Sei sulla pagina 1di 9

Prevodna ekvivalencija Perfekat - Passato prossimo

2.2.

PERFEKAT - PASSATO PROSSIMO Passato prossimo je glagolski oblik kojim se izraava temporalna ili psiholoka (stvarna

ili zamiljena) bliskost prole svrene glagolske radnje. Po toj osobini se razlikuje od passata remota, kojim se iskazuje svrena prola radnja koja ni u kom pogledu nema dodirnih taaka sa trenutkom govorenja. Staroga su datuma pokuaji da se razlika izmeu passata remota i passata prossima de inie prema navodno razliitoj temporalnoj vrednosti jednog i drugog glagolskog oblika!. "eutim, upotreba jednog ili drugog preterita regulisana je uglavnom psiholoko # emotivnim kriterijumima koji se mogu saeti u opozi$iju aktuelnost % neaktuelnost u odnosu na trenutak govorenja. &se'anje za takvu opozi$iju je u staroitalijanskom bilo ve'e nego to je danas ((&)*&)+ !,-.% !.-). &pozi$ija aktuelnost % neaktuelnost vrlo rano se poela tumaiti kao opozi$ija blia % dalja prolost, a odatle su proistekli mnogi nesporazumi i kriva tumaenja u vezi sa upotrebom ova dva glagolska vremena. Sa aspektolokog stanovita, dva italijanska preterita razlikuju se po tome to passato prossimo poseduje izvesnu meru imper ektivnosti koju passato remoto nema. /ao dokaz za ovakvu tvrdnju moe da poslui 0test0 zamene passata prossima passatom remotom u iskazu sa odredbom za vreme tipa 01a 2 tempo0 (34(5+)455& !,.6% 7!8)% (a) (b) 9o mangiato da un:ora ;"angiai da un:ora

to predstavlja jedan od dokaza da passato remoto ima samo aoristnu vrednost, dok passato prossimo pored aoristne, poseduje i vidsku vrednost koju 3ertinetto naziva aspetto compiuto. &vom terminu pomenuti italijanski autor daje isto znaenje koje imaju termini perfect u engleskoj, odnosno accompli u ran$uskoj gramati$i8.
!

) S/<3+* (!,=>?%% @=7) pokazuje kako ni 3embo, u svojim Prose della volgar lingua ne primenjuje u praksi ona pravila

o upotrebi passata remota i passata prossima koja je on sam ormulisao.


8

) (azliku izmeu jednog i drugog vidskog tipa ( aspetto compiuto i aspetto aoristico) unutar zajednikog svrenog

glagolskog vida (aspetto perfettivo), mogu'e je sagledati pomo'u testa s prilokom odredbom za vreme da X tempo, jer primeri (a) i (b) u tekstu pokazuju nemogu'nost da se passato remoto i passato prossimo na gramatiki ispravan nain kombinuju sa istim prilokim odredbama za vreme, poto odredba za vreme ne moe biti u logikoj ili semantikoj opre$i s glagolskim oblikom uz koji stoji. 5est 0 da X tempo0 je najznaajniji test koji 3ertinetto navodi kao proveru vidske vrednosti nekog glagolskog oblika. (ezultat testa, po 3ertinettu, je slede'i% u (a) je iskazano stanje nastalo kao rezultat prethodno izvrene radnjeA to stanje je aktuelno u vremenskom intervalu koji se prostire od zavretka pro$esa do re erentne take ((5) u prolosti. < (b) re erentne take uopte nema, i upravo ta injeni$a predstavlja najznaajniju razliku izmeu passata remota i passata prossima, odnosno izmeu aspetto aoristico i aspetto compiuto. Bremena s aoristnom vredno'u nemaju mogu'nost da izraze stanje nastalo nakon pro$esa (0il permanere di un risultato0). Ca

Prevodna ekvivalencija Perfekat - Passato prossimo ?ko ostavimo po strani njihove temporalne i aspektualne razlike, danas se passato prossimo od passata remota najvie razlikuje po stilistikoj vrednosti. &n se uglavnom koristi u svim registrima govornog jezika (sa odreenim regionalnim varija$ijama), pa i u jeziku kulture i nauke, dok passato remoto predstavlja tipino obeleje jezika knjievnosti i istoriogra ije@. 3udu'i da je u korpusu obuhva'en samo jezik knjievnosti, ne treba ni da iznenadi injeni$a da je evidentirano tek neto manje od sto primera gde se PSD ili P)D prevode passatom prossimom. 5akvo prevodilako reenje primenjeno je uglavnom na mestima gde je zastupljen direktan govor, i na onim mestima gde se u pripovedanju eli posti'i stilski e ekat aktualiza$ije, uivljavanja u prolu radnju.

