n(A'Mz) = n(az ++).

cos tp

b) GQi I Ia trung diem ella doan AA'. Ta c6 10 1/ !l. nen tam 0 di dong tren dl10ng thAng d. c6 dinh di qua I va song song voi !l.. M~t cau tam 0 di qua hai diem c6 dinh A, A', c6 tam di dl)ng tren dl1Cing trung true d c6 dinh Cll~ doan AA'. V~y m~t cau tam 0 luon luon chua dl1Cmg tron c6 dinh tam I c6 dl1Cmg kinh AA' nAm trong m~t phing chUa AA' va vuong g6c v6i d.

2.16. a) Mc = 900 • GQi M Ia trung diem ella BC, ta c6 MA = MB = MC. Dung dl1Cmg thing d vuong g6c v6i m~t phang (ABC) tIP M. Mat phang trung true cua doan SA cat dt;p O.

Ta c6 OS = OA = OB = OC

va r2 = OA2 = OM2 +MA2

Do d6 ta c6 hinh cau tam 0 ngoai tiep tU dien va c6 r = _!_.J aZ + bZ + cZ (h.2.34).

. 2

s

c

B

Hinh 2.34

65

b) BAC= 600 va b = c, khid6 ABC IA tam giac deu canh b. G9i I IA trong tam ciia tam giac deu nen I dong thoicung Ia tam eua d$g ,tron ngo~tie'p tam giac deu ABe. Dung d IA dirong thfulg vuong g6c vCli mat phing (ABC) tai I. M~t phang trung true cua doan

SA dtdt~O, .

" ···2222

TaeoOS=OA=OB=QCvar =OA =01 +IA.

Do do ta e6 hmh cau tam 0 ngoai tiep nr dien va co

r2 = (!!.)2 + [3..b ../3)2 = a2 + b2 . vay r = ~a2 + b2 (h.2.35).

232 43' 43

s

s

d

c

B

Hinh 2.35

Hinh 2.36

e) BAC = 1200 va b= c, khi d6 ABC IA m<)t tam giac can c6 g,6e A b dinh bang 1200 va canh ben bang b. G9i M IA trung di~l1l cua canh Be. Keo dai AM mot doan MK = AM, ta e6KA =KB=KC =AB=AC=b.

Dung duang thing d vuong g6c voi mat phang (ABC) tIP K. M~t phang trung tnrc cua doan SA cat d tai O.

, 2 2 _.2 . 2 ( a )2 2

Taeo: OS= OA = OB= OCvar, =OA = OK- +KA = 2" +b+,

2.17. a) Tam giac ADC vuong tIP A nen AD2 = DC2 - AC2 (1)

Tam giac ABC vuong tIP A nen BC2 = AC2 + AB2 (2)

Tit (1) va (2) ta suy fa AD2+Bc2 =DC2 +AB2 = 4r2+AB2 (3)

Mat khac ta lai e6 AC2 = DC2 - AD2 (4)

vA

(5)

66

Tit (4) va (5) til c6 :

AC2+ BD2 = OC2 +AB2 = 4r2 + AB2 (6)

TitJ3) va (6) ta c6:

AD2 + BC2 = AC2 + BD2 (khong d6i) (VI 4r2 + AB2 khong d6i).

b) Dien tich tam giac BCD bang ~ dubng cao BH nhan vm dubngkinh DC. Dien tfch nay Ian nhat khi BI la dubng cao va khi d6 AI .1 CD (h.2.37).

c) Ta co AH .1 DC. Do d6 khi CD .dl dong, diem H luon luon nhln doan AI dum mot g6c vuong, V~y ~p hop cac diem H la dubng tron duong kinh AI nam trong mat phang (a).

2.1S. a) Gili sit mat c~u di, qua dinh A cua hinh ch6p va tiep xuc vm canh SB tai B}, tiep xtic vm canh SC tai C}. Khi d6 mat c§u c~t canh AB, AC l§n hrot tai cac diem C2 ' B2. M~t phang (SAB) c~t mat c§u d6 thea giao tuyen la mot duong tron. DuOng tron nay ti~p xuc vm

SB tai B} va di qua Ava C2"

Do d6 ta c6: BB? = BA.BC2 trong d6

SB a.J2 2 a2

BB} = -=-. Dod6 BB =_.

22 1 2

a2 a2 , a

V~y 2" = a.BC2 => BC2 = 2 : a = '2 (h.2.38).

Hinh 2.37

s

B

Hlnh 2.38

Dieu d6 chang to m~t c§u n6i tren di qua trung diem C2 cua doan AB. Li luan tuang nr ta chtmg Minh duqc mat c~u d6 di qua trungdiem B2 ella AC.

b) GQi giao diem tlnr hai cua m~t c§u vm dubng thAng SA la D, ta c6 :

SD. SA = SBf hay SD.a.n =( af)' = ~ .

Do d6 SD = a2.: a.J2 = a.J2 va AD = SA _ SD = 3aJi .

2 . 44

67

2.19. Gilt sir co met mat cau tiep xtic v6i cac canh AB, AC, AD, BG, CD, BD ciia t6' dien ABCD Ian lu<;rt tai M, N, r. Q, R, S. Khi d6

AM, AN, AP Hi cac tiep tuyen cung phat xuat tir A nen AM = AN:::I AP.

Lap luan nrong tg ta cung c6 :

BM=BQ=BS CQ=CR=CN DR=DS=DP.

vay AB + CD = AM + MB + CR + RD = AN + BS + CN + DS =AN +NC+BS+SD =AC+BD

BAng 11 luan nrong nr ta chimg minh duoc AB + CD ::: AC + BD = AD + BC (h.2.39).

A

M

p

B

N

-- .. ------------- D

S

Hinh 2.39

2.20. GQi H 18. trong tam cua tam giac deu BCD.

2 2 2 2 (2 a.J3]2 2a2 'aJ6, aJ6

TacoAH =AC -HC = a - -- =_. V~yAH= -- vaOH= -_.

3 2 3' 3 6

2 • .2 2 a2 a2 a2 aJ2

Mat khac OC =OH~ +HC = -+-=- hayOC=OB=OD= -_.

. 6 3 2 . 2

VI BD = BC = CD = a nen cac tam giac

DOB, BOC, COD 18. nbUng tam giac vuOng can t:P. O. Do do hlnh chop ODBC 18. hlnh chop ~o day 18. tam giac deu nen tam ciia m~t cau ngoai tiep ph& nam tren OH, ngoai ra tam cua mat cau ngoai tiep nay phai nam tren true ciia tam giac vuOng DOB. Tir trung di~m C' clla canh BD ta ve dUOng tMng song song vOi OC cat dUOng thfutg OH tai I. Ta co 'I 18. tam mat cau ngoai ti€p tU dien OBCD. M~t cau nay c6 ban kfnh lii IC va

IC = IF + HC (h.2.40).

Chu y rang IH = .!. OH (VI HC' = .!. HC).

2 2

, 2a2 a2 9a2 aJ6

Dodo:IC = -+-=_. hayIC= -_.

24 3 24 4

A

c

B

Hinh 2.40

2.21. Tam giac CED la tam giac vuOng can tai E nen true cua duong tron di qua ba di~m C, E, D la dtrong thang ~ di qua trung di~m I cua doan CD va song song vOi SA.

68

GQi M, N lanluqt l~ trung di~m cua SE va SC. 'Fa c6 rn.t phing'(AJJNM) la m~t phang trung tnrc cua do~ SE. V~y tam 0 cua mat cau ngoai . ti~p hlnh chop S.CDE chinh la giao di~m ella ~. va m~t phang (ABNM). GQi K la trung di~m cua AB thl KN II AM va do d6 KN /I (SAE). Ta c6 IK II AD nen IK II (SAE).

V~y KN va ~ d6ng phAng va ta c60 la giao di~m can tim (h.2.41).

Chu y rang OIK la tam giac vuong can, vi Oia = MAE = 45° .

Hinh 2.41

, BC + AD a + 2a 3a

Tac601=IK, trongdolK= =--=_.

2 2 2

YAy OC2 = 01 2 + IC2 = 9a2 + 2a2 (vl CD = aJi, IC = CD ) .. Do d6 ban kfnh mat

. 4 4 2 .

cau ngoai tiep hlnh chop S.CDE u : r = OC = a~ .

2.22. a) GQi H la hlnh chieu vuong g6c cua tam 0 tren m~t ph~g (a). Theo gia thiet ta c6

- . J3

OAH = 30°. Do d6: HA = OA cos 30° = r-' 2 ,

Vay dien tfch cua thiet dien tao b<'ri (a) va

. 2

hinh cau la : S = 1! HA2 = 3m .

4

b) M~t phing (ABO) qua tam 0 cua hlnh cau, nen cAt m~t cau theo duong tron 160 qua A va B. GQi I la trung di~m cua doan AB ta c6 01 .1 AB. Vl AB II OH nen AlOH la hlnh cM nhst.

