Sei sulla pagina 1di 27

Dirección Xeral de Formación Profesional e Ensinanzas Especiais

Formación profesional regrada a


distancia

Módulo de
Formación e orientación laboral
Familia profesional
Ciclo formativo
Grao Superior
Módulo Formación e orientación laboral
Unidade didáctica 1: Saúde laboral
Actividade 1.5: Técnicas básicas de primeiros auxilios
Autores Grupo de traballo de formación a distancia
© 2006 Xunta de Galicia
Consellería de Educación e Ordenación Universitaria

Aviso Legal: Reservados todos os dereitos.


A presente obra está protexida pola lei, que establece penas de prisión e/ou multas, ademais das
correspondentes indemnizacións por danos e prexuízos, para quen reproduza, plaxie ou distribúa o
seu contido en calquera tipo de soporte sen a preceptiva autorización.

Páxina 1 de 27
Índice

1.Datos da actividade..........................................................................................................4
1.1Título e descrición..............................................................................................................4
1.2Obxectivos.........................................................................................................................4
1.3Contidos.............................................................................................................................4
1.3.1Contidos procedimentais...................................................................................4
Aplicación das medidas sanitarias básicas inmediatas no lugar do
accidente nunha situación simulada......................................................4
1.3.2Contidos conceptuais.........................................................................................5
Primeiros auxilios...................................................................................5
1.3.3Contidos actitudinais..........................................................................................5
Respecto pola saúde persoal e colectiva...............................................5
1.4Aspectos metodolóxicos.....................................................................................................5
2.A5. Técnicas básicas de primeiros auxilios..................................................................6
2.1Introdución.........................................................................................................................6
2.2Actividade...........................................................................................................................6
2.2.1Os primeiros auxilios..........................................................................................6
2.2.1.1Principios básicos na prestación de axuda.............................................6
2.2.1.2PAS.........................................................................................................7
2.2.1.3Posición lateral de seguridade...............................................................7
2.2.2Manobras de reanimación cardiopulmonar básica.............................................8
2.2.3Atragoamento .................................................................................................10
2.2.4Feridas e hemorraxias......................................................................................12
2.2.4.1Feridas.................................................................................................12
2.2.4.2Hemorraxias.........................................................................................13
2.2.5Traumatismos..................................................................................................15
2.2.5.1Traumatismos de cabeza.....................................................................15
2.2.5.2Traumatismos en costas e colo............................................................16
2.2.5.3Traumatismos costais..........................................................................16
2.2.5.4Traumatismos de extremidades...........................................................16
Contusións...........................................................................................16
Escordaduras.......................................................................................17
Luxacións.............................................................................................17
Fracturas..............................................................................................17
Fractura de brazo.....................................................................................17
Fractura de tibia e peroné........................................................................18
Fractura de cadeira e fémur.....................................................................18
2.2.6Queimaduras...................................................................................................18
2.2.7Lesións oculares...............................................................................................20
2.2.8Caixa e local de primeiros auxilios...................................................................20
2.3Tarefas.............................................................................................................................21
2.3.1Tarefa 1: Primeiros auxilios, RCP e atragoamento...........................................21
Exercicio 1...........................................................................................21
Solución:...................................................................................................21
Exercicio 2...........................................................................................21
Solución:...................................................................................................21
Exercicio 3...........................................................................................21

Páxina 2 de 27
Solución:...................................................................................................21
Exercicio 4...........................................................................................22
Solución:...................................................................................................22
Exercicio 5...........................................................................................22
Solución:...................................................................................................22
Exercicio 6...........................................................................................22
Solución:...................................................................................................23
Exercicio 7...........................................................................................23
Solución:...................................................................................................23
2.3.2Tarefa 2: Hemorraxias, traumatismos e queimaduras.....................................23
Exercicio 1...........................................................................................23
Solución:...................................................................................................23
Exercicio 2...........................................................................................24
Solución:...................................................................................................24
Exercicio 3...........................................................................................24
Solución:...................................................................................................24
Exercicio 4...........................................................................................24
Solución:...................................................................................................25
Exercicio 5...........................................................................................25
Solución:...................................................................................................25
Exercicio 6...........................................................................................25
Solución:...................................................................................................25
Exercicio 7...........................................................................................26
Solución:...................................................................................................26
Exercicio 8...........................................................................................26
Solución:...................................................................................................27
Exercicio 9...........................................................................................27
Solución:...................................................................................................27
Exercicio 10.........................................................................................27
Solución:...................................................................................................27

Páxina 3 de 27
1. Datos da actividade
1.1 Título e descrición
Título: Técnicas básicas de primeiros auxilios
Descrición: Análise das principais técnicas de primeiros auxilios diante de situacións de
accidente.

1.2 Obxectivos
 Analizar as actuacións que se seguirán en caso de accidente de traballo.
 Aplicar as medidas sanitarias básicas inmediatas no lugar do accidente en situacións
simuladas.

1.3 Contidos
1.3.1 Contidos procedimentais

Aplicación das medidas sanitarias básicas inmediatas no lugar do accidente nunha


situación simulada

 Principios básicos de actuación na prestación de axuda


 PAS
 Posición lateral de seguridade
 Realización de manobras de reanimación cardiopulmonar básica
 Actuación diante dun atragoamento
 Actuacións diante de feridas e hemorraxias
 Actuacións diante de traumatismos
– De cabeza
– En costas e colo
– Costais
– De extremidades
– Fractura de brazo
– Fractura de tibia e peroné
– Fractura de cadeira e fémur

 Actuación diante de contusións, escordaduras e luxacións


 Actuación diante de queimaduras
 Actuación diante de lesións oculares

Páxina 4 de 27
1.3.2 Contidos conceptuais

Primeiros auxilios

 Principios básicos na prestación de axuda


 PAS
 Posición lateral de seguridade
 Manobras de reanimación cardiopulmonar básica
 Atragoamento
 Feridas e hemorraxias
– Feridas
– Hemorraxias
 Traumatismos
– Traumatismos de cabeza
– Traumatismos en costas e colo
– Traumatismos costais
– Traumatismos de extremidades
 Contusións
 Escordaduras
 Luxacións
 Fracturas
– Fractura de brazo
– Fractura de tibia e peroné
– Fractura de cadeira e fémur
 Queimaduras
 Lesións oculares
 Caixa e local de primeiros auxilios

1.3.3 Contidos actitudinais

Respecto pola saúde persoal e colectiva

1.4 Aspectos metodolóxicos


 Tipo da actividade a distancia, aprendizaxe, escrita, práctica, individual.
 Recursos: Ningún.
 Contorno de comunicación: Plataforma, internet e correo electrónico.