8.8.!. Per ekat svrenog glagola # passato prossimo 8.8.!.!. govoru% (@,) # Cna ta (...). Ea sam razmiljao i doao do zakljuka da se ta izreka ne odnosi na neko etvorooko udovite (...). (<SB9 6@) 0Sai (...). 9o ri lettuto e sono arrivato alla $on$lusione $he Fuel detto non riguarda un mostro $on Fuattro o$$hi (...). (G+B9 ->) (7>) Sluaj, malopre sam te slagao, ree apatom +smet. (*rPe !==) 0Senti, po$o a ti ho detto una bugia0, disse +smet in un bisbiglio. (Da(o 88=) (7!) 0<mirem svojom voljom i sre'an, jer sam dobio odgovor na pitanje mog ivota (...)0. (<SB ,6) 0"uoio per mia volontH e eli$e, per$hI ho avuto la risposta alla domanda della mia vita (...)0. (G+B9 =7) & upotrebi passata remota u direknom govoru up. primere (!!) i (!8). 8.8.!.8. Passato prossimo je zastupljen i kao prevodni ekvivalent PSD u indirektnom Passato prossimo je uglavnom prevodni ekvivalent PSD u direktnom

govoru, umesto daleko rekventnijeg passata remota. (azlog za upotrebu passata prossima treba
detaljnija obavetenja up. 3ertinetto !,.6 (% !,>#!,.).
@

) < ovom radu, zbog prirode korpusa, obraen je jezik knjievnosti. & odnosu govornog i pisanog jezika up. Gorenzo

(enzi u 14 "?<(& !,,7 (% 87=).

Prevodna ekvivalencija Perfekat - Passato prossimo traiti u injeni$i da je passato remoto ipak samo dominantno vreme (0leit#tempus0 u Jeinri$hovoj7 terminologiji) u italijanskoj prozi, a ne i jedino dozvoljenoA sa druge strane, srpski jezik ne poznaje izraenu temporalnu relativnost italijanskog, i pripovedanje o prolim dogaajima moe da poiva na slobodnoj alterna$iji perfekta i prezenta, ime se radnja na e ektan nain, vrlo dinamino, as udaljava od itao$a, as mu se pribliava. +talijanski preteriti ne poznaju takvu slobodu kombinovanja sa presentom, a te sintaksike stege proizvode dve posledi$e% a) b) srpski pripovedaki (ili: istorijski. p. !"#$%&'$() *++*: ,-./,-01 prezent- prevodi se

preteritima u $ilju da se italijanski tekst 0temporalno homogenizuje u prolosti0A pripovedaki prezent prevodi se presentom6, ali uz popratno 0irenje0 presenta na susedne pripovedake segmente, koji su u srpskom tekstu temporalno obeleeni preteritima. 5akva ekspanzija presenta i temporalna lokaliza$ija u sadanjosti ireg pripovedakog segmenta stvara potrebu da se eventualne ante$edentne radnje u takvim delovima prevoda iskau passatom prossimom, a ne trapassatom prossimom. Ca nas je naroito interesantno ono to je upravo izneseno u taki (b). Pitanje 0irenja0 presenta u prevodu na tetu preterita moe se ilustrovati slede'im odlomkom iz %nikinih vremena i prevoda tog odlomka% &naj bes koji ivi u svakoj dokonoj eni kazuje ?niki, a ona 5anu u pero. 5ane poinje da pie, nagnuo se vas na jednu stranu, nie polako slova, a neprestano mu se izdie naboran obraz kako jezikom prati kretanje pisaljke. ?nika kazuje% 05i si proto dobrunski, a ja dizlija viegradska. )urije su nam podijeljene, i bolje ti je da ne dira u ono to nije tvoje.0 5ane, koji je i dotle kod pojedinih rei oklevao, zastade tu potpuno i pogleda nekim smeno zabrinutim pogledom u ?niku, kao da bi eleo da mu ona kae da je to ala, i da ne misli zaista da to pismo alje proti u 1obrun. + ne gledaju'i u njega, ?nika ga opomenu otro% 0PiiK0
7

) J4+)(+*9 !,=. (% 8@). Svenka Savi' (!,.7% ..) de inie dominantno (ili prevalentno) vreme kao 0ono vreme u kojem

je ve'ina klauza date prie0.