OA r Dod6Al=OH= -=-.

2 2

V~y AB = 2AI = r (h.2.42).

Chu y. C6 tM nhan xet rang tam giac OAB can tl;li 0 (OA = OB) va c6 g6c DAB = 60° nen OAB la tam giac d~u va suy ra AB = OA'= OB = r.

, ,

Hinh 2.42

2.23. a) Theo gia thiet ta c6 AH = .: (h.2.43).

Ta suy ra OH = ~. GQi r' la ban kfnh cua duong tron (~).

69

· r2 8r2

Taro: r'2 =r2 -OH2=r2 --=-.

, 9 9

V ~y di¢n t£eh eiia hlnh tron ( ~) la : .

S::: 1!r'2 = 81!r2 . 9

b) Vl BCD la tam giac d~u nen ta co :

I t: 2J6

BC = r .,,3 = -r (h.2.43).

3

Dien tfch cua tam giac d~u BCD la :

S = BC2../3 = 24r2 . ../3 = 2r2.J3.

4 9 4 3

The tfch hlnh chop iBCD la : V = .!. 2r2.J3 . 4r = 8../3 r3 .

3 3 3. 27

Hai hinh ch6p A.BCD va A '.BCDc6 chung mat day BCD nen

VA'.BCD = HA' =.!.. Do do V , = 4.J3 r3 .

V HA 2 A.BCD 27

A.BCD

-

ABD = a la m¢t g6c nhon. Khi quay cac

canh cua tU dien do xung quanh canh AB D

thl canh BD tao thanh mot hinh n6n tron xoay dinh B co true la AB, canh AD vuong goc v6i AB tao thanh day cua hlnh non do.

Mat khac theo gilt thiet ta co BD .L BC nen AB .L BC. Ta co BAC = p la met g6c nhon. Do do khi quay cac canh cua tU dien xung . quanh canh AB thi canh AC tao thanh mot hmh non tron xoay dinh A co true la AB, con canh BC 'tao thanh day cua hlnh non (h.2.44).

Nhu v~y khi quay Uit ca cac canh cua tU dien xung quanh true AB thl cac canh BD va AC tao thanh hai hinh non.

BAI T~P ON·T~P CHUaNG II

-

2.24. Tu dien ABCD co BAD = 90° nen

70

Hinh 2.43

B

Hinh 2.44

2.25. a) Hinh tru nei tiep trong lang tI1;l e6 dueng tron day tie}l xuc tai. trung diem eAc~ cua tamgiac day. Goi I la· tnmgdiem ciia canh Be, r la bafi kfub day. cua hlnh tI1;l nl)i tiep trong lang tru, ta c6 : .

AI = a.J3. Do d6 r = a.J3 (h.2.45).

. 2 6

Ta e6 dien tfch xung quanh cua hinh tru noi ti€p lang tru la :

S = 2m-I = 2n a.J3 . h = .J3nah .

xq 6 3

b) Ta e6 mat phang (AA'I) la mat phang qua true hinh tru. M~t phang nay dt hinh tru theo thiet dien la hinh chu nhat IKK'l' .. Doan A'I dt KK' tai M nen dt hinh tru theo doan 1M.

Taco: KM = IK ='l:. ~ KM='l:.h.

AA' IA 3 3

. 2_2. 2 3a2. 4h2 3a2 + 4h2

Xet tam giac vu6nglKMtae6 : 1M =IK- +KM = -+-= .

999

c'

Hlnh 2.45

2.26. a) Hinh tru e6 chieu eao h = a va ban kfnh day r = a~ (h.2.46).

Do d6 ta e6 : Sxq = 2mh = na2.fi . b) Goi T III tam cua hinh l~p phuong. Td"t ell cac dinh.cua hlnh lap phirong dell e6 khoang

, h d' I b' a.J3 hii '

cae en aug -- nen e ung nam tren

2

mat ettu tarn I ban kfnh r = a.J3.

. 2

Ta e6 dien tfch mat ettu d6 III S = 4nr2 = 3na2. c) Duong tron day cua hmh n6n tron xoay dinh

A tao nen bdi canh AB la dUOng tron ngoai tiep, tam giac deu A 'ED, tam giacnay e6 canh bang

t: , 'd '>-. b' aJ6

av L va co uong eao aug --.

2

Hlnh 2.46

71

Do d6 dUOng>~On day hinh n6n e6 ban kfnh r' = a~. V~y hinh n~tron xoay nay e6

d' ;_l./ i ··6 die ' h anh I' S· 'l aJ6 na2J6. uongs~~' =;~vile en tic xungqu a xq=nr =n·-3-·a= '3 .

2.27. GQi M. N, P IAn hrot la trung di~m cua cac canh AB, BC, CA vaA', B', C' la cac di~m tiep xtic eua cac canh ben SA, SB, SC voi mat cau, Ta e6AA' va AM la hai tie'p tuyen nen AM = AA'. VI M la trung diem euaAB nenAM =MB.

M~t khac BM = BB', ta suy ra AA' = BB'. VI SA' = SB' nen SA' + A:4 = SB' + B'B hay SA =SB.

TU<1ng nr, ta chimg minh duoc SB = Sc. Do d6SA =SB =SC.

Mat khac AB = 2BM = 2BN = BC ::::I 2CN = = 2CP = CA. V~y AB = BC = CA va ABC la mot tam giac d~u. Do d6 hinh eh6p SABC e6 SA = SB = SC va ABC la met tam giac d~u nen la mot hmh eh6p d~u. Ta e6 duang eao ke tir S c6 chan H la tam dUOng tron ngoai tiep tam giac d~u ABC (h.2.47).

s

A

c'

B'

P

c

B

Hinh 2.47

2.28. a) VI cac mar day cua hinh tru vuong g6e vm true 00' tai 0 va 0' nen chang tiep xiic voi m~t cau duong kfnh 00'(h.2.48).

GQi I la trung di~m cua doan 00'. Ta e6 I u tam eua mat cau. Ke 1M vuong g6c voi m¢t dUOng sinh nao d6 (M nam tren duong sinh) ta ~u e6 1M = r Ia ban kfnh cua mat tru, d6ng thoi di~m M cling thuoc mat cau, V~y mat cau tiep xuc vm 11(t ea cac duerng sinh cua mat tru.

b) Tren mat day tam 0 ta goi H la trung di~m cua ban kinh OP. Qua H ke day eung AB .1 OP va n~m trong day (0 ; r). Cac duong sinh AD va BC cung voi cac day eung AB va DC (thuoc day (0'; r) xac dinh eho ta thiet dien can tim la mot hlnh ehu nhat. GQi S la dien tieh hinh eM: nh~f

nay, ta c6 : SABCD = ABAD trong d6 AD = 2r con AB = 2AH. VI H la trung di~m cua OP nen

ta tinh duqc AB = rJ3 . V ay S ABCD = 2r2 J3 .

I

\ ",.. .... -

D

Hinh 2.48

72

e) Duong tron giao tuyen cua mi)t e§u duemg kfnh 00' va mat phang (ABCD) e6 ban kinh bang ~ =r~ . Duemg tron nay e6 tam la tam cua hinh ehUnh~tABCD vati€p xtic vOi hai canh AD, BC ctia hlnh chit nh~t d6.

...-:,_

2.29. a) Tam giac vuong ABC c6 BC = 2a va AC = a nen ta suy ra ABC = 30°. Khi quay xung

quanh tr\lc AB canh BC tao nen mat n6n tron xoay c6 g6c CJ dinh bang 60° va c6 dirong tron day c6 ban kfnh AC = a. Khi quay xung quanh true AB mra dirong tron duang kfnh

. AIl tao nen mat cau c6 tam 1£1 trung diem I cua doan AB va ban kfnh r = AB (h.2.49).

. . . 2

b) Khi quay xung quanh true AB, giao diem Meua nira duong tron duemg kfnh AB va canh BC se tao nen giao tuyen cua mat n6n vamat cau,

VeMH .lAB

B

MH CA a 1

Ta c6 : -- = - = - = _.

MB CB 2a 2

I

2

Mat khac ta c6 CA 2 = CM.CB nen ta c6 CM = !!:_ = !!.. .

. 2a 2

a 3 3

Dod6BM= CB -CM= 2a--=-a vaMH= -a.

2 2 4

V~y dirong tron giao tuyen c6 ban kfnh r' = ~a.

c) GQi SI la dien tfchtoan phan cua hinh n6n va S2 la dien tfch m~t cau,

Ta c6 : SI = strl + nr2 = 2na2 + na2 = 3na2 •

S, = 4",2 = 4n(/A)2 = 4"( a~J = 3".2, V~y S, = Si .

2.30. a) Vi mat phang (P) qua A va vuong g6c vOi t1.' nen AA' thu(X: (P). Vi M thuoc t1. rna d la hlnh chieu vuong g6c cua L\ tren (P) nen M 1 thu(X: d. Vi MA .l AA' nen MIA .l AA' (h.2.50).

c

Hinh 2.49

M~t khac MIA .l M'A' nen ta suy ra MIA .l (AA'M'). Do d6 MIA .l M'A va diem A thuoc m~t cAu duong kfnh M'M 1 .

