P. 1
Ky Thuat Xung - So 1

Ky Thuat Xung - So 1

|Views: 878|Likes:
Published by nktien89

More info:

Published by: nktien89 on Dec 18, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/12/2012

pdf

text

original

•

SACH DONG CHO cAc TR~NG sAo T~O He TRUNG HOC CHUV£N NGHlep

T BAN GIAo Dl,JC

TS. LUONG NGQC HAl

cIAomlNH

Ki THURT XUNG - s6

(Stich. dung cho cac truang dao tao h¢ Trung h9C chuyen nghiep)

(Tai ban I8n thtr nhat)

NHA XUAT BAN GIAO Dl)C

lmmmm~u--------------------

Niim 2002, V¥ Gioo due Chuyen nghi¢p - B(j Giao due va Dao t9-0 da pM;' h(jp vm Nha xua't ban Guio due xuat ban 2{giao trinh phuc Vl,l cho dao tao h¢ THCN. Cac gicio trinh tren. da du(/C nhi€u trlidng sit dl,lng va hoan nghenh, De' tie'p tuc bel sung nguo'n gido trinh dang con thie'u, VI,l Giao due Chuyen. nghi¢p pM;' h!Jp cung Nha xudt ban Gioo due tie'p tuc bien so{tn m(jt s6' giao trinh, sach tham khao phl,lc Vl,l cho dao t9-0 d cdc nganh: : Di¢n - Dien tit, Tin h9C, Khai tluic co khi. Nhfing giao trinh nay truce khi bien so{tn, VI,l Giao due Chuyen nghi¢p ctii gili de' cueing ve' tren 20 trudng va to' chuc h(ji tluio, lay y kie'n dong gop ve' n(li dung de' cueing cdc guio trinh noi tren. Tren co so nghien CUu y kie'n dong gop cua ciic truimg, nhom tac gia da dUu chinh n(ji dung cdc giao trinh cho phil hrJp vm yeu cdu th1/c tdn han.

Vm kinh nghi¢m giang d9-Y, kiln thuc tich luy qua nhilu ~am, cdc toe gia da co' gang de' nhitng n(ji dung dli(jc trinh bay La nhiing kien thitc ca ban nhat nhung vdn cfjp nhsit dli(jc vm nhitng tie'n b(l cua khoa h9C kj thu9,t, vm thue tt san xuat. Nfji dung czla giao trinh. con tao s1/ lien thong tit D{ty nghllen THCN .

.

Ctic gicio trinh dli(jc bien sQ9-n theo hli&ng md, kien thitc r(jng va cO' g&ng chi ra tinh -ung d¥ng cua n(ji dung dli(jc trinh bay. Tren ca Sd ao tao ailu ki¢n de' cac truimg sit dl,lng m(lt cdch. phil h(jp vm ailu ki¢n co so v(it cha't phl,lc Vl,l th1/c hanh, th1/c t(ip va a{ic aie'm cua cdc nganh, chuyen. ngimh. aao t9-O.

De' vi¢c d6i mdi phUdng phap d{ty va h9C thea chi dao cua B(I Giao due va Dao tao nhdm ntlng cao chdt llit1ng d{r,y va h9C, cac trliCJng cdn trang bi du sach cho thu vi¢n va too dllu ki¢n de' giao vien va h9C sinh co d!.i stich. theo nganh aao tao. Nhitng giao trinhnay cling la tai lieu tham khiio tM cho h9C sinh da tot nghi~p cdn ddo ~o l{li, nhtln vi'n ky thu(U dang tr'lC tilp san xuat.

Cac giao trinh'cW xudt bein kMng thl'tranh khoi nhitng sai s6t. Rat mong cdc tMy, cd gicio, b(m c!t;c g6p j dt Mn xudt hein sau dlirJe tdt han. M9i gop j sin . gili vi : Cdng ty Crfphdn sach fJ9i h9C - Dp,y ngM 25 Han Thuy'n - Ha Nfji.

vu GIAO Dl,JC CHUytN NGHltp • NXB GIAo D1)C

3

Giao trinh KT THU/I. T XUNG - 86 avoc bi~n SOF;ln vo! muc diet: phl,lc VI,I vi~c h9C t(Jp va giang dF;iY a ceo tr!.long Trung h9C chuy~n nghi~p va Cao dtmg kr tnuet. Cuon seen nay de c(Jp chu yeu fa noi dung xung - so thuc hanh, tuy nhi~n n6 van bao dam m¢t kie'n tnuc co ban va du r¢ng cua kf thu~t xung - 56, nhtlng phan nguyen {f tnent: (~p va ca'u true ben trang cua ceo mecri xung so cnuc nang hau nnu bi toe! bo noen toano Val mot mech cnuc nang, tee gia chi' giUp b~n d9C tra lof ba csu hoi: N6 la gl, sa do khai ra sao ? Vai vi mech cua no va cecn ghep no; ma r¢ng nnu the neo ? No hay d!.lr;Jc dung lam g/ ?

Vol cecn d~t van de ntu: tren, cuon sect: khang qua 250 trang nay khang the' fa te! li~u tham khao ma r¢ng kie'n thuc ve ki thu;flt xung - 56 cho ben doc. V(Jy no giUp bf!n d9C dieu gl ?

• Va; bF;in d9C la h9C sinh THCN hay Cao dimg, cuon seen 59 trang bi cho ben dQc m¢t kien thuc tinh gian, tnuc dl,mg va kh6ng th€ it han ve Ifnh vt!c kf thu(1t xung - 56.

• vot be;m ClQC fa gilmg vien man hoc, cusn sikh tnuc chfit chi fa nh{)ng bai giang cua tee gia de dF;iy cho sinh vien CaD dlmg ceo nqent: f)if!n, truong £)~f hQC Bach khoa Ha N¢i trong nhie'u nam. Tee gia chlnh Ii va tinh gian IF;ii, Cld mong co thd dong gop voi dang nghi~p khi soen bai giang man noc.

N¢i dung cus giao trinh Clf1qc bif:m SOF;in bao gam,' 10 chuang, 7 phl.,l II.,IC va m¢t so bai tnuc nenn cnon IQc v(ji thoi lf1qng 45 - 60 tiet. Trong qua trinh sf) dl.,lng, tuy theo y~u cau cI.,I th6 c6 th€ (/i~u chinh s6 tiet trong mOi chucmg.

Cac ben ace chue c6 m¢t ctun ki{in thLtc gl ve logic thi sau khi aoc chtlC1ng 1, hay aoc esc phI,J tuc 1 ~'3 (II c6 day du kien tnuc co ban.

Giai thi~u cu6n sach nay, tee gia chi' muon c6 Cl6ng g6p nho VaG cect: hoc va dF;iy man hoo cho hoc sinh THCN va Cao d~ng. Ra't mong nh(m dUr;Jc nhieu y kien dong g6p phlJ binh cua bF;in aoc. MQi g6p Y xin auoc gi:/i ve : Cong ty c6 phan sach £)F;ii noc - D~y nghe, 25 Han Thuyen - Ha N¢i.

TAc GIA

4

,.. .,

KHAI' NleM co BAN

VE KI THUAT XUNG - s6

1-1. cAe THONG s6 £lAc TRlING COA TIN HleU XUNG

Cac tin hieu xung dircc dung rong riii trong nhirng linh vue khac nhau cua kj. thuat s6 n6i rieng va cua ki thuat dien tu n6i chung; vf du trong truyen thong him tuyen va vo tuyen, trong rada, trong do luong dieu khien s6 ...

Cac mach tao xung cho ra hai loai tin hieu dien : Cac xung dien ap/dong hoac nhttng banc nhay cua dien ap hay dong. D~e di~m cua loai tin hieu nay la nguoi ta chi quan tam toi hai gia tri hoan toan phan bi¢t nhau cua chung, goi la hai muc : Mtrc eao H va moe thap L.

1-1-1. Xung

Xung la tfn hieu tao nen do sl,l' thay ddi mire cua dien ap hay dong trong . mot thai khoang rlft nho : Tir mire -thsp L ban d.tu chuyen sang nam a mire cao H trong mot thai gian ngan, hoac nguoc lai .

• Hlnh 1-1a la mot xung hlnh thang If nrong, Dean ab goi la day xung. doan cd la dinh xung, dean ac chuyen ttr mite thap Lien mire cao H goi 18. suon len cua xung, dean db chuyen tiep tir H sang L goi la suan xU/J'ng cua xung. Khoang each gitta dinh va day goi la bien d(j xung UM (UM = H - L). Mot xung thuc te a cua ra mach tao xung c6 dang tdog quat nhu 6 hlnh l-Ib, Ta thay, do

. qua trlnh qua dQ nen dinh xung khong "tron" va khong nam if mot dien ap e6 dinh : rmrc cao H nam trong mien dien ap giiia bien d¢ UM va a,9UM. Sai lech till goi la d(j s'!-t ap dinh. Khoang thai gian d~ xung tang tir a,tUM den a,9UM goi la thili gian lin tr (rise time) ; khoang thai gian xung giam tir a,9 UM xu6ng a,tUM goi la thili gian xudng tf (fall time) cua xung, Khoang thai gian gifra hai thai diem nrong irng voi gia tri 0,5 UM goi la d(j rong xung Ix' Ngoai ra eon co cac thong s6 phu nhu "birou" dinh bi va "buou" sau khi ket thuc xung b2. Nell

5

thoi gian len tr va thai gian xu6ng tf ra:t nha so vai d¢ rong xung tx, ta co xung vuong goe. Hlnh I-Ie ve cac xung vuong goc Ii nrong cue tinh duong va cue tinh Am.

u

c H d i---~

t

u

t

a)

c)

u

u

t

u

d)

, 0,14,. ,

~ ~ ... - - - - - - - - -.- - - ~

I

b)

e)

HiNH 1·1. Cae d{Jng xung

• Ngoai xung vuong g6c ra:t phd bien trong ki thuat s6, ngurri ta con sir dung xung rdng eua (ramp). Hmh I-Ld ve dang t6ng qual mot xung rang cira, N6 g6m hai suan d6c, dl}.c. tnrng hOi thai gian len d6c tr (rising slope) va thai gian xuong d6c tf (falling slope). D6i v6i xung rang cua, ngoai bien d¢UM, ngiroi ta con quan tam t6i tl so d~ dde (Slope ratio)

SR = tl : tf·

Vi du : t, = I5ms. tr = 2ms, ta c6 xung rang cira v6i ti s6 d¢ d6c 15 : 2. Neu tr = tf thl xung rang cua goi la xung tam giae .

• Cu6i cung la xung danh (dinh) c6 dinh ra:t nhon (hmh I-Ie). Xung nay thirong dung de kfch khm hoat d¢ng cua cac mach dien tu.

6

1-1·2. Bltae nhay

Buoc nhay la sl! chuyen r!t nhanh ciia dien lip hoac dong gitra hai mite H va L. Neu nhay tu mtrc thap L len mite cao H thl goi la buoc nhay duang (hlnh 1- 2a) ; neu nguoc lai nhay tu H xuong L thl goi Ia buoc nhay tim (hlnh 1-2b). Buoc nhay, doi khi con goi la tin hieu th€, ducc dac tnrng bang bien dO nhay UM va dO dai siren dec tf (hoac tr). Buoc nhay lA tin hieu ra a nhieu mach dien tii, vf du mach so sanh urong tl! (xem muc 2-1) hoac cac Flip-Flop (xern muc 3-1).

u

u

H I---~ - - - -A- -

,

:U'"

,

,

, '

a)

~tfl~ b)

t .__

r

Hinh 1·2. cae but)c nhay

1-2. DAy XUNG

Ki thuat xung khong chi tao ra nhtrng mach phat xung dan rna con c6 cac mach cho ra met day xung lien tiep (Hlnh 1-3).

o

~;~:~I----+I---rl----+---

khb! ,

(] DOD

,

a)

b)

Hinh 1-3. cec day xung

7

"

1-2-1. Day xung co th~ la tuan hoan VGi chu kl T, nghia la cli sau rn6i koang thai gian T lai c6 met xung l~p lai holm roan gi6ng voi xung tnroc no. Hlnh 1-3a ve ba dang day xung tuan hoan thuong g~p sau :

• Day xung vuong goe lit dang day xung thuong Mp nhat trong ki thuat dien til. Cac thong s6 d~c tnrng cho day xung gom : bien dQ UM, dQ rong xung tx' thoi gian nghi tn' chu ki T = tx + tn' tan s6 f = 1fT. Ngoai ra con hai thong s6 phl,1 d~c tnrng khac la h¢ so'ld'p ddy y = txfT va dr htfng (rOng) Q = l/y = T/tx'

Neu Q = 2, (t, = tn)' thl day xung goi 18. day xung vuong goe doi xflng .

• Day xung rang ella thudn tuy (tf = 0), chu kl T. Mach phat day xung nay thucng dung trong thiet bi dao dong ki dien til, voi vai tro bQ tao song quet ngang .

• Cu6i cling 111 day xung danh tuan hoan. N6 thtrong dung de kich khbi nhirng hoar dong c6 tinh chu ki, vi du dieu khien sl! dong/me I~p lai tudn hoan cua cac khoa transistor.

Cac mach phat day xung tuan hoan thuong 111 nhirng mach heat dong khong chiu SI! dieu khien boi cac xung kich khi1i (kich thich) ben ngoai va goi la cac mach dang chay It! do (free running form).

1-2-2. Day xung co the la khOng tuan hoan (hlnhl-3b). Mach phat cac xung nay la nhttng mach hoat dong theo su dieu khien cua cac xung kich khoi a ben ngoai, va goi 18. cac mach d~ng kieh khm. (triggered form). Dng voi m6i xung kfch thich ben ngoai, mach cho ra mot xung c6 bien dt! va dQ rong xung khong thay d6i, nghia la dang xung dua ra hoan toan l~p lai gi6ng nhau sau m6i xung kich thich.

1-3. cAe PliAN TO'TUY~N TrNH R-C TRONG M~CH T!O XUNG

Cac mach tao xung hay IQi dung qua trlnh qua de) tren cac phan til tuyen tfnh R-C de dieu khien de) rong xung va M s61Ap day cua day xung tuan hoan, Phan til tuyen tinh R, C ducc hieu la phan tu e6 dien tra hoac dien dung khong thay d6i theo gia tri dien ap hoac gia tri dong dien tren phan tiro Ta hay xe: vai qua trlnh qua de) trong mach R-C.

1-3-1. Qua trlnh qua dl) 0- mach R·C khi co bulk nhay di~n ap

Xet mach R-C a hlnh 1-4a. Gia su tai thoi diem t = 0, dien lip u c6 buoc nhay dirong tir OV den UM. V~y a t ~ 0 ta co :

UR +uc=UM

8

V6'i UR = iR va i = Cdue/dt tbl phirong trinh can bang dien ap tren tr6 thanh : dUe

RCTt+ue =UM

Giai plurong trlnh vi phan bac 1 a tren ta duoc : -tIRe

ueCt) = UM(1 - e ) Cl-1)

Tich RC co thu nguyen theti gian la giay (s), neu R tfnh bang n va C tfnh bang F (Fara), va goi Ia hdng so thOi gian r cua mach R-C (t = R.C). Tit (1-0 va phirong trinh can bang dien ap a tren ta rut ra :

(1-2) (1-3)

+

t

a)

b)

c)

Hlnh 1-4. Qua trinh qua d(J ffl{lch R-C khi c6 bUtlc nMy dtJrJng

Ta thay dien ap tren dien dung tang thea luat ham mu va a t = 00, thl Ue = U M' Nguoc lai dien ap tren dien tra va dong giam theo luat ham mti, khi t = 00 thl i = O. uR = 0, m .... ch d a t tr .... ng thai dirng (tinh).

ve If thuyet thl qua trlnh qua dQ dy ra trong thoi gian vo cung Ion. Thuc te khi ue d .... t 0,9 UM hoac khi uR = O,tUM la coi nhu ket tlnic qua trlnh qua d¢ (hlnh 1-4b). Thai gian qua d¢ Ia :

tqd = 2,3t = 2,3R.C (1-4)

o t = 3t co the coi Ue 1'::1 UM va i ~ 0, UR ~ O. Hang s6 thoi gian t = RC cua m .... ch cang 1611 thl thoi gian qua dQ cang dai (hlnh 1-4c).

1-3-2. Qua trinh qua dQ mach R-C khi kich thich lit mQt xung vuong goc Neu d~t len m a ch R-C a hlnh 1-4a mot xung vuong g6c (hlnh I-5a), qua trlnh qua dQ xAy ra trong m .... eh xern nhu la su xep chong ella hai qua trinh, trng voi hai biroc nhay : Biroc nhay duong at = a va btroc nhay Am tai t = tl (hmh l-Sb).

9

Ta e6 ket Iuan eu6i cung sau : SL! thay d6i dien ap tren cac phan tir R, C trong qua trinh qua d(), khi kich thfeh la mot xung vuong g6e voi d<) rong xung tx' chiu anh huang boi ti s6 r : tx'

c)

u +UMI-------

,

d) Uc~ : ._. +UM

h.u _ _ '_ _ __ .

o 1

b) Or-----rrt-,---------

Hinh 1-5. Qua trinh qua d(J mecn R-C vdi klct: thich la m(jt xung vu6ng goc

• Nell 1 _:o:;; t.)3 thl S\f thay d6i dien tip tren cac phan tir la Ion. Dien ap tren tu uc(t) tang tir 0 den UM' sau do giam ve 0 (dirong 2, hlnh 1-5d). Nguoc lai, dien lip tren dien tro uR(t) giam nr UM ve 0, sau d6 tai thai diem tl d6i eire tfnh va lang tir -UM toi 0 (dirong 2, hlnh l-Sc).

• Neu 1'D tx thi sL! thay d6i dien ap tren cac phan tit la cham. Dien ap

uc(t) tang tir 0 chi toi du la lai giam dan ve 0 (duong I, hinh l-Sd). Dien lip uR(t) cting chi giam mot hrong du so VGi UM la da d6i cue tinh sang - (UM - Au) va tang dan ve 0 (duong 1, hlnh 1-5c).

1-3-3. Dog dung mach R-C trong cac mach tao xung

Ole mach tao xung hay durig mach R-C nham nhilng muc dfch sau :

• meu chinh d() rong ella xung dan vuong g6e hoac dieu chinh tan s6 va d() rong cua mot day xung vuong g6c tuan hoan, Mach R-C cung con sit dung de tao cac xung rang cira. Nhtrng dog dung nay sede cap den trong cac chuang sau.

• Mot ling dung quan trong khac cua mach R-C 13. d~ tao cac xung danh (dinh). Hinh 1-6a Hi mach tao xung dinh. Dien ap ra ur chfnh la dien ap tren dien tro R. Tir muc 1-3-1 va 1-3-2 ta thay : Khi d~t van mach hinh 1·6a mot hUGC nhay duong hoac am thi dien ap fa Ur se la mot xung danh dirong hay Am, tfnh thea (1-2). Bien dl) xung danh bang bien dl) hU'oe nhay, day xung la 31', (1::: R.C). Do d6, neu dien ap vao Uv la mot xung vuong g6e c6 d() rong xung IOn

10

han ba l~n hang sO thai gian r cua mach, thl b cira ra se cho hai xung danh dirong va Am, trng voi suon len va xuong clla xung vao Uv (hlnh 1-6b).

C Uv Uv
Uu tx
-1 Uo

a 0
u.j R j u, Ur Ur
UM
Uu
0
'-----.....' 0 t
I 3. I tlr«t= RC
a) b) c)
Hlnh 1-6. ring dr,mg R-C {am mecn teo xung dinh va m?ch ngan cach • Tu hlnh 1-5¢ ta thay, khi t» tx den rmrc d¢ sut ap tiu la khong dang ke, dien ap tren dien trb uR bau nhu l~p lai xung d~t b cira vao cua mach hlnh 1-4a, (uR "",. u). Lei dung hien nrong nay, ta c6 the sir dung mach hlnh 1-6a lam mf1.ch ngiin cach ; nghia la n6 cho cac xung, c6 d¢ rong tx rat nho so voi hang sO thai gian t cua mach di qua, nhung ngan Iai thanh phdn dien ap mot chieu Uo c6 a ctra vao (hlnh 1-6c).

1-4. KHOA TRANSISTOR

Khoa transistor la mot trong nhihIg pMn tit co ban cua ki thuat xung - sO.

Transistor dung lam khoa co tM la transistor luang cue BIT hoac transistor tnrong MOS. Khi sit dung transistor 'nhu mQt khoa d6ng/cAt, tuy thea tin hieu dieu khien a db vao, transistor c6 the lam viec a m¢t trong hai ch€ d¢ :

• ChI! dQ dan bao boa, dong qua transistor dl,lt gia tri 160 nhat cho phep, ta

n6i transistor mu (ho~c ddn) .

• Cb€ dQ khoa, dong qua transistor coi bAng D, ta n6i transistor khoa. 1-4·1. Khoa transistor BJT

Hlnh 1-7a la sa d6 thong dung cua khoa transistor luang eire, voi dien ap dieu khien b dau vao uv' Sa d6 dung transistor Si loai n-p-n c6 dong cue gop b che' d¢ khoa rat nho :

11

trong d6 leo la dong ngiroc cua mien ti€p giap goc-phat ; Dien ap khoa : ube = UK ~ 0,6 + 0,7V

la du Ion.

Tai thai diem to' khi Uv a rmrc cao H sao cho dien ap ube 16'n hen dien ap khoa UK thl transistor chuyen tir che d¢ khoa voi ic ~ ° sang che d¢ dan bao hoa (hinh 1-7b).

+Ucc

..L

a)

c

E

c)

1- - .----., I

, to , t 1

1

, ,

Ucc

I O,9Ucc

o O,1Ucc

~---r~,~--~~,--~~

""":1 I.......... ~ tk.__

I m I I

b)

Hinh 1·7. M6 ta 51/ lam vj~c cua khoil transistor BJT.

o ehe d¢ bao hoa, hai mien tiep giap cua transistor d~u duoc thien ap thuan va dien ap tren cac cue :

ube ~ 0,7 V, ube ~ 0,5 V, uce l::;I 0,1 V

Dong cue g6p ic dat gia tri gioi han :

i = I = U cc ...:... llce "" U cc

c eRR

C c

Dong cue g6e ib ctlng dat toi gia tri (cng voi dit$m gioi han cua bao hoa :

12

(1-5)

(1-6)

trong d6 B la h¢ s6 khuech dai dong tinh cua transistor. p~ baa dam transistor lam viec 0 che dt/ baa hoa sau, khi tinh toan ta chon dong cue g6e ib ache dt') baa hoa 16n han gia tri I B tinh thea (1-6) :

. ' Uee lb = KbhIB = Kbh RRe

(1-7)

trong do Kbh ia he s6 baa hoa, thirong chon 'Kbh = 2 + 3. Tir day ta tinh diroc rnt're cao H cua dien ap dieu khien u.; can thiet de duy trl transistor ache d(> baa hoa :

u, = ube + ibRB = O,7V + KbhIBRB = H

Dien ap ra chinh la dien ap cue g6p ue. Khi dAn baa hoa thi ue = uee = 0,1 V """ 0

Ttr hlnh 1-7b ta thay, can co mot thai gian qua dl) tm de transistor chuyen tir trang thai khoa sang trang thai rna (dan baa hoa), Tai thai diem t1' khi u, 0 rmic thap L sao cho ube < UK """ 0,6, transistor se chuyen sang trang thai khoa voi :

De chuyen tir trang thai rna sang trang thai khoa cilng e~n thai gian qua d¢ tk. Thai gian nay la cAn thiet de triet tieu cac hat rnang dien trong mien tiep giap p-n cua transistor va de tu ki sinh Cce duqc nap day. Thai gian khoa tk Ian han thai gian rna tm va chting thirong ?:J trong khoang tir vai ch I,IC ns (I ns = 10.95)

den du6i lOOns.

+U

Ur

~:~ ~=+U

K( ..... 1 u.=L

+U

K ......• Uy= H

Uy

Ur=O

Kh6a K me)

Kh6a K 66ng

b)

Hlnh 1·8. MO hinh hO{it d()ng coa kh08 transistor

T6m lai, ta co the mo hlnh hoa s\l heat dong ella khoa BIT a hlnh 1-8a nhu heat dong cua khoa co khi a hlnh I-8b. N6 e6 lac dung nhu mot khoa chuyen mach phu tai, Khi dien ap dieu khidn uy 0 mire thap L, khoa K rna (tuong irng

a)

13

voi trang thai khoa ella transistor) va dien ap ra ur d~t len tiii bang +V. Khi u, a mire cao H, khoa K d6ng (nrong Ung voi trang thai dan bao hoa cua transistor), d~t len tai Ia dien ap ur = O.

1-4-2. Tang toe dQ chuyen trang thai ella khoa transistor BJT. C6 hai each hay dung d~ tang t6c de> chuyen trang thai cua khoa BIT.