-

) Prezent uopte, pa ni u ovakvim upotrebama bliskim preteritu, nije ukljuen u ovaj rad. 5ime se svesno zanemaruje

znaajan deo sredstava za iskazivanje prolosti u srpskom jezikuA kao opravdanje za ovakvo opredeljenje neka poslui injeni$a da su ovim radom ormalno obuhva'ena samo tri 0prava0 prola vremena, a ne i prezent, ili pak futur, koji takoe moe da iskae prolu radnju.
6

) 3ertinetto !,.6 (%@@7#@@6) unutar presente storico razlikuje presente narrativo i presente drammatico % na prvi je

mogu'e primeniti progresivnu peri razu, dok na drugi to nije mogu'eA prvi moe da iskae ponavljanje radnje (abitualit2), drugi ne moeA prvi moe da se kombinuje sa drugim glagolskim vremenima, drugi ne moe.

Prevodna ekvivalencija Perfekat - Passato prossimo %nikina vremena, str.!6> Ga uria $he vive in ogni donna libera detta ad ?nika, ed ?nika detta alla penna di 5ane. 5ane $omin$ia a s$rivere, tutto $hino verso una parte, $ompone lentamente una lettera dopo l:altra, ed in$essantemente gli si solleva il volto rugoso, mentre egli a$$ompagna $on la lingua il movimento della penna. ?nika $ontinua a dettare. 05u sei l:ar$iprete di 1obrun, ed io la dizlija di Biegrad. Ge nostre parro$$hie sono delimitate, ed L meglio per te $he tu non ti intrometta in Fuello $he non L tuo.0 5ane, il Fuale giH ino ad ora, su al$une parole, ha esitato, a Fuesto punto si ferma del tutto e lancia un:o$$hiata, un po: burles$a ed un po: preo$$upata verso ?nika, Fuasi volesse dirle $he si tratta di uno s$herzo, e $he lei non ha $ertamente l:intenzione di inviare Fuella lettera all:ar$iprete di 1obrun. "a lei, senza neppure rivolgergli uno sguardo, lo riprende $on tono aspro% 0S$riviK0 ( tempi di %nika, str... +z reenog, i na osnovu navedenog odlomka, mogu se naslutiti razlozi zbog kojih je i u slede'im primerima PSD preveden passatom prossimomA konaan, potpun odgovor o razlozima za upotrebu passata prossima treba potraiti u kontekstima iz kojih su primeri preuzetiA iza svakog primera navodimo delove konteksta koji su relevantni za tumaenje i razumevanje primera% (78) !mestio je pretke nae blaene u rajske perivoje, ali ih je liio najslaeg ploda (...). (4" !6) 3a posto sM i nostri beati progenitori nei giardini del paradiso, ma li ha privati del rutto piN dol$e (...). (4d" !=) (Primer (78) zavisi od izraza 04gli sosteneva $he...0 kojem aktiki umesto indirektnog sledi direktan govor, koji nije obeleen navodni$ima. &dmah nakon primera sledi pasus u kojem se Simon Oudotvora$ direktno obra'a sluao$ima.) (7@) Posle je istrao napolje i seo na korito hanske esme (...). (?nBr !7>) Poi 4 scappato uori $orrendo, e s54 messo a sedere sulla vas$a della ontana della lo$anda (...). (5d? 6@) (Primer (7@) predstavlja odlomak "ihailovog jo ivog se'anja na ubistvo /rstiniinog mua. < prevodu taj odlomak poinje pitanjem% 01avvero e$e FuestoP0, kojem sledi presente% 04$$o, sono otto anni $he si pone...0. Prise'anje se prekida passatom remotom% 0*ontinuando a tremare, il giovane poi si riprese0.)