Ta c6 M'A' .L (P) nen M'A'.l A 'M 1 ' ta suy ra diem A' cling thuoc mat cAu duemg kinh M'M i Ta c6 (Q) /I (P) nen ta suy ra MMI .l (Q) rna MM' thuec (Q), do d6 M 1 M .l MM'.

Nhir v~y 5 diem A, A', M, M', M 1 cung thuoc m~t cAu (S) c6 duong kinh M'M i- Tam 0 cua mat cau (S) la trung diem cua doan M'M t-

73

Ta e6 M'M2 = M'A'2 + A'M2 = M'A'2 + A'A2 + AM2 = x2 + a2 + x2 eot2 a

1 1. . 1

AM AM

viMM} =xvaeota= __ I = __ 1.

MIM x

M'M

Ban kinh r ella mat cau (S) bang T nen r = i~a2 + x2(1 +eot2 a) .

b) Hlnh tU giac A'M'MM} la hlnh chii' nhat nen tam O·efing la trung di~m ella A'M. Do' d6 khi x thay d6i thl mat phang (Q) thay <t6i va <tiem 0 luon luon thuoc du®g thang d' di qua trung di~m I ella doan AA' va song song voi duang thang ./'1. Vi m~t c~u tam 0 luon luon di qua hai di~m e6 dinh A, A' nen n6 e6 tam 0 di dong tren duang thang d'. Do d6 mat cau tam 0 luon luon chua duong tron tam I e6 dinh e6 duong kinh AA' e6 dinh va nam trong mat phang e6 dinh vuong g6c voi duong thang d'.

2.31. a) Goi I la trung di~m ella canh AB. Vi tam giac

ABC vuong can tai C nen ta e6 IA = IB = IC. V~y I la tam duang tron ngoai ti~p tam giac ABC. Do d6 tam m~t c~u ngoai tiep tU dien SABC phai nam tren duang thang d' vuong g6c voi m~t phang (ABC) tai I. Ta suy ra d' II d. Do d6 d' cAt SB tai trung di~m 0 ella doan SB. Ta e6 OB= OS = OA = OC va nhu v~y o la tam duang tron ngoai tiep tU dien sAiJc (h.2.51).

Hlnh 2.50

b) Truong hop mat phang (SBC) tao voi mat phang (ABC) mot goc 30° thi goc- ella hai mat phang d6

-

ehfnh la g6c SCA. Thqe v~y vi SA 1. (ABC) rna

-

AC 1. CB nen ta e6 SC 1. CB. Do d6 SCA = 300 .

74

d

Hinh 2.51

Vi AB= 44."~ til· q(Y.At =,,~.J5. 'o.fit ~uyra.St(#~a,.r~0° = ~..fi.!i == aJ6 .

,'," "'. ".:,". , ,'::"~ . 3 3

GQi r Ia bank~91. c~ ngoai titp fit dien khiSCA= 300.

"'SB 2 2.2

Ta co r = -. = OA = OB = OC = OS, trong do SB = SA + AB . 2

Yay S~ = 6a2 + 4a2 = 42a2 . Do do SB = am .

. 9 9 3

SB aJ42

Tasuyrar= -=--.

2 6

2.32. a) Trong mat phang chua dUOng tron tam 0 ngoai ti€p tu giac ABCD ta ke duong kinh qua 0 vuong goc voi day cung AC tai I. Ta c6 IA = IC va 01/1 BD. GQi 0' Ia tam mat cau di qua 5 dinh cua hinh chop ta co O'A = O'B = O'C = O'D = O'S. Diem 0' phai nam tren true d cua dUOng tron ngoai tiep tu giac ABCD. Ta co d .1 (ABCD) ~i O. GQi MIa trung diem ciiacanh SC. Ta c6 MIl/SA nen MI .1 (ABCD) tai J. Tit M ke dUOng tbing d'/I 01 cat d tai 0'. Vi d' .1 (SAC)~ M nen ta c6 O'C = O'S va O'C III ban kfnh r cua m~t cb ngoai tiep hmh chop SABCD (h.2.52).

Tacor=Q'C= .J00'2+0C2 =.JM/2+r'2

= ~(H +r" = ,)h' ;4r" .

b) Vi SA khong d6i nen ta ~o V SABCD Ian nh4't khi va chi khi S ABCD Ian nhat, Ta c6 S ABeD = ~ AC.BD trong do ACva BD III hai day cung vuong g6c voi nhau. V~y AC.BD 100 nh4't khiva chi khi AC = BD = 2r', nghia III tU giac ABCD Ia mothlnh vuong.

aAp AN cAu H61 TRAC NGHI~M

,

2.33 (A) 2.34 (A)

2.35 (B) 2.36 (B)

2.37 (B)· 2.38 (C)

S d

Hinh 2.52

2.39 (B) "

2.40 (A) 2.41 (A)

75

elliottl

§1. H~ TO~ 1>(> TRONG KHONG GIAN

A. cAc KIEN THlIC CAN NHO

I~ H~ TO~ DO TRONG KHONG GIAN

H¢ true toa d¢ De-cac vuong g6c trong khong gian gom ba true x'Ox, y'Oy,

........ -

z'Oz vuong g6c voi nhau timg dOi mot, GQi i, j, k Ian hrct la cac vecta dan

vi tren cac true x'Ox, y'Oy; z'Oz, Diem 0 duqc goi la g&: toa d9. Cac mat phang (Oxy), (Oyz), (Ozx) dOi mot vuong g6c voi nhau duoc goi la cae mijt phdng toa d9.

Khong gian gan voi h¢ toa d¢ Oxyz duoc goi la kh6ng gian Oxyz,

II· TO~ DO CVA MOT DItM

Trong khong gian Oxyz cho mot diem M tuy y.

. ,~_. _. ~

Khi d6 ta c6 OM = xi + Y j + zk va goi b¢ ba s6 (x ; y ; z) la toa d9 cUa diim M

d6i vm h¢ true toa d¢ Oxyz dacho, Nhir v~y c6 tuong tmg 1 - 1 giiia m6i diem M trong khong gian voi mot b¢ ba s6 (x ; y ; z) goi la toa d¢ cua diem M d6i voi he toa d¢ Oxyz cho tnroc. Ta vi~t : M = (x ; y ; z) hoac M(x ; y ; z).

III· TO~ DO eVA MOT VECTO

Trong khong gian Oxyz cho vecto a vai a = a17 + ~ 7 + a3 k.

Khi d6 bo ba s6 (a1; a2; a3) duoc goi la toa d9 cUa vecta a d6i voi h¢ toa d¢ , Oxyz cho tnroc. Ta viet : a = (a1; a2; a3) hay ii (a1; a2; a3).

76

-,

IV· BItU THU'C TO~ DO eVA cAe PHEP ToAM VECTO

....

Trong khong gian OXyZ, cho hai vectcd ;:: (a1;a2;a3), b = (bl; b2; b3) va

mor so k. Khi d6 ta c6 :

a + b = (al + bl; a2 + b2; a3 + b3)

....

a - b = (al - bl; a2 - b2; a3 - b3)

ka = (kal; ka2; ka3).

~ Chuy. a) a = b <=> {:::~.

a3 =~

....

b) 0 = (0 ; 0 ; 0).

c) a va b (#; (5) cling plurongee c6 mot so k sao cho

-

d) N~u A = (al; a2; a3), B = (bl; b2; b3) thi AB = (q -al;~ -a2;~ -a3).

V· BItU THU'C TO~ DO CVA TicH VO HlJONG V A cAc tJNG DlJNG

....

a) Trong khong gian Oxyz cho hai vecto ? = (al; a2; a3), b = (bl; b2; b3).

Ta c6 a . b = albl + a2b2 + a3b3•

b) D¢ dai cua mot vecto:

Cho vecto a = (al; a2; a3), ta c6 lal = Ja.a = ~af +a5: +aj .

.

c) Khoang each gifra hai diem A = (xA; YA; zA) va B = (xB; YB; zB)la IABI =~(XB -XA)2 +(YB -YA)2 +(zB -ZA)2 .

77

d) GQi qJla'gOc'giii'a hai vecto a = (al; a2; a3)'vAb,·t:.(bl;'b2; b3).

. .' (a -+) a.b a ht + a ~ + a3h...· .

Ta co :cosqJ= cos a,b = __ -+ = 1 2 V"j,.

lal.lbl ~af +ai +ar .~bf +bI +bj

-+

va a L b <=> albl + a2b2 + a3b3 = o.

VI- PHUONG TRINH M~TCAU

Trong khong gian Oxyz mat cau tam / = (a; b; c) ban kinh r c6 phirong trinh

la : (x _a)2 + (y _b)2 + (z _c)2 = r2,

hoac

2 2 2 2 22 2

x + y + z - 2ax - 2by - 2cz + a + b + c = r .