Páxina 5 de 27
2. A5. Técnicas básicas de primeiros
auxilios
2.1 Introdución
A presente actividade remata a unidade didáctica de Saúde laboral. Con ela preténdese que
o alumno adquira coñecementos de técnicas básicas de primeiros auxilios, o que lle
permitirá actuar de maneira segura e eficaz diante de accidentes, tanto de traballo como
non, nos que poida prestar axuda como socorrista.
Tras definir os primeiros auxilios e indicar os principios básicos de actuación diante dunha
emerxencia sanitaria, analizaranse as técnicas de reanimación cardio-respiratoria e diante
do atragoamento para, posteriormente, indicar as técnicas de actuación fronte ás lesións
máis frecuentes nos accidentes: hemorraxias, fracturas e queimaduras. Para finalizar
tratarase do contido mínimo da caixa de urxencias dun centro de traballo e do local de
primeiros auxilios.
NOTA: Para a elaboración deste material tomouse como material de referencia o Manual
de primeiros auxilios do 061 de Galicia, editado pola Fundación Pública Urxencias
Sanitarias de Galicia-061, de onde proceden a totalidade das ilustracións.

2.2 Actividade
2.2.1 Os primeiros auxilios
Os primeiros auxilios están compostos por unha serie de técnicas a aplicar aos
accidentados desde o momento inmediatamente posterior a un accidente até a chegada de
persoal sanitario. A súa finalidade non é sandar ao paciente, senón unicamente que non
empeore a súa situación vital até a chegada de atención médica.
Céntranse en garantir as constantes vitais -pulso e respiración- e en realizar a primeira
atención sanitaria diante de feridas e hemorraxias, traumatismos e queimaduras, mantendo
ao accidentado nas mellores condicións posíbeis.

2.2.1.1 Principios básicos na prestación de axuda


Unha eficaz prestación de axuda nun accidente esixe que o socorrista se guíe por unha
serie principios de actuación, que figuran de seguido.
 Manter a calma e tranquilizar ao accidentado.
 Coordinar as accións cos demais socorristas, se os houber.
 Avaliar a situación antes de actuar e comezar a socorrer os casos máis graves.
 Non mover ao accidentado, ou facelo o imprescindible, tras valorar os riscos que
comporta.
 En xeral, non trasladar o accidentado con medios propios, esperar á chegada da
ambulancia.

Páxina 6 de 27
 Manter quente ao accidentado e, salvo as excepcións que se verán, non darlle de beber.
En ningún caso dar de beber bebidas alcohólicas.
 Realizar as actuacións imprescindibles até a chegada de atención médica.
 Non realizar actuacións que non se coñezan.

2.2.1.2 PAS
Estas siglas definen o protocolo básico de actuación diante dun accidente. Están formadas
pola inicial de cada unha das actuacións que, de maneira secuencial, se deben realizar.
PAS

Protexer

Avisar

Socorrer

 Protexer. O primeiro que se debe facer nun accidente é protexer ao socorrista, ao


accidentado e a terceiras persoas de posíbeis novos sinistros. Isto vese claramente nun
accidente de tráfico. A primeira actuación a realizar polo socorrista debe ser colocarse
o chaleco reflectinte e sinalizar o lugar do accidente.
 Avisar. A seguinte actuación é avisar aos servizos de emerxencia. Canto antes se envíe
o aviso antes chegará a axuda e menor será a probabilidade de consecuencias fatais. A
universalización do uso dos teléfonos móbiles facilita a petición de axuda. Os
principais teléfonos de emerxencias son:
– 061 Urxencias sanitarias.
– 091 Policía Nacional.
– 092 Policía local. (Non está activo en todos os concellos)
– 062 Garda Civil.
– 080 Bombeiros.
– 112 Emerxencias.
 Socorrer. O terceiro paso será socorrer á vítima do accidente aplicando as técnicas de
primeiros auxilios axeitadas até a chegada de axuda médica.

2.2.1.3 Posición lateral de seguridade


Cando un accidentado estea semiinconsciente ou inconciente con respiración e pulso, non
apreciándoselle outras lesións, deberá ser colocado en posición lateral de seguridade (PLS)
para, deste xeito, protexer a permeabilidade da súa vía aérea evitando a obstrución pola
lingua, ou a aspiración de vómitos, de se producir estes.

Páxina 7 de 27
Farase por medio dos seguintes pasos:
 Colocar ao accidentado boca arriba e aliñado. O socorrista colocarase a un lado del.
 Colocar o brazo máis próximo da vítima en ángulo recto, coa palma da man cara arriba.
 Colocar a outra man sobre o ombreiro máis próximo ao socorrista, coa palma da man
cara abaixo.
 Flexionar a perna máis afastada.
 Cunha man na cadeira e outra no ombreiro, xirar a vítima cara ao socorrista.
 Estender a cabeza da vítima e situar a meixela sobre a man.
 Manter a perna que queda por arriba flexionada, de tal forma que a cadeira e o xeonllo
formen un ángulo recto.
Posición lateral de seguridade

Cando se sospeite lesión cervical, como por exemplo nunha caída desde altura ou nun
accidente de tráfico, non se debe colocar á vítima en PLS, para evitar o agravamento da
posíbel lesión de columna.