• N6i song song voi dien tra cue g6c 'RB mot dien dung C (hlnh 1-7a). Khi dien ap dieu khien u, nhay ttt rmrc thap Lien mnc cao H, ltic dAu tu coi nhu lam ngan mach dien tra RB, dong qua tu (cling chinh la dong due goc ib) tang dOt bien. Sau d6 dong qua tu giarn ve 0 va dong bao hoa cue g6c bi han che' boi RB. V ~y nho co tu C rna dong eire goc va dong cue g6p tang de>t bien ra:t nhanh, nghia la giam duoc thai gian qua dO tm khi transistor chuyen tit trang thai khoa sang rna. Khi dien ap dieu khien u, nhay ttt rmrc cao H xucng rnuc thap L, tu C se ph6ng dien qua nguon tin hieu dieu kien va qua eire g6c transistor thea chieu nguoc voi chieu dong cue g6c bao hoa. Vi v4.y dong ph6ng nay c6 tac dung trier tieu nhanh dong eire goc cling nhu dong qJC g6p, nghia la tam giarn thai gian qua dq tk khi transistor chuyen tir dAn bao hoa sang khoa,

• M9t nguyen nhan quan trong han ch€ toc dl) chuyen trang thai cua khoa transistor BJT la thai gian lUU giu dien tich a mien tiep giap g6c - g6p 16'n, khi transistor chuyen tit baa hoa sang khoa. De loai trir su baa hoa, ta di,i.t mot diad

. Schottky song song voi tiep giap g6c - gop (hlnh 1-7c) nharn giU cho eire g6p a dien the' hoi thap han cue gee. Diad Schottky thuc chat 18. mot tiep giap mat giO'a kim loai va chat ban dAn Ioai n. D~c di~m cua loai diod nay ta do dAn dien thea chieu thuan cao hem loai diod Si thong thuong va hAu nhu khong c6 thai gian tn! khi n6 chuyen til dAn sang khoa, Vi vay, khi transistor tam viec 0 trang thai rna, toan bodong cue g6c Mu nhu chay qua diad Schottky. Tiep giap g6c - g6p cua transistor chi dAn dong ra:t nho nen tranh dugc bao hoa va thai gian qua dO tt giam khi transistor chuyen ti)' dan bao hoa sang khoa.

1-S. KHU~CH THU~T ToAN lAM VISe 0 CH~ eo KHoA

Trong ki thuat xung, ngum ta hay dung khuech thuat toan lam viec 0 che' dO khoa M tao xung hoac cac buoc nhay di~n lip.

1-5~1. Khal niem ve khuech thuat toan

Khuech thuat toan la mot vi mach de! khuech d<:ti dien ap vi sai. N6 c6 hai d~u vao dirong va am. ki hieu P. N, va mQt d~u ra r. Dien ap tren cac d~u vao va ra up, UN' u, 18. so voi "mat". Ngoai ra khuech thuat toan con co hai d~u de n6i

14

voi ngu6n cung cap d6i xung ±Vee (hlnh 1-9a). Dien ap ngu6n cung cap nam trong khoang ±5 V + ± 18 V. N gu6n c u ng cap cho kh uech th ua t toan cling co th~ la nguon dan +Ucc' Trang cac S0 do dien, khuech thuat toan duoc bieu dien dan gian nhu a hlnh 1-9b va ta ngarn hieu can phai co nguon cung cap mot chi~u·· cho n6.

u,

u,

P~ N~

Up

-ucc a)

b)

c)

Hinh 1-9. K{ hi~u khuech thu~t tosn va di;lc tinh truyen Cf{it cua n6

Dac di~m cua khuech thuat toan la co h¢ s6 khuech dai vi sai AD rtlt Ion (thirong AO:::::: 105 + 106) va dien tra vao vi sai rat I6n (thuong tll 10M!) + lOOMQ

,. I . di . BJT" 1012n lOl3n ,. 1 . di .

VOl 01.l1 ung transistor va tu u + H VOl oar ung transistor

thirong), dien tra ra nho (cO' khoang 1000 + IkO). Dong chay vao cac dau vao vi sai p, N r!it nho, co th~ eoi bang O. Cac khuech thuat toan dung trong xu If tin hieu co dong cho phep c\l'e. dai iJ dAU ra khoang 5mA + lOrnA. Cac khuech thuat toan co cong suat dong ra CO' vai A (co loai khuech thuat toan cong suat voi cong suat ra 160 hen 50W).

Hlnh 1-9c ve d~c tfnh truyen d~t ur(uD) cua khuech thuat toano Dien ap Uo = up - uN goi la dien ap vi sai, Tren blnh ve, dirong 1 la d~e tinh truyen dat If nrong (khi Uo = 0 thl ur = 0), duemg 2 Ia d~c tfnh truyen dat thuc te cua khuech thuat roan (khi Uo = 0 nhung Ur "# 0). Ta thay d~c tinh e6 hai vung lam viec :

Vung tuyln tinh ling vdj Iuol nf! nho va :

ur= Aouo

Vung bao ho« ong voi luol khoang tir vai chuc IlV trc len (l)..LV = 1O-6V), dien ap ra ur iJ vung baa hoa Ia khOng dOi :

ur = ± Ubh; Iubhl = Ucc- (2 + 3)V V[ du ± Vee = ±15V thl ±Ubh :::::: ± l3Y.

15

Hinh 1-10 gi6i thieu
set d6 chan cua "chip" vi
mach khuech thuat toan 8
).lA 741. N6 c6 hai kieu 8
, d6ng vo : Dong va hlnh
tron (kieu T05) va d6ng 2 7
va voi hai hang chAn 2 6
3 6
song song (kieu DIPS).
Cac chan 1,5 la chan n6i 4 5

"mat", chAn 4 n6i voi 4 ngu6n - U cc- chan 7 n6i

voi nguon +Uw chan 8 Hlnh 1-10. Sa a6 cnen cua j.iA741

la chan bo tr6ng. Chip

).lA 741 la khuech thuat roan re tien, lam bang transistor BJT. "Chip" LM324 c6 14 chan, trong "chip" chua toi 4 khuech thuat toan,

1-5-2. Khuech thuat toan lam vlec lJ che d~ khoa

Trong ki thuat xung nguoi ta thirong su dung khuech thuat roan lam viec a vung bao Qoa cua d~c tfnh truyen dat. Liic d6, dien ap ra ur chi c6 the nam a hai mire : Muc thap L = -Ubh hoac rrnrc cao H = +Ubh. Ta 06i khuech thuat roan lam viec a ch€ d¢ khoa va c6 vai tro nhir mot khoa d6ng I cAt co khi. Khi ur = -Ubh = L, ta noi khod rna; khi Ur = +Ubh = H, ta noi kho« dong"

Urn' :0 U"

"

+Ubh

o

t

--71c---;=- +Ubh

Au, "

, ,

t

-Ubh

o tSR t

a)

b)

c)

Hlnh 1-11. PMn tfch che at) khoa cua khuech lhu~l loan

• Hinh I-lib la d~c tfnh truyen dat If nrcng khi khuech thuat roan lam viec ache do khoa. Dien ap vi sai uD Ill. dien "ap dieu khien d6ng I rna khoa, Ltic uD

16

dang rat 11m, khoa khuech thuat toan a trang thai rna voi ur = -Ubh = L. Khi UD tang tai gia tri Uct' (Ud > 0), thi khoa hoan roan chuyen sang trang thai dong voi Ur ~ +Ubh = H. VI vay Uct goi la nguting dong cua khoa khuech thuat toan, Cling bien luan urong ur, val un fin duong, khoa otrang thai dong. Khi un giam tai Um thl khoa hoan toan chuyen saog trang thai rna nen Um goi la nguang mil. Vung ~U trong d~c tfnh truyen dat goi la tit) nh(iy cua khoa, DAy la vung khoa khuech thuat toan bat dau va ket thiic viec chuyen trang thai dong I mo. M9t khoa If nrong co ~u = O. Muon giam ~u ta phai chon khuech thuat toan eo h¢ so khuech dai vi sai An cang Ian cang tot.

• SI.! chuyen qua lai giUa hai trang thai dong I rna cua khoa khuech thuat toan kh6ng phai xay ra nrc thai rna can e6 thai gian qua dq tdm, goi lit thai gian d6ng I rna (hlnh I-Ll c). Mot thong 56 quan trong quyet dinh tdm la fifc tit) xoay (Slew rate) ella khuech thuat toano Hinh 1-11 a me ta phan rrng ella dien ap ra ur khi c6 buoc nhay ella un. Gan dung coi trong thai gian qua d¢, quao he ur(t) lit tuyen tinh va bo qua thai gian chet (chi eo lOOns tro lai), nghia lit coi ur bat dau tang ngay tai thai diem eo biroc nhay cira uD' Toe do xoay SR ella khuech thuat roan dinh nghia nhir sau :

U

SR = ___M. [V Ills]

tSR

(1-9)

Ta thay, de giam thoi gian d6ng I rna tdm cua khoa khuech thuat toan, ta phai chon khuech thuat toan co toc do xoay SR Ian. Vi mach IJ.A 741 co SR = 0,5 V Ills, nhirng loai LM318 co SR = 70 V /us.

1-6. M~CH lOGIC - MaC LOGIC

1-6-1. Biti toan logic

Trong ki thuat va doi s6ng, ta thuong gap cac bai toan rna nhiing dfr kien cho truck cung nhu tra loi (dap trng) cua bai toan deu chi co the nam 0 mot trong hai trang thai d6i khang nhau : dung - sai, t6t - X!lU, dAi - re.; Nhiing bai toan nhu vay goi la bai toan logic. De giai cac bai toan tren dn phai sir dung toi dtJi s6 Boole. Cac bien d9C lap hay phu thuoc trong dai s6 Boole goi chung la bie'n logic : Chung chi co hai gia tr] d~c tnrng cho hai trang thai d6i khang nhau cua mot bien nrong, kf hieu bang hai chtt s6 0 va 1. Hai gia tri 0, 1 cua bien logic cung nhu cac phep tfnh trong dai 56 Boole Mu co tinh. cheft hinh thuc, khong mang j nghta 4!nh luang,

1-6-2. M~ch logic

Mach logic g6m cac linh kien, chu yeu HI. cac phan tiI dong I cAt vci hai trang thai 6n dinh, ghep n6i vOi nhau, nhdm thuc hi¢n nhiing quan h¢ (ham) logic cho truce.

2· GTKTE>

17

Truck nam 1960, cac mach logit"aieu khien cong nghiep thtrong do cac roie co ~ dien tao nen, N gay nay, cac mach logic chu yeu duoc tao thanh tu. cac transistor voi vai tro nhu cac khoa d6ng / dt, goi la cac mach logic dien tir.

u

B

Q,'

Mach logic

A

c

a)

b)

Hlnh 1·12. So 06 kMi m?ch logic - MI1c logic

Hinh 1-12a la sa d6 kh6i mach logic. Cac bien vao va ra deu la nhirng bien logic. Cac bien vao A, B, C lil doc lap ; cac bien ra Q1' Q2 la phu thuoc, Neu gia tri cac bien ra tai mot thai diem chi phu thuoc gia tri cac bien vao a thai di~m d6, thl mach goi la m(lch logic t6 hfJp : Q1 = Ql(A, B. C), Q2 = Q2(A, B. C). Neu cac bien ra 'phuthuoc d trang thai ben trong 5t cua mach a thai dit~m xet thi mach goi la mach logic day: Ql = Ql(A. B, C, 5,), Q2 = Q2(A, B, C, Sr).

1-6·3. Muc logic

Trang cac mach logic dien, dien ap mang thong tin ve hai giB. tri cua bien logic. Do d6 n6 chi co the nsm a hai mien gia tri hoan roan phan biet nhau, goi la hai muc logic, g6m mnc cao H va muc thap L (hlnh 1-12b). Ta tha'y :

UHmin.s; mii'c cao H:S UHmax ULmin S mdc tha'p t.s ULmax

D~ co diroc dQ On dinh nhi~u yeu cau, giOi handirdi cua mnc cao va gi6i han tren cua mec tha'p a cua vao va cua ra ciiam ... ch logic duqc quy dinh khac nhau. Vf du cac mach logic ho TfL, dd:u ra c6 mec cao nam trong mien 2,4V + 5V, mire tha'p a trong mien 0 + O,4V ; diu vao c6 mec cao trong mien 2V + 5V va rmic thap nam trong mien 0 + O,?V.

Neu trong mach logic ta quy u6c rnec cao H d~c tnmg cho gia tri 1 cua bien logic va rmrc thap L d~c tnrng cho gia tri 0 cua bien, tht m ... ch goi la mach logic

18

duang, Neu quy Uoc ngtroc lai (H ---+ 0, L ---+ I) thi mach goi Ia logic am. Hien nay da so dung quy u&c logic duong. Trang cu6n sach nay ciing dung quy u&c do.

R5 rang tin hieu truyen trong mach logic dien phai Ia cac buoc nhay dien ap giira hai mire L va H, hoac Ill. mot day xung vuong g6c c6 bien d(l bang hieu cua hai rrnrc logic.

1-7. cAc PHAN ro LOGIC THONG DIJNG

1-7-1. Ba phan tit logic cc ban

Ba phan tiI logic CO ban 18. cac mach logic dan gian nhat dt! thuc hien ba phep tinh co sa tren cac bien logic: Phep linh h~i (con goi 18. phep nhan logic), phep linh luyin (con goi la phep linh ctjng logic) va phep tinh phil dinh tren mot bien logic.

• Phdn IU V A (AND) 180 mach thuc hien phep tinh nhan logic gilra cac bien A, B, C, .... a c:ira vao, Bien ra

Q = A A B A C ... = A.B.C... r

chi co gia tri 1 khi Hrt ca cac bien vao deu bang 1 ; Q se bang 0 khi c6 it nh!ft mot bien vao bang O.

Hinh 1-13a la cac kf hieu thuong dung cua phan tif vA trong cac sa d6 logic (ve trong tnrong hop co hai dau vao),

A~ B~

A --O--A

:=EJ-a

a)

A~Q B~

A-[}-A

b)

c)

Hlnh 1·13. Kf hi~u cDa cac pMn tCt logic vA, HO~C, DAo

Bang chan Ii mo tli quan he gitta bien ra va cac bien vao cua phdn til V A a hlnh 1-13a cho trong bang 1-1. Tirong lhtg voi n618. bang 1-2, the hien cac mec logic tren cac ditu vao va ra cua phan Itt.

19

Bang '-1

Bang '-2

A B Q =A.B
0 0 0
0 1 0
1 0 0
1 1 1
" A B Q=A.B
l l l
l H L
H L L
H H H • Phdn III HO~C (OR) la mach thuc hien phep cong logic giUa cac bien A, B, c. .. a cira vao, Bien fa

Q = A v B v C v ... = A + B + C + .,.

chi co gia tri 0 khi Utt ca cac bien vao bang 0 ; Q se bang 1 khi co it nhat mot bien vao bang 1.

Hinh 1.13b la hai ki nieu thuong dung cua phan tir HOA-C trong cac sa d6 logic (ve cho tnrong hop c6 hai dau vao), Cac bang 1-3, 1-4 duoi day nrong trng la bang chan Ii va bang the hien cac mire logic a cira vao / fa cua phan tiro

" Bang '-3

Bang '-4

A B Q=A+8
0 0 0
0 1 1
1 0 1
1 1 1 A B Q=A+8
l l L
L H H
H L H
H H H • Phdn III DAD (No) la mach thuc hien phep tinh phii dinh rren bien logic A a d!iu vao. Bien ra

Q=A

c6 gia tri luon ngiroc voi gia tri cua A (bang 1-5, 1-6)

Bang '-5

A

-

Q=A

Bang '-6 Q=A

H

o

A

L

1

o

H

L

20

Hlnh 1~ 13c Ut cac lei hieu thirong dung cua phan tir DAo trong cac SCI do logic.

1·7-2. Cac phan tir Ioglc van nang. C6 hai phan tu logic van nang

• Phan tir V A - DAo (No AND -» NAND) til mach thirc hien hai phep tinh logic lien tiep nhau : phep nhan logic tren cac- bien A, B, C ... , k€ d€n lit phep tfnh phil dinh, Bien ra

Q = A.B.C. ..

chi bang 0 khi tA't ca cac bien vito A, B, C, ... deu bang 1. Q se co gia tri 1 khi it nhat co mot bien vito bang O.

Hinh 1-14a til hai kf hieu cua phan lU v): - DAo trong cac sa d6 logic. Ta thay phan til NAND nrong dirong voi mach gom phan tir V A n6i tang voi phan tir DAo (hlnh l-ISa)

:=EP

a)

A~.a

~l

B

b)

:~

d)

Hinh 1-14. K1 hi~u cac pMn ta NAND, NOR, XOR, XOR

• Phan tir HoAc - DAo (No OR -» NOR) larnach thuc hien hai phep tfnh logic lien tiep nhau : Phep cong logic tren cac bien vito A, B, C ... , ke tiep Iii phep phil dinh, Bien ra

Q=A+B+C ...

se c6 gia tri 1 khi tA't ca cac bien vao A, B, c. .. d~u bang 0 ; Q se c6 tr] 0 khi it nhat c6 mot bien vao bang 1.

Hmh 1-14b la hai ki hieu thong dung cua pMn tir HoAc - DAo trong cac sCI d6 logic. N6 wang dirong voi mach g6m phan tir HoAc n6i ling voi phan tir DAo (hlnh I-ISb).

21

a)

b)

Hinh 1-15. M{3ch tl1t1ng dtlOng eua esc ph§n tii NAND, NOR

• Hai phan tll NAND, NOR goi la cac phan tll logic V<,U1 nang vi ta c6 th~ dung chung thay cho vai tro cua ba phan tir logic co ban, That vay, tir phu luc 1 ta e6 :

A.l=A ; A+O=A

Do d6 cac d~u vao ella phan tir NAND, NOR d~t nhu hinh 1-16a se nrong duong voi phan tll DAo. Ta lai c6 :

A.B = A.B = A + B

nen cac phan tll NAND hoac NOR n6i nhu hlnh 1-16b se nrong duong voi phan tll vA..

Cu6i cung, vi A + B = A + B = A.B, nen cac phan tir NAND, NOR n6i nhu hinh 1-16c se nrong dirong voi phan tir HO~.c.

A
A~B 0
B <=>
B
b)
A
A~+B 1
B <=>
B
c) A.B A~A.B

<=>B~

Hinh 1-16. Noi NAND, NOR dd dl1t)c cae pMn fet/ogic co blm.

22

1·7·3. Phan tit tuong duong va khong tuong dirong

• Phan tit kh6ng tuong duang hay con goi la phan tir XOR hai dau vao (viet tat to' chit EXCLUSIVE OR) la mach logic co hai dau vao va mot d<iu ra Q, dung d~ thirc hien phep tinh noxc - LO~I TRUtren hai bien logic A va B :

Q = A EB B = A.B.+ B.A

Hlnh 1-14c la hai lei hieu cua phan tir kh6ng wang duong trong cac sa d6 logic. Bang 1-7 Ia bang chan If cua phan tu khong nrong dirong.

Ta thay khi A =F- B thl Q = 1, nghia la phan tir se bao hieu chi sl! khong

nrong duong cua hai bien logic a cira vao.
Bang 1·7 Bang 1-8
A B Q=AEElB A B Q",AEElB
0 0 0 0 0
0 1 0 0
0 1 0 0
0 1 • Phan tit tirong dirong hay con goi 1a phan tu XOR hai dau vao, la mach thuc hien hai phep tfnh lien tiep :

Phep tinh HOAC - LO~I TRU tren hai bien logic A, B, tiep theo la phep tfnh phu dinh, Bien ra

Q = A EB B = A.B + A.B

se bang I khi A va B nrong duong nhau (xem bang chan Ii 1-8).

Hlnh l-14d ta hai ki hieu cua phan tu nrong duang trong cac so d6 logic.

1-8. O"NG DVNG COA cAc PHAN 1lILOGIC THONG DVNG

Mot irng dung quan trong nh{(t cua cac phan tu logic tliong dung k~ tren la dung d~ xay dung nhilng mach thirc hien cac quan he logic phtrc tap, Nhiern vu nay goi la to·ng hqp mach, Tuy nhien, ngay nay co rat nhieu mach logic chirc nang da diroc che' tao san thanh cac "chip" vi mach s6 (xem muc 1-9), va viec tong hop mach tu cac phan tu logic thong dung hau nhu khOng con can thiet d6i voi mot ki thuat vien, D~ thuc hien mot nhiem vu logic cu the, thuong ngub'i ta dem ghep n6i cac mach logic chirc nang vOi nhau. Nhiing phan tir logic thong dung a tren chi dtrcc dung don Ie lam giao dien lien he gifra cac khoi logic chirc nang neu can. Do do, viec tdng hop mach tir cac phan tir logic co ban chi de cap a phu luc 4 de ban dQC tham khao khi can, Dirci day 1a vai irng dung dan le phd bien:

23

1. Cong logic.

NguC1i ta con hay dung cac pMn til V A., HoAc lam cira ngo cho thong tin di qua, goi la c{lng logic. Khi diroc dung nhu mot cong, tin hieu d~t a mot dliu VaG cua cling se dung lam tin hieu dieu khien d6ng I rna cdng : tin hieu a d!1u vao con lai la tin hieu thong tin can truyen qua.

A~=A £)K=1~

A~=A £>K=O~

A ---r-'\_(;l=O {)K=O~

A K A

:::::;::~

clSng mll, thong tin A (Ji qua

A~1 f)K=1~

C6ng d6ng, thOng tin A bj ch(in

Hlnh 1-17. Di~u khidn (J6ng / mo c6ng logic

GQi DK Ia tin hieu dong I rna ccng, A ta thong tin logic dn di qua, ta co dieu kien de dong I rna nhu mo ta hinh 1-17. Tren hlnh ve, viec mo phong cong logic nhu mot khoa CC1 khf K chi la hlnh tlnrc, de dien dat chirc nang cua cong. o khoa co khl, thong tin c6 the truyen thea hai chien : nhung i::J cdng logic. thong tin chi co thi di thea m9t chilu. til dau VaG t6i dliu ra.

2. Phan ti'r dao co dieu khi~n (hoacco dieu kien)

Nhieu khi ngiroi ta hay dung phan tiI khong tUC1I1g dUC1I1g (hoac tuong dUC1I1g) nhu mot phan tiI DAO co dilu khiin. TMt vay, til bang chan li cua phan tir khong nrong dUC1I1g (bang 1-7) ta thay : Neu bien B lam bien dieu khien thl khi B = 0 -+ Q = A. thong tin A di qua: khi B = 1 ---+ Q =A, phan til khOng tuC1I1g duang dong vai tro cua phan tiI nAo. D6i voi phan tiI nrong dUC1I1g (bang 1-8) thl ker luan rut ra Ia ngiroc lai,

A -\~=A flK=O -JL-/

A-\~A 9K=1-JL../

A-\~ flK=1-jL-/

A-\~ £>K=O -JL-/

b)

Hinh 1-18. Phan til DAO c6 dieu khidn

a)

Hlnh 1-18 mo ta hoat dong cua cac phan til lUC1I1g dUC1I1g va kh6ng nrong dUC1I1g nhu mot phan til DAo c6 dieu khien. Chung chi tra thanh phan tiI DAo khi tin hieu dieu khien DK = 1 (hoac DK = 0 d6i voi phan til nrong dUC1I1g

24

hlnh 1-18b).V6i tin hieu di~u khien nguoc Iai thi cac phan ttt nay tra thanh mot cira ngf mo, cho thong tin A di qua (hlnh I-18a).

3. Phan tit HO~C - LO~I TRU nhieu daD vito

Ngiroi ta con hay dung cac phan tir khong nrong dtrong de thanh lap mach XOR thirc hien phep tfnh HOA,C - LOAI TRU tren nhieu bien logic A. B, c. ..

Bien ra : Q = A e B $ C $ ... = [(A '$ B) $ C] $ ...

Dua tren tinh k€t hop cua phep tinh HOA,C - LOAI TRU, nen mach XOR ba dau vao (Kf hieu a hlnh I-I9b) se g6m hai phan tir khong nrong duong n6i tang voi nhau (hlnh 1-19a).

~B$lC

a)

b)

Hlnh 1·19. Thanh l/fIp m{lch XOR ba CfAu VBO

Quy ta.c tinh gia tri bien Q i:J diiu ra mach XOR nhieu diiu vao nhu sau : Q se bang 0 khi s6 bien vao mang gia tri 1 Ia mot s6 chdn ; khi s6 bien vao co gia tr] 1 la mot s6le thl Q = 1. Vi du : Dua vao quy tAc tren •. ta co tbe l~p bang chan Ii cua ham XOR voi ba bien doc I~p A. B. C (bang 1-9).

Bang 1-9.

A B C Q:::AeBeC
0 0 0 0
0 0 1 1
0 1 0 1
0 1 1 0
0 0 1
1 0 1 0
1 1 0 0
1 1 M¢t ling dung cua mach XOR nhieu diiu vao Ill. lam mach tao va Idem tra tinh chdn cua kenh truyen tin song song. Khi truyen song song thong tin n bit (xem phu luc 2) ta can Idem tra xem thong tin nhan dircc co dung khong. Mqt plnrong phap kiem tra don gian nhat la them vao kenh truyen mot bit, goi la bit kilm Ira K. Bit kiem tra phai c6 gia tri 0 hose 1 the nao de s6 bit mang gia tri 1 (ke ca bit kiem tra) trong kenh truyen la mot s6 chan, Nhu vay a noi phat tin phai co mQI mach de tao bit kiem tra sao cho baa dam tlnh chan cua kenh truyen, a noi thu cung can d~t mach kiern tra tinh chdn cua thong tin nhan duoc.

25

Tit tinh chat cua ham XOR nhieu bien la : Khi s6 bien dec lap mang gia tri 1 la mot s6 chan thi ham c6 gia tri 0 ; neu s6 bien mang gia tri 1 la mot s6 le thl ham co gia tri 1 logic. Do d6, M tao bit kiem tra K bao dam tinh chan cua kenh truyen, ta chi d~t 0 noi phat mot mach XOR nhieu dau vao. De kiem tra tinh chdn 0 noi thu, ta cnng d~t 0 do mot mach XOR. Hmh 1-20 Ia vi du mot kenh truyen tin 4 bit b., b2, b3, b4, v6i cac mach XOR d*t 0 noi phat va noi thu d~ phat va kiern tra tfnh chan cua kenh truyen. Khi cac bit den noi thu khong bao dam tfnh chan, d1iu ra Q nhay len I logic M bao 16i.

b1 ----1--------- - -------

b2 ----1-+---------- - _ - - - __ - - _ - -. _ -++-------

b3 ----1-+-.-------- - - -++......-.------

b4 ---+++...-----___,--- - - -++-H---~----

K

Ndi phat

Ndi thu

Hinh 1-20. K~nh truy6n tin v(Ji mf,lch pMt va kiifm tra tinh chan cua Mmh.