Ngiroc lai, phuong trinh x2 + y2 + z2 + 2Ax + 2By + 2Cz + D = 0

voi A2 + B2 + c2 - D > 0 la phuang trinh cua m~t cau tam /(-A ; -B ;-C) c6 ban kfnh r = ~ A 2 + B2 + c2 - D .

, B. cAc D~NG ToAN CO BAN

~ VANdE.

Tim toa d9 cua m9t veda va c~c yeu to lien quan den veda tho~ man m9t sO dieu kien cho tric8c

1. Phuong philp gidi

Sir dung cac dinh nghia co Iien quan den vecto : toa dQ cua vecto, dQ d~i ciia vecto, biet phan tfch met vecto theo ba vecto khong d6ng phang, biet tfnh t6ng (hieu) cua hai vecto, biet tfnh cac toa dQ trongtam cua mot tam giac, ...

2. Vidf!.

~ 41. Trong khong gian Oxyz cho ba vecto a = (5 ; 7; 2), b = (3; '0; 4), 2 = (-6; 1 ; -1). Hay timcac vectosau day:

a) m = 3a -2b+2 ;

b) ii = 5a + 6b + 42 .

78

{ 3(; = (15 ; 21 ; 6) a) Ta co -2b= (-6; 0 ; -8) . C = (-6 ; 1 ; -1).

Do d6 m = 3a -2h+c = (3; 22; -3):

b) Tirong tu, ta tfnh duqc' ii = (19; 39; 30).

tV( ~ 2. Cho hai vecto a va h tao vm nhau mot g6c 1200• TIm la + hi va la - hi biet lal = 3, Ihl = 5.

gilli

Ta c6: la +h12 = lal2 +lhl2 + 21al.lhl. cos(a, b)

=9+25+2.3.~.(-~) =19 . . Vay la + hi = J19 .

la - hl2 = lal2 + Ihf ~ 2 lal.Ihl.cos(a,h) = 9 + 25 - 2.3.5'(- D = 49.

V~y la -hi = 7.

tV( ~ 3. Cho hinh lap plurong ABCD.A 'B'C 'D'. Hay phan tfch vecto A2 theo ba vecto

Ai', AC, AD'.

gilli

Ta c6 A2 = AC + AA' vi ACC'A' la hinh chii' nhat (h.3.1).

Tuong ttl: A2 := Ai' + AD vi ADC'B' la hlnh chir nhat,

Hinh 3.1

79

va .. A2 = AD' + JiB vi ABC'D' la hlnhchu nhat,

Dod63A2 =AC+AB'+AlY+M+AD+AB= Ai+AC+Al1+A2. Ta suy fa 2AC =Ai +AC+Al1.

'J.f,q,4. Trong khong gian eho ba diemA(1 ; 0; -2), B(2; 1 ; -1), C(1 ; -2; 2).

a) TIm dQ dai cac canh ciia tam giac ABC.

b) TIm toa dQ trung diem cua cac canh cua tam giac ABC.

c) TIm toa dQ trong tam G cua tam giac ABC.

-

a) Ta c6 AB= (1 ; 1 ; 1), BC = (-1 ; -3; 3), CA = (0; 2; -4).

Do do AB = IABI =)12 + 12 + 12 = .fj,

BC = loci = ~(_1)2 +(_3)2 +'32 =.J19,

C~ = ICAI = ~02 +22 +(-4)2 =.fiO = 2./5.

b) GQi D, E, F Mn hrot IA trung diem cac e~AB, BC,.CA. Ta co:

xA+xB 3 YA+YB 1 zA+zB 3

so = 2 = 2" ' YD = 2 = 2 ' zD = 2 = 2

Yay D = (l . .!.. _l).

. 2' 2' 2

- (3 1 1)

Tirong tu, E = -; --; - ,F = (1; -1 ; 0).

.. 2 2 2

~ ~ ___..,. ~

c) GQi G latrong tam tam giac ABC. Ta co GA + GB + GC = 0 .

-

Gia si'tG = (x ; Y ; z). Ta co : GA = (1 - x; -y; -2 - z)

GB = (2 - x ; 1 ... Y ; -1 - z)

-

GC = (1 - x; -2 - Y ; 2:- z).

80

- -

Tird6 suy ra: GA+GB+GC = (4 - 3x; -1- 3y;; -1 "":'"3z).

Vi GA+GB+GC =0 nen tae6:

{4-3X=0

-1-3y=0 ~

-1-3z =0

4

x=""""

3

1 y=--

3

1

z=·--·

3

=> G = (~. -.!.. _!) .':

3' 3' 3

Chvng minh cac h~ Ilnic veda

1. Phuong phap gidi

Sir dung quy tac ba diem d6i voi .phep cong, phep tnr vecto va cac tfnh chat ella cac phep toan v~ vecto de bien d,Oi cac h¢ thuc vecto.

2.Vtd~

4f 41. Cho tU di¢nABCD. GQi E va F l~ lu(Jt Ia trung diem ella AB va CD, I la trung diem ella EF.

a) Chung minh rang IA + m +K: + ill = O.

b) V m diem M b~t kl trong khong gian, hay chimg minh rang :'

___.. ~ ___.. ----+ --+

4MI=MA+MB+MC+MD.

giIii

A

- -

a)Tae6 IA+IB=2IE

IC+ID=2IF.

Dod6 IA+IB+IC+ID = 2(lE+IF). B

VI I la trung diem ella EF nen IE + IF = 0,

C

suy ra IA + IB + IC + ID = 0 (h.3;2).

Hinh 3.2

81

--+ --

b)Tac6 MI=MA+AI

MI=MB+BI

MI=MC+CI

- --

MI·=MD.+DI.

Dod6 4MI=MA+MB+MC+MD+AI+BI+CI+DI.

__. __,. __. --+..... ---+ ~ ----. ---t .__.

Theo cau a) ta c6 AI + BI + CI + DI = O. V~y 4MI = MA + MB + MC + MD .

/

'Jif 42. Cho tu dien ABCD. ChUng minh rang AC + lID = AD + BC .

--+ ~ _._.

Tac6 AC=AD+DC

- --

BD=BC+CD.

__.,. ~ --+ ~ _.... --+ --t --+ .....

Do d6 AC + BD = AD + BC + DC + CD. Vi DC + CD = 0 nen ta "Co .

_..,. ___. ~ ....._..

AC+BD=AD+BC.

Nhf!,n xet. Tren day ta eta bien dOi ve'tnii thanh ve' phai, M~t kh'c tacung co the bien dOi ve' phii thanh ve'trw bang ph~ang phap nrong t\l.

'Jif 4 3. Cho hinh chop tam giac S.ABC vm I 1ft trong tam cua tam giac day ABC. ChUng

~ 1 __. __. ---+

minh rang ~I = '3(&\ +SB + SC).

s

- --

SC=SI+IC.

- - __,

Ta co SA = SI + IA

- - __,

SB=SI+IB

B

---. __. _..,. --.. ___. ___. __.

Dod6 SA+SB+SC=3Sf+fA+fB+IC.

Hinh 3.3

__. --+ __. .....

Vi I Ul trong tam ciia tam giac ABC nen fA + IB+IC = 0 (h.3.3).

~ 1-""'" --+--+

V~y Sf ='3(SA+SB+SC).

82

~ VANclfJ .

Tich vo huong va oac ling d\lng eua tichvolfd6ng

1. Ph1lUng phap gidi

- Sir dung dinh nghia tfch vO huang va bieu thue toa d<)eua tfch vO huang.

- sa dungcac eOng thue tfnh khoang each gitra hai diem,tinh g6c giftahai vecto;

2. Vi dl;l

tfIV If, 1. Trong khong gian Oxyz cho ba diemA(-1 ; -2 ; 3), B(O ; 3 ; 1), C(4; 2; 2).

--

a) Tfnh tfch vO huang AB.AC ;

-

b) Tun eosin cua g6c BAC .

-

a) Ta e6 AB = (1 ; 5 ; -2), AC = (5; 4; -1).

--

Do d6 AB.AC = 1.5 + 5.4 + (-2).(-1) = 27.

--

b) eosBAC = A8.AC = .. 27 .. . .. _

IABI.IACI~12 +52 +(_2)2 .~52 +42 +(_1)2 I

27 9

= .J3o.J4i = 2../35'

1-fd¥2. Trong khong gian Oxyz eho hai diemA(2; 0; 1), B(-1 ; 2; 3).

,

a) Tfnhkhoang each giil'a hai diem A va B .

. b) Iun eosin cua cae g6c~o1X1i bavectcdon vj- 7, ]~ k tren ba true Ox, Oy, Oz va vecto AB .

~

a) Tae6 Ai == (-3; 2 ; 2) va AB = IAliI =)(_3)2 + 22 +22 '= m ;

b) cae vecto 7, ], k e6 toa d<) Iii: 7 = (1 ; 0; 0), ] = (0; 1 ; 0), k == (0; 0 ; 1).