2.2.2 Manobras de reanimación cardiopulmonar básica


O primeiro obxectivo dun socorrista é manter con vida ao accidentado. Por elo a súa
primeira actuación irá destinada a asegurar que este manteña a respiración e o pulso. A
falta de rego sanguíneo ao cerebro nun período de 4 minutos pode provocar lesións
irreversíbeis e mesmo a morte. Por elo a actuación do socorrista debe ser rápida.
Cando se sospeite dun accidentado a posibilidade de que estea en situación de parada
cardio-respiratoria (sen respiración nin pulso) deberase actuar seguindo os seguintes
pasos, mesmo antes de avisar aos servizos de urxencia:
 Comprobación de consciencia. Isto farase berrando e sacundindo á vítima,
preguntándolle se se atopa ben. Se responde, obviamente, non estará inconsciente e será
imposíbel que estea en situación de parada cardiorespiratoria (PCR). Se non responde,
estará inconsciente e poderase sospeitar PCR.
Comprobación de consciencia Manobra fronte queixo

Páxina 8 de 27
manobra de elevación mandibular Respiración boca a boca

Masaxe cardíaca

 Apertura de vía aérea. A relaxación muscular asociada á perda de consciencia pode


facer que a lingua se bote cara atrás e obstrúa a vía aérea. Haberá que comprobar que
non estea obstruída e, no seu caso desobstruíla. Actuarase do seguinte xeito:
– Afrouxar a roupa no colo (camisa, gravata...).
– Extraer calquera corpo estraño que poida haber na boca tal como comida, dentadura
postiza, etc.
– Realiza-la manobra fronte-queixo. Consiste no seguinte:
– Unha man sitúase sobre a fronte, desprazándoa cara atrás para hiperestender o
colo.
– Os dedos 2º e 3º da outra man apoiaranse no bordo óseo inferior do queixo,
tirando deste cara arriba.
– De sospeitarse lesión de columna cervical non se realizará a manobra descrita e si a
de elevación mandibular, que consiste no seguinte:
– Unha man colócase igualmente na fronte, pero para fixa-la cabeza en posición
neutra e estábel.
– Coa outra man farase tracción cara arriba da mandíbula.

 Comprobar respiración espontánea. En ocasións a simple apertura da vía aérea abonda


para que o accidentado comece a respirar. Débese facer a comprobación por un período
de dez segundos antes de concluír a ausencia de respiración. Se o paciente respira
deberá ser colocado en posición lateral de seguridade (PLS). Se non respira pasarase ao
seguinte paso.

Páxina 9 de 27
 Ventilar. Cando non haxa respiración espontánea deberá realizarse respiración artificial
mediante a técnica do boca a boca, o que se fará o socorrista do seguinte xeito
colocándose a un lado da cabeza da vítima:
– Poñer á vítima boca arriba, a non ser que se sospeite lesión de columna.
– Abrir cunha man a boca da vítima e coa outra pinzar o seu nariz.
– Realizar unha inspiración profunda adaptando os labios do socorrista á boca da
vítima.
– Soprar aire dentro da boca da vítima, evitando fugas e comprobando a efectividade
das insuflacións. Serán efectivas se o peito do accidentado se eleva ao insuflarlle
aire.
– Retirar a boca do socorrista da boca da vítima tras cada insuflación, deixando que o
aire saia por si só. Deberanse realizar dúas insuflacións efectivas. Se non entra aire,
volverase realizar a apertura da vía aérea e efectuaranse dúas novas insuflacións. Se
segue sen entrar aire, débese pensar que pode existir un obxecto que estea a obstruí-
la vía aérea. Máis adiante trataranse as actuacións diante dun atragoamento.
 Comprobar a existencia de pulso. Poderase comprobar a existencia ou ausencia de pulso
na arteria carótida, que é a que leva sangue ao cerebro, de aí a súa importancia. Farase
colocando as xemas de dous dedos na parte superior do colo da vítima, a un lado da
tráquea. Este pulso é o último en desaparecer e o primeiro en recuperarse. Tamén se
poderá comprobar nas tempas ou nos pulsos. A comprobación deberá durar uns dez
segundos. Se non hai circulación espontánea compre iniciar unha masaxe cardíaca, que
se realizará do seguinte xeito:
– Colocar á vítima boca arriba sobre unha superficie dura co corpo aliñado. O
socorrista deberá colocarse a un lado da vítima.
– O punto de masaxe sitúase no terzo inferior do esterno.
– Colocar o talón dunha man sobre o punto de masaxe cos dedos estirados e colocar a
outra man sobre a primeira entrelazando os dedos das dúas.
– Cos brazos estendidos e en posición perpendicular realizar compresión sobre o tórax
aproveitando o peso do corpo do socorrista. A depresión deberá ser de catro ou
cinco centímetros. Feita a compresión deberá liberarse, para que o tórax se expanda,
pero non se debe perder a posición das mans.
– O ritmo das compresións será de cen por minuto e se alternará coa respiración boca
a boca a razón de dúas ventilación por cada quince compresións (2:15).
– As ventilacións realízanse coa cabeza do accidentado en hiperextensión. Cada unha
delas terá unha duración aproximada de dous segundos.
– O socorrista non deterá a reanimación até a recuperación da respiración espontánea
do accidentado ou até que chegue axuda médica.
– Se hai dous socorristas cada un debe colocarse a un lado do accidentado
encargándose un das ventilacións e outro das masaxes, alternando para diminuír o
cansazo.