Prevodna ekvivalencija Perfekat - Passato prossimo

(77)

Pomeao se sa najniim kriminal$ima. 5ako kao viestruki bankrot i varali$a, i dospeo ovamo. (Pr?v !@!) (...) lui s54 messo $on i peggiori $riminali. *osM, dopo una serie di rodi e tru e, 4 arrivato nella *orte. (*d1 !!,)

(Primer (77) nalazi se skoro na sredini dueg odlomka organizovanog u presentu i passatu prossimu. Drani$e odlomka su 0?n$he Fuesta volta si parQ davanti a ra Petar...0 (*d1 !!.) i 0Ruasi allegro, 9aim $ontinuQ...0 (*d1 !8>)) < tabeli je prikazana distribu$ija PSD prevedenih passatom prossimom%

?nBr =

Pr?v .

4" !7

"nS #

*rPe !!

<PC !

<SB !7

ukupno --

8.8.8. Per ekat nesvrenog glagola # passato prossimo 8.8.8.!. P)D i passato prossimo su glagolski obli$i koji stoje u aspektualnoj

opozi$iji. &ekivani prevod P)D jeste imperfettoA u prilinom broju sluajeva, meutim, P)D je upravo preveden passatom prossimom. Priloke odredbe za vreme kojim se radnja na bilo koji nain temporalno ograniava= predstavljaju jedan od razloga za navedeni prevodilaki postupak% (7-) (...) vetrovi su mi dugo prali i bievali kosti otada, ja nikada nisam zaeleo da osim svoje deoni$e nauim i one ostale tri deoni$e naeg kvarteta. (<SB9 6,) (...) da allora i venti hanno lavato e frustato le mie ossa per molto tempo e non ho mai provato il desiderio di imparare, oltre alla mia, an$he le altre tre parti del nostro Fuartetto. (G+B9 -7) (76) "alopre je stigao iz Biegrada Eaka, koji se $eo dan borio sa samim sobom, i (...) kad vie nije mogao da izdri, odjurio put 1obruna. (?nBr !6@)
=

) /aemo 0na bilo koji nain0 jer ve' u prvom primeru (7-) koji sledi stoji prilog dugo. Poetniku u uenju jezika nije

jednostavno da takav prilog poimi i svrsta u isti red sa prilozima za vreme (ili prilokim izrazima tipa 0Per 2 tempo0 ili 01a 2 tempo0) koji na jasniji nain hronoloki omeuju radnju.

Prevodna ekvivalencija Perfekat - Passato prossimo Po$o a L giunto da Biegrad Eaka, il Fuale 4 stato in lotta $on se stesso, e (...) Fuando proprio non ha resistito piN, s:L a rettato alla volta di 1obrun. (5d? ,8) (7=) Prole godine (...) boravila sam u Tvedskoj na poziv +nstituta za pozorina istraivanja. (4" 7,) G:anno s$orso sono stata in Svezia su invito dell:+stituto di studi teatrali. (4d" 7@) (7.) 0$olela je i pomagala mornare svih luka0 # urla 3andura (...). (4" 77) 03a amato e aiutato. i marinai di tutti i porti del mondo0 urla 3andura (...). (4d" @.) 8.8.8.8. 1rugi razlog za prevoenje P)D passatom prossimom lei u pripovedakoj

strategiji za koju se prevodila$ opredelio. Passato prossimo kao prevodni ekvivalent P)D pokazuje da se u datom pripovedakom segmentu pribeglo strategiji naracije, postupku kojim se glagolske radnje, grubo reeno, prikazuju kao zasebni i vremenski uokvireni dogaaji, kao minimalne i nedeljive jedini$e pripovedanja. )avedene primere valja sagledati u njihovom kontekstu% tek tada oni dobijaju pravu vrednost i smisao. &vde to izbegavamo da inimo u elji da rad ne postane predugaak i manje pregledan% (7,) 'stajalo je, moda jo jedno% da napusti sve, i (...) bei glavom preko sveta (...). (?nBr !=@) Uorse, c54 rimasta an$ora una possibilitH% piantare ogni $osa e (...) gettarsi a $apo itto $ontro la gente, (...). (5d? !>@) (->) (a) (b) (-!) 6io je vojni nabavlja, vlasnik ka ana (...). (Pr?v !@>) #5 stato ornitore dell:eser$ito, proprietario di $a L (...). (*d1 !!.) 7u ornitore dell:eser$ito, proprietario di $a L (...). (*" !!,) Samo ponekad (...) inilo mi se da se muzika vra'a u moj ivot. (<SB9 =>) Solo Fual$he volta (...) mi 4 sembrato $he la musi$a stesse tornando nella mia vita. (G+B9 --) (-8) <z njene su se grudi (...) privijale $rne znojave prsi mornara iz )jujorka (...). (4" 77)