1-9. T6NG QUAN V~ cAc VI M~CH LOGIC

1-9-1. "Chip" vi mach s6

Hien nay cac mach logic dien tiI deu ducc san xuat duoi dang mach tich h<JP. hay con goi la vi mach (viet tAt la IC). Da s6 cac vi mach logic (vi mach s6) deu dua tren phuong phap che (1).O cua vi rnach ban dan khoi ran. Tir mot dan tinh th~ ban dAn tinh khiet Si, nguei ta dua vao trong n6 cac tap chlft d~ tao thanh cac tiep giap p-n. Chinh nhirng tiep giap nay se duoc dung lam diod, transistor. .. va chung duqc ghep n6i voi nhau, tao thanh mot mach dien til c6 chuc nang nh!t dinh,

Khac vci mach dien til rm rae, trong vi mach dien tu ta khong con phan bi¢t diroc cac linh kien khac nhau cua mach, Toan bo kh6i Si nho be duqc dong ran trong vo va ta chi con thay cac chan ra cua l'C, C6 ba eachdong vo : KU;u T05, kit~u DIPS (hmh 1-10) va ki~u FLAT PACK. Kieu d6ng vo thong dung nhlft trong cong nghiep la kieu hai hang chan song song (DIPS). N6 c6 kich co Ian han cac kieu d6ng vo khac nhung lai de lap rap. Cac IC kieu DISP c6 s6 chan thay d6i tit 8 + 48. V~t lieu re va thong dung nhat cua dong vo kieu DISP la chat deo, voi dai nhiet dQ lam viec cho phep tir 0 + 70°e.

MQt mach tich hop sau khidong vo nhu iJ hlnh 1-10 goi la mot "chip" vi mach hay "chip" ban dan (mot s6 ngiroi con goi la con bo ban dan). Trong IDQt

26

"chip" c6 tM g6m nhieu mach logic cung loai, Vi du "chip" 7400 g6m 4 phan tii NAND hai dau vao, "chip" 74HC002 g6m hai phan tii NOR b6n dau vao ...

1-9-2. SI! phat tri~n cua vi mach 56

Chi trang vai thap ki, k~ li'.r narn 1960. vi mach s6 da trai qua nhieu giai doan phat tri€n. Xu the phil trien chung la nham tang mire d~ tfch hop ciia "chip". tang t6c do heat dong cua mach, giam cong suat tieu thu ti'.r ngu6n cung cap va lam giam gia thanh san xuat .

• Bitt dau tir narn 1960 la giai doan cua cac vi mach voi muc 4tj tich htfp nho (SSI). M6i chip g6m khoang hang chuc -cac phan til tich eire M tao thanh vai phan Iii logic thong dung (AND, OR. NAND. NOR .... )

• Tir 1966 la giai doan san xuat cac vi mach voi muc 41) Itch htfp trung binh (MSI). M6i "chip" g6m vai chuc den 100 phan tii logic V<.tO nang. M tao thanh cac mach logic chuc nang nhu bo demo thanh ghi dich, mach giai rna dia chi ... se trinh bay trong cac chuang sau.

• Tir 1969 la giai doan bitt dau san xuat cac "chip" ban dan co mta: 49 tich htfp LUn (LSI). g6m hang nghln den hang van phan tii tich eire, vi du cac bo nho PROM dung luong 160. b¢ vi xu Ii 8 bit, kh6i tinh roan s6 hoc va logic (ALU) co kern cac thanh ghi .

• Tir 1975 trc di la giai doan cua cac "chip" ban dan voi mtic 49 Itch ht!p rat tun (VLSI) va sieu ltrn (ULSI). Tren mot dien tlch ban dan nen khoang 40mm2 da tao nen hang tram nghin transistor vel cong SUAl tieu thu cua roan "chip" la dirdi 500mW. DAy Ill. giai doan cua cac "chip" vi xii If, vi ditu khien 16, 32 bit. .. Khoang ti'.r 1990 nguoi ta bat dliu noi den cac mq.ch tich hlfP ting dung 4tJ.c thu (ASIC). goi gon la vi mach d~c thii. D6 Ia cac "chip" ban dan tich hop cac he thong ngay cang phirc tap, voi rmrc d¢ tich hop tren 500000 phan til logic. Mire dO tich hop tang keo theo yeu cau phai lam giam cong suat lieu thu. Da xuat hien viec thay the dien ap cung clip truyen th6ng 5V bang 3,3V. rai 2V.

C6 the t6m tAt lai la, tir nam 1970 den 1994. rmrc d¢ tfch hop cua cac "chip" ban dan hang nam tang khoang 1.5 + 2 Ian. Gia thanh san xuat ngay cang giam, Vi du gia thanh 1 bit nh6 ciia bo nhd ban dan nam 1991 so voi nam 1978 giam han ioo us.

Vi~c' tang mire dQ tfch hop cac IC s6 do nhieu yeu t6 quyet dinh, nhung tnroc het lB. 'do viec chuyen tit ceng nghe luong eire, dung transistor BIT sang cong nghe dan eire, dung transitor MOS.

1-10. M~CH LOGIC HO m vA CMOS

1-10-1. Khai nlem ve mach logic TTL va CMOS

Tuy theo phan tii tich cue nao duoc dung lam thanh phan co ban tao thanh vi mach, ta c6 cac ho vi mach logic khac nhau. Hai ho vi mach thong dung hien nay cua cac "chip" SSI va MSI la ho TIL va CMOS.

27

• HtJ TTL (transistor - transistor logic) la cac mach logic rna cira vao va cjra ra deu dung transitor lU'5ng C\!C BIT. Ngu6n cung cap 1A 5V, cOng sua:t tieu thu dien hinh la lOrnW/pMn til, tOc dQ chuyen mach dien hlnh la IOns .

• HtJ CMOS su dung dong thoi cac transitor MOS kenh n va kenh p.

N guon cung dip + 3 + 18 V, cong s uftt tieu. thu rat nho, co IOn W /ph!o tit (In W = lO-9W), tOc dQ chuyen mach nhln chung cham hon mach ho TIL.

1-10-2. Cac thong s6 ella vi mach logic. Khi su dung mot mach logic, clln thiet phai biet cac thong s6 diJc trung sau :

• Difn tip cung cap Dec mach yeu du voi d(> xe dich cho phep,

• Cong su(ft macb tieu thl:' ttt nguon cung cap Pee = DeeIee ,trong d6 Icc' la dong tieu thu tir ngudn cung cap.

• Mllc logic, gam: Cac rmrc logic cao va thap l:J d~u ra mach DoH, UoL ; cac rmrc logic eao va thap a d~u vao mach UiH• UiL.

Tlnrong nguoi ta quy dinh gia tri eire ti~u cua rmic cao b dau ra 160 hon b dau vao (UoHmin > UiHmin) va gia tri cue dai caa rmtc thap l:J d1iu ra nho hon a dau vao (UoLmax < UiLmax)' Lam nhu v~y nharn bao dam mach c6 dQ 6n dinh nhieu thlch dang (hinh 1-21)

tMH U~min I'-L''-L..<:;...:;...L~'-L..<:~~ - - ):

j! ~ ~ ~ ~~ ~ ~ ~ ~~~ ~m~~~~

UOLmalc r,-,~~T7"':"""-r7""rr - i'r - UiLrnax

T ML

UIHmin

t

Hinh 1-21. Cac mUt; logic (} c1Au ra VB c1iiu vao m{Jch logic.

• D9 tin dinh nhiiu M la gia tri dien ap nhieu tOi da cho pbep xep chong len mire logic a diu vao rna khOng gay sl1 tic dong sai cua mach. Khi su dung, cac phan tiI logic thuong ducc n6i uing voi nhau : tin hieu fa b tang truce la tin hieu vao cua tang sau. Do do neu cac phan tu thuoc eilng mot ho, vci quy djnh

28

nhtmg gioi han khac nhau cua cac mac logic a d1iu ra va dAu vao nhu tren hlnh 1-21. thi do 60 dinh nhieu 18. :

M-= min {MH, ML}

trang d6 MH = UoHmin - UiLmin; ML = UiLmax - UoLmax .

D¢ 6n dinh nhieu cua cac vi mach 56 nit cao, khoang 10 + 40% dien ap

ngu6n cung clip. •

• Cac dong vao va ra ung vUi hai muc logic: liH' liL' 10L' 10H Tnrong hop dung cac mach cung mot ho n6i tAng voi nhau, co th~ thay the cac thong 56 dong vaojra bang khai niem ve h~ 56' tdi 4(1'u ra (Fan ~ out). No la thong s6 chi s6 diu vao nhieu nhat e6 the noi vci rn6i dau ra cua mach cling ho rna khong lam dien ap diu ra chay khoi vung quy dinh cua hai rmrc logic. H¢ 56 tai diu ra cua mach TTL thuong la 10 (cua mach ho CMOS la tren 50) .

A

A

Hinh 1·22. MO ta t~ truyiJn O?t cua pMn tU'DAo

• Tn! truyen dat tpd-> hay con goi la t6c d¢ chuyen mach, d~c tnrng cho 81,1' cham tfl~ cua viec thay d6i trang thai cua tin hieu b diu ra thea su thay d6i trang thai tin hieu a cac dAu vao, Hinh 1-22 mo ta tn! truyen dat cua phan tir DAo.

1-10-3. M~ch logic hq TTL

a) K{ hifU va cac th6ng 56 cua hf,J TTL

HQ TIL c6 hai nh6m co ban la nh6m 74 dung trong thirong mai, con nh6m 54 dung trong quan sq. Diem We nhau chinh gilta hai nh6m nay la gici han nhiet d¢ lam viec : D6i vai nh6m 7413. 0 + 70°C. vai nh6m 5418 -55 + +125°C. Trong mOi nh6m 1~ c6 nhieu chiing loai dac biet, nharn tang to'e d¢ chuyen mach va giam cong suat tieu thu tu ngu6n eung cap IC.

Quy tAe ki hieu cac ho IC TIL nhir sau : 74/54 ~ xxxxxxxxxxxxxx

vai chtr cai

viii con 86

29

Trong ki hieu tren, vai chtr cai de chi cac chimg loai nhu : N - thong thuong (Normal), H - toe d¢ chuyen mach cao (High speed), L - tieu thu cOng suat thap (Low power), S - mach c6 dung diad Schottky n6i giUa qJC g6c va g6p nen tpel giam khoang 3 Ian, LS - tieu thu cong suat thap va co diad Schottky (Low power Schottky), AS - t6c do chuyen mach nhanh han loai c6 diod Schottky (Advanced Schottky), ALS - cOng suat tieu thu thap va t6c d¢ chuyen mach nhanh han loai LS (Advanced Low power Schottky). Vai con s6 nam a cuci cung chi chuc nang ella IC, vi du mach NAND, NOR, mach dern, giai rna ...

Biing 1-10 eho cac thong s6 cua IC ho TfL. Trong bang chieu duong quy lTae cua dong dAU ra va dong driu vao urong irng la di ra khoi mach va di vao mach,

B6ng 1-10

Cac thong s6 eua IC h9 TTL

Chung \o9i
N H L S LS AS ALS
CScthOngs6
Di$n ap cung 5±2.5% 5±2,5% 5±2,S% S±2,5% S±2,S% S±2,S% S±2,5%
cap 01)
M((C logic dau ra
UQI1(V) 2: 2,4 2:2,4 2:2,4 2: 2,7 2: 2,7 2:3 2:3
UOL(V) ~0,4 ~0,4 ~0,4 ~O,S ~O,S :-;:O,S :-;:O,S
MCA:: logic dau
vao U!;0I) 2:2 2:2 2:2 2:2 2:2 2:2 2:2
Ui_(V) :0;:0,8 :0;:0,8 :S0,8 sO,8 :s0,8 :0;:0,8 :0;:0,8
~6n~ rffiu (V) 0,4 0,4 0,4 0,3 0,3 0,3 0,3
Dongdau ra
letil1\l\) 0,4 0,5 0,2 1 0,4 2 0,4
h(l1\I\) -16 -20 -2 ·20 -4 -20 -8
Dong dliu vao
IIH(mA) 0,04 0,05 0,01 0,05 0,02 0,2 0,02
1..(11\1\) -1,6 -2 -0,18 -2 -0,4 -2 -0,2
C6ng suat lieu tIlI,l 10 23 1 23 2 20 1
(mW/phan tll)
Tr~ truy~n d~t I¢ 10 6 33 3 10 1,S 4
(ns) 30

·~",.-

b) Cdc mach ra cua phair tli logic ho TTL. Cac phan IU logic ho 1TL co lh~ co mQI trong ba mach ra sau :

• Mt,lch ra totem - pole (con goi la mach ra cot cham)

Hinh 1-23a la mo hlnh phan tiI logic voi mach ra totem - pole. g6m hai khoa K J. K2 d6ng vao cac mire logic cao va thap, Chung la cac khoa transistor va lam viec luon nguac nhau : cai nay dong thi cai kia mo. Cac tin hieu logic a cira vao dieu khi~n su d6ng / rna cua hai khoa, Vi du neu rno htnh hlnh 1-23a la phan tu v). thl K2 d6ng, KJ rna kill co it nhA't mot bien vao bang O. Khi A = B = C = 1 tht KJ dong K2 rna.

+U t

+

A

A

Q

a}

b)

Q

c)

Hlnh 1-23. MO phdng esc m{Jch ra ci)a pMn ttt logic he? TTL

• Mt,lch ra cue gop hu (de ngo). Phan tir logic cue gop ha c6 mach ra lil mot transistor BIT. eire g6p cua n6 M ha. Khi sir dung phai n6i d4u ra Q (chfnh la eire g6p) v6'i dien ap +V thich hop thong qua dien tra R (1 + SkO) goi Hi dien tra treo cao (hlnh 1-23b).

PMn tu mach ra cue g6p ha c6 cac uu diem sau :

- N6 eho phep ta thay dOi rmrc logic cao H U d4ura bang each treo len dien ap +V thich hop, Han nlla khi e4n di~u khien tAi cong sust (den bao hieu, role dien tit .. ). ta e6 tM n6i tnrc tiep d4u ra v6'i tai va d~t vao dien ap tai yell e4u (trong pham vi eho phep, thuong 18. s lSV hoac < 30V).

- Cac ph4n tir cue g6p ha e6 kha nang thuc hien bam VA n6iddy (wired AND) : nghia la :

D~ lam phep nhan logic giua nhtrng bien ra clla cac phan tu cue g6p ho, ta chi dn n6i chung tA't ca cac d~u ra vm nhau va treo len mec logic cao +V (hinh 1-24).

31

Q

+U

R

Hinh 1-24. Thl/C hi~n ham vA n6i day eua cac pMn tv el/C g6p M.

Tir hlnh 1-24 ta thay : Neu mot trong cac transistor d~u ra dan baa hoa, nghia la chi can met dau ra Q, = 0 logic (i = 1, 2 •... .n) thl Q = 0 logic; chi khi tfit cii. cac transistor d~u khoa (Ql = Q2 = ... Qn = 1 logic) thi Q = +U = 1 logic. Vay Q = Q1 . Q2 ... Qn

• Ml;lCh ra ba trang thai. 0 phan tll logic voi mach ra ba trang thai, dAu ra Q c6 th6 narn d ba trang thai sau :

Hai trang thai, tmg voi mire logic 1 hoac 0 khi phan tll lam viec. Ngoai ra con co th6 c6 trang thai thu ba, goi la trang thai ttlng tro- cao (hoac trang thai treoy, hie d6 dau ra Q coi nhu tach roi khoi phan ttf.

Hlnh 1-2 3c mo phong phan tll logic voi mach ra 3 trang thai lA hai khoa K 1 ' K2. Khi phan tll heat dong, hai khoa lam viec nguoc nhau, mot cai dong thl cai kia rna thea su di~u khien clla tin hieu vao A, B. Tuy thea vi trf cua hai khoa rna Q se bang 0 hay 1 logic. Tuy vay, mach con c6 th~ c6 trang thai thu ba (t6ng trd cao) iing voi khi K i- K2 deu rna, dau ra Q coi nhu tach ra khoi mach, Tin hieu 6 dau CS, goi la dau chon "chip", dung dt! di~u IqUen mach a trang thai thir ba nay:

Khi CS = 1 (hoac 0) thl hai khoa deu rna, dQC l~p vCii cac tin hieu vao A, B.

E

E

A

Q

A ____j'Q::::- Q = A ~Q=A

a)

b)

c)

Hinh 1-25. KI hi~u esc pMn tLl d~m ba t~ng thai va pMn tv d~m hai dAu re.

32

~.-

Ngtroi ta con hay san xuat cac IC dem (buffer) ba trang thai. N6 thuc cha:t chi la mot khuech dai logic ba trang thai. ki hieu nhu a hlnh 1-25a, b. Khi E = 1 (hoac E = 0 d6i voi hlnh 1-25b) thl Q = A ; khi E = 0 (hoac E = 1 d6i voi hlnh 1-25b), phan tir dem se a trang thai tdng tra cao, ditu ra Q tach khoi ditu vao A. V~y vai tro phan tir dern tua nhu mot khoa CO' khi d6ng edt. C11ng can phan biet ki hieu phan tiI dern 3 trang thai voi phitn tu dem c6 hai ditu ra dao va khong dao a hlnh 1-25c.

U' u diem ndi bat cua cac IC logic voi mach ra ba trang thai Ia ta co tM n6i cac ditu fa cua IC len cung met kenh truyen chung. Dieu nay Hun don gian rA't nhieu cho viec tao l~p kenh truyen so lieu trong mot M th6ng logic. Hlnh 1-26a ta vi du ve n6i ba "chip" nho RAM mach ra ba trang thai len cung mot kenh truyen chung 4 bit. ve hlnh thiic thl cac dau ra cua m6i bo nhc deu duoc n6i cirng (n6i v~t If) vOi kenh truyen chung. Nhirng bang each chon d~t len cac ditu chon chip CS ella IC nhtrng rmrc logic thich hop, ta IUOn bao dam tai mot thai dit!m chi c6 mot IC nao d6 trong ba IC ducc n6i voi duong truyen chung, cac IC khac deu i:J trang thai treo, tach khoi duong truyen. Vay, ditu dieu khien trang thai treo CS cua cac IC ba trang thai c6 khd nang dieu khiln dutmg BUS (kenh truyen),

~ RAM S: RAM ~ RAM
NQ1 N122 N123 K6nh tru)4n chung a)

b)

Hlnh 1~2B. Ndi cac Ie ba t~ng thai ~ Mnh troy4n'chung va cdng tro~n hai chidu ba tr~mg thill.

Hlnh 1-26b chi ra mot each n6i cac phdn tit dem ba trang thai de tao thanh cOng truyen logic thea hai chieu. Khi E = ,1, phan tit dern s6 1 thong, phan tir dem s6 2 treo, tin hieu truyen tit B sang A ; khi E = 0, phan tii 2 thong, pMn tit 1 treo, tin hieu di tit A sang B.

3· GTKTD

33

1-10-4. Mach logic hQ CMOS

a) Cac thong so ella IC ht;J CMOS

Nhin chung nhieu thong s6 cua mach ho CMOS t6t hon cua mach ho TTL.

Do do cac mach SSI, MSI ho CMOS hien nay rat thong dung,

• Dien ap nguon cung cap +3 + +15V

• (1 ch€ d¢ tinh (khi tin hieu a cac cf~u vao va ra giii' On dinh a mot mire logic), mach hau nhu khong tieu thu cong suat tir nguon cung cap (Pee I';' 0,01 j.lW/ph!1.n nr). Nhirng a ch€ d¢ dong (khi tin hieu a cac d!1.u vao va ra lien tuc chuyen qua lai gitta hai mire logic), cong suat mach tieu thu tir ngu6n cung cap lang ti l~ voi tan s6 lam viec cua mach,

• D¢ 6n dinh nhieu cao. VOi ngu6n cung cap +5V, d¢ 6n dinh nhieu cua mach ho CMOS khoang l,5V.

• Dong vao mach CMOS rat nhho, chi ccr j.lA tra xu6ng (IiHmax I';' Ij.lA, IjLmax = -lIlA). (1 mach ho 'CMOS cling khong co su chenh lech 16'n gitra dong ra a mire logic cao (IoH) va dong ra b mtrc logic thap Iov Thuong IOH l'::I 0,2 + 0,5mA, IoL ~ -0,2 + -a,5mA.

• Mire logic :

Mire eao b dAu ra VoH I';' Uee (dien ap nguon cung cap) ; mire thap a dau ra UoLI';'OV.

Mtrc cao a dau vao ViH ~ Vee - UK ; mire thap a d!1.u vao ViL S UK' trong d6 : U K ~ 1,5 + 2 V 18. dien a p khoa ella transistor MOS.

Vi du voi nguon cung cap Vee = +5V va UK = l,5V thl UOH ~ 5V, UOL l'::I OV.

UiHmin I';' 3.5V, UiLmax::l:: +1,5V.

• Nhuoc die:m chung cua ho CMOS loai thong thirong ta tre truyen dij.t 16n (tpd I'::$: 50 +100ns).

b) Cae m~eh ra ella h9 CMOS

Hien nay cac IC logiche CMOS v6i rmrc d¢ tfch hop nbc va trung binh (SSI, MSI) c6 ba loai mach ra : M(leh ra thong thuhng, m(lCh ra co mq.ch 4~mi m(lch ra ba trqng thai.

Mach ra ba trang thai dii trlnh bay a tren, Khac nhau CC1 ban giita mach ra c6 mach dem va mach ra thOng thirong Itt dong ra a mach ra c6 mach dem 160. ccr khoang vai rnA.

c) Phan loai cae IC h9 CMOS

Co tM ehia cac IC ho CMOS thanh hai loai :

• Cac mach CMOS t6c d¢ cham ho 4000· va 74C. Cac ho nay e6 d¢ 6n dinh nhieu ra't cao, tre truyen dat 1&0 (30 + lOOns), dong ra nho (khoang 0.2 + 0.5mA).

34

• Cac mach CMOS t6e d<> nhanh ho 74HCT, 74AHCT, 74HCfL, 74HC.

Dien ap cung cap thtrong la +SV. HQ 74HC e6 tn~ truyen dat tpd == 8 + 9ns, dien ap eung cap 2 + 6V, dong ra co 4mA. HQ nay khOng hoan toan nrong thieh vci ho TIL VI co mere logic a d~u vao khac voi IC ho TIL.

Cac ho 74HCT, 74AHCf, 74HCfL la nhtrng ho dung ra:t wang thfch voi IC ho TIL. Vi du ho 74HCf c6 UiLmax = Q,SV : UiHmin = 2V ; IoL = = AmA ; IoH = 4mA ~ tpd = IOns.

Phu luc 6 gioi thieu mot s6 IC SSI ho CMOS.

1·11. NHO'NG CHO fKHI SO"DVNG cAc IC LOGIC

Khi sir dung cac IC 56 ta can chii y nhtmg di~m sau : 1. K hong dl tl! do cac dau vao khong dung tUi

Khi xay dJ!I1g cac mach logic, nhieu khi ta phai dung cac phan tu c6 s6 dAu vao nhieu han yeu cau, nghia la e6 mot s6 chan khong dung toi. Neu de ha cac

chan nay a ngoai troi, do nhieu chung c6 th~ nr dong nhay len

rmrc eao hoac a vung khong xac dinh giita hai mire logic. Ket qua c6 th~ dAn toi su tac dong nham cua phan tiro Do d6 nhat thiet phai n6i cac dAu tu

do voi mot muc logic thfch hop sao cho khOng lam thay d6i heat dong cua phan tiro Hlnh 1-27 lil each o6i diu tl! do C cua phan til H 0 A.C va pha.n tir VA.

C6 th~ n6i diu tv do C vai mQt trong cac dAu vao di~u khidn A hay B. Tuy nhien khong n6i nhu the' vi : ~

AD

B Q

(±)c

Hlnh 1·27. Nfii dAu tl/ do cua pMn ter vA va pMn tLt HOJ,C

• Lam nang them tai cua nguon tin hieu di~u khien .

• Lam tang dien dung diu vao, do d6 lam tang tr~ truyen d'1-t tpd' nhat Itt d6i voi cac IC ho CMOS.

2. Khi co dau vao sdn sang co thl phdi d~ vao mec thlip L thong qua khoa K (vi du d4u C b hlnh 1-28a), thl blnh thuong n6 phai treo len mec cao H thong qua dien tra treo cao R khoang 4,7kO (d6i voi phan tir ho TIL), hoac khoang 4,7 + 20kO (d6i vai phan tif ho CMOS).

35

a)

b)

Hlnh 1-28. N6i cac c1ciu V80 eM (/qi (/~t a mile L ho~c mile H

Neu co dtiu vdo stin sang chiJ dt)t It mac logic cao H thong qua khod K (vi du dau C a hinh 1-28b). Ltic do ta khong n6i dau C voi mrrc thap ("mat") thong

qua dien tra R nhu a hlnh 1-28b, VI di¢n ap roi IiLR tren dien tra co the se khong bao dam dau C a rmrc thap (nhat la d6i voi phan tir ho TIL), tnrong hop nay, hop If nhat nen mac thea hlnh I-28c.

3. Neu trong "chip" vi mach ho TTL con thira ra phan tir logic khong duoc su dung, ta nen treo cac dau vao cua chung len mite cao H se giam diroc cong suat tieu thu,

4. Khi dung cac IC ho CMOS ta can can hru y cac di~m sau :

• can phong ngira su danh thung cua lap oxyt ngan each C,!C c6ng va kenh dan cua transistor MOS (dien ap danh thiing ciJ lOOV). S1,l danh thimg nay co the xay ra do d!¢n tfch tinh tfch tu tren eire ccng. Vi vay khi bao quan can phai dat cac "chip" CMOS tren cac gia do da.n dien do nha ch€ tao cung cap khi ban.