8'3

.... -

Dod' (;-AB)' i.AB -3

0: cos " = m.IARI = Jl7

~ - j.AB 2

cos(J, AB) = I~II-I = r.;; J. AB vI7

...... _ k.AB 2

cos(k, AB) =: Ikl.IABI = Jl7 .

S

....v4 J. Hlnh ch6p S.ABC c6 SA = a, SB = b, SC = c va co : ASB = a, ESC ={J, @ = y.

GQi G la trong tam caa tam giac ABC.

Hay tfnh khoang each SG .:

A

c

qiJi

Theo Vi du 3 (V~ d~ 2) ta c6 :

--+ 1 ~ ____. --+

SG =-(SA+SB+SC). 3

Hinh 3.4

- - - 2 -2 __.z -2 - - - ....... ' -'-

(SA + SB + SC) = SA + SB + SC + 2.SA.SB+ 2.SA.SC + 2.SBoSC

= a2 +b2 +c2 + 2ab cosa+ 2ac cosy+ 2bc cosfJ.

Do'd6 SG = ~)a2 +b2 +c2 + 2ab cos a +2ac cos y+ 2bc cos {J (h.3.4) .

.... .... ....

~ (u 4. H~ true Oxyz c6 i, j, k 14tJ luqt Ii cac -vecto dan vitren cac true

-

Ox, Oy, Oz. OQi Oa, Ob, Oc·thea thli tu.1a cac tia phan giac Clla cac g6c yOz,

;(h, ;oy va a , b, c theo thli tu.la ba vecto dan vi tren batia phan giac 4y.

a) Hay tfnh toa dO cac vecto a , b. c.

b) Tfnh cac tfch vO huemga.bt b:C, c.a va tU d6 suy ra goc giua cac c~p vecto do.

84

"g;Ji

a) Vi tia Oa la tia phan giac cua g6c

-

yOz nen tia Oa tao vm hai tia Oy va

Oz hai g6c deu bang n .

4

n'" n'"

Do d6: a = eos- j +cos-k

4 "4

=> ii = ( 0; ~ ; ~) (h.3.5).

Tirong t1!, ta tfnh duge :

C = (Ji . Ji . 0) . b = (Ji . 0.' Ji. J.

2'2" 2' '2

,z

\

\

\

\

\

\

\

\

\ \C

,

Hinh 3.5

~ b) Dung each tfnh tfchvo hu6ng b~g bi!u thU'c toa d~ ta c6 :

"'b'" 1 b...... 1 ...... 1

a. =-, .C =-, c.a =_.

22 2

Vi lal = 1 va Ibl = 1 rna a.b = lal.lbLcos(a,b)netl tasuy ra (a,b) = ~. Tuong t11, ta cling c6 (b;c) = (c,a) = ; .

~ VKNdf4

L~p phuong trinh m~t Call biet tam va ban kinh cua m~t Call do

1. PhUl1ng phdp gidi

Plnrong trinh mat c~u tam I(a ; b ; c), ban kfnh r ~6 dang : (x _a)2 + (y _b)2 + (z _c)2 = ,2.

2. Vi dl:'

Trong khong gian Oxyz hay l~p pheong trlnh m~t c~u di qua diem M(5 ; -2 ; 1) va c6 tam 1(3 ; -3 ; 1).

85

giIJi

M~t cau can tim co ban kfnh r = IM;liMl·.

~.'~ .- ~ 1 ': " i~·." f _,

Ta co 1M = (2; 1.; 0). Do d6 r = IIiiI = ~~2 +12 + 62= VS.

V ay m~tclu c6 phuong trlnh la : (x - 3)2 + (y + 3)2 + (z - 1)2 = 5 hay i + l + i - 6x + 6y - 2z +14 = 0;

~VANdt'

Cho biet. phl10118 trinh m~t cau. hay XBC dinh tfun va ban kinh cua m~t cau do

1. Phuong phap gidi

Bien dOi phtrong trlnh da cho v~ dang: (~_a)2 +(y_b)2 +(z-cj2 = r2. Khi do mat cAu da cho c6 tam I = (a ; b ; c) va c6 ban kfnh bang r.

2. Vi d",

Chomat cAu co phirong trlnh 3x2 + 31 + 3i - 6x - 3y + 15z - 2 = O. Hay xac dinh tam va ban kfnh cua m(Ucau d6 •

. ~ .

Plnrong trlnh m~t cau da cho c6 th~ vi!t du6i dang :

2 2 2 2

x + y + z - 2x - y + 5z - - = 0

3

2 ( 1 )2 ( 5)2 1 25 2

¢:> (x-I) + y-- + z+- -1------=0

2 2 4 4 3

¢> (X-l)2+(Y-~r++~r =~.

Yay mat cau da choc6 tAm] = (1,' .!.; -5) va ban kfnh r = 7J6,.

" . . 2 2 6

86

c. CAU·H61 VA BAI T~p··i

,i '

...

3.t. TrQQ.&jkltOn~ gian 'Oxyz cho ba vecto a = (2 ; -1 ; 2), .. ~ == (3 ; 0 ; 1),

i,;z:(-4; 1; -1). TIm t~d~cuacac;vecta in va n bi~trang:

a) in = 3a -2b+c ; b)n = 2a +b+4c . '

3.2' Trong khOng gian Oxyz cho vecto a =(1 ; -3 ;4).

a) TIm Yo va Zo dt cho vecto b = (2 ; Yo ; zo) ding phirong vm a .

b) Tun toa d~ cua vecto c bitt rang a va c nguoc huang va lei = 21al.

3.3.! Trong khong gian Oxyz cho ditm M c6 to~d~ (xo; Yo; zo). Tun toa d~ hlnh chieu vuong g6c cua ditm M tren cac m~t phang toa d~ (Oxy), (Oyz), (Ozx).

3.4. Cho hai ~ ba ditm :

a) A = (1 ; 3 ; 1), B = (0 ; 1 ; 2), C = (0 ; 0 ; 1) ;

b)M=(1;I;I), N=(-4;3;1), P=( .... 9;5;1).

Hoi b~ nao c6 ba ditm thing hang?

3.5. Trong khong gian Oxyz, hay timtren m~t phing(Qxz) mot diemMcach deu ba ditm A(1 ; 1 ; 1) , B( -1 ; 1 ; 0) , C(3 ; 1 ; -1).

"', '.,

3.6. Cho hlnh tU dien ABCD. Chung minh rang :

..-.... --t ___.. _,. .-..... 1 --+ 1 ----+ 1 ____. --+

a) AC+BD=AD+BC ; b) AB= 2 AC+ 2 AD+ 2CD+DB.

3.7. Cho hlnh ta dien ABCD. GQi M, N, P; Q linlugt 1a trung di~m cua cac canh AC, BD, AD, BC. Chtmg minh fdng :

___. ___... ____. __. --+ ---+ --+ ,---+ --+ --+

a) AB+CD=AD+CB=2MN ; b) AB-CD=AC-BD=2PQ.

3.8. Trong khong gian cho ba vecto tuy y a, b, c.

... ...

Goi u=a-2b, v=3b-c, w=2C-3a.

, '

Ch6ng t6 rang ba vecto u, v, w dOng phing.

...

3.9. Trong khOng gian Oxyz cho m~t vecto a tuy y khac vecto O. GQi a, 13, r

1a ba g6c tao bOi ba vecto dan vi 7, j, k tren ba true Ox, Oy, OZ,va vecto a . Chung minh rang : cos2 a + cos2 fJ + cos2 r = 1.

87

3.10. Cho hinh tu dien ABCD.

__,.. ---+ _. ----+ _,. ___..

a) Chung minh he thtrc : AB.CD + AC.DB + AD.BC = O.

b) Tit he thtrc tren hay suy ra dinh li : "Neu m"t hirihttl~di~Iicohai c~p canh d6i dienvuong g6c vm nhauthl c~p canh d6i dien thubacung vuong g6c v<1j nhau."

3.11. Tfnh tfch v6 huong cua hai vecto a, b trong khong gian vm cac lO, d¢ da cho la :

a) a = (3 ; 0 ; -6),

b) a = (1 ; -5 ; 2),

c) a =(0; J2; .fj),

...

b =(2· -4 . c) .

, , ,

...

b = (4; 3 ; -5) ;

b = (1 ; .fj ; - J2 ).

3.12. Tfnh khoang each gina hai diem A va B trong mOi truCmg h<;1I> sau :

a)A(4;-1; 1), B(2; 1 ;0);

b) A(2 ; 3 ; 4), B(6 ;0; ~).

3.13. Trong khong gian Oxyz cho tam giac ABC co toa d¢ cac dinh Ia :

A(a; 0; 0), B(O; b; 0), C(O;O; c).

Cluing minh rang tam giac ABC c6 ba' g6c nhon.