) < primeru (7.) radnja je omeena vanjezikim dogaajima, tj. smr'u ene kojoj 3andura dri posmrtno slovo. ) "eriggi pogreno prevodi na idiomatski izraz 0beati glavom preko sveta0.

Prevodna ekvivalencija Perfekat - Passato prossimo ?l suo seno (...) si sono stretti i tora$i neri e sudati dei marinai di )eV Work (...). (4d" @,) 8.8.8.@. < srpskom jeziku se, naroito u govoru, mogu registrovati brojni sluajevi da

se P)D ne upotrebljava da izrazi nesvrenost radnje, ve' odreeni stepen njene svrenosti (ili bolje% izvrenosti), odnosno ve' opipljivi e ekat same radnjeA sama durativnost radnje se naglaava osnovom nesvrenog glagola. Primere za to moemo na'i i u jeziku knjievnosti, i takva upotreba P)D predstavlja vrlo e ektno stilistiko sredstvo koje srpski jezik ima na raspolaganju, a za koje italijanski nema prikladni ekvivalent% (-@) # Potrebno je, Xamil e endija, da nam najposle kaete za koga ste skupljali podatke o 1em#sultanu (...). (Pr?v !!,) 04: ne$essario $he lei, Xamil#e endi, $i di$a inalmente per $hi ha raccolto i dati su Dem#sultano (...). (*d1 !>6) 04: ne$essario, Xamil e endi, $he inalmente $i di$iate per $hi avete raccolto i dati sul sultano 1em (...). (*" !>=) (-7) Oinilo mi se da je "anasijina pria suvie sloena i nisam joj verovao (...). (G+B9 6,) Ga storia di "anasija mi sembrava troppo $ompli$ata e non $i ho creduto (...). (G+B9 -7) 8.8.@. ?spektualna pomeranja u prevoenju PSD i P)D na italijanski

< prevoenju, razliite aspektualne vrednosti i nijanse PSD i P)D ne mogu se preneti u italijanski i naje'e se gube, a razlog za to lei uglavnom u nemogu'nosti da se u okviru istog pripovedakog segmenta meaju za italijanski jezik razliite strategije pripovedanja. & tom problemu ve' je govoreno u vezi s prevodom perfekat / passato remoto (up. odeljak 8.!.8.8.). Slede'i primeri ilustruju postupak homogeniza$ije teksta upotrebom passata prossima, gde se potpuno zanemaruju vidske osobine srpskog glagola (a u primeru (-=) zanemareno je i znaenje glagola gaziti, koji se, kao i njemu prethodna dva glagola, odnosi na reku kojoj se obra'a stara$ +lija)% (--) !ilazili smo u podrum gde je na voza triput rekao :amin:, popeli se do tavana, ali uzalud. (<SB9 -7) !iamo scesi nella $antina, dove il nostro autista ha pronun$iato :amen: tre volte, siamo saliti in so itta, ma invano. (G+B9 77)

Prevodna ekvivalencija Perfekat - Passato prossimo

(-6)

# Cna ta (...). Ea sam razmiljao i doao do zakljuka da se ta izreka ne odnosi na neko etvorooko udovite (...). (<SB9 6@) 0Sai (...). 3o riflettuto e sono arrivato alla $on$lusione $he Fuel detto non riguarda un mostro $on Fuattro o$$hi (...). (G+B9 ->)

(-=)