• Khi cho cac mach CMOS lam viec, ta phai d~t ngu6n cung cap truck, sau d6 rnoi d~[ tin hieu dieu khien len cac dau vao, Khi cho mach ngirng lam viec thi ngiroc lai : Phai ngat tin hieu d~t tren cac d!'i:u vao tnroc khi ngat nguon cung cap, Cac thao tac nay cung nham phong ngira su tfch tu dien tfch c6 the xay ra tren eire c6ng cua CMOS.

• Chti Y khong lam ngan mach dau ra cac pMn tir CMOS VI tii dien dung 160 a dau ra c6 the gay dong ngan mach 160, lam hong phdn tiro

• Khong nen n6i song song cac dau vito hoac cac dau ra cua cac pMn tu, neu chung khong cung nam trong mot "chip':

5. Cac phan tu logic lam viec a che d~ dong luon gay su bien dong Ian ve dong tieu thu tu ngu6n cung cap. De giam hien nrong nay. ta thuong dung bien phap "phan tach ngu6n cung cap" : Nghia la tren dirong cung cap cho mot vi mach (card) g6m nhieu "chip", a gao m6i nh6m tit 4 + 5 chip ta d~t mot tu co 1 + 10nF. D6ng thai d~t mot tu loc ogu6n khoang vai chuc JlF cho toan vi mach.

36

1-12. GIAO OleN GIO'A cAc PHAN ro HQ m vA CMOS

Nhieu khi trong mot h¢ th6ng logic, ta phai ph6i hop dung ca cac ph4n tiI TIL va CMOS d~ loi dung uu di~m cua tirng loai. Liic d6, thuong ta khong th~ nci tnrc tiep chang vci nhau rna phai thong qua mot giao di~n M hoa hop rmtc logic hoac dong a Mu ra va dAu vao cua hai ho.

1-12-1. Truong hop phan tii TTL dieu khlen cac phan tiICMOS

• Khi ngu6n cung cap cho IC CMOS ld +5V, rmic eao t6i thieu d dAu vao phan tii CMOS la UiHmin = 3,5V. trong khi muc cao t6i thii!u d da.u ra cac phan nr TI'l, la UoHmin = 2,4V. Vi vay phai dung mot dien tra R::::: 1 + lOkO n6i gitta dau ra phan tir TIL va ngu6n +5V (hlnh 1-29a). Dien tro R nham nang cao UoHmin cua phan tir TIL cho phu hop v6i yeu cau cua cac phan tii CMOS. Phan ttt dieu khien TIL c6 th~ la phan tir mach ra cue g6p hd. cting c6 th~ la phan tu mach ra totem - pole.

+5V

+5V

TTL

CMOS

TTL

1 6

CMOS

a}

b)

Hinh 1·29. Giao di~n giO'a pMn tLldi~u khidn TTL va esc pMn tLl CMOS

• Khi ngu6n cung cap cho IC CMOS knac +5V, giao dien sf: la phan tir dem TIL cue g6p ha voi dien trd treo caa R noi voi ngu6n cung cap +Ucc cua phan ttt CMOS (hlnh 1-29b).

1-12-2. Truong hcp phan tii CMOS dieu khien cac phan tii TTL

• Khi dung phdn tri CMOS khong tuang-thich 41 didu khiln cac phdn tri TTL. Neu phan tii dieu khien CMOS c6 ngu6n cung cap Ia +5V thi dau ra phan tir CMOS khong du suc tiep nhan dong vao len, nrong rmg voi mile logic thlip (IiL) cua cac phan tit TIL. That vay, neu dung phan tit dieu khien CMOS ho 4000 c6 dong ra khoang 0,4mA. n6 khong th~ nhan dong VIlO \IiL \ ::::: 1,6mA cua phan nr TIL loai thong thuong. De giM quyet mau thu!n nay c6 tM dung cac each sau :

- Noi song song nhieu phan tir CMOS.

37

- Dung phan til CMOS c6 mach ra dern ~ hose dung phan til CMOS thong thuong n6i tang voi phan tu dern CMOS (vi du IC 4010). Mach ra cua phan tit dern c6 the nhan 3mA & dien ap OAV.

+U

+5V

+5V

TIL

CMOS HeT

a)

TTL

b)

Hlnh 1-30. Giao di~n gifla pMn ta c1i~u khidn CMOS va esc pMn ta m.

Neu dien ap cung cap cho phan tti dieu killen CMOS khOng nrong thfch v6i dien ap nguon cua phan tl1 ho TIL, thl ta phai dung transistor BIT n6i hoa hop hai pMn tii CMOS va TIL (hlnh I-30a). CM y rang giao dien transistor trong hlnh ve c6 vai tro nhu phan tii DAo phu them .

• Nl'udung chung IO{l.i CMOS HCT (vi du 74HCT, 74HCTL) thi n6 hoan toan nrong thfeh v6i ho TIL ve mite logic. Dong ra cua phan tti CMOS 74HCI' cling 160 (IIoH I = I IoL I "" 4mA). Do d6 c6 the n6i true tiep phan tii dieu khien CMOS v6i cac pMn tii TIL voi M s6 Fan - out thfch hop (hlnh I-30b),

cAu H61 V A HAl T ~P CHUONG 1

1-1. Xung la gi ? Slide nhay la gi ? Cae thOng 56 ehfnh d!)c tn.tng eho mt)t xung hinh thang va xung rang cua la gJ ? Th~ nao la xung vuOng g6c ? Cac thOng 56 diiie trung eho mt)t blliJc nhay la gi ?

1-2. cac thOng 56 d~c trung cho m"t dayxung vuOng goc tu4n hoan ? Th~ nao la day xung vuOng g6e d6i xang ? Th~ nao la cac mach phat xung d<;lng chay tl! do, thl1" nao hl:l cac mach phat xung d'llng kfch khoi ?

1-3. Neu cOng thirc (khOng can chang minh) tinh di~n ap tren cac phan tll mach R-C khi c6 blldc nhay di~n ap di,H vao ; trlldc khi co bllde nhay, -dj~n ap tren cac phan tlr d~u bang O. ThOi gian qua d" xay ra trong mach bang baa nhieu?

38

Uv

5V

0'------1--+---

~ t~-----:

I u, j"'

__ --------+---_ o~---------i

?

+12V

U~

-12V c)

a)

b)

Hinh 1-31. Ba; t~p 1-4 va 1-7.

1-4. Cho mach hlnh 1-31a. Bi€t R = 10kO, C = 0,47 IlF. £)~t vao mach mQt xung vuOng g6e e6 dQ r()ng tx (hlnh 1-31b). Hay vE!; d~ng di~n ap ra ur(t) khi tx = SOms va khi tx = O,3ms.

1·5. Hinh 1-32a la sa do khoa transistor dieu khitin d6ng , ma khoa K cua role co di~n. CUQn day role m'e a phfa cuo g6p va e6 di~n Ira R = 1000. £)i~n ap cac ciro transistor a eM d() bao hoe. la ube ~ 0,7V, uce ~ OV. £li~n ap dh~u khi.e<l transistor Uv e6 hal mLrc : mere Iha:p L = OV, merc eao H = 6V. H~ s6 khu€ch d9i dong eve titiu eua transistor Bmin = 100. Gilli thfch hoat dQng cua so do va tfnh dj~n Ira Rs, chon h~ s6 bao hos Kbh = 2.

+12V

a)

+Uc:c

........ _ ... ,

........• -

: Ur - Uc

b)

Hinh 1-32. Ba; t~p 1·5 va 1-6

39

1·6. Hlnh 1-32b Ie. so do khoa transistor vbi tai I~ di~n tra Rt (hoac R~). Giai thich an h huang cua di$n tra tai tbi su lam vi~c cua khoa trong hai tnJC:Ing hop :

• Tal Rt m~c song song vbi Rc ;

• Tai R; noi "mat".

1-7. M¢t khuech thuat toan lam vi~c ache d¢ khoa vbi nguon cung c~p ± Ucc = ± 12V (hinh 1-31c). Bi~n ap baa hoa ±Ubh ~ ± (Ucc - 2V). Hay UCJc tinh thai gian qua d¢lcJm khi khoa chuy~n tr~ng thai trong hai tn.rang hop :

• Khuech thuat toan la )lA741 co toc d9 xoay SR = 0,5 V/Jls .

• Khuech thuat toan la LM318 co SR = 70 V/lls.

Gia dinh khuech thuat toan co h~ s6 khuech dal vi sai AD = 106, Uac tinh de? nhay cua khoa,

1-8. Mach logic la gi ? Cho vai vf dt,l va mach logic. Muc logic la gl ? The nao la mach logic dUOng, logic am ? Phan bi~t giua mach logic t6 hop va mach logic day ?

1-9. The nao la mach logic ho TTL, ho CMOS? Uu nhlfQc di~m cua moi ho. 1·10. The nao la phan tll log ic oirc gop d~ ha, the nao la ph~n ta log ic ba tr~ng thai? Uu di~m cua cac phan tl'r nay.

1·11. N€m cac thong so d~c tnJng cua vi mach logic.

1-12. Cho mach hinh 1-33. Viet biliu thuc 10QP;_Qua 01, O2, Gild thich.

A B

Hinh 1-33. Bai t~p 1-12

1.13. Hinh 1-34a, b, cia cac mach logic role (hay con 99i la cac macn logic tiep diem), trong d6 A, B la cac bien logic d~e tnlng cho hai tr~ng thai dong I ma cua cac khoaco khf. Hinh 1-34d, e, f lacac mach logic di$n ta, trong

40

~ :.

';;,.'

do A, B la cac bien logic d~c trlJllg bai cac merc logic di~n ap cao va thap. Hay chCtng to m¢t each dinh tinh r~ng cac mach a hinh 1-34 chfnh la ba phan W logic co ban.

a) b) c)
Q=A.B Q=A+B
A A
B B

A
IE
d) e) 1)
Hlnh 1-34. Btl; t~p 1-13
1-14. Tim to hop ma nb] phan b1b2b3 d~ thl!C hi~n : • Ma cling HO!C a hinh 1~35a, cho thong tin A di qua.

• £>6ng cong vA a hlnh 1-35b, ch~n I~i thOng tin A.

• £>au ra phan to' khong tl1CJng dlfdng 6 hinh 1-35c co Q = A

• £)6ng cling HO!C a hlnh 1-35d, chan l~i thOng tin A

a)

~1~S

b2 . . Q

3 . A

b)

Hinh 1-35. Btli t(lp 1-14.

41

1-15. Vitit bi~u thirc logic cua bien ra Q a hinh 1-36a va chi ra vai tro cua mach dung d~ lam gi ?

1-16. Xay dL!ng mach logic sao cho dau ra Q la a rrurc cao H, nt1'u cac dc!lu vao A, B, C deu a rmrc cao ; hoac neu cac dc!lu vao D, E, F la cung a mrrc cao. 1-17. Xay dvng mach logic sao ch 0 dc!l u ra Q se a m Ltc cao H, khi met tron g hai dc!lu vao A va B 18. a mire cao (nhllng khOng phal ca hai) ; hoac m¢t trong hal dau V8.0 B, C (nhung khong phai ca hail Iell a mtrc cao.

+5V

~

~

b) K

a)

7Kn

5Kn

c)

Hlnh'1-36. Bait~p 1-15 va 1-19

1-18. Viet cac bi~u thuc logic bi~u thi cho cac quan h~ logic dlldi day:

• BiIa an tnra hom nay a nh8 may gam banh ml kep thjt vOi m6n phl.,l 18. canh hoac rau tr¢n, nhllng khong phai ca hal m6n phu .

• NgllCJi cong nhan c6 thli chon scm buc tllCJng mau ,vang va xanh 10 nhllng khOng phai ca hai. Ngay khi anh ta kh6ng san tUCJng thi cung phai san tran rnau trang.

42

• £)~ qua dll«;JC caa vao cau lac b(), anh phai tra 3000d va xu;!t trinh the h()i vien, hoac anh phai tra 4000d .

• Neu muon h9C gifw trinh lu~t hay sa ho~c ca hai, anh con cfin phai theo h9C m()t ngo~i ngft Anh hay Phap, nhung kMng phai ca hai ngo~i ngft.

1-19. Thiet ke h~ thong canh bao cua xe taxi 4 cho ngaL H~ thong sa bao di?ng bang col neu nhll c6 da'u hi~u chay trong xe hoac c6 hanh khach khOng dec ch~t day an toan a cho ngaL Moi cho ng~i cua hanh khach c6d~t hai mach ki~m tra nhll hinh 1-36b ; mi?t mach d~ ki~m tra Sl! c6 ml;r.t cua hanh khach a ghe ngai, m()t mach d~ ki~m tra day an toan a ghe ngai c6 dll«;JC sa d~ng hay khong. Khi c6 hanh khach a ghe ngai(ho~c khi day an toan dll«;JC dung) thi khoa K d6ng lal, Hinh 1-36c la mach phat hi$n chay, Khi c6 dau hi~u chay trong xe thl khoa K d6ng I~i. Sa d~ng day xung vuong g6c t~n so 2KHz lam col bao dc)ng k&u mol khi c6 SI! khong an toan trong xe.

43

cAc M~CI:i T~O XUNG HO~C

, ? ,

BUOC NHAY DUNG TRANSISTOR

HAY KHUECH THuAT ToAN

2-1. MACH 50 5ANH T110NG Ttl

• Mach so sanh cho mot biroc nhay dien ap a dau ra d~ chi ket qua so sanh gitra hai dai hrong iJ cua vao, C6 hai loai mach so sanh :

- Mach so sanh hai s6 nhi phan, goi la mach so sanh sci, se trinh bay a chuong 4.

- MCJ.ch so sanh tuong tl! so sanh mot dien ap voi dien ap chuan c6 d(t 1&0 xac dinh tnroc,

• Nhir da 06i b tren, mach so sanh nrong tu dung d~ so sanh dien ap vao u, voi mot dien ap chuan co d() 1&0 dinh tnroc Vch' Khi u, = Vch thl dien ap "r a dau ra mach so sanh se chuyen tit mire cao H xu6ng mac thap L hay nguoc lai. Vay tin hieu a dau ra mach so sanh nrong nr la tin hieu logic, con tin hieu a dAu vao la tin hieu nrong tl! (analog).

• Hien nay, phan til co ban dung lam mach so sanh wong tu la khuech thuat toan, lam viec b che d(t khoa, Vi vay, cac thong s6 di,ic tnrng cho mach so sanh cilng chfnh la cac thong s6 d~e tnrng cua khoa khuech thuat toan, da trinh bay a muc 1-5-2, g6m :

- Dl) nhay mach so sanh, chinh la d¢ nhay bou cua khoa khuech thuat toan (xern hlnh I-lib).

- Thoi gian I~t trang thai cua mach so sanh, N6 chinh la thai gian dong/me tdm cua khoa khuech thuat roan (xem hlnh I-llc).

- Hai rrurc logic L, H 0 dau ra mach so sanh thuong cling chinh la hai dien ap baa hoa ± Ubh b d:iu rakhuech thuat toano Neu dung ngudn mot chieu kh6ng

44

d6i xtrng + Vee cung dip cho khuech thuat toan thl hai rnec logic cr d!'i:u ra mach so sanh se ttrong tmg vui rmrc dien ap OV va rmrc dien ap baa hoa +Vbh = +Vee - (3 + 4V). Cung co mach so sanh cho hai mtic logic L. H b d!'i:u ra co tbe hra chon theo yeu cau sir dung, vi du mach so sanh dung IC LM311 se khao sat cr dum .

• Theo cau true, mach so sanh nrong tu chia lam hai loai :

- Mach so sanh ha (con goi la mach so sanh khOng tre), Sc1 d6 co cau tnic he, khong c6 su phan h6i dien ap cr d!'i:u ra ve cira vao,

- Mach so sanh vong kin (con goi Ia mach so sanh co tre hoac trigo Smith).

Sa d6 c6 cau true vong kfn, c6 str phan h6i dirong cua dien ap b dAu ra ve cua vao,

2-1-1. Mach so sanh hiJ

Hinh 2-1-a, c la hai so d6 co ban cua mach so sanh hb : Kieu dao va khong dao, Ueh la dien ap chuan (con goi la nguong) de dien lip vao Uv so sanh voi no.

Hinh 2·1, So 06 va "~c tfnh tru~n ''{It cua cac m~ch so stmh hO .

• Xet SO d6 ddo {j hlnh 2-1a. Khi Uv < Veb thl ~ = Ueh - u, > a va Ur = AOuo = +Ubh. TAng d1n u, cho Un khi u, = Veb + 2u (AU III d¢ nhay cua mach so sanh), thl dien ap ra ur chuyen hoan toan sang muc -Ubh :

Au

u, = Aouo = AD(Ueb - uv) = -Ao T = -Ubb·

H¢ 56 khuech dai vi sai AO cua khuech thuat toan rA'"t Ian nen dt) nhay AU chi khoang vai chuc ~V: Gan dung coi Au:::;: 0, mach se l~t trang thai khi Uo = 0, nghia la u, = Ueb. Ta c6 d~c tlnh truyen dat ur(uv) cua mach so sanh dao nbu {) hlnh 2-1 b. Neu tiep tI,IC tang u, virot q UR ngutmg U eh thl ur cflng chi d u y tel b

45

rmrc -Ubh. BAy gia ta lai giiim uV' Cling Ii luan nrong tI!, ur se duy trl a rmrc -Ubh tai khi Uv = Deh - ~u (g~ dung coi Uv = Deh) thl mach se hoan toan l~t sang mire +Dbh. Neu tiep tuc giarn uV' dien ap fa Ur van duy trl a +Ubh.

Xet sud6 khong dao hinh 2-1c, ta thay :

Uo = u, - Ueh

Cling If luan nhu tren va coi ~u ~ 0, ta c6 d*c tinh truyen d .... t ur(uv) cua m .... ch so sanh khong dao nhu a hinh 2-1 d .

• M .... ch so sanh h6 co hai nhtroc diem chinh :

- D¢ nhay ~u va thai gian I~t tr .... ng thai tdrn cua m .... ch khOng du nM khi c6 yeu cau cao.

- Nguong d6ng Ud va nguong rna Urn cua m a ch so sanh Ia nhu nhau va bang Deh• (Ud = Urn = Ueh). Do vay m .... ch lam viec khong 6n dinh khi c6 tac dong cua nhieu, Ta hieu nguiJng dong Ud la ngirong dien ap de mach so sanh chuyen til trang thai mo, trng voi ur = -Ubh• sang tr a ng thai d6ng voi u, = +Ubh. Nguiing mit Urn la ngucng dien ap M m .... ch chuyen ter tr a ng thai dong sang tr a ng thai rna.

D~ khac phuc hai nhuoc diem tren, nguei ta dung mach so sanh c6 tre, thtrong goi Iii trigo Smith.

2-1-2. Mach so sanh c6 tre (tr'igo Smith)

M .... ch e6 cau true vong kin voi duong phan h6i duong nen thuc day nhanh qua trlnh chuyen tr .... ng thai ; dac tinh truyen dat c6 ngireng rna va nguong d6ng phan bi¢t (Ud "# Urn)'

U,
+Ubh

u, Um Uv
·Ubh U,
+UJ!L

u, 0 Uc, u
-~ y

a)

b) Sad6 dao

c)

d) Sa 116 khOng daD

Hinh 2-2.- Sa r16 va r1~c tlnh truy4n Ii?t cua esc triga Smith.

Hlnh 2-2a. e la hai so d6 eo ban cua trigo Smith dung khuech thuat roan :

So d6 dao va so d6 khong dao,

46

• Xet so do triga Smith dao a hlnh 2-2a. Ta th~y mach co dllo-ng phdn,hoi duang, voi dien ap phan hOi :

R2

Up~ ur R R'

1+ 2

nen dien ap ra ur chi co tM a rmrc -Ubh hay +Ubh. M~t khac, neu coi d¢ nhay AU ~ 0, thl khi u, = Up mach se l~t trang thai, chuyen tir +Ubh sang -Ubh hoac ngtroc lai. Neu mach dang b trang thai d6ng voi ur = +Ubh thi ngllilng mu cua mach Ia :

I R2

Urn = Up ur=+Ublt = +Ubh R} + R2

Khi mach dang a trang thai rnb voi ur = -Vbh thi nglliing dong cua nola:

R

Vd= UpIUr=-Ubh = -Ubh RI +2R2 (2-2)

(2-1)

Nhu vay ngmmg dong va ngueng rna cua trigo Smith dao tinh thea (2-2) va (2-1) Ia phan biet nhau (bang nhau ve d¢ Ian nhung khac dau), D~c tinh truyen dat cua trigo cho a hlnh 2-2b. Ta thay, khi u, < Urn trigo a trang thai dong voi ur = +Ubh ; toi khi u, ;;:: Urn' trigo chuyen sang trang thai rna voi u, = -Ubb. Liic nay, M trigo quay ve trang thai dong thi yeu cAu Uv phai bang hoac nho han nguang dong Ud .

• Xet (riga Smith khong dao a hlnh 2-2e. Mach co phdn lidi duang voi dien lip phan hoi

RI

Uph = ur R R

1 + 2

va no se l~t trang thai khi up = O. D~c tinh truyen d~t cua trigo cho b hinh 2-2d voi ngueng dong :

va nguong rna

RI Urn =-Ubh R2

Hlnh 2-3a, b tuong l'ing Ia ki hieu cua cac trigo Smith khong dao va dao

(2-4)

trong cac sa d6 dien tiro

47

a)

b)

Hlnh 2~3. Kf hj~u cGa cac trigO Smith 2-1-3. Viti vi mach so sanh

a) Vi mach. LM311 HI. "chip" khuech thuat toan t6c d¢ cao, chuyen dung lam khoa. V 0 ki~u DIPS vdi 8 chan, chan 5 khong sir dung (hlnh 2-4a).

• Mach ra cua LM311 til mot transistor arr, ctrc gop ho (xem muc l-1O-3b).

Cue phat transistor n6i vci chan s6 1, goi Ia chan "mat". Khi sir dung, chan nay phai n6i "mat" hoac n6i vci met dien ap tuy chon, DAu ra 7 chinh U. eire g6p de ho cua transistor T. Khi sir dung phai n6i db ra 7 voi dien ap +U tuy chon, thong qua "dien tro treo cao" R khoang 1 + Will. Viec khoa hay dan bao hoa cua T tuy thuoc quan M gifra uN va Up lJ cira vao :

Neu Up < uN, transistor T dan bao hoa, dien lip ra Ur a rntrc thap L. bang dien ap d~t vao chan I.

Neu up> uN' transistor T bi khoa, dien lip fa Ur a rrurc cao H, bang +U.

+Ucc (t)
, +U
8 ,
up OR
ur
7
6
-Uee
a)
Hinh 2w4. Vi m{ich LM311 va 4584 • Chan 61a chan di~u khien cho phep LM311 lam viec, Neu n6i chan nay voi dien lip dtrong hoac d~ ha thl mach lam viec nhu dli mo ta a tren, Neu n6i

48

I'. r~:: .

;---

chan 6 voi "mat" thong qua mQt dien tra thl transistor T luon khoa va dien ap ra Ur luon a rmrc +U. doc l~p voi cac dien ap a cira vao.

• Ngu6n cung cap ±Uee = ± 15V. Ciing c6 tM dung ngu6n +5V. Luc d6 chan 4 n6i "mat".

b) Vi mach 4584 thuoc ho CMOS (xem 1-10-4) gom 6 trigo Smith dao, Dien ap nguon cung cap la 3 + 18V.

Hlnh 2-5. TMnh J$p triga Smith til NAND

c) C6 tM thanh lap trigo Smith khOng dao tir hai phan tiT NAND ho CMOS (hinh 2-5). Ti s6 R2/Rj = 10.

2-2. ONG DUNG COA W,.CH SO sANH TlJ'ONG TV

Duoi day lil vai ling dung chfnh cua mach so sanh nrong U,"

1. Dung phat hien va baa hieu khi m¢t dai hrong v~t If can thea d6i dii dat toi gia tri nguong.

chuy'n c!6i ad c«p

u,

Hlnh 2-6. MilCh pMt hi~n ngufJng cda nhi~t ~ do

Hlnh 2-6 cho mot vi du v6 mach baa hieu khi nhiet dQ to d~t gia tri ngueng, Dien ap d~u ra mach khuech dai u(to) duqc so sanh vci dien ap chuan Ueh. Tri

4· GTKT£J

49

sO Ueh chon nrong irng voi dien ap da:u fa mach khuech dai a nhiet d¢ nguong, vi du 500°C: Deh = u (500°). Khi nhiet do dat ngtrong, dien ap fa llr cua mach so sanh nhay tll' -Ubh len +Ubh.

2. Dung mach sa sanh de bien mot dien ap bien thien chu kl thea thai gian thanh day xung vuong g6c cimg tAn sO. Vidu M do t!in s6 cac dao d¢ng chu kl bang phuong phap s6 (xern muc 10-2).

Vi du, Cho mach hlnh 2-7a. Bier RI = 5kO:, R2 = 2kO : dien lip fa baa hoa ±Ubh = ±lOV. Dien lip vao Uv = 6 sinrot (V). Hay ve d6 thi thai gian cua dien ap fa llr(t).

+6V

Uv

Urn Of-,--\-----h--T--+t---U17

.:- - -2,9V

U, '

t -10V

a)

b)

f#nh 2·7. Bi6n dao rJ(mg hlnh sin tMnh day xung vu6ng gOc

Ta t~y hinh 2-7a Ill. trigo Smith dao, c6 d~c tinh truyen d~.t nhu hmh 2-2b. vci :

R,2 2

ngudng rna Um = +Ubh Rl + R2 = 10 5 + 2 ~ +2,9V,

R2 2

ngueng d6ng Ud = -Ubh Rl + R2 = -10 5 + 2 ~ -2,9V.