2.2.3 Atragoamento
O atragoamento consiste na obstrución da vía aérea cun obxecto sólido ou cun líquido.
Cando isto acontece o organismo reacciona intentando expulsalo por medio da tose.
Normalmente os atragoamentos resólvense por medio dela, pero se esta non é suficiente
pode chegar a ocasionar a morte por asfixia.
Os pasos a dar diante dunha situación de atragoamento son os seguintes:

Páxina 10 de 27
 Animar á persoa a que tusa, se está consciente. A tose é o mellor método para a
desobstrución da vía aérea.
 Extracción manual. Se a persoa non é quen de respirar, e polo tanto de tusir, débese
intentar extraer manualmente o corpo estraño. Isto se fará unicamente se o obxecto é
visíbel para o socorrista. Realizarase por medio da manobra de gancho. Consiste na
introdución dun dedo polo lateral da boca do atragantoado facendo un movemento de
varrido utilizando o dedo como se fose un gancho. En ningún caso se intentará extraer
un corpo estraño a cegas.
 Realización de manobras de desobstrución. Se a persoa mostra signos de debilidade ou
deixa de tusir ou respirar deberanse realizar manobras de desobstrución. Para elo se lle
deberán retirar da boca dentaduras postizas ou aparatos dentais que poida levar. As
manobras serán diferentes en función de que a vítima estea ou non consciente.
– Con persoa consciente:
– Dar cinco palmadas nas costas. O socorrista colocarase de pé ao lado do
accidentado, lixeiramente detrás del. Apoiará a man nas súas costas inclinándoo
cara adiante e daralle cinco palmadas nas costas, na zona interescapular (entre as
omoplatas).
– Realizar cinco compresións abdominais. Coñécese como manobra de Heimlich.
O socorrista colocarase detrás da persoa, cos brazos arredor e por debaixo das
axilas, poñendo o puño dunha man na liña media do abdome (entre o embigo e o
extremo inferior do esterno) e a outra man agarrando o puño, e empuxará
bruscamente cara arriba e cara dentro.
– Se a obstrución non se solucionou, revisará novamente a boca na procura de
calquera obxecto que poida ser extraído co dedo, alternando cinco palmadas nas
costas con cinco compresións abdominais.
– En embarazadas e en persoas moi obersas, realizaranse compresións torácicas (no
mesmo punto da masaxe cardíaca) en lugar de compresións abdominais.
Manobra de Heimlich de pe Manobra de Heimlich tombado

– Con persoa inconsciente:


– Examinar a boca e, se é accesible o obxecto, intentar extraelo.
– Abrir a vía aérea e comprobar se respira espontaneamente.
– Se non respira espontaneamente, realizar ventilación boca a boca.
– De se poden conseguir dúas ventilacións efectivas en cinco intentos:
– Comprobar signos de circulación.
– Comezar compresións torácicas e/ou ventilacións, segundo corresponda.

Páxina 11 de 27
– Se non se poden conseguir dúas respiracións efectivas en cinco intentos:
– Iniciar inmediatamente compresións torácicas. Non buscar signos de
circulación.
– Tras quince compresións revisar a boca para ver se hai algún obxecto.
– Intentar ventilar de novo.
– Continuar con ciclos de quince compresións seguidas de intentos de
ventilación.
– No momento en que se consigan ventilacións efectivas:
– Comprobar signos de circulación.
– Comezar compresións torácicas e/ou ventilación, segundo corresponda.

 Neste punto da actividade convén realizar a tarefa 1.

2.2.4 Feridas e hemorraxias


Unha ferida é a rotura da pel pola que se produce a saída de sangue ao exterior. A rotura
da pel implica que quede aberta unha vía de entrada para os xermes, de maneira que se
podería producir unha infección.
A hemorraxia é a saída do sangue ao exterior (ou ao interior dunha cavidade corporal)
pola rotura dalgún vaso sanguíneo. En moitas ocasións é consecuencia dunha ferida.

2.2.4.1 Feridas
As feridas adoitan ser clasificadas en función do xeito en que foron producidas.
Distínguense os seguintes tipos:
 Abrasión. É a ferida menos profunda. Supón unicamente o desprendemento superficial
da pel.
 Ferida cortante. É o tipo de ferida que produce un coitelo ou similar. Ten forma lineal e
con bordos limpos. Pode ser moi profunda e tende a sangrar moito.
 Ferida lacerante ou esgazada. É a causada por un obxecto romo, pero con fío suficiente
como para esgazar os tecidos. Adoita provocar menor hemorraxia, pero tarda máis en
curar e adoita deixar cicatrices.
 Ferida punzante. É a causada por un obxecto punzante que penetra na pel, tal como un
cravo. Pode provocar lesións en órganos internos.
Abrasión Ferida cortante

Ferida lacerante ou esgazada Ferida punzante

Páxina 12 de 27
Diante dunha ferida leve o proceso de actuación será o seguinte:
 O socorrista deberá lavar as mans antes de empezar a cura.
 Limpar a ferida con auga e xabón retirando os corpos estraños que poidan ser extraídos
con facilidade.
 Desinfectar a zona con auga osixenada ou antiséptico. A desinfección farase de dentro
para fora da ferida.
 Comprimir a ferida cunha gasa estéril ou, no seu defecto, cun pano limpo até que cese o
sangrado.
 Cubrir a ferida con material estéril, por exemplo unha gasa fixada con esparadrapo.
 Verificar a vacina contra o tétano e se o ferido non esta vacinado consultar co médico.
 Repetir a limpeza e desinfección todos os días.
 Aos dous ou tres días deixar a ferida ao aire.

Diante de feridas graves o proceso de actuación é o descrito máis adiante para as


hemorraxias externas.

2.2.4.2 Hemorraxias
Existen distintas clasificacións das hemorraxias en función do criterio a considerar.
Destacan as seguintes:
 En función do tempo no que se producen, poden ser consideradas:
– Agudas. É unha saída de sangue moi abundante e rápida no tempo.
– Crónicas. Consiste nunha perda de sangue que dura máis ou menos quince días.
 En función do vaso afectado distínguense:
– Arteriais. Recoñécense porque o sangue é de cor vermello brillante e sae ao exterior
a presión, coincidindo co latexo do corazón.
– Venosas. Recoñécense porque o sangue é máis escuro e apagado e sae de forma
continua.
– Capilares. É debida á rotura de capilares. Caracterízase polo goteo xeneralizado, de
forma continua e máis lenta que nas arteriais e venosas.
 En función da súa localización poden ser:
– Internas. O sangue que sae do vaso ou vasos rotos acumúlase nalgunha cavidade
interna.
– Externas. O sangue sae ao exterior do corpo. Resultan moi alarmantes pero a súa
valoración e tratamento é mellor que nas internas.
Diante dunha hemorraxia externa o proceso a seguir é o seguinte:

Páxina 13 de 27
 Aplicar compresión sobre a ferida. Para elo utilizarase preferentemente unha gasa
estéril. Cando resulte necesario colocar máis apósitos non se retirarán os anteriores. A
compresión durará un mínimo de 10 minutos.
 Se aplicando a compresión a hemorraxia non diminúe pódese realizar, de ser posible,
compresión tamén sobre o vaso afectado. Nas hemorraxias arteriais a compresión
realizarase nun punto entre o corazón e a ferida e se é venosa nun punto entre a ferida e
o final da extremidade.
 De continuar a hemorraxia, e só absolutamente como último recurso, pódese realizar un
torniquete. Hoxe só está recomendado para casos de amputación de extremidades. Á
hora de realizalo débese considerar a probabilidade de perda total do membro. No caso
de que sexa necesario realizalo seguiranse os seguintes pasos:
– Precisase dun cacho de tela (por exemplo, unha gravata) e un pau.
– Anoarase a tela con certa folgura na extremidade afectada.
– Introducirase o pau entre a tela e a extremidade xirándoo até que a tela prema a
extremidade o suficiente para que cese a saída de sangue.
– Inmobilizarase o pau e colocarase unha nota coa hora na que foi realizado.
– Trasladarase ao ferido coa maior urxencia a un centro hospitalario.
 Unha medida complementaria fronte ás hemorraxias é elevar a extremidade afectada por
riba do corazón. Se o accidentado está perdendo moito sangue é recomendábel deitalo
coas pernas lixeiramente levantadas. Facilitarase deste xeito a chegada de sangue ao
cerebro.
Compresión da ferida Compresión do vaso para hemorraxias na cabeza

Compresión do vaso para hemorraxias nas pernas Compresión do vaso para hemorraxias no brazo

Compresión do vaso para hemorraxias no ombreiro Realización dun torniquete

Páxina 14 de 27
Diante dunha hemorraxia interna a actuación do socorrista consistirá en:
 Avisar coa maior celeridade aos servizos de urxencia.
 Tranquilizar ao accidentado manténdoo abrigado con mantas ou abrigos.
 Valorar o nivel de consciencia e, de ser preciso, iniciar reanimación cardiopulmonar.

2.2.5 Traumatismos
Os traumatismos son os golpes que pode recibir unha persoa. Son frecuentes nos
ambientes de traballo. En ocasións non teñen maior importancia, pero cando son severos
poden chegar a poñer en perigo a vida. En función das súas consecuencias distinguimos os
seguintes tipos de traumatismos:
 Contusión. Golpe que non produce ferida nin a rotura dun oso. En función do lugar
onde se produza e da súa intensidade pode ser dende leve até moi grave.
 Escordadura. É unha lesión de ligamentos.
 Luxación. É un desgarro de ligamentos con separación das superficies articulares.
 Fractura. Consiste na rotura dun oso.
En función da zona afectada distinguimos os seguintes tipos:
 Traumatismos de cabeza.
 Traumatismos en costas e colo.
 Traumatismos costais.
 Traumatismos de extremidades.

2.2.5.1 Traumatismos de cabeza


Son os provocados por golpes recibidos na cabeza. A súa gravidade estará en función da
intensidade do golpe. Poden chegar a ser moi perigosos. Diante dun golpe na cabeza
débense considerar os seguintes síntomas:
 Perda de coñecemento ou somnolencia.
 Confusión ou alteracións do comportamento.
 Náuseas ou vómitos.
 Sangrado por oídos ou cabeza.
 Dor de cabeza persistente.

Páxina 15 de 27
De se presentar calquera deles sospeitarase a súa posíbel gravidade polo que se actuará do
seguinte xeito:
 Non se intentará mover a cabeza nin o colo, nin se dará de beber ou comer ao
accidentado.
 Manterase ao accidentado tombado.
 Solicitarase axuda médica.
 En accidentes de moto, non se lle quitará o casco ao motorista.

2.2.5.2 Traumatismos en costas e colo


Este tipo de traumatismos poden causar lesións medulares. Sospeitarase a lesión cando o
accidentado presente dor moi intensa, formigos ou perda de forza. Nestes casos actuarase
do seguinte xeito:
 Non mover ao accidentado agás nos casos en que a permanencia no lugar do accidente
poida por en perigo a súa vida.
 De ser preciso mover ao accidentado farase en bloque, como se fose unha peza ríxida,
para, deste xeito, non mover a columna. Para mover en bloque a un accidentado
precísanse como mínimo tres socorristas, un encargarase da cabeza e o colo, outro do
tronco e outro das pernas.
 Solicitarase urxentemente axuda médica.
 Para calquera traumatismo por riba da clavícula débese sospeitar lesión cervical. É
imprescindíbel nestes casos manter o colo inmobilizado. Para elo utilizarase un
colariño. De non se dispor del pódense utilizar dous pequenos sacos de area, colocando
cada un a un lado do pescozo. Como último recurso pódense utilizar as mans do
socorrista.

2.2.5.3 Traumatismos costais


Os traumatismos costais poden provocar fracturas de costelas, susceptíbeis de causar
lesións de pulmón. As actuacións a seguir son as seguintes:
 Non colocar vendaxes arredor do tórax. Son contraproducentes.
 O accidentado deberá evitar facer unha respiración superficial. Deberá tentar respirar
normalmente inda que lle doa máis.
 Dar analxésicos ao accidentados para diminuír a dor.
 Solicitar axuda médica se a dor é moi intensa e hai dificultade respiratoria.

2.2.5.4 Traumatismos de extremidades


As extremidades son as partes do corpo que sofren traumatismos con maior frecuencia. As
actuacións diante deles serán diferentes en función do seu tipo.

Contusións

Presentan inchazo da zona e hematomas. A actuación a seguir será:


 Aplicar frío local facendo unha leve compresión. Pódese utilizar xeo envolto nun pano.

Páxina 16 de 27
 Facer repousar ao accidentado.
Esta actuación tamén se realizará nas contusións leves de cabeza.

Escordaduras

Presentan dor e inchazo dunha articulación. Non impiden o movemento da mesma. Diante
delas actuarase do seguinte xeito:
 Aplicar frío.
 Elevar a zona lesionada.
 Repouso absoluto.
 Solicitar axuda médica cando a dor é moi intensa ou aparece un inchazo importante.