(e$i mi poteno% jesi li ga ikad videla. 8e li te gazio. (*rPe ,,) 1immi onestamente% l:hai mai vistoP "i ha guardatoP (Da(o !8=) 8.8.7. +talijanski modalni glagoli predstavljaju poseban problem i znaajan

izuzetak, poto kod ovih glagola per ektivna ili imper ektivna vremena stvaraju pre$izne implika$ije u pogledu izvrenosti ili neizvrenosti glagolske radnje. Poto u srpskom jeziku takve implika$ije nisu vezane za sam glagolski oblik, ve' zavise prevashodno od konteksta, u trans eru na italijanski lako moe da doe do semantikog krivljenja iskaza. Canimljivo je da je pitanje semantike vrednosti koju italijanski modalni glagoli imaju u pojedinim preteritima mahom zanemareno u italijanskim gramatikamaA o tome izvetavaju samo spe$ijalizovane studije, ili tek novije gramatike sa stroom naunom utemeljeno'u!>. )ekoliko primera mogu da ilustruju onaj deo problematike preterita modalnih koji je vezan za passato prossimo% (-.) 0+ kad je (...1 hteo da se domogne tog ploda, ta je uinio taj njihov (...) Svemogu'iP TtaP0. (4" !6) 04 Fuando il nostro in eli$e progenitore (...) ha voluto $ogliere Fuel rutto, $he $osa ha fatto (...) l:&nnipotenteP *he $osa ha attoP0 (4d" !=) (-,) + ne samo ?nika nego i sve one malobrojne i bedne ene koje je u ovih osam godina sreo% poneka skitni$a (...) ili *iganka pored druma, koju savladan eljom nije mogao da obie (...). (?nBr !=!) 4 non soltanto ?nika, ma pure Fuelle po$he e s$iagurate donne $he in Fuesti otto anni ha in$ontrato% Fual$he vagabonda (...) oppure una Cingara sorpresa su Fual$he strada $he, vinto dal desiderio, non ha saputo evitare (...). (5d? !>!)

!>

) "iljenja smo da problem unk$ionalnosti italijanskih preterita nikako ne treba da se izlae samo u manje

pristupanim, spe$ijalizovanim studijama, poto se on javlja istog trenutka kad se savlada mor ologija modalnih glagola, naroito imperfetta i passata prossima, to znai ve' nakon nekoliko mese$i uenja italijanskog jezika.

Prevodna ekvivalencija Perfekat - Passato prossimo (6>) )atruli drveni ilj$i vire iz kupinjaka i otre travuljine kojoj nisu mogli nita ni stoka, ni rava vremena, ni opako sun$e. (*rPe !,) Punte di legno radi$io spuntano dal roveto e dalla malerba tagliente, $ui non hanno potuto ar niente gli animali, le intemperie, il sole maligno. (Da(o 87) (6!) "alopre je stigao iz Biegrada Eaka, koji se $eo dan borio sa samim sobom, i (...) kad vie nije mogao da izdri, odjurio put 1obruna. (?nBr !6@) Po$o a L giunto da Biegrad Eaka, il Fuale L stato in lotta $on se stesso, e (...) Fuando proprio non ha resistito piN, s:L a rettato alla volta di 1obrun. (5d? ,8) 8.8.-. (68) < korpusu je zabeleen i jedan za analizu interesantan primer%

0/ada su mu stavili konop oko vrata, gledao je smireno u ruke delata (...)0 (4" !-7) 0Ruando gli hanno messo la $orda intorno al $ollo, ha guardato $on $alma le mani del boia (...). (4d" !86) Strogo jeziki posmatrano, primer (68) u originalu kao da sadri elemente jezike

nekoherentnosti% per ektivni glagol staviti u zavisno#vremenskoj reeni$i govori o izvrenosti radnje, a radnja glagola gledati je post$edentnaA meutim, pragmatski posmatrano, radnje treba da su istovremene. Sintaksika nedoumi$a iz originala ne postoji u prevodu, budu'i da u italijanskom dva passata prossima mogu da iskau istovremene radnje. < tabeli je prikazana distribu$ija P)D prevedenih passatom prossimom%

?nBr -

Pr?v 7

4" !!

"nS #

*rPe !-

<PC #

<SB .

ukupno 7@