3.14. Trong khong gian Oxyz hay l~p phuong trlnh mat c'u trong cac tnlangh<;1I> sau :

a) Co tam 1(5; -3; 7) va co ban ldnh r = 2 ;

b) C6 tam la diem C(4; -4; 2) va di qua g6c toa d¢;

c) Di qua diemM(2; -1 ; -3) va co tamC(3; -2; 1).

3.1S. Trong khong gian Oxyz hay xac dinh tam va ban kfnh cac mat cau co plnrong trinh sau day:

a) i + l + i - 6x + 2y - 16z - 26 = 0;

b) 2x2 + 2l + 2i + 8x - 4y - 12z - 100 =0.

3.16. Trong khong gian Oxyz hay Vie't phirong trinh m~t cau di quab6n diem A(l ; 0; 0), B(O; -2; 0), C(O; 0; 4) va g6c toa d¢ O. Hay xac dinh tam va ban kinh cua mat c'u d6.

88

·§2 .. PHUONG·TRIN'H'M~T'PHANG A. CAC'KlfNTHac'C,{NNHO'

'I· VECTO PHAP TUVtN CVA M~T PHANG

D;nk nghia. Cho mat phang (a). Vecto n khac 0 va c6 gia vuOng goc vm m~t phang (a) dircc goi la vecto phap tuyen cua (a).

II· PHU'ONG TRINH T6NG QUAT eVA M~ T PHANG '

1. Neu m~t phang (a) song song hoac chua gia cua hai vecto khac phuong la

....

a = (al ; a2 ; a3) va b = (bl ; b2 ; b3) thi (a) c6 mot vecto phap tuyen 1a

n = (a2hJ -a3~; a3q -alhJ; al~ -a2Q)·

Vecto n dugc goi 1a tich c6 huang (hay.t(ch vectay cua hai vecto a va b, kf hieu la a" b.

2. Phuong trlnh cua m~t phang (a) di qua diem Mo(xo ; Yo ; zo) va nh~ vecto n (A ; B ; C) khac 0 lam vecto phap tuyen 1a :

A(x - xo) + B(y - Yo ) + C(z - zo) = O.

3. Neu mat phang (a) c6 phuong trlnh t6ng quina Ax + By + Cz + D = 0 thl n6 c6 mot vecto phap tuyen la n (A ; B ; C).

4. Neu m~t phMig (a) cAt eac true toa dQOx, Oy, 'Oz theo thu t1;l tai cac'diem A(a ; 0; 0); B(O ; b ; 0), C(O ; 0 ; c) vmabc ¢ 0 thl (a) c6 phuong trlnh theo

doan chan la x + y + ~ = 1 (h.3.6).

abc

y

Hlnh 3.6

89

nr- Dlfu~N Bt,BAIM~T,paANQ~lf~~.e~NG G6c Cho hai m~t phang (al) va (a2) c6 phirong trinh tOng quat 1411 luqt 1a

Atx + Bty + C tZ + D t = 0, A:zX + BzY+ Clf + J)2 = Q.

OQi iiI (A,t; B1; C1) va ii2 (A2; B2; C2) 1411 hrqt la vecto phap tuyen caa (al) va (a2). V6i. k la s6 thirc, ta c6 :

{iiI =. kii2

1. (al) 1(a2) . ~ ,

Dl~~

2. (al) .1 (~) ~ iiI .1 iiz

~ Chuy:

• (al) caf(~) ~ iiI ~ kn2 \;j ke R.

~ {iil=kii2

VI = kD2•

IV· KHOANG CACH TU'MOT DmM DtN MOT M! T PHANG

Trong kh6ng gian Oxyz, kboang c4ch ro diem Mo (xo; Yo; zo) d~n m~t phing (a) : Ax + By + Cz + D = O.dugc tinh hOi cOng thnc :

_ IAxo + Byo +Czo + DI

d(Mo' (a) -.J '..

A2 +B2 +C2

90

~ VANcTtl

B. cAe D~NCJ'roANca BAN

, ~ ,

.,

- -

Viet phuong Woo 't.&g qu~{ cUam~t pht\s'

1. Phlldng philp gidi

LoIP 1.· Vi~t "phuong trlnh m~t ph!ng (~ khi·da bi~t vectcI pbap tuy61· ;itA; B ; C)

va met diem Mo(xo; Yo; zo) thuec (~ ,

- Phuong trlnh (a) e6 dang : A(x - xo)+ B(y - Yo) + C(z - zo) = 0 ;

., Khai trien, nit gon r6i dua v~ dang t6ng quat: Ax + By + Cz + D = 0, v6i D = -(Axo + Byo + CZo)·

Loai 2. Vi~t phuong trlnh m~t pMng (~ eMl ba dihn M, N, P khOng thing hang - 11m vecto phap tuyen cua (a) : na = ¥ N ~MP ;

- M~t phang (a) di qua diem M va e6 vecto phap tuyen la na (loai 1).

Loai 3. Vi~t plurong trlnh mat phAng (a) ch~ diem Mo (xo; Yo; zo) va song song v6i m~t phing (/3) : Ax + By + Cz + D = 0

- Phuong trlnh(a) c6 dang :Ax+By,.-:t-Cz ~D'= 0 (1)

- Thay toa de) Mo vao (1) ta tim duoc D'.

~ 4. Vi~t phudngtrlnh m~t piling (~ chua hai diem M, N va vuOng goc v6i

m~t phing (/3) : r ..

Ax + By + Cz + D = 0

- TIm vecto phap tuyen eua (a)

na = MN 1\ np

- M~t phing: (a) <Ii qua di~mM va e6 vecto phap tuyen la na (loai 1)

(h.3.7).

Hinh 3.7.

2. Vid",

4f 4; 1. Vi~t phirong trlnh m~t phing (a) di qua diem M(2 ; 5 ; -7) va song

: . . -

song v6i gia cua hai vecto a = (1 ; -2 ; 3) vab = (3; 0 ; 5).

91

- J/itli·.

Ta c6: a /\b = (-10; 4; 6) = -2(5; -2; -3).

M~t phang (a) e6 vecto phap tuyen Ia ii = (5 ; -2 ; -3). V~y phuong trlnh ella (a) la : 5(x - 2) - 2(y - 5) - 3(z + 7) = 0 ~ 5x - 2y - 3z -21 = O.

4f tfu.2. Vi~tphuong trlnh ~~t phang (a) di qua ba diem A(2;-I; 3), B(4; 0; 1), (:(-10; 5 ;3).

Tac6 AB = (2 ; 1 ; -2)

AC =(-12;6;0).

GQi a = AB./\ AC = (12 ; 24 ; 24).

Ta chon vecto phap tuyen ella m~t phing (a) la iia = 1~ a = (1 ; 2 ; 2). V~y phirong trlnh ella m~t phang (a) la :

l(x - 2) + 2(y + 1) + 2(z - 3) = 0 <=> x + 2y + 2z - 6 = O.

4f tfu. 3. Cho m~t phing (ll) c6 phuong trmh 2x + 3y - 4z - 2 = 0 va diem

A(O; 2 ; 0). "~

a) Vi~t phtrong trlnh m~t phAng (,8)di qua A vA song song.voi (a).

b) Vi~t plnrong trlnh mat phAng (n di qua OA va vuOng g6c v6i (fl>.

(jiJi

a) Vi (/3) song song ven (a) nen phirong trlnh m~t phing (P) c6 dang :

2x + 3y - 4z + D = O. (1)

Diem A thuec (P) nen thay toa d¢ ella A vao (1) ta dugc 2.0+3.2-4.0+D=0 <=> D=-6.

V~y phirong trlnh ella m~t phang (/J) IA : 2x + 3y - 4z - 6 = O. b) Hai vecto e6 gia song song hoac duoc chua trong (r) la :

-

OA = (0 ; 2 ; 0) va iia = (2 ; 3 ; -4).

92

Suy ra (y) c6 vecto phap tuyen iir = OA 1\ iia = (-8 ; 0 ; -4). M~t phing (r) di qua di~m 0(0 ; 0 ; 0) va c6 vecto phap tuyen III iir = (-8 ; 0 ; -4).

V~y phuong trlnh cua m~t phing (r) la : -8x - 4z = 0 hay 2x + z = O.

tJ.r,. 4. Viet pheong trinh mat phing (a) di qua ba di~m A( 1 ; 0 ; 0), B(O ; -2 ; 0), C(0;0;-3).

fjiIii

Ap dung phirong trlnh m~t phing theo doan chdn ta du<;1C phirong trlnh (a) c6 dang: x +..L + _:_ = 1 hay 6x - 3y - 2z - 6 = O.

. 1 -2 -3

~ VAN crt 2

Vi tri tuong doi cua hai m~t phAng

(a) : Alx +BI, + CIt + D1= 0, (/J) : AzX + B2y + C2z + D2 = O.

1. Phlldng philp gun

- Xet hai vecto phap tuyen iia = (AI; B1; C1) va np = (A2; B2; C2).