Luxacións

Presentan deformidade da articulación afectada, con inchazo e imposibilidade de


mobilización. Actuarase como se indica de seguido:
 Non intentar reducir a luxación, poderíase agravar a lesión.
 Inmobilizar a articulación na posición na que se atope.
 Solicitar axuda médica.

Fracturas

Son os traumatismos máis graves. Como xa se deixou indicado máis arriba, consisten na
rotura dun oso. En xeral as presentan dor intensa e imposibilidade de movemento.
Distínguense os seguintes tipos de fracturas:

 Pechadas. Son aquelas nas que a pel da zona afectada pola fractura permanece intacta.
Poden ser con ou sen desprazamento do oso fracturado. As primeiras son máis graves.
 Abertas. Son aquelas nas que o oso sae ao exterior, provocando unha fractura. Son máis
graves que as anteriores porque presentan o perigo engadido de infección.
Fractura pechada Fractura aberta

As actuacións a realizar diante das fracturas varían en función do oso fracturado.

Fractura de brazo

 Inmobilizar o brazo. Farase contra o propio corpo do accidentado ou sobre un pano


posto en estribeira.
 Solicitar axuda médica.

Páxina 17 de 27
Fractura de tibia e peroné

Son os osos situados entre o xeonllo e o nocello.


 Inmobilizar a perna por medio de férulas. De non se dispor delas pódense improvisar
con paus, cartón ou mesmo periódicos. As férulas irán suxeitadas con vendas ou, no seu
defecto trapos. Débese inmobilizar do xeonllo ao nocello, ambos incluídos.
 Solicitar axuda médica.

Fractura de cadeira e fémur

O fémur é o oso que une a cadeira co xeonllo.


 Inmobilizar a coxa contra a outra perna utilizando vendas ou trapos. Anoar contra a
perna sa.
 Solicitar axuda médica.

2.2.6 Queimaduras
As queimaduras son lesións ocasionadas pola calor. Esta pode proceder do lume, a
electricidade ou de produtos químicos. Para determinar a gravidade dunha queimadura
débense considerar os seguintes factores:
 Extensión. Canto maior sexa, maior será a gravidade.
 Profundidade. A maior profundidade maior gravidade e dificultade de cicatrización.
 Idade. Son máis grave en nenos e anciáns.
 Localización. A cara, os xenitais e mans son os lugares máis perigosos
 Afectación das vías respiratorias.
Para determinar a extensión das queimaduras adóitase acudir á coñecida como regra de
Wallance ou dos noves. Consiste en dividir o corpo en partes, cada unha delas representa,
nas persoas adultas o nove por cento da superficie total da pel. Faise do seguinte xeito:

 Cabeza e o pescozo.
 Cada brazo.
 Cada metade anterior do tronco.
 Cada metade posterior do tronco.
 Cada coxa.
 Cada resto da perna.
 O un por cento restante corresponde aos xenitais.
Outro xeito sinxelo de calcular a extensión dunha queimadura é tomar como referencia a
palma da man do queimado. Esta representa, aproximadamente o un por cento da súa
superficie corporal.
En función da profundidade das queimaduras poden clasificarse, de menor a maior
gravidade, en:

Páxina 18 de 27
 Queimaduras de primeiro grao. Afectan tan só á epiderme (capa máis superficial da pel)
e presentan arroibamento da pel. Carece de ampolas e resulta molesta. Cura de xeito
espontáneo nun período de tres ou catro días.
 Queimaduras de segundo grao. Afectan á epiderme e parcialmente á derme. Presentan
ampolas avermelladas cheas de líquido. Son dolorosas.
 Queimaduras de terceiro grao. Afectan á epiderme, á derme á hipoderme. A lesión
fundamental é a escara, que pode ser de cor branca perla ou moura carbonícea.
Fórmanse costras secas. Son indoloras debido á destrución das terminacións nerviosas.
Queimadura de primeiro grao Queimadura de segundo grao Queimadura de terceiro grao

As actuacións a realizar diante dunha queimadura son as que se indican de seguido.


 Se o queimado está ardendo apagar as lapas. Pode facerse cubríndoo ou facéndoo rodar
polo chan. Debe impedirse que corra.
 En caso de queimadura por choque eléctrico débese desconectar a corrente eléctrica
antes de tocar ao accidentado. Deberá valorarse a necesidade de realizar reanimación
cardiopulmonar.
 Valorar o estado xeral da vítima.
 Arrefriar a queimadura aplicando auga fría suavemente durante dez minutos sobre a
zona afectada. Se a queimadura é química deberá aplicarse un chorro de auga durante
vinte minutos. Cando a queimadura sexa producida por ácido clorhídrico ou sulfúrico
non se deberá aplicar auga.
 Aplicar apósitos estériles sobre a zona afectada.
 Non aplicar cremas, pomadas ou outros produtos sobre a ferida pois dificultarían a
asistencia médica posterior
 Non dar de beber bebidas alcohólicas.
 Non picar as ampolas, pois se podería provocar unha infección
 Solicitar axuda médica urxente.

Páxina 19 de 27
2.2.7 Lesións oculares
As lesións oculares son producidas pola entrada de corpos estraños no ollo. Considérase
que hai un corpo estraño nun ollo cando se atopa algún tipo de material, tal como area,
partículas de madeira ou metal, insectos, pestanas, etc. sobre o globo ocular ou debaixo da
pálpebra. Tamén se pode producir unha lesión ocular pola salpicadura de produtos
químicos tales como lixivia, ácidos ou produtos de limpeza. As normas de actuación serán
as seguintes:
 Lavar o ollo con auga mantendo as pálpebras abertas durante o lavado. Se a lesión é por
salpicadura de produtos químicos a limpeza debe realizarse durante vinte minutos. De
ser posíbel botaranse axentes neutralizantes.
 Se non se produce a expulsión tapar o ollo con gasas húmidas.
 Non manipular o ollo nin fregalo.
 Solicitar axuda médica.