V oi u, = 6sinrot (V), ta ve dUQ'c d6 thi thci gian cua ur(t) nhu b hlnh 2-7b.

Nhan xet thay dien ap fa Ill. day xung vuong g6c cung ta:n sO veti dao dong hlnh .sin b M.ll vao.

2-3. MACH TAO XUNG OONOONG TRANSISTOR

Mach tao xung dan, hay con goi la mach da hai met trang thai 6n djnh. N6 la mach rna khi hoat dong, da:u ra III On Dam b mot trang thai 6n dinh, vi du mnc

50

thap L. Liic c6 met xung kicb tbicb d dau vao, dien ap Mu ra chuyen sang trang thai khong 6n dinh (vi du mire cao H) trang mot thai gian, r6i lai t\l' dong quay ve trang thai 6n dinh cua n6. Nhu vay, (eng voi mot xung kich thicb d dau vao, mach cho i:J phfa dau ra mot xung don vuong g6c voi d¢ rong xung xac dinh,

1. Hinh 2-8a HI. m~ch tao xung dan, kich thich bdng tay. Dien ap ra ur chinh la dien lip cue g6p cua transistor T2 .

• Blnh thuong, khi khoa K ho, dien trd R2 tao mot dien ap phan cue du -dirong tren tie'p giap g6c - phat cua T 2 de n6 da.n bao hoa. Phai chon R2 sao cho thoa man dieu kien de T 2 bao hoa sau, nghla Iii. :

R2 < B.Rc2

trong d6 B ::::; 100 la he s6 khuech dai dong tlnh cua T 2'

a)

(2-5)

+Ucc

b)

Hlnh 2·8. cae m~ch t{lO xung (fon dung transistor

Dien ap cue g6p cua T2 khi dAn bao hoa chi khoang 0;1 + O,2V va dien ap ra ur narn On dinh d mnc th~p L ::::; O,2V. Chfnh di~n ap nay. thOng qua phan ap R3 - R4, dira v6 Cl,1'C g6c transistor Tl lam Tl khoa vi UBt < UK It! O,6V, (UK la di¢n ap khoa cua cac transistor Silo Tu C Inc nay dllc;tc nap too dien ap :

Uc = uCI - UB2bh ::::; Ucc - O,7V (2-6)

trong d6 uCI ::::; +UCC 18. dien ap cue g6p cua TI khi bi khoa, UB2bh It! 0.7V la dien ap cue g6c uB2 cua T2 khi dAn baa hoa, T6m lai, che d¢ 6n dinh cua mach hlnh 2-8a la Tl khoa, T2 dan bao hoa, dien ap ra ur nam b rmrc thap Lit! O,2V, tu C duoc nap day toi x~p xi di¢n ap cung ca:p.

51

• Dung tay a:n nut K, ta se tao mot xung dien ap dirong d~t vao cue g6c T I va R4

uBI:=:: Ucc R R > UK:=:: O,6V

I + 4

Do do T, tra nen dan bao hoa va uci :=:: O,2V. Transistor T2 chuyen sang ch€ dt) khoa VI:

usz = uCI - Uc = O,2V - Vcc + O,7V:=:: - Dcc

trong do Uc la dien ap tren til C tnroc khi cac transistor chuyen trang thai, tinh theo (2-6). Dien ap ra ur nhay len rrnic cao H (u, = H:=:: +Vcd.

Mach nam 0 trang thai moi nay (T1 dan, Tz khoa) khong duoc lau VI transistor T I dan lam tI,I C diroc nap theo chieu ngtroc lai : +Vcc ~ R2 ---)0 C ~ T I ---)0 "mat". Do do dien ap cue g6e uBZ cua Tz se tang dan tir -Ucc thea mire d¢ nap cua tu C. Khi uBZ cham virot qua dien ap khoa UK thl Tz tra v~ trang thai dan bao hoa, voi ur = L :=:: O,2V, va TI lai quay ve trang thai khoa. Vay, img voi mot kich thich a ben ngoai (0 day H1 nhan nut a:n K), mach se cho a dAU ra mot xung vu6ng goc co bien d¢ khoang bang dien ap ngu6n cung cap ; d<) rong xung tx ti I¢ voi hang s6 thai gian RzC :

tx = RzQn2:=:: 0,7RzC

• Mach tao xung kfch thich bang tay a hlnh 2-8a chi thich hop de t<,10 xung co d¢ rong tx khoang vai giay tre len, do su cham tn~ cua viec nha khoa K sau m6i l<in nhan nut. Cac dien tra RCI' Rcz phai chon nho de giam siron len cua xung. Tri s6 dien hlnh cua cac dien trb tren sa d6 la RCI = Rcz = 1,8kO, Rl = R3 = R4 = lOkO, R2 = 68kO. Vay, de c6 xung ra voi d¢ rong tx khoang 5s, ta phai chon C = 1 OO~.

Mu6n tang d¢ rong xung tx len r€t 16'n, co 100s chang han, ta phai tim each tang R2• Tuy nhien viec chon R2 1~ bi rang buoc bOi di~u kien (2-5). Do d6, de eo the chon R2 16'n, ta phai tbay the' transistor T 2 a hlnh 2-8a' bang mot c~p transistor n6i theo kieu Darlington. Transistor n6i Darlington c6 M s6 khuech dai dong tinh B dat eo 104. Vi vay c6 the chon R216'n co MO.

2. D~ eo duoc xung ra voi d¢ rong xung ra:t hep, co ms tra lai, ta pbai dung ml!ch tao xung dun kich thich bang xung danh (hlnh 2-8b). V~ co ban, sa d6 hlnh 2-8b gi6ng hinh 2-8a, nhung thay vi mach kfch thfch bang tay, ta dung mach t<,10 xung danh kich thich (g6m C3 - R3 va diod D). S", hoat dong cua sa d6 tirong tu nhu da dien dat d6i voi sa d6 hlnh 2-8a.

52

Blnh thuong, khi khOng e6 tin hieu kich thich uV' mach R2 - diad D - R3 tao dien ap phan eire uB2 du. dirong de transistor T2 dan bao hoa va T 1 khoa, Dien ap ra nam On dinh CJ mire thap (u, = L ~ O,2V). Khi dua van mot xung kich thieh vuong g6e u, e6 dQ rong xung Ian hen 3R3C3, thl 0 thOi diem ling voi siron xu6ng cua xung vu6ng u, se xuat hien mot xung danh am uR3 tren dien tro R3 (xem muc 1-3-3, hlnh 1-6b). Chfnh xung danh am nay tac dong len cue g6c T2 lam n6 chuyen tu dan baa hoa sang khoa, con T 1 tu khoa sang dan bKo hoa. Mach chi nam a trang thai khong 6n dinh nay, voi ur = H :::::; + U cc ., trong mot thoi gian phu thuoc van t6c dQ nap ngucc cua tI,I Cz qua R2. V~y, vOi rnoi xung vao kich thfch u., mach se choo dAu ra mot xung vuong g6c voi dQ rong :

(2-8)

Tri s6 dien hmh cua cac linh kien tren so d6 hlnh 2-8b : RCI = RC2 = 1,8kO, R2 = 68kO, Rl = R3 = IOkO, C3 = 2,2nF, died IN4148, transistor 2N 3904. TI,I Cz chon thea (2-8).

3. Van de cuci cung can I uu y di~ n tip cung clip U ec : Trong cac mach hlnh 2-8, dien ap cung cap Uec khOng diroc vtrot qua +9V, vi khi transistor T2 bAt dau chuyen tir dan'bao hoa sang khoa, ti€p giap g6c - phat cua no chiu mot dien ap phan cue ngucc uB2 ~ -Uee. Neu +Vcc > 9V thl dien lip pnan cue ngiroc 160 c6 the gay choc thimg lap tiep giap va pha hong transistor.

Mu6n dung ngu6n cung cap 100 hen 9V, ta d~t van mach cue g6c T2 mot diad bao ve (1 N 4148). Catod ella diad n6i vci cue g6c cua T 2' Luc d6, giOi han dien ap ngu6n cung cap chi con bi han ch€ ben dien ap danh thung gitta Cl,IC g6p va phat (khoang vai ba chuc volt).

2-4. ~CH T~O DAy XUNG WONG GOC DONG TRANSISTOR

• Mach tao day xung vuong g6c, hay con goi la mach da hili phil" djnh - (khOng e6 trang thai 6n dinh), la mach rna dien ap a dau ra lien tuc chuyen qua lai gitra hai rmrc cao va thap. Nghia la mach cho 0 cira ra met day xung vuong g6c voi cac thong s6 d~c tnrng xac dinh truck

• C6 the dung trigo Smith hose mach so sinh ha d~ bien mot dao dong tuan hoan hlnh dang bat kl thanh day xung vuong goc cung tan s6 (xem muc 2-2-2). Nhirng mach nay dung trong thiet bi s6 do tan s6 tin hieu xoay chieu. 0 day chi

53

trlnh bay mot sa d6 co ban cua mach da hai phien dinh loai chay t\l do, khong can cac kfch thich a ben ngoai (hmh 2-9).

+Ucc

a}

,

..J t,a !..

U~I t¥t]

, Ucc

n

r

b)

Hlnh 2-9. M{lch da hili phifim d;nh dung transistor

Hinh 2-9a la sa d6 co ban mach da hai phiern dinh dung transistor. Khi mach lam viec dn dinh thi hai tu CI• C2 luan phien nhau nap va ph6ng dien, Do d6 hai transistor cling luan phien nhau a hai trang thai dan bao hoa va khoa. Ket qua la hai dien tip ra Uri' ur2 tren hai cue g6p transistor e6 dang nhirng day xung vuong g6c Iech pha nhau 180° (hlnh 2-9b). Cac thong s6 cua hai day xung tinh nhusau:

Bien dt)xung: UM ~ +Uec

DQ rong xung : txt ~ 0,7 RICI ; t,a i'Ioi 0,7 R2Cz

Suan len trl ~ 2.3RCI Cz ; tr2 ~ 2,3Rc2CI

Chuki Tlin s6

T = txI + tx2 f= 1fT

(2-9) (2-10)

Neu chon RI = R2 = R, CI :;:: C2 = C, RCI = Rcz = Rc tht ta e6 hai day xung vuOng g6c d6i ximg hoan toan giong nhau, nbung lech pha iso". (hinh 2-9b).

Dien ap eung cap Uec co tM ti:r 1,5V + 9V. Mu6n tang ngu6n eung cap len t6i khoang vai ehl,1c volt, ta phai d~t them hai diad IN 4148 VElO mach cue g6e ella hai transistor. (0 hlnh 2-9a hai diod ve dirong net dlh khuc, y nci c6 th6 d~t them vao mach cue gee),

54

2·5. M~CH T~O DAy XUNG VUONG GOC DONG KHU~CH THU!T ToAN

2·5·1. Sa do co ban

Hlnh 2·10a la sa d6 co ban cua mach da hai phiern dinh dung khuech thu~t toano N6 g6m trigo Smith dao (xem muc 2~1·2, hlnh 2·2a) v6i dien ap vao chfnh la dien ap tren tu uc' va mach R·C de dinh chu kl T cua day xung vuong g6c a db ra. Mach ra cua khuech thuat toan va R·C hop thanh mot mach ph6ng I nap eho

t\1 C. Khi Uc = u + thi dien ap ra ur se l~t trang thai, .

C R
r
Ur
fl,
R2
a) , t

t
-U,
uc:
+u,
0
-U,
... -,
b) Hlnh 2·10. sa d6 co ban m~ch da Mi phidm dfnh dung khuech thU?t toan va tOO ta ho?t (1(Ing c~a m~h.

Gia sir a thoi diem t = 0, mach dang tit trang thai rna, (u, = -Ubh), sang trang thai d6ng (u, = +Ubh) - xem hinh 2·10b. Liic d6, dien ap u + a cue "+" khuech thuat toan se tit ngutrng d6ng :

R2

Ud = -Ubh = -U1

RJ +R2

chuyen sang ngtrong rna:

55

D6ng thoi, tu C dtroc n .... p thea chieu ur = +Ubh ~ R ~ C ~ "mat", Dien ap Uc tang tu ngirong d6ng Ud = -VI theo quan h~ ham mfi :

Uc = Vbh - (U 1 + Ubb)e-t/RC (2-11)

T .... i thbi ditim tl' khi Uc d .... t va chcm vuot ngireng rna Urn = +U1 thi dien ap ra ur l~t sang -Ubb va u + I .... i chuyen sang nguong d6ng -U I' T\I C bat d~u ph6ng dien thea chieu : CVc ban phia phai tu ~ R ~ m .... ch ra khuech d a i thuat roan voi ur = -Ubb ~ "mat". Khi ph6ng her thi tl,l diroc nap thea chieu cung chieu ph6ng dien va Uc < O. Toi thoi diem t2' Uc d .... t va cham Am han nguong d6ng -U I nen ur l .... i chuyen len +Ubh. Qua trlnh cu tiep dien nrong tl! va dien ap ra la mot day xung vuong g6c d6i xirng, vi bang s6 thoi gian ph6ng / n .... p cua tu la nhu nhau va deu bang RC. Chu kl T cua day xung :

T= 211 = 2RCln(RI ;~R2 ) (2-12)

Neu chon R I = R2 thl T:>::l 2,2R.C. 2-5-2. Ml)t so sa d6 dii titn

• Hlnh 2-1la Iii sa d6 m .... ch da hai phiern dinh c6 the dieu chinh duoc t~n s6 cua day xung ra. Tu cong thirc (2-12) ta thay c6 hai each dieu chinh chu kl T cua day xung vuong g6c a d~u ra sa d6 hlnh 2-10a:

- Dieu chinh hAng s6 thoi gian ph6ng / n .... p RC cua tv. bang each thay dOi R (hoac C).

- Dieu chinh ti s6 hai dien tra R1/R2 M thay dOi ngirong d6ng Ud va nguong rna U m cua trigo Smith,

Hlnh 2-11a sir dung ca. hai bien phap tren : Chiet ap RCAI cho phep thay dOi hang s6 thoi gian ph6ng / n .... p cua tu, Chiet ap RCAl cho phep lam thay dOi nguong d6ng / rna cua trigo Smith. Neu chon ReAl = 0 -;- lOOkfl, RcAz = 0 -;- lOill, Rl = 47kO, R2 = lOkO, R3 = IkO, C = lOnF, thl thea (2-12), ta c6 the dieu chinh diroc t~n s6 cua day xung vuong g6c d6i xtrng a d~u ra trong dai khoang ttl' 300Hz den 5kHz. Ngoai ra, chiet ap RCA3 = 0 -;- 10k!} con cho phep thay dOi bien d¢ cua day xung ra.

• BAng each tach biet rieng hai dirong ph6ng, n .... p cua tu, ta se 1'.1.0 ra m .... ch da hai phiem dinh voi day xung vuong gae khong doi xtmg i::J d1iu ra. Chieu reng xung c6 the r3:t hypo (xem bai tap 2-11).

+Ucc

Ur

a)

b)

Hlnh 2·11. M~t 56 sa d6 m~ch da hili phi5m dinh

• Cac SCI d6 b hlnh 2-10a. 2-11a deu co ngu6n cung cap d6i xtmg ± Vec' Nguoi ta con hay sir dung mach da htli philm d;nh co ngudn cung cap khong doi xung + V cc (hlnh 2-11 b). 0 sa d6 hlnh 2-11 b, dien a p ra HI. mot day x ung vuong goc d6i xtrng voi muc thap L = av, mnc cao H = Vbh ~ Vcc - (2 + 3)V. Mach co phan ap R2 - R3 voi R2 = R3 = lDOkO, de tao dien ap mot chieu Vec/2 & eire "+". No -ung voi diem giua ("mat") cua nguon cung cap d6i xeng.

Dien tr& R2 con cung voi R I lam thanh mach phan h6i duang cua trigo Smith khong dao, Neu chon RI = R2 = R3 = IOOKO, thi khi ur = H = Ubh ~ VeC' hai dien tra R I va R3 coi nhu n6i song song, ngirong rna cua trigo Ia

(2-13)

Khi ur = L = OV, hai dien tra R 1 va R2 coi nhu n6i song song, ngtrong d6ng cua trigo se la

(2-14)

SI! ph6ng / nap cua tu C qua dien tra R lam cho dien ap ra ur lien t1}.C l~t giO'a hai rmrc L va H m6i khi Uc = U +, Neu coi gan dung dien ap ra bao hoa ciia mach hlnh 2-11 b bang dien ap nguon cung cap (Ubh ~ Uec)' thlnguong rna cua khuech thuat toan tinh thea (2-13) va chu kl T cua day xung vuong g6c d6i xirng a dAu ra III :

T = 2RCln2 ~ 1,4RC (2-15)

Bang each thay deli C hoac R hay dieu chinh ca hai, ta c6 the thay deli tAn s6 day xung ra. Dien dung C c6 the nam trong dai tir vai chuc pF d€n hang nghin nF, dien tra R c6 the chon trong khoang tir lOkO d€n viii MO.

57

- Dien ap ra a rmrc cao H

khOng chinh xac bang +Ucc va chu kl T cua day xung ra tfnh thea (2-15) III khOng hoan toan chinh xac,

- Day xung vuOng g6c a d.i:u ra khOng th~t d6i xUng. Chu kl va ttnh d6i ximg cua day xung ra thay d6i kill ta thay d6i

dien ap nguon eung cap, •

~ Thoi gian len va xu6ng ella xung ra tuy thuoc t6c d¢ xoay SR ella khuech thuat toan (xern muc 1-5-2). Neu dung khuech thuat toan eo SR thap thi thoi gian len va xu6ng cua xung ra e6 thtl toi hang chuc us,

D~ kh~e phuc cac nlnroc diem ke tren ta dung sa d6 hlnh 2-12 voi khoa transistor dern T a da.u ra. Tren sa d6 ta chon R} = R2 = R3 = IOOkO. Vl transistor T dao pha dien lip a da.u ra khuech thuat roan nen duong phan hoi duong R} - R2 lai dua ve cue "_" ella khuech thuat toan va trigo Smith thuoc loai khong dao v6'i dien ap vao uc.Coi dien ap gop - phat ella transistor khi da.n bao hoa bang OV. thi dien ap ra ur la day xung vuong g6c d6i xiing e6 rmic thap L ~ OV, mire eao H ~ +Ucc' Thai gian len va xu6ng ella xung chi khoang Ius tra lai. Ban doc co the tu phan tfch ho .... t dong ella m .... eh hlnh 2-12 tren CO so da nam duoc ho .... t dOng cua sa d6 hlnh 2-11 b.

Sa d6 hlnh 2-11b e6 nhuoc diem sau :

"',

+ucc

c

r

R

Hlnh 2-12. Mt;'lCh (fa ht}i phiem (f;nh co khoa

transistor (f~m

2~. MOT s6 ONG DVNG cOA ~H f)A HAl PHI~ fllNH DONG KHU~CH THUATToAN Mach da hai phiern dinh dung khuech thuat toan thirong diroc sir dung de tao day xung vuOng goc ta.n sO dm:Ji 100kHz cho nbUng ling dung C1;l the. 0 day se dua ra vai ling dung If tlui.

1. Hlnh 2-13a la mot mach da hai phiem dinh rna R~ - CIa m .... ch dinn thoi (mach ph6ng/n a p cua t1;l C). R~ l8. m(>t dien tra quang ban da.n co gia tri phu thuoc Quang thong toi n6 ; R$ se giam khi anh sang chieu vao manh, Nguong dong 1 md cua trigo Smith la :

Ud = u" IUr = -Ubh = -Ubh 12

Urn = u+lur=-+ubh = +Ubh 12.

58

R

R

a)

b)

R

R

Hlnh 2-13. Vai ang dl,lng eua m~eh da hili phiem djnh

Dit!m d~c biet nha't cua mach la c6 dien tro RcA- N6 cling voi R$ tao thanh mach chia dien ap ra up va dien ap tren tu khi On dinh :

RCA

Ue = ur R R

CA + ,

Ta thay, neu RCA < R$ thilUe I < IUr /21. nghia u Uc khong the dat tm nguong dong / rna ella trigo. Dien ap ra khong tM lat trang thai va khong co day xung vuong g6c a d~u ra. V~y. di~u kien de mach da hai phiem dinh hlnlr 2-13a) lam viec lA :

(2-16)

Ta sir dung dieu kien (2-16) de dung mach (hinh 2-13a) lam mach bao dong khi cirong dQ phat sang cua d6i nrong can thea doi vuqt qua nguong cua no. HD~C dung lam mach bao troi sang . Khi troi con t6i, R$ > RCA nen mach khong lam viec, Khi troi sang, R$ < RCA va mach phat ra day xung vuong gee dieu khien coi keu chang han,

2. Neu b hinh 2-13a, dem d6i chb hai vi ttl cua RCA va R<jl, ta se co mach bao troi t6i. That vay, khi troi con sang, R$ < RCA nen mach khong lam viec. Khi trci t6i, R$ > RCA va mach tao day xung vuOng goc b dau ra. Day xung nay vi du dung de di6u khien su chieu sang nhap nhay lien tuc cua met mang den quang cao. 0 da.y, mach co them vai tro nhu mot role thi'1i gian, t\l' dong dieu khien s\l' nhap nhay cua mang den quang .cao khi troi t6i.

3. Voi nguyen li hoat dong luang t\l', mach hlnh 2-13b dung phat hien nhiet dt! cua d6i nrong can thea doi khi virot qua ngirong cho phep, Dien trb nhiet ban dan Rr do nhiet dt! cua d6i tuong, Khi nhiet dt! tang thi Rr giam. Ban doc tu giai thich hoat dong cua mach,

59

2-7. MhCH ThO DAy XUNG RANG ClIA vA TAM GIAc

C6 nhieu sa d6 tao cac xung rang cua va tam giac : Sa d6 dung transistor. sa d6 dung khuech thuat toan, sa d6 dung IC dinh thai 555.0 day gici han trlnh bay hai so' d6 co ban tao day xung tam giac va rang cua dung khuecn thuat toano

2-7 -1. Sa do tao day xung tam giac, Hinh 2-14a la sa d6 co ban cua mach tao day xung tam giac dung khuech thuat toano Mach g6m IC.l la mot trigo Smith kieu khong dao (rnuc 2-1-2) va IC.2 la mot mach tich phan,

Dien ap a dau ra trigo Smith uri chi co the narn CJ mot trong hai rrnrc baa hoa ±Ubh. Ngirong d6ng I rna cua trigo tuong img la :

RJ

Ud= +R2 Ubh (2-17)

RJ

Urn = -R2 Ubh

(2-18)

U"
+UbtI -
0
C
-U.,.,
Ur
UG
0 t

a)

b)

Hlnh 2-14. M~ch teo day xung yu6ng gOc va tam giac

Mach tfch phan IC.2 thuc hien lay tfch phan cac xung vuOng goc d6i xirng den tu trigo va cho CJ d~ti ra day xung tam giac ur• Day xung nay lai dua tra ve d~u vao trigo Smith IC.1 de chuyen thanh day xung vuong g6c cimg tan s6 (xern muc 2-2. hlnh 2-7). V~y so d6 ta mot mach tl,t kich cho hai day xung vuong g6c va tam giac cung t~n s6 (hlnh 2-14b). 0 D11a chu kl (0 + tl). dien ap ra "r(t) tang tuyen tinh thea quan h~ :

Ubh

ur(t) = R3ct+Um (2-19)

o nira chu kl tiep theo (tl -:- t2)' u.tt) giam tuyen tinh theo quan h¢ : u (t) = - U hh t + U

r R3C d

(2-20)

Ket qua la ur(t) co dang day xung hinh tam giac voi chu kl :

RI

T= 4-R3C Rz

(2-21 )

Ta thay, de dieu chinh tan so day xung rna khong lam anh hirong tai bien d¢ xung tam giac ta phai dieu chinh hang s6 tich phan R3C. Mach hinh 2-14a thuong tao ra cac day xung tam giac va vuong goc trong vung t<1n s6 tir vai tram Hz den vai chuc kHz.

2-7-2. Mach tao day xung rang cua

Hinh 2-15a IS. ffi<;lch tao day xung rang cira, kich khoi (kich thich) bang day xung danh Uv 0 d<1u vao, So d6 g6m mach bien d6i ap dong IC.I va khoa transistor T de dieu khien t1,I C phong hay nap, Day xung danh u, dieu khicn transistor T dan bao hoa hoac khoa, Mach IC.2 la mach l*p c6 M s6 khuech dai bang 1 va dien tro vao la co. Vi vay mach IC.2 chi c6 vai tro nhu mot phan Ill' dem, bao dam dien tro tai ella ngu6n phat xung danh bang co, nghia la cong suat yeu cau tir ngu6n phat xung danh bang O.

a)

u,

b)

Hlnh 2-15. M?ch teo dlly xung rang cue.

61

Xet su lam viec cua mach hinh 2-15a. Gia su tai thai diem t I xuat hien mot xung danh Uv a dau vao, transistor T l~p nrc dan bao hoa va tu C nhanh chong phong dien qua T. Gan dung eoi hang s6 thai gian phong cua tu bang 0 nen dien ap tren tu giarn dot ngot ve O. Cling gan dung coi xung danh chi dieu khien T dan tuc thai, sau d6 n6 lai bi khoa ngay. VI vay tai tl tu C bat dau duqe nap dien va dien lip tren tu Ue = U + bat dau tang (hlnh·2-15b). IC.l la mach bien doi lip - dong, bien dien lip Vo thanh dong ie nap cho tlJ. Neu dien lip Va la khong d6i thi tu C duoc nap vai dong khong d6i :

ie = Ie = Vo/Rl

Dien ap tren tu se tang tuyen tfnh thea thai gian :

(2-22)

Den thai diem t2' mot xung danh moi xuat hien, transistor T dan We thai, tu nhanh eh6ng ph6ng dien het qua T va lai duoc nap vdi dong khong d6i Ie' Dien ap tren tl,l lai tang tuyen tinh. Qua trlnh CIT the tiep dien. Ta thay, ell moi Ian xuat hien mot xung danh thi lai e6 mot xung rang cua hinh thanh tren tu.