Ta c6 cac tnrong hop sau :

* iia ::J: kiip : (a) cat (/3);

{... k'"

na = n

*. p : (a) II (/3); .

VI ::J:kD2 '

* {iia = kiip : (a) ". (fJ); Dl =kD2

* iia .lip = 0: (a) J... (/3).

93

,,'1

tJ.r 4 1. Xet vi tri tuong Mi ella cac e.p m~ phAng eho hOi cac phirong trmh

t6ngq.mf sau' dAf:" ',~; j ,,' i ", " :

a) (at) : x + 2y + 3z + 4';(0, (Pt) : x t5y - z - 9 = O.

b) (~) : x + y + z + 5 = 0, (/3],) : 2x + 2y + 2z + 6 = O.

c) (a3) : x + 2y + 3z + 1 = 0, (i33) : 3x + 6y + 9z + 3 = O.

(jiIii

aj Goi rial va riA ~lUQtlacacvectaphaptuy~neUacae~tphing (at) va (/Jt).

Ta e6: rial = (1 ; 2 ; 3) va riA = (1 ; 5; -1)

1 .z - kii ' R..

"1 * 5":::) nal * A' V$y (at) cat (PI)'

b) GQi ii~ va ii Ih. 140 IUQt la cac vecto phap tuyen ella cac m.t phang (a2) va (/3],).

Ta e6 : ri~ = (1 ; 1 ; I) va rif12 '= (2; 2 ; 2)

1- 1_

~ ~ ~ = ~ ,,! ~ ::: .2 np,

2 6 V$y' (a2)11(/3],).

c) GQi ria3 va riA 140 luqt la cac vecto phap tuy~n ella cac m.t phing (a3 ) va (i33).

Ta e6 : rill) = (1 ; 2; 3) va riA = (3; 6; 9)

1 2 3 1 '

-=-=-=_. Yay (a3)=(i33).

,3 6 9 3 .

94

·tf~~Ji&tJi cua m dectp~tphing:s.~,.Nutmg g6c

(~):'2,x + my + 2mz - 9 = 6,'-

(J1>:6x -y -z - 10 = o.

fiiIii

'<Qqi iia vA iip l~ luQt Ia cac vecto phap tuyen cua cac m~t phing(a) 'vA (,8).

Ta c6: iia = (2; m; 2m) iip=(6;-1;-1).

Ditu kien can va du d~ (a).l (P) ~A iia.iip = O. Ta c6 : (a).l (P) ¢:> iia.iip = 0

¢:> 12-m-2mi=O ¢:> m=4.

V~y (a) vuOng g6c vm (P) khi vA chi khi m = 4.

1'r 4 3. Xac djnh giA tri cua m va n d~ c~p m~t phing sauday song, song vm

nhau : (a) : 2x + my + 3z - 5 = 0,

(,8): nx - 8y - 6z + 2 = O.

fiiIii

2 m 3, -5, {3n=-12 {n=-4

Tac6: (a) II (P) ¢:> -=-=-~-' ¢:>", ¢:> ,

n -8 -6 2 ,-6m=-24 m=4.

~',VMdiJ,

Tinh khOOng each

1. Phlllfng phQp gilii

Lo~ 1. Tfnh khoang each tU di~m Mo(xo; Yo; zo) d~n m~t phing (a) :

, . I~+%+~+~

Ax+By+Cz+D=O,tadUngcOngthacd(Mo. (a)) = r" .

\fA2 +B2 +CZ

95

Loai 2. Tfnh khoangcach"gifi'a'hai mat phing song song (h.3.8) ~,'

(a) : Atx + Bly + Clz + Dt=Q

({3): A2x +/hY +C2z +D2 =0

- Tach9n JD~~~ M thqQc ,({3) .: ,

(ching~di&n M(O; 0; -~);

- Ta c6 d«a), ({3» = d(M, (a».

11' 4 1. Cho hai diem A( 1 ; -1 ; 2), B(3 ; 4; 1) va m~tphing (a) c6 phuong trinh : x + 2y + 2z - 10= O.

Hlnh 3,8

Tinh khoang each tit A, B d~n m~t phing (a).

9ifii

IXA +2YA +2zA -101 11-2+4-101 7

Ta c6: d(A, (a» = = =-

, . ~12+22+22 . 3 3

liB +2YB +2zB -101 13+8+2-101

d(B, (a») = ' , . = = 1.

" ~12 +22 +22 3

11' 42. Tfnh khoang each gitta hai:Ih~t phing song song (a) va (/J) cho bOi phuong trlnh sauday : (a) : x+ ~y + 2z + '11 = 0, ,

, (/J): x + 2y + 2z + 2 = o.

9ifii

Ta l~y diem M(O ; 0 ; -1) thuoc m~t phang ({3), kf hieu d(Ca);{/3»).l'i khoang each gilla hai m~t phang (a) va ({3). Ta c6

d«a), (/3» = d(M, (a» = IXM +2YM +2zM +111

J12 +22 +22 .

_ 10+2.(0)+2.(-1)+ 111_ 9 _

- J9 -3-3.

V~y d«a) , ({3» = 3.

96

," ,

1-V 43. Tuntren true OzdiemM~ach deu diem.A(2; 3 ; 4) va m~tphAng (a) : 2x + 3y + z. - 17 = O.

Xet di~m.M(O;O; z) E Oz, ta c6:

Di~m M each deu di~m A va m~t pMng (a)

~ AM = d(M, (all ~ ~4+9+(z-4l2 = /-171 4+9+1

<=> 13 + (z _4)2 = (z _17)2

14

<=> 14(z 2 - 8z + 29) = z 2 - 34z + 289 <=> 13z 2 - 78z + 117 = 0 .

<=> z 2 - 6z + 9 = 0

<=> z = 3.

Vay diem M(O ; 0 ; 3) la diem can tim.

c. cAu HOI vA BAI T~P

3.17. Vier phirong trlnh cua mat phang (a) trong cac tnrong hop sau :

a)(a) di qua di~m M(2 ; 0 ; 1) va nhan n = (1 ; 1 ; 1) lam vecto phap tuyen ;

b)(a) di qua diem A(1 ; 0 ; 0) va song song vro gia cua hai vecto it = (0 ; 1 ; 1), v = (-1 ; 0 ; 2) ;

c)(a) di qua ba di~m M(1 ; 1 ; 1), N(4 ; 3 ; 2), P(5 ; 2 ; 1).

3.18. Vi€t phirong trlnh mat phang trung true cua doan thAng ABvro A(1 ; -2 ; 4), B(3 ; 6; 2).

3.19. Cho tU dien c6 cac dinh la A(5 ; 1 ; 3), B(1 ; 6 ; 2), C(5 ; 0 ; 4), D(4 ; 0 ; 6).

a) Hay viet plurong trlnh m~t phang (ABC) ;

b) Hay vietphuong trlnh mat phang (a) di qua diem D va song song vci mat phang (ABC).

97

3.20.fUywietphUdng trlnh mat ph~g(a) di quag6c toa dQ 0(0; 0 ; 0) va song song vc» m~t phang (P) : x + y + 2z - 7 = O.

3.21. Lap.phuong trinh m~t phang (a) di.qua hai diem A(O; 1 ; 0), B(2 ; 3 ; J) va vuong g6c v6i 'mar phang (fJ) : x + 2y - z = 0.,

3.22. Xac dinh cac gia tri ciia A, B de hai m~t ph~g sau day song song v6i nhau : (a): Ax -y + 3z + 2 = 0,

(P) : 2x + By + 6z + 7 = O.

3.23. Tfnh khoang each til' diem M(1 ; 2 ; 0) lfulluqt d€n cac mat ph~g sau: a) (a): x + 2y - 2z +1 = 0;

b)(/J) : 3x + 4z + 25 = 0 ;

c)(n:z+5=0 ..

3.24. Tun t~p hop cac diem each deu hai mat phang (a) : 3x-y+4z+2=0,

'(/3) : 3x - y+ 4z + 8 = O.

3.25. Cho hinh lap phuong ABCDA'B'C'D' c6 canh bang 1. DUng phuong phap toa d¢de:

a) ChUng minh hai mat phin8(~'D') va <B.C'D) song song;

b) Tfnh khoang each giira hai m~t phing d6.

3.26. Lap phirong trlnh cuam~t phAng (a) diqua diem M(3;..:..1 ; -5) d6ngthm vuOng g6c v6i hai m~t phjng

(fJ) : 3x - 2y 7 2z + 7 = 0,

(r): 5x - 4y + 3z + 1 = o.

3.27. Cho diem A(2 ; 3 ; 4). Hay viet phirong trinh cua m~t phAng (a) di qua cac hlnh chieu cua di~ A tren cac true toa dQ .

. 3.28. X~t vi trf nrong d6i cua cac cap mat phang cho bm phirong trinh tOng quat sau day:

a) (al) : 3x - 2y - 3z + 5 = 0, (aD : 9x - 6y - 9z - 5 = o.