2.2.8 Caixa e local de primeiros auxilios


Os empresarios deberán dispor nos lugares de traballo do material e, se é o caso, dos locais
necesarios para realizar as labores de primeiros auxilios. Todos os centros de traballo
disporán dunha caixa de urxencias portátil. Esta deberá conter, como mínimo, os seguintes
elementos:
 Algodón hidrófilo.
 Antisépticos.
 Apósitos adhesivos.
 Desinfectantes.
 Esparadrapo.
 Gasas estériles.
 Luvas desbotábeis.
 Pinzas.
 Tesoiras.
 Vendas.
O material de primeiros auxilios debe ser revisado periodicamente e será reposto cando
caduque ou sexa utilizado.
Os centros de traballo comezados a utilizar despois do ano 1997 cando conten con máis de
50 traballadores deberán dispor dun local de primeiros auxilios. Esta obriga poderá ser
imposta pola Autoridade Laboral ás empresas de máis de 25 traballadores tendo en
consideración á perigosidade das súas actividades. O local contará cunha padiola, unha
caixa de urxencias e unha fonte de auga potable. Estará próximo aos lugares de traballo e
permitirá o acceso de padiolas.
Tanto a caixa de urxencias coma o local de primeiros auxilios estarán claramente
sinalizados.

Páxina 20 de 27
Algunhas empresas poden estar obrigadas a contar con maiores instalacións de primeiros
auxilios en función da súa actividade que realicen. Pode ser o caso da obriga de dispor de
duchas lavaollos cando exista risco de lesións oculares.

 Neste punto da actividade convén realizar a tarefa 2.

2.3 Tarefas
Tarefa 1: Primeiros auxilios, RCP e atragoamento.
Tarefa 2: Hemorraxias, traumatismos e queimaduras.

2.3.1 Tarefa 1: Primeiros auxilios, RCP e atragoamento

Exercicio 1

Cal é a principal finalidade das técnicas de primeiros auxilios?

Solución:

Que non empeore a situación vital da vítima até a chegada de atención médica.

Exercicio 2

A que se refiren as siglas “PAS”? Explicar por medio dun gráfico.

Solución:

Refírense ao protocolo de actuación diante dun accidente. Os pasos a dar serán os que se
indican no cadro que figura de seguido.
PAS

Protexer Avisar Socorrer

Exercicio 3

Explicar que é e a PLS e porque é útil para un accidentado.

Solución:

Son as siglas coas que se coñece a posición lateral de seguridade. É útil para o accidentado
porque lle protexe a permeabilidade da vía aérea impedindo a súa obstrución pola propia
lingua do accidentado ou pola aspiración do seu vómito.

Páxina 21 de 27
Exercicio 4

Ordenar as posíbeis actuacións a realizar en RCP.


 Comprobación de pulso.
 Apertura de vía aérea.
 Ventilación.
 Comprobación de respiración espontánea.
 Masaxe cardíaca.
 Comprobación de consciencia.

Solución:

 Comprobación de consciencia.
 Apertura de vía aérea.
 Comprobación de respiración espontánea.
 Ventilación.
 Comprobación de pulso.
 Masaxe cardíaca.

Exercicio 5

Sinalar tres puntos para comprobar a existencia de pulso nun accidentado indicando cal é o
de preferencia e porqué razón.

Solución:

 Arteria carótide. É o de preferencia por ser o último en desaparecer e o primeiro en


recuperarse. A arteria carótide é a que leva sangue ao cerebro.
 Nos pulsos.
 Nas tempas.

Exercicio 6

Sinalar as afirmacións correctas relacionadas con RCP.


 Para a realización de masaxe cardíaca a vítima debe ser colocada sobre unha
superficie dura.
 O punto de masaxe sitúase na parte superior do esterno.
 Tras realizar a insuflación débese forzar a saída de aire.
 Debe comprobarse a ausencia de respiración durante un período de dez
segundos.
 A manobra fronte-queixo permite a apertura da vía aérea.
 O ritmo de insuflacións/masaxes será de 2:15.

Páxina 22 de 27
Solución:

 Para a realización de masaxe cardíaca a vítima debe ser colocada sobre unha
superficie dura.
 O punto de masaxe sitúase na parte superior do esterno. (Sitúase no terzo
inferior do esterno).
 Tras realizar a insuflación débese forzar a saída de aire. (Débese deixar que o
aire saia só).
 Debe comprobarse a ausencia de respiración durante un período de dez
segundos.
 A manobra fronte-queixo permite a apertura da vía aérea.
 O ritmo de insuflacións/masaxes será de 2:15.

Exercicio 7

Explicar como se realiza a manobra de Heimlinch coa vítima de pe.

Solución:

 O socorrista situarase detrás do accidentado.


 Colocará os seus brazos arredor e por debaixo das axilas da vítima, poñendo o puño
dunha man na liña media do abdome, entre o embigo e o extremo inferior do esterno e
a outra man agarrando o puño.
 Empuxará bruscamente cara arriba e cara dentro.

2.3.2 Tarefa 2: Hemorraxias, traumatismos e queimaduras

Exercicio 1

Ordenar a secuencia de actuacións diante dunha ferida leve.

 Comprimir a ferida.
 Verificar a vacina contra o tétano e se o ferido non esta vacinado consultar co médico.
 Limpar a ferida con auga e xabón retirando os corpos estraños que poidan ser extraídos
con facilidade.
 Repetir a limpeza e desinfección todos os días.
 Deixar a ferida ao aire aos dous ou tres días.
 Lavar as mans (o socorrista) antes de empezar a cura.
 Cubrir a ferida con material estéril.
 Desinfectar a zona con auga osixenada ou antiséptico.

Solución:

 Lavar as mans (o socorrista) antes de empezar a cura.


 Limpar a ferida con auga e xabón retirando os corpos estraños que poidan ser extraídos
con facilidade.

Páxina 23 de 27
 Desinfectar a zona con auga osixenada ou antiséptico.
 Comprimir a ferida.
 Cubrir a ferida con material estéril.
 Verificar a vacina contra o tétano e se o ferido non esta vacinado consultar co médico.
 Repetir a limpeza e desinfección todos os días.
 Deixar a ferida ao aire aos dous ou tres días.