Neu coi dien ap tren hai dau vao IC.I la bang nhau (u + "" U -), dien ap ur b dau ra mach hlnh 2-15a se ti l¢ voi u + :

= :....(Rl +R2)"" +(RJ +R2)

ur u R u R

J I

Vai u +(t) unh thea (2-22) thi :

(.) Uo(RI + R2)

ur t = 2 t

RIC

(2-23)

V~y, eu m6i khi xuat hien mot xung danh Uv a dau vao, a dau fa mach lai cho mot xung rang cira tfnh thea (2-23), N€u b dAu van la mot day xung danh vai ehu kl lap r, thl ur(t)" se Ia mot day xung fang cira e6 eilng chu kl1~p t, voi bien d¢ :

UM = Uo(RI + R2}"t RrC

Bien d¢ UM kh6ng th~ vuqt qua dien ap ra baa hoa +Ubh cua khuech thuat toan,

(2-24)

62

2..a .. M¢T 86 (/NG DVNG COA DAY XUNG RANG eVA

• Day xung rang cira thirong dung lam "song quet' trong cac thiet bihien s6ng (dao dong kf dien nr), Tin hi¢u can quan sat uit) dira van hai phien lam Iech doc Y cua thi€t b] hien song. S6ng quet uq(1) dua vao hai phien lam lech ngang X (hlnh 2-16a). DWJi Hie dong ciradien tnrong phien lam lech ngang, chum tia dien tiI se chuyen dong voi van t6c deu thea chieu true nam ngang. Diroi tac dong cua dien tnrong phien lam lech doc, chum tia dien til se bi lai thea chieu true thAng dung thea quy luat bien thien cua tfn hieu can quan sat. Phoi hop cit hai chuyen dong tren, chum tiadien til se ve tren man hien song dang tin hieu can quan sat U,,(t). Neu chu kl Tq ella song quet bang ehu ki T" ella tfn hieu can quan sat thl tren man hien song se hien mot ehu trlnh tfn hieu quan sat. Neu T q bang boi s6 nella T x' tren man hien song se hien n chu trlnh tfn hieu quan sat.

UK
vi •
~~ x fu
u"
.. ~ v
a)

b)

Hlnh 2-16. M~t s6/lng dt,mg e!}a xung rnng etta

• Xung rang etta con dung de chuyen dOi dien lip U" clin do thanh khoang thm gian tl l~ tx (hlnh 2-16b). Mach phat xung rang cira cho dien ap tuyen tfnh

uc(t) = K.t

trong d6 K lit h¢ s6 ti l¢. Kbi uc(t) dat gia tri bAng U x thl : 1

Kt, = U, ~ tx = 'K Ux = Ku·Ux

Do tx se suy ra Ux' DAy 1ft mot trong cac phuong phap s6 do dien ap,

63

cAu HOI V A BAI T ~P CHUONG 2

2-1. Mach so sanh tuang tv la gl ? Cac thOng so d~c trung cua mach so sanh tLfang tI! ? The nao la ngllong d6ng U" va ngLfong mo Urn cua mach so sanh tLlang tl!.

2-2. Trigo Smith la gi ? Ve so do triga Smith dao, khOng dao va d~c tfnh truyen dat cua chunq, l1u dit1m cua trigd Smith so v{1i mach so sanh ho.

2-3. Trinh bay nguyen If lam vi~c cua mach tao xung dan kfch thfch b~ng tay 0 hinh 2-8a. Can chu y gl khi chon cac dit?n tro Rc1' Rc2' R2. Gi{1i han tren cua nguon cung c~p +Ucc trong so do Ie bao nhieu ? Tal sao da tao cac xung dan c6 d<) r<)ng xung r~t l{1n thl phai thay transistor T 2 a hinh 2-8a bang cap transistor no! kit1u Darlington? Hay ve hal transistor noi ki~u Darlington.

2-4. Trinh bay ngc1.n gQn nguylm If lam vit?c cua : • Mach da hal phien dlnh hinh 2-10a .

.. Mach tao day xung tam gi,3.c hinh 2-14a. • Mach I<jIO day xung rang cua hlnh 2-15a,

2-5. Neu val (mg dl,mg cua :

• M<;Ich so sanh tllang tl!

• M<jIch da hai phian dinh dung khue~h thuat toan.

2-6. Ch 0 mach h in h 2-17 a. Biet e{t) = U msin314 t. Hay ve phac do th i thoi 9 i an cua u1(t), U2{t) va ur(t), theo dO tb] thoi gian cua e(t), Biat C = 15nF, R1 = 1kn.

+12V

e(l)

Uv R,

Ur

a)

b)

Hinh 2-17. Bai t~p 2-6 VB 2-8

64

2-7. Cho machblnh 2-18. Biet R1 = R4 = Rs = 1Mn, R2 = R3 = 1kn, C1 = C2 = l5nF. £)i~n ap ra bao hoa cua cac khuech thuat toan Ie): ±Ubh = ±10V. £)j~n ap vao Uv = UmsinlOOt. Hay va do thl thai gian cua uA(t), us(t), ur(t), theo do th] thai gian cua uV(t).

Hlnh 2-18. Bai t~p 2-7

2.8. Cho mach H.2-17b. Biet R1 = 10kn, R2 = 47kn. £)i4itn ap ra bao hoa cua khuech thuat toan la ±Ubh = ±10V. Hay:

• Va d';'c tfnh truyen d'llt ur(uv) cua mach .

• Va do th] thai gian ur(t) khi uv(t) = 5s;n314t (V).

2-9. Cho mach phSt xung don hlnh 2-19. Hai transistor la loa! 2N3904, diod la loal 1N4148. RC1 = RC2 = 1,8kn ; R1 = 68kn : R2 = R3 = R4 = 10kn ; C1 = C2 = 2,2nF. M~ch dllQC kich khlli bAng xung vuOng g6c UV a d'U vao, Giai thfch heat dQng cua mach va tfnh dQ r(lOg cua xung don Ur a d~u ra.

+9V

Hlnh 2-19. Bsi t~p 2-9

5 - GTKTD

65

2~10. Cho mach da hal phi~m·dinh hinh 2-20a. BiA't RC1 = RC2 = 1,BKn ; C1 = C2 = 10nF, R1 = R2 = 10kO:, RCA = 0 + 100kn. Hay chi ra 51,1' khac nhau co ban cua mach hinh 2-20a vai mach hinh 2-9a. Tfnh dQ h6ng 100n nhat Qmax (xem rnuc 1-2-1) co tht$ tao dltc;1C cua day xung vuOng goc a dau ra hinh 2-20a.

Ur
UrZ C
R3
RCA

R4 +9V

a)

b)

Hinh 2-20. Bai t~p 2-10 va 2-11.

2-11. Cho mach hinh 2-20b. Biet R1 = z.zkn, R2 = 220kO:, R3 = 10kQ, R4 = 1Kn, RCA = 0 + 10m, C = 10nF.

Hay chi ra 51,1' kMc nhau co ban cua mach hlnh 2-20b voi mach hinh 2- 11a. Tfnh ti 56 gilta thai gian nghi tn va. d() r¢ng xung tx cua day xung vuong g6c Ur a dau ra. Voc tfnh dai tan 56 c6 th' di~u chlnh dllc;1c cua day xung ra.

66

cAe MACH TAO XUNG HoAc

.. .

, ? "'" ;

StJOC NHAY DUNG CAe VI MACH

s6 vA M~CH £>INH THai 555

Qmroog3

3·1. eAe LO~I FLlP·FLOP

Flip-Flop la mach logic c6 rnothoac hai dau vao dieu khien, hai diiu ra. Tin hieu tren hai dau ra Flip-Flop phu thuoc nhau : Neu mot db ra c6 tin hieu la Q, th) b dau ra kia se IA phil dinh cua Q (Q). Khi tin hieu a cua vao thea man dieu kien dieu khien, dau ra Q se l~t trang thai tit rmrc logic thap LIen mite logic cao H hoac ngiroc lai, Vay, tin hieu b diiu ra Flip-Flop khi c6 dieu khien Ia mot buoc nhay dien ap, D~c diem cua Flip-Flop Ia : Khi khimg co dieu khiln u cua V40, mtic logic (L ho¥c H) u dl1'u ra drttlc duy trl tin dinh.

Tuy thea s6 diiu vao diell khien, Flip-Flop g6m b6n loai chinh: S-R, J-K, T, D. 3-1-1. S-R Flip-Flop (S·R FF)

S-R FF Ia loai c6 hai d1u vao dieu khien S, R. D!tu S goi la dtiu vao "ghi" (Set) va RIA dAu vao "xoa" (Reset).

Hlnh 3-la la ki hieu cua S-R FF trong cac sa d6 logic. Trang thai b diiu ra Q phu thuoc cac tin hieu logic & hai dau vao dieu khien S, R thea bang 3-1, goi lA bang trang thai cua Flip-Flop. B6ng 3-1

Trang bang 3-1, ki hieu QI+ ,chi gia tri logic b db ra Q sau thai diem t, lA thai diem d~t cac tin hieu dieu khidn logic a cac diiu vao S. R. Ki hieu Q1 chi gia tri logic & dAu ra Q tai thai diem 1. Ta thA'y :

Khi S = 1, R = 0 thi QI+ = 1 ; khi S == 0, R = 1 thl Qt+ = O. DAy chinh la hai dieu

S R 01+ Y nghia
0 0 01 Luu gifl
1 0 1 Ghi
0 1 0 X6a
1 1 ? KhOng xac d;nh 67

kien dieu khidn & cua van khien cho dAu ra Q Flip-Flop c6 the lat trang thai (tir o sang 1 hoac ngiroc lai), Vi vay S, R goi la cac dau van dieu khien. C~p S = I, R = 0 la dieu kien dieu khien ghi (Q = 1) ; con cap S = 0, R = 1 la dieu kien dieu khien xoa (Q = 0). Tirong hop S = R = 0 thl Q(+ = Q( ; nghia la Q khOng thay dbi trang thai da c6 cua n6. Vay, khi khong con tin hieu dieu khien ghi hay xoa & cua vao, Flip-Flop vAn gift nguyen trang thai dll co cua no. Ta noi, khi S = R = 0 thl Flip.Flop hru gift thong tin. Cu6i cling, neu S = R = 1, dau ra Q c6 the lB. 1, c6 the la 0 logic; ta noi trang thai Flip-Flop III khong xac dinh, V~y, khong bao giu dong thOi dl)t 1 logic vao S va R.

Nhu da: trinh bay a muc 1·6·3, trang cac mach logic ngiroi ta dung tin hieu dien ap voi hai muc each biet nhau HI. mire cao H va muc tha'p L de d~c tnrng cho hai gia tr] 1, 0 cua bien logic (H -t 1. L -t 0).

fl tl tl
Q Q Q
a) b) c)
U U =U il B
a
d) e) t) g) h) 3·1·2. J·K Flip·Flop (J·K FF)

Hlnh 3·1. KI hi~u cac lO{Ji Flip-Flop

J·K FF 1A loai Flip-Flop c6 hai dAu vao dieu khien J, K. Khi J = 1, K = 0 thi Qt+ = 1 ; khi J = 0, K = 1 thl Qt+ = O. Tuy nhien, diem d~c biet la J-K FF con c6 them dbu vao dong b~ C va FlipFlop chi c6 the ghi (hay xoa) trong thai khoiing ung vci suon len hoac xu6ng cua xung d6ng bQ C (con gQi la xung nhip • Clock). Ta noi Flip-Flop thuoc

68

B6ng 3-2

C J K 0,+ 'i' nghia
a x X at Luu girt
1 X X at LUll girt
1'(-1..) a a at LUll girt
t(-I..) 1 0 1 Ghi
t(-I..) 0 1 0 X6a
-
t(-I..) 1 1 at B~p benh loai dong b~J hieu theo nghia la viec ghi/xoa trong Flip-Flop chi e6 th~ xAy ra dong b¢ vci 51! xuat hien ella xung nhip C. C6 hai loai J-K FF dOng bQ : Loai dong b~ theo suon ten (kf hieu 6 hinh 3-1 b) va loai dong bij theo sunn xuong (hlnh 3-le) ella xung nhip,

SI! heat dong ella J-K FF e6 th~ t6m tAt C1 bang 3-2. Trong bang, ki hieu t ( J,.) bi~u hien cho 5 UCm len (hoac x u6ng) ella xung nhip ; kl hieu x y n6i e6 the mang gia tri tuy y. Khi J = K = 1, Flop-Flop luon l~t trang thai m6i khi e6 xung nhip di toi, tua nhu cau choi bap benh ella eon tre,

V( d':l. Ve dO thi thai gian ella tin hieu a da:u ra Q ella J-K FF, thee dO thi thai gian ella cac tin hieu dieu khien J, K va cua xung nhip C, cho tnroc b hinh 3-2.

Cl n n n p n p

J ' "

K

, , , ,
, I
, , , I
tl Q , , , I
I I , , , ,
, , , .
- ~
Q
tl Q
Q ~
Hlnh 3-2. VI dl,J minh hO{J ho€it (1¢ng cua J-K FF

Ta ve eho hai tnrong hop, 6ng v6i loai J-K FF dOng bQ thee suon len va loai dong bo theo siren xuong cua xung nhip C. Khi ve ta chi quan tam den tin hieu J, K b cac thoi diem rmg voi siren len (hoac xu6ng) ella xung nhip C, Ia nhirng thoi di~m Flip-Flop e6 th~ l~t trang thai thea cac tin hieu dieu khien, Trong khoang thai gian gitta hai 5UCm len (hoac gitta hai siron xu6ng) ella cac xung nhip, Flip-Flop gift 6n dinh. EO qua thoi gian td tpd ella Flip-Flop (xem muc 1-10-2. hinh 1-22) va eoi b t = 0 thl Q = 0, ta c6 k€t qua dang Q(t) ve dugc nhu b hinh 3-2.

3-1-3. D - Flip-Fop (D-FF)

D-FF 18. loai Flip-Flop dOng bo v6i mot da:u van di~u khien D. Tin hieu 6 dau vao dieu khien se truyen tci da:u ra Q (Q = D) m6i khi xuat hien xung nhip

69

c. C6 ba Ioai D-FF dOng bQ : loai d6ng bV theo mire (kt hieu f:J hlnh 3-1d) ; loai 4dng bV thea slltin ltn (hlnh 3-1e) va loai ddng b9 theo suim xudng (hlnh 3-10 cua xung nhip,

Cac bang 3-3 va 3-4 torn tAt hoat dong cua cac Ioai O-FF.

a

x

Bang 3-4 Loi dong bo thea stron Kung

C 0 Q,+

Bang 3-3 Loai d6ng b¢ thea roue

C D Q

,+

1

x

a 1

o

____ 1 __ ~~--O--~------:}

x

Q=D

Vi du. Ve d6 thi thai gian cua tin hieu a dAu fa Q cua D-FF, theo d6 rh] thai gian cua xung nhip C va cua tin hieu dieu khiin D, cho truck b hlnh 3-3. d thai di~m ban d.1u t = 0, tin hieu a dau ra Q = O.

c 1 {] q 0 q 0 •
, , , ,
0 , ,

, , , , , , t
=U Q , , , ,
, , , , I ,
, , , r , ,
==>
, J
, , , ,
=bY , , , ,
a , , , ,
, , , ,
, , , ,
==> , ,
, J

U a
Hinh 3-3. VI d'l minh hOf! hOf!t d~ng cua esc O-FF

70

Ta vi! d6 thi Q(t) irng voi ba loai D-FF va e6 ket qua nhu a hlnh 3-3. 3·1·4. T-Flip-Flop (T-FF)

T-FF la loai Flip-Flop e6 mot dau vao dieu khien T. M6i I1ln co xung tai dAu vao T. dAu fa Q cua Flop-Flop se l~t trang thai. Co hai loai T Flip-Flop:

Loai ti ch eire thea s iron len (ki hieu a hlnh '3-1 g) va loai tfch cue thea suon xu6ng (kf hieu a hlnh 3-1h). o Ioai tieh cue theo suon len. dAU ra Q se l~t trang thai tai thai diem trng voi suan len cua xung T. o loai tich cue theo siren xu6ng, Q se lat trang thai tai thai di6m irng voi siren xu6ng ella xung T.

I ,

.r ,

, ,

, ,

, , , ,

, I

, ,

I ,

I ,

I ,

Q

, ,

Hinh 3-4. Vi dl! minI'! h~ ho@t c1"ng eua esc T-FF

Hinh 3-4 cho ta mot vi du minh hoa heat dong cua hai loai T -FF. 3-1-5. MQt s6 vi mach Flip-Flop.

Hien nay ban phd bien tren thi tnrong la hai loai vi mach Flip-Flop: J-K FF va D-FF.

a) Trong mot "chip" J-K FF c6 tir 1 den 2 Flip-Flop cling IO,!-i. va chung thtrong c6 cac d~c di6m dn luu y sau :

• Trong Flip-Flop thtrong co dAU d¢t truac (Pre) va dAU xoa (CLR) khong d6ng btl. Cac dtiu nay eo th~ Ia tich cue thap hoac rich eire cao. Nhu vay, ngoai J-K FF d6ng bo, trong n6 con eo mot S-R FF khong d6ng btl. DItu S ehinh Ia da.u Pre va dAu R chinh Ia da.u CLR. Hien nay ra:t hiern cac vi mach S-R FF khong dong btl. Khi can dung, ban nen tim cac "chip" J-K FF eo cac dAu d~t tnroc va xoa khong d6ng bo,

71

• De cho viec sir dung du<.1C linh hoat, mot s6 "chip" l-K FF c6 nhieu d~u vao I va K. Vi du Ie 74xxi1O c6 ba db di~u khien I I' 12, 13 va ba d~u dieu khien K1, K2, K3. D~u dieu khien I, K cua Flip-Flop nrong ung La

(11) Pr

(14) (12) (13) (15)_ R

CLR~-_,

74xx109 a) ,

(12)

(10) K1 Q (6)

(11) K2 (9) K 3

(2) _ R CLR'__---'

(13) P (3) J 1 (4) J2 (5) J 3

Q (8)

74xx70 c)

b)

Hlnh 3·5. Sa (16 ohlm m¢t s61C. J-K FF

Hlnh 3-5a, b nrong Ung la sa d6 chan cua cac "chip" J-K FF 74xx109 va 74xx70. Chip 74109 co 16 chan, voi quy uac s6 thu til cac chan tang dan thea chieu nguoc kim d6ng h6 (hlnh 3-5c). o hlnh 3-5a, b, cac s6 trong da:u ngoac don chi 56 thu tl)' chan tren vo.

IC.74xx70 g6m 14 chan, c6 m¢t J-K FF vOi cac d~u vao di~u khien II' 12, 13 va K I. Kz• K3. Ki hi¢u j 3, K3 la cac dau vao dieu khien tfch cue thap. Ta c6 :

I = II.J2.J3 ; K = K1.K2.K3.

Vay, 1 se bang 1 khi I 1= 12 = 1 va 13 = 0 ~ cOng the', K se bang 1 khi K2 = KI = 1 va K3 = O. Flip-Flop can co hai d~u vao d~t tnroc va xoa khOng dong btl tich cue tha:p (Pre va G.R). N6 c6 vai tro nhu met S-R FF khong d6ng bo, voi S = Pre va R = CLR. Ta c6 the tom tat hoar dong ella "chip" 74xx70 trong bang trang thai sau (bang 3-5).

72

- , CLRlR C at+ Chu thleh
PreiS J K
0/1 1/0 x x x 1
1/0 0/1 x x x 0 S-R FF
1/0 1/0 x x x at
0/1 0/1 x x x Kh6ng xac dlnh
1/0 1/0 0 x x at
1/0 1/0 1 x x at J-K FF
1/0 1/0 t 0 0 at d6ng b9
1/0 1/0 + 1 0 1 thea sudn'
1/0 1/0 t 0 1 0 l€ln cua C.
110 1/0 + 1 1 at IC 74xxlO9. (hlnh 3-5a) c6 hai J-K FF vci da:u d~t tnroc va xoa khong dong bo tlch cue thap. Dau di~u khien K cting la tich CI,I'C thap. Ban doc co th~ t\1 thanh lap bang trang thai mo tii heat dong cua "chip" 74xx 109.

(2) (10tre Q (9) R
(12) 0 C
(13) c Q,
0, 0,
(3)
O2 O2
O2
(6) Q (5) 03 03
C ' 03
(4) a Q4
04 04
(7)
40175
74xx75 74xx74
Hlnh 3-6. sa d6 chan cua viii IC. D-FF b) Hlnh 3-6 gioi thieu sa dd chan cua vai vi mach D-FF. MOi "chip" co til 2 + 4 D-FF cung loai. MQt s6 D-FF cling co cac dau d~t tnnrc va xoa khong dong be, vi du IC 74xx74 (hlnh 3-6) gom hai D-FF v(Ji cac dau dl).t truce va xoa khong dong bQ tich cue thap, Vi mach 40175 (hmh 3-6) co b6n D-FF ; chung co chung mot dau dong bQ C va chung mot dau xoa tich cue thap R.

73

3-1-6. Thanh I~p T-Flip-Flop - Flip-Flop van nang

• Hien nay tren thi truong khOng co cac vi mach T-FF. Mu6n co T-FF ta phai thanh lap tir J-K FF hoac D-FF nhu a hinh 3-7a. Tit hoat dong cua J-K FF va D-FF da trmh bay i::J tren, ta M dang nhan thay, n6i J-K FF hoac D-FF nhu a hlnh 3-7a se duoc T -FF.

T ~
-fJ
to ~
T a) b)

Hinh 3-7. Thanh I~p T-FF ttl J-K ho;)c O-FF va thanh I~p D-FF ur J-K FF

• Neu dem n6i J-K FF nhu a hinh 3-7b se diroc D-FF. Ta thay .l-K FF la loai Flip-Flop van nang, VI voi nhUng each nOi khac nhau ta se diroc cac loai Flip-Flop khac.

3-2. ONG DVNG COA FLIP-FLOP

Cac Flip-Flop la nhirng phan tit hru giii' 1 bit thong tin. Chung la nhUng phan tiI co ~an cau thanh cac mach logic day nhu bo dern, thanh ghi dich ... d day ta khong de cap t6i van de nay va chi xet val rmg dung phd cap khac cua Flip-Flop.

1. Ta thirong dung Flip-Flop lam phan tit luu gift tin hi¢u didu khiln trong cac mach dieu khien s6. Vi du a hmh 3-8a, khi S = 1 logic = H va R = 0 logic = L thl Q = 1 logic = H, khoa transistor dan baa hoa, Qua cuon day role cC1 - dien co dong, lam dong mach thap sang den D. Khi S = R = D. nghia ta khong con tin

74

:0'-

hieu dieu khien d6ng, dh ra Q ciia S-R FF van duy trl mite cao H va mach chi€u, sang den van d6ng. Mu6n ngat mach, ta dua toi cira vao Flip-Flop tin hieu ngat S = 0, R = I, d~u ra Q se 14-t xu6ng rntrc thap L lam transistor khoa,

+U

R

~

1

s

Q -,nn_ ~

a)

Q nor ~ b)

s s R R

e

c)

Hinh 3-8. M~t 86 tlng dvng cua S-R Flip-Flop.

2. C6 the dung S-R FF de lot;li tril anh hUdng ella hirn tuang "ndy" cua khod ca khi khi dong/cat, Khi dung khoa chuyen mach CO khi M thay d6i mire logic cua mot bien rbuong lam xuat hien mot chu6i xung khong mong mu6n, do cac dao dong co cua tiep diem gay fa. Tren hlnh 3-8b, khi ta thay d6i vj trf khoa K de bien logic Q chuyen tit mire eao H xu6ng mite thap L hay nguoc lai ; trong thai gian qua dQ, b dau Q se xuai hien cac xung khong mong mu6n do s~ rung dong ciia tiep diem khi chuyen mach,

Su dung S-R FF loai dau vao tfch eire thap n6i nhu hinh 3-8c, se loai bo duoc anh huong cua cac dao dong cc cua khoa K khi chuyen mach d6i vci tin

75

hieu logic a d!i:u ra Q. C6 tM thanh l~p S-R FF loai dau vao tfch C\!C thap til mach g6m hai phan tir NAND hai dau vao, DAll ra cua phan tir nay diroc noi voi mot dau van cua phan tit kia . Hai dau van con lai nhan tin hieu dieu khienS, R.