98

b) (a2) : x - 2y + z + 3 = 0, (al) : x - 2y ..:. z + 3 = O.

e) (a3) : x ~y + 2z - 4 = 0,

(a3) : lOx-lOy + 20z ..... 40 = O.

3.29. Vi€t phuong trlnh cua mat phang ({J) di qua <fiem M(2 ; ~ 1 ; 2), song song voi true Oy va vuong goc voi mat phang (a) : 2x - y + 3z + 4 = O.

3.30. Lap phirong trinh ciia mat phfulg (a) di qua diem M(1 ; 2 ; 3) va ciit ba tia Ox, Oy, Oz l~ hrot tai A, B, C sao eho the tfch tu dien OABC nho nhat.

§3. PHUONG TRINH DUONG THANG A. cAc KIEN THlIC CAN NHCJ

1- PHUONG TRiNH THAM s6. vA PHUONG TRINH CHINHTAc

1. Cho duong thang Il di qua diem Mo(xo: Yo; zo) va nhan vecto

...

ii = (al; a2; a3) voi ii * 0 lam vecto chi phuong, Il c6 phirong trlnh tham so la :

{X=XO + tal y = Yo +ta2 z = Zo +ta3'

2, Cho dirong thang Il di qua diem' Mo(xo; yo;zo)va nhan vecto ii = (al; a2; a3) sao eho al ~ a3 * 0 lam vecto chi phirong, Il co phirong

trinh chfnh t~c la : x - Xo = y - Yo = z - Zo .

al a2 a3

11- Dlfu KI~N Dt HAl DUONG THANG SONG SONG, TRUNG NHAU, CAT NHAU HO~C CHEO NHAU

Cho hai duang thfulgd va d' l~ hrot di qua hai diem Mo(xo; YO; zo), Mo(xo; Yo; zo) va co vecto chi phtrong Ian lu(Jt la ii = (a1; az; a3), .... , (' , ')

a = al; a2; a3 .

99

D~t ii =" a A a' , ta c6 cac dieu kien sau :

, 1) d II d' <=> .{ii = 0 Mo~d'

.2) d =: d' <=> {ii =. 0 • MOEd'

, {ii ;f; 0

3) d cat d' <=> -. ,

n.MoMo =0

4) d va d' cheo nhau <=> ii.MoMo;t 0

5) d L d' <=> a.a' = o.

III- DltU KltN Dt MOT DUONG THANG SONG SONG, CAT HO~C VUONG GOC VOl M~ T PHANG

Cho dirong thing d di qua diem Mo(xo; Yo; zo) va c6 vectochl phirong la a = (a1; a2; a3),va cho mat phing (a) c6 phuong trlnh: Ax +B» + Cz + D = o. GQi ii = (A; B; C) la vecto phap tuyen cua (a). Ta c6 cac dieu kien sau :

, {-. -. 0

1) d II (a) <=> a.n =

Mo~ (a)

2) d c (a) <=> {a.ii = 0 MOE (a)

3) d dot (a) <=> ii.a;t 0 4)d.l(a) <=> ii=kii.

IV- TINH KHOANG eACH

1. Trong khong gian Oxyz, detinh khoang each tit diemM den duong thang /). ta thl1c hien cac btroc :

* Vi€t phirong trlnh mat phang (a) chua M va vuong g6c voi /). ;

100

* TIm giao die~ H cua A vm (a) ;

* Khoangcacb tuM d6l 4 eblnll.)a· khoang each gitta hai diem M va H : d(M, tl) = MH (h.3.9).

2. De tfnh khoang each gitta duemg thAng A va m~t phang (a) song song vm tl ta thuc hien cac biroc :

* Lay mot diem Mo(xo; Yo; zo)tuy Y tren tl ;

* Khoang each gitta tl va (a) chfnh la khoang each tudiem Mo d€n m~tphAng (a) : d(tl,(a» = d(Mo, (a» (h.3.1O).

3. De tfnh khoang each gitra hai . duemg thang cheo nhau tl va tl' ta thuc hien cac buoc :

* Vi€t phirong trlnh mat phang (a) .chua dircng thAng tl va song song voi duemg

., , .

thang tl ;

* Lay mQt diem Mo(xo; Yo; zo) tuy Y tren tl' ;

* Khoang each gitra tl va tl' chfnh la khoang each ti1 diem Mo d€n m~t phang

(a) : d(tl, tl') = d(Mo, (a»(h.3.11).

Hinh 3.9

Hinh 3.10

M' o

Hinh 3.11

'B. cAe D~NG ToAN co BAN

~. VAN dEl Viet phuong trinh tham sO va phuong· trinh chinh tile cua duong th~ng d

1. Phuong phap gidi

Buac 1 : Xac dinh mot diem c6 dinh Mo(xo; Yo; zo) thuoc !l..

101

Buac 2 : Xac dinh mot vecto chi phirong a (ai; a2;'Q3) ella ,A.

Bulle 3 : Phuong trmh tham s6 va phuong trlnh chfnh de eua· A '. Ian I\r(1t e6 dang

{X = x6+tal A: Y=Yo+t~ Z = Zo +ta3,

2. Vid~

'JIV. Vi€t plurong trlnh tham s6 vsphuong trlnh chfnh tAe cua ducrng thang A di qua hai diem A(1 ; 2 ; 3), B(3 ; 5 ; 7).

qitJi

A di qu~ hai diem A va B nen e6 vecto chi phirong Ia Ali = (2 ; 3'; 4).

{X = 1+2t Vayphirong trlnh tham s6 cua A Ia Y = 2 + 3t Z = 3+4t.

Ph tnh hfnh ta ? A I,x-l y-2 z-:3

uong tri e tac eua L.l a -- = -. - = --.

234

~ VANctE2

Xel vi tri tl1ofl8 doi gilla hai dl1dfl8 th~ A va A' trofl8 khofl8 gian

1. Phuong phap gidi

Buac 1 : Xac dinh diem e6 dinh Mo(xo; Yo; zo) va vecto chi phirong a (a1; a2; a3) cua A .. xse dinh d~m ~6 dinh Mo(xo; Yo; zo) va vecto chi phuong' a' (ai; a2; a3) ci1a A' (h.3.12).

102

Buac 3 ;. Dung cac dau hj~g&~~ d~, x.et vi trf Wong d6i giqaa va d' :

.,_, •. 1 ... _ ••• ' .. i ' .. - 'c-' '; _.:_

{n={)

d /I A' . ~ Mo~ d'

{ ...

n=O

MOE A'

Hinh 3.12

A va d' cheo nhau ~ n.MoMo * O.

2. Vid",

~ au 1. Xet vi trf tirong d6i cua dirong thang d: x-I = y + 1 = z - 5 Ian hrot

. . 2 3 1 .

vm cac duang thfuIg sau

d . x-3=y-2=z-6.

1· 4 6 2'

d ,x-4 =y-l=z-3 .

2· 6 9 3'

d . x-3 = y-2 = z-6 .

3' 4 3 5'

x-I y+2 z+1 d4: -3-=-2-=-2-'

giIli

Ta c6 Quang thAng d, di qua di~m Mo (1 ; -1 ; 5) va c6 vecto chi phirong a = (2; 3; 1). •

a) d1 di qua di~m M1(3 ; 2; 6) va c6 vecto chi phuong al =(4; 6; 2).

Ta c6 n = a" a1 = (0 ; 0 ; 0) = ().

( ,3-1 2+1 6-5) .

M1 thuoc 1\. VI -2- = -3- = -1-' . V~y A == a;

103

b) d2 diqiia Ml4 ; 1 ; 3 ) vaco v~ct<1 chi phtrong a2 ::;: (6;9 ; 3). Ta c6 ii = a /\ a2 = (0 ; 0 ; 0) = o.

( ,4-1 l+t)

M2 khong thuoc ~ VI -2-:F- -3- . V~y ~ II d2•

c) d3 di qua di~m M3(3 ; 2 ; 6) va c6 vecto chi phuong a3 = (4 ; 3 ; 5). Ta c6: ii = a /\ a3 = (12 ; -6 ; -6) :F- o.

MOM3 = (2; 3; 1), ii.MoM 3 = 24 - 18 - 6 = O.

V~y ~ c~td3.

d) d4 di qua Mil; -2; -1) va c6 vectochi phuong a4 ::;: (3 ; 2 ; 2). Ta c6 : ii = a /\ a4 = (4 ; -1 ; -5).

MoM4 = (0; -1 ; -6), ii.MoM4 = 0 + 1 + 30 :F- O.

Vay ~ va d41a hai duang thang cheo nhau.

'JIV 42. Cho hai duong thang d: x-I = y + 1 = ~ va

2 1 -1

{X =3-t

d': y = 2t

z = -l+t.

a) Hay xet vi trf nrong d6i gitra d va d',

b) TIm giao di~m neu c6 cua d va d',

fIitli

{X= 1+2t' a) Phuong trlnh tham s6 cua d : y = -1 + t'

z = -t'.

104

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->