Exercicio 2

Indicar os casos nos que está recomendada a realización dun torniquete, o material
necesario e os pasos para a súa realización.

Solución:

Hoxe só está recomendado no caso de amputación de extremidades. Precisase dun cacho


de tela e un pau. Os pasos son os que se indican de seguido:
 Anóase a tela con certa folgura na extremidade afectada.
 Introdúcese o pau entre a tela e a extremidade xirándoo até que a tela prema a
extremidade o suficiente para que cese a saída de sangue.
 Inmobilízase o pau e colocase unha nota coa hora na que foi realizado.
 Trasládase ao ferido coa maior urxencia a un centro hospitalario.

Exercicio 3

Indicar a denominación que reciben os traumatismos que se describen de seguido:


Descripción Denominación

Lesión de ligamentos

Golpe que non produce ferida nin rotura dun oso

Desgarro de ligamentos con separación das superficies articulares

Rotura dun oso

Solución:

Descripción Denominación

Lesión de ligamentos Escordadura

Golpe que non produce ferida nin rotura dun oso Contusión

Desgarro de ligamentos con separación das superficies articulares Luxación

Rotura dun oso Fractura

Exercicio 4

Indicar os síntomas que levan a sospeitar gravidade nos golpes na cabeza.

Páxina 24 de 27
Solución:

 Perda de coñecemento ou somnolencia.


 Confusión ou alteracións do comportamento.
 Náuseas ou vómitos.
 Sangrado por oídos ou cabeza.
 Dor de cabeza persistente.

Exercicio 5

Indicar as afirmacións correctas relativas a traumatismos.


 Nos traumatismos de costas e colo non se debe mover ao accidentado até que
chegue axuda médica agás nos casos de urxencia vital.
 Nos traumatismos costais débese animar ao accidentado para que respire con
normalidade inda que lle doa máis.
 As fracturas pechadas son máis graves que as abertas.
 Nas fracturas de brazo deberá realizarse a inmobilización contra o propio
corpo do accidentado.
 Un periódico pode servir como férula improvisada.
 Nas fracturas de cadeira e fémur está contraindicado realizar a inmobilización
contra a perna sa.

Solución:

 Nos traumatismos de costas e colo non se debe mover ao accidentado até que
chegue axuda médica agás nos casos de urxencia vital.
 Nos traumatismos costais débese animar ao accidentado para que respire con
normalidade inda que lle doa máis.
 As fracturas pechadas son máis graves que as abertas. (É ao revés pois nas
abertas existe o perigo engadido de infección).
 Nas fracturas de brazo deberá realizarse a inmobilización contra o propio
corpo do accidentado.
 Un periódico pode servir como férula improvisada.
 Nas fracturas de cadeira e fémur está contraindicado realizar a inmobilización
contra a perna sa. (A inmobilización contra a perna sa é o procedemento
recomendado).

Exercicio 6

Indicar os factores que determinan a gravidade dunha queimadura.

Solución:

Os factores que determinan a gravidade dunha queimadura son:


 Extensión.
 Profundidade.

Páxina 25 de 27
 Idade.
 Localización.
 Afectación das vías respiratorias.

Exercicio 7

Indicar a que tipo de queimadura se asocian os seguintes síntomas:


Síntoma Tipo de queimadura

Son dolorosas

Afectan só a epiderme

Presentan ampolas avermelladas cheas de líquido

Son indoloras

Presentas arroibamento da pel

Fórmanse costras secas

Afectan á hipoderme

Resultan molestas

Afectan parcialmente á derme

Solución:

Síntoma Tipo de queimadura

Son dolorosas Segundo grao

Afectan só a epiderme Primeiro grao

Presentan ampolas avermelladas cheas de líquido Segundo grao

Son indoloras Terceiro grao

Presentas arroibamento da pel Primeiro grao

Fórmanse costras secas Terceiro grao

Afectan á hipoderme Terceiro grao

Resultan molestas Primeiro grao

Afectan parcialmente á derme Segundo grao

Exercicio 8

Indicar as actuacións indicadas diante dunha queimadura.


 Impedir que corra o accidentado que estea ardendo.
 Nas queimaduras químicas deberá aplicarse un chorro de auga durante vinte
minutos, agás se son producidas por ácido clorhídrico ou sulfúrico nas que non se
deberá aplicar auga.
 Aplicar apósitos estériles sobre a zona afectada.
 Aplicar unha cremas ou pomada para hidratar a queimadura.
 Non dar de beber bebidas alcohólicas.
 Picar as ampolas.

Páxina 26 de 27
Solución:

 Impedir que corra o accidentado que estea ardendo.


 Nas queimaduras químicas deberá aplicarse un chorro de auga durante vinte
minutos, agás se son producidas por ácido clorhídrico ou sulfúrico nas que non se
deberá aplicar auga.
 Aplicar apósitos estériles sobre a zona afectada.
 Aplicar unha cremas ou pomada para hidratar a queimadura. (Non se deberán
aplicar cremas nin pomadas pois dificultarán a atención médica posterior).
 Non dar de beber bebidas alcohólicas.
 Picar as ampolas. (As ampolas non se deberán picar para evitar unha posíbel
infección das mesmas).

Exercicio 9

Indicar cales son os centros de traballo que deberán contar cun local de primeiros auxilios.

Solución:

 Os comezados a utilizar despois do ano 1997 que conten con máis de 50 traballadores.
 Os que conten con máis de 25 traballadores e así indique a Autoridade laboral tendo en
consideración a perigosidade das súas actividades.

Exercicio 10

A caixa de primeiros auxilios dun centro de traballo dispón dos seguintes elementos:
 Algodón hidrófilo.
 Apósitos adhesivos.
 Esparadrapo.
 Gasas estériles.
 Pinzas.
 Vendas.
Indicar os elementos que faltan.

Solución:

 Antisépticos.
 Desinfectantes.
 Luvas desbotábeis.
 Tesoiras.

Páxina 27 de 27