3. Ngiroi ta con hay dung T Flip-Flop d~ thuc hien viec chia dOi tan sO cua mot day xung vuong g6c. Tit heat dong cua T Flip-Flop (rnuc 3-1-4~ hlnh 3-4), nhan thay : Neu dua toi dau van T cua Flip-Flop mot day xung vuong l~p lai, tan s6 f, ta se nhan duoc a hai dau ra Q va Q hai day xung vuong g6c nguoc pha nhau, tfln sO f/2 (hlnh 3-9a).

a) b)

_f

e)

Hinh 3-9. Dung Flip-Flop dd chia dOi t6n s6 va teo mecn phat Kung dan

4. Nuoi ta c6 th~ dung D-FF hoac J-K FF, loai e6 dAu van d~t tnroc S va dau vao xoa R khOng dong bo (vi d1,1 IC ho CMOS REF 4013B e6 hai D-FF, IC REF 4027B gem hai J-K FF) d~ tao thanh mach phat xung dem (mach da hai dan 6n). Hmh 3-9b, e nrong Ung la sa dO mach phat xung dan dung D-FF va dung J-K FF, v6i R2» RI•

Xet mach hinh 3-9b. o trang thai tinh, khi khong e6 xung kfeh thieb dua toi dau vao dong bQ C cua D-FF, dau ra Q nam 6n dinh l::J mec thap L ::::; OV. D~t kfch thfch la mot buoc nhay duemg van dAu C, ta e6 Q = D = mec eao R = .dien ap nguon cung cap d~t e6 dinh a dau D. T1,1 C diroc nap dien tir mile dien ap cao RiJ Q qua cac dien tra R t- R2. Dien ap tren tu tang dan, phu thuoc hang sO thai gian nap 'tn ,::::; R2C (bo qua RI vi Rl « Rv. Khi dien lip tren tu dat gia tri rna dau xoa khong dOng b¢ R yeu du, dau ra Q quay trb lai muc thap 6n dinh L. TV C ph6ng dien qua diod va dien tro RI• v6i bang sO thoi gian ph6ng 'tp ::::; RIC.

76

Vay, voi mot kfch thich a dau vao C, mach cho a hai dau ra Q va Q hai xung dan ngiroc nhau va co dl) rong :

(3-1)

Dien tro R] nham han chi! sir phong qua nhanh cua tu C voi dong ph6ng Ian. Thirong R 1 chon khoang vai kO tro xuong.

Hoat dong cua mach hlnh 3-9c nrong tu nhu da trlnh bay a tren,

3-3. MACH PHAT XUNG £)ON (MACH DA HAl £)ON 6N) DCJNG NANRINOR

MQt each don gian va re de: tao thanh mach da hai don 6n la dung cac phan tu NAND hoac NOR trang cac IC ho CMOS, vi du IC 4001 (gam 4 phan tit NOR hai dau vao) hay IC 4011 (gam 4 ph lin tir NAND hai dau vao),

Hmh 3-10a, b tuong Ling la cac mach da hai dan 6n dung NOR va NAND.

Xet mach hinh 3-1 Oa, trong do phan tir NOR s6 2 dircc n6i thanh phan tir DAo ; u; la dien ap kich thfch a dau vao, U" la dien ap ra. Khi khong co xung kfeh

thich 6 dau vao, ur 6 mire thap L ;;:: OV VI d~t vao phan It! DAo s6 2 HI mire eao H "'" +V. Dliu ra A cua phan nr NOR s6 1 ding a mire cao H VI ~a hai dau vao cua no deu a mac thap L = OV. TI,l C khong tieh dien vi ca hai cue ban deu a

mac cao H. V~r trang thai 6n dinh ciia mach la rmrc thap L ;;:: OV a dliu ra (u, = L = OV). Khi d;}t mot xung kich thfch duong b dau van uV' dau ra A cua phan tit s6 I se chuyen ngay xu6ng rmrc thap L va truyen qua eire ban phfa phai cua tu

C. VI vay, dien ap Ur a dau ra phan tir DAa s6 2 nhay len mire cao ; N6 ducc dan tro ve mot dliu van cua phan tir NOR s6 I, da d6 dau ra A cua phan tir van duoc duy tri a rmrc thap L mac du khong con t6n tai xung kich thfch u v- Mach

chi nam a trang thai khong 6n dinh voi ur = H trang mot thoi khoang xac dinh. That vay, khi ur chuyen len mire cao H,ilng voi thoi di~m d*t xung kich thich, cling la Ide tu C dl1qc nap tit nguon cung cap +1.1 qua R 1 ; Dien ap phia eire + (cue ban phla phai) cua tu tang dan thea luat ham mil toi khi dat gia tri nguong

I~t UT "'" + ~ thi phan til DAo s6 2 l~t xu6ng rmrc thap voi ur = L ;;:: OV. Ta

thay, cu m6i Ian co xung kfch thfch Uv thl mach lai cho mot xung vuong g6e Ur a dtiu ra, d¢ rong xung tx tlnh gan dung bang :

(3-2)

77

, +U

-~

a)

b)

Hinh 3-10. Mt;lch da hBi dan on dung NOR/NAND

Mach da hai dan dn a H - 3-1 Ob c6 nguyen If Hun viec gi6ng mach hinh 3-10a. Cac mach da hai dung NAND/NOR a tren khong thich hop voi nhirng img dung yeu cau d¢ chinh xac cao, VI dQ rong xung t~ phu thuoc dien ap ngu6n cung cap +U va phu thuoc kha nhieu vao ban than cac IC diroc sir dung, T1J. C c6

the co gia tri khoang tir lOOpF d€n vai nghln J.lF, dien tra Rl nam trong khoiing vai kG den vai Ma.

3-4. MhCH E>A HAl PHI~M E>INH DONG cAc IC 56

Nguoi ta con hay dung cac phan tu NAND/NOR ho CMOS (vi du cac IC 4011, 4001) de tao thanh nhtrng mach da hai phiem dinh, phat ra day xung lap vuOng g6c voi d¢ chinh xac khOng cao. Ta chia cac mach nay thanh hai nh6m :

Cac mach khong dieu khi~n va cac mach c6 dieu khien,

3-4-1. Mach da hai phiem dinh khong dieu khi~n la mach lien tuc phat ra day xung vuOng g6c voi chu ky l~p xac dinh, khOng c6 su dieu khien giOi han khoiing thai gian phat xung. Hlnh 3-lla 18. so d6 CO ban cua mach, gem hai phan tiI DAo n6i tang va mach dinh thoi R-C. Cac phan tiI DAo trong sa d6 thtrongdo phan ui NAND/NOR ho CMOS tao thanh (xern muc 1-7-2).

B

Ur

c

a)

Hinh 3·11. Mt;lch da Mi phiem dinh kMng di~u khidn

78

Xet su lam viec cua mach hlnh 3-11a. Gia si'I a thai diem bAt doiu khao sat, u, a rmic cao H <:::: +U = dien ap ngudn cung clip. diem A a rmrc thap L ~ OV va diem B a mire cao H : TI,I C khong tfch dien va diroc nap theo chieu tu ur = H -» C -» R -» A. Dien ap a diem B se giam dan tir muc cao H thea su giam cua dong nap cho (\I. Khi diem B dat gia tri nguong I~t VT ~ H/2 ~ +V/2, thl phan til DAo s6 I I~t trang thai va diem A nhay len mire cao H, dien ap ra U, tut xuong rmrc thap L ~ OV. T\I e luc d6 cfing nhanh chong ph6ng dien qua mach a cira van cua phan ti'r 1. Dien ap 6 diem B VI vay cflng tut ngay xuong rmrc thap L. T\I C tra nen kh6ng tfch dien va bat dau duoc nap thea ch.i~u nguoc lai, tir A = H -» R -» e -» ur = L. Dien ap a diem B VI vay tang dan tir mire thap L thea su tang cua dien ap tren tu, Khi B dat ngucng I~t VT thl phan ti'r DAo s6 1 lai I~t trang thai va diem A lai chuyen tir H sang L, ur nhay tu LIen H. T\I e mot Ian nira nhanh chong ph6ng het dien qua mach van cua phan ti'r I va B = H. Tv lai Mt dau duoc nap thea chieu tu ur = H -» e -» R -» A = L. Qua trmh tiep tuc I~p lai nhu tren. Ket qua mach cho ta dien ap ra u, la m{it day xung vuong g6c do'j xung voi chu kl lap :

T ~ I,4Re

(3-3)

va bien de:) xap XI dien ap ngu6n cung cap +V. Neu chon tu e tu vai oF den vai ).IF (khong dung tu hoa) va dien tro R trong dai til vai kO den hang chuc MQ, tan s6 cua day xung ra co the nam trong dai til vai Hz den khoang IMHz. Dien ap ngu6n cung cap cho IC ho CMOS c6 tbe lay til 3 + 18V.

Nhuoc diem cua mach hlnh 3-1la la day xung vuong goc nhan diroc khong hoan roan d6i xirng ; Tan s6 cua day xung thay d6i thea dien ap ngu6n cung cap va theo cac "chip" Ie khac nhau duoc su dung, Khi dien ap ngu6n cung cap tang 10% tht tan s6 day xung phat ra giam khoang 0,8%. De giarn den t6i da cac nh uoc diem cua mach hlnh 3 -11 a, a dirong ve cira vao cua phan til s6 1. nguai ta d~t them dien tra R I (tren sa d6 hlnh 3-11 a co ve dien tra R I a ben canh voi net dUt khuc, y n6i c6 the chen them vao), Tri s6 cua R} chon ra't 1(10 han R, (vi du chon Rl = lOR).

Mach da hai phiem dinh hai tang a hlnh 3-11 a con c6 mot nhiroc diem quan trong la siren len va xu6ng cua cac xung khong tron, tOn tai cac gai xung nhh!u a hai sucn xung. De loai bo nhiroc diem nay, ta dung mach da hai phiern dinh ba tAng a hlnh 3-11 b. Dien ap ra u, cua mach la mot day xung vuong g6c d6i xirng, khong c6 gai xung nhieu a hai suon xung. Hoat dong cua mach nhu sau :

Gia. sir a thai diem ban dau khao sat, dien ap ra Ur a mire thsp L ~ OV va tu e kh6ng tich dien, di~m M va Nco dien ap nam a rmtc cao H ~ +D. (+U If', dien

79

ap ngu6n cung cap), dien ap diem P la a mire thap L. T1,l C bat dau duoc nap thea chieu tir M = mtrc cao H -+ C -+ N -+ R -+ ur = L. Dien ap 6 diem N giam dan tir mire cao H thea su giam cua dong nap, Khi dien ap diem N giam Wi gia tri 'ngircng lat UT, thi phan til DAo so 1 I*t trang thai va dau ra P cua no chuyen ngay len mire cao H, con dau M l*t sang mire thap L va Ur nhay len rmrc cao H. T1,l C nhanh chong ph6ng dien het qua cira vao cua phan tir so I va diem N cling chuyen ngay xuong rmrc thap L. Bay gia, tu C lai biit dau nap thea chieu ngiroc lai, tir ur= H -+ R -+ C -+ M = L. Dien ap 6 diem N lang dan ttr rmrc thap L ~ av, cho lt1i khi dat ngircog lat UT thi phan tiI I lai l~t trang thai, diem P chuyen xuong rmrc thap L va diem M nhay len rmrc cao hlnh Dien up ra u, chuyen nhanh xuong mire thap L. TI,I C mau chong ph6ng het dien qua cira vao ella phan IU so I va N cung 6 rrurc cao H. Qua trinh tiep dien lap lai nhu da trinh bay 6 tren, Ket qua Ur la mot day xung vuong g6c d6i xtrng khong c6 gai xung nhieu 6 hai subn xung.

3-4-2. Mach da hili phlem dinh c6 dieD khi~n

N6 la mach chi co the phat fa day xung vuong g6c trong mot thai khoang xac dinh rna ta c6 the dieu khien duoc. De co loai mach nay, ta dung mach da hili phiern dinh khong dieu khien a hinh 3-11. voi day xung ra ur dtroc dan toi mot cong V A hay HoAc (xern muc 1-8-1). Dung mot xung co d¢ rong tx de dieu khien rna cong cho day xung ur di qua. Sau thai gian tx thl c6ng dong va day xung bi chan.

Tuy nhien, tir tinh chat la cac phan tiI NAND/NOR cung c6 the sil dung nhu mot c6ng logic, ta co the thanh lap cac mach da hai phiem dinh hai tang c6 dieu khien nhu a hlnh 3-12, trong d6 dk la tfn hieu dieu khien M mach lam viec, ur 1a day xung fa,

+U C
R1 dk~ R2
Ur-uuu-
dk dk Ur
R2 R1 11k ____r--t_
C ur_flfUL
a) b) Hlnh 3-12. M{Jch ds hBi phifim dfnh 2 tAng, c6 didu khiln

80

Xet mach hlnh 3~12a. Khi tin hieu di~u khien dk a mire cao H (hoac khi khOng c6 tin hieu dieu khien), phan til NOR s6 1 tra thanh cdng logic a trang thai d6ng. Diem A narn c6 dinh a rrnrc dien lip thap L I':;:' OV va ul nam dn dinh a mire cao H I':;:' +U. TIJ. C dtroc nap tUi rmrc cao H. Mach khOng lam viec. Khi tin hieu dieu khien dk a muc thap L. cdng 1 rna va tra thanh phan tu DAo. Mach hie d6 c6 cau true hoan toan gi6ng mach hinh 3-11a va n6 phat ra day xung vuong g6c d6i xung, Vay mach chi lam viec.cho ra day xung vuong goc trong thai gian khi dk = L. Mot each nrong nr, ta de dang nhan tha'y mach hlnh 3-12b chi lam viec va phat xung khi tin hieu dieu khien dk = H. Khi dk = L, m .... ch dung va Ur nam c6 dinh a mac L.

a)

+U

cfk~ Rl .nnn;

,

Ur

b)

Hlnh 3-13. M~ch ria Mi phiem dinh 3 tAng, c6 diAu khidn

M .... ch da hai phiem dinh hai tang c6 dieu khien a tren phat ra day xung vuong g6c d6i xUn~ khOng dep, a hai suon xung c6 cac gai xung nhieu. De khac phuc nhuoc di!m nay, nguai ta xay dung cac m .... ch da h8i phiern dinh 3 utng c6 dieu khi!n (hlnh 3_-13). ve mat cau true, nhfrng m a ch nay hoan toan dua tren cau true m .... ch 3 dng khong dieu khien a hlnh 3-llb, nhung c6 mot tang trong mach (phan tu s6 2 & htnh 3~13a va philo tu s6 3 & hlnh 3~13b) dUQ'c sir dung nhu mot cdng logic v6i tin hieu dieu khien dk M d6ng/rna cOngo Khi dk = rmrc cao H (d6i voi hlnh 3~13a) hoac dk = rmrc thap L-(d6i voi hlnh 3-13b) thl mach hoan toan [ra thanh m .... ch hlnh 3~ II b va n6 phat ra day xung vuong g6c mong muon. Nguoc lai, khi dk = L (d6i voi hlnh 3-13a) hay dk = H (voi hlnh 3-13b) thl mach khong ho .... t dong, dien ap ra Ilr nam c6 dinh a rmrc thap L ~ ov.

6 - GTKTD

81

3--5. BO eA HAl 4047 vA 74121

3-5-1. IC 4047

"Chip" 4047 la milt vi mach da hai ho CMOS, dung de phat ra mot xung don (mach da hai dan on), hoac M tao ra mot day xung vuong g6c (mach da hai phiern dinh), Hlnh 3-14a la vo IC 4047 nhm tu tren xu6ng. N6 g6m 14 chan, danh s6 tang dan thea chien ngiroc kim dong ho. ttt I den 14, Cac chan I, 2, 3 d~ n6i voi cac dien tra va dien dung dinh thoi. Chan s6 4 va chan s6 5 dung de dieu khien mach lam viec a trang thai da hai phiem dinh, Chan s6 8 va chan s6 6 nrong ling la cac dau vao kich thich thea siron len va thea siren xu6ng cua xung dieu khien, khi mach lam viec a che d¢ da hai dan 6n. Chan 9 la chan xoa (tich eire cao) hay con goi la chan thiet lap lai (reset). Chan 10 va 11 nrong irng iii cac dfiu ra khong dao va dao ; chiing phat ra hai xung dan ngiroc nhau khi IC lam viec a che dQ da hai dan On. Chan 12 dung de kfch khoi lai (retrigger). Cu6i cimg la chan 13 phat fa day xung vuong g6e khi IC lam viec a che' d¢ da hai phiem dinh, Ngu6n cung cap +3 + +18V dat vao chan 14.

+3+18V

c

a)

b)

+3+18V

c)

Hinh 3·14. Ie 4047 va esc cecn n6i thBnh m~ch (/a hBi (/on 6n

Hlnh 3-14h, cia hai each n6i IC 4047 de no lam viec a cM' d¢ mach da hai dan 6n, luang ling voi kfch thich thea suon len va thea suon xu6ng ella xung dieu khien dk. DQ rong xung dan a hai dau fa 10 va 11 gan dung Ia :

t, = 2,4&R.C ~ 2,5 RC

82

(3-4)

Cach n6i cua IC 4047 M n6 lam viec a che d¢ mach da hai phiem dinh, phat ra day xung vuong g6c d6i xirng voi chu kl l~p lai T la : Nhtmg dien tro, dien dung dinh thoi d~t vao cac chan s6 1, 2, 3, nra nhu a hinh 3-14b, c ; Bon chan 4, 5,6,14 deu n6i chung voi dien ap ngu6n cung cap (+3 + +18V); Bon chan 7,8, 9, 12 dem n6i "mat". Khi d6, dau ra s6 13 cho ta day xung vuong g6c d6i xtrng voi tan s6 :

f "'" 1

2,2R.C

(3-5)

Dau ra s6 10 va 11 cho hai day xung vuong g6c d6i xirng nguoc pha nhau, voi tAn s6 :

1

f "'" 4,4R.C'

. (3-6)

trong d6 R = 10kO + 1 MO va C ~ 100 pF la cac dien tro, dien dung dinh thai.

+SV NC NC

a)

+5V

+5V

+5V

R

b}

c}

d}

Hinh 3-1S.IC 74121 va cac cach n6i mecn dinh th(Ji R-C 3-5-2. IC 74121

Chip 74121 18.. mot vi mach da hai dan On ho TIL. Hlnh 3-15a la vo cua IC 74121 nhln tir tren xu6ng, g6m 14 chan. Ba chan s6 3, 4, 5 dung de d~t cac

83

xung kich thfch AI' Az• B. Hai chan s6 1. 6 la hai dau ra Q.Q. Cac chan s6 9, 10. 11 dung d~ thanh l~p mach dinh thai, n6i cac dien tra va dien dung dinh thoi a ben ngoai voi cac dien tro, dien dung dinh thai c6 san ben trong vi mach (R;. C;). Nhtmg chan ki hieu NC la chan kh6ng dung toi.

Voi ba tin hieu kich thich A I' A2, B, ta co cac phuong phap kich thfch khac nhau de mach da hai don 6n lam viec. Bang 3-6 chi ra cac phuong phap kfch thich cua IC 74121. Trong bang, ki hieu t chi siren len cua xung ; k( hieu J,. chi siren xu6ng cua xung : ki hieu x la tuy chon, co Bang 3-6 th~ lit mire thap L hay mire cao H. Tir bang 3~6 ta thay co hai each chfnh de kfch khai hoat dong cua IC 74121 :

B

H ,!..

H

H H t t

• Kicb thich U suon xuting cua xung kfch khoi : Chan s6 5 d~t cO dinh a mire eao H (B = H) hoac d€ ha ; mach sf: duoc kfch thieh a siren xu6ng cua mot trong hai xung kfeh khai AI> Az (hoac ca hai) .

• Ktcb thich U suan len ciia xung kfch khai : MQt trong hai chan s6 3 va 4. hoac ca hai d~t cO dinh a mire thap L (AI ho~e/va A2 bang L) ; mach sf: duoc kfch thfch a suon len cua xung kfch khai B a chan 5. Luu y lit chan s6 5 nay duqe din toi dau vao cua mot trigo smith a ben trong IC 74121. Do do siren len cua B co thl tdng ch(f.m. Vi du B c6 the la dao dong hinh sin thi m .... ch van duoc kfch thich a 1/4 chu kl duong, khi B tang tu O.

a thC1i diem duoc kich thfch, hai dAu ra Q va Q (chan 6 va 1) sf: tir tr .... ng thai On dinn chuyen sang trang thai khong 6n dinh (Q tiI L -+ H. Q tiI H -+ L) va nsm a day trong mot khoang thoi gian xac dinh, Ket qua ta nhan duoc a hai dAu ra hai xung dan nguoc nhau vm dl) rong xung :

tx ~ 0,7 RTCT • (3-7)

trong do RT, Cr la dien tra va dien dung nrong duong trong m .... ch dinh thoi. Cac dien tra nay nam trong khoang : 2ka.::;; RT s 40ka, 10pF .::;; Cr.::;; 10JlF ; vi v~y d¢ rong xung tx nam trong dM 14ns + O,4s.

Xet cac each tao ID'.I.ch dinh thai cho IC 74121 : Hinh 3~lSb, c, d cho ta ba each n6i IC tuong trng voi ba m .... ch dinh thoi khac nhau. 0 hlnh 3-1Sb, ta chi si'r dung cac thanh phan dinh thoi Ri, Cj a ben trong vi mach (R, = 2kO, Cj khoang vai nF) ; dQ rong xung a cac dau ra. tfnh thea (3-7) chi khoang 30 + 40 ns. Hlnh 3-1Sc lit each n6i bo qua dien tro ben trong Rj va ta c6 RT = R, CT = Ci + C. Hinh 3-1Sd la each tao mach dinh thoi sir dung ph6i hop ca cac dien tra va tv ben ngoai Ian ben trong, ta co RT = R + Ri, Cr = C + Cj. Neu tu ben ngoai C la

84

L

x

x

L

U,I hoa, c6 tri s6 Ion, thi cue + cua tu phai b phia chan s6 II. Tren hinh ve con c6 tu Ioc ngu6n CL = 0,1 + IJlF.

Khi dien ap ngu6n cung cap thay d6i ±5% thi dl;l rong xung b dau ra thay d6i t6i da ±2%. Dl;I rong xung thay d6i Mu nhtr.khong dang ke khi nhiet dQ thay ddi .trong pham vi kha rong (·55°C + 125°C):

3--6. VI M~CH elNH THOI 555 (TIMER 555)

Timer 555 III mot vi mach dinh thai rtft thong dung, N6 c6 th~ sir dung theo nhieu chtrc nang: lam mach da hai don 6n hoac phiem dinh, de tao mot xung vuong dan hay, mot diiy xung vuong g6c l~p lai, hoac mot day xung tam giac, Thai gian dinh thai c6 the thay d6i tu vai JlS den vai tram giay (s) nho mot mach R·C dan gian, voi dl! chinh xac dien hinh la ±l %.

3·6·1. Khai niem ve mach dlnh thai 555

C6 hai IO,!-i mach dinh thai thong dung nhat la Timer 555 ch€ tao theo cong nghe transistor luang Cl:IC (BJT) va Timer 7555 ch€ tao thea cong nghe CMOS. Dien tip cung cap cho IC 555 1a 5 + 15V, cho IC 7555 1a 2 + 18V. Cong suat tieu thu va dong cung cap b IC 7555 cling nho han nhieu so voi a IC 555. Voi ngu6n + 15V, I C 555 yeu cau dong cung cap co 10mA. Dong dau ra cue dai cua IC 555 co the dat tai 200mA (0 IC 7555 chi bang khoang 1/2).

f" ~ ~ ... ~ ............. _ ... _ ... _ - - - - - -- - --.,.

~~ , ,

8

£)~m

, 3

I 7

555

,

'" - - - - - - - - - - - - - -- - -- ~ - ~ - - ~

a)

Hinh 3·16. Sd d6 khoi chl1c mlng va va cua tc 555

b)

85

Htnh 3-16a, b nrong trng HI. sa do kh6i chuc nang va va kieu hai hang chan song song cua IC 555. 0 day ta chi xet vai tro cua tam chan (l + 8) tren VQ IC a hlnh 3-16b : Chan s6 8 d~ d~.t nguon cung dip Vec = 5 + 15V. Chan s6 1 la chan n6i "mat". Chan s6 2 la dl1u vao kich kh6i (trigger), dung d~ d~t xung kich thich ben ngoai khi mach lam viec a ch€ dl) da hai dan dn. Chan s6 3 la dau ra cua IC Chan s6 4 la chan xoa (Reset) ; n6 c6 the dieu khitin xoa dien ap dau ra khi dien ap d~t vao chan nay tir 0,7V tra xu6ng. Vl vay, de co the phat ra xung a dau ra, chan s6 4 phai d~t a mire cao H. Chan s6 5 la chan dien ap dieu khi~n (Control Voltage). Ta co the dua mot dien ap ngoai vao chan nay de lam thay ddi viec dinh thai cua m .... ch, nghia la lam thay ddi tlin s6 day xung phat ra. Khi khong duoc sir dung thl chan 5 n6i xu6ng "mat" thOng qua mot tu khoang 0,0 1 JlF. Chan 6 la chan dien ap nguong (Threshold). Chan 7 la chan phong dien (Discharrge) .

3-6-2. Ch€ de} lam viec nlnr mach da hai dan 6n ciia I'C 555

Hlnh 3-17a, b nrong tmg la sa d6 n6i Ie 555 thea ch€ dl) lam viec cua mach da hai dan 6n. voi kich thich bang tay va kich thich tt! dong nho mot xung dieu khien dk. 0 ca hai set d6 cua hlnh 3-17. neu tao duoc mot dien ap c6 bien d¢ - duol 1/3 dien ap nguon cung cap de d~t vao chan kich khai s6 2. thl 6 dl1u ra 3

cua Ie 555 se phat ra mor xung dan vuong goc vol dt) rong :

tx = Reln3 :::: 1,1R.C (3-8)

+5+15V

+5+15V

R

O,01f.1 F

a)

b)

Hlnh 3-17. ThBnh I~p m~ch da Mi don 8n ta Ie 555

86

Xet sa d6 hlnh 3-17a voi mach kich khdi gom dien tra 22kO n6i tiep voi nut an bang tay N. Khi khOng nhan nut an, dien ap a chan 2 bang dien ap nguon cung cap Vcc (+ 5 + +15V) va mach i:J trang thai 6n djnh, vci dien ap b d<iu ra 3 narn a mire thap L (L ;:;: OV). Tai thoi diem nhan nut an N, chan 2 duoc n6i "mat", thea man dieu kien kich khoi (dien ap 6 chan 2 nho han Ued3) nen dien ap 6 dAll ra 3 nhay len mire cao H;:;: +Ucc' Mach nsm a trang thai khong On dinh voi mire cao H a dAll ra trong mot thoi khoang xac dinh, tuy thuoc vao cac dien trrr va dien dung dinh thoi R, C. Sau do lai tl! dong quay tro lai trang thai 6n dinh voi rmrc thap La dAu ra. V1).y ta nhan diroc a dAu ra 3 mot xung dan vuong goc voi d¢ rong xung tx tinh thea (3-8).

Mach hlnh 3-17a kh6ng th~ t1).O ra mot xung dan vci d¢ rong xung hep VI su nha cham cua nut an N. No chi thich hop de t1).O ra xung dan co d<) rong vai chuc giay tro len. De co drrqc xung dan vuong goc ra't hep, ta phai sir dung sa d6 hlnh 3-17b voi mach kfch khoi g6m Ck - Rk va diad D. Khi khong co xung kich khoi dk, dien ap 6 chan 2 bang dien ap ngu6n cung cap va m .... ch nAm a trang thai 6n dinh. Luc d~t xung vuong kich khei dk voi siren len nhay til OV den khoang +Vcc> 6 chan 2 se xuat hien xung danh tboa man dieu kien kfch khoi ; mach se cho a dAu ra 3 mot xung vu6ng g6c co de) rong tx tinh thea (3-8). Cac tri s6 Ck• Rk phai chon sao cho hang s6 thoi gian Ck.Rk phai nho han d(l rong xung tx cua xung ra.

3-6-3. Chi! dt) lam vitc nhu mach da hai phiem djnh cia IC.55S

Hinh 3-J8a lit sa dO n6i ella IC 555 M n6 lam viec nhu mot mach da hai phiem dinh, CMn ra s6 3 se phat fa mot day xung vu6ng .goc I~p l .... i, Tir hlnh 3-18a ta thay : Thai

+Ucc

+Ucc

~2.

3

,t~

- -

_q_h [t

" t"

R

~+----i7

O,o1"F a}

c

O.D1"F b)

Hlnh 3·1 B. Dung Ie 555 Jam mt;ICh da hai phiem dinh va Jam mt;lch pM! day xung ~ng CUB.

87

gian t6n tai xung tl (do rong xung) phu thuoc t6e d(J nap cua tu C tl1 ngu6n eung cap, nghia la ti I¢ v6i hang s6 thai gian nap 'n := (R I + R2)C, ta co :

t I := (R I + R2)Cln2 :; O,7(R I + R2)C (3·9)

Thoi gian kh6ng e6 xung t2 (thai gian nghi) phu thuoc sl! ph6ng dien cua tu C qua chan ph6ng dien s6 7, nghia la ti I¢ voi hang s6 thai gian ph6ng 'p := R2C va :

t2 := R2Cln2 :; O,7R2C (3·10)

Vay, tan s6 cua day xung a dau ra :

f:= l:= ~ 1,44

T tl+t2 (RI+2R2)C

Muon nhan dl1t;1c day xung vuong g6c d6i xirng, nghia la.t] := t2 = ~ ta co

tM lam theo hai each sau :

• Chon RI « R2. L6c d6, theo (3-9) va (3-10) c6 the coi tl :; t2 = 0,7R2C.

Tu y nhien kh6ng tM! chon R I qua nha diroc, VI d 1:1 R 1 = lOOn, VI kh i 110 don g di

tir ngu6n +Vcc vao chan 7 khi transistor T dan (hlnh 3-16a) la +~lcC se qua lon, pha hong transistor .

• Su dung .them mot diod mac song song voi R2 va chon R I = R2 := R, (hinh 3·18b). a hlnh 3-18b, duong nap ,cho tu C tir ngu6n +Vcc c6 di qua diod ; dien tro R noi song song voi diod khi d6 coi nhu b] ngan mach va hang s6 thai gian cua mach nap tn := RC. Khi tu C ph6ng dien vao chan 7 thi n6 khong the ph6ng qua diod (vi mac ngtroc) va hang s6 thai gian cua mach ph6ng 'p := RC. Ta thay tn = 'p nen :

tl := t2 :; 0,7RC

Day xung a dau ra la d6i xung, voi tan so

f-l- := 1

- T - tl + t2 l,4RC'

(3-12)

3·7. MOT s6 U'NG Dl)NG THl,IC T~ COA IC.555

o tren ta vira khao sat viec sir dung IC.555 lam cac mach da hai don 6n va phiem djnh. Chung diroc pho cap trong rar nhieu irng dung thirc teo Diroi day la mot s6 VI du,

1. Mach da hai don 6n dung IC.555 duoc sir dung chu yeu nhtr mot role thai gian, M dieu khien heat dong cua mot doi nrong nao d6 trong mot thai gian xac

88

dinh, LA'y sa db hlnh 3-19 lam vi du, Day la sa d6 tu dong b~t den chieu sang b cdng khi co khach d€n vao buOi t6i. Tren sa d6, nut a'n N dung d~ phat hien khi c6 khach den (vi du d~t a cdng, khi rna cdng thi nut N bi nhan va dong mach), R~ Ia phan tir Quang dien tro ban dAn; cuong dQ sang chieu vao phan tir cang manh thl R<jI cang giam. No dung de ph an. bier troi t6i va sang. Xet hoar dong cua sa d6 : IC.555 duoc da.'u thanh mach da hai dan On ; tai a chan fa 3 Ia cuon day RL ciia ra Ie dien tir vci ti€p diem tlnrong rna K ; R<jI- RCA h9P thanh phan ap

Hinh 3·19. M{lch tv d¢ng b~t dim khi c6 khBch den VBO butfi toi

va ta dieu chinh RCA a tri s6 sao cho vao ~an ngay R~ nho, dien ap uA tai diem A Ion han ngueng kich khbi yeu ctiu d~t len chan kfch khoi 2 (uA > U;c). vao

budi t6i RIjI IOn va uA tra nen a du6i ngueng kich khCri (uA < U~c). Khi nut N

.hc, toan bo ngu6n cung cap +Ucc d~t tren chan 2 nen mach khOng hoat dong, Ban ngay, neu nhan nut N thi mach vAn khOng Hun viec, VI dien ap uA 0 chan A truyen qua tu ~ vao thang chan 2 van cao hem ngirong kich khoi. Chi bu6i t6i.

RIjI du 160 d~ uA < U~c. N€u c6 khach den, nut N bi nhan va UA truyen ngay qua tu C2 toi chan 2 se kich khbi sl! hoar dong ciia IC 555. 0 dau ra 3 xuat hien

89

1 xung vuong, bien d¢ khoang bing +Ucc. Qua cuon RL co dong lam dong tiep diem K cua mach xoay chieu, cung cap cho den chieu sang D dat a cdng, Den

chi sang trong khoang thoi gian tx :::0 1.1 RIC I la thoi gian t6n tai xung a chan 3. Oic linh kien tren so d6 co thong s6 nhu sau : RI = 470 ill. Cr = l00~. R2 = lOOkO, R3 = 330kO, ~ = lOnF. RCA = 0 + 47K.O: •. phan tir quang dien tra sulfit - Cadmium co Rq, = 1 + 47kO, cuon day role RL 12V. 1000 ; 01' D2 la Ioai IN400l. V6i. cac tri s6 RI• C, nhu tren thi den D se sang trong vong khoang 50 giay,

2. Mach da hai phiern dinh dung IC.555 diroc su dung vao nhieu muc dich khac nhau.

1N4001

+12 +15V

+
8 4
f70JlF 7 02
1N4001
100 2 3
555
kQ
6
120n
10 1
nF 01
0,01",F 1N4001 Hlnh 3·20. M~Gh 00i boo dCng dung IC.555

• Hlnh 3-20 la sa d6 thong dung cua mach coi bao dl/ng dung IC.555. Day xung vuong g6c g~ nhu d6i xrrng a chan ra 3 dieu khien su dong/rna lien tuc cua khoa transistor 2N3055, tao thanh day xung dong dien qua cuen day loa, lam mang loa rung v6i td:n s6 bang dn s6 day xung a d4u ra 3. Mach ra transistor giu vai tro khuech dai eOng su~t, bao dam e6 tM chon loa eOng su~t khoang vai W. Hai diod D1• D2 nrong ling M bao ve transistor va cuon day loa. S!! dao dong lien tuc va 160 cua dong qua loa gay sl! bien dQng lien tuc ella dien ap nguon eung cap. Diod D3 va tu 470~F bao darn su dn dinh ella dien ap eung cap tho IC.555.

90

+9V

Hlnh 3·21. Dan c1i~n tCtdung IC.555

• Hlnh 3-21 la sa d6 mot dim dien tu dan gian dung IC.555. Dan c6 5 phim nhan P, + Ps n6i tiep voi cac tu C1 + CS• Nhan cac phim khac nhau, rnang loa se rung voi cac tan s6 khac nhau, tao thanh mot dai Am thanh xac dinh, Tang so phirn an, ta se rna rong duqc dai Am thanh cua dan. Tri s6 dien hlnh cua cac linh kien tren sa do : R, = 0 + lOOkO : R2 = lKQ; loa 80, C, = O,lJlF ; C2 = O,05JlF ; C3 = O,OlJlF ; C4 = o,o05JlF; Cs = 0,00 1 JlF.

c,

+9V

1N914

f)

Blfn lip

5

Hjnh 3-22. M9Ch tfJap sang den nlJ-6n dung fC.555

• Hlnh 3-22 Ia sa do nguon cap dien cho den ne-on dung IC.555. Cac linh kien : RJ = 0 + 47kO; R2 = lkO; C, = IJlF; C2 = O,lJlF, 250V; D la den ne-on 220V ; R3 = IOkO.

91

3-8. Mft.,CH rso DAy XUNG VUONG GOC DONG TINH TH~ ~CH ANH

Khi can day xung vuong g6c voi dl! chinh xac tan s6 r~t cao, tan s6 day xung cling cao (thllC1n.g la 1 MHz + lOMHz), nguoi ta hay dung mach phat xung thach anh. d day, tinh the thach anh ap dien diroc sir dung nhu mach ceng lurong co dien voi dQ chfnh xac r~t cao.

Xtal
0
R1 R2 R

4700 4700 1MO
Ur Ur C 100pF

Xtal '-------1D.,_,--__.......j

e)

b)

Hlnh 3-23. Cae m~eh pMt xung vu6ng goe dung tinh thl! th~eh anh

Hinh 3-23a dung 2 phan ta DAo ho TTL cua IC 14LS04 de tao thanh mach phat xung thach anh c6 tan s6 iJ trong dai tlr vai tram kHz den lOMHz. Tinh the thach anh loai hoat dong kieu n6i tiep, TlJ. C khoiing vai nF va phai chinh dinh thea tan s6 cua day xung ra.

Hinh 3~23b dung hai phan tu DAo cua vi mach ho CMOS (lC 4049B) de hop thanh voi tinh the thach anh hoat dong kieu song song, tao thanh mach phat day xung vuOng g6c vci tan s6 co MHz.

CAU HOI V A BAI T ~P CHUONG 3

3-1. Flip-Flop la gl? Phan biE[lt cac loai S-R FF,J-K FF, D-FF va T-FF.

3-2. Tai sao noi J-K FF la leal Flip-Flop van nang? Hay thanh I~p T-FF tU J-K FF va nr O-FF.

3-3. Cho mach hlnh 3-24a. Hay ve d6 thj thiJi gian cua tin hiE[lu d dau ra Q2' thea d6 th] thol gian cua cac tin hiE[lu vao N, Echo d hlnh 3-24b.

92

,-

E N1 nn nnn n n n,
E1
..
Q'1 t
?
a) b) Hlnh 3·24. Bai t$p s6 J-3

3-4. Cho mach da hal dan 6n d hlnh 3-25a. Mach c6 diem khac val mach d hlnh 3-9c la c6 them dau vao xoa reset. Thuyet minh hoat d('mg cua mach va phong chCIng dQ rQng cua xung vuong g6c d dau ra Q, khi mach dlfc;tc klch thich.

a)

+U

uJl

v

ur

b)

Hlnh 3-25. Bsi t~p s63-4 va 863-5

.3·5. Mach da hai dan 6n d hlnh 3-25b c6 mot di~m khac so vCJi mijlch" hlnh 3-10a la : Mach c6 them nut a'n reset de co the xoa xung dan b dau ra tal thoi diem ba't kl trang khoang thoi glan mach dang b tr<;lng thai" khong 6n dinh. Thuyetrninh heat d¢ng cua mach,

3-6. Mach da hai phiem djnh b hinh 3-26a c6 diem khac so vbi mach " hlnh 3-11 a 18. : SI! nap di~n cho tu 10nF thea hai chi~u nglf9c nhau, chay thea hai

93

dLtCfng khac nhau. Phan tich hoat d9ng cua mach va chi ra su khac nhau giG'a day xung vuong g6c a oau ra clla n6 v(Jj day xung a oau ra hinh 3-11a.

+U

10nF

12kQ

680KO

a)

b)

Hlnh 3-26. Bait$p s63-6 va s63-7.

3-7. Thuy~t minh hoat 09n9 cua mach da hai phi~m djnh d hlnh 3-26b. cac phan tlt NOR trong mach I~y WIC he CMOS 4001 B.

+5V N
.i. 1kn
S
4
555 +
100kn 10o"f
3
111F
1 Hlnh 3-27. Ba; t(lp 863-S

3-S. Hay doc I~i vai tr6 clla cac chan trong IC.555 va ehUng to r~ng : Khi ~n nut nh~n N thi mach da hal phi~m djnh d ninh 3-27 hoat o¢ng va phat ra day xung vuong g6e d dau ra 3. Sau khl nha nut nh~n N thl mach van ti~p tuc phat ra day xung trong mQt khoang thai gian nLfa.

94

MACH SOSANH s6- e6s6HOC

. ..

VA LCGIC

C6 nhieu mach chuyen dung thuc hien cac phep tinh s6 hoc va logic tren hai roan hang nhi phan n bit An{an_Ian_2 .. ·alao} va Bnlbn-lbn-2 ... blbo)' Vi du mach thirc hien phep cong s6 hoc hai s6 nhi phan n bit, mach Jam phep nhan hai s6 nhi phan n bit, mach so sanh hai s6 nhi phan n bit _ Dac "hi¢t lit. bo s6 hoc va logic, c6 tM thirc hien duoc nhieu phep tinh s6 hQC va logic tren hai roan hang,

o day ta hieu chung toan hang la mot d6i nrong de ta lam cac phep tinh tren n6. Toan hang nhi phan n bit Ia mot day n s6 hang, trong d6 mlli s6 hang chi c6 th~ rnang gia tri 0 hay 1 va goi la bit. Hai toan hang nhi phan n bit c6 the Ia hai s6 nhi phan (xem phu luc 3) de ta lam cac phep tinh s6 hoc (cong, trir, nhan, chia) tren chang. Hai roan hang nhi phan ding c6 the chi Ia hai day n bit d~ ta thuc hien cac phep tinh logic (tuyen, hoi, phil dinh ... ) tren chung,

Ngay nay, voi si! phat trien manh me va trng dung rong kbap cua ki thuat vi xu Ii, viec su dung cac mach logic thuat toan chuyen dung k~ tren tra nen ra.-t han h11u. Vi v~y chuang nay chi giOi thieu v~ hai mach : Mach so sanh hai s6 nhi phan va bQ tinh toan s6 hoc, logic.

4-1. M~CH SO sANH s6 (digital comparator)

• Mach so sanh s6 dung M so sanh dinh tinh hai s6 nhi phan n bit An' Bn' Ket qua so sanh duoc th.s hien bang cac bien logic {j 3 d~u ra, chi su bang nhau, Ian bon hay be hon cita hai s6 nhi phan,

• Xet mach so sdnh hal bit nhi phan a va b. Ta thay :

Khi a> b, (a = 1, b = 0) -)0 a.b = 1 ; Khi a < b, (a = 0, b = 1) -)0 a.b = 1 ;

95

Khi a = b -+ a EEl b = a.b + b.a = 1.

(4-1)

Vay, mach so sanh hai bit nhi phan thuc chat la mach cua phan tfr nrong dUC1Dg (xem m I,lC 1-7 - 3) nhung co 3 dau ra M chi k€t qua so sanh, Hlnh 4-1 a la mach so sanh hai bit nhi phan, thanh lap dua tren quan he logic (4-1). MI;lCh c6 3 dau ra (a> b, a < b, a = b) d~ chi k€t qua ~o sanh, Quan he gitta a va b nhu th€ nao thl dAu ra nrong ung voi quan he d6 se c6 gia tri 1 logic (wang ling voi rmrc dien ap cao H), hai dau ra con lai a gia tr] 0 logic (rmrc thap L). Tren hlnh 4-1a

b)

a)

Hlnh 4·1. MffJch va ki hi~u cua pMn tii so senn hai bit nhj phlm

con be) xung them dau dieu khien "cho phep lam viec" E (Enable). Khi E = a logic. ca ba pharr tu vA s6 1,2,3 deu dong. ba dAu ra cua mach deu c6 gia tri a logic. doc lap voi quan he a va b. Vay, khi E = a mach bi khoa, khong duoc phep lam viec, Khi E = I, cac phan tu V A rna va chuyen k€t qua so sanh tai ba dau ra. hmh 4-1 b la kf hieu cua phan tir so sanh mot cap bit a, b .

• Khi so sanh hai s6 nhi phan n bit, ta so sanh tuan tv tung c~p bit c6 trong s6 wang dUC1Dg. bat dau tu c~p c6 trong s6 len nhat, dan tai cap co trong s6 nho nhat, each so sanh nay goi la so sanh ki~u tuan tu, Bai tap 4-4 gioi thieu mach so sanh hai s6 nhi phan kieu tuan tl,t g6m cac phAn tu so sanh mot cap bit n6i tang voi nhau. Mach so sanh kieu nay c6 t6c d¢ so sanh cham.

De tang t6c d¢ so sanh, cac vi mach so sanh s6 hien nay deu thanh l~p dua tren viec so sdnh d6ng thili cac cap bit cung trong s6. Mach so sanh 4 bit ki~u nay chi c6 thoi gian so sanh khoang vai chuc ns.

4-2. VI M~CH SO SANH 74xx85

co cac chip vi mach so sanh 4, 8, 12, 16 bit. Thong dung va de kiem nha't la cac vi mach so sanh 4 bit: Vi du cac "chip" 74xx85 ho TIL hoac 4585 ho CMOS.

96

16 15 14 13 12 11 10 9

7485

1 2 3 4 5 678

a)

'180 n61 ~ng

7

5

16

8

6

A<B A=8 A>B

ra b)

Hinh 4·2. Va va so ,,6 chAn cua tc 7485

• Hlnh 4-2a la vo ki~u hai hang chan song song ella vi mach so sanh 4 bit ho TTL. Ie.74xx85. N6 co 16 chan, danh s6 ttr 1 7 16 theo chieu ngiroc kim d6ng ho.Hinh 4-2b la sa d6 b6 tri cac chan ella Ie. Hai s6 nhi phan 4 bit can so sanh la A{a3a2alaol va B{b3b2b1bol. trong do ao' bola cac bit c6 trong s6 thap nhat (2°) va a3' b3 18. bit c6 trong s6 Ian nhat (23). Nhirng chtr so trong hlnh ve chi s6 lhu tl! cac chan. Chan so' 5. 6, 7 la ba diu ra nrong Itog chi quan he 100 hen, bang va be han cua hai so' A va B. Quan M A va B nhu th€ nao thl dau ra c6 quan M luang ling se nhay len mnc logic cao H, hai dAu con lai ({mue logic thap L. Vi du neu A> B thl dAu ra s6 5 se a rmrc H. Vi mach c6 ba dAu vao n6i tang I>. 1=. 1<, (cac chan so' 4, 3,2). Cac chan nay dung khi e4n n6i uing cac IC 7485. Ngu6n cung cA'p +5V va "mat" d*t a chan 16 va 8. Khi dung rieng Ie IC 7485 d~ so sanh hai so' nhi phan 4 bit, dAu vao n6i tang I. (chan so' 3) phii treo len mcc logic cao H (di~n ap ngu6n cung eKp) , hai d4u I>. I.c (chan 2, 4) c4n n6i voi "mat" .

• D~ c6 duoc mach so sanh hai s6 nhi phan dai hem 4 bit, ta phai n6i tAng cac IC 7485. htnh 4-3 18. mach so sanh g6m hai IC 7485 n6i tAng. Chung tao thanh mach so sanh hai so' nhi phan 8 bit: A{a7a6.·. alaol va B{b7b6 ... b1bol. Ba d!'i:u ra ella "chip" trong so' thap (20 + 23) phAi n6i vai ba dAu vao n6i tang cua "chip" c6 trong so' cao han lien ke (24 + 2\

7· GTKTEl

97

23 A>B t----I~-___l A=B t----I~-___l

as 86 87
27
23
I~ A>B }~
I. A=B
1< A<B
20 23
24 27
b4 bs be b7 Hlnh 4·3. Noi tang hai Ie 7485

4-3. SQ s6 HQC vA lOGIC (Arithmetic and Logic Unit --+ ALU)

1. BQ so hoc va logic (ALU) la mot "chip" vi mach co kha nang lam nhieu cac phep tinh so h9C va logic khac nhau tren hai toan hang nhi phan n bit.

Hlnh 4-4. So a6 khtii caa ALU

Hinh 4-4 Ia so do kh6i ella mot ALU. N6 g6m nhtrng loai kenh vao/ra sau : • Hai kenh vdo solifU (Data bus) A, B c6 d¢ dai n bit de d<}t cac toan hang (Moi kenh co n day dan de dAn n bit cua mot toan hang), Ngoai ra con co mot dAu vao CI, goi la ddu vao mang sang (Carry In). N6 dung de nhan gia tri nh6/vay giri sang tir "chip" ALU co trong s6 thtfp hon (khi n6i tang cac ALU) trong phep tinh cong/trir s6 hoc .

• Kenh chon thutjt toan S c6 d¢ dai m bit. Uiig voi mOi t6 hop cua S, ALU se duoc lenh thuc hien mot phep tfnh xac dinh tren hai roan hang A. B.

98

• Ket qua tinh toan dtroc chuyen toi kenh ra so /ifU F co d¢ dai 0 bit va dau ra mang sang CO (Carry Out). Nhu dli biet cr phu luc 3, khi cong so hoc hai so nhi phan 0 bit, ket qua nhan duoc co the Ia 0 + 1 bit. Gia tri I/O cua bit co trong so cao

nhat (2n) se diroc dua tai dau fa CO, ket qua cua 0 bit coo lai (trong so 2° + 2n-1) diroc gui toi kenh fa sO lieu F. Vi du : Mot ALU 4 bit thuc hien phep cong so hoc hai sO nhi phan A = 0110 va B = 1110 se cho ket qua a cira ra nhu sau :

Mang sang C 1 1 1 0

+: : I: : :

o

o

A+B

o

1

o

o

=

1

+ CO

F

o cira fa ALU cho ket qua: CO = I, F = 0100. Khi c!1.n nOi tang cac ALU n bit M diroc mot ALU co de? dai Ian han n bit, dau fa CO chinh la so nho/vay mang sang dau CI cua ALU co trong so cao han trong phep tinh cong/trir so hoc.

Ngoai fa, a cira fa ALU con co hai dau ra p, G. Cac dAu nay duoc su dung khi ta can noi tang cac ALU theo h~u "nho song song".

80
8, ALU P
82 G
83 A=B
84 CO
CI

ao 20 fa
bo
8, 2' f,
b,
82 22 f2
b2
a3 23
b3 f3
8) b)
Hlnh 4-5. Va va SO 66 kh6i cua IC.74181
t,. 99
~. -.0'.

2. Vi mach 74181. cse "chip" ALU thuong gap nhu IC.74181, 74381, 74382 (hQ TTL) va 40181, 4581 (ho CMOS) deu Ht cac ALU 4 bit.

Hlnh 4-5a, b wang irng gioi thieu va va So' d6 khoi chi r5 su b6 tri cac chan cua IC.74181. Cac 56 ghi if cac dau vao/ra tren hlnh 4-5b chi 56 thtr tl,l chan tren vo. Hai kenh 56 lieu vao 4 bit la A {a3a2a 1 ao j va B {b3b2b1 bo l , Kenh ra 56 lieu 4 bit la F{f3f2flfoj. D~c bier IC 74181 con co dau ra A = B (chan s6 14) chi su bang nhau cua hai toan hang, DAu ra nay la loai cl,lc g6p de hif (xem muc l-1O-3b). Vai phep tfnh trir 56 hoc dl}.t vao ALU (S4S3SzS1 So = 00110), neu A = B thl dau ra A = B se nhay len mire logic cao H.

IC 74181 c6 5 dAu vao chon thuat toan S4 + So M lenh cho ALU cac phep tmh rna n6 can thirc hien, V6i 5 dAu chon thuat roan, ALU c6 the thuc hien duoc 25 = 32 phep tfnh· 56 hQC va logic kM~ nhau: Bang 4-1 dtt6i day giai thi~u c~c phep tfnh ALU thuc hien irng vci nhttng t6 hop S4S3SzS1 So khac nhau.

86ng 4·1

84 = 1 84 = 0
83828180 CI = 1 CI = 0
Phep tinh F = Phep tfnh F = Phep tinh F =
0000 A A A+1
0001 -- AvB
AvB
0010 - -
AS AvB
0011 0 ·1 0
0100 -
AB A+ AB
01 01 -
B (AvB)+AB
0110 AEBB A- B· 1 A·8
o 1 1 1 AB AB-1
1000 - A+A8
AvB
"
1001 AeB A+8
1 010 B (AvB)+A8
101 1 AS AB ·1
1100 1 A+A=2A
1 1 0 1 AvB (AvB)+A
-
1 1 1 0 AvB (A v B) +A
111 1 A A-1 100

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->